Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 406/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2016-12-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 39, art. 41, art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1.
journal: Dz.U. 2016 poz 930
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 107 par. 3. art. 138 par. 1 pkt 1.
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Krupiński Sędziowie Sędzia WSA Teresa Cisyk (spr.) Sędzia WSA Elżbieta Naumowicz Protokolant Referent stażysta Sebastian Żytkiewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 grudnia 2016 r. sprawy ze skargi M. M. reprezentowanego przez kuratora J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu, z dnia 15 marca 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego lub specjalnego zasiłku celowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu przez M. M. zastępowanego przez kuratora J. M., jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 15 marca 2016 r., nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Nysy, odmawiającą przyznania M. M. pomocy w formie zasiłku celowego lub specjalnego zasiłku celowego na częściowe pokrycie kosztów zakupu odzieży, obuwia, bielizny osobistej, środków czystości i higieny osobistej, artykułów spożywczych, leków, pokrycie innych wydatków związanych z rehabilitacją i terapią dla osób cierpiących na ograniczenia intelektualne.

Zaskarżone rozstrzygnięcie wydane zostało w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Wnioskiem z dnia 1 grudnia 2015 r. J. M., działająca jako kurator M. M., zwróciła się do Ośrodka Pomocy Społecznej w Nysie o przyznanie zasiłku celowego lub specjalnego zasiłku celowego na pokrycie kosztów zakupu odzieży, obuwia, bielizny osobistej, środków czystości i higieny osobistej, artykułów spożywczych, leków, pokrycie innych wydatków związanych z rehabilitacją i terapią grupową dla osób cierpiących na ograniczenia intelektualne dla swego podopiecznego. We wniosku podała, że jest sądownie ustanowionym kuratorem dla M. M. oraz, że M. M. jest osobą samodzielnie prowadzącą gospodarstwo domowe, niepełnosprawną z powodu [...], niezdolną do pracy oraz zaliczoną do znacznego stopnia niepełnosprawności i z tych względów nie dysponuje jakimikolwiek środkami pieniężnymi, za wyjątkiem zasiłku stałego wypłacanego ze środków pomocy społecznej, a środki te są ograniczone do 30%, gdyż 70% jest mu potrącane z tytułu pobytu w Domu Pomocy Społecznej w [...].

