Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 128/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2012-04-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Grossmann Sędziowie WSA Ewa Kręcichwost - Durchowska WSA Izabela Bąk – Marciniak (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Laura Szukała po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wypłaty odszkodowania oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] października 2011r. Dyrektor Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego [...] działając z upoważnienia Prezydenta Miasta [...] jako prezydenta miasta na prawach powiatu, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, na podstawie art.104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r., nr 98, poz.1071 ze zm.) oraz art.132 ust.3, w zw. z art.4 pkt 9b (1) ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (T.j. Dz.U. z 2010r., nr 102, poz.651 ze zm.) odmówił J.P. wypłaty zwaloryzowanego odszkodowania za nieruchomość zbytą na rzecz Skarbu Państwa, położoną w [...] przy ul.[...] [...] [...], stanowiącą dawniej parcelę nr [...] o powierzchni [...] m2, zapisaną w księdze wieczystej kw nr [...].

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż na wniosek J.P. wszczęte zostało postępowanie o wypłatę zwaloryzowanego odszkodowania wynikającego z § 4 umowy sprzedaży zawartej aktem notarialnym z dnia [...] listopada 1972r. rep [...]. Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w [...] sygn..akt I Ns [...] wnioskodawczyni jest spadkobierczynią po S.K. zmarłym dnia [...].12.1994r., który to z kolei nabył spadek po zmarłej dnia [...].05.1988r. Z.K. (postanowienie Sądu Rejonowego w [...] sygn..akt I Ns [...]). Z.K. i S.K. byli współwłaścicielami po ½ części każde z nich nieruchomości położonej w w [...] przy ul.[...] [...] [...] . Umową sprzedaży zawartą aktem notarialnym z dnia [...] listopada 1972r. zbyli tą nieruchomość Skarbowi Państwa – Ministerstwu Obrony Narodowej, w imieniu którego działał przedstawiciel Dyrekcji Inwestycji Miejskich [...]-Miasto. Umowę zawarto w trybie art.6 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1961r. nr 18, poz.94). Zgodnie z § 4 tego aktu cena nieruchomości ustalona została na kwotę [...] zł, a termin płatności wynosił 3 miesiące od dnia zawarcia umowy czyli do dnia [...] lutego 1973r. Wydanie nieruchomości nastąpić miało w posiadanie kupującego do dnia [...] marca 1973r. W dni [...] listopada 1972r na wniosek stron zawarty w § 9 umowy w księdze wieczystej kw nr [...] ujawniono jako właściciela Skarb Państwa – Ministerstwo Obrony Narodowej. Na podstawie dokumentów ewidencji gruntów ustalono, że zbytej na rzecz Skarbu Państwa parceli nr [...] odpowiadają obecnie części działek nr : [...] zapisanej w kw [...] jako współwłasność Skarbu Państwa – Wojskowej Agencji Mieszkaniowej z siedzibą w [...] i osób fizycznych, [...] zapisanej w kw [...] jako własność Miasta [...] oraz [...] zapisanej w kw [...] jako własność Skarbu Państwa.

Wnioskodawczyni podała, że odszkodowanie ustalone w umowie sprzedaży z dnia [...].11.1972r. nie zostało dotąd wypłacone. Przedłożyła dokumenty, w których jest posiadaniu i są to jedyne dowody, które w sprawie posiada, uwierzytelnione kopie : pisma Dyrekcji Inwestycji Miejskich [...]-Miasto z dnia [...].11.1971r. w sprawie dobrowolnego odstąpienia Skarbowi Państwa za cenę [...] zł nieruchomości zapisanej w kw [...], takie samo pismo Dyrekcji Inwestycji Miejskich [...]-Miasto z dnia [...].11.1972r., wypis aktu notarialnego z dnia [...].11.1972r. Organ celem zbadania czy zachowały się dokumenty dotyczące wypłaty odszkodowania wystąpił do : Centralnego Archiwum Wojskowego w [...] Filii nr [...] Archiwum Wojsk Lądowych w [...], Szefa Logistyki [...] Okręgu Wojskowego we [...], Archiwum Instytucji Mon Modlin-Twierdza w Nowym Dworze Mazowieckim, Oddziału Regionalnego Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w [...], Rejonowego Zarządu Infrastruktury w [...]. Żadna z tych instytucji nie natrafiła na dokumenty. Nadto organ wystąpił do Archiwum Zakładowego Sądu Rejonowego [...]-[...] w [...]., otrzymując informację w piśmie z dnia [...].04.2011r., że w skorowidzach spraw depozytowych z lat 1972-2000 nie odnotowano złożenia do depozytu sądowego przez Dyrekcję Inwestycji Miejskich [...]-Miasto w [...] bądź Zarząd Gospodarki Terenami w [...] kwoty [...] zł tytułem odszkodowania na rzecz Z. i S. K..

