Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1851/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-07-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6181 Zajęcie nieruchomości i wejście na nieruchomość, w tym pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art 141 § 4
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 107
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 8 ust. 2 i 3
journal: Dz.U. 1990 nr 51 poz 298
law: Ustawa z dnia 13 lipca 1990 r. o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych.
article: art. 36
journal: Dz.U. 1958 nr 17 poz 70
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.
article: art. 132 ust. 6 i art. 132 ust. 5, art. 136 ust. 6
journal: Dz.U. 1997 nr 115 poz 741
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.

SENTENCJA

Dnia 14 lipca 2022 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Monika Nowicka Sędziowie: sędzia NSA Elżbieta Kremer sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 14 lipca 2022 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E. Sp. z o.o. w P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 7 lipca 2021 r., sygn. akt II SA/Po 309/21 w sprawie ze skarg E. S.A. w P. i E. Sp. z o.o. w P. na decyzję Wojewody W. z dnia [...] czerwca 2019 r., nr [...] w przedmiocie odszkodowania za ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 7 lipca 2021 r., II SA/Po 309/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargi E. S.A. w P. i E. Sp. z o.o. w P. na decyzję Wojewody W. z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...] w przedmiocie odszkodowania za ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła E. Sp. z o.o. w P., zaskarżając wyrok w całości i zarzucając naruszenie:

I. prawa materialnego, tj.:

1. art. 132 ust. 6 i 5 w zw. z art. 124 ust. 1 i art. 124b ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U.2020.1990 ze zm.), dalej jako "u.g.n.", w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. przez niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że E. Sp. z o.o. jest podmiotem obowiązanym do zapłaty odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości lub jednostką organizacyjną, która uzyskała zezwolenie za założenie przewodów i urządzeń albo zezwolenie na wykonanie czynności związanych z konserwacją, remontami i usuwaniem awarii albo przedsiębiorcą wykonującym na podstawie koncesji działalność w zakresie poszukiwania, rozpoznawania lub wydobywania kopalin objętych własnością górniczą, a także nie wskazanie podstawy prawnej nałożonego na ww. podmiot obowiązku oraz nie wskazanie podstaw i przesłanek odpowiedzialności E. Sp. z o.o. za zobowiązanie publicznoprawne (pierwotnie Skarbu Państwa);

2. art 129 ust. 5 u.g.n. w zw. z art. 35 ust. 1, 2 i art. 36 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U.1974.10.64 ze zm.), dalej jako "u.z.t.w.n.", w zw. z ort. 107 k.p.a. oraz w zw. z przepisami dekretu z dnia 26 października 1950 r. o przedsiębiorstwach państwowych przez niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że publicznoprawny obowiązek Skarbu Państwa, polegający na wypłacie odszkodowania za wywłaszczenie może zostać orzeczony w stosunku do podmiotu prywatnego, który nie jest następcą prawnym Skarbu Państwa (w szczególności w sensie administracyjnoprawnym);

3. art. 129 ust. 5 u.g.n. w zw. z art. 35 ust. 1 i 2 u.z.t.w.n. przez niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że publicznoprawny obowiązek Skarbu Państwa, polegający na wypłacie odszkodowania za wywłaszczenie, tj. za działania Państwa w sferze imperium, może zostać orzeczony w stosunku do podmiotu prywatnego, który nie jest następcą prawnym Skarbu Państwa (w szczególności w sensie administracyjnoprawnym), a który działa w sferze publicznej wyłącznie w zakresie dominium;

4. art. 136 ust. 6 u.g.n. w zw. z art. 123 ust. 5 pkt 3 w zw. z art. 36 ust. 1 u.z.t.w.n. przez niewłaściwą wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, które polega na:

a) przyjęciu, że zobowiązanym do zapłaty odszkodowania za działania Skarbu Państwa jest właściciel sieci i beneficjent zezwolenia, w tym aktualny na dzień złożenia wniosku;

b) przyjęciu, że beneficjentem zezwolenia jest E. Sp. z o.o.;

c) przyjęciu, że podstawą odpowiedzialności E. Sp. z o.o. jest swoiste powiązanie administracyjne;

