Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 72/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2022-04-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6138 Utrzymanie czystości i porządku na terenie gminy
6411 Rozstrzygnięcia nadzorcze dotyczące gminy; skargi organów gminy na czynności nadzorcze
Hasła tematyczne: Czystość i porządek
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1 par 1,2
journal: Dz.U. 2021 poz 137
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
article: art. 3 par 2 pkt 7, art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 15(4) ust. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 374
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
article: art. 85,art. 87, art. 91 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 559
law: Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j.)
article: art. 7
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 6r ust. 3, 3a, 3b, 3d
journal: Dz.U. 2021 poz 888
law: Ustawa z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Asesor WSA Krzysztof Szydłowski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi Gminy K. na rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności części załącznika do uchwały w sprawie szczegółowego sposobu i zakresu świadczenia usług w zakresie odbierania odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości na terenie Gminy K. i zagospodarowania tych odpadów w zamian za uiszczoną opłatę za gospodarowanie odpadami komunalnymi oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wojewoda Zachodniopomorski rozstrzygnięciem nadzorczym z dnia 25 listopada 2021 r. nr P-1.4131.367.2021.AA, na podstawie art. 91 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2021 r. poz. 1372, poz. 1834) stwierdził nieważność części załącznika do uchwały Nr XXXIII/419/2021 Rady Gminy Kołbaskowo z dnia 22 października 2021 r. w sprawie szczegółowego sposobu i zakresu świadczenia usług w zakresie odbierania odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości na terenie Gminy Kołbaskowo i zagospodarowania tych odpadów w zamian za uiszczoną opłatę za gospodarowanie odpadami komunalnymi tj.:

- pkt 5 ppkt 7 w zakresie wyrazów: posiadają oryginalną etykietę umożliwiającą jednoznaczną identyfikację,

- pkt 5 ppkt 8 w zakresie wyrazów: posiadają oryginalną etykietę umożliwiającą jednoznaczną identyfikację,

- pkt 9 ppkt 4.

Wojewoda wskazał, że w dniu 22 października 2021 r. Rada Gminy Kołbaskowo podjęła uchwałę Nr XXXIII/419/2021 w sprawie szczegółowego sposobu i zakresu świadczenia usług w zakresie odbierania odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości na terenie Gminy Kołbaskowo i zagospodarowania tych odpadów w zamian za uiszczoną opłatę za gospodarowanie odpadami komunalnymi.

Materialnoprawną podstawę podjęcia ww. aktu stanowił art. 6r ust. 3 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, zgodnie z którym rada gminy określa, w drodze uchwały stanowiącej akt prawa miejscowego, szczegółowy sposób i zakres świadczenia usług w zakresie odbierania odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości i zagospodarowania tych odpadów, w zamian za uiszczoną przez właściciela nieruchomości opłatę za gospodarowanie odpadami komunalnymi, w szczególności częstotliwość odbierania odpadów komunalnych od właściciela nieruchomości i sposób świadczenia usług przez punkty selektywnego zbierania odpadów komunalnych.

Jednym z elementów uchwały podjętej w oparciu cyt. regulację jest więc określenie sposobu świadczenia usług przez punkty selektywnego zbierania odpadów komunalnych. Ustalenie powyższej kwestii nie może jednak nastąpić w oderwaniu od innych przepisów ustawowych, w szczególności postanowień ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach.

I tak, w myśl art. 3 ust. 2 pkt 6 ww. ustawy gminy zapewniają czystość i porządek na swoim terenie i tworzą warunki niezbędne do ich utrzymania, a w szczególności tworzą punkty selektywnego zbierania odpadów komunalnych w sposób umożliwiający łatwy dostęp dla wszystkich mieszkańców gminy, które zapewniają przyjmowanie co najmniej odpadów komunalnych: wymienionych w pkt 5 (tj. papier, metale, tworzywa sztuczne, szkło, odpady opakowaniowe wielomateriałowe oraz bioodpady), odpadów niebezpiecznych, przeterminowanych leków i chemikaliów, odpadów niekwalifikujących się do odpadów medycznych powstałych w gospodarstwie domowym w wyniku przyjmowania produktów leczniczych w formie iniekcji i prowadzenia monitoringu poziomu substancji we krwi, w szczególności igieł i strzykawek, zużytych baterii i akumulatorów, zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego, mebli i innych odpadów wielkogabarytowych, zużytych opon, odpadów budowlanych i rozbiórkowych oraz odpadów tekstyliów i odzieży.

