Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 143/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2021-05-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska Sędziowie Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska Sędzia WSA Ewa Kamieniecka (sprawozdawca) po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 maja 2021 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 26 czerwca 2019 r. K. S. (dalej: skarżący, wnioskodawca, strona) wystąpił do organu pierwszej instancji o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką K. S., legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nr [...] z dnia 23 maja 2019 r., zaliczającym ją do dnia 31 maja 2021 r. do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym, wymagających stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Decyzją z dnia [...] nr [...] Burmistrz W. odmówił wnioskodawcy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ matka wnioskodawcy posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, z adnotacją w punkcie IV, że niepełnosprawność powstała 20 grudnia 2014 r., tj. w wieku 62 lat.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. decyzją z dnia [...] nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. SKO wskazało, że oceny spełnienia przesłanek niezbędnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem wieku powstania niepełnosprawności, ponieważ to kryterium utraciło przymiot konstytucyjności. Należy ocenić, czy wnioskodawca jest osobą, która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad matką. Organ winien ustalić, jaki jest zakres niesamodzielności matki wnioskodawcy w codziennych czynnościach życiowych, a tym samym, jakiego zakresu opieki wymaga. Organ nie ustalił, czy opiekun musi być stale dyspozycyjny czy też może sprawować opiekę poza godzinami pracy. Konieczne jest szczegółowe ustalenie zakresu opieki z powołaniem się na konkretne schorzenia i ich wpływ na ograniczenia w funkcjonowaniu organizmu, a także ustalenie w jakich godzinach dnia i nocy jest sprawowana opieka i ile czasu zajmuje opieka.

Decyzją z dnia [...] nr [...] Burmistrz W. odmówił wnioskodawcy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ matka wnioskodawcy posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, z adnotacją w punkcie IV, że niepełnosprawność powstała 20 grudnia 2014 r., tj. w wieku 62 lat. Organ pierwszej instancji ustalił też, że matka wnioskodawcy porusza się o kulach, w nocy nie wymaga opieki. W ocenie organu, opieka nad matką nie powinna kolidować z zatrudnieniem wnioskodawcy, ponieważ osoba niepełnosprawna nie jest osobą leżącą, co prawda porusza się o kulach, ale ma sprawne ręce. Jest to osoba sprawna intelektualnie, czytająca książki, a takie czynności jak przygotowywanie posiłków czy leków powinna wykonywać bez problemu.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. decyzją z dnia [...] nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. SKO wskazało, że niezbędne ustalenia, jakie są zalecenia lekarskie w zakresie korzystania przez matkę wnioskodawcy ze sprzętu ortopedycznego, uzupełnienie materiału dowodowego o dokumentację medyczną o rodzaju schorzeń, na które cierpi osoba niepełnosprawna oraz ustalenie utrudnień w codziennym funkcjonowaniu. Nie wyjaśniono, czy istnieją ograniczenia w samodzielnym przygotowywaniu posiłków przez matkę strony, czy występują problemy manualne, z pamięcią, wzrokiem, czy matka wymaga nadzoru w dozowaniu i zażywaniu leków. Należy ustalić, czy istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy sprawowaniem opieki a rezygnacją z zatrudnienia.

Decyzją z dnia [...] nr [...] Burmistrz W. odmówił wnioskodawcy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ matka wnioskodawcy posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, z adnotacją w punkcie IV, że niepełnosprawność powstała 20 grudnia 2014 r., tj. w wieku 62 lat. Organ pierwszej instancji ustalił też, że matka wnioskodawcy nie wymaga całodobowej opieki. Operacja alloplastyki prawego stawu biodrowego miała miejsce 22 czerwca 2018 r. bez powikłań. W ocenie organu opieka nad matką nie powinna kolidować w podjęciu zatrudnienia. Matka wnioskodawcy nie ma problemów manualnych ani też ze wzrokiem, nie powinno sprawiać trudności przygotowywanie i spożywanie posiłków, wykonywanie porannej i wieczornej toalety. Opiekun pewne czynności może wykonywać przed pracą i po pracy, ponieważ matka wnioskodawcy nie jest osobą leżącą, co prawda porusza się o kulach, ale ma sprawne ręce. Jest to osoba sprawna intelektualnie, czytająca książki.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. decyzją z dnia [...] nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. SKO wskazało, że należy ustalić, na czym polegają zaburzenia równowagi i zaburzenia pamięci osoby wymagającej opieki, czy jest leczona neurologicznie, czy przyjmuje w związku z tym leki. Nie ustalono, jak matka sobie radzi, gdy syn realizuje obowiązki poza domem (zakupy, sprawy urzędowe, zaprowadza syna do przedszkola) i jak godzinowo wygląda ta kwestia. Nie ustalono też dokładnie, jakie ograniczenia posiada osoba niepełnosprawna, czy ma problemy zdrowotne z rękami i czy jest leczona z tego powodu. Należy też uzupełnić dokumentację medyczną z przebiegu leczenia po alloplastyce prawego stawu biodrowego z poradni ortopedycznej. Organ pierwszej instancji winien też ustalić, kiedy i gdzie wnioskodawca był zatrudniony, kiedy i z jakiego powodu przestał pracować, czy i w jakim okresie pobierał zasiłek dla bezrobotnych, czy rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia była spowodowana bezpośrednio przez opiekę nad matką.