5. art. 8 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 lipca 1990 r. o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych (Dz.U.1990.51.298 ze zm.) w powiązaniu z art. 551 k.c. i 554 k.c. przez niewłaściwe zastosowanie polegające na:

a) przyjęciu, że E. Sp. z o.o. jest następcą prawnym Skarbu Państwa bądź przedsiębiorstwa państwowego Zakład Energetyczny P. w P.;

b) przyjęciu wbrew treści art. 8 ust 3 ww. ustawy, że na E. Sp. z o.o. przechodzą z mocy ustawy, uprawnienia i obowiązki przekształconego przedsiębiorstwa wynikające z decyzji administracyjnych;

c) przyjęciu, że wraz z przedsiębiorstwem (aktywa) w dniu 1 lipca 2007 r. na rzecz E. Sp. z o.o. przeszły również długi (pasywa);

d) przyjęciu, że E. Sp. z o.o. jest zobowiązana do zapłaty długów Skarbu Państwa pomimo niewykazania, że na dzień [...] czerwca 2007 r. nie wiedziała, jak i nie mogła wiedzieć o ich istnieniu.

II. prawa procesowego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 141 § 4 p.p.s.a. przez niewyjaśnienie w treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku, w części dotyczącej podstawy prawnej rozstrzygnięcia, na jakiej podstawie publicznoprawny dług, należący pierwotnie do Skarbu Państwa przeszedł na rzecz E.S.A. a następnie z E.S.A. na rzecz E. Sp. z o.o., w szczególności w kontekście indywidualnego charakteru publicznoprawnego zobowiązania wypłaty odszkodowania (do zapłaty, którego zobowiązany jest Skarb Państwa) a także przejścia majątku przedsiębiorstw obejmujących stan czynny, tj. obejmujący wyłącznie aktywa i nie zawierający zobowiązań i długów;

2. art. 141 § 4 w zw. z "art. 145 ust. Pkt 1 a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm.)", przez oddalenie skargi (argumentacji) E. Sp. z o.o. w zakresie, w którym wskazywała ona na brak materialnych podstaw do nałożenia na nią obowiązku zapłaty za publicznoprawne zobowiązanie Skarbu Państwa z daty wydania decyzji i tym samym nie przyjęcie, że odpowiedzialnym za wypłatę odszkodowania winien być Skarb Państwa.

Mając na uwadze powyższe zarzuty skarżąca kasacyjnie Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku "w zaskarżonej części" i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania wg norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej powyższe zarzuty szerzej umotywowano.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Z. S. wniosła o jej oddalenie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zajęte stanowisko szerzej umotywowano.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna okazała się niezasadna.

Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. oraz nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku.

