Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 74/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2018-05-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art, 25 ust. 1; art. 35
journal: Dz.U. 2017 poz 657
law: Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności - tekst jedn.
article: art. 7, art. 8, art. 10 i art. 77 par. 1; art. 80; art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Hałabis (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal, Sędzia WSA Iwona Tchórzewska, Protokolant referent stażysta Marcin Ścibor, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 24 maja 2018 r. sprawy ze skargi D. D. na decyzję Wojewody z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza z dnia [...] września 2017 r. nr [...]; II. zasądza od Wojewody na rzecz D. D. kwotę [...] zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2017 r. (nr [...]) Wojewoda utrzymał w mocy decyzję Burmistrza Ł. z dnia [...] września 2017 r. (nr [...]), którą wymeldowano D. D. z pobytu stałego z lokalu przy ul. [...] w Ł..

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podniósł, że przeprowadzone w tej sprawie postępowanie wyjaśniające wykazało, że odwołująca się od decyzji o wymeldowaniu pod wskazanym wyżej adresem zameldowania na pobyt stały – w rozumieniu art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (j.t. Dz.U. z 2017 r. poz. 657) – nie zamieszkuje już od połowy 2015 roku. Dowodami, na które powołał się organ ewidencyjny, potwierdzającymi – jego zdaniem – fakt niezamieszkiwania w lokalu przez wymeldowaną, są faktury za zużycie energii elektrycznej w lokalu przy ul. [...] w Ł., gdzie do września 2015 r. zużycie energii było wysokie, natomiast po tym okresie znacznie spadło. W ocenie organu spadek poboru energii w budynku spowodowany został właśnie wyprowadzeniem się skarżącej z przedmiotowego lokalu. Taka sama sytuacja miała miejsce w poborze wody, gdzie w okresie od 31 grudnia 2015 r. do 16 marca 2016 r., stwierdzono zerowe jej zużycie, natomiast w okresie wcześniejszym, kiedy skarżąca zamieszkiwała z rodziną w lokalu, zużycie wody było duże, np. w okresie od 1 lipca 2015 r. do 30 września 2015 r. wykazano na podstawie odczytu szacunkowego pobór w ilości 40 m3 wody. Jak wyjaśniono natomiast w uwadze zamieszczonej na tej fakturze, odczytu szacunkowego dokonano z powodu braku dostępu do wodomierza, co oznacza, że we wskazanym lokalu nikogo nie było i nikt w tamtym okresie rozliczeniowym nie podał faktycznego zużycia (rzeczywistego poboru wody), a wcześniejsze zużycie musiało być wysokie. W pozostałych okresach rozliczeniowych, jak wynika z dołączonych przez wnioskodawcę wymeldowania faktur, zużycie wody było zerowe bądź niewielkie, na poziomie 1-3 m3, co właściciel tłumaczył wykorzystaniem wody przez siebie podczas jego pobytów na posesji, przy wykonywaniu prac porządkowo-remontowych oraz koszenia przydomowych trawników. Wszystkie opłaty za media od czasu opuszczenia lokalu przez D. D. i dzieci stron postępowania ponosi właściciel (wnioskodawca wymeldowania). Organ odwoławczy podniósł, że wbrew twierdzeniom strony, umowy na dostarczanie energii elektrycznej, wody, gazu i na wywóz odpadów komunalnych nie zostały rozwiązane. Jedynie w przypadku odbioru odpadów komunalnych, właściciel wypełnił nową deklarację o liczbie osób zamieszkujących, od której naliczane są opłaty, gdzie od grudnia 2015 r. nie wykazał żadnej osoby zamieszkującej w przedmiotowym lokalu. Wskazania wykorzystania mediów zamieszczone na fakturach są – w ocenie organu odwoławczego – prawdziwe, ponieważ odczytu dokonują inkasenci firm dostarczających swoje produkty. Zatem wnioskodawca wymeldowania nie ma możliwości tak znacznego zaniżania wskazań licznikowych, bez racjonalnego uzasadnienia. Spadek poboru mediów wskazuje zaś na fakt opuszczenia lokalu przez osoby w nim dotychczas zamieszkujące.

