Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2086/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-05-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Oświata
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a, art. 20 i art. 24
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie sędzia NSA Joanna Banasiewicz (spr.) sędzia del. WSA Jerzy Siegień Protokolant starszy asystent sędziego Kamil Buliński po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2013 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 24 kwietnia 2012 r. sygn. akt II SA/Bd 170/12 w sprawie ze skargi E. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Włocławku z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok i decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Włocławku z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] oraz decyzję Prezydenta Miasta Włocławek z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Włocławku na rzecz E. M. kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 24 kwietnia 2012 r., II SA/Bd 170/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę E. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Włocławku z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu wyroku podano, że decyzją z [...] listopada 2011 r. nr DRM.SR.8252.SP800.2010 Prezydent Miasta Włocławka, na podstawie art. 17, art. 20 i art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) odmówił skarżącej E. M. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, matką I. T.

Organ ustalił, że wnioskodawczyni E. M., córka I. T., jest osobą zobowiązaną do alimentacji w linii prostej I stopnia. Skarżąca jest osobą niepracującą, zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy. Matka skarżącej – I. T., jest osobą niepełnosprawną z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności, wymagającą opieki osoby trzeciej. Pozostaje ona w związku małżeńskim z J. T., ale w separacji faktycznej. Małżonkowie mają ustanowioną rozdzielność majątkową. J. T. zamieszkuje pod innym adresem niż osoba wymagająca opieki, pobiera świadczenie emerytalne. Jest osobą zdrową, nie legitymuje się żadnym orzeczeniem o niepełnosprawności.

W tej sytuacji Prezydent uznał, że zachodzi przesłanka wykluczająca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, określona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a/ ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Organ podkreślił, że w takim przypadku, stosownie do art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego to na współmałżonku ciąży obowiązek świadczenia opieki, a dopiero w sytuacji gdy współmałżonek również legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, o świadczenie pielęgnacyjne może ubiegać się inna osoba, na której ciąży obowiązek alimentacyjny.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Włocławku, po rozpatrzeniu odwołania E. M., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Włocławka z dnia [...] listopada 2011 r. Organ odwoławczy powołał się na wyroki: Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 9 listopada 2010 r., IV SA/GI 276/10 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 29 września 2010 r., II SA/Bd 774/10) oraz na brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a/ powołanej ustawy i stwierdził, że jeżeli opiekę nad osobą pozostającą w związku małżeńskim sprawować będzie faktycznie inna osoba spokrewniona, nie będzie ona miała możliwości skorzystania ze świadczenia pielęgnacyjnego, za wyjątkiem przypadku, gdy również i drugi małżonek będzie osobą niepełnosprawną, wymagającą opieki osoby trzeciej. Ponieważ w sprawie nadal istnieje związek pomiędzy I. T. a J. T., a J. T. nie ma orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności brak jest podstaw prawnych do przyznania świadczenia córce I. T., tj. wnioskodawczyni. Pozostawanie małżonków w faktycznej separacji nie ma wpływu na rozstrzygnięcie w sprawie. Nawet bowiem orzeczona sądownie separacja (co nie ma miejsca w przedmiotowej sprawie) nie oznacza ustania małżeństwa.

W skardze do sądu administracyjnego E. M. zarzuciła, że odmowa przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką jest krzywdząca, niesprawiedliwa oraz niezgodna z zasadami równego traktowania. Podała, że mąż jej matki opuścił ją już po roku małżeństwa i wyraźnie oświadcza, że odmawia sprawowania opieki nad chorą żoną. W związku z tym jedyną osobą, która może i faktycznie sprawuje opiekę jest skarżąca.

Zdaniem skarżącej, w takim przypadku literalne stosowanie przepisów o odmowie przyznania prawa do świadczenia kłóci się z przepisami Konstytucji RP. Zwróciła uwagę, że w przeciwieństwie do skarżącej, w przypadku choroby konkubiny jej ojca, jej nieślubna córka otrzymałaby świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad matką.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w uzasadnieniu wyroku z dnia 24 kwietnia 2012 r., II SA/Bd 170/12 podniósł, że materalnoprawną podstawą wydanych w sprawie decyzji był art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. a/ ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z ust. 1 art. 17 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,

3) opiekunowi faktycznemu dziecka

– jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Natomiast w myśl art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a/ ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje między innymi wówczas, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Sąd podkreślił, że organ związany jest wskazanymi wyżej przepisami. Ustawodawca nie zdecydował się na zamieszczenie w ustawie przepisu dającego możliwość uwzględniania przypadków szczególnych, wykraczających swoim stanem faktycznym poza kryteria ustalone we wskazanych wcześniej przepisach, nie pozostawił tym samym organom pomocy społecznej prawa przyznawania przedmiotowego świadczenia na zasadzie uznania administracyjnego.

