Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 751/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2016-04-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.61 ust. 1
journal: Dz.U. 2015 poz 163
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alojzy Wyszkowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Lidia Serwiniowska Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków Protokolant specjalista Jolanta Pociejowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 26 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia należności z tytułu wydatków za pobyt w Domu Pomocy Społecznej oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] września 2015r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., po rozpatrzeniu odwołania A. S. (dalej skarżąca) utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] lipca 2015r., nr [...] Kierownika Działu Usług Społecznych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta L. w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt ojca strony – E. D. w domu pomocy społecznej.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podał, że decyzją z dnia [...] lipca 2015r., nr [...] organ I instancji ustalił stronie odpłatność za pobyt ojca - w Domu Opieki "A" w L. w następujący sposób: w okresie od 20 lipca 2015r. do dnia 31 lipca 2015r. odpłatność wynosi 1.161,97 zł oraz w okresie od 1 sierpnia 2015r. odpłatność wynosi 3.001,76 zł miesięcznie.

Wskazano, że w motywach orzeczenia organ pomocy społecznej zawarł następujące ustalenia: A. S. jest córką E. D., który od dnia 17 kwietnia 2015r. przebywa w Domu Opieki "A" w L. Stosownie do treści zarządzenia Prezydenta Miasta L. z dnia [...] marca 2015r. średni koszt utrzymania w tym domu wynosi 4.300 zł. E. D. jako mieszkaniec domu ponosi odpłatność za pobyt w wysokości 66% dochodu, tj. w kwocie 1.192,28 zł miesięcznie. Do kręgu osób zobowiązanych z tytułu pobytu E. D. w domu pomocy społecznej zalicza się żona – B. D. oraz troje dzieci. Żona B. i syn W. D. nie zostali zobowiązani do odpłatności z powodu niskich dochodów. W stosunku do syna T. D. ustalono następującą odpłatność za okres od 17 czerwca 2015r. do dnia 30 czerwca 2015r. w wysokości 49,45 zł, a od 1 lipca 2015r. odpłatność wynosi 105,96 zł miesięcznie. Pozostałą różnicę pomiędzy pełnym kosztem pobytu, a odpłatnością E. D. i osób zobowiązanych opłaca zastępczo Gmina Miejska L.

W związku z tym wszczęto z urzędu postępowanie w przedmiocie ustalenia stosownej odpłatności od córki – A. S. Podczas wywiadu środowiskowego stwierdzono, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe zamieszkując wraz z mężem A. i dwójką dzieci. Rodzina posiada mieszkanie własnościowe o powierzchni 58 m2, na zakup którego zaciągnęła kredyt hipoteczny w wysokości 92.000 zł. Strona i jej mąż pracują zawodowo, skarżąca, jako [...], zaś jej mąż jako [...]. W oparciu o zaświadczenia pracodawców ustalono, że w maju 2015r. dochód rodziny wynosił 9.138,40 zł, co w przeliczeniu na jedną osobę daje 2.284,60 zł i jest wyższy od 300% kryterium dochodowego rodziny o kwotę 3.666,40 zł.. Na dochód ten składały się wynagrodzenie za pracę strony w wysokości 2.856,73 zł i wynagrodzenie za pracę męża w wysokości 6.281,67 zł. W czerwcu 2015r. dochód rodziny osiągnął 10.346,67 zł, a więc w przeliczeniu na jedną osobę 2.586,63 zł i był wyższy od 300% kryterium dochodowego rodziny o kwotę 4.874,51 zł. Sytuację dochodową rodziny, określono z urzędu na podstawie zaświadczeń pracodawców, gdzie wynagrodzenie za pracę strony wskazano w wysokości 2.904,03 zł, a za pracę jej męża w kwocie 7.442,48 zł.