Kolejnym dowodem potwierdzającym fakt niezamieszkiwania skarżącej pod adresem stałego zameldowania jest odbieranie korespondencji kierowanej do niej i do jej dzieci (R. i W. D.) na adres zameldowania stałego w siedzibie organu, z uwagi na brak adresatów w miejscu ich zameldowania. W ocenie organu odwoławczego, nie potwierdzają zamieszkiwania skarżącej pod adresem zameldowania mające tam miejsce interwencje policji. Z informacji uzyskanej z Komendy Powiatowej Policji w Ł. wynika, że interwencje policji miały miejsce po podjęciu zawiadomienia o wszczęciu postępowania o wymeldowanie skarżącej z miejsca stałego pobytu. Zawiadomienie o wszczęciu postępowania w przedmiocie wymeldowania jej i córki W. D. (wówczas niepełnoletniej) oraz syna R. D. z miejsca stałego zameldowania, skierowane na adres: L. ul. [...], skarżąca podjęła w dniu 2 listopada 2016 r. Jak wynika z treści informacji funkcjonariuszy policji, tylko jedna interwencja zgłoszona została przez skarżącą w dniu 5 czerwca 2017 r., która przed planowanymi w dniu 8 czerwca 2017 r. oględzinami lokalu chciała się do niego dostać. Pozostałe interwencje zgłoszone zostały przez wnioskodawcę wymeldowania i przez zamieszkującego w sąsiedztwie spornego lokalu A. S., którego zeznania złożone w organie ewidencyjnym w dniu 7 grudnia 2016 r. korespondują ze zgłoszeniem włamania funkcjonariuszom policji. Świadek ten dodał jeszcze, że w mieszkaniu tym odłączone jest ogrzewanie, spuszczona została z ogrzewania woda i zalana płynem chłodniczym, żeby nie zamarzła. Dodał jeszcze, że wcześniej spotkał skarżącą w Wydziale Komunikacji, która poinformowała go, że już tutaj nie mieszka, bo wyprowadziła się do L..

Dowodem potwierdzającym fakt niezamieszkiwania przez skarżącą pod adresem stałego zameldowania są także zeznania złożone przez drugą sąsiadkę – B. M. w dniu 7 grudnia 2016 r., przy przesłuchaniu której skarżąca była obecna. Wyżej wymieniona zeznała, że od 20 lat zamieszkuje w sąsiedztwie przez ścianę oraz że w lokalu przy ul. [...] w Ł. od około roku nie widuje nikogo. Nieraz na mieście widuje D. D., nie widuje natomiast dzieci. Rok temu widywała ją w lokalu, teraz już nie.

W ocenie organu odwoławczego zeznania świadków wskazanych przez skarżącą, to jest jej matki K. S. i pracownika zatrudnionego w jej firmie – M. S., niczego do sprawy nie wnoszą. Matka skarżącej nie jest w stanie stwierdzić, gdzie jej córka częściej zamieszkuje, w Ł. czy w L.. Nie wie, czy córka opuściła lokal przy ul. [...], nie wie też gdzie córka ma swoje rzeczy i gdzie spotyka się ze znajomymi. Podobne zeznania złożył pracownik, który również nie był w stanie powiedzieć, czy skarżąca zamieszkuje w lokalu przy ul. [...] w Ł..

