Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1635/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-03-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik Sędziowie WSA Elżbieta Lenart WSA Tomasz Szmydt (spr.) Protokolant referent stażysta Martyna Pakuła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 marca 2017 r. sprawy ze skargi L. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] września 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy na spłatę zadłużenia czynszowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

L. S. złożył skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] września 2016r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] czerwca 2016r. nr [...].

Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym:

W dniu 25 stycznia 2016r. L. S. wystąpił do Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy B. z wnioskiem o przyznanie pomocy finansowej na spłatę zadłużenia czynszowego.

Decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2016r. Prezydenta W., odmówił przyznania L. S. pomocy na spłatę zadłużenia czynszowego. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ I instancji wykazał, iż dochód rodziny w grudniu 2015r. wyniósł [...] zł, niestety nie został ustalony dochód konkubiny wnioskodawcy bowiem nie podejmuje ona korespondencji. Nadto, organ I instancji stwierdził, że wnioskodawca oczekuje aby Ośrodek Pomocy Społecznej spłacił zadłużenie mieszkaniowe, które zgodnie z załączonym do wniosku ostatecznym wezwaniem do zapłaty wynosi łącznie [...] zł (zaległe opłaty, odsetki sporne oraz zasądzone). A więc wnioskodawca chce scedować na pomoc społeczną obowiązek, który ciąży na nim i innych dorosłych domownikach z tytułu użytkowania i eksploatacji lokalu mieszkalnego. Oczekiwanie spłaty zadłużenia czynszowego w tak dużej wysokości, które jest efektem wieloletniego nieopłacania czynszu, jest zdaniem organu niemożliwe do spełnienia ponieważ po pierwsze nie można uznać, iż jest to najpilniejsza i niezbędna potrzeba życiowa, a po drugie daleko wykracza poza możliwości finansowe Ośrodka. Istotną okolicznością w ww. sprawie jest fakt, iż Ośrodek Pomocy Społecznej nie posiada wystarczających środków na realizację wszystkich wnioskowanych potrzeb swoich klientów. Przy rozpatrywaniu wniosków o pomoc finansową Ośrodek Pomocy Społecznej musi mieć na względzie wszystkie osoby, które znalazły się w najtrudniejszym położeniu życiowym, przede wszystkim osoby i rodziny bez dochodu i posiadające na utrzymaniu dzieci.

W dniu 27 lipca 2016r., za pośrednictwem poczty e-PUAP, L. S. złożył odwołanie od decyzji. Skarżący zakwestionował zasadność podjętego przez organ I instancji rozstrzygnięcia zarzucając błędy formalne i rachunkowe w ustaleniach faktycznych.

Dokonując merytorycznej oceny zaskarżonej decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wyjaśniło, iż zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015r. poz. 163) pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. W myśl art. 3 powołanej ustawy, pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. 2. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem.

Celem pomocy społecznej nie jest wyręczanie strony w zaspokajaniu jej wszelkich potrzeb życiowych lecz jedynie wspieranie w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie trudnym sytuacjom życiowym przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem.

Przepis art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, będący materialnoprawną podstawą przyznania pomocy w formie zasiłku celowego, stanowi, że w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Z treści powołanego przepisu wynika, że wymienione świadczenie przyznawane jest w ramach uznania administracyjnego (władzy dyskrecjonalnej).

Przyznanie pomocy na podstawie art. 39 ust. 1 i 2 ustawy, niezależnie od fakultatywnego charakteru tego świadczenia, uzależnione jest od spełnienia obligatoryjnej przesłanki, jaką jest uzyskanie dochodu niższego od kryterium dochodowego, wynikającego z art. 8 ust. 1 ustawy. Oznacza to, że niezależnie od zaistniałych trudności życiowych, organ przyznający świadczenia z pomocy społecznej obowiązany będzie odmówić przyznania zasiłku celowego osobie samotnie gospodarującej, bądź rodzinie, jeśli jej dochód przekroczy ustawowe kryterium dochodowe.