Po rozpatrzeniu ww. wniosku, decyzją z dnia 26 stycznia 2016 r., nr [...], Kierownik Działu Świadczeń Ośrodka Pomocy Społecznej w Nysie, działając z upoważnienia Burmistrza Nysy, orzekł o odmowie przyznania M. M. pomocy w formie zasiłku celowego lub specjalnego zasiłku celowego na częściowe pokrycie kosztów zakupu odzieży, obuwia, bielizny osobistej, środków czystości i higieny osobistej, artykułów spożywczych, leków, pokrycie innych wydatków związanych z rehabilitacją i terapią grupową dla osób cierpiących na ograniczenia intelektualne. Przywołując w podstawie prawnej i uzasadnieniu decyzji, m. in. art. 39 i art. 41 ustawy o pomocy społecznej, organ na wstępie wskazał, że kuratorem M. M. od dnia 14 września 2012 r. została matka – J. M., co potwierdza zaświadczenie Sądu Rejonowego w [...] z dnia 14 września 2012 r., sygn. akt [...]. Następnie podał, że M. M. od dnia 4 marca 2013 r. przebywa w Domu Pomocy Społecznej (DPS) w [...], gdzie został skierowany przez Gminę Nysa na podstawie decyzji z dnia 25 lutego 2013 r., nr [...]. W dalszej kolejności organ wyjaśnił, że dochodem M. M. jest zasiłek stały ustalony decyzją organu z dnia 16 października 2015 r., nr [...], w wysokości 604,00 zł miesięcznie, na okres od 1 listopada 2015 r. do 31 października 2016 r. oraz zasiłek okresowy przyznany w wysokości 20 zł, co stanowi łącznie 624 zł. Następnie podał, że w trakcie przeprowadzonego przesłuchania strony w dniu 13 stycznia 2016 r. kurator M. M. – J. M. oświadczyła, że jej syn oczekuje przyznania pomocy finansowej z przeznaczeniem na zakup odzieży: spodni, swetra, kurtki zimowej (koszt ok. 200 zł), bielizny osobistej (50 zł), obuwia zimowego (150 zł), artykułów spożywczych, tj. pieczywa, słodyczy, konserw (ok. 50 zł), środków czystości i higieny osobistej, tj. szampon, mydło, maszynki do golenia (30 zł). Organ odnotował też, że M. M. posiada na koncie depozytowym kwotę w wysokości 368,39 zł oraz, że DPS zapewnia swoim mieszkańcom całodobowe wyżywienie, usługi fryzjerskie oraz stałą kontrolę lekarską. Powyższe, zdaniem organu, oznacza, iż strona jest w stanie samodzielnie zaspokoić z pieniędzy znajdujących się w depozycie niezbędne potrzeby bytowe, tj. zakup odzieży, obuwia, bielizny osobistej, artykułów spożywczych, bowiem otrzymuje zasiłek stały w kwocie 604 zł i zasiłek okresowy w kwocie 20 zł. Gmina Nysa od marca 2013 r. ponosi także koszty utrzymania w DPS (1.998,42 zł). Z kolei, przytaczając treść art. 2 i art. 3 ust. 4 ustawy organ wywiódł, że ze względu na ograniczony budżet, jakim dysponuje Ośrodek, przyznawanie pomocy uzależnione jest od liczby osób ubiegających się o pomoc oraz od wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z pomocy społecznej. Przy czym Ośrodek dysponuje ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą być rozdzielane pomiędzy liczne grono osób wymagających wsparcia. Przedstawiając analitykę rozdysponowania środków finansowych Ośrodek podał, że w listopadzie 2015 r. posiadał środki w wysokości 60 833,00 zł, wpłynęło 690 podań o udzielenie pomocy finansowej, w tym 203 osób i rodzin ubiegających się o przyznanie pomocy w formie zasiłku celowego, a wysokość zasiłków kształtowała się dla rodzin 120 zł, zaś dla osób samotnych 80 zł. Natomiast w grudniu 2015 r. wpłynęło 886 podań, w tym 169 od osób i rodzin ubiegających się o przyznanie pomocy w formie zasiłku celowego. Wysokość zasiłków kształtowała się w granicach od 80 zł do 400 zł w zależności od indywidualnej sytuacji osoby, czy też rodziny oraz możliwości finansowych Ośrodka. Przyznano 542 świadczenia w formie zasiłku celowego, w tym 35 świadczeń w formie specjalnego zasiłku celowego. Na wypłatę zasiłków celowych Ośrodek w grudniu 2015 r. posiadał środki w wysokości 60.833,00 zł, stąd przeciętna wysokość zasiłku dla rodzin wynosi 220 zł, a dla osób samotnych 150 zł.

Od powyższej decyzji odwołała się J. M., zarzucając ww. decyzji naruszenie prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, co istotnie wpłynęło na wynik sprawy. Z tych względów wniosła o: 1) zmianę zaskarżonej decyzji w całości, 2) zobligowanie Ośrodka do doręczenia kompletnych akt osobowych M. M., 3) zasądzenie od OPS Nysa na rzecz kuratora kosztów zastępowania wg. norm przepisanych ustawą. Zarzuciła, że organ pierwszej instancji przy rozstrzyganiu sprawy oparł się wyłącznie na swoich przepisach niemających umocowania w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego czy Naczelnego Sądu Administracyjnego. W konkluzji odwołania stwierdziła, że zachodzą podstawy do uwzględnienia odwołania, zwłaszcza, że w zaskarżonej decyzji występuje "niejedna wada uzasadniająca stwierdzenie jej nieważności".

