Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 324/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2017-05-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1-3, ust. 3a
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Dnia 11 maja 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Furmanek, Sędziowie Sędzia NSA Irena Krzemieniewska, Sędzia NSA Teresa Rutkowska (spr.), , Protokolant Pomocnik sekretarza Renata Tomaszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 maja 2017 roku sprawy ze skargi B. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy 1) oddala skargę; 2) przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokatowi B. P. prowadzącemu Kancelarię Adwokacką w Ł. przy [...] kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych obejmującą podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...], nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych po rozpatrzeniu wniosku B. M. o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy, działając na podstawie art. 138 § 1 w zw. z art. 127 § 3 K.p.a. w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2016r., poz. 963 z późn. zm.), utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne.

W dniu 25 maja 2016r. B. M. wystąpiła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie zaległych składek ZUS, ze względu na stan majątkowy i trudną sytuację rodzinną. Podała, że nie jest w stanie uregulować należności, ponieważ ledwie starcza jej na opłacenie bieżącej składki i nie jest w stanie pokryć powstałych zaległości. Wniosła o udzielenie pomocy de minimis poprzez umorzenie zaległych należności, ponieważ spełnia wszystkie przesłanki ustawowe warunkujące przyznanie pomocy. Wskazała, że w przypadku odmowy otrzymania wnioskowanej pomocy, będzie zmuszona do rozważenia postawienia firmy w stan upadłości.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej pełnej księgowości z dnia 22 czerwca 2016r. wnioskodawczyni wskazała, że umorzenie zaległych składek pozwoli na zwolnienie środków finansowych na "dotowarowanie" sklepu oraz umożliwi wynajęcie kolejnego lokalu i otworzenie kolejnego punktu sprzedaży. Podjęte działania wpłyną na zwiększenie sprzedaży i uzyskiwanie dochodów, co z kolei pozwoli na opłacenie bieżących składek ZUS i podatków. Ponadto nadmieniła, że brak zaległości wobec ZUS umożliwi wystąpienie o dotację na rozwój działalności, a uzyskane z tego tytułu środki finansowe pozwolą na zwiększenie asortymentu. Do wniosku o umorzenie należności z tytułu składek strona nie dołączyła żadnego materiału dowodowego.

Ponadto podczas rozmowy telefonicznej przeprowadzonej z pracownikiem Zakładu w dniu 29 czerwca 2016r., strona wystąpiła o dołączenie do akt sprawy zeznań podatkowych PIT oraz oświadczenia o stanie rodzinnym i majakowym (...) złożonych do wniosku z dnia 21 września 2015r. W związku z powyższym, do akt sprawy dołączono: oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej pełnej księgowości z dnia 16 października 2015r., PIT-28 zeznanie o wysokości uzyskanego przychodu, wysokości dokonanych odliczeń i należnego ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych za rok 2013 wraz z załącznikiem PIT-28/A, PIT-28 zeznanie o wysokości uzyskanego przychodu, wysokości dokonanych odliczeń i należnego ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych za rok 2014 wraz z załącznikiem PIT-28/A.

Decyzją Nr [...] z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 i ust. 4 oraz art. 28 ust.1, ust.2,ust.3 i ust 3a oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 963) odmówił umorzenia B. M. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie 6.345,61 zł, ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 7.412,78 zł oraz Fundusz Pracy w wysokości 352,92 zł.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy ustalił, że strona prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą od dnia 1 sierpnia 2013r. do chwili obecnej. Zgodnie z danymi zewidencjonowanymi w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS, nie posiada innego tytułu ubezpieczeń. Z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w 2015r. osiągnęła dochód (po opodatkowaniu) w wysokości 13.414,76 zł, tj. średnio miesięcznie około 1.118,00 zł. Zgodnie ze złożonym oświadczeniem z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w okresie od stycznia 2016r. do maja 2016r. strona uzyskała przychody w wysokości 45.153,76 zł, koszty prowadzenia działalności stanowiła kwota w wysokości 34.682,78 zł. Strona uregulowała zaliczkę na podatek dochodowy w wysokości 1036 zł, wobec powyższego osiągnęła dochód (po opodatkowaniu) w wysokości 9.434,98 zł, tj. średnio miesięcznie około 1.887,00 zł. Nadmieniono również, że zgodnie z oświadczeniem, nie osiąga żadnych innych dochodów. Ustalono, że strona nie posiada nieruchomości i ruchomości, na których Zakład mógłby dokonać zabezpieczenia rzeczowego nieopłaconych należności z tytułu składek. Prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, a wydatki związane z bieżącym utrzymaniem wynoszą 862,40 zł. Ponadto wskazała, że ponosi koszty leczenia w wysokości 130,00 zł oraz wydatki związane z regulowaniem zobowiązań pieniężnych z tytułu zaległych zobowiązań podatkowych w wysokości 1.758,00 zł, oraz z tytułu zaciągniętych kredytów w wysokości 10.000,00 zł. Łącznie na regulowanie zobowiązań pieniężnych przeznacza kwotę 900,00 zł, tj. 400,00 zł na poczet zaległości podatkowych, natomiast kwotę 500,00 zł wpłaca do komornika sądowego na poczet zobowiązań kredytowych.

Nadmieniono, że należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne oraz na ubezpieczenie zdrowotne zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Dyrektora II Oddziału ZUS w Ł., skierowanym do rachunku bankowego prowadzonego w A.

Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia, organ stwierdził, że średni miesięczny dochód gospodarstwa domowego skarżącej, na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, tj. zakup żywności, opłaty za media, odzież i obuwie, ochrona zdrowia, higiena osobista, transport i łączność oraz pozostałe wydatki, wynosi aktualnie miesięcznie około 1.887,00 zł netto i znacznie przekracza minimum socjalne. Minimum socjalne na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, przypadające na jednoosobowe gospodarstwo domowe pracownicze, wynosi aktualnie 1.078,71 zł. Kryterium minimum socjalnego stanowi kategorię socjalną, mierzącą koszty utrzymania gospodarstw domowych, uwzględniając podstawowe potrzeby bytowo - konsumpcyjne.

W świetle powyższego, w ocenie Zakładu w przypadku skarżącej nie zachodzi przesłanka zdefiniowana w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365).

ZUS podkreślił, że nie wystarczy jedynie wskazanie przez stronę na uciążliwość i trudności w zapłacie zobowiązań, gdyż odstąpienie od obowiązku dochodzenia składek ma charakter wyjątkowy. Strona reguluje ciążące na niej zobowiązania selektywnie, przedkładając regulowanie innych zobowiązań, w tym cywilnoprawnych przed zobowiązaniami publicznoprawnymi jakimi są należności z tytułu składek. Ubezpieczenia mają solidarny charakter, co oznacza konieczność finansowania obecnych i przyszłych świadczeń wszystkich świadczeniobiorców.

W rozpatrywanym przypadku nie miały również zastosowania przesłanki wynikające z § 3 ust. 1 pkt 2 cyt. rozporządzenia, ponieważ strona nie wykazała, że poniosła straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, powodujące, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić ją możliwości dalszego prowadzenia działalności.

W toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego skarżąca oświadczyła, że cierpi na "RZS" oraz nerwicę lękową. Na leczenie neurologiczne i psychiatryczne ponosi stałe wydatki w wysokości 130 zł w miesięcznie. Zakład nie kwestionując istnienia ww. chorób wskazał, że choroby same w sobie nie mogą one stanowić przesłanki umorzenia należności z tytułu składek, zwłaszcza w sytuacji gdy strona aktywnie prowadzi działalność gospodarczą (nie zgłaszała zawieszenia wykonywania działalności) i osiąga z tego tytułu dochody.

Mając powyższe na uwadze ZUS stwierdził, że w przypadku skarżącej brak jest podstaw do umorzenia zadłużenia w oparciu o przesłanki zdefiniowane w § 3 ust. 1 pkt 3 ww. rozporządzenia, które mają zastosowanie jedynie do takich sytuacji, kiedy choroba dłużnika lub członka jego rodziny (z którym prowadzi wspólne gospodarstwo domowe), uniemożliwia całkowicie uzyskiwanie dochodu.

Uprawienia organów rentowych do zastosowania ulgi w postaci umorzenia należności z tytułu składek mają każdorazowo charakter uznaniowy oraz, że z uwagi na ich szczególną rolę, Zakład nie może z instytucji umorzenia czynić powszechnie stosowanego środka prowadzącego do zwolnienia osoby zobowiązanej z obowiązku opłacania składek, głównie i przede wszystkim z powodu braku majątku lub dostatecznych środków do zrealizowania zaległości. Za ryzyko związane z prowadzoną działalnością gospodarczą jak i jej negatywnymi skutkami odpowiada podmiot prowadzący tę działalność, zarówno w trakcie prowadzenia działalności, jak i po jej zakończeniu. Stosownie bowiem do obowiązujących przepisów, to właśnie płatnik składek jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, odpowiada za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek niezależnie od czynników wpływających na funkcjonowanie firmy i osiąganie dochodów, czy też ponoszenie strat.

Podkreślono też, że zastosowanie instytucji umorzenia należności z tytułu składek jest odstąpieniem od zasady równego traktowania ubezpieczonych, co oznacza, że muszą istnieć przyczyny wyraźnie przemawiające z tak szczególnym traktowaniem zobowiązanego. Udzielenie ulgi w spłacie należności w postaci umorzenia, nie może stanowić środka pozwalającego na osiągnięcie pozytywnego wyniku gospodarczego.

Zakład rozpatrzył również możliwość umorzenia należności z tytułu składek z uwagi na ich całkowitą nieściągalność, która zachodzi w przypadkach enumeratywnie określonych w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

W stosunku do skarżącej Dyrektor II Oddziału ZUS w Ł. w lutym 2016r. skierował postępowanie egzekucyjne do rachunku bankowego prowadzonego w A, wobec powyższego uznano, że nieuprawniona i przedwczesna byłaby wypowiedź, że w sprawie wystąpiła lub nie całkowita nieściągalność zaległych składek w rozumieniu art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Reasumując organ wskazał, że na ZUS został nałożony ustawowy obowiązek dochodzenia należności z tytułu składek. W rozpatrywanej sprawie z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej strona osiąga dochody (po opodatkowaniu) w wysokości znacznie przekraczającej minimum socjalne. Skarżąca nie udowodniła, że w jej przypadku zachodzą przesłanki zdefiniowane w § 3 ust. 1 cyt. rozporządzenia. Zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek zostało objęte przymusowym dochodzeniem, natomiast uprawniony organ egzekucyjny nie stwierdził całkowitej nieściągalności. Nie wystarczy jedynie wskazanie na uciążliwość i trudności w zapłacie narosłych zobowiązań, gdyż jest ona oczywista. Strona powinna liczyć się z koniecznością zapłaty należności, ponieważ należy to do obowiązku, a odstąpienie od tego obowiązku ma charakter wyjątkowy. Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych ZUS wskazał, że trudna sytuacja materialna i zdrowotna skarżącej nie jest wystarczającym argumentem do wydania pozytywnej decyzji w zakresie umorzenia zaległych składek, ponieważ strona powinna wykazać starannością i zapobiegliwością by w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej regulować zobowiązania publicznoprawne jakimi są składki ubezpieczeniowe względem ZUS. Umorzenie należności przez organ rentowy stanowi wyjątek od zasady powszechnego obowiązku uiszczania składek na ubezpieczenia społeczne, który to wyjątek nie może być interpretowany rozszerzająco.

