Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2075/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-09-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Elżbieta Lenart Sędzia WSA Anita Wielopolska-Fonfara Protokolant referent stażysta Małgorzata Sieczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 września 2014 r. sprawy ze skargi K. N. i J. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] września 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz K. N. i J. O. solidarnie kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] września 2011 r. nr [...] po rozpoznaniu wniosku K. N. i J. O. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] orzekającą o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta W. z dnia [...] marca 1950 r. nr [...] odmawiającej przywrócenia terminu na złożenie wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...] położonej przy ul. [...] (dawniej [...], nr hip. [...]), utrzymało powyższą decyzję w mocy.

W uzasadnieniu organ przedstawił następująco stan faktyczny :

Nieruchomość [...] położona przy ul. [...] ( dawniej [...], nr hip. [...]) stanowiła własność J. S., co potwierdza zaświadczenie Sądu Grodzkiego w W. z dnia [...].10.1949 r. oraz zaświadczenie o stanie w archiwum ksiąg dawnych Sądu Rejonowego dla [...][...] Wydziału Ksiąg Wieczystych z dnia 13 marca 2007 r.

Z dniem 21 listopada 1945 roku tj. z dniem wejścia w życie dekretu, nieruchomości [...], w tym grunt przedmiotowej nieruchomości, na podstawie art.1 cyt. Dekretu przeszły na własność gminy W., a od 1950 roku, tj. w dacie likwidacji gmin na własność Skarbu Państwa.

Zgodnie z art. 7 ust. 1 i 2 dekretu dotychczasowi właściciele lub ich następcy prawni będący w posiadaniu gruntu, względnie osoby prawa ich reprezentujące – uprawnieni byli w ciągu 6-ciu miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę do złożenia wniosku o przyznanie prawa użytkowania wieczystego ( dawniej prawa własności czasowej) z czynszem symbolicznym lub prawa zabudowy za opłatą symboliczną. Gmina miała obowiązek uwzględniania wniosków, jeżeli korzystanie z gruntów przez dotychczasowych właścicieli dało się pogodzić z przeznaczeniem tych gruntów określonym w planie zabudowania.

Objęcie w posiadanie przedmiotowego gruntu przez gminę W. nastąpiło na podstawie rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia 27 stycznia 1948 roku wydanego w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej w sprawie obejmowania gruntów przez gminę W. (Dz. U z 16 sierpnia 1948 roku, nr [...]). Zgodnie z § 3 tego rozporządzenia, grunty uważano za objęte w posiadanie z dniem wydania numeru organu urzędowego Zarządu Miejskiego, w którym zamieszczono ogłoszenie 6-cio miesięczny termin na złożenie wniosku, o którym mowa w cyt. wyżej przepisie, upłynął dnia 6 lutego 1949 r.

Orzeczeniem administracyjnym z dnia [...] marca 1950 r. nr [...] Prezydium Rady Narodowej W. – działając na wniosek W. S. z dnia 13 października 194 r. – odmówiło ww. przywrócenia terminu na złożenie wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...] położonej przy ul. [...] (dawniej [...], nr hip. [...]).

W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, iż przedmiotowy grunt został objęty przez Gminę w posiadanie w dniu 16 sierpnia 1948 r. a termin do złożenia wniosku upłynął w dniu 19 lutego 1949 r. Ponadto podniesiono, iż podanie o przywrócenie terminu nie zawiera wskazania okoliczności dowodów stwierdzających, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy Wnioskodawczyni z powodu przeszkód nie do przezwyciężenia . Grunt przedmiotowej dawnej nieruchomości [...] stanowiący obecnie działkę ew. nr [...] z obrębu [...] stał się w dniu 27 maja 1990 r. z mocy prawa własnością Dzielnicy Gminy [...], co potwierdził Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] czerwca 1994 r. nr [...].