Decyzją z dnia [...] nr [...] Burmistrz W. odmówił wnioskodawcy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ matka wnioskodawcy posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, z adnotacją w punkcie IV, że niepełnosprawność powstała 20 grudnia 2014 r., tj. w wieku 62 lat. Organ pierwszej instancji ustalił też, że matka wnioskodawcy porusza się o kulach i w nocy nie wymaga opieki, nie ma problemów manualnych ani też ze wzrokiem, nie powinno sprawiać trudności przygotowywanie i spożywanie posiłków, wykonywanie porannej i wieczornej toalety. Opiekun pewne czynności może wykonywać przed pracą i po pracy, ponieważ matka wnioskodawcy nie jest osobą leżącą, co prawda porusza się o kulach, ale ma sprawne ręce. Jest to osoba sprawna intelektualnie, czytająca książki. Wnioskodawca nie jest zatem pozbawiony możliwości wykonywania pracy zarobkowej. Nie ma też bezpośredniego związku między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaną opieką. Ze świadectwa pracy z dnia 8 maja 2019 r. wynika, że praca byłą świadczona na 1/25 etatu i w tym czasie od 2013 r. wnioskodawca sprawował opiekę nad matką.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. decyzją z dnia [...] nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. SKO wskazało, że istotne jest ustalenie, jakie są wskazania medyczne w zakresie sprawności ruchowej matki wnioskodawcy. W dalszym ciągu nie ustalono, jak matka wnioskodawcy radzi sobie, gdy syn realizuje obowiązki poza domem, jakie posiada ograniczenia wynikające z niepełnosprawności, czy ma problemy zdrowotne związane z rękami, czy jest leczona z tego powodu.

Decyzją z dnia [...] nr [...] Burmistrz W. odmówił wnioskodawcy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ matka wnioskodawcy posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, z adnotacją w punkcie IV, że niepełnosprawność powstała 20 grudnia 2014 r., tj. w wieku 62 lat. Organ pierwszej instancji ustalił też, że matka wnioskodawcy porusza się o kulach i w nocy nie wymaga opieki, nie ma problemów manualnych ani też ze wzrokiem, nie powinno sprawiać trudności przygotowywanie i spożywanie posiłków, wykonywanie porannej i wieczornej toalety. Zaświadczenia lekarskie od ortopedy i neurologa są nieczytelne, a zaświadczenia od psychiatry nie przedłożono. Opiekun pewne czynności może wykonywać przed pracą i po pracy, ponieważ matka wnioskodawcy nie jest osobą leżącą, co prawda porusza się o kulach, ale ma sprawne ręce. Jest to osoba sprawna intelektualnie, czytająca książki. Wnioskodawca nie jest zatem pozbawiony możliwości wykonywania pracy zarobkowej. Nie ma też bezpośredniego związku między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaną opieką. Ze świadectwa pracy z dnia 8 maja 2019 r. wynika, że praca byłą świadczona na 1/25 etatu i w tym czasie od 2013 r. wnioskodawca sprawował opiekę nad matką.