Ocenę zasadności zarzutów kasacyjnych wypada poprzedzić stwierdzeniem, iż w niniejszej sprawie orzekały już sądy administracyjne. Wyrokiem z dnia 16 lipca 2020 r., II SA/Po 631/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił zaskarżoną decyzję stwierdzając naruszenie prawa w odniesieniu do dwóch kwestii. Pierwsza związana była z wątpliwością, czy spadkobierca dawnego właściciela jest uprawnionym do odszkodowania w trybie art. 129 ust. 5 pkt 3 w związku z art. 128 ust. 1 u.g.n. Wywłaszczony grunt należał bowiem do Z. i K. małż. S., zaś wniosek o ustalenie i wypłatę odszkodowania złożyła Z. S., która była wówczas jedyną spadkobierczynią zmarłego męża. Drugą, była kwestia solidarnej odpowiedzialności za odszkodowanie obok E. Sp. z o.o. w P., także jej poprzednika prawnego – E. S.A. w P. Odnosząc się do tej ostatniej kwestii w ww. wyroku z dnia 16 lipca 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyraził ocenę prawną w kwestii odpowiedzialności E. Sp. z o.o. w P. za wypłatę wnioskowanego odszkodowania. Wskazał mianowicie: "Decyzja z 1982 r. zezwalająca na czasowe zajęcie nieruchomości w celu budowy linii energetycznej 110 kV wskazywała jako uprawniony nieistniejący Zakład Energetyczny P. Z akt sprawy wynika, że obecnie na podstawie tego zezwolenia stan ograniczenia nieruchomości trwa, posadowione są tam linie (...), których właścicielem jest spółka firma E. Sp. z o.o. Skoro ona jest beneficjentem zezwolenia, właścicielem linii, to i ona jest podmiotem zobowiązanym do zapłaty odszkodowania. Zarówno pod rządami ustawy z 1958 r. (art. 36 ust. 1) jak i obecnie (art. 132 ust. 6) beneficjent zezwolenia jest podmiotem zobowiązanym do wypłaty odszkodowania (...). Nie ma żadnych podstaw prawnych, by uznać, że w tej sytuacji zobowiązanym winien być Skarb Państwa. Niewątpliwie bowiem wydana w 1982 r. decyzja traktowana jest również przez firmę E. Sp. z o.o. jako nadal obowiązujące zezwolenie znajdującego obecnie umocowanie w treści art. 124 u.g.n. Nie miało ono charakteru jednorazowego czy czasowego ograniczenia własności (mimo sformułowania, choć bez daty końcowej) co uzasadniać miałoby tezę o zobowiązaniu tylko podmiotu wskazanego w decyzji a w przypadku jego braku Skarb Państwa. Ograniczenie to ma charakter trwały a jego beneficjentem nie był tylko Zakład Energetyczny ale po kolei wszystkie wskazane w decyzji podmioty – obecnie od 2007 r., czyli w dacie złożenia wniosku firma E. Sp. z o.o. Skutek decyzji w postaci ograniczenia trwa, a jego beneficjentem jest właśnie firma E. Sp. z o.o. W ocenie Sądu art. 132 ust. 6 u.g.n stosowany do stanów dawnych winien być interpretowany w ten sposób, że odpowiedzialność za odszkodowanie ponosi gestor sieci a zarazem obecnie korzystający z ograniczenia orzeczonego w trybie art. 35 ustawy z 12 marca 1958 r. Istotne jest tu nie następstwo prawne a powiązanie administracyjne. Nadto przy uznaniu, że roszczenie, a i zobowiązanie urzeczywistnia się z chwilą złożenia wniosku przez wywłaszczonego a to nastąpiło aktualnie nie ma znaczenia kto w dacie wywłaszczenia mógł wypłacić odszkodowanie, czy był to Skarb Państwa czy inny podmiot – istotne jest bowiem to, kto w chwili złożenia wniosku i nadal jest beneficjentem ograniczającej korzystanie z nieruchomości decyzji (...). W świetle powyższego niezasadne było stanowisko skarżących spółek i zgłoszone zarzuty sprowadzające się do wykazania, że zobowiązanym do wypłaty odszkodowania winien być Skarb Państwa".

Powyższe stanowisko Sądu I instancji nie zostało zakwestionowane skarga kasacyjną, w szczególności nie zakwestionowała go E. Sp. z.o.o.. Skargę kasacyjną od ww. wyroku wniosła wyłącznie uczestniczka postępowania Z. S., podważając powyższy wyrok w zakresie tych okoliczności, które stały się podstawą uchylenia zaskarżonej decyzji. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 22 lutego 2021 r., I OSK 2492/20, uwzględniając wniesioną skargę kasacyjną i uchylając ww. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 16 lipca 2020 r., nie zakwestionował jednak powyższej oceny prawnej, tyczącej odpowiedzialności E. Sp. z o.o. w zakresie wypłaty odszkodowania w związku z posadowieniem na działce nr [...] urządzeń elektroenergetycznych wysokiego napięcia. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał wprost: "za uzasadniony należało uznać zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. w zakresie dotyczącym wyłącznie odpowiedzialności odszkodowawczej E. S.A. w zw. z art. 554 k.c.". Tym samym wypada zaakcentować, iż kwestia odpowiedzialności odszkodowawczej E. Sp. z o.o., a nie Skarbu Państwa za przedmiotowe odszkodowanie została oceniona w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 16 lipca 2020 r., II SA/Po 631/19 i nie została podważona skargą kasacyjną wniesioną od powyższego wyroku. Tym samym Naczelny Sąd Administracyjny, pozostając związany podstawami kasacji wniesionej od powyższego wyroku przez Z. S., do powyższej kwestii nie miał sposobności odnosić się w wyroku z dnia 22 lutego 2021 r., I OSK 2492/20.

Przechodząc w takiej sytuacji do oceny zarzutów kasacyjnych wypada zauważyć, iż przedmiotową skargę kasacyjną oparto na obu podstawach kasacyjnych przewidzianych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., a zatem ocenę zarzutów wypada rozpocząć od zarzutów procesowych (vide: wyrok NSA z dnia 9 marca 2005 r., FSK 618/04, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ).