W dniu [...].08.2011r. wnioskodawczyni złożyła zeznania, że odszkodowanie nie zostało wypłacone jej wujostwu. Zeznała, że wielokrotnie na spotkaniach rodzinnych jej wuj skarżył się iż nie wypłacono mu żadnego odszkodowania za grunt w [...]. Opiekowała się wujostwem od 17 roku życia, a w wieku 21 lat zamieszkała z nimi w [...]. Ponadto podała, że S.K. podejmował, bez rezultatu próby uzyskania odszkodowania, ale nie posiada żądnych dokumentów potwierdzających te starania. Przed śmiercią zaś w 1994r. S.K. zobowiązał ją do dochodzenia tego odszkodowania, a podanie złożone o wypłatę odszkodowania w dniu [...].10.2010r. jest jej pierwszym wnioskiem w tej sprawie.

Organ podniósł, że nabycie nieruchomości przez Skarb Państwa nastąpiło w drodze umowy cywilnoprawnej. Z. i S.K. stanęli do umowy, zgodzili się sprzedać nieruchomość za cenę w niej określoną i nie mieli powodu by nie odebrać uzgodnionej kwoty. Zgodnie z art.26 ust.2 obowiązującej wówczas ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, sumę odszkodowania przypadającą do wypłaty należało złożyć do depozytu sądowego jeżeli osoba uprawniona odmawiała przyjęcia odszkodowania albo jeżeli wypłata odszkodowania osobie uprawnionej natrafiała na przeszkody prawne. Organ ustalił, że odszkodowanie nie zostało złożone do depozytu sądowego. Zatem żadna okoliczność nie wskazuje, że do wypłaty odszkodowania nie doszło. Wnioskodawczyni nie była stroną umowy sprzedaży, a w dniu jej zawarcia miała 8 lat. Twierdzenie zaś, że odszkodowanie nie został wypłacone sformułowała, jak zeznała, na podstawie wypowiedzi wuja podczas spotkań rodzinnych. Nie przedłożyła żadnych dowodów na potwierdzenie podnoszonej przez siebie okoliczności, przy czym zachowała dokumenty bez znaczenia dla tak ważnej dla siebie i jej krewnych sprawy. Z zeznań wnioskodawczyni wynika, że od 1981r opiekowała się wujostwem, mieszkała z nimi i mimo że była już wówczas osobą pełnoletnią nie podjęła żadnych działań w celu uzyskania niewypłaconego jej zdaniem odszkodowania. Pierwsze kroki podjęła po 14 latach od potwierdzenia jej prawa do spadku po S.K..

Nadto organ podniósł, iż przypadki nieodebrania odszkodowań zdarzały się, gdy przejęcie nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa następowało w drodze decyzji o wywłaszczeniu, a właściciele nieruchomości nie akceptowali samego wywłaszczenia bądź wysokości odszkodowania, nie żyli, bądź zmarli wkrótce po wywłaszczeniu. W niniejszej sprawie poza zeznaniami wnioskodawczyni nie ma żadnego innego dowodu, który przemawiałby za tym, że odszkodowanie nie zostało wypłacone, a dowód ten jedyny w sprawie organ uznał za niewystarczający.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła J.P. i domagała się jej uchylenia. Podniosła, iż to na organie spoczywa obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego celem ustalenia prawidłowego stanu faktycznego. Z tego, iż nie znaleziono dowodu wpłaty odszkodowania do depozytu sądowego nie można wnioskować, iż odszkodowanie zostało wujostwu wypłacone. Wątpliwości należy rozstrzygać na korzyść obywatela, jeżeli nie stoi na przeszkodzie temu ważny interes społeczny.