W dalszej części uzasadnienia decyzji organ I instancji powołując się na art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b ustawy o pomocy społecznej wskazał, że dochód rodziny przekracza 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, tj. 1.386 zł (456 x 300%) o kwotę 1.218,63 zł. Ta wartość zwielokrotniona czterokrotnie (4 osoby w rodzinie) daje kwotę ł.874,52 zł. Kwota ta stanowi należność z tytułu odpłatności, wyliczoną zgodnie z przepisami ustawy o pomocy społecznej. Wysokość odpłatności wobec skarżącej ustalono na podstawie różnicy między miesięcznym kosztem utrzymania osoby w wymienionym domu opieki a opłatami wnoszonymi przez mieszkańca i inne osoby zobowiązane. Ustalając odpłatność orzeczono o niej za okres od dnia 20 lipca 2015r. tj. od daty wydania decyzji, przyjmując dochód z miesiąca poprzedzającego. Przy czym opłata za lipiec 2015r. została określona w ten sposób, że ustalona miesięczna kwota odpłatności (3.001,76 zł) została podzielona przez liczbę dni kalendarzowych tego miesiąca (31 dni), a uzyskany wynik przemnożony przez liczbę dni pobytu w tym miesiącu (12 dni). Wskazano, że po uiszczeniu opłaty stronie pozostanie kwota znacznie przekraczająca kryterium dochodowe osoby w rodzinie. W podsumowaniu decyzji organ I instancji podkreślił konstytutywny charakter przedmiotowej decyzji, jak też możliwość ubiegania się o rozłożenie na raty należności lub odroczenia terminu płatności.

Od powyższej decyzji skarżąca złożyła w dniu 4 sierpnia 2015r. odwołanie zarzucając naruszenie prawa materialnego tj. art. 60 i 61 ustawy o pomocy społecznej poprzez błędne zastosowanie i wydanie rozstrzygnięcia w oparciu o te przepisy. Jednocześnie podniosła, że uchybiono przepisom prawa procesowego - art. 7 k.p.a. , art. 9 k.p.a. poprzez niepoinformowanie skarżącej o prawie do ubiegania się, na podstawie art. 64 ustawy o pomocy społecznej, o częściowe lub całkowite zwolnienie z odpłatności za pobyt ojca w domu pomocy społecznej. Ponadto skarżąca wskazała zarzut naruszenia art. 7 i 77 K.p.a. z uwagi na niewyczerpujące zbadanie wszystkich okoliczności sprawy oraz nierozpatrzenie całokształtu materiału dowodowego, polegające m. in. w nieustaleniu poziomu dochodów i możliwości partycypacji w kosztach wszystkich osób zobowiązanych do ponoszenia kosztów pobytu E. D., a także nieuwzględnienie przy wyliczeniu dochodów rodziny skarżącej zobowiązań obciążających bezpośrednio jej rodzinę, w tym obciążeń kredytowych, potrzeb dzieci skarżącej oraz bezwzględnej potrzeby zmiany miejsca zamieszkania 4 - osobowej rodziny oraz faktu finansowego wspierania brata W. D., a także faktu, iż matka skarżącej przebywa także w domu pomocy społecznej.

Skarżąca zarzuciła również naruszenie art. 107 § 3 w zw. z art. 11 i art. 8 i 9 k.p.a. z uwagi na niewyjaśnienie stronie w toku postępowania zasadności przesłanek, na których oparł się organ wydający decyzję oraz prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania, poprzez niezbadanie poziomu wydatków i potrzeb rodziny skarżącej oraz obciążenie strony negatywnymi skutkami nieustalenia przez organ poziomu dochodów osiąganych przez wszystkich zobowiązanych do ponoszenia kosztów pobytu E. D. w domu pomocy społecznej.

W uzasadnieniu odwołania skarżąca wskazała, iż decyzja wydana została niezgodnie z zasadami postępowania administracyjnego oraz przepisami ustawy o pomocy społecznej.

Skarżąca podkreśliła, że świetle orzecznictwa sądów administracyjnych i Sądu Najwyższego, których stanowiska przywołała odwołując się do treści konkretnych orzeczeń, organ kierujący osobę do domu pomocy społecznej wydaje na podstawie art. 59 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej decyzję, w której winien określić:

1. kwotę opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej,

2. wysokość kwoty opłaty uiszczanej przez osobę skierowaną do domu pomocy społecznej

3. wskazanie osób zobowiązanych do jej ponoszenia na podstawie art. 61 ustawy

4. wysokości kwot opłaty za pobyt w dps przypadających na poszczególne osoby zobowiązane do ich ponoszenia na podstawie art. 61 ustawy

5. ewentualnie komu i w jakiej części z osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty na podstawie art. 61 ustawy przysługuje zwolnienie, o którym mowa w art. 64.