W dniu 25 lipca 2016r. za pośrednictwem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych B. M. złożyła odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...], skierowane do Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Ł.

Sąd Okręgowy w Ł. VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z dnia 14 października 2016r. potraktował odwołanie jako wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, stwierdził niedopuszczalność drogi sądowej i przekazał wniosek do rozpatrzenia Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, że w ubiegłym roku złożyła do ZUS wniosek o umorzenie należności w ramach pomocy de minimis. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydając decyzję o odmowie umorzenia należności z tytułu składek, nie ustosunkował się do wniosku i nie odpowiedział merytorycznie, opierając się jedynie na wyjaśnieniach dotyczących umorzenia należności, a nie udzielenia pomocy de minimis. Zarzuciła, że ZUS nie rozstrzygnął wniosku w sposób prawidłowy, a ponadto błędnie zbadał wysokość uzyskanych dochodów ustalając, że dochód netto wynosi ponad 1 880 zł, podczas gdy nie jest to prawdą i pominięto szereg wydatków takich jak; koszty utrzymania lokalu i samego sklepu. Skarżąca wskazała ponadto, że ZUS uzasadniając swoją decyzję przyjął derogacyjnie o wyższości zobowiązań publicznoprawnych nad cywilnoprawnymi kwestionując tym powagę rzeczy osądzonej i ważność wyroku sądu, a właściwie uznając orzeczenie sądu, jako mniej ważne. Zarzuciła Zakładowi, że kwestionuje trójpodział władzy i stawia się powyżej władzy sądowniczej. W uzasadnieniu decyzji, zdaniem skarżącej jest błąd merytoryczny, ponieważ ZUS nie wypowiedział się merytorycznie w kwestii wniosku o udzielenie pomocy de minimis, koncentrując się jedynie na fakcie, że strona nie poniosła szkody w wyniku klęski żywiołowej, a przecież pomoc de minimis w swej istocie ma inne przeznaczenie, gdyż ma pomagać przedsiębiorcom. Wskazała, że w odpowiedzi na wniosek o udzielenie pomocy de minimis, ZUS wydał decyzję nie związaną z wnioskiem i potraktował wniosek, jako wniosek o umorzenie należności. Skarżąca podała, że była przekonana, że konsekwencją złożonego wniosku będzie wydanie decyzji przyznającej lub odmawiającej przyznania pomocy de minimis, a tymczasem ZUS wydał decyzję o odmowie umorzenia zaległości i nie odpowiedział wiążąco na wniosek.

Podniosła, że ZUS nie wziął pod uwagę interesu obywatela, czyli faktu, że opiekuje się matką – J. M., która choruje na nowotwór złośliwy oraz, że jest chora na RZS i w każdej chwili ze względu na stan zdrowia może być zmuszona do zamknięcia sklepu lub przeprowadzenia upadłości. Wskazała, że kłopoty finansowe i spadek dochodów zmusił ją do złożenia wniosku o udzielenie pomocy de minimis. Oznajmiła, że przyznanie pomocy de minimis poprzez umorzenie zaległych składek pozwoli na zwolnienie środków na dotowarowanie sklepu oraz na możliwość wynajęcia kolejnego lokalu i otworzenie kolejnego punktu sprzedaży, a tym samym zwiększenie sprzedaży i uzyskiwanych dochodów, co pozwoli na opłacanie składek bieżących ZUS i podatków. Brak natomiast zaległości wobec ZUS umożliwi wystąpienie o przyznanie dotacji na rozwój działalności, a uzyskane w ten sposób środki finansowe pozwolą na zwiększenie asortymentu.

Przed wydaniem ponownej decyzji B. M. zapoznała się ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym i nie wniosła do niego żadnych zastrzeżeń oraz poinformowała, że nie będzie składać dodatkowych dokumentów do sprawy.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymując zaskarżoną decyzję w mocy wskazał, że strona prowadzi działalność gospodarczą od dnia 1 sierpnia 2013r. Przedmiotem działalności jest sprzedaż detaliczna kwiatów, roślin, nasion, nawozów, żywych zwierząt domowych, karmy dla zwierząt domowych prowadzona w wyspecjalizowanych sklepach. Na podstawie oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym i danych zaewidencjonowanych w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS ustalono, że strona nadal nie pracuje zarobkowo, nie pobiera świadczeń emerytalno-rentowych, zasiłków z pomocy społecznej, nie posiada dochodów z innych źródeł oraz nie korzysta z innych form pomocy. Jedynym źródłem utrzymania jest prowadzona działalność gospodarcza. Skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem z tytułu opłat eksploatacyjnych w wysokości 862,40 zł oraz koszty związane z leczeniem w wysokości 130,00 zł. Ponadto wykazała, że ponosi wydatki z tytułu miesięcznych opłat (czynsz) wysokości 1.500,00 zł, jednak jak ustalono dotyczą one prowadzonej działalności, tj. wynajmu lokalu. Na okoliczność ponoszonych wydatków, nie zostały przedłożone żadne dokumenty. Z informacji przedstawionych przez stronę oraz ustaleń Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wynika, iż skarżąca nie posiada majątku w postaci nieruchomości i ruchomości. Poza zadłużeniem w ZUS posiada zobowiązania firmowe wobec Urzędu Skarbowego z tytułu podatków w kwocie 1.758,00 zł, które spłaca w miesięcznej wysokości po 400,00 zł oraz zobowiązania prywatne z tytułu zaciągniętego kredytu w kwocie 10.000,00 zł, w stosunku do których prowadzona jest egzekucja komornicza i przekazuje co miesiąc wpłaty do komornika w wysokości 500,00 zł.