W ramach podstawy kasacyjnej wskazanej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. podniesiony został zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Jakkolwiek autor kasacji przepis ten uznaje za naruszony także w zakresie w jakim pozostaje on w związku z "art. 145 ust. Pkt 1a)" p.p.s.a., to jednak nieprzywołanie poprawnie, o jaki przepis chodzi, przy jednoczesnym niewyjaśnieniu tej kwestii w motywach skargi kasacyjnej, uniemożliwia aktualnie jego prawidłowe wskazanie. Naczelny Sąd Administracyjny nie może natomiast we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich bądź w inny sposób korygować, bowiem to do autora skargi kasacyjnej należy podanie konkretnych przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania, które w jego ocenie naruszył sąd I instancji (vide: wyrok NSA z dnia 2 września 2016 r., I OSK 735/15, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ).

Przyjmuje się, że zgodnie z art. 141 § 4 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie, a w ramach rozpatrywania zarzutu naruszenia owego przepisu Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jedynie do kontroli zgodności uzasadnienia zaskarżonego wyroku z wymogami wynikającymi z tej normy prawnej. O naruszeniu tego przepisu można zatem mówić w przypadku gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera jednego z ww. elementów. W skardze kasacyjnej nie podniesiono zarzutów tego rodzaju. Dodatkowo należy zauważyć, iż w doktrynie i judykaturze przyjmuje się, że wadliwość uzasadnienia wyroku podniesiona w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. może stanowić usprawiedliwioną podstawę skargi kasacyjnej jedynie wówczas, gdy to uzasadnienie nie pozwala na kontrolę kasacyjną orzeczenia. Dzieje się tak wówczas, gdy nie ma możliwości jednoznacznej rekonstrukcji podstawy rozstrzygnięcia (vide: J.P.Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. LexisNexis 2011 r., uwaga 7 do art. 141; wyrok NSA z dnia 28 listopada 2011 r., I GSK 952/10; wyrok NSA z dnia 5 lipca 2017 r., I OSK 2693/15, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). W skardze kasacyjnej również nie wskazano na tego rodzaju wadliwość. Jako przyczynę naruszenia powyższego przepisu autor kasacji wskazuje niewyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia w zakresie przejścia długu poblicznoprawnego tyczącego przedmiotowego odszkodowania ze Skarbu Państwa na E. S.A., a następnie na E. Sp. z o.o. i odpowiedzialności tej ostatniej Spółki za publicznoprawne zobowiązania Skarbu Państwa. Stanowisko to nie odpowiada prawdzie, bowiem Sąd I instancji wyraźnie wskazał na przepisy art. 132 ust. 6 oraz art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. jako na podstawę odpowiedzialności skarżącej Spółki, solidarnie z E. S.A. Natomiast ewentualne wady zaprezentowanej argumentacji lub jej niedostateczne rozwinięcie w motywach zaskarżonego wyroku nie stanowi naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Może być natomiast skutkiem błędnej wykładni lub nieprawidłowego zastosowania określonych przepisów prawa, które autor kasacji, będący profesjonalistą, winien przytoczyć w podstawach kasacyjnych. W badanej sprawie takie zarzuty zostały przytoczone, a zatem wypada przejść do ich oceny.