Zgodnie z art. 20 ust 1 ustawy z dnia 15 marca 2002 roku o ustroju m. st. Warszawy (Dz. U. z 2002 roku nr 41 poz. 361 z późn.zm.) nieruchomość stanowi własność W . Do akt sprawy dołączone są: postanowienie Sądu Rejonowego w Z. z dnia [...] maja 1990 r. sygn. akt I Ns. [...] stwierdzające nabycie spadku po J.S. przez żonę W. S. oraz córki K. N. oraz J. O., postanowienie Sądu Rejonowego w W. z dnia [...] kwietnia 1983 r. Sygn. akt [...] stwierdzające nabycie spadku po W. S. przez córki K. N. oraz J. O. ; postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] sygn. akt. [...] z dnia [...] listopada 1991 r. stwierdzenie nabycia spadku po J. O. przez syna J.O.

W dniu 18 marca 2009 r. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. wpłynął wniesiony przez adwokata K. L. pełnomocnika K. N. i J. O. wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta W. z dnia [...] marca 1950 r. nr [...] odmawiającej przywrócenia terminu na złożenie wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...] położonej przy ul. [...] (dawniej [...], nr hip. [...]) oraz decyzji Prezydium Rady Narodowej w W. dnia [...] listopada 1961 r. znak: [...] odmawiającej W. S. i pozostałym spadkobiercom dotychczasowego właściciela zwrotu przedmiotowej nieruchomości. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazali, że decyzja o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku dekretowego wydana została z rażącym naruszeniem prawa, gdyż z uwagi na wyjątkowo dramatyczne powojenne losy dawnego właściciela w tym aresztowanie i uwięzienie trwające około 7 lat uniemożliwione było osobiste wystąpienie z wnioskiem dekretowym przez J. S. Zdaniem pełnomocnika wnioskodawców w omawiającym stanie faktycznym bieg terminu dekretowego uległ zawieszeniu ze względu na działanie siły wyższej i zawieszenie wymiaru sprawiedliwości. Dalej we wniosku wskazano, że decyzja o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku dekretowego wprowadziła w błąd zarówno dawnego właściciela jak i organy orzekające w sprawie, co oznaczało faktyczne pozbawienie obywatela prawa do odzyskania nieruchomości. Decyzja ta stanowiła de facto przesłankę decyzji Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] listopada 1961 r. znak: [...] odmawiającej W. S. i pozostałym spadkobiercom dotychczasowego właściciela zwrotu przedmiotowej nieruchomości.

Rozpoznając ponownie sprawę organ podzielił pogląd składu orzekającego w niniejszej sprawie, który wydał decyzję w dniu [...] lutego 2011 r. dotyczący materialnoprawnego charakteru terminu do złożenia tzw. wniosku dekretowego przytaczając wyrok WSA w Warszawie I SA/WA z 2 grudnia 2008 r, który zapadł na tle zbliżonego stanu faktycznego i prawnego, który został utrzymany przez NSA( sygn. akt I OSK 625/09). Kolegium podniosło, że przedmiotem postępowania nadzorczego prowadzonego przez organ administracji może być wyłącznie ustalenie, czy badane orzeczenie jest dotknięte jedną z wad kwalifikowanych, wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a., wszystkie inne kwestie, proceduralne i merytoryczne, nie mogą być rozpatrywane w tym postępowaniu.

W dacie orzekania tj. w dniu [...] marca 1950 r., organ administracji związany był przepisami rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym. (art. 41 i 42). Badane orzeczenie zdaniem organu nie naruszyło powyższych przepisów. Nie ulega wątpliwości, że były właściciel ani jego pełnomocnik nie złożyli wniosku o przyznanie własności czasowej w przepisanym w art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. sześciomiesięcznym terminie. Nie ulega także wątpliwości, że podanie o przywrócenie terminu nie zawierało wyraźnego wskazania, ani dowodów na istnienie przeszkody nie do przezwyciężenia, która ustała w określonym terminie, wyznaczającym z kolei siedem dni do złożenia prośby o przywrócenie terminu. W ocenie Kolegium nie istniały więc wówczas przesłanki do pozytywnego załatwienia tego podania przez organ administracji zgodnie z art.41 ust 1 w/w rozporządzenia.