W orzecznictwie sądów administracyjnych, ukształtowanym pod wpływem wyroków Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r., P 27/07 oraz z dnia 15 listopada 2006 r., P 23/05, wypowiadany jest pogląd, że art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a/ ustawy nie należy interpretować zgodnie z jego literalną treścią, lecz z uwzględnieniem wykładni celowościowej oraz wartości wynikających z art. 18 i 32 Konstytucji, tj. równości wobec prawa oraz ochrony małżeństwa i dobra rodziny. Stosownie do tego stanowiska nieuprawniona jest taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a/ w związku z art. 17 ust. 1, w myśl której osoba sprawująca opiekę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, o której mowa w art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, traci prawo do świadczenia z uwagi na fakt pozostawania osoby, nad którą sprawuje opiekę w związku małżeńskim i to w sytuacji, gdy małżonek tej osoby również takiej opieki wymaga.

W myśl tego poglądu pozostawanie w związku małżeńskim będzie stanowić tylko wtedy przeszkodę w przyznaniu świadczenia, gdy małżonek osoby wymagającej opieki będzie w stanie skutecznie taką pomoc świadczyć.

Sąd wskazał, że w niniejszej sprawie niesporne jest, że osoba wymagająca opieki, tj. I. T. jest osobą zamężną, a ponadto jej małżonek nie jest osobą niepełnosprawną. Jedyną przeszkodą, aby małżonek I. T. podjął opiekę nad chorą żoną jest jego wyraźny sprzeciw. Jest to zatem sytuacja odmienna od opisanej wyżej, a tylko w tożsamych rodzajowo sytuacjach można mówić o naruszeniu zasady równości (art. 32 Konstytucji RP). To wyborem matki skarżącej jest, że pomimo braku wywiązywania się z obowiązków małżeńskich przez współmałżonka od ponad czterdziestu lat (małżeństwo zawarto w 1965 r.) pozostaje ona nadal w związku małżeńskim.

Uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270, dalej "p.p.s.a.") oddalił skargę.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła E. M. reprezentowana przez radcę prawnego, zaskarżając wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy w całości.

Sądowi I instancji zarzucono naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 2 i art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a/ ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w związku z art. 32 Konstytucji RP poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, skutkujące odmową przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez uchylenie wskazanej wyżej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Włocławku i zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślono, że stan faktyczny niniejszej sprawy jednoznacznie wskazuje, iż skarżącej przysługuje świadczenie pielęgnacyjne pomimo tego, że matka skarżącej pozostaje w związku małżeńskim. Niemożliwe jest bowiem wyegzekwowanie należnej jej z tego tytułu opieki ze strony jej męża. Wskazuje na to zarówno fakt pozostawania w separacji faktycznej od ponad 40 lat, rozdzielność majątkowa miedzy małżonkami, która istnieje od 1967 r., jak i oświadczenie złożone przez J. T.

Pełnomocnik skarżącej nawiązał do treści wyroków Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2007 r., P 27/07 i z dnia 22 lipca 2008 r., P 41/07, a także postanowień Trybunału z dnia 1 czerwca 2010 r., P 38/09 i S 1/10.

Fakt pozostawania matki skarżącej w związku małżeńskim, nie powinien stanowić przeszkody do uwzględnienia jej wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem z uwagi na niemożność wyegzekwowania na czas od męża sprawowania opieki nad żoną, to skarżąca stała się zobowiązana do alimentacji wobec niej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie.

Zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 2 i art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a/ ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w związku z art. 32 Konstytucji RP poprzez ich błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie tych przepisów jest zasadny.

Powyższy zarzut sprowadza się do zakwestionowania takiej wykładni wskazanych przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, która w konsekwencji doprowadziła do odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jedynie z tej przyczyny, że matka skarżącej pozostaje w związku małżeńskim, a co nastąpiło bez uwzględnienia okoliczności faktycznych niniejszej sprawy. Odmowa przyznania świadczenia uzasadniona została brzmieniem art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a/ powołanej ustawy, zgodnie z którym: "Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności".

Trybunał Konstytucyjny oceniając wielokrotnie przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych dotyczące świadczenia pielęgnacyjnego podkreślał, że świadczenie to stanowi formę wsparcia rodziny w trudnej sytuacji nie tylko materialnej, ale i faktycznej, a choć nominalnie przysługiwało ono opiekunowi, to realną korzyść odnosił z niego nie tylko podopieczny, który w ten sposób miał zapewnioną opiekę osoby bliskiej, ale i Państwo, bo zapewniając osobie potrzebującej pomocy opiekę członka rodziny, nie musiało organizować tejże opieki w innych formach (por. wyroki TK z dnia 18 lipca 2007 r., P 27/07 oraz z dnia 22 lipca 2008 r., P 41/07).

