Postanowienie WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 1472/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2014-02-17 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 254, art. 260 w zw. z  art. 246 par. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Suleja (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 17 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A Sp. z o.o. w K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od gier w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

Na podstawie zarządzenia Zastępcy Przewodniczącego Wydziału z dnia 6 grudnia 2013 r. wezwano skarżącą Spółkę do uiszczenia wpisu sądowego od skargi wniesionej

na decyzję oznaczoną w sentencji niniejszego postanowienia w kwocie 310 zł w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi.

Odpowiadając w terminie na powyższe wezwanie strona skarżąca złożyła urzędowy formularz, wnosząc o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Z uzasadnienia wniosku wynika, że skarga w tej sprawie jest jedną z wielu inicjujących postępowania przed sądami administracyjnymi na terenie całego kraju. Podobnych postępowań Spółka prowadzi kilkaset i w każdym z nich jest zobowiązana do poniesienia kosztów sądowych. Wnioskująca podkreśliła, że nie była w stanie przewidzieć konieczności uiszczania wpisów od skarg. Decyzje podatkowe w tych sprawach wydane zostały bowiem w wyniku rozpatrzenia wniosków Spółki o stwierdzenie nadpłaty w podatku od gier. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi 1.000.000,00 zł, wartość środków trwałych stanowi kwotę 300.155,92 zł. W ubiegłym roku obrotowym odnotowała zysk w wysokości 713.731,90 zł. Spółka – w świetle oświadczenia – posiada jeden rachunek bankowy, którego saldo – na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku – wyniosło 180.334,29 zł.

Postanowieniem z dnia 15 stycznia 2014 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy.

W sprzeciwie z dnia 4 lutego 2014 r., złożonym w terminie do dokonania tej czynności, Spółka stwierdziła, że zaskarżone postanowienie opiera się na błędnych ustaleniach faktycznych, będących wynikiem nieuwzględnienia specyfiki prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. Jak zaakcentowała, działalność ta wymaga posiadania zasobów obrotowych, które tylko pozornie wydają się znaczne, gdyż w praktyce musi regulować na bieżąco zobowiązania względem wynajmujących lokale na punkty gier, wypłacać wygrane graczom, opłacać serwis urządzeń i uiszczać podatek od gier, a następuje to niezależnie od osiąganego wyniku finansowego. W dalszej kolejności podkreśliła, że wartość bilansowa aktywów nie odzwierciedla ich wartości rzeczywistej,

a jedynie wartość księgową. Z uwagi na obecną sytuację prawną automaty o niskich wygranych mają realnie wartość rynkową taką, jak materiały wtórne, które można z nich uzyskać po demontażu. Zaznaczyła przy tym, że na rynku brak potencjalnych nabywców tych urządzeń w celu ich dalszej eksploatacji, albowiem taka nie będzie możliwa, przedsiębiorcy już prowadzący działalność posiadają niezbędny sprzęt, a ewentualne przerobienie urządzeń do innych celów jest ekonomicznie nieopłacalne. Spółka podkreśliła przy tym, że zbycie środków trwałych w celu pozyskania środków na setki postępowań sądowoadministracyjnych oznaczałoby brak możliwości dalszego prowadzenia działalności, a zatem jest w praktyce nieracjonalne. W końcowej części pisma podkreśliła, że niniejsze postępowanie nie stanowi typowego elementu jej działalności, a "jedynie próbę ochrony przed niedającą się przewidzieć przed uchwaleniem ustawy o grach hazardowych agresywną polityką państwa względem przedsiębiorców branży hazardowej".

Ponadto należy odnotować, że Spółka wnosiła o przyznanie prawa w innych postępowaniach toczących się przed Sądem, lecz były one załatwiane odmownie.

Było tak np. w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 1208/13 i I SA/Gl 1437/13. W tej ostatniej sprawie zgromadzono obszerną dokumentację źródłową, którą Sąd wykorzysta w niniejszym postępowaniu.