Przypadek rażącego naruszenia prawa ma miejsce wtedy, kiedy zachodzi sprzeczność między treścią decyzji, a treścią przepisu prawa. " rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 §1 pkt 2 k.p.a. zachodzi wtedy, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że owa decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa" (wyrok NSA z dnia 21 października 1992 r. sygn. akt V SA 86/92 i 432-466/92; ONSA nr 1/1993, poz. 23). Zdaniem organu nawet oceniając orzeczenie merytorycznie, abstrahując od przyjętego orzecznictwa, że termin ten jako materialny, co do zasady jest nieprzywracalny, zasadnie można uznać, że orzeczenie z [...] marca 1950 r. nie naruszyło ówcześnie obowiązujących przepisów prawa. Na decyzję SKO w W. z dnia [...] września 2011 r. skargę do WSA w Warszawie wnieśli K. N. i J. O. zarzucając jej :

1) naruszenie art.156 § 1 pkt 2) k.p.a. w związku z art. 75, 76, 77 oraz 68 § 1 Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (dalej jako r.p.a.) oraz w związku z art. 7 ust.1 dekretu z dnia 26 października 1945 roku o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy polegające na nieuzasadnionej odmowie stwierdzenia przez organ administracji nieważności decyzji Prezydenta W. z dnia [...] marca 1950 r. znak [...] odmawiającej przywrócenia terminu na złożenie wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...] położonej przy ul. [...] (dawnej [...], nr hip. [...]) w sytuacji, gdy tenże prezydent W., który co do zasady winien był zdawać sobie sprawę z tego, że w świetle obowiązujących wówczas przepisów przedmiotowego terminu nie da się przywrócić, bo ma charakter materialnoprawny, powinien był potraktować wniosek W. S. z dnia 30 września 1949 r. o przywrócenie terminu jako wniosek o przyznanie własności czasowej i co najwyżej oddalić go z powodu złożenia po terminie informując stronę prawidłowo w trybie art.82 r.p.a. o przysługującym jej prawie do odwołania się do wyższej instancji, a nie wydawać decyzję o odmowie przywrócenia nieprzywracalnego terminu informując ją w konsekwencji nieprawidłowo w trybie art.42 r. p a., że odwołanie nie przysługuje; takie postępowanie organu administracji było zdaniem skarżących rażąco sprzeczne z treścią art. 75,76 i 77 r.p.a. wymagającymi bardzo skrupulatnego pouczenia strony o przysługujących jej środkach odwoławczych, albowiem wprowadziło stronę w błąd co do przysługujących jej praw, jak również rażąco sprzeczne z treścią art. 68 § 1 r.p.a. albowiem w ogóle nie załatwiało merytorycznie sprawy administracyjnej objętej wnioskiem z dnia 30 września 1949 r.;

2) naruszenie art.156 §1 pkt 2) k.p.a. w związku z art. 101 r.p.a polegające na nieuzasadnionej odmowie stwierdzenia przez organ administracji nieważności decyzji Prezydenta W. z dnia [...] marca 1950 r. będącej konsekwencją błędnego założenia, że na zasadzie analogii do orzeczeń wydawanych w trybie art. 41 p.p.s.a. można stosować zasady rządzące postanowieniami o których mowa w dzisiejszym art. 59 § 1 k.p.a., a w szczególności zasadę, że nie można stwierdzić nieważności postanowienia, od którego nie przysługuje zażalenie, w sytuacji gdy nie ma żadnych podstaw prawnych do stosowania takiej analogii, a nadto w sytuacji, gdy zgodnie z treścią art.101 r.p.a. władza nadzorcza mogła w trybie nadzoru uchylić z urzędu bądź z własnej inicjatywy, bądź na skutek zażalenia, jako nieważną każdą decyzję, zarówno główną jak i incydentalną ;

3) naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 ) k.p.a. w związku z art.41 § 1 i 42 r.p.a polegające na nieuzasadnionej odmowie stwierdzenia przez organ administracji nieważności decyzji Prezydenta W. z dnia [...] marca 1950 r. w sytuacji gdy ustalenie materialnego charakteru terminu z art. 7 ust. 1 dekretu determinuje niemożność stosowania do niego regulacji z art. 41 i 42 r.p.a. oraz konieczność uznania, że decyzja Prezydenta W. z dnia [...] marca1950 r. została wydana bez podstawy prawnej w rozumieniu art.156 § 1 pkt. 2 k.p.a, albowiem przepisy art.41, 42 i 75 r.p.a taką podstawą prawną być nie mogły, a jednocześnie powołane w tej decyzji przepisy art.1,7 i 8 dekretu z dnia 26 października 1945 r. też taką podstawą prawną w istocie rzeczy nie były, albowiem traktują one o uprawnieniu do ubiegania się o przyznanie prawa własności czasowej, a nie ma żadnych wątpliwości co do tego, że decyzja ta tego rodzaju merytorycznej sprawy w ogóle nie załatwiła skupiając się wyłącznie na kwestii odmowy przywrócenia terminu.

4) naruszenie art.156 § 1 pkt. 2) k.p.a. w związku z art.12 dekretu z dnia 12 listopada 1946 roku Przepisy ogólne prawa cywilnego (Dz. U. z 1946 r., nr 67 poz. 369 ze zm.) w związku z art. 277 pkt.4) rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej z dnia 27 października 1933 roku Kodeks zobowiązań (Dz. U. z 1933 r., 82, poz.598 ze zm.) oraz w związku z art.7 ust.1 dekretu z dnia 26 października 1945 roku o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy polegające na nieuzasadnionej odmowie stwierdzenia przez organ administracji nieważności decyzji Prezydenta W. z dnia [...] marca 1950 r. w sytuacji, gdy niezastosowanie przez organ administracji przytoczonych wyżej przepisów przewidujących zawieszenie biegu terminu zawitego było rażącym naruszeniem prawa, albowiem doprowadziło w konsekwencji do błędnego przyjęcia, że sześciomiesięczny termin, o którym mowa w art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 roku o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy został uchybiony i nie może być przywrócony, podczas gdy nie doszło do uchybienia tego terminu, ponieważ jako termin zawity prawa materialnego uległ on zawieszeniu wskutek działania siły wyższej i zawieszenia wymiaru sprawiedliwości;

wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji SKO w W. z dnia [...] lutego 2011 r. W obszernym uzasadnieniu podnieśli między innymi, iż nie negują, że termin na złożenie wniosku o przywrócenie prawa własności czasowej miał charakter materialnoprawny, a zatem jego przywrócenie było niemożliwe. W konsekwencji jednak takiej, nie budzącej żadnych wątpliwości kwalifikacji prawnej, należy przyjąć, że zaskarżona decyzja jest obarczona wadą o charakterze rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art.156 §1 pkt 2) k.p.a. polegająca na tym, że organ administracji, który co do zasady winien był zdawać sobie sprawę z tego, że w świetle obowiązujących wówczas przepisów przedmiotowego terminu nie da się przywrócić powinien był potraktować wniosek W. S. o przywrócenie terminu jako wniosek o przyznanie własności czasowej i co najwyżej oddalić go z powodu złożenia po terminie, a nie wydawać decyzję o odmowie przywrócenia nieprzywracalnego terminu. Powinien był tak się zachować tym bardziej, że treść wniosku W. S. z dnia 30 września 1949 r. zdaniem skarżących z jednej strony wskazywała na nieporadność strony w precyzyjnym formułowaniu dochodzonych praw, ale z drugiej pozwalała na ustalenie, że chodzi jej o przyznanie prawa własności czasowej, domagała się ona bowiem przywrócenia terminu "celem uzyskania wniosku na czasową własność dotyczącego budynku przy ul. [...] Nr [...].hip.[...]."