W wyniku rozpatrzenia wniesionego środka zaskarżenia Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu uznało, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem wydana decyzja nie narusza obowiązujących przepisów prawa. Wywodziło, że podstawową zasadą przyznawania świadczeń z pomocy społecznej wynikającą z przepisów art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r. poz. 163 ze zm. - zwanej dalej ustawą, obecnie: Dz. U. z 2016 r., poz. 930 z późn. zm - dopisek Sądu) jest zasada niezbędności, przez co należy rozumieć dążenie do zaspokojenia potrzeb osób i rodzin na poziomie elementarnym, a także pomoc w przezwyciężaniu trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Stosownie do art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 53a, 78 i 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 461 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej", przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Kwota kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej oraz na osobę w rodzinie, stosownie do § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 1058), wynosi dla osoby samotnie gospodarującej - 634 zł. Kolegium wyjaśniło, że pojęcie dochodu zdefiniowane zostało w art. 8 ust. 3 ustawy który stanowi, że za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu, z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o:

1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych:

2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach;

3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

W myśl ustępu 4 ww. przepisu, do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się: 1) jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego;

2) zasiłku celowego;

3) pomocy materialnej mającej charakter socjalny lub motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty;

4) wartości świadczeń w naturze;

5) świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych;

5a) świadczenia pieniężnego i pomocy pieniężnej, o których mowa w ustawie z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 693);

6) dochodu z powierzchni użytków rolnych poniżej 1 ha przeliczeniowego.

Prawo do otrzymania zasiłku celowego określa art. 39 omawianej ustawy, zgodnie z którym, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy, w szczególności zaś na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Kolegium stwierdziło, że przyznanie świadczenia pieniężnego uzależnione jest od spełnienia łącznie dwóch warunków: wysokości dochodu osoby samotnie gospodarującej nieprzekraczającego kryterium dochodowego uprawniającego do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej; wystąpienie okoliczności wymienionych w ustawie, z powodu których pomoc ta winna być udzielona. Po czym wskazało, że stosownie do art. 41 ustawy, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: 1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; 2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Jednoczesnie Kolegium zwróciło uwagę, że na podstawie wywiadu środowiskowego organ pierwszej instancji ustalił, iż M. M. od dnia 4 marca 2013 r. przebywa w Domu Pomocy Społecznej w [...], jego dochodem jest zasiłek stały w wysokości 604 zł miesięcznie oraz zasiłek okresowy przyznany decyzją organu z dnia 3 grudnia 2015 r., nr [...], w wysokości 20 zł na okres od dnia 1 listopada 2015 r. do 31 grudnia 2015 r., co stanowiło łącznie 624 zł i nie przekraczało kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej w kwocie 634 zł. W tym stanie Kolegium przyjęło, iż strona spełniała wymogi ustawowe uprawniające ją do otrzymania zasiłku celowego z pomocy społecznej, o którym mowa w art. 39 ustawy lecz nie spełniła kryteriów uprawniających do przyznania specjalnego zasiłku celowego. Jednocześnie podkreśliło, że sam fakt spełnienia kryteriów ustawowych, uprawniających do przyznania zasiłku celowego nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej żądanego świadczenia i w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Kolegium argumentowało, że w DPS strona ma zapewnione całodobowe wyżywienie, usługi fryzjerskie 2 razy w tygodniu (strzyżenie i golenie) oraz jest pod stałą opieką lekarską. Dodało, że M. M. jest objęty systematyczną pomocą, gdyż Gmina Nysa od marca 2013 r. ponosi koszty jego utrzymania w ww. domu pomocy społecznej. Nadto odnotowało, że M. M. korzysta z pomocy w formie zasiłku stałego i zasiłku okresowego. Zdaniem organu odwoławczego, potrzeby strony mogły zostać zaspokojone z jego własnych środków, a sytuacja życiowa strony nie wskazuje na występowanie wyjątkowych, nadzwyczajnych zdarzeń. Zauważono również, że stosownie do przepisów art. 58 ust. 2-4 ustawy, dom pomocy społecznej umożliwia i organizuje mieszkańcom pomoc w korzystaniu ze świadczeń zdrowotnych przysługujących im na podstawie odrębnych przepisów. Dom pomocy społecznej pokrywa opłaty ryczałtowe i częściową odpłatność do wysokości limitu ceny, przewidziane w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, a także może pokryć wydatki ponoszone na niezbędne usługi pielęgnacyjne w zakresie wykraczającym poza uprawnienia wynikające z przepisów o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Wskazano też, iż zasiłek celowy należy do fakultatywnych form pomocy społecznej, co oznacza, że świadczenie to może, ale nie musi zostać przyznane, nawet w przypadku spełnienia przez wnioskodawcę warunków do ich przyznania. Kolegium podkreśliło, iż uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej, zaś ograniczone środki finansowe, jakimi dysponuje organ winny trafić do jak największej liczby osób potrzebujących. Organ ma obowiązek dokonać oceny nie tylko sytuacji materialnej danej osoby/rodziny, ale także ilości i rodzaju skierowanych do niego form pomocy. Środki finansowe przeznaczone na pomoc społeczną są ograniczone i nie pozwalają na zaspokojenie wszystkich potrzeb. W związku z tym organ musi uwzględniać wysokość już przyznanych świadczeń i dokonywać stosownego rozdziału środków tak, aby z pomocy społecznej skorzystała jak największa liczba podopiecznych, gdyż tylko takie postępowanie jest zgodne z zasadami sprawiedliwości społecznej oraz zasadami wynikającymi z art. 3 ust. 3 i 4 ustawy. Kolegium podzieliło stamnowisko organu pierwszej instancji stwierdzające, że M. M. ma możliwość zaspokojenia we własnym zakresie swoich potrzeb, ponieważ dysponuje dochodem, a nadto posiada zgromadzone środki finansowe, co biorąc pod uwagę, że strona przebywa w ww. DPS, w którym ma zapewnione koszty utrzymania, a dodatkowo organ pierwszej instancji pokrywa też koszty pobytu w tym domu, pozwala na zabezpieczenie przedmiotowych potrzeb.