W pkt 5 Załącznika pt. Regulamin Punktu Selektywnego Zbierania Odpadów Komunalnych na terenie Gminy Kołbaskowo (dalej: Regulamin PSZOK) Gmina wprowadziła katalog odpadów, które będą w nim przyjmowane

W podpunktach 7 i 8 tego przepisu Rada postanowiła, że do PSZOK przyjmowane są m.in.:

- chemikalia i opakowania po chemikaliach m.in. środki chemiczne z gospodarstwa domowego, chemiczne środki spożywcze. Odpady te przyjmowane są wyłącznie w szczelnych, nieuszkodzonych opakowaniach oraz posiadają oryginalną etykietę umożliwiającą jednoznaczną identyfikację;

- odpady niebezpieczne w tym resztki farb i lakierów, rozpuszczalników, żywic, środków do impregnacji drewna olejów mineralnych i syntetycznych, benzyn, opakowania po środkach ochrony roślin, nawozach, opakowania po aerozolach, tusze, kleje, żywice, lepiszcza. Odpady te przyjmowane są wyłącznie w szczelnych, nieuszkodzonych opakowaniach oraz posiadają oryginalną etykietę umożliwiającą jednoznaczną identyfikację.

W ocenie organu nadzoru przepis ograniczający przyjmowanie w PSZOK ww. odpadów komunalnych wyłącznie w sytuacji, gdy posiadają oryginalną etykietę, jest sprzeczny z treścią art. 3 ust. 2 pkt 6 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Wykładnia powołanego unormowania prowadzi do wniosku, że gminy tworzą punkty selektywnego zbierania odpadów komunalnych, które zapewniają przyjmowanie odpadów niebezpiecznych, przeterminowanych leków i chemikaliów. Nie ma żadnego uzasadnienia dla sformułowania zastrzeżenia, o którym mowa w pkt 5 ppkt 7 i 8 Regulaminu PSZOK, bowiem utworzony przez Gminę Kołbaskowo punkt powinien odbierać chemikalia i odpady niebezpieczne, niezależnie od tego, czy posiadają oryginalną etykietę, wynika to bowiem wprost z cyt. wyżej regulacji.

Pismem z dnia 27 grudnia 2021 r., Gmina Kołbaskowo, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie ze skargą na powyższe rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody zaskarżając tiret pierwszy i drugi sentencji oraz wniosła o uchylenie w tej części zaskarżonego rozstrzygnięcia.

W uzasadnieniu skargi gmina wskazała, iż uchylenie we wskazanym załączniku pkt 5 ppkt 7 i 8 w zakresie wyrazów: "posiadają oryginalną etykietę umożliwiającą jednoznaczną identyfikację" pozbawia Gminę możliwości prowadzenia prawidłowej, zgodnej z wymaganiami ustawowymi gospodarki odpadami komunalnymi poprzez:

1) pozbawienie możliwości kontroli przyjmowania rodzaju odpadów powstających w gospodarstwach domowych poprzez niemożliwość identyfikacji odpadu podczas przyjmowania w PSZOK (który nie posiada specjalistycznego laboratorium pozwalającego ustalić skład chemiczny przekazywanej substancji) w przypadku przekazywania przez mieszkańców odpadów niebezpiecznych w opakowaniach bez oznaczeń,

2) prowadzenia prawidłowego gospodarowania odpadami niebezpiecznymi poprzez określenie rodzaju odpadu niebezpiecznego, ustalenia, czy jest to odpad niebezpieczny należący do grupy odpadów komunalnych podlegających przekazaniu do PSZOK i umożliwienie prawidłowego sposobu jego utylizacji,

3) prawidłowego zabezpieczenia warunków bezpieczeństwa i higieny pracy pracowników zatrudnionych na terenie PSZOK poprzez uniemożliwienie identyfikacji nieoznakowanych odpadów niebezpiecznych przyjmowanych w punkcie oraz ewentualnych zagrożeń związanych z daną substancją.