Zdaniem skarżących wskazane wyżej nieprawidłowe działanie organu administracji miało dalsze konsekwencje w postaci błędnego pouczenia zamieszczonego na końcu przedmiotowej decyzji . Otóż, po uznaniu, że wniosek został złożony po terminie, prawidłowo działający organ oddaliłby go pouczając stronę o prawie odwołania do organu wyższej instancji. Tymczasem w niniejszej sprawie organ wskazał, że od przedmiotowego orzeczenia odwołanie nie przysługuje. Pozornie rzecz biorąc pouczenie to zdaniem skarżących pozostawało w zgodzie z treścią art.42 Rozporządzenie Prezydenta Rzeczpospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym, które nie przewidywało możliwości odwołania od decyzji o odmowie przywrócenia terminu na dokonanie danej czynności. Niemniej jednak w sytuacji gdy organ administracji wydał w ogóle błędny rodzaj decyzji (decyzja o odmowie przywrócenia terminu zamiast decyzji merytorycznej ), tego rodzaju pouczenie wprowadziło stronę w błąd co do tego, że nie przysługują jej już żadne możliwości prawne dalszego ubiegania się o przyznanie prawa własności czasowej. W ocenie skarżących treść zaskarżonej decyzji pozostaje w rażącej sprzeczności z przepisami art. 75 – 77 r.p.a, które wymagały bardzo skrupulatnego pouczenia strony o przysługujących jej środkach odwoławczych, albowiem wprowadza stronę w błąd co do przysługujących jej praw, a nadto z przepisem art. 68 § 1 r.p.a., albowiem nie załatwia w ogóle "sprawy" o której mowa w tym przepisie, objętej wnioskiem z dnia 30 września 1949 r. Wbrew stanowisku organu administracji w niniejszej sprawie zachodzi zatem właśnie przypadek sprzeczności między treścią zaskarżonej decyzji, a treścią przepisu prawa.

Opisane wyżej nieprawidłowe działanie organu administracji wywołało zdaniem skarżących i następne skutki, ponieważ wprowadziło również w błąd Prezydium Rady Narodowej w W. Wydział Gospodarki Terenami, które kierując się istnieniem w obrocie prawnym błędnej decyzji o odmowie przywrócenia terminu decyzją z dnia [...] listopada 1991 r (znak GT [...]) odmówiło byłym właścicielom zarówno zwrotu nieruchomości przy ul. [...], jak i przyznania działki zamiennej. W oparciu zatem o treść tej decyzji uznawano potem błędnie, że termin, o którym mowa w art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 roku o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy, został przez dotychczasowego właściciela uchybiony. Ta błędna decyzja administracyjna wprowadzała zdaniem skarżących w błąd nie tylko dotychczasowego właściciela i jego spadkobierców co do braku ich uprawnień, ale również organy administracyjne, orzekające następnie w sprawie. Oznaczało to faktyczne pozbawienie obywatela prawa do odzyskania nieruchomości lub działki zamiennej, bowiem decyzja ta stanowiła de facto przesłankę decyzji Prezydium Rady Narodowej w W. Wydział Gospodarki Terenami z dnia [...] listopada 1961 roku ( znak: [...]) odmawiającej dotychczasowym właścicielom zwrotu nieruchomości położonej w W. przy ul. [...](dawniej [...], nr hip.[...]) oraz odmawiającej przyznania działki zamiennej.

Skarżący podnoszą, że gen. [...] przebywał w więzieniu [...] w sumie przez około 7 lat, z czego przez cztery lata bez wyroku. Czym w istocie było bezprawne osadzanie w więzieniu i w jakim stopniu wpłynęło na brak możliwości dokonywania jakichkolwiek czynności w celu odzyskania odebranego mienia, unaocznia fragment opracowania historyka – A.A. (W. R.): "od chwili aresztowania pozbawieni byli kontaktu ze światem. Miesiącami nawet najbliższe rodziny nie orientowały się co do ich losu (...) straszliwe sceny rozgrywały się w więzieniu [...]. Nie licząc tortur i przesłuchań podczas wielodniowych "konwejerów" panowała tu nieustannie atmosfera grozy: krzyki i jęki z sąsiednich cel, szykany straży więziennej w rodzaju wyjmowania okien w zimie lub zmuszania do stania nago na mrozie a także inne formy maltretowania i poniżania ludzi były tu na początku dziennym.