W wyroku z dnia 18 lipca 2008 r., P 27/07 Trybunał Konstytucyjny uznał, że art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim uniemożliwia nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Trybunał stwierdził, że w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych mamy do czynienia z pominięciem legislacyjnym, zawężającym – w sposób niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji – krąg osób uprawnionych do nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Analizowany przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych pomijał bowiem możliwość nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby rezygnujące z aktywności zawodowej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, wobec którego obciążone są obowiązkiem alimentacyjnym.

Konsekwencją orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego stało się poszerzenie na mocy ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 223, poz. 1456), kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Jednakże przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a/ ustawy o świadczeniach rodzinnych nadal jako negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wymieniał pozostawanie przez osobę wymagającą opieki w związku małżeńskim. Zestawienie przepisu art. 17 ust. 1 z przepisem ust. 5 pkt 2 lit. a/ ustawy o świadczeniach rodzinnych dawało ten skutek, że choć małżonkowie, zobowiązani do wzajemnej pomocy, na podstawie pierwszego z nich zaliczeni mogli być do kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, to jednocześnie z kręgu tego wyłączał ich drugi z przepisów. Na niespójność tę zwrócił zresztą uwagę Trybunał Konstytucyjny, który w postanowieniu z dnia 1 czerwca 2010 r., S 1/10, wydanym w trybie art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U. Nr 102, poz. 643 ze zm.), stwierdził, że w obecnym stanie prawnym trudno wskazać ratio legis wymogu, aby – bez względu na okoliczności danej sprawy – przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego było dopuszczalne tylko wtedy, gdy osoba wymagająca opieki nie pozostawała w związku małżeńskim. Jednocześnie Trybunał dał wyraz aprobaty dla nadawania w praktyce sądowej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a/ ustawy o świadczeniach rodzinnych takiego brzmienia, które nie prowadziłoby do wniosku o wewnętrznej sprzeczności ustawy. Ponadto, Trybunał Konstytucyjny stwierdzając niezgodność z Konstytucją kwestionowanych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, wskazał, iż do organów stosujących przepisy ustawy należeć będzie ocena skutków stwierdzenia niekonstytucyjności art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w konfrontacji z innymi przesłankami określającymi prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, przy czym w sposób szczególny podkreślił konieczność prawidłowego stosowania art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a/ ustawy.

W świetle powyższego stwierdzić trzeba, że art. 17 ust. 1 w związku z ust. 5 pkt 2 lit. a/ ustawy o świadczeniach rodzinnych, winien być rozumiany i stosowany w taki sposób, aby nie tracić z pola widzenia istoty świadczenia pielęgnacyjnego, sprowadzającej się do pomocy osobom zdolnym do pracy, ale rezygnującym z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Na potrzebę tę zwrócił uwagę m.in. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 czerwca 2011 r., I OSK 311/11 stwierdzając, że sąd administracyjny uprawniony jest w ramach sprawowanej kontroli administracji do dokonania wykładni przepisów art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych pozostającej w zgodzie z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP i do nadania im normatywnej treści, uwzględniającej powoływane orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Sprawa ta, podobnie jak i sprawa niniejsza, dotyczyła świadczenia pielęgnacyjnego dla dziecka opiekującego się matką pozostającą w związku małżeńskim.

W pełni podzielając to stanowisko należy również podkreślić, że stosowanie przepisów prawa nie tylko powinno odbywać się w zgodzie z Konstytucją, ale i umożliwiać jak najpełniejsze urzeczywistnienie norm i wartości konstytucyjnych, w tym przypadku w szczególności zawartych w art. 18, art. 32 i art. 71 Konstytucji RP.

W dotychczasowym orzecznictwie sądów administracyjnych dotyczącym kwestii związanych z wykładnią i stosowaniem przepisów regulujących przyznawanie zasiłku pielęgnacyjnego, w tym zwłaszcza odnoszącym się do regulacji zawartej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a/, wskazywano na konieczność łącznego odczytywania tej regulacji z normami zawartymi w art. 17 ust. 1 ustawy, a ponadto podkreślano konieczność odstąpienia od wykładni ściśle językowej i przyznania pierwszeństwa wykładni systemowej, celowościowej i prokonstytucyjnej. Taki kierunek orzecznictwa zaaprobował Trybunał Konstytucyjny, m.in. w postanowieniu z dnia 1 czerwca 2010 r., P 38/09.

Sam fakt pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim nie może przesądzać – bez względu na pozostałe okoliczności sprawy – odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innej osobie (w tym przypadku córce), na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ciąży obowiązek alimentacyjny. Co do zasady osoby te wyłączone zostały z kręgu uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, jedynie w przypadku orzeczonego ich znacznego stopnia niepełnosprawności (art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy).