W świetle powyższego całkowicie błędna jest podstawa prawna przyjęta przez organ w zaskarżonej decyzji, ponieważ art. 60 oraz 61 wprawdzie zawierają zasady ponoszenia opłat za pobyt w dps, lecz obowiązek ponoszenia tych opłat musi być nałożony decyzją administracyjną wydaną na podstawie art. 59 ustawy a nie wskazanych przepisów.

Zdaniem strony niezgodne z prawem jest zastosowanie przez gminę kierującą osobę do dps, rozwiązania polegającego na wydaniu decyzji określającej wyłącznie odpłatność za pobyt tej osoby na podstawie art. 59 ustawy bez nałożenia w tej decyzji obowiązku ponoszenia opłaty przez inne osoby zobowiązane w myśl art. 61 i ponoszenie opłaty zastępczej, by później wydać decyzję o nałożeniu tego obowiązku na nią i domaganie się zwrotu już wydatkowanych na ten cel środków.

Skarżąca zarzuciła również, że nie udzielono jej w ogóle informacji o prawie ubiegania się w oparciu o art. 64 ustawy o częściowe lub całkowite zwolnienie z odpłatności za pobyt jej ojca w domu pomocy społecznej, co stanowi naruszenie art. 9 k.p.a. tj. zasady należytego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych mogących wpływać na ustalenie ich obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego, jak i czuwania, by strona i uczestnicy postępowania nie ponieśli szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielania im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Ponadto skarżąca podniosła, że sytuacja jej rodziny, jak też D. i jej stanowi przesłankę zwolnienia z odpłatności, o którym mowa w art. 64 pkt 2 ustawy.

Tym samym, zarzuciła organowi I instancji naruszenie zasad postępowania administracyjnego przez nierozpatrzenie całego materiału dowodowego, zwłaszcza dowodów na to, że ojciec wykazał się wobec członków rodziny nagannym i nieodpowiednim zachowaniem. Skarżąca załączyła do odwołania jako świadczące o niewłaściwym stosunku E. D. względem najbliższych następujące dokumenty: akt oskarżenia przeciwko jej ojcu za znęcanie się nad matką, sprawozdanie z postępowania mediacyjnego, opinię sądowo psychologiczno-psychiatryczną ojca skarżącej oraz zarządzenie Sądu Rejowego w L. o wszczęciu postępowania wskutek niewywiązywania się E. D. z obowiązków rodzicielskich. Dokumenty te potwierdzać miały stanowisko, że niezgodne z zasadami współżycia społecznego jest obciążenie rodziny kosztami utrzymania ojca w domu pomocy społecznej.

Strona podniosła również, że organ w sposób nienależyty dokonał ustalenia możliwości zarobkowych zstępnych zobowiązanych w pierwszej kolejności do ponoszenia kosztów pobytu ojca w dps uwzględniając tylko tzw. podstawę wynagrodzenia, bez dodatków do wynagrodzenia, które sprawiają, że inni najbliżsi mają dochody wyższe od uzyskiwanych przez rodzinę skarżącej, co skutkowało to obciążeniem kosztami utrzymania E. D. niemal wyłącznie osoby skarżącej. Nie wzięto w ogóle pod uwagę zobowiązań jej rodziny, a przede wszystkim kredytowych oraz tego, że rodzina skarżącej celem poprawy swoich warunków lokalowych ma zamiar dokonać konsolidacji kredytu celem zakupu większego mieszkania względnie wybudowania domu. Według strony obowiązek uiszczania z dochodów rodziny, usytuowanej na pewnym określonym pułapie społeczno-ekonomicznym kwoty ponad 3.000 zł miesięcznie sprawi, że rodzina skarżącej nie będzie w stanie prawidłowo funkcjonować. Stanowi to naruszenie zasad współżycia społecznego prowadząc do sytuacji, gdy mąż skarżącej będzie pracował nie na utrzymanie swoich dzieci, a teścia – i to takiego, który na takie wsparcie i poświęcenie nie zasługuje z przyczyn powyżej wskazanych.