Biorąc pod uwagę okoliczność prowadzenia przez stronę jednoosobowego gospodarstwa domowego organ wskazał, że dochód na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych tj. zakup żywności, opłaty za media, ochronę zdrowia wynosi około 1.887,00 zł netto i przekracza wysokość minimum socjalnego. Minimum socjalne przypadające na jednoosobowe gospodarstwo pracownicze wynosi 1.084,71zł Kryterium minimum socjalnego stanowi kategorię socjalną, mierzącą koszty utrzymania gospodarstw domowych, uwzględniając podstawowe potrzeby bytowo - konsumpcyjne.

Biorąc pod uwagę całokształt zgromadzonego materiału oraz uwzględniając okoliczność, iż prowadzona działalność gospodarcza daje możliwość uzyskiwania bieżących dochodów, ZUS uznał ponownie, że w przypadku skarżącej nie zachodzi przesłanka zdefiniowana w § 3 ust. 1 pkt 1 cyt. rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r.

W niniejszym przypadku nie mają również zastosowania przesłanki wynikające z § 3 ust. 1 pkt 2 wyżej cyt. rozporządzenia, gdyż strona nie wykazała, że poniosła straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, powodujące, że opłacenie składek mogłoby pozbawić ją możliwości dalszego prowadzenia działalności. Skarżąca prowadzi nieprzerwanie działalność gospodarczą od 1 sierpnia 2013r. i nie dokonywała nawet jej zawieszenia.

W rozpatrywanym przypadku brak jest także podstaw do umorzenia zadłużenia w oparciu o przesłanki zdefiniowane w § 3 ust. 1 pkt 3 ww. rozporządzenia, które mają zastosowanie jedynie do takich sytuacji, kiedy choroba dłużnika lub członka jego rodziny, z którym prowadzi wspólne gospodarstwo domowe uniemożliwia całkowicie uzyskiwanie dochodu, co w tym przypadku nie zostało wykazane.

Ustalony ponownie stan faktyczny prowadzi więc do tożsamych wniosków, jakie legły u podstaw decyzji z dnia [...].

Odnosząc się do zarzutów postawionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych wyjaśnił, że kwestie związane z pomocą publiczną reguluje ustawa z dnia 30 kwietnia 2004r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (Dz.U. z 2007r. Nr 59, poz. 404 ze zm.), która odwołuje się do Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) (Dz.U.UE.C 326 z dnia 26 października 2012r.) oraz szeregu rozporządzeń Rady i Komisji Unii Europejskiej. Pomocą publiczną jest korzyść finansowa udzielana przedsiębiorcy przez państwo lub ze środków państwowych. Może ona przybierać różnorodne formy, przy czym Zakład Ubezpieczeń Społecznych może udzielać pomocy publicznej w formie: rozłożenia na raty należności z tytułu składek, odroczenia terminu płatności składek, umorzenia należności z tytułu składek.

Pomoc udzielana przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych stanowi pomoc publiczną tylko wtedy, gdy jest udzielana przedsiębiorcy, przy czym w prawie wspólnotowym pojęcie to rozumiane jest szeroko i obejmuje każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą, niezależnie od jego formy prawnej i źródeł finansowania. Nie ma przy tym znaczenia, że podmiot nie jest nastawiony na zysk. Statusu przedsiębiorcy nie traci osoba, która okresowo zawiesiła prowadzenie działalności gospodarczej. Wpis do ewidencji działalności gospodarczej stwarza bowiem domniemanie, że osoba tam wpisana prowadzi działalność aż do dnia wydania decyzji o wykreśleniu z ewidencji.

Zgodnie z art. 107 ust. a TFUE wsparcie podlega przepisom dotyczącym pomocy publicznej, jeśli spełnia następujące przesłanki:

- udzielana jest ze środków publicznych (budżet państwa, budżet jednostki samorządu terytorialnego, agencji rządowej, itp.),

- stanowi korzyść ekonomiczną dla przedsiębiorcy, ponieważ uzyskuje on przysporzenie na warunkach korzystniejszych od oferowanych na rynku i przez to naruszona zostaje równowaga konkurencyjna (lub zachodzi groźba jej naruszenia),

-ma charakter selektywny (uprzywilejowuje określone przedsiębiorstwo lub przedsiębiorstwa),

- zakłóca lub grozi zakłóceniem konkurencji oraz wpływa negatywnie na wymianę handlową pomiędzy państwami członkowskimi Unii Europejskiej.

Dopiero jednoczesne spełnienie wszystkich wymienionych wyżej przesłanek skutkuje tym, że pomoc będzie uznana za pomoc publiczną. Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako organ udzielający pomocy publicznej dokonuje analizy, czy ulga lub umorzenie o które ubiega się przedsiębiorca, spełnia wszystkie warunki uznania za pomoc publiczną.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych może udzielić:

-pomocy de minimis (przez co należy rozumieć również pomoc de minimis w sektorze rybołówstwa i akwakultury lub pomoc de minimis w rolnictwie),

-pomocy innej niż de minimis.