Jak wywiódł pełnomocnik gminy zgodnie z art. 3 ust. 2 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2022 r. gminy zapewniają czystość i porządek na swoim terenie i tworzą warunki niezbędne do ich utrzymania, a w szczególności zgodnie z pkt 3 obejmują wszystkich właścicieli nieruchomości na terenie gminy systemem gospodarowania odpadami komunalnymi, a zgodnie z pkt 6 tworzą w sposób umożliwiający łatwy dostęp wszystkim mieszkańcom gminy punkty selektywnego zbierania odpadów komunalnych, które zapewniają przyjmowanie co najmniej odpadów komunalnych wymienionych w pkt 5. odpadów niebezpiecznych, przeterminowanych leków i chemikaliów, odpadów niekwalifikujących się do odpadów medycznych, które powstały w gospodarstwie domowym w wyniku przyjmowania produktów leczniczych w formie iniekcji i prowadzenia monitoringu poziomu substancji we krwi, w szczególności igieł i strzykawek. zużytych baterii i akumulatorów, zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego, mebli i innych odpadów wielkogabarytowych, zużytych opon oraz odpadów tekstyliów i odzieży, a także odpadów budowlanych i rozbiórkowych z gospodarstw domowych.

Niewątpliwie zatem gminy są zobowiązane do zorganizowania i zapewnienia odbioru określonej kategorii (grupy) odpadów, jakimi są odpady komunalne, a jednocześnie tylko i wyłącznie tego rodzaju odpadów, za wyjątkiem wskazanym wyraźnie w nowym art. 1 b. ust. 2 zgodnie z którym: "Do postępowania z odpadami budowlanymi i rozbiórkowymi z gospodarstw domowych stosuje się przepisy dotyczące postępowania z odpadami komunalnymi", zatem odpady budowlane i rozbiórkowe nie są odpadami komunalnymi, jednak w zakresie w jakim pochodzą z gospodarstw domowych podlegają obowiązkowi odbioru i zagospodarowania przez gminę.

Pełnomocnik gminy wyjaśnił, że definicję legalną odpadów niebezpiecznych zawiera art. 6 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz. U. z 2020 r. poz. 797, z późn. zm.). Zgodnie z przywołanym przepisem odpady niebezpieczne to odpady wskazane w katalogu odpadów, określonym w przepisach wydanych na podstawie art, 4 ust. 3 tejże ustawy jako odpady niebezpieczne, z zastrzeżeniem art. 7. Zgodnie zaś z art. 3 ust. 4 zdanie pierwsze ustawy o odpadach, odpadami niebezpiecznymi są odpady wykazujące co najmniej jedną spośród właściwości niebezpiecznych.

Natomiast rozporządzenie Ministra Klimatu z dnia 2 stycznia 2020 r. w sprawie katalogu odpadów (Dz. U. poz. 10) określa katalog odpadów z podziałem na grupy, podgrupy i rodzaje ze wskazaniem odpadów niebezpiecznych. Odpadami niebezpiecznymi w katalogu odpadów są odpady oznakowane indeksem górnym w postaci gwiazdki przy kodzie rodzaju odpadów w załączniku do powołanego rozporządzenia w sprawie katalogu odpadów i nie znajdują się one wyłącznie w grupie odpadów komunalnych, wręcz przeciwnie: w katalogu są wskazane liczne odpady niebezpieczne umieszczone w innych grupach niż grupa 20, czyli grupa zawierająca wszystkie odpady komunalne. Przykładowo będą to: 15 01 11* - opakowania z metali zawierające niebezpieczne porowate elementy wzmocnienia konstrukcyjnego (np. azbest), włącznie z pustymi pojemnikami ciśnieniowymi, 16 04 02* - odpadowe wyroby pirotechniczne (np. ognie sztuczne), 16 10 03* - stężone uwodnione odpady ciekle (np. koncentraty) zawierające substancje niebezpieczne, 17 02 04* - odpady drewna, szkła i tworzyw sztucznych zawierające lub zanieczyszczone substancjami niebezpiecznymi (np. drewniane podkłady kolejowe).

Z powyższych regulacji prawnych wynika, iż wszystkie odpady niebezpieczne podlegające obowiązkowi odbioru w PSZOK muszą się mieścić w tej kategorii (grupie)

odpadów komunalnych, a oprócz tego istnieją odpady niebezpieczne nie podlegające obowiązkowi odbioru w PSZOK, gdyż nie są wymienione w grupie 20, a zatem nie stanowią odpadów komunalnych.