Strona dodała, że mimo iż nie stanowi to sformalizowanego obowiązku alimentacyjnego - wspiera ona finansowo swojego brata W. (umieszczonego obecnie w [...]), która to okoliczność nie została zweryfikowana przez organ.

W konkluzji odwołania skarżąca podniosła, że w toku postępowania nie uzyskała wyjaśnień w przedmiocie, co składa się na tak wysoką odpłatność za pobyt w DPS. Zdaniem strony jest niezasadne, że jej rodzinie nakazuje się ponosić 2/3 tej kwoty, w sytuacji gdy organ dochody jej rodziny ustala na kwotę ok. 2.200 zł miesięcznie na osobę (bez uwzględnienia wydatków rodziny) i stwierdza, że jest to wartość wyższa od 300% kryterium dochodowego, przy czym obowiązuje ono tylko rodzinę skarżącej, zaś osoba przebywająca w DPS ma takie potrzeby określone na poziomie 4.300 zł miesięcznie, co według organu jest usprawiedliwione.

W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy podzielił stanowisko prezentowane przez organ pierwszej instancji. Dalej Samorządowe Kolegium Odwoławcze podało, że problematykę opłat za pobyt w domu pomocy społecznej regulują przepisy ustawy o pomocy społecznej. Stwierdziło, że w świetle tych uregulowań zasadą jest, że pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny. Powołany art. 61 ust. 1 ustawy wskazuje enumeratywnie krąg podmiotów zobowiązanych do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, którymi są: mieszkaniec domu, a jeśli nie ponosi on pełnej opłaty, to małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Dla każdego mieszkańca ustala się opłatę odpowiadającą średniemu kosztowi utrzymania, następnie określa się kwotę, którą jest on w stanie ponieść - maksymalnie 70% jego dochodu. W przypadku niemożności uiszczenia pełnej opłaty przez pensjonariusza cały lub częściowy koszt pobytu w domu pokrywają: małżonek, zstępni i w ostatniej kolejności wstępni, pod warunkiem spełnienia kryterium dochodowego. Przy czym, obowiązki małżonka i krewnych są zależne od ich sytuacji dochodowej. Osoby te można zwolnić z opłaty ze względu na ich trudną sytuację życiową, rodzinną czy materialną (art. 64 ustawy).

W ocenie Kolegium, choć organ I instancji nie określił obowiązku ponoszenia opłaty przez członków rodziny w decyzji o umieszczeniu ojca odwołującej się w domu pomocy społecznej, na co wskazuje orzecznictwo sądów administracyjnych, to nie pozbawia to organu pomocy społecznej możliwości wydania odrębnej decyzji administracyjnej określającej ten obowiązek w stosunku do członka rodziny spełniającego ustawowe przesłanki, tj. znajdowanie się w kręgu osób zobowiązanych i spełnienie kryterium dochodowego. Zdaniem organu odwoławczego zarzut niewzięcia pod uwagę sytuacji majątkowej i rodzinnej, tj. nie zastosowania art. 64 ustawy nie ma uzasadnionych podstaw. Jak wynika z treści przepisów regulujących zasady odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej m.in. art. 61 ust. 2 ustawy, okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej, majątkowej nie mają znaczenia dla ustalenia obowiązku ponoszenia opłaty przez zobowiązaną. Mogą natomiast stanowić podstawę do wydania przez organ administracji rozstrzygnięcia o zwolnieniu z obowiązku ponoszenia w całości lub w części ustalonej opłaty, na podstawie art. 64 ustawy.