Organ odwoławczy podniósł również, że podczas przeprowadzania dowodu z oględzin lokalu opisane zostały pomieszczenia wchodzące w skład budynku, pozostawione w tym lokalu rzeczy i przedmioty. Do spornego lokalu skarżąca weszła po kolejnej wymianie zamków w dniu 5 czerwca 2017 r., a więc przed zaplanowanymi oględzinami lokalu, przynosząc do niego rzeczy spożywcze i wodę. Poprzednim razem – jak wyjaśniła – była tam w kwietniu. Istotnym elementem stwierdzonym podczas oględzin lokalu było brak zimowych ubrań, co wydaje się dziwnym, ponieważ jak stwierdzono, w przedmiotowym domu niektóre pomieszczenia są puste, a zatem nie brakuje miejsca do ich przechowywania. Tę kwestie skarżąca wyjaśniła stwierdzając, że zimowe rzeczy zostały wywiezione do jej matki. Z treści protokołu z oględzin lokalu wynika, że dom, w którym jest zameldowana skarżąca – jest niezamieszkały, pozostały w nim rzeczy nieużywane przez nią i jej dzieci. Natomiast nowego miejsca zamieszkania skarżąca nie chce wskazać. Według organu, oczywiście przychodzi ona do przedmiotowego lokalu sporadycznie, wymieniając zamki oraz przecinając łańcuchy i kłódki zapięte na bramie wjazdowej, co biorąc pod uwagę zasady logiki i doświadczenia nie może być uznane za zamieszkiwanie w rozumieniu art. 25 ust. 1 ustawy.

Zdaniem organu, opuszczenie lokalu przez skarżącą należy uznać jako trwałe i dobrowolne, ponieważ w materiale dowodowym brak jest dowodów, z których wynikałoby to, że do opuszczenia lokalu została zmuszona bezprawnym działaniem właściciela (wnioskodawcy wymeldowania). Jeżeli skarżąca byłaby w sposób bezprawny pozbawiona posiadania lokalu, zasadnym było skorzystanie ze środka prawnego jakim jest wniesienie pozwu do sądu cywilnego o przywrócenie posiadania w trybie art. 344 § 1 k.c., z którego w czasie jednego roku od czasu opuszczenia lokalu strona nie skorzystała (art. 344 § 2 k.c.). Podnoszone zaś przez skarżącą kwestie dotyczące toczącego się postępowania o podział majątku wspólnego i poniesionych nakładów na przedmiotowy lokal, nie mają związku ze sprawa administracyjną o wymeldowanie. Aktualnie skarżąca winna zameldować się w lokalu, gdzie faktycznie zamieszkuje, w którym koncentruje się jej życie osobiste. Z przytoczonych względów brak było podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji, bądź też jej zmiany.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na powyższą decyzję organu odwoławczego, skarżąca D. D. zaskarżyła tę decyzję w całości, zarzucając jej:

I. naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, to jest:

1. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a., przez wydanie decyzji pomimo, że organ pierwszej instancji nie zbadał w sposób wyczerpujący i nie uwzględnił wszystkich okoliczności faktycznych, ani też nie załatwił sprawy w sposób zgodny ze słusznym interesem skarżącej zważywszy, iż nie przekraczało to możliwości organu administracji wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków;

2. art. 8 k.p.a., przez prowadzenie postępowania w sposób naruszający zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa i oddziaływania organów Państwa na świadomość i kulturę prawną obywateli, m.in. poprzez nieuwzględnienie wszystkich okoliczności faktycznych i w konsekwencji wydanie decyzji naruszającej słuszny interes skarżącej, w szczególności poprzez nadinterpretację dowodów zgromadzonych w postępowaniu;

3. art. 15 k.p.a., art. 11 w zw. z art. 107 § 1 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a., poprzez pominięcie i brak merytorycznego odniesienia się przez organ drugiej instancji w uzasadnieniu skarżonej decyzji do wszystkich zarzutów podnoszonych przez skarżącą w odwołaniu, w tym w szczególności poprzez odwołanie się do konkretnych dowodów zgromadzonych w postępowaniu, a w pozostałej części odwoływanie się do twierdzeń, które nie zostały zarzucane przez skarżącą;

4. art. 107 § 3 k.p.a. – poprzez całkowity brak wskazania w uzasadnieniu decyzji przyczyn, dla których organ odmówił waloru wiarygodności poszczególnym dowodom przeprowadzonym w sprawie;

5. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a., poprzez prowadzenie postępowania w sprawie bez wszechstronnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych niniejszej sprawy, co w konsekwencji doprowadziło do wydania wadliwego rozstrzygnięcia uwzględniającego wyłącznie interes J. D.;