W skardze podkreślono ponadto, że Rada Gminy nie dokonała jakiegokolwiek zdefiniowania odpadów niebezpiecznych we własnym zakresie, a tym bardziej zawężenia katalogu odpadów niebezpiecznych określonych w rozporządzeniu Ministra Klimatu z 2 stycznia 2020 r., które podlegają obowiązkowi odbioru przez Gminę, o czym świadczy użycie określeń: "m.in." ppkt 7 oraz "w tym" w pkt 8, przesądzające, że mamy do czynienia z wyliczeniami przykładowymi, niepełnymi. Natomiast celem kwestionowanych przez organ nadzoru przepisów było jedynie stworzenie realnej możliwości identyfikacji, z jakimi konkretnie odpadami ma do czynienia w danym przypadku PSZOK, a w szczególności czy są to takie odpady niebezpieczne, które mieszczą się w grupie 20 odpadów komunalnych oraz jaką należy zastosować procedurę postępowania w odniesieniu do danego odpadu, aby prawidłowo zabezpieczyć warunki bezpieczeństwa i higieny pracy pracowników zatrudnionych na terenie PSZOK oraz innych osób przebywających na jego terenie.

Przepisy ustawowe nie wprowadzają jakiegoś domniemania właściwości gminy w zakresie odbioru odpadów niebezpiecznych, gmina po prostu odbiera określone rodzaje tych odpadów a inne nie, dlatego to podmiot przekazujący takie odpady gminie powinien wykazać, że przekazuje odpad, do którego odbioru gmina jest zobowiązana.

Stosownie do art. 27 ust. 1 ustawy o odpadach, wytwórca odpadów jest obowiązany do gospodarowania wytworzonymi przez siebie odpadami, natomiast obowiązki wytwórcy odpadów niebezpiecznych precyzuje ust. 3b: Wytwórca odpadów niebezpiecznych, z wyłączeniem wytwórcy pojazdów wycofanych z eksploatacji oraz zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego, jest zwolniony z odpowiedzialności za gospodarowanie tymi odpadami z chwilą przekazania ich do ostatecznego procesu odzysku lub ostatecznego procesu unieszkodliwienia przez posiadacza odpadów prowadzącego taki proces. Ostateczny proces odzysku oznacza proces RI-RII, zgodnie z załącznikiem nr 1 do ustawy, a także proces przygotowania do ponownego użycia. Ostateczny proces unieszkodliwiania oznacza proces D1-D12 zgodnie z załącznikiem nr 2 do ustawy.

Art. 27 ust. 3c pkt 1 zawiera wyłączenie z tego obowiązku wytwórcy odpadów komunalnych, a zatem, jeśli wytwórca nie wykaże, iż przekazywane gminie odpady niebezpieczne mają status odpadów komunalnych, to nie może w ostateczności przekazać ich gminie, lecz ciążą na nim obowiązki określone w cytowanym ust. 1b.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t.: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in., stosownie do treści art. 3 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm. dalej: P.p.s.a.), orzekanie w sprawach skarg na akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego.

Nadto wskazać należy, że niniejsza sprawa została rozpoznana na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.) – na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Kompetencje nadzorcze wojewody określone są w przepisach ustaw ustrojowych, w przypadku gminy – w ustawie z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 559, zwanej dalej: u.s.g."). Nadzór nad działalnością gminną sprawowany jest na podstawie kryterium zgodności z prawem (art. 85 u.s.g.). Organy nadzoru mogą wkraczać w działalność gminną tylko w przypadkach określonych ustawami (art. 87 u.s.g.). W ramach nadzoru wojewoda orzeka o nieważności uchwały w całości lub w części, gdy stwierdzi ich sprzeczność z prawem (art. 91 ust. 1 u.s.g.).

W rozpoznawanej sprawie, uwzględniając powyższe, Sąd zobowiązany był do zbadania przede wszystkim, czy w zaskarżonym rozstrzygnięciu organu nadzoru trafnie przyjęto, że w unieważnionym zakresie uchwała została wydana wbrew delegacji ustawowej.