Wojewoda [...]decyzją nr [...] z dnia [...] grudnia 2011r., po rozpatrzeniu odwołania J.P., uchylił zaskarżoną decyzję i postępowanie pierwszoinstancyjne umorzył jako bezprzedmiotowe.

W uzasadnieniu decyzji Wojewoda [...]przytaczając stan faktyczny sprawy podniósł, że odnosząc się do żądań wnioskodawczyni dotyczących zapłaty zwaloryzowanej kwoty odszkodowania zarzuty podnoszone przez nią odniosłyby zamierzony skutek i są uzasadnione jednak w innym niż występujący w niniejszej sprawie stanie faktycznym. Prezydent Miasta [...] dysponując de facto wyłącznie jednym dowodem – zeznaniami wnioskodawczyni (jakichkolwiek innych dowodów świadczących czy to za zapłatą ceny sprzedaży, czy za jej nieuiszczeniem brak), orzekł wbrew niemu. Znamionowałoby to niewątpliwie naruszenie art.8 kpa, a także wyrażonej w art.80 kpa zasady swobodnej oceny dowodów.

Naruszenia te jednak są bez znaczenia. Kluczową bowiem dla niniejszego postępowania okolicznością jest fakt, iż Skarb Państwa nabył w roku 1972r. przedmiotową nieruchomość w drodze umowy sprzedaży – aktem notarialnym. Tymczasem przepis art.132 ust.3 ustawy o gospodarce nieruchomościami (w oparciu o który orzekłyby organy w niniejszej sprawie uwzględniając wniosek odwołującej) przewiduje waloryzację "odszkodowania ustalonego w decyzji o wywłaszczeniu". W ocenie organu Prezydent Miasta [...] wydając rozstrzygnięcie o charakterze merytorycznym zastosował niedopuszczalną wykładnię rozszerzającą przytoczonego przepisu nie bacząc na art.177 Konstytucji RP, ustanawiający domniemanie właściwości sądów powszechnych przy sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości, a także art.2 par 1 kpc, zgodnie z którym do rozstrzygania spraw cywilnych ( a roszczenia wynikające z umowy cywilnoprawnej , którą mimo zawarcia jej "w trybie" ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości był akt z [...].11.1972r., są bez wątpienia "sprawą cywilną" w rozumieniu art.1 kpc) jest sąd powszechny. Wprawdzie powołany przepis Konstytucji i art.2 par 2 kpc dopuszczają możliwość przekazania rozstrzygania spraw cywilnych innym organom ( w tym organom administracji) lecz brak jest w systemie prawnym przepisów, z mocy których mogłyby inne niż sąd powszechny organy orzekać w przedmiocie roszczeń o zapłatę ceny sprzedaży ustalonej umową sprzedaży zawartą w trybie przewidzianym w art.6 powołanej ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości ( w przeciwieństwie chociażby do roszczenia o zwrot nieruchomości nabytej w tym samym trybie, które z mocy art.216 ust.1 ustawy o gospodarce nieruchomościami zostało przekazane do właściwości organów administracji). A zatem wniosek o wypłacenie odszkodowania winien być rozstrzygnięty na drodze cywilnoprawnej. Postępowanie administracyjne w sprawie wniosku odwołującej stało się zatem bezprzedmiotowe ze względu na cywilnoprawny charakter sprawy.