W rozpoznawanej sprawie dochód skarżącego, jak prawidłowo wykazał organ I instancji, przekracza ustawowo określone kryterium dochodowe.

Z tego też względu organ I instancji, rozpoznając wniosek skarżącego, zbadał czy jego sytuacja stanowi "przypadek szczególnie uzasadniony" w rozumieniu art. 41 ustawy o pomocy społecznej, dający podstawę do przyznania specjalnego zasiłku celowego. Zgodnie bowiem ze wskazanym przepisem w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: 1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Wymienione świadczenie przyznawane jest również w ramach uznania administracyjnego (władzy dyskrecjonalnej). Nie jest to świadczenia obowiązkowe, jednakże jego przyznanie nie może być dowolne.

W sytuacji, gdy dochód osoby występującej o pomoc społeczną przekracza ustawowe kryterium organ, rozpoznając sprawę o przyznanie pomocy, powinien zakresem swoich rozważań objąć kwestię, czy w okolicznościach sprawy nie występuje szczególnie uzasadniony przypadek, uprawniający zainteresowanego do otrzymania świadczenia. Takie działania prawidłowo podjął organ I instancji, jednakże po dokonaniu analizy sprawy, w tym w szczególności ustaleń wywiadu środowiskowego uznał, że brak jest przesłanek mogących kwalifikować sytuację materialna skarżącego jako "szczególnie uzasadniony przypadek", o którym mowa w art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej.

Organ odwoławczy wskazał, że w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, zgodzić się należy z organem I instancji, że pomoc przy spłacie tak dużego zadłużenia leży poza możliwościami finansowymi OPS-u i nie stanowi niezbędnej potrzeby życiowej, a sytuacja skarżącego - szczególnie uzasadnionego przypadku zwłaszcza w kontekście doprowadzenia do takiej wysokości wobec długoletniego nieuiszczania czynszu.

L. S. złożył skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] września 2016r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] czerwca 2016r. nr [...].

Zaskarżonej decyzji zarzucał błąd formalny wskazując, że wystąpił o pomoc do Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy B. w dniu 22 stycznia 2016 roku, a nie w dniu 25 stycznia 2016 roku, jak błędnie podaje zaskarżona decyzja. Błędy w ustaleniach faktycznych, złamanie zasad postępowania, dyskryminację w dostępie do usług pomocy społecznej, uczynienie mi szkody przez nierzetelne przetwarzanie moich danych osobowych.

Na podstawie art. 38 kpa skarżący wskazał imiennie pracowników organu jego zdaniem winnych nie załatwienia sprawy. Podnosił, że ww. pracownicy OPS B. od roku 2012 uporczywie odmawiają mu pomocy wbrew spełnianiu wszystkich wymagań określonych w uchwale. Nie wypełniają nałożonych na nich obowiązków takich jak dokładne wyjaśnienie okoliczności, załatwienie sprawy. Nie postępują w sposób budzący zaufanie, nie udzielają wyjaśnień i wskazówek, nie zapewniają udziału w każdym stadium postępowania. Podnosił, że wymienieni pracownicy uporczywie nękali go podczas wywiadów oraz bezpodstawnie odmawiali przyznania jakiekolwiek pomocy w trudnej sytuacji życiowej.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga rozpoznawana według powyższych kryteriów podlegała oddaleniu w całości jako bezzasadna.

Na wstępie należy zaznaczyć, że zasiłek celowy należy do fakultatywnych form pomocy społecznej, co oznacza, że w odróżnieniu od form obowiązkowych organ może, lecz nie musi go przyznać w przypadku ustalenia, że występują przesłanki wymienione w art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Określona w tym przepisie niezbędna potrzeba bytowa ma na celu zapewnienie potrzeb podstawowych, bieżących, pilnych, związanych z codziennym funkcjonowaniem każdego człowieka. Jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w wyroku z dnia 29 października 2008r., sygn. akt U SA/Ke 437/08, "Zasiłek celowy przeznaczony jest na zaspokojenie określonej potrzeby, dlatego też nie może mieć charakteru świadczenia wypłacanego w sposób stały i systematyczny." (LEX nr 500822).