Analiza zarzutów podniesionych w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 1 p.p.s.a. wskazuje, iż autor kasacji poprzez odwołanie się do naruszenia poszczególnych przepisów tam wskazanych, stara się podważyć stanowisko Sądu I instancji o jego odpowiedzialności za wypłatę przedmiotowego odszkodowania. Jak już była o tym mowa, kwestia ta pozostawała przedmiotem oceny prawnej wyrażonej w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 16 lipca 2020 r., II SA/Po 631/19. Jakkolwiek wyrok ten został uchylony, to jednak nie z uwagi na podważenie oceny prawnej zaprezentowanej w powyższym zakresie. Wyraźnie wskazał to Naczelny Sąd Administracyjny w motywach wyroku z dnia 22 lutego 2021 r., I OSK 2492/20, akcentując uwzględnienie zarzutu kasacyjnego Z. S. podniesionego w tym zakresie, wyłącznie w odniesieniu do odpowiedzialności odszkodowawczej E. S.A. Kwestie, które były już przedmiotem oceny sądu i co do których sąd nie dopatrzył się uchybień w działaniu organu administracji, ponownie oceniane być nie mogą. Dotyczy to także niepodważenia w toku postępowania kasacyjnego określonych ocen prawnych wyrażonych w zaskarżonym wyroku, które "nie odżywają" do ponownej oceny wskutek uchylenia zaskarżonego wyroku z innych przyczyn i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji. Związanie zakresem zaskarżenia i przywołanymi podstawami kasacyjnymi, podobnie jak i wykładnią dokonaną w wyroku sądu kasacyjnego oznacza, że sąd administracyjny, ponownie rozpoznając sprawę, która została mu przekazana na podstawie art. 185 p.p.s.a., winien ograniczyć merytoryczną ocenę zaskarżonego aktu do "granic sprawy". zawężonych po poprzednim wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego. W konsekwencji, zarzuty wykraczające poza kwestie będące przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego w poprzednim wyroku nie mogą być uwzględnione, nawet bez merytorycznej ich oceny (vide: wyrok NSA z dnia 5 kwietnia 2017 r., II FSK 137/17, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Skoro zatem Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 22 lutego 2021 r., I OSK 2492/20 wskazywał na aktualność rozstrzygnięcia, przy ponownym rozpoznawaniu sprawy przez Sąd I instancji, wyłącznie kwestii odpowiedzialności odszkodowawczej E. S.A., to objęcie zarzutami badanej skargi kasacyjnej kwestii odpowiedzialności E. Sp. z o.o. oznacza, iż zarzuty te nie mogą zostać uwzględnione.

Niezależnie od powyższych uwag wypada zauważyć, iż nietrafne są zarzuty kasacyjne podważające podstawy odpowiedzialności E. Sp. z o.o. za odszkodowanie w związku z posadowieniem urządzeń elektroenergetycznych wysokiego napięcia na należącej do Z. S. działce nr [...]. Punktem wyjścia do wskazania normy prawnej określającej podmiot zobowiązany do wypłaty odszkodowania stanowi regulacja prawna będąca podstawą do określenia takiego podmiotu w dacie wydania decyzji zezwalającej na budowę linii energetycznej i zajęcia gruntu pod tak określony cel. Według art. 36 ust. 1 u.z.t.w.n., w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zezwolenia z 1975 r. i budowy linii energetycznej, odszkodowanie za straty wynikłe z działań przewidzianych w art. 35 ust. 1 i 2 tej ustawy, strony winny ustalić na podstawie wzajemnego porozumienia, a w razie sporu wysokość odszkodowania ustala na wniosek zainteresowanej strony naczelnik gminy, a w miastach prezydent lub naczelnik miasta. Z kolei art. 35 ust. 1 u.z.t.w.n. upoważniał organy administracji państwowej, instytucje i przedsiębiorstwa państwowe do zakładania i przeprowadzania na nieruchomościach – zgodnie z zatwierdzoną lokalizacją szczegółową – ciągów drenażowych, przewodów służących do przesyłania płynów, pary, gazów, elektryczności. Przepis ten wymieniał przedsiębiorstwa państwowe jako podmioty upoważnione do zakładania sieci, a tym samym również jako podmioty upoważnione do zawarcia porozumienia w przedmiocie odszkodowania, zgodnie z art. 36 ust. 1 tejże ustawy. Podstawą wypłaty odszkodowania były straty powstałe w związku z założeniem i przeprowadzeniem przewodów na podstawie zgody organu (art. 36 ust.1 w zw. z art. 35 ust. 1 u.z.t.w.n.). Nie ulega przy tym wątpliwości, że ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości na podstawie art. 35 u.z.t.w.n. należy kwalifikować jako jeden ze sposobów wywłaszczenia i do zagadnień odszkodowawczych powstałych na tle tego szczególnego sposobu wywłaszczenia stosować przepisy u.g.n. Obecnie kwestie odszkodowawcze w analogicznych sytuacjach reguluje art. 132 ust. 6 u.g.n., który stanowi, że obowiązek zapłaty odszkodowania za szkody powstałe wskutek zdarzeń wymienionych w art. 124, art. 124b, art. 125 i art. 126 u.g.n. oraz za zmniejszenie wartości nieruchomości z tego powodu obciąża osobę lub jednostkę organizacyjną, która uzyskała zezwolenie na założenie lub przeprowadzenie ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń. Dla potrzeb stosowania art. 132 ust. 6 u.g.n. nie ma znaczenia, kto w przeszłości, w dacie wywłaszczenia, mógł wypłacić odszkodowanie (czy był to Skarb Państwa, czy inny podmiot). Istotne jest bowiem to, kto w chwili złożenia współczesnego wniosku o ustalenie odszkodowania, w istniejących okolicznościach faktycznych i prawnych, nadal jest beneficjentem decyzji ograniczającej korzystanie z nieruchomości (vide: wyrok NSA z dnia 25 czerwca 2021 r., I OSK 1149/20, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Skoro zatem Zakład Energetyczny P. wniósł o wydanie zezwolenia na tymczasowe zajęcie przedmiotowej nieruchomości, położonych w pasie budowy zaprojektowanej linii napowietrznej kV 110 i uzyskał stosowną zgodę władz publicznych na realizację przedmiotowej inwestycji, to nie budzi wątpliwości kto pozostawał beneficjentem decyzji ograniczającej korzystanie z przedmiotowej nieruchomości. Nie jest także podważane ustalenie, że w wyniku przekształcenia Zakładu Energetycznego P. powstała jednoosobowa spółkę Skarbu Państwa [...] S.A. Podstawą tegoż przekształcenia był m.in. przepis art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 5 lutego 1993 r. o przekształceniach własnościowych niektórych przedsiębiorstw państwowych o szczególnym znaczeniu dla gospodarki państwa (Dz.U.1993.16.69 ze zm.), który przewidywał, że spółka powstała w wyniku przekształcenia wstępuje we wszystkie prawa i obowiązki przekształconych przedsiębiorstw państwowych. Stosownie natomiast do treści art. 12 ust. 2 dekretu z dnia 26 października 1950 r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz.U.1960.18.111 ze zm.) za zobowiązania przedsiębiorstw państwowych Skarb Państwa nie odpowiada, co nie pozwala potwierdzić trafności stanowiska skargi kasacyjnych, że podmiotem zobowiązanym do wypłaty odszkodowania jest Skarb Państwa (vide: wyrok NSA z dnia 25 czerwca 2021 r., I OSK 1149/20, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ).