Przeznaczeniem pomocy innej niż de minimis może być:

-restrukturyzacja,

-naprawa szkód spowodowanych klęskami żywiołowymi lub innymi nadzwyczajnymi zdarzeniami.

Przedsiębiorca powinien określić we wniosku o jaki rodzaj pomocy publicznej się ubiega. Pomoc de minimis stanowi szczególną kategorię wsparcia udzielanego przez państwo, gdyż uznaje się, że ze względu na swą małą wartość nie powoduje ona zakłócenia konkurencji w wymiarze unijnym.

Konsekwencją udzielenia przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych pomocy de minimis jest obowiązek wydania z urzędu zaświadczenia o pomocy de minimis (albo zaświadczenia o pomocy de minimis w rolnictwie lub rybołówstwie), w którym określone są m.in. dzień i wartość udzielonej pomocy de minimis, dane identyfikujące organ udzielający pomocy i beneficjenta oraz podstawa prawna udzielenia pomocy.

W sytuacji, gdy udzielenie pomocy de minimis następuje poprzez wydanie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek i decyzja ta zawiera wszystkie niezbędne dane, które musi zawierać zaświadczenie o pomocy de minimis, wówczas nie jest konieczne wydawanie zaświadczenia jako dodatkowego dokumentu. Ustalenie wartości udzielonej pomocy publicznej, następuje po pozytywnym rozstrzygnięciu sprawy o udzielenie ulgi lub umorzenie. Wartość pomocy publicznej przelicza się na ekwiwalent dotacji brutto z zastosowaniem wzorów określonych w rozporządzeniu w sprawie obliczania wartości pomocy publicznej, zgodnie z określonymi w nim regułami oraz z uwzględnieniem przyjętej indywidualnie dla każdego przedsiębiorcy stopy referencyjnej.

W świetle przedstawionych powyżej informacji z uwagi na podjęte odmowne rozstrzygnięcie w sprawie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek, wsparcie nie zostało udzielone - co jest równoznaczne z tym, że nie została udzielona pomoc de minimis.

Zakład rozpatrując wniosek o umorzenie uznał kwotę dochodów wskazaną przez skarżącą w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym z dnia 22 czerwca 2016r. W rozmowie telefonicznej przeprowadzonej w dniu 29 czerwca 2016r ze skarżącą ustalono, że wykazane wartości za 2016 r. dotyczą okresu styczeń – maj, a zatem średni miesięczny dochód netto (9.434,98 zł : 5) wyniósł około 1.887, 00 zł.

Odnosząc się do kwestii pominiętych wydatków, w tym kosztów utrzymania lokalu i sklepu, organ wskazał, że powyższe wydatki stanowią koszty jakie ponosi płatnik z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej i wypełniając "oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym ..." winny być one wykazane w pozycji "koszty" w bloku "ocena jakościowa przedsiębiorcy". Wyliczając dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, Zakład uwzględnił wykazane przez stronę przychody i koszty. Nadto ustalono, że wykazane w oświadczeniu kwoty, w części dotyczącej zobowiązań firmowych oraz zobowiązań firmowych krótkoterminowych dotyczą wydatków firmowych (w tym wynajem lokalu) i zostały uwzględnione przy rozpatrywaniu wniosku.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżąca zarzucając brak ustalenia przez ZUS podstaw do umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy, wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. W uzasadnieniu wskazała, że ZUS ponownie rozpatrując wniosek w sposób nieprawidłowy ocenił jej sytuację majątkową, rodzinną i zdrowotną. Nie wzięto pod uwagę trudności z opłacaniem składek na bieżąco, wysokości dochodów i zajęć z tytułu nieopłaconych składek, a także wydatków związanych z utrzymaniem sklepu.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2014r., poz. 512 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 art. 1 tej ustawy).

Stosownie natomiast do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2016r., poz. 718 ze zm.) – dalej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Ponadto, co wymaga podkreślenia, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Z wymienionych przepisów wynika, że sąd ocenia, czy zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Analiza w tym zakresie dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji.

Przedmiotem kontroli sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Ł. z dnia [...] utrzymująca w mocy decyzję ZUS z dnia z dnia [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne , zdrowotne i Fundusz Pracy. Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowiły regulacje zawarte w art. 28 ust. 1, 2 i ust. 3 oraz ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2016r., poz. 963 późn. zm.), dalej u.s.u.s., oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365).

W art. 28 ust. 1 u.s.u.s., ustawodawca przewidział możliwość umarzania składek na ubezpieczenie społeczne w całości lub w części, jednak tylko w przypadku wykazania ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2) lub na szczególnych warunkach, w przypadku ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek, określonych w rozporządzeniu.

Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność składek, o której mowa w art. 28 ust. 2 tej ustawy zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. Prawo upadłościowe (Dz.U. z 2015r., poz. 233 ze zm.),

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa,

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Powyższe wyliczenie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek i dopiero wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.

Z kolei zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek zostały uregulowane w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczególnych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie z treścią § 3 ust. 1 cyt. rozporządzenia, zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W cyt. § 3 ust. 1 rozporządzenia, przewidziano możliwość umarzania składek pod warunkiem wykazania przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, bo pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i rodziny, w szczególności gdy zachodzą określone w pkt 1-3 przypadki, w tym gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Uwzględniając powyższe regulacje, w orzecznictwie podkreśla się, że przewidziane w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., uzależnienie umorzenia należności z tytułu składek od całkowitej ich nieściągalności nie dotyczy ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek. Do nich zalicza się także przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą zobowiązanych do opłacania składek na swoje ubezpieczenie. Przy ich umarzaniu należy więc zawsze oceniać, czy w konsekwencji egzekwowania zadłużenia pojawi się niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i rodziny przy uwzględnieniu jego stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej.

Rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, mimo braku ich całkowitej nieściągalności podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza użyty w powołanym wyżej art. 28 ust. 3a u.s.u.s., zwrot "należności z tytułu składek (...) mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane". Oznacza to zatem, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, przy czym wybór ten może być swobodny, ale nie dowolny (por. wyrok NSA z dnia 29 sierpnia 2007r., sygn. akt II GSK 141/07, Lex nr 368197, a także wyrok WSA w Łodzi z dnia 3 listopada 2009r., sygn. akt I SA/Łd 584/09).

Podkreślić przy tym również należy, że proces podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter dwuetapowy. Najpierw organ, ustalając istotne okoliczności faktyczne sprawy związane przede wszystkim z sytuacją majątkową, osobistą i rodzinną wnioskodawcy ocenia, czy okoliczności te odpowiadają choćby jednej z przesłanek określonych w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. lub art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia. Stwierdzenie, że okoliczności ustalone w sprawie nie odpowiadają żadnej z przesłanek umorzenia zaległości wyklucza możliwość pozytywnego rozstrzygnięcia dla ubezpieczonego. Z kolei drugi etap ma miejsce jedynie wówczas, gdy organ stwierdzi, że przesłanki te przemawiają za umorzeniem ww. należności. Jednak, nawet pozytywna ocena występowania tych przesłanek, nie obliguje jednoznacznie organu do skorzystania z instytucji umorzenia należności z tytułu tych składek. Odmawiając w takiej sytuacji umorzenia zaległości organ działa w zakresie przyznanego mu uznania administracyjnego.

W kontekście przesłanek określonych w powołanym powyżej § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia, szczególne znaczenie ma wnikliwe wyjaśnienie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, a zatem to strona w treści wniosku o umorzenie należności, a następnie w toku postępowania, powinna wskazać takie konkretne okoliczności, które będą przemawiały za zastosowaniem wobec niej instytucji umorzenia. ZUS w toku postępowania, powinien natomiast wnikliwie ustalić istnienie (lub brak) takich okoliczności, podejmując w tym zakresie, o ile jest to możliwe, także działania z urzędu, niezależnie od informacji uzyskanych od wnioskodawcy, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 K.p.a. i zasadą zupełności postępowania dowodowego, o której stanowi art. 77 § 1 K.p.a. Oczywistym jest jednak fakt, że w toku postępowania to głównie na stronie spoczywa ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia, świadczy bowiem o tym użyty przez ustawodawcę w § 3 ust. 1 rozporządzenia zwrot "jeżeli zobowiązany wykaże". Wszakże to wnioskodawca, a nie organ, ma pełną wiedzę o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej, osobistej i o zaistniałych przeszkodach w spłacie zadłużenia.

Ocena zebranego materiału dowodowego należy do organu prowadzącego postępowanie. Stosownie bowiem do treści art. 80 K.p.a., organ swobodnie ocenia dowody, ważne jest jednak, żeby stan faktyczny został oceniony na podstawie całokształtu zebranego materiału dowodowego. Swoboda w ocenie dowodów nie oznacza dowolności. Przeprowadzony przez organ sposób rozumowania związany z ustalaniem stanu faktycznego sprawy na podstawie różnych, czasem sprzecznych ze sobą, zebranych w sprawie dowodów, przedstawiony w uzasadnieniu decyzji, powinien być jasny, zrozumiały i oparty o zasady logiki.

Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 cyt. powyżej rozporządzenia nie odnosi się do ustalania przesłanek warunkujących umorzenie należności. W tym zakresie ZUS nie działa na podstawie uznania administracyjnego. Ustalając stan faktyczny sprawy w toku postępowania dowodowego i następnie porównując ten stan do hipotezy normy zezwalającej na umorzenie tych należności organ jest związany wskazanymi powyżej zasadami określonymi w K.p.a., oraz regułami logiki. Postępowanie organu w tym zakresie podlega ocenie sądu administracyjnego, który ocenia, czy został w sprawie zebrany kompletny materiał dowodowy, czy w procesie oceny dowodów nie naruszono reguł logiki i czy zastosowano właściwe przepisy do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Uznanie administracyjne odnosi się natomiast do wyboru konsekwencji prawnych (umorzyć należności lub odmówić ich umorzenia) w razie prawidłowego ustalenia, że zastosowanie instytucji umorzenia jest możliwe, bowiem przemawiają za tym przesłanki wskazane w § 3 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia. Wybór konsekwencji prawnej, to właśnie drugi etap postępowania organu w procesie wydawania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie organ dostatecznie wywiązał się z nałożonych na niego obowiązków, tj. w takim zakresie, w jakim było to możliwe zebrał cały dostępny materiał dowodowy i dokonał jego oceny ,a następnie rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi. Organ uwzględnił wszystkie okoliczności podane przez skarżącą oraz okoliczności wynikające z danych będących w posiadaniu organu. Podniesiony w skardze zarzut, że organ nieprawidłowo ocenił sytuację majątkową, rodzinną i zdrowotną skarżącej jest nieuprawniony. Organ szczegółowo przedstawił ustalenia, na których oparł swoje wnioski o braku podstaw do umorzenia należności z tytułu składek. W ocenie sądu stan faktyczny sprawy będący podstawą rozstrzygnięcia nie budzi wątpliwości i nie był też przez stronę skarżącą kwestionowany. Także wnioski, które organ wyprowadził z informacji przedstawionych przez stronę w oświadczeniu są prawidłowe. Z danych tych wynika, że skarżąca prowadzi samodzielnie gospodarstwo ,a jej miesięczny dochód w 2015 r. wynosił około 1118 zł , a w 2016 r. w okresie styczeń – maj wzrósł do 1887 zł. Ta ostatnia kwota znacznie przekracza kwotę minimum socjalnego ( 1084,71 zł), przewidzianego dla jednoosobowego gospodarstwa, które wskazuje na minimalny poziom wydatków niezbędnych do zaspokojenia podstawowych potrzeb człowieka i zapewniających jego funkcjonowanie w społeczeństwie . Gdy chodzi o zarzut, że organ nie uwzględnił wydatków ponoszonych na utrzymanie sklepu prowadzonego przez skarżącą to organ słusznie wskazał, że uczyniła to już skarżąca skoro podała wysokość swojego dochodu z prowadzonej działalności, a więc kwotę uzyskaną po odliczeniu kosztów jej prowadzenia . Organ wskazał także na wcześniejsze postępowania w przedmiocie wyrażenia zgody na rozłożenie należności strony na 12 rat ( po 660 zł ) a następnie na 36 miesięcznych rat ( po 219 zł) , z których skarżąca ostatecznie zrezygnowała, wycofując się z podpisania umowy ratalnej.