Należy zatem w tym miejscu przybliżyć stan faktyczny przyjęty

w postanowieniu w sprawie I SA/Gl 1437/13, który jest wynikiem analizy zebranych

w tamtej sprawie dokumentów źródłowych. Taki stan rzeczy jest wynikiem tego, że dokumenty te są znane Sądowi z urzędu, a przede wszystkim, uwzględnienie tych dokumentów stanowi realizację zasady szybkości postępowania sądowego, wyrażonej

w art. 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej "ppsa"). Zgodnie więc z wyciągiem z rachunku bankowego Spółki, stan dostępnych środków kształtował

się następująco: na dzień 30 września 2013 r. była to kwota 102.661,55 zł; na dzień

31 października 2013 r. odpowiednio 257.441,32 zł; saldo na dzień 30 listopada 2013 r. wyniosło 331.150,99 zł. Stan aktywów obrotowych Spółki na koniec 2012 r. wyniósł 1.096.231,76 zł, w tym środków pieniężnych w kasie i na rachunkach – 196.161,50 zł. Zobowiązania krótkoterminowe – na dzień 31 grudnia 2012 r. – stanowiły kwotę 724.799,75 zł. W okresie od 1 stycznia 2013 r. do 30 listopada 2013 r. Spółka odnotowała zysk netto w kwocie 240.556,09 zł. W okresie od sierpnia do października 2013 r. Spółka dokonała dostawy towarów bądź świadczyła usługi na terytorium kraju na łączną kwotę 10.214.668,00 zł. Stan kasy Spółki na 30 listopada 2013 r. wynosił 107.940,36 zł.

Odnotować nadto przyjdzie, że w dniu dzisiejszym rozpoznawane są wnioski strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w 20 sprawach.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że zgodnie z art. 260 ppsa w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.

W dalszej kolejności wskazać trzeba, że zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ppsa prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli stosownie do art. 245 § 3 ppsa obejmującym np. zwolnienie od opłat sądowych, może być przyznane osobie prawnej, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

Zwolnienie od kosztów sądowych stanowi zatem wyjątek od zasady ich uiszczania, mający zastosowanie jedynie w sytuacjach, gdy jest to konieczne dla zapewnienia stronie skarżącej prawa do sądu. Z tego powodu wspomniana strona musi nie tylko uprawdopodobnić, ale i wykazać, czyli udowodnić zaistnienie okoliczności uzasadniających wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych.

Zdaniem Sądu, w rozpatrywanej sprawie strona skarżąca nie udowodniła braku dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania w sprawie.

Zastosowanie ww. kryterium finansowego, w przypadku osób prawnych, polega

w dużym uproszczeniu na zestawieniu z jednej strony kosztów sądowych związanych

z udziałem tejże osoby w postępowaniu sądowym, z drugiej zaś, aktywnych środków finansowych, dostępnych w czasookresie, w którym to postępowanie zostało zainicjowane. W niniejszym przypadku jest to relacja 565 zł (jest to suma wpisów sądowych od skargi i ewentualnej skargi kasacyjnej oraz opłaty kancelaryjnej z tytułu wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku) do 439.091,35 zł (stan kasy i rachunku bankowego na dzień

30 listopada 2013 r.). Już to zestawienie powoduje, że wniosek Spółki o przyznanie prawa pomocy nie może zostać uwzględniony, wziąwszy nawet pod uwagę okoliczność, że podobne postępowania toczą się w innych sądach administracyjnych. Trzeba w tym miejscu odnotować, że suma wpisów od skarg we wszystkich sprawach stanowiących przedmiot dzisiejszego posiedzenia stanowi niewielki % ww. płynnych aktywów Spółki.

Ta rażąca dysproporcja powoduje, że niepodobna przyjąć, iż skarżąca nie ma dostatecznych środków na pokrycie pełnych kosztów postępowania.

Wypada w tym miejscu odnotować, że kondycja finansowa Spółki w latach 2012-2013 była już przedmiotem analizy dokonanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny

w Gliwicach. W ślad za postanowieniem tego Sądu z dnia 2 grudnia 2013 r. w sprawie

o sygn. akt I SA/Gl 1208/13 (dostępne w internetowej bazie orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego), trzeba odnotować, iż "nie ulega wątpliwości, że Spółka dysponuje znacznym majątkiem, na co wskazuje wysokość jej kapitału zakładowego i wartość środków trwałych. Jej majątek jest wielokrotnie wyższy od kwoty wpisu od skargi i już

z tego powodu kwalifikowanie jej jako beneficjenta prawa pomocy uznać należy za niedopuszczalne". Pogłębiona analiza finansowa dokonana przez Sąd w tamtym postępowaniu znalazła uznanie sądu kasacyjnego, albowiem postanowieniem z dnia

22 stycznia 2014 r. w sprawie o sygn. akt II FZ 5/14 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie Spółki na ww. postanowienie Sądu pierwszej instancji z dnia 2 grudnia 2013 r. Sąd w składzie obecnie orzekającym stoi na stanowisku, że uwagi Naczelnego Sądu Administracyjnego pozostają aktualne także na gruncie tej sprawy i dlatego w dalszej części uzasadnienia obszernie do nich nawiąże.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego "w świetle tak znacznych przychodów, jakie uzyskuje Spółka, a także wartości jej majątku trwałego, niedopuszczalne byłoby przyjęcie, że spełnia ona przesłanki przyznania prawa pomocy. Spółka nie wykazała, że zmaga się z groźbą niewypłacalności – przedłożone oświadczenie świadczy bowiem o prowadzeniu działalności na dużą skalę, z której uzyskiwane są znaczne przychody."