Na wniosek J. M., postanowieniem referendarza sądowego z dnia 2 czerwca 2016 r., przyznano M. M. prawo pomocy w formie ustanowienia radcy prawnego. Ustanowiony z urzędu pełnomocnik wystąpił do tut. Sądu z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 15 marca 2016 r.

W skardze złożonej wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu pełnomocnik domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, wraz z przyznaniem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów:

- art. 39 ust. 1 i 2 ustawy poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy skarżący spełniał wszystkie kryteria uzyskania zasiłku celowego,

- art. 104 § 2 K.p.a. poprzez przekroczenie granic swobodnego uznania, przewidzianych w art. 39 ust. 1 i 2 ustawy,

- art. 7 i 77 § 1 K.p.a. poprzez niezebranie całego materiału dowodowego w sprawie, a mianowicie nieustalenie ceny lekarstw, którą skarżący powinien pokryć z własnych środków, nieustalenie sumy pieniężnej niezbędnej na pokrycie niezbędnych wydatków skarżącego.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik M. M. przede wszystkim nie godził się ze stwierdzeniem obu organów orzekających w sprawie, uznając w szczególność, iż przekroczone zostały granice uznania administracyjnego. W tej materii odwoływał się do orzecznictwa sądowoadministracyjnego oraz do literatury przedmiotu. Akcentował, że w przypadku decyzji uznaniowych należy szczegółowo uzasadniać dokonane rozstrzygnięcie, czego jednak zabrakło w niniejszej sprawie. Zwrócił uwagę, iż okoliczność przebywania skarżącego w DPS nie może być traktowana jak "przywilej". Ponadto, utrzymanie zapewnione przez DPS nie ma charakteru zupełnego. Wskazując natomiast na schorzenie skarżącego, pełnomocnik podkreślił, iż nie można skarżącego obciążać odpowiedzialnością za podejmowane przez niego działania, jak sprzedaż odzieży itp. Pełnomocnik skarżącego akcentował, że trudno doszukać się w treści obu decyzji, jakimi kryteriami kierował się organ przy rozdzielaniu środków pomocowych.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu wniosło o odrzucenie skargi z uwagi na uchybienie terminu do jej wniesienia, a w przypadku jego przywrócenia - o oddalenie skargi, podtrzymując w całości argumenty przytoczone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Postanowieniem z dnia 10 października 2016 r., sygn. akt II SA/Op 406/16, tut. Sąd orzekł o przywróceniu terminu do wniesienia skargi.

Na rozprawie sądowej pełnomocnik skarżącego podtrzymał skargę oraz argumentację w niej zawartą.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego w dacie wydania zaskarżonego aktu, trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość zastosowania przyjętej procedury.

Stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd bierze z urzędu pod uwagę wszelkie naruszenia prawa procesowego i materialnego niezależnie od treści podnoszonych w skardze zarzutów, jednakże w zakresie oceny legalności nie może wykraczać poza sprawę, która była lub winna być przedmiotem postępowania przed organami administracji publicznej i której dotyczy zaskarżone rozstrzygnięcie.

Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., uwzględnienie skargi na decyzję administracyjną następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W przypadku braku wskazanych uchybień, jak również braku przyczyn uzasadniających stwierdzenie nieważności aktu, bądź stwierdzenia wydania go z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 pkt 2 i pkt 3 P.p.s.a.), skarga podlega natomiast oddaleniu, na podstawie art. 151 P.p.s.a.

Przeprowadzona przez Sąd, w granicach tak określonej kognicji, kontrola legalności zaskarżonej decyzji, a także - z mocy art. 135 P.p.s.a. - decyzji organu pierwszej instancji wykazała, że akty te nie naruszają prawa. Sąd nie stwierdził nieprawidłowości zarówno co do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak i w zakresie zastosowania do niego przepisów prawa materialnego, uzasadniających zastosowanie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. W ocenie Sądu, postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone prawidłowo, ustalenia organów nie pozostawiają wątpliwości, a ocena dokonana na podstawie przyjętych ustaleń znajduje umocowanie w zgromadzonym materiale dowodowym. Prawidłowo też do ustalonego stanu faktycznego zastosowano przepisy prawa materialnego. Z tego powodu Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa, a skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W niniejszej sprawie ocenie Sądu poddana została decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu, wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymująca w mocy decyzję orzekającą o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego oraz specjalnego zasiłku celowego.

Ustalając istotny dla sprawy stan faktyczny Sąd stwierdza, że - co do meritum - nie jest on sporny i został nakreślony powyżej przy omawianiu stanowiska obu organów orzekających, jak i strony skarżącej. W ocenie Sądu, nie ma zatem konieczności jego ponownego powielania. Kwestią wymagającą wyjaśnienia pozostaje wyłącznie ocena, czy w sprawie organy prawidłowo zajęły stanowisko wobec strony co do wnioskowanego przez nią świadczenia.

W ocenie Sądu, od razu dostrzec trzeba, że wydając rozstrzygnięcie organy miały na względzie okoliczności sprawy tak istniejące po stronie skarżącego, jak również uwzględniające cele i możliwości pomocy społecznej. Jednakże z uwagi na zarzuty podniesione w skardze należy zwrócić uwagę na ugruntowany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, że organy administracji w zakresie pomocy społecznej działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach muszą realizować powierzone im w ustawie cele (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 kwietnia 2002 r. sygn. akt II SA/Gd 4332/01, LEX 77665; z dnia 21 grudnia 2005 r. sygn. akt I OSK 658/05, LEX nr 502005; oraz z dnia 25 stycznia 2008 r. sygn. akt I OSK 624/07, LEX nr 500091).

Istnienie potrzeby przyznania świadczeń z pomocy społecznej wymaga zbadania nie tylko posiadanych środków i dochodów, ale również całokształtu warunków życia osób chcących skorzystać z pomocy społecznej. Spełnienie przesłanek warunkujących przyznanie pomocy, o których mowa w art. 7 ustawy, jak i nieprzekroczenie kryterium dochodowego, określonego w art. 8 ust. 1 ustawy oraz cel żądania zgodny z tym, na który może być przyznana pomoc z art. 39 ustawy, nie są wystarczającym uzasadnieniem i jednocześnie gwarancją dla wnioskodawcy uzyskania świadczenia.

Zdaniem Sądu, okoliczności te zostały należycie ocenione przez organy orzekające w sprawie. Zarówno organ pierwszej jak i drugiej instancji podzielił stanowisko strony co do jej trudnej sytuacji życiowej.