W powyższym zakresie należało mieć na względzie, iż ustanowiona w art. 7 Konstytucji RP zasada legalności oznacza, że każde działanie organu władzy publicznej musi mieć oparcie w obowiązujących przepisach prawa. Organy jednostek samorządu terytorialnego muszą ściśle uwzględniać wytyczne zawarte w upoważnieniu ustawowym. Odstąpienie od tej zasady narusza związek formalny i materialny pomiędzy aktem wykonawczym a ustawą, co z reguły stanowi istotne naruszenie prawa. Zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie ugruntował się pogląd dotyczący dyrektyw wykładni norm o charakterze kompetencyjnym, wskazujący, iż naczelną zasadą prawa administracyjnego jest zakaz domniemania kompetencji. Ponadto normy kompetencyjne powinny być interpretowane w sposób ścisły, literalny. Jednocześnie zakazuje się dokonywania wykładni rozszerzającej przepisów kompetencyjnych oraz wyprowadzania kompetencji w drodze analogii.

Przedmiotem skargi jest rozstrzygnięcie nadzorcze wojewody, w którym organ nadzoru stwierdził nieważność załącznika do Regulaminu PSZOK określającego w szczególności zasady odbioru od właścicieli nieruchomości w ramach gminnego systemu gospodarowania odpadami w Punkcie Selektywnej Zbiórki Odpadów Komunalnych (PSZOK) uzależniając przyjęcie chemikaliów i opakowań po chemikaliach oraz odpadów niebezpiecznych, od ich dostarczenia w szczelnych, nieuszkodzonych opakowaniach posiadających oryginalną etykietę umożliwiającą jednoznaczną identyfikację.

Skarżąca gmina kwestionuje słuszność stanowiska Wojewody, zgodnie z którym pkt 5 ppkt 7 oraz pkt 5 ppkt 8 Regulaminu PSZOK, w zakresie wyrazów: "posiadają oryginalną etykiety umożliwiającą jednoznaczną identyfikację", naruszają obowiązujący porządek prawny w sposób uzasadniający skorzystanie z uprawnienia przewidzianego w art. 91 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym, tj. wydanie rozstrzygnięcia nadzorczego.

W ocenie skarżącej wydanie ww. rozstrzygnięcia nadzorczego pozbawia gminę możliwości kontroli rodzajów odpadów powstających w gospodarstwach domowych oraz identyfikacji tych odpadów podczas ich przyjmowania, a także prowadzi do zaprzestania prawidłowego zabezpieczenia warunków bezpieczeństwa i higieny pracy pracowników zatrudnionych na terenie PSZOK.

W ocenie skarżącej przyjmowanie niebezpiecznych odpadów komunalnych wyłącznie w przypadku, gdy posiadają one oryginalną etykietę, nie zawęża katalogu odpadów przyjmowanych przez PSZOK, pozwala natomiast na pełną ich identyfikację.

Materialnoprawną podstawę poddanej ocenie wojewody uchwały stanowił art. 6r ust. 3, 3a, 3b i 3d ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r. poz. 888).

I tak, w myśl art. 6r ust. 3 powyższej ustawy, rada gminy określa, w drodze uchwały stanowiącej akt prawa miejscowego, szczegółowy sposób i zakres świadczenia usług w zakresie odbierania odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości i zagospodarowania tych odpadów, w zamian za uiszczoną przez właściciela nieruchomości opłatę za gospodarowanie odpadami komunalnymi, w szczególności częstotliwość odbierania odpadów komunalnych od właściciela nieruchomości i sposób świadczenia usług przez punkty selektywnego zbierania odpadów komunalnych. Jak przy tym wynika z ust. 3a, w uchwale, o której mowa w ust. 3, dopuszcza się ograniczenie ilości zużytych opon, odpadów wielkogabarytowych i odpadów stanowiących części roślin pochodzących z pielęgnacji terenów zielonych, ogrodów, parków i cmentarzy, stanowiących odpady komunalne, oraz odpadów budowlanych i rozbiórkowych z gospodarstw domowych, odbieranych lub przyjmowanych przez punkty selektywnego zbierania odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości w zamian za pobraną opłatę za gospodarowanie odpadami komunalnymi.