Skargę na decyzję Wojewody [...]wniosła J.P. reprezentowana przez pełnomocnika i domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji, a także dopuszczenia i przeprowadzenia dowodów z zeznań świadków na okoliczność braku otrzymania odszkodowania przez Z. i S. K.. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art.1 pk1, art.7, art.8, art.75, art.77, art.78 i art.80 kpa poprzez przyjęcie, że wypłata odszkodowania nie należy do administracyjnej drogi dochodzenia roszczenia. W ocenie skarżącej ustalony obowiązek zapłaty należności przez nabywcę, którym był Skarb Państwa – MON, organ administracji czyni zobowiązanie administracyjnoprawnym i obowiązek prawny jego realizacji winien spoczywać na organie administracyjnym, będącym stroną umowy oraz postępowania administracyjnego w sprawie. Obowiązek taki spoczywa na organie, który nabył prawo- w tym przypadku prawo własności nieruchomości. Nadto organy administracji skoro twierdzą, że wypłaciły odszkodowanie powinny dysponować dowodami wypłaty, a nie przerzucać obowiązek ten na skarżącą i z nieprzedłożenia przez nią dokumentów wyciągać niekorzystne dla niej wnioski. Nadto w ocenie skarżącej nabycie nieruchomości przez Skarb Państwa na podstawie art.6 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości nie jest nabyciem tejże nieruchomości w trybie dobrowolnej umowy aktem notarialnym, lecz nabyciem w drodze decyzji o wywłaszczeniu właścicieli ( tak uchwała SN z dnia 20.02.1985r. IIIAZP 8/84, OSNC 1985,z.10,poz.145).

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...]wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie mogła zostać uwzględniona, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Przede wszystkim należy podkreślić, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1296) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W ramach tej kontroli Sąd dokonuje oceny, czy organ administracji przy rozpoznawaniu sprawy nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, przy czym oceny tej Sąd dokonuje wedle stanu prawnego i na podstawie stanu faktycznego znajdującego odzwierciedlenie w aktach sprawy.

Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie jest decyzja Wojewody [...]uchylająca decyzję organu I instancji i umarzająca postępowanie pierwszej instancji, a więc rozstrzygnięcie formalno prawne kończące postępowanie odwoławcze, bez merytorycznej oceny zaskarżonej decyzji organu I instancji.

Jak wynika z akt sprawy J.P. domagała się zasądzenia odszkodowania za nabycie przez Skarb Państwa prawa własności nieruchomości stanowiącej dawniej parcelę nr [...], o pow.[...] m2, położoną w [...] przy ul.P.[...] [...]. Nabycie miało miejsce w drodze czynności o charakterze cywilnoprawnym, tj. mocą umowy sprzedaży zawartej w formie aktu notarialnego z dnia [...] listopada 1972r. za cenę [...] zł (bezsporne).

Umowa ta stanowiła jeden z dwóch trybów nabycia przez Skarb Państwa określonych nieruchomości, przewidzianych ustawą z dnia 12 marca 1958r. (Dz.U. z 1974r., nr 10, poz.64) o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.

W myśl art.6 cytowanej ustawy, ubiegający się o wywłaszczenie obowiązany był, jeszcze przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego, wystąpić do właściciela o dobrowolne odstąpienie nieruchomości i w razie porozumienia zawrzeć z nim w formie prawem przepisanym umowę nabycia nieruchomości za cenę nie wyższą od ustalonej według zasad odszkodowania, przewidzianych w ustawie. Umowa taka mogła być zawarta również w razie porozumienia stron w toku postępowania wywłaszczeniowego.

Do zawarcia umowy mogło dojść jedynie w razie zgodnej woli stron. Brak zgody dawał organowi administracji podstawę do wydania decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości i odszkodowaniu. Przyjmuje się jednak, że materialnoprawne przesłanki oraz warunki i tryb zawarcia umowy sprzedaży w trybie art.6 cytowanej ustawy nakazują traktować taką nieruchomość jako wywłaszczoną.

W przedmiotowej sprawie oboje małżonkowie K. przystąpili do aktu notarialnego i przyjęli ustaloną przez biegłych cenę nieruchomości. Skarb Państwa nabył więc w 1972r nieruchomość w drodze umowy sprzedaży.