W tym miejscu wskazać należy, że zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy, zasiłek celowy może być przyznany na zaspokojenie niezbędnej potrzeby życiowe, w tym między innymi na zakup żywności, leków środków czystości. Brzmienie art. 39 ust. 1 ustawy, a zwłaszcza użyty w tym przepisie zwrot "można" jednoznacznie wskazuje, że wszystkie zasiłki celowe są świadczeniami fakultatywnymi a nie obowiązkowymi. Ustawodawca żadnych wyjątków w tym zakresie nie przewidział. Stąd też, wnioski o przyznanie pomocy między innymi na zakup żywności, odzieży, środków higieny (czy nawet leków), nie mogą być w każdej sytuacji rozpatrywane na preferencyjnych zasadach, czego strona skarżąca nie zauważa. Powyższe oznacza - co podkreślały orzekające w sprawie organy - że decyzje w przedmiocie zasiłku celowego podejmowane są w ramach uznania administracyjnego. Jeżeli wnioskodawca spełnia kryteria ustawowe, tj. nie zostało przekroczone kryterium dochodowe i zachodzą warunki, o jakich mowa w art. 39 ust. 1 i ust. 2 ustawy, to organ powinien wprawdzie dążyć do pozytywnego załatwienia sprawy zgodnie z interesem obywatela, ale nie ma bezwzględnego obowiązku ani przyznania w ogóle przedmiotowego świadczenia ani przyznania zasiłku w oczekiwanej przez zainteresowanego wysokości. Z uwagi na zarzuty skargi zaakcentować przyjdzie, iż organ rozpatrując wniosek o przyznanie zasiłku celowego na zaspokojenie niezbędnych potrzeb, musi mieć na względzie nie tylko potrzeby wnioskodawcy w danej sprawie, ale także swoje możliwości finansowe oraz potrzeby innych osób i rodzin, które oczekują podobnego wsparcia.

Zgodnie art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 ustawy - pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Z powyższych przepisów wynika, że rolą organów pomocy społecznej jest wspieranie potrzebujących osób i rodzin w celu ich usamodzielnienia się oraz ich integracji ze środowiskiem. Funkcji tej nie można jednak utożsamiać z obowiązkiem stałego dostarczania środków pieniężnych w wysokości satysfakcjonującej wnioskodawców oraz zaspokajania wszystkich ich oczekiwań oraz realizacji zgłaszanych potrzeb w pełnym rozmiarze. Stanowisko zbieżne z prezentowanym wyraził NSA w wyroku z dnia 3 grudnia 2015 r., sygn. akt I OSK 1231/14, LEX nr 1988004.

Jednocześnie Sąd zwraca uwagę, że w orzecznictwie i literaturze przedmiotu podnosi się, że "uznanie", które jest nierozerwalnie związane z trybem procedowania organu w sprawie orzekania w przedmiocie m.in. zasiłki celowego oznacza, że nie zawsze osoba spełniająca ustawowe kryteria do przyznania zasiłku celowego zasiłek ten otrzyma, ponieważ organ może, ale nie musi przyznać świadczenie. Nie zawsze też zasiłek celowy zostanie przyznany w wysokości zgodnej z oczekiwaniami osoby ubiegającej się o to świadczenie. Z przepisów prawa regulujących tryb przyznawania świadczeń z pomocy społecznej wynika, że udzielając stosownych świadczeń, organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Powyższe stanowisko znajduje swoje odzwierciedlenie w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 10 stycznia 2014 r., sygn. akt I OSK 1559/12, LEX nr 1991216; z dnia 25 stycznia 2011 r., sygn. akt I OSK 1560/10, LEX nr 951978).

Zaznaczyć także należy, że organy odpowiedzialne za udzielenie pomocy dysponują ograniczonymi środkami finansowymi. Tym samym słusznie oba organy orzekajace uznały, że rozpoznając wniosek o przyznanie zasiłku celowego organ musi mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej o zasiłek, ale również interesy innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej i potrzebujących wsparcia. Jeżeli zatem organ oceniając z jednej strony sytuację materialną i osobistą wnioskodawcy, a z drugiej strony własne możliwości finansowe, w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc i hierarchię zgłoszonych przez nich żądań uzna, że nie istnieje możliwość przyznania zasiłku, to decyzji takiej nie można zarzucić naruszenia prawa.