W oparciu o powyższy przepis Rada Gminy w §6 uchwały określiła, iż w zamian za opłatę za gospodarowanie odpadami komunalnymi, w PSZOK nieodpłatnie przyjmowane są, dostarczane przez mieszkańców gminy niżej wymienione odpady komunalne zebrane w sposób selektywny:

1) opakowania z papieru i tektury - w każdej ilości,

2) opakowania z tworzyw sztucznych i metali - w każdej ilości,

3) opakowania ze szkła - w każdej ilości,

4) opakowania wielomateriałowe - w każdej ilości,

5) bioodpady - w każdej ilości,

6) przeterminowane leki oraz odpady niekwalifikujące się do odpadów medycznych, powstałe w gospodarstwie domowym w wyniku przyjmowania produktów leczniczych w formie iniekcji i prowadzenia monitoringu poziomu substancji we krwi, w szczególności igieł i strzykawek - w każdej ilości,

7) chemikalia i opakowania po chemikaliach - w każdej ilości,

8) zużyte baterie i akumulatory - w każdej ilości,

9) zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny - w każdej ilości,

10) odpady wielkogabarytowe - w każdej ilości,

11) odpady budowlane i rozbiórkowe z drobnych remontów, które powstają w wyniku prowadzenia drobnych robót, które nie wymagają pozwolenia na budowę, ani zgłoszenia zamiaru prowadzenia robót do administracji budowlano - architektonicznej - do 100 kg rocznie na nieruchomość,

12) zużyte opony - do 4 szt. rocznie na gospodarstwo domowe,

13) zużyte tonery i kartridże - w każdej ilości,

14) tekstylia i odzież - w każdej ilości,

15) odpady niebezpieczne w tym resztki farb, tusze, kleje, żywice - w każdej ilości,

16) świetlówki, żarówki - w każdej ilości.

Natomiast zasady odbioru powyższych odpadów zostały doprecyzowane w Regulaminie PSZOK. Sporne pomiędzy organem gminy oraz organem nadzoru są zapisy powyższego Regulaminu, w których przewidziano, iż chemikalia i opakowania po chemikaliach (m.in. środki chemiczne z gospodarstwa domowego, chemiczne środki spożywcze) oraz odpady niebezpieczne (m.in.) resztki farb i lakierów, rozpuszczalników, żywic, środków do impregnacji drewna olejów mineralnych i syntetycznych, benzyn, opakowania po środkach ochrony roślin, nawozach, opakowania po aerozolach, tusze, kleje, żywice, lepiszcza będą przyjmowane wyłącznie w szczelnych, nieuszkodzonych opakowaniach pod warunkiem, iż posiadają oryginalną etykietę umożliwiającą jednoznaczną identyfikację.

W ocenie organu nadzoru nie było dopuszczalnym uzależnienie odbioru chemikaliów i odpadów niebezpiecznych od posiadania oryginalnej etykiety. Natomiast w ocenie gminy taka regulacją miała swoje odpowiednie uzasadnienie, albowiem jest ona niezbędna dla prowadzenia prawidłowej, zgodnej z wymaganiami ustawowymi gospodarki odpadami komunalnymi. Jak wynika ze stanowiska gminy w jej ocenie brak etykiety uniemożliwia identyfikację odpadu, w tym jego weryfikację pod kątem czy ów odpad niebezpieczny należy do grupy odpadów komunalnych podlegających przekazaniu do PSZOK. Brak oryginalnej etykiety ma też stać na przeszkodzie prawidłowej jego utylizacji.

W tym miejscu należy dostrzec, iż stosownie do art. 3 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 888 z późn. zm.), w brzemieniu obowiązującym w dacie wejście uchwały w życie, gminy zapewniają czystość i porządek na swoim terenie i tworzą warunki niezbędne do ich utrzymania, a w szczególności tworzą w sposób umożliwiający łatwy dostęp wszystkim mieszkańcom gminy punkty selektywnego zbierania odpadów komunalnych, które zapewniają przyjmowanie co najmniej odpadów komunalnych wymienionych w pkt 5, odpadów niebezpiecznych, przeterminowanych leków i chemikaliów, odpadów niekwalifikujących się do odpadów medycznych, które powstały w gospodarstwie domowym w wyniku przyjmowania produktów leczniczych w formie iniekcji i prowadzenia monitoringu poziomu substancji we krwi, w szczególności igieł i strzykawek, zużytych baterii i akumulatorów, zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego, mebli i innych odpadów wielkogabarytowych, zużytych opon oraz odpadów tekstyliów i odzieży, a także odpadów budowlanych i rozbiórkowych z gospodarstw domowych.