Przyznanie pomocy na podstawie art. 39 ust. 1 i 2 ustawy uzależnione jest od spełnienia obligatoryjnej przesłanki, jaką jest uzyskanie dochodu niższego od kryterium dochodowego, wynikającego z art. 8 ust. 1 ustawy. Oznacza to, że niezależnie od zaistniałych trudności życiowych, organ przyznający świadczenia z pomocy społecznej obowiązany będzie odmówić przyznania zasiłku celowego osobie samotnie gospodarującej, bądź rodzinie, jeśli jej dochód przekroczy ustawowe kryterium dochodowe.

W dniu [...] kwietnia 2016 r. przeprowadzono wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania wnioskodawcy. W trakcie wywiadu L. S. złożył oświadczenie, w którym podał, że mieszka razem z synem P. S. oraz konkubiną B. C. L. S prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem P. S., a B. C. prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe. Dalej w oświadczeniu wnioskodawca stwierdził, iż jego dochodem jest emerytura w wysokości [...] zł oraz dodatek mieszkaniowy w wysokości [...] zł. Wspólnie zamieszkała konkubina B. C. jest osobą bezrobotną i obecnie nie pracuje. L. S. wskazał, że ponosi co miesiąc wydatki związane z utrzymaniem mieszkania, kupuje żywność i środki czystości dla trzech osób, tj. siebie, syna i konkubiny, posiłki przygotowuje raz wnioskodawca, a raz konkubina B. C. również dla trzech osób. Na wywiadówki do syna uczęszcza raz L. S., a raz B. C. Art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej stwierdza, że za rodzinę uznaje się osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. W przypadku L. S. mamy do czynienia z taką właśnie sytuacją, gdzie wnioskodawca pozostaje w nieformalnym, zależnościowym w sensie rodzinnym (wspólny syn) i ekonomicznym związku (dochód wnioskodawcy jest przeznaczany na utrzymywanie trzech osób). Obecnie B. C. nie pracuje i nie ma swoich dochodów, a z poprzednich postępowań wynikało, iż pracowała jako opiekunka do dziecka i ze swoich dochodów utrzymywała zarówno małoletniego syna jak i samego wnioskodawcę, koniecznym było uzupełnienie materiału dowodowego o oświadczenie B. C. na temat jej aktualnej sytuacji dochodowej. W tym celu organ wysłał do ww. pismo. B. C. nie podjęła wysłanej do niej korespondencji, która została zwrócona do Ośrodka.

Organ zatem prawidłowo ustalił dochody na podstawie dostępnych informacji. Na dochód L. S. składa się emerytura w wysokości [...] zł, dodatek mieszkaniowy w wysokości 298,53 zł oraz zasiłek rodzinny w wysokości 118 zł. Zatem w marcu 2016r. dochód rodziny wyniósł [...] zł.

Zgodnie z art. 8 oraz art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, osobom, których dochód nie przekracza kryterium dochodowego (dla trzyosobowego gospodarstwa domowego jest to kwota [...] zł), w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, może być przyznany zasiłek celowy. Ustęp 2 art. 39 stanowi, iż zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu.

W rozpoznawanej sprawie dochód skarżącego, jak prawidłowo wykazał organ, przekraczał ustawowo określone kryterium dochodowe.

W tak ustalonym stanie faktycznym miał więc zastosowanie art. 41 ustawy o pomocy społecznej gdzie ustawodawca wskazał, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi bądź zasiłek okresowy, lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową.

Należy przy tym odnieść się do wykładni pojęć "może być przyznany" i "przypadek szczególnie uzasadniony".