Najstraszliwszym rysem eksterminacji (...) było jednak łamanie moralne więźniów i próby upodlenia przez zmuszanie do fałszywych zeznań (...) przez tortury i wiarołomne obietnice złagodzenia kary. "- A. A. (W. R.) Najnowsza historia Polski 1914-1994, Kielce 1994, s.312. Nie ulega wątpliwości, że osoba znajdująca się w takiej sytuacji nie miała możliwości podejmowania jakichkolwiek czynności związanych z wykonywaniem praw, w szczególności działań zmierzających do odzyskania odebranego majątku. Wykonywanie przez gen. J. S. jego uprawnień właścicielskich w celu odzyskania przejętej przez Gminę nieruchomości podczas pobytu w więzieniu było fizycznie niemożliwe. Dodać należy, że aresztowanie gen. S. i osadzenie w więzieniu [...] miało wymiar ewidentnie polityczny ( stanowiło przejaw szykany i próby eliminacji osoby politycznie "niewiarygodnej" dla władzy).

W ocenie skarżących stan faktyczny zaistniały w niniejszej sprawie spełnia wszystkie wynikające z powołanego wyżej orzecznictwa przesłanki dla uznania, że termin na złożenie wniosku o przyznanie prawa własności czasowej dla J. S. nie zaczął w ogóle biec z powodu zaistnienia siły wyższej. Uwięzienie go przez Urząd Bezpieczeństwa miało ze wszech miar charakter obiektywnej przyczyny zewnętrznej będącej aktem władzy publicznej o silnym zabarwieniu politycznym , któremu J. S. nie był w stanie się przeciwstawić ani temu zapobiec. Wskutek uwiezienia, w tym stosowanych wobec niego tortur, został on bowiem całkowicie pozbawiony realnej możliwości podejmowania działań zmierzających do ochrony swoich praw.

Zdaniem skarżących niezależnie od treści tego pełnomocnictwa – już sam fakt obiektywnej niemożliwości działania przez samego uprawnionego jest wystarczający dla przyjęcia, że termin na złożenie wniosku o przyznanie prawa własności czasowej nie zaczął biec z uwagi na zaistnienie siły wyższej. Podkreślenia przy tym wymaga polityczny kontekst aresztowania i uwięzienia J. S. Z wydanych w stosunku do niego, znajdujących się w aktach niniejszej sprawy wyroków karnych wynika, że został on skazany m.in. za próbę ucieczki za granicę oraz próbę zmiany przemocą ustroju Państwa Polskiego tj. za czyny zagrożone przepadkiem mienia ( i taki też wyrok zawierający wyrzeczenie o przepadku mienia wydał w stosunku do niego Wojskowy Sąd Rejonowy w W. w dniu [...] listopada 1951 r., nr [...]), a zatem biorąc to zagrożenie pod uwagę będąca jego pełnomocnikiem żona mogła zasadnie uważać, że składanie wniosku o przyznanie własności czasowej i tak nie odniesie żadnego pozytywnego skutku. Jest to dodatkowy argument przemawiający za tym, że i sam pełnomocnik, mógł żywić usprawiedliwione przekonanie o braku realnej możliwości dochodzenia ochrony praw J.S. wynikających z dekretu z dnia 26 października 1945 r.

Wyrokiem z 5 lipca 2012 r. sygn. akt. I SA/Wa 2249/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę K. N. i J. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] września 2011 r. nr [...], którą utrzymana została w mocy decyzja tegoż Kolegium z [...] lutego 2011 r. nr [...]. Decyzjami tymi Kolegium odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta W. z [...] marca 1950 r. nr [...] o odmowie przywrócenia terminu na złożenie wniosku o przyznanie prawa do gruntu nieruchomości [...] przy ul. [...] (dawniej [...] nr hip. [...]). Od powyższego wyroku K. N. i J. O. wnieśli skargę kasacyjną do NSA . Wyrokiem z dnia 20 maja 2014 r. (sygn. akt I OSK 2611/12 NSA uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę WSA w Warszawie do ponownego rozpoznania podnosząc w uzasadnieniu, że wniosek W. S. z 30 września 1949 r. był wyraźnie wnioskiem o przywrócenie terminu dekretowego do złożenia wniosku o przyznanie prawa do gruntu nieruchomości [...]. Do jego rozpatrzenia miały zastosowanie przepisy rozporządzenia. Ponieważ termin dekretowy był terminem zawitym w sprawie z wniosku o jego przywrócenie nie mogła być wydana decyzja co do istoty, którą było przywrócenie bądź odmowa przywrócenia terminu.