Jakkolwiek co do zasady można zgodzić się w twierdzeniem pełnomocnika skarżącej, iż gmina zobowiązana jest do odbioru odpadów komunalnych a zatem zasadnym jest utworzenie mechanizmu umożliwiającego zweryfikowanie przy odbiorze rodzaju przekazywanego odpadu, albowiem ma to istotne znacznie dla jego przechowania oraz dalszej utylizacji, nie sposób stwierdzić, aby z obowiązujących przepisów wynikało uprawnienie gminy do nałożenia na mieszkańca przekazującego odpady komunalne obowiązku wykazania w tylko jeden, ściśle określony sposób tj. wyłącznie poprzez przekazanie odpadu w oryginalnym opakowaniu, posiadającym oryginalną etykietę umożliwiającą jednoznaczną identyfikację.

Po pierwsze przekazanie w niefabrycznie zamkniętym opakowaniu chemikaliów czy odpadów niebezpiecznych nie gwarantuje, iż w opakowaniu znajduje się substancja opisana na etykiecie. Po wtórne, nie sposób nie dostrzegać, iż liczne chemikalia (np. farby) oraz takie inne odpady niebezpieczne (np. środki ochrony roślin) są sprzedawane w formie koncentratów a zgodne z instrukcją ich użycie w gospodarstwie domowym wymaga rozcieńczenia. Oczywistym skutkiem rozcieńczenia substancji jest częstokroć nawet wielokrotne zwiększenie jej objętości. W razie niewykorzystania całej objętości przygotowanego preparatu (np. farby, środka ochrony roślin itd.) mieszkaniec gminy powinien mieć możliwość jego przekazania do PSZOK celem zapewnienia prawidłowej ich utylizacji. Takie działanie może się okazać niemożliwe w razie rygorystycznego egzekwowania zasady, iż może to następować wyłącznie w opakowaniach posiadających oryginalną etykietę, albowiem pojemność dostarczonego przez producenta opakowania może się okazać niewystarczająca na umieszczenie rozcieńczonego środka (np. środka ochrony roślin). Nadto oryginalne opakowanie w toku użycia środka podlegającego przekazaniu do PSZOK (np. farby) może ulec takiemu uszkodzeniu lub zanieczyszczeniu, iż odczytanie etykiety może okazać się niemożliwe.

Warto też zauważyć, iż liczne z podlegających przekazaniu do PSZOK produktów np. farby i rozpuszczalniki, zgodnie z ich przeznaczeniem, używane są po ich zmieszaniu. W takim przypadku egzekwowanie zakwestionowanych przez Wojewodę zapisów Regulaminu prowadziłoby do sytuacji, w której mieszkaniec gminy nie mógłby oddać do PSZOK powstałej w ten sposób substancji mimo, iż jest ona odpadem komunalnym, a gmina jest zobowiązana do jej odbioru.

Wobec powyższego, wojewoda zasadnie zakwestionował objęte skargą zapisy uchwały. Regulacja ograniczająca przyjmowanie w PSZOK odpadów komunalnych wyłącznie do sytuacji, gdy posiadają one oryginalną i czytelną etykietę, nie znajduje należytego oparcia w treści art. 3 ust. 2 pkt 6 ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach.

Rolą gminy jest zapewnienie odbioru chemikaliów i odpadów niebezpiecznych należących do grupy odpadów komunalnych także w takich przypadkach, gdy pojemnik, w którym się znajdują nie jest opatrzony oryginalną etykietą a mieszkaniec gminy jest w stanie wykazać, iż jest to substancja mieszcząca się w kategorii odpadów komunalnych. Natomiast sposób wykazania jaką substancję przekazuje do utylizacji nie powinien być ograniczany.

W tym miejscu warto też zauważyć, iż uchwała zawiera także załącznik do regulaminu PSZOK pt. "Oświadczenie o źródle pochodzenia odpadów, pozostawionych w PSKOK", w którym pozostawiający odpady oprócz podania swoich danych, zobowiązany jest do wskazania rodzaju odpadów oraz ich ilości. Zatem również dane zawarte w oświadczeniu mogą stanowić podstawę identyfikacji zarówno charakteru przekazywanego odpadu, a co za tym idzie, także zasad jego przechowania w bezpieczny sposób oraz dalszej prawidłowej utylizacji.

Z tych względów, stosownie do art. 151 P.p.s.a., skarga podlegała oddaleniu