6. art. 79 k.p.a., poprzez uznanie przez organ II instancji, że brak zapewnienia pełnomocnikom oraz samej stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania, w tym braku zawiadomienia strony o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu ze świadków, uniemożliwienia udziału w przeprowadzeniu tego dowodu, a tym samym zadawaniu pytań świadkom i składaniu wyjaśnień, nie stanowi naruszenia, a tym samym przeprowadzone w ten sposób dowody mogą stanowić podstawę rozstrzygnięcia;

II. naruszenia przepisów prawa materialnego, to jest art. 35 w zw. z art. 25 pkt 1 ustawy o ewidencji ludności, poprzez orzeczenie o wymeldowaniu D. D. z lokalu położonego przy ul. [...] w Ł. w sytuacji, gdy jest to stałe miejsce pobytu skarżącej, nadto znajdują się tam jej rzeczy osobiste, meble oraz sprzęt gospodarstwa domowego, a wokół miejsca zamieszkania skarżąca skoncentrowała swój interes życiowy.

Mając na uwadze podniesione zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania według norm prawem przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarg jest zasadna, dlatego została uwzględniona.

Materialnoprawną podstawę zarówno zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, stanowiły przepisy ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (j.t. Dz. U. z 2017 r. poz. 657, z późn. zm. – dalej jako "ustawa o ewidencji ludności" lub "ustawa").

Według art. 35 powołanej ustawy, organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się.

Za "miejsce stałego pobytu" należy uznać miejsce koncentracji życiowych interesów danej osoby, w którym to osoba realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe, to jest: mieszka, nocuje, spożywa posiłki, przechowuje rzeczy niezbędne do codziennego użytku (odzież, żywność, meble), przyjmuje wizyty członków rodziny i znajomych, itp. (art. 25 ust. 1 ustawy).

Legalność decyzji administracyjnej o wymeldowaniu w trybie art. 35 ustawy o ewidencji ludności uzależniona jest od nadania właściwego znaczenia terminowi "opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego lub czasowego bez wymeldowania". Dlatego organ administracji przed wydaniem decyzji w przedmiocie wymeldowania winien przede wszystkim zbadać, czy dana osoba opuściła lokal, czy też w lokalu tym przebywa (zamieszkuje). Fakt opuszczenia lokalu stanowi bowiem jedyną przesłankę uprawniającą organ meldunkowy do wydania decyzji o wymeldowaniu, gdyż w aktualnym stanie prawnym ewidencja ludności jest instytucją służącą odzwierciedlaniu jedynie stanu faktycznego, gdyż dostarcza organom wiedzy o rzeczywistym miejscu pobytu obywatela i w żaden sposób nie wiąże się ze sferą praw do lokalu, bądź zajmowanego pomieszczenia. Rzeczywiste opuszczenie miejsca stałego pobytu pociąga za sobą obowiązek dokonania czynności wymeldowania się z pobytu (stałego lub czasowego) przez osobę, która dokonuje takiej zmiany stanu faktycznego.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego lub czasowego jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne (zob. wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2001 r., sygn. akt V SA 3169/00, LEX nr 50123). Jakkolwiek stanowisko to zostało ukształtowane na tle poprzednio obowiązującego przepisu art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (j.t. Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 z późn. zm.), to zachowuje ono nadal swoją aktualność.

Wymaga przy tym zaakcentowania, że o trwałości opuszczenia miejsca pobytu świadczy nie tylko fizyczne i długotrwałe nieprzebywanie danej osoby pod adresem dotychczasowego zameldowania, ale zamiar zainteresowanej osoby założenia w nowym miejscu podstawowego ośrodka swoich spraw osobistych, rodzinnych i majątkowych, który jest połączony z jednoczesnym zerwaniem wszelkich związków z dotychczasowym lokalem i brakiem woli powrotu do miejsca dotychczasowego zamieszkiwania. Dlatego powyższa okoliczność miała istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

Skoro celem niniejszego postępowania było dokonanie przez Sąd oceny, czy ustalenia organów obu instancji były prawidłowe oraz czy znajdują odzwierciedlenie w należycie zebranym przez te organy materiale dowodowym, to po dokonaniu analizy w tym zakresie w oparciu o akta administracyjne sprawy, Sąd nie podziela stanowiska organów, aby na podstawie dotychczas zebranych dowodów wykazane zostało trwałe i dobrowolne opuszczenie przez skarżącą jej dotychczasowego miejsca stałego zameldowania. Tej okoliczności w oparciu o zebrane dotychczas dowody nie sposób jednoznacznie przesądzić na obecnym etapie postępowania.