W odwołaniu wnioskodawca wniósł o uchylenie w całości decyzji organu pierwszej instancji i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, zarzucając naruszenie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej nie jest spowodowane sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. Przepis ten nie uzależnia przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od obowiązku sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę. Wnioskodawca sprawuje opiekę nad matką, a opieka ta wiąże się z rezygnacją z zatrudnienia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. SKO wskazało, że oceny spełnienia przesłanek niezbędnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem wieku powstania niepełnosprawności, ponieważ to kryterium utraciło przymiot konstytucyjności. Kolegium zauważyło również, że celem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest pielęgnacja osoby niepełnosprawnej. Wobec tego świadczenie pielęgnacyjne może zostać przyznane wyłącznie, gdy osoba wymagająca opieki ze względu na stan zdrowia nie ma możliwości samodzielnego wykonywania takich czynności jak: utrzymanie higieny osobistej, ubieranie się, wstawanie z łózka czy z krzesła, przewracanie z boku na bok w łóżku, przemieszczanie się w mieszkaniu, korzystanie z toalety, spożywanie posiłków i przyjmowanie napojów. Wymóg opieki nad osobą niepełnosprawną związany jest z całkowitą zależnością tej osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej, karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych. Tymczasem z opisu opieki przedstawionej przez wnioskodawcę wynika, że pomaga matce w czynnościach higienicznych podczas kąpieli (myje plecy), moczy nogi. Przygotowuje też ubrania i pomaga je założyć. Prowadzi mamę do toalety, mierzy ciśnienie, uczestniczy w ćwiczeniu rąk i nóg, naciera plecy i oklepuje je, podaje dwa razy dziennie leki. Robi zakupy i wozi matkę do lekarza.

Zdaniem Kolegium, czynności te mogą być wykonywane w dowolnym czasie. Natomiast wykonywanie czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego nie świadczy o spełnieniu przesłanki nie podejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, bowiem czynności te nie kolidują z wykonywaniem pracy zarobkowej. Zakres sprawowanej opieki oraz czas pracy, wykonywanej przed złożeniem wniosku, nie wymusza rezygnacji z zatrudnienia. Nie występuje związek przyczynowy pomiędzy rezygnacja z zatrudnienia przez wnioskodawcę a sprawowaniem przez niego opieki nad matką.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na powyższą decyzję skarżący, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i orzeczenie co do istoty sprawy, zarzucił organowi naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy przez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej nie jest spowodowane sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. Podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki, wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Istotą wnioskowanego świadczenia jest rekompensata za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która wymaga takiej opieki. Wnioskodawca sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką, a opieka ta uniemożliwia podjęcie zatrudnienia.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, zważył co następuje:

Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325), dalej p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Kontrola sądu nie obejmuje natomiast oceny wypełniania przez organy administracji tzw. poza systemowych kryteriów słusznościowych, w szczególności kierowania się zasadami współżycia społecznego, ani kryteriów celowościowych (vide: wyrok NSA z dnia 25 września 2009 r., w sprawie I OSK 1403/08, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Oceniając zatem wyłącznie pod takim kątem zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że nie są one obarczone wadami, skutkującymi koniecznością wyeliminowania ich z obrotu prawnego. Kontrolowane decyzje wydano bowiem w poprawnie przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym i zastosowano właściwe i prawidłowo zinterpretowane przepisy prawa materialnego.

W rozpatrywanej sprawie zaskarżoną decyzją utrzymano w mocy decyzję organu pierwszej instancji, odmawiającą skarżącemu przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. : Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) w celu opieki nad niepełnosprawną matką, ze względu na brak związku przyczynowo – skutkowego między sprawowaną przez skarżącego opieką a niepodejmowaniem zatrudnienia.

Z przedłożonych Sądowi akt administracyjnych wynika bezspornie, że matka skarżącego legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym do dnia 31 maja 2021 r., a ustalony stopień niepełnosprawności istnieje od 16 maja 2019 r. Z orzeczenia tego wynika, że matka skarżącego wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W tej kwestii zatem zasadnie przyjęto, że matka skarżącego legitymuje się wymaganym do przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami do opieki wyraźnie określonymi w art. 17 ust. 1 ustawy. Skarżący natomiast sprawuje opiekę nad matką i nie podejmuje zatrudnienia.

Wobec tak ustalonych okoliczności sprawy kwestią sporną w rozpatrywanej sprawie pozostaje zatem charakter sprawowanej przez stronę opieki nad niepełnosprawną matką, a właściwie jego ocena pod kątem spełnienia ustawowej przesłanki warunkującej przyznanie stronie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką. Istotne dla rozstrzygnięcia sprawy jest ustalenie czy zakres sprawowanej przez skarżącego opieki nad matką rzeczywiście uniemożliwia skarżącemu podjęcie zatrudnienia.