Nadto należy zwrócić uwagę, że wniosek złożony przez kuratora skarżącego został rozpatrzony także pod kątem przyznania specjalnego zasiłku celowego, czyli formy pomocy uregulowanej w art. 41 pkt 1 ustawy, zgodnie z którym w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Z treści tego przepisu jednoznacznie wynika, że przyznawanie świadczenia w tej formie ma charakter wyjątkowy, gdyż nie muszą zostać spełnione ogólne kryteria otrzymania pomocy, w tym nie obowiązują limity dochodu określone w art. 8 ustawy. O możliwości przyznania specjalnego zasiłku celowego decyduje jedynie zaistnienie wyjątkowych okoliczności w sytuacji życiowej beneficjenta. Organ pomocy społecznej jest zobowiązany do badania sytuacji życiowej osoby ubiegającej się o pomoc pod kątem wystąpienia "przypadku szczególnie uzasadnionego". Przyznanie specjalnego zasiłku celowego nie jest bowiem obowiązkiem organu. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalony jest pogląd, że szczególne przypadki, o których mowa w art. 41 pkt 1 ustawy, muszą być wyraziste i odmienne od sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy przy spełnieniu kryterium dochodowego. Specjalny zasiłek celowy powinien być traktowany jako wyjątkowa, szczególna pomoc doraźna na konkretny cel bytowy w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód wnioskodawcy przekracza ustawowe kryterium dochodowe, a jednocześnie nie jest możliwe uzyskanie potrzebnych środków w ramach własnych działań strony i zwyczajnych świadczeń z pomocy społecznej (por. wyroki NSA: z dnia 2 kwietnia 2014 r., I OSK 615/13, LEX nr 1574679; z dnia 31 stycznia 2013 r., I OSK 1142/12, LEX nr 1298296).

Sąd rozpoznający niniejszą skargę nie kwestionuje trudnej sytuacji materialnej, finansowej i zdrowotnej strony. Jednakże nie można pominąć tego, że - jak wynika z akt sprawy - strona skarżąca w czasie ubiegania się o przedmiotowy zasiłek nie jest pozostawiona bez pomocy i wsparcia ze strony Ośrodka Pomocy Społecznej w Nysie. W tej sytuacji nie można uznać, że - uzyskując wsparcie właściwego ośrodka pomocy społecznej - przyznanie zasiłku celowego w żądanej przez stronę wysokości jest prawnym obowiązkiem organu administracji, a po stronie wnioskodawcy rodzi roszczenie do jego uzyskania. Podobnie, brak jest też podstaw do pomijania okoliczności, że skarżący przebywa w DPS.

Raz jeszcze powtórzyć należy, że osoby korzystające z pomocy nie mogą przyjmować pozycji roszczeniowej, traktując organy pomocy społecznej jako instytucję mającą regularnie finansować ich stale rosnące potrzeby. Stanowisko zbieżne z przytoczonym wyraził WSA w Warszawie w wyroku z dnia 26 marca 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 2998/13, a także WSA w Poznaniu w wyroku z dnia 10 października 2012 r., sygn. akt IV SA/Po 453/12, dostępne na stronie internetowej - Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Dlatego też, nie można zarzucić organom orzekającym w sprawie naruszenia przepisów prawa materialnego ani też przepisów procesowych w szczególności art. 7, art. 77 § 1 i art. 136 K.p.a. Ponadto, trafnie organ wyjaśnił przepisy ustawy stanowiące podstawę wydanego rozstrzygnięcia oraz dokonał właściwej ich subsumcji do ustalonego stanu faktycznego. Z kolei okoliczność, że kryterium dochodowe nie zostało przekroczone w przypadku skarżącego, nie świadczy o rozstrzygnięciu niezgodnym z prawem i nie uzasadnia tezy o naruszeniu wskazanych w skardze przepisów.

Zdaniem Sądu, w toku postępowania administracyjnego zebrano w sposób wyczerpujący materiał dowodowy pozwalający na rozstrzygnięcie sprawy co do jej istoty, a nadto prawidłowo go oceniono, uzasadniając przy tym w sposób przekonujący zajęte w sprawie stanowisko.

Z przedstawionych powyżej względów należało uznać, że skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw. W zaskarżonej decyzji organ odwoławczy, stosownie do art. 107 § 3 K.p.a., wskazał podstawy faktyczne i prawne podjętego rozstrzygnięcia, wyjaśniając wyczerpująco jego motywy. Sąd nie dopatrzył się również z urzędu naruszeń uzasadniających uwzględnienie skargi.

W tym stanie rzeczy Sąd, działając na podstawie art. 151 P.p.s.a., postanowił skargę oddalić.