W takiej sytuacji podanie W. S. powinno zostać załatwione w sposób przewidziany w art. 71 rozporządzenia. Natomiast wniosek W. S. został załatwiony w sposób jaki był przewidziany dla terminów procesowych, wydana bowiem została decyzja co do meritum sprawy, gdyż odmawiająca przywrócenia terminu. Dla takiego rozstrzygnięcia nie było zdaniem NSA podstawy prawnej. Decyzja Prezydenta W. z [...] marca 1950 r. została wydana bez podstawy prawnej co jest wadą wskazaną w art.156 § 1 pkt 2 k.p.a. Oznacza to, że jest decyzją nieważną w rozumieniu tego przepisu. Odmowa zatem stwierdzenia nieważności decyzji dotkniętej taką wadą narusza ten przepis.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po ponownym rozpoznaniu

Sprawy zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153,poz.1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik postępowania.

Natomiast w myśl art.190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) sąd któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Naczelny Sąd Administracyjny uchylając zaskarżony wyrok uznał za usprawiedliwiony zarzut naruszenia art.156 § 1 pkt. 2 KPA w takim rozumieniu, że odmowa stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta W. z [...] marca1950 r. była niezgodna z tym przepisem. Natomiast zgodził się z WSA w Warszawie, iż SKO w W. prawidłowo uznało, że wniosek W. S. w wyniku którego wydano decyzję z dnia [...] marca 1950 r. był wnioskiem o przywrócenie terminu o którym mowa w art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1045 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz.249 ze zm.) do złożenia wniosku o przyznanie prawa do gruntu nieruchomości [...] przy ul. [...]– dawniej [...], stanowiącej własność jej męża J. S. Zgodził się także, że W. S. działała na podstawie pełnomocnictwa udzielonego jej w dniu 2 stycznia 1946 r. przez męża upoważniającego w bardzo szerokim zakresie do zarządzania majątkiem, na które zresztą w tym wniosku W. S. się powołała i je do niego załączyła. NSA podzielił również pogląd co do charakteru terminu o którym mowa w art. 7. ust. 1. dekretu oraz zwrócił uwagę na skutki z tego charakteru wynikające, jak też z tym, że decyzję z 1950 r. należy ocenić w świetle przepisów rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz. U. Nr 36, poz. 341 ze zm.) NSA nie zgodził się natomiast z wyciągniętymi przez WSA poprzednio rozpoznający sprawę wnioskami, a co za tym idzie z rozstrzygnięciem, podnosząc, że termin, o którym mowa w art. 7 ust. 1 dekretu jest terminem prawa materialnego, terminem zawitym. Termin o takim charakterze jest, w razie jego uchybienia, terminem nieprzywracalnym, instytucja przywrócenia terminu bowiem ma zastosowanie tylko do terminów procesowych.

Wniosek W. S. z 30 września 1949 r. był wyraźnie wnioskiem o przywrócenie terminu dekretowego do złożenia wniosku o przywrócenie prawa do gruntu nieruchomości [...]. Do jego rozpatrzenia miały zastosowanie przepisy rozporządzenia. Ponieważ termin dekretowy był terminem zawitym, w sprawie z wniosku o jego przywrócenie nie mogła być zdaniem NSA wydana decyzja co do istoty, którą było przywrócenie bądź odmowa przywrócenia terminu.