Opuszczenie miejsca pobytu stałego nie oznacza jedynie fizycznego przebywania w innym miejscu, niż miejsce pobytu stałego. Dla zaistnienia tej przesłanki konieczne jest, aby fizycznemu przebywaniu osoby w tym miejscu towarzyszyła również wola opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu oraz zamiar stałego związania się z nowym miejscem, urządzenia w nim swego trwałego centrum życiowego. Dla oceny zamiaru istotne jest z kolei to, czy okoliczności faktyczne potwierdzają wolę osoby, czy też pozostają z nią w sprzeczności. Do okoliczności takich należą między innymi: sposób opuszczenia lokalu, koncentracja interesów życiowych w danym miejscu (przebywanie w nim w sensie fizycznym, praca, nauka), posiadanie rzeczy w lokalu lub związanych z danym lokalem (np. kluczy, rzeczy osobistych), a także obiektywna możliwość realizacji woli w nim przebywania. Jakkolwiek zamiar, rozumiany jako przejaw woli osoby opuszczającej lokal, ma istotne znaczenie przy ocenie, czy do opuszczenia lokalu rzeczywiście doszło, to powinien być on oceniany na podstawie obiektywnych okoliczności. Zapewnienie o chęci zamieszkiwania w miejscu zameldowania nie może być sprzeczne z przejawami tej woli znajdującymi potwierdzenie w obiektywnych okolicznościach faktycznych (por. wyrok NSA z dnia 15 lipca 2014 r., sygn. akt II OSK 644/13). Ponadto, co należy podkreślić, zameldowanie potwierdza istniejący stan faktyczny, a nie chęci, czy zamiar danego podmiotu na przyszłość.

Z akt administracyjnych tej sprawy wynika, że we wniosku z dnia [...] września 2016 r. były mąż skarżącej J. D. zwrócił się do organu ewidencyjnego o wymeldowanie jej oraz wspólnych dzieci (R. D. oraz W. D.) z lokalu przy ul. [...] w Ł.. Organ ustalił, że wnioskodawca jest właścicielem nieruchomości, na której znajduje się dom mieszkalny (uproszczony wypis z rejestru gruntów z dnia 28 września 2016 r. – k. 3b akt adm.). Na dzień 4 października 2016 r. w lokalu tym zameldowana była skarżąca D. M. D., której małżeństwo z J. D. rozwiązane zostało przez rozwód na mocy wyroku Sądu Okręgowego w L. z dnia 4 września 2012 r., sygn. akt [...] oraz ich dzieci: R. Ł. D. (k. 6 akt adm.) oraz W. A. D. (k. 5 akt adm.), oboje obecnie pełnoletni. Wnioskodawca wskazał przy tym, że osoby te zamieszkują przy ul. [...] w L.. Z akt sprawy wynika również, że za datę opuszczenia miejsca pobytu stałego przez D. D. przyjęto miesiąc wrzesień 2015 roku. Jednocześnie organy obu instancji przyjęły, że powyższą okoliczność potwierdzają: wskazania liczników energii, gazu i wody, fakt dokonywania odbioru korespondencji przez D. D. poza miejscem stałego zameldowania, oględziny spornego lokalu, informacje uzyskane z Komendy Powiatowej Policji w Ł. na temat interwencji przeprowadzonych na nieruchomości wnioskodawcy oraz zeznania złożone przez świadków A. S. i B. M..