Wypada także uwzględnić, iż w następstwie dalszych przekształceń i połączeń z innymi podmiotami [...] S.A. utworzyła Grupę Energetyczną E. S.A., która od dnia [...] października 2004 r. działa pod firmą E. S.A. Na podstawie art. 9d ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (Dz.U.2018.755 ze zm.), E. S.A. została zobowiązana do prawnego wydzielenia operatora systemu dystrybucyjnego w rozumieniu art. 9 pkt 25 tejże ustawy, w związku z czym E. S.A. zawiązała spółkę E. Sp. z o.o., która pełni funkcję operatora systemu dystrybucyjnego. Powyższe ustalenia nie były podważane w skardze kasacyjnej.

Odnosząc się w tej sytuacji do kwestii podstaw odpowiedzialności związanej z posadowieniem na przedmiotowej nieruchomości urządzeń elektroenergetycznych wysokiego napięcia należy zauważyć, że obowiązek wypłaty odszkodowania za szkody powstałe wskutek zdarzeń wymienionych w art. 124, art. 124b, art. 125 i art. 126 u.g.n oraz za zmniejszenie wartości nieruchomości z tego powodu obciąża osobę lub jednostkę organizacyjną, która uzyskała zezwolenie odpowiednio na założenie lub przeprowadzenie ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń, o których mowa w art. 124 ust. 1 u.g.n, albo zezwolenie na wykonanie czynności związanych z konserwacją, remontami, usuwaniem awarii oraz usuwanie z gruntu, o którym mowa w art. 124b ust. 1 u.g.n., albo zezwolenie na czasowe zajęcie nieruchomości w przypadku siły wyższej lub innej nagłej potrzeby zapobieżenia powstaniu znacznej szkody albo przedsiębiorcę, który na podstawie koncesji wykonuje działalność w zakresie poszukiwania, rozpoznawania lub wydobywania kopalin objętych własnością górniczą, Skoro zatem w świetle obowiązującej regulacji zobowiązanym do wypłaty odszkodowania jest podmiot, który uzyskał zezwolenie, to okolicznością prawnie istotną z punktu widzenia określenia podmiotu zobowiązanego do wypłaty odszkodowania jest ustalenie następcy prawnego tego zezwolenia. Decyzję wydaną w 1975 r. należy traktować jako nadal obowiązujące zezwolenie bowiem nie miało ono charakteru jednorazowego, czy czasowego ograniczenia własności. Dopóki dopóty istnieje ono w obrocie prawnym, wywołuje skutki prawne w nim wyrażone. Ograniczenia wynikające z tego zezwolenia mają charakter trwały, a jego beneficjentem był nie tylko Zakład Energetyczny P. ale po kolei wszystkie ww. podmioty będące następcami prawnymi tegoż Zakładu, a zatem aktualnie także E. Sp. z o.o., jako beneficjent zezwolenia wydanego w 1975 r. Trafnie zatem wskazano w zaskarżonej decyzji i w zaskarżonym wyroku Sądu I instancji, że z normy prawnej art. 132 ust. 6 w związku z art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. wynika obowiązek odszkodowawczy skarżącej Spółki, (vide: wyrok NSA z dnia 25 czerwca 2021 r., I OSK 1149/20, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ).