Sąd kasacyjny odniósł się w dalszej części uzasadnienia do argumentu Spółki, który również obecnie został podniesiony w ramach sprzeciwu z dnia 4 lutego 2014 r. Otóż w uznaniu Naczelnego Sądu Administracyjnego, "bezzasadny jest podnoszony

w [sprzeciwie – spr.] przez Spółkę argument o niemożności spieniężenia automatów do gry, bowiem nie stanowią one jedynego majątku Skarżącej. Spółka może dysponować środkami zebranymi na rachunku bankowym." Obecnie, podobnie jak w sprawie I SA/Gl 1208/13, Spółka nie przedstawiła dokumentów, które wskazywałyby na ewentualne zajęcie prowadzonego rachunku bankowego, uniemożliwiające swobodne korzystanie ze środków na nim zgromadzonych. Na możliwość poniesienia kosztów postępowań sądowych wskazuje nadto, już wyżej akcentowany, stan kasy i rachunku bankowego na dzień 30 listopada 2013 r.

Co więcej, nie można zaaprobować stanowiska Spółki przyjętego w sprzeciwie, że o zasadności przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie przemawia konieczność ponoszenia przez nią wydatków na bieżące zobowiązania (np. z tytułu najmu lokali). Naczelny Sąd Administracyjny, odnosząc się do takiej argumentacji Spółki, podniósł, że "odmienna ocena naruszałaby zasadę sprawiedliwości, która jako ogólna zasada ustrojowa i zasada orzekania sądowego wyrażona została w art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.). Uwzględniając tę zasadę, nie można zaakceptować próby ochrony pokaźnego majątku własnego kosztem ogółu społeczeństwa w sytuacji, w której przepis prawa (art. 199 ppsa) wyraźnie wskazuje podmiot, który powinien ponieść wskazane tam koszty postępowania sądowego. Przepis ten nie obarczył co do zasady kosztami postępowania sądowoadministracyjnego społeczeństwa, więc działanie w celu uniknięcia obowiązku partycypowania w ww. kosztach dla zabezpieczenia partykularnego interesu gospodarczego godzi w sprawiedliwość społeczną" (cyt. za ww. postanowieniem w sprawie II FZ 5/14). W orzecznictwie wyrażono także pogląd, że przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Tym samym w przypadku wystąpienia na drogę sądową powinien się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, z bieżącej działalności lub zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Koszty związane

z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne,

czy wynagrodzenia pracownicze (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lutego 2013 r., sygn. akt II GZ 42/13, publ. http://orzeczenia.gov.pl).

Dostrzeżenia wymaga także to, iż Spółka, pomimo akcentowanych trudności, nadal osiąga wysokie obroty prowadzonej działalności gospodarczej, na co wskazują deklarowane przez nią podstawy opodatkowania w podatku od towarów i usług. Tymczasem w orzecznictwie podkreśla się wprost, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, powinno partycypować w kosztach postępowania, i to nawet w przypadku trudności finansowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, LEX nr 477191).

Wreszcie niezbędne jest powtórzenie za Naczelnym Sądem Administracyjnym, że "niekorzystna (...) nowelizacja ustawy o grach hazardowych zmieniająca dotychczasowe zasady udzielania licencji na automaty do gier nie może wyłączać powinności ponoszenia kosztów postępowania sądowego, które immanentnie są związane z ryzykiem prowadzenia działalności gospodarczej" (zob. postanowienie z dnia 19 sierpnia 2011 r., sygn. akt II FZ 436/11, LEX nr 864294).

Końcowo godzi się zauważyć, że ocena kondycji finansowej Spółki była już wielokrotnie przedmiotem kontroli Sądu kasacyjnego. Przykładowo należy przywołać postanowienia w sprawach o sygn. akt II FZ: 1467/13; 1468/13; 1099/13; 1100/13;

II GZ 628/13. Wszystkie te orzeczenia korespondują z obecnie przyjętą analizą kondycji finansowej Spółki.

Reasumując, skarżąca Spółka nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania i dlatego, działając na podstawie art. 254 ppsa i art. 260 ppsa w związku z art. art. 246 § 2 pkt 2 tej ustawy, postanowiono jak w sentencji.