Jak wielokrotnie podnoszono w orzecznictwie sądów administracyjnych w sprawach dotyczących świadczeń pielęgnacyjnych, odwołując się do orzeczeń Sądu Najwyższego, które to stanowisko Sąd rozpoznający sprawę w pełni podziela, wyrażony w art. 27 k.r.o. obowiązek przyczyniania się małżonków do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli, ma charakter alimentacyjny i wchodzi w zakres szerszej zakreślonych, wynikających z treści art. 23 k.r.o. obowiązków wzajemnej pomocy oraz współdziałania dla dobra rodziny (vide np. uzasadnienie uchwały SN z dnia 5 października 1982 r., II CZP 38/82, OSNC 1983, nr 2–3, poz. 31; wyrok z dnia 7 lipca 2000 r., III CKN 1015/00, Lex nr 51875; wyrok z dnia 18 maja 2004 r., IV CK 371/03, Lex nr 174213; uchwała SN z dnia 13 lipca 2011 r., III CZP 39/11, OSNC 2012, nr 3, poz. 33).

W myśl art. 132 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.

Jak wynika z niekwestionowanych ustaleń faktycznych dokonanych w sprawie, wprawdzie matka skarżącej – I. T. pozostaje w związku małżeńskim z J. T., ale małżonkowie od ponad 40 lat są w faktycznej separacji, zamieszkują oddzielnie, nie utrzymują ze sobą kontaktów, orzeczona została od 1967 r. rozdzielność majątkowa. J. T. mieszka i pozostaje w związku faktycznym z inną kobietą, mieszkają razem ze wspólną córką. J. T. oświadczył, że z I. T. nie ma od 35 lat kontaktu i odmówił sprawowania nad nią opieki.

Opiekę nad I. T. sprawuje córka, którą zgodnie z art. 128 k.r.o. obciąża w stosunku do matki obowiązek alimentacyjny. Skoro zobowiązany w pierwszej kolejności mąż I. T. nie wywiązuje się ze swoich obowiązków alimentacyjnych w stosunku do żony, to zgodnie z art. 132 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego powstał obowiązek alimentacyjny jej córki E. M. Spełniona więc została przesłanka wskazana w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W zaistniałej w sprawie sytuacji odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jedynie z tego powodu, że wymagająca opieki, legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności I. T. formalnie pozostaje w związku małżeńskim nie mogła być zaakceptowana.

Takie bowiem stanowisko, będące wynikiem preferowania wykładni literalnej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a/ ustawy nie może być podzielone, jeśli się zważy na podniesiony wcześniej cel omawianego świadczenia, a także skutek przyjętej w zaskarżonym wyroku wykładni, która prowadzi do naruszenia norm konstytucyjnych.

Oczywistym jest, w świetle przedstawionych wyżej bezspornych okoliczności faktycznych sprawy, że chociaż I. T. pozostaje formalnie w związku małżeńskim, to uzyskanie przez nią ze strony J. T. jakiejkolwiek opieki jest niemożliwe do wyegzekwowania. Skoro członek jej najbliższej rodziny – córka E. M., wywiązując się ze swoich obowiązków moralnych i prawnych, sprawuje opiekę nad ciężko chorą matką, co wymaga od niej rezygnacji z zarobkowania, to winna w tych okolicznościach otrzymać odpowiednie wsparcie od Państwa (vide wywody Trybunału Konstytucyjnego zawarte w wyroku z dnia 18 lipca 2008 r., P 27/07, nawiązujące do oceny Trybunału wyrażonej w wyroku z 15 listopada 2006 r., P 25/05, które chociaż odnosiły się do ówczesnej regulacji zawartej w art. 17 ust. 1 ustawy, mogą mieć także pełne odniesienie do rozpoznawanej sprawy.). Konstytucyjne zasady równości, sprawiedliwości społecznej, ochrony rodziny, a także normy zawarte w art. 67 ust. 2 i art. 69 Konstytucji RP nakazywały dokonanie w sprawie niniejszej prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 2 i art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a/ ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych i uznanie, że pozostawanie przez I. T. w związku małżeńskim nie stanowiło negatywnej przesłanki do ubiegania się przez E. M. o świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy. Błędna wykładnia wskazanych przepisów doprowadziła do ich niewłaściwego zastosowania.

Wobec tego, że w sprawie zachodzi jedynie naruszenie prawa materialnego, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżony wyrok i uwzględnił skargę w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ tej ustawy.

O kosztach postępowania orzeczono w myśl art. 203 pkt 1 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 2 pkt 2 lit. b/ rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).