Sformułowanie "może być przyznany" oznacza, że decyzja ma charakter uznaniowy a brak zdefiniowania "szczególnie uzasadnionych przypadków" wskazuje na uprawnienie organu do oceny in concreto przyczyn wystąpienia z wnioskiem o pomoc w kategoriach szczególnej istotności dla wnioskodawcy. Szczególnie uzasadniony przypadek stanowi sytuację życiową wynikającą z faktu zaistnienia nadzwyczajnych, wyjątkowo negatywnych, niecodziennych i wpływających na sytuację życiową zdarzeń, którym strona nie była w stanie zapobiec dochowując należytej staranności. Ta przesłanka ma miejsce wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby lub rodziny, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych pozwala stwierdzić, że jest nadzwyczaj drastyczna. Przy czym, nie jest takim nadzwyczajnym przypadkiem sytuacja, gdy strona ubiegająca się o pomoc pieniężną nie wykorzystuje własnych uprawnień, zasobów i możliwości w celu pokonania trudnej sytuacji życiowej, nie aktywizuje się w kierunku pozyskiwania środków do życia we własnym zakresie a usiłuje ze świadczeń pomocy społecznej uczynić stałe źródło utrzymania. Taka wykładnia została przedstawiona przez organ I i II instancji a znajduje ona odzwierciedlenie w orzecznictwie sądów administracyjnych, gdzie dla uzasadnienia uzyskania specjalnego zasiłku celowego podkreśla się: niecodzienność zdarzeń (vide: wyrok NSA z 29 czerwca 2016r. sygn. akt I OSK 1077/16 - Lex nr 2082436), niefortunność zbiegów okoliczności wykraczających poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości (vide: wyrok NSA z 17 czerwca 2016 r. sygn. akt I OSK 90/15 - Lex nr 2082652), nadzwyczajną drastyczność sytuacji życiowej, dotkliwą w skutkach i głęboko ingerującą w plany życiowe strony (vide: wyrok NSA z 16 czerwca 2016 r. sygn. akt I OSK 384/15 - Lex nr 2082627).

L. S. zwrócił się o pomoc finansową na spłatę zadłużenia czynszowego, które zgodnie z załączonym do wniosku ostatecznym wezwaniem do zapłaty wynosi łącznie [...] zł (zaległe opłaty, odsetki sporne oraz zasądzone).

Organ zasadnie wskazał, że oczekiwanie spłaty zadłużenia w czynszu (zaległe opłaty, odsetki, sporne oraz zasądzone), jest efektem wieloletniego nieopłacania czynszu, jest niemożliwe do spełnienia, ponieważ nie można uznać, że jest to najpilniejsza i niezbędna potrzeba życiowa, a po drugie daleko wykracza poza możliwości finansowe Ośrodka Pomocy Społecznej. Organ słusznie podkreślił, że z dokumentacji zgromadzonej w sprawie wynika, iż L. S. na przestrzeni ostatnich lat nie występował bezpośrednio do Administracji W. o podpisanie ugody na spłatę zadłużenia. Ponadto, zaległości te narastały latami i nie mieszczą się w definicji zdarzenia nagłego, trudnego do przewidzenia. Dyspozycja art. 41 ustawy o pomocy społecznej dotyczy właśnie takich niezwykłych i w skutkach negatywnych dla osoby ubiegającej się o pomoc, zdarzeń. W przedmiotowej sprawie nie występują takie okoliczności a organy obu instancji dołożyły należytej staranności aby właściwie ustalić stan faktyczny i prawidłowo zastosować obowiązujące przepisy.

Reasumując powyższe okoliczności sprawy, tj. całokształt materiału dowodowego oraz uzasadnienia decyzji organów obu instancji, nie można podzielić zarzutów skargi jakoby organy orzekające w sprawie zastosowały przepisy z naruszeniem norm ustawy o pomocy społecznej. Zdaniem Sądu, podniesione w skardze zarzuty okazały się niezasadne, gdyż postępowanie przed organami zostało przeprowadzone w sposób wyczerpujący i prawidłowy, zaś zgromadzony w sprawie materiał oceniono właściwie. Mające natomiast zastosowanie w sprawie przepisy zostały także należycie zinterpretowane i użyte. Sąd nie doszukał się też innych naruszeń przepisów prawa materialnego, czy procesowego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonych decyzji.

Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.