Podstawę orzekania o przedmiotowym świadczeniu stanowi art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1)matce albo ojcu,

2)opiekunowi faktycznemu dziecka,

3)osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4)innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Świadczenie pielęgnacyjne, przewidziane w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych przysługuje zatem osobie, która sprawuje opiekę nad osobą tego wymagającą, która spełnia przesłanki wskazane w tym przepisie. Przepis ten stanowi, że opieka ma być sprawowana nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długoterminowej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością egzystencji oraz stałego współdziałania na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Ustawa o świadczeniach rodzinnych w słowniku wyrażeń ustawowych w art. 3 pkt 22 zawiera zaś definicję zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej - oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.

Omawiana ustawa nie zawiera jednak definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała, lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r. sygn. akt I OSK 2201/15, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako: "CBOSA"). Ze wspomnianego przepisu wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13). Zaznaczyć w tym miejscu należy, że na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym, w tym przypadku rodzicem, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku względem rodziców, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r., I OSK 2454/11, CBOSA). Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16, CBOSA). Nie budzi wątpliwości, że przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną.

Z powyższego wynika, że jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły.

Dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo-skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie czy rodzaj bądź/i ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia a stopniem faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą (wyroki NSA z dnia 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2859/20 i z dnia 18 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 275/21).

Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, skarżący zamieszkuje wspólnie wraz z matką i 5 – letnim synem, którego samotnie wychowuje po śmierci matki dziecka. Skarżący w załączniku numer 2 do oświadczenia z dnia 26 czerwca 2019 r. oraz w dniu 4 października 2019 r. w OPS wyjaśnił, że matka ma problemy z poruszaniem się, chodzi o dwóch kulach, wyjścia na dwór są ograniczone, ponieważ mieszkają na 3. piętrze. Podał, że około godziny 8.00 rano pomaga matce przy toalecie porannej (łazienka nieprzystosowana do potrzeb osoby niepełnosprawnej), pomaga przy ubieraniu, przygotowuje śniadanie. Przed godziną 9.00 odwozi syna do przedszkola, potem robi zakupy, uiszcza opłaty za mieszkanie, odbiera pocztę, sprząta mieszkanie, pierze. Około godziny 15.00 odbiera syna z przedszkola i przygotowuje obiad. Po południu pomaga matce w ćwiczeniach rehabilitacyjnych. Około 19.00 szykuje kolację, później pomaga w toalecie wieczornej i przebieraniu do snu, w nocy matka nie wymaga opieki. Wykonuje też pomiary ciśnienia i cukru.

Matka skarżącego podała w dniu 16 lipca 2019 r. i w dniu 4 października 2019 r. w OPS, że syn pomaga jej w toalecie porannej i wieczornej (przy wchodzeniu do wanny), przygotowuje posiłki i lekarstwa, pomaga przy ubieraniu, wozi ją do lekarza i pomaga w ćwiczeniach rehabilitacyjnych, robi zakupy i wykupuje leki, załatwia opłaty, odbiera pocztę, pierze, sprząta. Podała, że czyta książki i ogląda telewizję, z wnuczkiem czyta książeczki i gra w gry planszowe, rzadko spaceruje, bo mieszka na 2. piętrze. W nocy śpi. Wyjaśniła, że po złamaniu kości udowej i piszczelowej lewa noga jest krótsza o 3 cm, ma zachwiania równowagi, ma też endoprotezę w prawym stawie biodrowym i w lewym stawie ramieniowym. Leczy się na nadciśnienie i cukrzycę (cukrzyca nie została udokumentowana zaświadczeniem lekarskim).

W dniu 17 września 2020 r. w OPS matka skarżącego wyjaśniła, że korzysta głównie z porad lekarza rodzinnego, choruje na miażdżycę i nadciśnienie, poza tym leczy się u lekarza ortopedy i neurologa. Może odgrzać sobie posiłki przygotowane przez syna, ale ręce nie są sprawne (zwłaszcza lewa ręka), boi się też upadku w mieszkaniu.