W ocenie sądu, ZUS dokonał prawidłowej oceny zebranego w sprawie materiału uznając, że nie zachodzą żadne podstawy do umorzenia należności. Przesłanki umorzenia należności z tytułu składek, wymienione wyżej, zostały przez ZUS szczegółowo rozważone i omówione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Organ zasadnie uznał, że nie zachodzi żadna z przesłanek umorzenia należności z tytułu składek określonych w art. 28 ust. 2 w zw. z art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Z poczynionych przez organ i nie budzących wątpliwości ustaleń wynika, że nie zachodzi żaden z przypadków całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 ustawy. W szczególności organ słusznie przyjął, że przedwczesne byłoby uznanie, że zachodzi przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy skoro dopiero w lutym 2016 r wszczęte zostało postępowanie egzekucyjne do rachunku bankowego skarżącej prowadzonego w A ( decyzje ZUS z [...] i z [...] ).

Niezależnie od powyższego na podstawie cyt. art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe przypadki zostały określone w powołanym powyżej § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003r.

W tej sprawie organ zasadnie uznał, że nie zachodzi sytuacja , w której opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązaną możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, skoro uzyskiwane przez nią dochody przekraczają minimum socjalne i pozwalają przeznaczyć część środków na spłatę zobowiązań jakie skarżąca posiada. Skarżąca jest osobą młodą ( rocznik 1974 ), prowadzi działalność gospodarczą, która przynosi dochód i nie ma powodów przyjmować, że nie będzie w stanie w dłuższym okresie czasu spłacić swojego zadłużenia wobec ZUS, nawet jeżeli spłaca inne swoje zobowiązania wynikające z zaciągniętych kredytów w wysokości 10 000 zł i zobowiązania podatkowe przeznaczając na to miesięcznie łącznie kwotę 900 zł. W orzecznictwie wielokrotnie podkreślano, że zobowiązania cywilnoprawne nie mają pierwszeństwa przed zobowiązaniami publicznoprawnym i dlatego argument o posiadaniu zadłużenia z tytułu zaciągniętych kredytów bankowych nie może stanowić podstawy do umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne . Nie ulega wątpliwości, że oddłużenie skarżącej przez ZUS ułatwiłoby rozwój jej działalności gospodarczej , ale nie jest to okoliczność, którą organ mógłby brać pod uwagę przy ocenie zasadności wniosku o umorzenie, gdyż takiej przesłanki ustawa i systemie ubezpieczeń społecznych nie przewiduje. Osoba prowadząca działalność gospodarczą jest zobowiązana do zapoznania się z obowiązującymi przepisami prawa, a skutki finansowe jej działalności nie mogą być przerzucone na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek. Za ryzyko związane z prowadzoną działalnością, jak również jej negatywnymi skutkami oraz za wszelkie rozliczenia odpowiada podmiot prowadzący działalność gospodarczą.

W tym miejscu wypada zauważyć, że skarżąca uzyskała zgodę na dokonanie spłaty zadłużenia wobec ZUS aż w 36 ratach i z tej możliwości zrezygnowała, choć raty które miałaby płacić byłyby niewysokie i realnie możliwe do spłacenia.

W świetle przedstawionych powyżej okoliczności faktycznych należy stwierdzić, że organ administracji nie naruszył prawa uznając, że skarżąca nie wykazała, że opłacenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne pozbawiłoby ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Okoliczność, że skarżąca uzyskuje dochody w niewielkiej wysokości i ma obciążenia finansowe z wcześniejszego okresu – nie może być wyłączną podstawą umorzenia należności z tytułu składek. Sposób określenia przesłanek pozwalających na umorzenie takich należności wskazuje bowiem, że prawodawca dopuścił możliwość wykorzystania tego instrumentu prawnego w sytuacjach zupełnie wyjątkowych. Sąd podziela stanowisko przyjęte w dotychczasowym orzecznictwie, że przepis § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia posługuje się sformułowaniem "niezbędnych potrzeb życiowych", a więc pojęciem niedookreślonym. Zgodnie jednak z literalnym brzmieniem "niezbędne potrzeby życiowe" to takie, których zaspokojenie jest konieczne bądź też, których niezaspokojenie negatywnie (szkodliwie) wpłynie na byt zobowiązanego lub jego rodzinę. Przy czym wymaga podkreślenia, że niezbędne potrzeby życiowe należy rozumieć w sposób obiektywny, a nie poprzez subiektywne postrzeganie tych potrzeb przez wnioskodawcę. Oczywistym jest bowiem, że egzekwowanie należnych składek zawsze będzie odbierane przez zobowiązanego jako uciążliwość i niemożność zaspokojenia określonych potrzeb. Nie oznacza to jednak, że brak możliwości zaspokojenia takich potrzeb wypełnia przesłankę niezbędnych potrzeb życiowych. Nie każda bowiem potrzeba, to potrzeba niezbędna.