Tymczasem – w ocenie Sądu – materiał dowodowy zgromadzony w tej sprawie jest niepełny, gdyż organy nie podjęły niezbędnych czynności mających na celu zebranie oraz rozpatrzenie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, ponadto pozostawiły poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez skarżącą, która w toku całego postępowania konsekwentnie utrzymywała, że nie opuściła trwale i dobrowolnie miejsca stałego zameldowania. Wyjaśniała, że często przebywa poza spornym mieszkaniem, m.in. u swojej córki w lokalu przy ul. [...] w L., zdarzają jej się wyjazdy do syna studiującego w K. oraz rodziców. Wskazywała również na istniejący stan nasilonego konfliktu z byłym mężem, utrudnianie przez niego korzystania jej z lokalu (wymianę zamków) oraz toczące się postępowania o podział majątku wspólnego byłych małżonków.

W kontekście powyższych wyjaśnień strony wskazać należy, że zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności, pobyt stały wiąże się z przebywaniem i zamiarem przebywania w oznaczonym miejscu. Dla opuszczenia miejsca stałego pobytu element woli ma zatem znaczenie i powinien być brany pod uwagę w postępowaniu o wymeldowanie, ale dla pobytu czasowego istotny jest aspekt faktyczny, czyli przebywanie w określonym miejscu, bo ten pobyt to przebywanie bez zamiaru zmiany miejsca pobytu stałego. Organy nie starały się jednak w ogóle wyjaśnić, czy pobyt skarżącej u córki w L. jest pobytem czasowym, czy stałym. Nie można przecież wykluczyć sytuacji, że skarżąca postanowiła przeprowadzić się na czas określony do miasta, w którym jej córka pobiera naukę. Zgodnie zaś z art. 25 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności, pobytem czasowym jest przebywanie bez zamiaru zmiany miejsca pobytu stałego w innej miejscowości pod oznaczonym adresem lub w tej samej miejscowości, lecz pod innym adresem. Pobyt czasowy nie rodzi zatem obowiązku wymeldowania się z pobytu stałego. Rodzi natomiast obowiązek zameldowania się na pobyt czasowy. Jednakże niedopełnienie tego obowiązku nie powoduje, że zmiana miejsca pobytu automatycznie uznana być musi za opuszczenie miejsca pobytu stałego z zamiarem zmiany miejsca pobytu stałego. Ocena charakteru opuszczenia lokalu dokonywana być powinna w realiach konkretnej sprawy. Wymeldowanie z pobytu stałego wymaga jednoznacznego ustalenia, że osoba zameldowana w miejscu pobytu stałego opuściła je z zamiarem zmiany miejsca pobytu stałego, czyli z zamiarem trwałego przeniesienia swojego centrum życiowego do innego lokalu, ma zamiar stałego związania się z nowym miejscem, urządzenia w nim swego stałego i trwałego centrum życiowego i jednoczesnego trwałego zerwania więzi z miejscem dotychczasowego zameldowania.

W niniejszej sprawie organy obu instancji przy wydawaniu decyzji pominęły powyższe okoliczności, poprzestając w istocie na prostym stwierdzeniu, że skarżąca nie zamieszkuje w lokalu mieszkalnym w Ł., którego dotyczył wniosek o wymeldowanie.

Stwierdzenie takie nie było uprawnione w ustalonych okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy, albowiem sam fakt fizycznego nieprzebywania w miejscu pobytu stałego nie może być w prosty sposób utożsamiany z rzeczywistym opuszczeniem miejsca pobytu stałego, o którym mowa w art. 35 ustawy o ewidencji ludności, do tego w sposób trwały i dobrowolny.

Co istotne, okoliczności takie należało ustalać w oparciu o całokształt zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, ze szczególnym uwzględnieniem takich obiektywnych i uchwytnych zewnętrznie okoliczności, jak sposób opuszczenia lokalu, koncentracja interesów życiowych w danym miejscu (przebywanie w nim w sensie fizycznym, praca, nauka), posiadanie rzeczy w lokalu lub związanych z danym lokalem (np. kluczy, rzeczy osobistych), a także obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w nim. W niniejszej sprawie organy jakkolwiek wskazały na okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę do stwierdzenia, że skarżąca opuszcza lokal swojego stałego zameldowania, jednak nie uprawdopodobniły należycie ziszczenia się przesłanek skutkujących wymeldowaniem z pobytu stałego.