Postępowanie w sprawie przywrócenia terminu, uregulowane w art. 41-42 rozporządzenia dotyczyło bowiem tylko terminów procesowych. W stosunku do żądania przywrócenia takich terminów następowało badanie czy zostały spełnione przesłanki wskazane w tych przepisach – czy wniosek został złożony w terminie, dopełnienie czynności, wykazanie przesłanek braku winy strony w uchybieniu. W zależności od wyniku tych ustaleń termin mógł zostać przywrócony lub też nie, a wtedy następowała odmowa jego przywrócenia. Jednak, co podkreślił NSA postępowanie takie, ocena przesłanek i wydanie decyzji co do istoty sprawy dotyczyło tylko terminów procesowych. Nie mgło mieć natomiast miejsca postępowanie takie co do terminów prawa materialnego - zawitych, gdyż były one nieprzywracalne. Nie miało zatem żadnego znaczenia z jakiej przyczyny nastąpiło uchybienie, czy wniosek został złożony po terminie, czy dopełniona została czynność mająca być dokonana w terminie. Rozpoznanie wniosku o przywrócenie terminu zawitego nie mogło się zatem skończyć wydaniem decyzji o przywróceniu, bądź odmowie przywrócenia terminu, tak jak to ma miejsce w przypadku terminów procesowych, bowiem takiego rodzaju rozstrzygniecie było rozstrzygnięciem co do istoty sprawy, skoro termin procesowy można było przywrócić bądź nie . Postępowanie w sprawie przywrócenia terminu zawitego nie mogło się zdaniem NSA toczyć, skoro nie było możliwości jego przywrócenia.

Artykuł 71 rozporządzenia stanowił, że " jeżeli nie ma podstawy prawnej lub faktycznej do merytorycznego załatwienia sprawy, będącej przedmiotem podania władza pozostawia je bez załatwienia, a sprawę wszczętą już umarza, czyniąc odpowiednią adnotację na akcie i w miarę okoliczności zawiadamiając petenta". Przepisy dekretu nie dawały podstawy do przywrócenia terminu do złożenia wniosku dekretowego, nie czyniły tego też przepisy rozporządzenia, te dotyczyły tylko przepisów procesowych, nie było zatem podstawy prawnej do prowadzenia postępowania, do jej merytorycznego załatwienia. W takiej sytuacji podanie W. S. powinno zdaniem NSA zostać załatwione w sposób przewidziany w art.71 rozporządzenia. Natomiast wniosek W.S. został załatwiony w sposób jaki był przewidziany dla terminów procesowych, wydana bowiem została decyzja co do meritum sprawy, gdyż odmawiająca przywrócenia terminu. Dla takiego rozstrzygnięcia nie było zdaniem NSA podstawy prawnej. Decyzja Prezydenta W. z [...] marca 1950 r. została wydana bez podstawy prawnej, co jest wadą wskazaną w art. 156 § 1pkt 2 k.p.a. Oznacza to, że jest decyzją nieważną w rozumieniu tego przepisu. Odmowa zatem stwierdzenia nieważności decyzji dotkniętej taka wadą narusza ten przepis. Ponieważ stanowisko wyrażone przez Sąd kasacyjny ma dla Sądu pierwszej instancji moc wiążącą to obowiązek podporzadkowania się ocenie prawnej w wyrażonej w Wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, może być wyłączony tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego. Taka zaś sytuacja w rozpoznawanej sprawie nie występuje.

Rozpoznając zatem ponownie sprawę skład orzekający w przedmiotowej sprawie w pełni podzielił stanowisko NSA i uznał, że skarga K. N. i J. O. zasługuje na uwzględnienie, gdyż decyzja Prezydenta W. z dnia [...] marca 1950 r. została wydana bez podstawy prawnej, co oznacza, że jest decyzją nieważną w rozumieniu art.156 § 1 pkt 2 KPA, a organ odmawiając stwierdzenia jej nieważności naruszył powyższy przepis.

Ponownie rozpatrując sprawę organ uwzględni ocenę prawną wyrażoną w niniejszym wyroku oraz wyroku NSA z dnia 20 maja 2014 r (sygn. akt. I OSK 2611/12).

Z tych względów Sąd, na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit.c, art.190 oraz art.152 ustawy – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku. W przedmiocie zwrotu kosztów postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 powołanej ustawy.