Prawidłowo zatem, w ocenie Sądu ustalił organ odwoławczy, w tej sytuacji faktycznej i prawnej, że kwestia wypłaty odszkodowania, do którego wypłacenia zobowiązany był podmiot wskazany w umowie, nie należy do drogi administracyjnej i postępowanie podlega umorzeniu na podstawie art. 105 § 1 kpa.

W obowiązujących normach prawnych brak jest podstawy prawnej, by uwzględnić żądanie. Wywłaszczenie jest regulowane przepisami ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r.o gospodarce nieruchomościami (DZ.U. z 2004r., nr 261, poz.2603 ze zm.). Jej normy stanowią też podstawę wypłaty odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Dopuszczają waloryzację, odnosząc ją jednak jedynie do wypadku już ustalonego odszkodowania w decyzji o wywłaszczeniu (art.132 ust.1-3 ustawy o gospodarce nieruchomościami). Żaden przepis ustawy o gospodarce nieruchomościami nie rozszerza przy tym zakresu stosowania jej przepisów dotyczących waloryzacji wysokości odszkodowania za wywłaszczone w drodze decyzji administracyjnej nieruchomości do nieruchomości przejętych przez Skarb Państwa w inny sposób , w tym w szczególności na podstawie umów cywilnoprawnych zawieranych w trybie art.6 ustawy z dnia 12 marca 1958r.

Podkreślenia wymaga, iż tam gdzie ustawodawca zamierzał rozszerzyć stosowanie przepisów dotyczących nieruchomości wywłaszczonych w trybie decyzji administracyjnej również na nieruchomości, w przypadku których przymusowe odjęcie własności dotychczasowym właścicielom nastąpiło w formie czynności cywilnoprawnych, bądź z mocy prawa, wprost nakazał odpowiednie stosowanie tych przepisów, czego przykładem są regulacje zawarte w art. 214, 215 i 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Żądanie skarżącej odnoszące się do zapłaty ceny sprzedaży nieruchomości położonej przy ul. [...] [...] powstało na podstawie zawartej umowy zbycia nieruchomości w formie aktu notarialnego. Niezależnie od tego, że umowa ta została zawarta z powołaniem się na przepis art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, jest aktem prawa cywilnego i do spraw w niej uregulowanych nie mają zastosowania przepisy o postępowaniu administracyjnym. Zawarta umowa cywilna podlega zatem w całości regulacji przepisów prawa cywilnego, a roszczenia z niej wynikające właściwości sądu powszechnego, za wyjątkiem roszczeń o zwrot nieruchomości, co wynika wprost z art.216 ust.1ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami. Oznacza to, że nie można było obecnie orzekać w drodze administracyjnej o obowiązkach stron umowy sprzedaży nieruchomości, zawartej w formie aktu notarialnego w dniu [...] listopada 1972r., a zatem postępowanie administracyjne wszczęte wnioskiem J.P. stało się bezprzedmiotowe.

W tym stanie faktycznym i prawnym należało uznać, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem.

Na marginesie należy podkreślić, iż Sąd Administracyjny może z urzędu lub na wniosek strony przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie (art.106 § 3 p.p.s.a.), natomiast Sąd ten nie przeprowadza dowodów z przesłuchania stron, czy też świadków, dlatego też nie mógł uwzględnić przeprowadzenia dowodów zawnioskowanych w skardze oraz piśmie z dnia [...].02.2012r. przez pełnomocnika skarżącej. Nadto należy nadmienić, iż orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 20 lutego 1985r. III AZP 8/84, na które powołuje się skarżąca, dotyczy innej sytuacji, a mianowicie takiej, iż rozstrzygnięcie sprawy o zwrot wywłaszczonej nieruchomości (i o spowodowane nim rozliczenie) nie może nastąpić, bez wydania ostatecznej decyzji organu administracji orzekającej, że nieruchomość nie została użyta i jest zbędna na cele, dla których nastąpiło jej nabycie. W niniejszej sprawie z taka sytuacja nie ma miejsca., gdyż dotyczy wypłaty odszkodowania.

Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.