W świetle powyższych uwag nie można potwierdzić zasadności zarzutów kasacyjnych naruszenia zaskarżonym wyrokiem art. 132 ust. 6 oraz art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. W okolicznościach badanej sprawy nie ma bowiem znaczenia, czy Skarb Państwa w dacie uzyskania zezwolenia na zakładanie i przeprowadzanie na nieruchomościach instalacji, o których mowa w art. 35 ust. 1 u.z.t.w.n., był zobowiązany i mógł wypłacić odszkodowanie. Skoro wniosek w tym zakresie nie został złożony i odszkodowanie nie było wypłacone, to norma art. 132 ust. 6 w zw. z art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. istotnym czyni to, kto w chwili złożenia wniosku odszkodowawczego pozostaje beneficjentem decyzji ograniczającej korzystanie z nieruchomości.

Z kolei zarzut naruszenia art. 136 ust. 6 u.g.n. w zw. z art. 123 ust. 5 pkt 3 w zw. z art. 36 ust. 1 u.z.t.w.n. nie poddaje się kontroli kasacyjnej bowiem treść art. 136 ust. 6 u.g.n. pozostaje bez związku z materią prawną poruszaną w niniejszej sprawie, a nadto wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 3 kwietnia 2008 r., K 6/05 został uznany za niezgodny z art. 2, art. 21 ust. 2, art. 32 ust. 1 i art. 64 ust. 2 oraz art. 64 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP i derogowany z systemu prawnego. Natomiast przepis art. 123 ust. 5 pkt 3 u.g.n. nie istnieje. Z kolei przepis art. 36 ust. 1 u.z.t.w.n., o czym była już mowa, wskazuje wyłącznie na pierwszeństwo umownej formy ustalenia odszkodowania za straty wynikłe z działań związanych z zakładaniem i przeprowadzaniem na nieruchomościach m.in. przewodów służących do przesyłania elektryczności oraz wykonywania czynności związanych z ich konserwacją, a nadto określa, iż w razie sporu wysokość odszkodowania ustala na wniosek zainteresowanej strony naczelnik gminy, a w miastach prezydent lub naczelnik miasta (dzielnicy). Regulacja ta nie podważa zatem stanowiska upatrującego w przepisach art. 132 ust. 6 oraz art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. podstawy obowiązku odszkodowawczego skarżącej Spółki.

Nie można także dopatrzeć się związku z badaną sprawą zarzutu naruszenia art. 132 ust. 5 u.g.n., skoro przepis ten wyraźnie wskazuje na zastrzeżenie wynikające m.in. z ust. 6. To zaś wyklucza możliwość jego zastosowania w okolicznościach sprawy.

Nie jest także trafny zarzut kasacyjny naruszenia art. 8 ust. 2 i 3 ww. ustawy z dnia 13 lipca 1990 r. o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych w zw. z art. 551 i art. 554 k.c. Nie ulega bowiem wątpliwości, że spółka powstała w wyniku przekształcenia przedsiębiorstwa państwowego wstępuje we wszystkie prawa i obowiązki przekształconego przedsiębiorstwa. Na spółkę przechodzą, z mocy ustawy, uprawnienia i obowiązki przekształconego przedsiębiorstwa wynikające z decyzji administracyjnych. Nie ma zatem podstaw by uznawać, że skarżąca Spółka nie jest następcą prawnym pierwotnego beneficjenta decyzji ograniczającej sposób korzystania z przedmiotowej nieruchomości. Przepisy art. 551 i art. 554 k.c. stanowiska tego nie podważają.