Zagadnienia, jakie akcentowały organy i które wyłania się z akt sprawy, wiąże się ze spadkiem poboru energii elektrycznej oraz wody i gazu w lokalu na przestrzeni od 31 grudnia 2015 r. do 16 marca 2016 r. Jednocześnie jednak organy przyjęły, że skarżąca opuściła lokal już we wrześniu 2015 r. Odwołano się również do wskazania liczników w okresie, kiedy w lokalu strona wraz z dziećmi zamieszkiwała.

W ocenie Sądu z faktów tych nie można wyprowadzać wprost twierdzenia, że zmniejszenie poziomu poboru prądu, wody i gazu związane jest z rzeczywistym niezamieszkiwaniem strony w spornym lokalu. Istotna zmiana we wskazaniach liczników związana jest bezspornie ze zmniejszeniem ilości osób zamieszkujących lokal (pobieranie nauki przez dorosłe dzieci poza miejscem stałego zamieszkania) oraz częstymi wyjazdami strony, czy brakiem konieczności korzystania z nich w okresie kiedy skarżąca deklaruje, że przebywała wprawdzie w lokalu, ale w korzystaniu z mediów doznaje utrudnień. Nie ma podstaw do wniosku, że niskie wskazania liczników lub też całkowite pozbawienie strony mediów, daje podstawę do jej wymeldowania z pobytu stałego.

Podobnie fakt nieodbierania korespondencji przez skarżącą w miejscu zameldowania nie może stanowić dostatecznego dowodu na niezamieszkiwanie w lokalu, w którym jest na stałe zameldowana. Nie pozostaje bowiem sporne to, że skarżąca została pozbawiona dostępu do lokalu poprzez wymianę zamków w drzwiach wejściowych przez byłego męża. Konsekwencją takiego postępowania wnioskodawcy wymeldowania były działania skarżącej zmierzające do wejścia do zajmowanego mieszkania (wynajęcie ślusarza, wymiana zamków, poinformowanie o tym fakcie Policji). Zatem z powyższych okoliczności można wyprowadzić wniosek, że skarżąca wcale nie zrezygnowała dobrowolnie z zamieszkiwania w mieszkaniu, w którym jest na stałe zameldowana, lecz jest to następstwem konfliktu pomiędzy skarżącą oraz jej byłym mężem.

Należy zwrócić też uwagę, że w przypadku opuszczenia miejsca pobytu stałego z powodu takiej okoliczności, która ma cechy przymusu w jakiejkolwiek formie, czy też niemożność korzystania z lokalu w sposób odpowiadający jego przeznaczeniu, wyłączona jest możliwość uznania opuszczenia miejsca pobytu stałego za dobrowolne, a samo przebywanie danej osoby w innym lokalu (miejscu) nie świadczy jeszcze o woli trwałego opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego. Podkreślić też należy, że opuszczenie miejsca pobytu stałego jest nie tylko fizycznym nieprzebywaniem w lokalu, ale i przejawem woli opuszczenia tego lokalu z jednoczesnym zerwaniem z nim wszystkich dotychczasowych więzi i założeniem w nowym miejscu centrum życiowego, stanowiącego m.in. centrum osobistych i majątkowych interesów. Z tych względów opuszczenie lokalu powinno być – niezależnie od okoliczności – połączone z zabraniem wszystkich swoich rzeczy z zajmowanego lokalu niezbędnych w codziennym funkcjonowaniu. Tymczasem fakt, na który powołuje się skarżąca, a co też pośrednio wynika z protokołu oględzin (pozostawienia w mieszkaniu rzeczy osobistych, mebli, czy żywności), dowodzi co najmniej sporadycznego przebywania przez nią w tymże lokalu. Ustalenia dokonane podczas oględzin m.in. wykazują, że w kuchni w szafkach znajdowały się produkty spożywcze, a w lodówce produkty świeże, w łazience były kosmetyki, szlafrok, suszarka i ręczniki, a w garderobie ubrania skarżącej ("Pani D."), oraz pościel. Zatem lokal, pomimo tego, że był zaniedbany i brudny – jak odnotowano w czasie oględzin – wykazywał cechy bycia użytkowanym. Stan mieszkania może zatem potwierdzać fakt przejściowych nieobecności, czy też występowanie nawet nieregularnych okresów fizycznej obecności w miejscu stałego zameldowania, ale nie upoważniał do automatycznego stwierdzenia, że zameldowana je definitywnie opuściła. Skarżąca pozostawiła w nim bezspornie swoje rzeczy osobiste i wyraża wolę powrotu do miejsca stałego zamieszkania. Ustalenie, czy nastąpiło trwałe opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu wymaga więc uzupełniającego zbadania zarówno zamiaru danej osoby opuszczenia tego miejsca, jak też ustalenia, czy nastąpiło zerwanie więzi z dotychczasowym miejscem pobytu. Okoliczności tych organy nie ustaliły w sposób wyczerpujący, nie zebrały pełnego materiału dowodowego i nie rozważyły należycie wszystkich dowodów. Tego rodzaju uchybienia i zaniechania dyskwalifikowały decyzje organów obu instancji, jako wydane z naruszeniem przepisów art. 7, art. 8, art. 10 i art. 77 § 1 k.p.a.