Końcowo należy również podkreślić, że w orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie akcentowano, że ZUS jako dysponent środków publicznych oceniając istnienie przesłanek umorzenia składek zobligowany jest do uwzględnienia interesu publicznego, a nie tylko interesu indywidualnego wnioskodawcy. W wyroku z dnia 18 stycznia 2011r., sygn. akt II GSK 60/10 NSA przyjął, że nawet jeżeli występuje któraś z przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., ZUS nie ma obowiązku umorzenia należności, jest to wyłącznie prawem wierzyciela, który podejmuje decyzję w oparciu o reguły wynikające z art. 7 K.p.a. Wynika to z faktu, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest wierzycielem dysponującym środkami publicznymi, a zatem interes społeczny jest czynnikiem, który musi być brany pod uwagę, a nie tylko interes indywidualny.

W ocenie sądu, w niniejszej sprawie organ dokonał oceny całokształtu materiału dowodowego w granicach swobodnej oceny dowodów. Odmawiając umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Rozstrzygnięcie mieści się w zakresie wyznaczonym przepisami powszechnie obowiązującego prawa, jak też zachowuje proporcje pomiędzy ważnym interesem strony i interesem społecznym. Dokonano oceny sytuacji finansowej i zdrowotnej skarżącej, odniesiono się też do jej rzeczywistych potrzeb i dochodów. Umorzenie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenia społeczne ma charakter wyjątkowy i zarezerwowane jest dla sytuacji nadzwyczajnych, które jednak w niniejszej sprawie nie wystąpiły. W sytuacji więc, gdy organ wszechstronnie rozważył i ocenił wszystkie aspekty faktyczne i prawne i w wyniku tej oceny podjęta została decyzja mieszcząca się w granicach uznania administracyjnego, sąd nie znalazł podstaw do uznania jej niezgodności z prawem.

Zarzut skarżącej, że ZUS wydając decyzję o odmowie umorzenia należności nie ustosunkował się do jej wniosku o udzielenie pomocy de minimis nie jest zasadny. Tak jak organ wyjaśnił w uzasadnieniu swojej decyzji, kwestie związane z pomocą publiczną reguluje ustawa z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej ( Dz. U. z 2016 r. poz. 1808), która odwołuje się do art. 87 ust. 1 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską ( Dz. U. 2004 Nr 90, poz. 864/2) i rozporządzeń Rady (WE) i Komisji Europejskiej. Pomocą publiczną jest korzyść finansowa udzielana przedsiębiorcy przez państwo lub ze środków państwowych . W prawie UE funkcjonuje traktatowa zasada o zakazie pomocy Państw Członkowskich dla przedsiębiorców, która mogłaby zakłócić lub grozić zakłóceniem konkurencji poprzez sprzyjanie niektórym przedsiębiorstwom lub produkcji niektórych towarów( art. 87 ust. 1 Traktatu) . Poza zakresem zakazu pomocy państwowej pozostaje pomoc de minimis , czyli wsparcie udzielane przedsiębiorcom przez Państwo , które z uwagi na niewielkie rozmiary nie wymaga notyfikacji Komisji Europejskiej. Pomoc ta z uwagi na swój rozmiar oraz podmiot, do którego jest kierowana ( małe i średnie przedsiębiorstwa ) nie narusza wolnej konkurencji i rynku wewnętrznego. Prawo unijne wprowadza pewne ogólne ramy dopuszczalności udzielania przez Państwa Członkowskie pomocy de minimis, których nie można przekroczyć , ale szczegółowe procedury udzielania pomocy państwowej określił prawodawca krajowy.

Formą pomocy publicznej udzielanej przedsiębiorcy jest umorzenie zaległych składek na ubezpieczenie społeczne czy rozłożenie takiej należności na raty. Obowiązek uiszczania tego typu daniny jest bowiem powszechny, a odstąpienie przez organy rentowe od jej ściągnięcia ma charakter wyjątkowy i jest możliwe po spełnieniu przez ubiegającego się ściśle określonych przesłanek. Ustawa o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej nie zawiera przepisów materialnoprawnych mogących stanowić podstawę decyzji administracyjnych w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Przesłanki te zostały określone w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych, które organ w rozpoznawanej sprawie rozważył. Skoro organ doszedł do wniosku, że brak podstaw do umorzenia wskazanych przez skarżącą zaległych należności , to tym samym nie została jej udzielona pomoc państwowa i nie było podstaw aby ustalać, czy spełniała ona kryteria do udzielenia pomocy de minimis

Z powyższych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.

Wynagrodzenie dla pełnomocnika skarżącej ustanowionego z urzędu Sąd przyznał na podstawie art. 250 p.p.s.a. i § 21 ust. 1 pkt 1 c w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu ( Dz. U. 2016 poz. 1714).

k.ż.