Istotą art. 554 k.c. jest to, że zobowiązanie, które obciążało tylko zbywcę, ex lege rozszerza się na nabywcę. Wierzyciel może żądać świadczenia wedle swojego wyboru od zbywcy bądź nabywcy przedsiębiorstwa albo od obu. Odpowiednio, po stronie zarówno zbywcy, jak i nabywcy istnieje obowiązek świadczenia na rzecz wierzyciela. Odpowiedzialność nabywcy przedsiębiorstwa powstała na mocy art. 554 k.c. w istocie jest synonimem zobowiązania powstałego ex lege, rozumianego jako stosunek prawny. Nabywca zorganizowanej części przedsiębiorstwa ponosi odpowiedzialność, o której mowa w art. 554 k.c. (vide: wyrok SA w Szczecinie z dnia 13 września 2018 r., I ACa 205/18, Lex nr 2574965; wyrok SN z dnia 25 listopada 2005 r., VCK 381/05, Lex nr 180897; wyrok NSA z dnia 25 czerwca 2021 r., I OSK 1149/20, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). W świetle art. 554 k.c. to nabywca przedsiębiorstwa, a nie wierzyciel ma obowiązek wykazania przesłanki uwalniającej go od tej odpowiedzialności. Inaczej mówiąc, wierzyciel nie ma obowiązku udowodnienia, że nabywca wiedział o długu zbywcy w stosunku do tego wierzyciela lub że przy zachowaniu należytej staranności mógł się o nim dowiedzieć. Zgodnie z art. 6 k.c. ma on jedynie obowiązek wykazania, że doszło do zbycia przedsiębiorstwa, z którym wiąże się konkretny dług zbywcy. Natomiast to na nabywcy przedsiębiorstwa spoczywa obowiązek wykazania określonej w art. 554 k.c. przesłanki, pozwalającej mu uwolnić się od solidarnej odpowiedzialności ze zbywcą za długi powstałe w związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa przed jego zbyciem (vide: wyrok SA w Gdańsku z dnia 20 września 2009 r., I ACa 187/16, Lex nr 2166477; wyrok NSA z dnia 25 czerwca 2021 r., I OSK 1149/20, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). W okolicznościach niniejszej sprawy skarżąca Spółka nie wykazała przesłanki uwalniającej ją od odpowiedzialności za przedmiotowe odszkodowanie. Nie ulega wątpliwości, że przepis art.129 ust. 5 u.g.n. dodany został na mocy art. 1 pkt 83 lit. b) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U.2004.141.1492) i wszedł w życie z dniem 22 września 2004 r. Przepis ten obowiązywał zatem w dniu [...] czerwca 2007 r., kiedy to zawarto umowę, między E. S.A. i skarżącą Spółką. Jednocześnie skarżąca Spółka w sprawie ustanowienia służebności przesyłu dotyczącej tej samej napowietrznej linii przesyłowej 110 kV powołuje się na wybudowanie infrastruktury przesyłowej przez jej poprzednika prawnego – Zakład Energetyczny P. na podstawie decyzji wydanej w trybie art. 35 u.z.t.w.n. i wskazuje w ten sposób tytuł prawny dla przedsiębiorcy przesyłowego do stałego korzystania z wymienionej w tej decyzji nieruchomości. Uniemożliwia to uznanie wykazania przez skarżącą Spółkę przesłanki uwalniającej od odpowiedzialności za przedmiotowe odszkodowanie.

Z tych względów skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegała oddaleniu zgodnie z art. 184 p.p.s.a.

Uzasadnienie wyroku sporządzono stosownie do art. 193 zdanie 2 p.p.s.a. z uwagi na oddalenie skargi kasacyjnej. W takiej sytuacji przepis ten wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie 1 p.p.s.a., zawężając je do oceny zarzutów skargi kasacyjnej.

Skargę kasacyjną rozpoznano na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a., gdyż strona skarżąca zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna nie zażądała jej przeprowadzenia.