Organy winny mieć na uwadze, że postępowanie powinno być prowadzone w sposób budzący do nich zaufanie, wedle zasady określonej w art. 8 k.p.a. oraz reguł przewidzianych w art. 7 i 77 § 1 k.p.a. Stosownie do art. 7 k.p.a., w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zgodnie natomiast z przepisami art. 77 § 1 i 80 k.p.a., organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a następnie na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona.

W konsekwencji nieprawidłowo przeprowadzone postępowanie dowodowe oraz brak wyjaśnienia przez organy wskazanych wyżej okoliczności związanych z ustaleniem zamiaru i trwałości opuszczenia przez skarżącą dotychczasowego miejsca pobytu stałego oraz ewentualnego zamiaru związania się z innym miejscem pobytu i urządzenia w nim swego nowego centrum życiowego oznacza, że organy nie dokonały należytych ustaleń i nie rozpatrzyły całego zebranego materiału dowodowego, czym naruszył przepisy art. 7 i art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Ponownie rozstrzygając sprawę organy należycie przeprowadzą postępowanie dowodowe i dokonają odpowiadających dowodom ustaleń faktycznych dotyczących rzeczywistego opuszczenia przez skarżącą dotychczasowego miejsca pobytu stałego. W szczególności jednoznacznego ustalenia wymagać będzie charakter pobytu skarżącej w L. oraz innych miejscach wskazywanych przez nią od 2015 roku. Obowiązkiem organu będzie więc ustalenie, czy rzeczywiście jest to pobyt czasowy, czy stały. W tym zakresie organ ustali, gdzie obecnie strona mieszka, na jakiej podstawie i z jakim zamiarem, przy uwzględnieniu, że wnioskodawca wymeldowania deklarował przed Sądem posiadanie istotnych dowodów na te okoliczności.

Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 75 § 1 k.p.a., jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Zgodnie natomiast z art. 86 k.p.a., jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, organ administracji publicznej dla ich wyjaśnienia może przesłuchać stronę. Organy nie mogą pominąć dowodów zgłaszanych przez skarżącą, jeżeli nie wykażą, że zachodziły przesłanki odmowy dopuszczenia dowodu, określone w art. 78 k.p.a. Jednocześnie organy winny w toku postępowania umożliwić skarżącej czynny udział w tym postępowaniu na zasadzie art. 79 § 1 i 2 k.p.a.

Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego organy rozważą wszechstronnie zebrany materiał dowodowy i dokonają oceny wskazanych wyżej okoliczności istotnych dla zastosowania dyspozycji art. 35 ustawy o ewidencji ludności, przedstawiając wynik rozumowania w uzasadnieniu decyzji spełniającej wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a.

Mając powyższe rozważania na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zobowiązany był uchylić zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 lit. c w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, z późn. zm., dalej jako "p.p.s.a.").

Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania oparte zostało na podstawie przepisów art. 200 w związku z art. 205 § 1 p.p.s.a.