Kolegium nie zgodziło się też z twierdzeniami skarżącej, że z uwagi na brak właściwego stosunku ojca do członków rodziny, nie zachodzą podstawy do zobowiązania jej na podstawie art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy do ponoszenia opłaty za jego pobyt w domu pomocy społecznej. Powyższe zobowiązanie oparte jest bowiem na więzach pokrewieństwa, a nie na rzeczywistej relacji wiążącej te osoby. Fakt bycia zstępnym kwalifikuje do kręgu osób zobowiązanych, bez względu na charakter faktycznych stosunków łączących członków rodziny.

W ocenie Kolegium także zarzut naruszenia zasad postępowania administracyjnego, w zakresie wszczęcia postępowania jak również zebrania i oceny materiału dowodowego sprawy, nie miał uzasadnionych podstaw. W wyniku złożonego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] września 2015r. nr [...] utrzymało w mocy powyższą decyzję.

Skarżąca na tą decyzję złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu zarzucając naruszenie prawa materialnego:

1) art. 60 i 61 ustawy o pomocy społecznej poprzez błędne zastosowania i utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji wydanej w oparciu o te przepisy.

2) art. 64 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego niezastosowanie przy ustalaniu opłat za pobyt ojca Skarżącej w DPS, w sytuacji gdy matka Skarżącej również została umieszczona w DPS i trwało postępowanie w przedmiocie ustalenia odpłatności z tego tytułu przypadającej na skarżącą.

Strona skarżąca zarzuciła także naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy;

1) art. 7 k.p.a., poprzez naruszenie zasady praworządności i utrzymanie w mocy decyzji organu l Instancji z błędną podstawą prawną oraz z rażącym naruszeniem przepisów dotyczących prowadzenia postępowania administracyjnego;

2) art. 9 k.p.a., poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu l Instancji mimo zaniechania przez organ l Instancji wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego wyrażające się przede wszystkim niepoinformowaniem skarżącej o prawie ubiegania się na podstawie art. 64 ustawy o pomocy społecznej o częściowe lub całkowite zwolnienie z odpłatności za pobyt jej ojca w DPS;

3) art. 77 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. polegające na:

a) niewyczerpującym zbadaniu wszystkich okoliczności sprawy oraz nierozpatrzeniu całokształtu materiału dowodowego, przejawiające się m.in. nieustaleniem poziomu dochodów i możliwości partycypacji w kosztach wszystkich osób zobowiązanych do ponoszenia kosztów pobytu E. D. w DPS,

b) nieuwzględnieniu przy wyliczeniu dochodów rodziny skarżącej zobowiązań obciążających bezpośrednio jej rodzinę, w tym obciążeń kredytowych, potrzeb dzieci skarżącej związanych z ich rozwojem oraz bezwzględnej potrzeby zmiany miejsca zamieszkania 4-osobowej rodziny (z 58 m2 mieszkania na większe) oraz faktu finansowego wspierania brata W. D., a także okoliczności, że matka skarżącej B. D. również została umieszczona w DPS (co będzie niewątpliwie stanowiło obciążenie finansowe dla skarżącej a zarazem przesłankę do zwolnienia z opłaty o której mowa w art. 64 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej); E. D.

4) art. 107 § 3 w zw. z art. 11 i art. 8 i 9 k.p.a. polegające na prowadzeniu postępowania w sposób niewyjaśniąjący stronie zasadności przesłanek, którymi kierował się organ wydający decyzję oraz w sposób niebudzący zaufania, poprzez niewzięcie pod uwagę aktualnego poziomu wydatków i potrzeb rodziny skarżącej oraz obciążenie strony negatywnymi konsekwencjami nieustalenia przez organ poziomu dochodów osiąganych przez wszystkich zobowiązanych do ponoszenia kosztów pobytu E. D. w DPS.