Natomiast skarżący w dniu 17 września 2020 r. w OPS wyjaśnił, że pomoc przy czynnościach higienicznych polega na myciu pleców w trakcie kąpieli, pomocy przy moczeniu nóg, prowadzi matkę do toalety z uwagi na ograniczone ruchy w łazience, ćwiczenia fizyczne zajmują około 1 godziny dziennie, pomaga zginać ręce i nogi, mierzy ciśnienie 1 raz dziennie (w razie złego samopoczucia 2 lub 3 razy dziennie), leki podaje rano i wieczorem – przeciwbólowe, nasenne, nadciśnieniowe (nazw nie pamięta), wozi matkę 1 raz w miesiącu do lekarza.

Zgodnie ze świadectwem pracy z dnia 8 maja 2019 r. skarżący zatrudniony był w okresie od 1 lipca 2011 r. do 6 maja 2019 r. w wymiarze 1/25 etatu jako kasjer sprzedawca, a stosunek pracy ustał w wyniku rozwiązania umowy o pracę za porozumieniem stron.

Mając na uwadze powyższe ustalenia w ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie spełnione zostały jedynie dwie z trzech przesłanek pozytywnych przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj.: stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki oraz pozostawanie skarżącego i jego matki w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym. Natomiast, jak zasadnie uznały organy, odmowę przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego uzasadnia niespełnienie trzeciej przesłanki - to jest brak bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego, a sprawowaniem przez niego opieki nad niepełnosprawną matką.

Prawidłowo oceniono, że w sprawie brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżący nie podejmuje zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, w związku z koniecznością opieki nad matką. Zakres sprawowanej opieki nie koliduje z możliwością podjęcia przez niego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Opieka nad matką ogranicza się bowiem do pomocy w porannej i wieczornej toalecie (pomoc przy wchodzeniu do wanny, mycie pleców), pomocy przy ubieraniu się, podawaniu posiłków i leków, przy czym matka jest w stanie odgrzać przygotowane posiłki i przyjąć leki. Jest osobą sprawną intelektualnie (68 lat, czyta książki, ogląda telewizję, gra w gry planszowe z wnukiem), a z kwestionariusza wywiadu środowiskowego wynika, że posiada wykształcenie średnie medyczne. Skarżący pomaga również w rehabilitacji ("zginanie rąk i nóg"), dokonuje pomiarów ciśnienia, wozi do lekarza. Jednakże wykonywanie tych czynności przez skarżącego możliwe byłoby również po podjęciu przez niego pracy zarobkowej (przed rozpoczęciem lub po zakończeniu obowiązków zawodowych). Natomiast pozostałe czynności wykonywane przez skarżącego (robienie zakupów, przyrządzanie posiłków dla 3 osób, sprzątanie, pranie, uiszczanie opłat, odbieranie poczty) związane są z prowadzeniem gospodarstwa domowego i z pewnością nie kolidują z podjęciem zatrudnienia przez skarżącego.

Zaznaczyć należy, że pozostawanie w gotowości do zapewnienia wsparcia, opieki i pomocy potrzebującym tego rodzicom jest powinnością każdego dorosłego dziecka, szczególnie w zakresie rozmiaru pomocy jakiej udziela skarżący, co nie jest równoznaczne z niezdolnością tych osób do wykonywania pracy zawodowej. Jak zasadnie zauważono w zaskarżonej decyzji, w bezspornych okolicznościach niniejszej sprawy, opieka sprawowana nad matką przez skarżącego, nie jest na tyle absorbująca, że uniemożliwia skarżącemu jakąkolwiek aktywność zawodową w ramach powołanej już definicji art. 3 pkt 21 ustawy, skoro może być sprawowania tylko przez część dnia.

W związku z tym należy zaaprobować stanowisko obu organów orzekających w sprawie, zobowiązanych do działania na podstawie i w granicach prawa (art. 6 k.p.a.), że świetle przedstawionych powyżej okoliczności faktycznych i prawnych skarżącemu nie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego określonego w art.17 ust. 1 pkt 4 ustawy, bowiem sprawowana przez niego opieka nad niepełnosprawną matką nie była opieką wymagającą nie podejmowania i rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Stwierdzenie powyższego oznacza, że zarzuty skargi przedstawiają się jako bezzasadne, co obligowało Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu do jej oddalenia w całości na podstawie art. 151 p.p.s.a.