Dodatkowo skarżąca podała, że na dzień sporządzenia skargi tak ojciec E. D. jak i matka B. D. nie są już pensjonariuszami DPS "A" w L., gdyż z dniem 30 września 2015r. opuścili tą placówkę i zostali przeniesieni do DPS w J. W związku z tym faktem dalsze utrzymywanie zaskarżonej decyzji organów obu instancji w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt E. D. w DPS "A" w L. jest bezpodstawne, co dodatkowo uzasadnia w ocenie skarżącej wniosek o uchylenie przedmiotowych decyzji.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest tylko pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Z kolei z treści art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, bądź inne naruszenie przepisów postępowania jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy - uchyla decyzję w całości lub w części, albo stwierdza jej nieważność bądź niezgodność z prawem. Przy czym stosownie do art. 134 § 1 tej samej ustawy sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Podstawą materialnoprawną zaskarżonego rozstrzygnięcia były przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej.(t.j. Dz. U. z 2015r. poz. 163).

W myśl art. 61 ust. 1 tej ustawy obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:

1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej

- przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Przepis ten określa więc enumeratywnie krąg podmiotów zobowiązanych do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej w określonej w nim kolejności.

W myśl ust. 2 tego przepisu opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:

1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu;

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi – zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:

a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,

b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej – w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej, a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

Z analizy powyższych uregulowań, wypływa wniosek o ukształtowanej przez ustawodawcę kolejności, w której podmioty zobowiązane do uiszczenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej winny obowiązek ten wykonywać. I tak obowiązek ten po stronie małżonka osoby przebywającej w domu pomocy społecznej, jego zstępnych przed wstępnymi powstaje dopiero wówczas gdy pensjonariusz DPS-u nie uiszcza w odpowiedniej wysokości opłaty. W jeszcze dalszej kolejności powstaje obowiązek gminy, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. W tym zakresie przepis art. 61 ust. 3 ustawy stanowi, iż w przypadku niewywiązywania się osób zobowiązanych we wcześniejszej kolejności z obowiązku opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. W związku z powyższym zobowiązaniem ustawodawca przyznał gminie uprawnienie do dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków.

Z powyższych uregulowań wynika zasada, że w przypadku poniesienia przez gminę wydatków na świadczenia z pomocy społecznej, do których zobowiązane są osoby wymienione w ustawie, w pierwszej kolejności sam świadczeniobiorca, a w razie niemożności ich poniesienia małżonek, zstępni przed wstępnymi takiej osoby, przysługujące gminie na mocy art. 61 ust. 3 ustawy prawo dochodzenia zwrotu poniesionych wydatków na opłaty zastępcze realizowane jest w drodze postępowania administracyjnego, poprzez wydanie decyzji nakazującej zwrot sumy poniesionej tytułem opłaty wniesionej zastępczo. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowane jest jednolicie stanowisko, że właściwą drogą wyegzekwowania należności za pobyt w domu pomocy społecznej, wyłożonych tymczasowo przez gminę, jest wydanie decyzji na podstawie art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 ustawy (tak m.in. NSA w wyrokach z dnia 15 stycznia 2010 r., sygn. akt I OSK 1171/09, z dnia 30 października 2012 r., sygn. akt I OSK 653/12, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych), na które to normy w podstawie prawnej powołał się trafnie organ pierwszej instancji, a powielił je organ odwoławczy. Sąd w składzie orzekającym w sprawie zauważa, iż Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 września 2011 r. sygn. akt I OSK 666/11 wskazał, iż dopiero poniesienie przez gminę opłat w sytuacji uchylania się osób zobowiązanych od zawarcia lub wykonania umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 ustawy powoduje konieczność wydania decyzji indywidualizującej obowiązek ponoszenia opłat i stanowiącej podstawę do prowadzenia egzekucji administracyjnej. Konkluzja taka wynikła z zaakceptowania przez NSA innego poglądu tego sądu zawartego w wyroku z dnia 15 stycznia 2010 r. sygn. akt I OSK 1171/09, zgodnie z którym "... zawarcie umowy, o jakiej mowa w art. 103 ust. 2 ustawy służy jedynie określeniu wysokości opłaty wnoszonej za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, natomiast sam obowiązek uiszczania opłat wynika z mocy ustawy, a nie z umowy. Skoro więc obowiązek członków rodziny osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej, polegający na wnoszeniu związanych z tym opłat wynika wprost z ustawy o pomocy społecznej (art. 61 ust. 1 pkt 2), to w sytuacji uchylania się od tego obowiązku przez osoby zobowiązane, gmina, która zastępczo poniosła wydatki, może egzekwować ich zwrot na drodze administracyjnej. Właściwą drogą wyegzekwowania takich należności przez gminę, jest wydanie decyzji na podstawie art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej".

Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika bezspornie, na jakiej podstawie ojciec skarżącej został umieszczony w Domu Pomocy Społecznej. i w jakim okresie tam przebywał. Organy w sposób czytelny opisały stan faktyczny i dotychczasowy przebieg postępowania i brak jest, w ocenie Sądu, podstaw, by ustalenia te uznać za nieprawidłowe. Niezasadne są zatem zarzuty skarżącej odnośnie nieprawidłowego ustalenia stanu faktycznego przez to, że nie uwzględniono wszystkich dowodów przy wydawaniu decyzji, nie wyjaśniono wszystkich istotnych okoliczności w sprawie.

Przepisy art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i 107 § 3 k.p.a. nakazują organom wyjaśnienie istotnych kwestii po wyczerpującym zebraniu, rozpatrzeniu i ocenie całego materiału dowodowego oraz kierowanie się przy tym zasadą prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, a ponadto elementy powyższe mają znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Obowiązkiem każdego organu administracji jest zatem wyczerpujące wskazanie okoliczności faktycznych i prawnych, którymi kierował się przy podejmowaniu rozstrzygnięcia, w szczególności uzasadnienie winno zawierać ocenę zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych przepisów oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa. Nieustalenie przez organy w ramach toczącego się postępowania lub pominięcie w uzasadnieniu decyzji okoliczności faktycznych, mogących mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, może stanowić przesłankę do uznania naruszenia przez organ przepisów o postępowaniu administracyjnym w stopniu wywierającym istotny wpływ na wynik sprawy.

W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie, organy nie dopuściły się takiego naruszenia. W tym kontekście nie jest zasadny zarzut co do nieuwzględnienia faktu wspierania przez stronę jej brata, który, jak podano w skardze, przebywa w [...]. Twierdzenia strony w tym przedmiocie nie znajdują bowiem żadnego odzwierciedlenia w aktach sprawy. Podczas postępowania strona dwa razy oświadczała w kwestii ponoszonych przez rodzinę obciążeń i wydatków (tj. oświadczenie z dnia 3 czerwca 2015r. i wywiad środowiskowy z tegoż dnia) i w żadnym z tych dokumentów nie podała faktu ponoszenia obciążeń na rzecz brata, a tym bardziej kwestii tych nie udokumentowała. Nie istniały zatem przesłanki, by wskazane okoliczności uwzględnić w ramach przedmiotowego postępowania.

Nie udokumentowano także w aktach sprawy twierdzeń strony, iż nienależycie ustalono dochody pozostałych zstępnych zobowiązanych do ponoszenia odpłatności za pobyt E. D. w DPS Organ I instancji prowadził w tym przedmiocie stosowne postępowania i wydał decyzje administracyjne. Decyzją z dnia [...] czerwca 2015r., nr [...] działający z upoważnienia Prezydenta Miasta L., Kierownik Działu Usług Społecznych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. ustalił T. D. odpłatność za pobyt ojca –E. D. w Domu Opieki "A" w L. w następujący sposób: w okresie od 17 czerwca 2015r. do dnia 30 czerwca 2015r. odpłatność wynosi 49,45 zł oraz w okresie od l lipca 2015r. odpłatność wynosi 105,96 zł miesięcznie. Decyzją z dnia [...] czerwca 2015r. nr [...] działający z upoważnienia Prezydenta Miasta L., Kierownik Działu Usług Społecznych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. ustalił E. D. odpłatność za pobyt w Domu Opieki "A" w L. w następujący sposób: w okresie od 17 kwietnia 2015r. do dnia 30 kwietnia 2015r. odpłatność wynosi 556,40 zł oraz w okresie od 1 maja 2015r. odpłatność wynosi 1.192,28 zł miesięcznie. Decyzją z dnia [...] czerwca 2015r., nr [...] działający z upoważnienia Prezydenta Miasta L. Kierownik Działu Usług Społecznych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. umorzył postępowanie wszczęte w sprawie ustalenia odpłatności wobec B. D. za pobyt męża w DPS.

Określając wysokość opłat, którymi organ może obciążyć konkretną osobę, niezbędne jest ustalenie dochodu tej osoby lub rodziny tej osoby (jeśli taką posiada) w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej.

W art. 36 ustawy wymienione są wszystkie świadczenia z pomocy społecznej regulowane przez ustawę o pomocy społecznej. Należą do nich także pobyt i usługi w domu pomocy społecznej ( art.36 pkt 2 lit. o). Tak więc częściowa opłata wnoszona przez osoby zobowiązane za pobyt w domu opieki społecznej ich osoby bliskiej, jest także formą korzystania przez te osoby ze świadczeń pomocy społecznej, gdyż gmina ponosi resztę opłat. Stąd do ustalania dochodu osób zobowiązanych do częściowej odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej mają zastosowanie przepisy art.8 ustawy o pomocy społecznej.

Art. 8 ust. 3 ustawy wyraźnie określając składniki podlegające odliczeniu od przychodu, nie wymaga odwoływania się do przepisów innych ustaw w celu wyjaśnienia tego pojęcia. Wynika z tego przepisu bowiem, że dla potrzeb ustalenia dochodu, od którego zależy przyznanie bądź nie pomocy społecznej, należy wziąć pod uwagę kwotę pieniężną uzyskaną w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o pomoc lub w którym złożono wniosek, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania. W ten też sposób ustalony został dochód rodziny skarżącej i jego wysokość nie jest kwestionowana w części dotyczącej uzyskiwanych wynagrodzeń za pracę, a jedynie w części dotyczącej nieodliczenia stałych wydatków ponoszonych co miesiąc przez rodzinę.

W świetle art.8 ustawy określenie dochodu nie pozostawia organom żadnej dowolności przy jego ustalaniu. Katalog obciążeń pomniejszających dochód, jak i katalog przychodów odliczanych od dochodu, są na gruncie ustawy zamknięte. W żadnym przepisie ustawy nie postanowiono, iż kwota spłacanej raty kredytu, czy inne koszty podlegają odliczeniu, dlatego też w postępowaniu w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt członka rodziny nie mogły być brane pod uwagę okoliczności dotyczące zobowiązań skarżącej, w tym obciążeń kredytowych czy też aktualnego poziomu wydatków i potrzeb rodziny.

Kwota opłatności skarżącej za pobyt jej ojca w D.P.S ustalona została więc w oparciu o powyższe przepisy, z zachowaniem wszystkich zasad i reguł w nich zawartych.

Zdaniem Sądu zarzut nie wzięcia pod uwagę sytuacji majątkowej i rodzinnej, tj. nie zastosowania art. 64 ustawy jest bezpodstawny, gdyż w przypadku ustalania opłaty za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej, nie ma możliwości pomniejszenia dochodu osoby o kwoty wydatków ponoszonych przez osobę czy rodzinę, na co wskazuje skarżąca, chociażby były one jak najbardziej uzasadnione. Jak to również wyjaśniono, żaden przepis prawa, nie uniemożliwia organowi pomocy społecznej, ustalenia stosownej opłaty, w terminie późniejszym, po ostatecznym skierowaniu osoby do pomocy społecznej. Organ pomocy społecznej nie miał również podstaw do rozważania w mniejszym postępowaniu kwestii związanych ze zwolnieniem strony z odpłatności w trybie art. 64 ustawy o pomocy społecznej, gdyż byłoby to działanie przedwczesne.

W ocenie Sądu motywy swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przedstawił w uzasadnieniu decyzji w sposób odpowiadający wymogom art. 107 § 3 k.p.a.

W świetle poczynionych przez Sąd rozważań i zgodnie z dokonaną wykładnią przepisów prawa, należało zatem uznać, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a zarzuty, które podniósł skarżący nie znajdują żadnego uzasadnienia.

W tej sytuacji skargę jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw należało oddalić, o czym na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzeczono w sentencji wyroku.