Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 230/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2018-11-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 145, art. 153, art. 250
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 14 listopada 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ireneusz Fornalik Sędziowie WSA Marzenna Kosewska WSA Walentyna Długaszewska (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 listopada 2018 roku przy udziale sprawy ze skargi X na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] roku nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. przyznaje adwokatowi [...] od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu kwotę [...] złotych uwzględniającą podatek od towarów i usług w kwocie [...] złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie skarżącej z urzędu.


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...]r. nr [...]odmówił X umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie własne, obejmujące składki oraz odsetki za zwłokę, w tym na:

– ubezpieczenie społeczne za okres od [...] do [...]roku w łącznej kwocie [...] zł,

– ubezpieczenie zdrowotne za okres od [...] do [...] r. w łącznej kwocie [...] zł,

– Fundusz Pracy za okres od [...] do[...] r. w łącznej kwocie [...] zł.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym sprawy.

W dniu [...] r. strona wystąpiła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek, wskazując na swoją trudną sytuację materialną. Strona prowadzi działalność gospodarczą w formie [...]. Ponadto, jest zatrudniona na umowę o pracę z wynagrodzeniem brutto [...] zł. Gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z żoną, która nie uzyskuje dochodów. Na utrzymaniu małżonków pozostaje [...] dzieci. Stałe wydatki strony związane z utrzymaniem wynoszą [...] zł miesięcznie. Na stronie ciążą zobowiązania z tytułu podatków oraz w bankach, które są dochodzone egzekucyjnie przez komornika sądowego.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w przypadku strony nie zachodzi żadna wyjątkowa sytuacja, która uzasadniałaby umorzenie należności z tytułu składek. Strona osiąga przychód z prowadzonej działalności gospodarczej oraz dochód, jako osoba zatrudniona na umowę o pracę. Spłata zadłużenia nie powinna wpłynąć na znaczne pogorszenie jej sytuacji, zwłaszcza przy uwzględnieniu możliwości rozłożenia go na raty. Wprawdzie wobec strony są w trybie przymusowym dochodzone inne zobowiązania, jednakże Zakład nie może ich przedkładać ponad obowiązek uregulowania przedmiotowych zaległości z tytułu składek.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona podniosła, że nie uzyskuje żadnych przychodów w[...], bowiem wszystkie należności są zajmowane przez komornika sądowego. Wskazała jednocześnie, że postanowieniem Sądu Rejonowego z [...]r. ogłoszono upadłość rzeczonej [...], a następnie – wobec braku jakichkolwiek środków na prowadzenie upadłości – postępowanie to umorzono w dniu [...]r. (sygn. akt [...]). Zdaniem strony zaszła zatem przesłanka całkowitej nieściągalności składek, które w takiej sytuacji powinno zostać umorzone. Strona zauważyła także, że nie ma ona środków na utrzymanie rodziny, zatem nie wie, jak ma spłacić składki.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...]r., nr[...], po rozpatrzeniu wniosku, utrzymał w mocy decyzję podjętą w I instancji.

W uzasadnieniu organ wskazał, że w chwili obecnej nie zachodzi całkowita nieściągalność zadłużenia w świetle art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zakład nie wyczerpał bowiem wobec strony wszystkich możliwości dochodzenia należności. Umorzenie należności na obecnym etapie postępowania byłoby przedwczesne. Organ rentowy ponownie przy tym zwrócił uwagę na osiągane przez skarżącego wynagrodzenie, chociaż zaznaczył, że [...], w której skarżący jest [...], poniosła stratę. Strona nie przedłożyła dokumentów, z których wynikałoby, że małżonka nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia i przez to poprawy sytuacji finansowej rodziny. W aktach sprawy brak jest także dokumentów wskazujących na wystąpienie szczególnych okoliczności, które uniemożliwiałyby spłatę zadłużenia. W związku z powyższym brak jest podstaw zarówno formalnych, jak i merytorycznych dla umorzenia zaległości strony z tytułu składek w oparciu o art. 28 ust. 2 i ust. 3 ustawy. Brak jest także podstaw, aby zakwalifikować sytuację materialną i zdrowotną skarżącego do stanu wskazanego w art. 28 ust. 3a i ust. 3b ustawy oraz w rozporządzeniu Ministra Gospodarski, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem wydanym w dniu 27 września 2017 r. w sprawie o sygn. akt IIISA/Po 1236/16, po rozpoznaniu skargi X uchylił wskazane wyżej decyzje.

W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że zaskarżona decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...]r., jak i utrzymana przez nią w mocy decyzja tego organu z [...] r., wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej: "P.p.s.a.") oznacza konieczność ich wyeliminowania z obrotu prawnego.

W zaskarżonej decyzji ani też w decyzji ją poprzedzającej nie przeprowadzono prawidłowej oceny zaistnienia podstaw do umorzenia należności skarżącego z tytułu nieopłaconych składek z art. 28 ust. 3 lub ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, pomimo dokonania ustaleń faktycznych co do sytuacji materialnej i osobistej skarżącego, nie przedstawił w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia oceny, czy w kontrolowanej sprawie – na gruncie tak ustalonego stanu faktycznego – zaszły okoliczności ujęte w przywołanych ostatnio regulacjach. Arbitralnie uznając, że brak jest rzeczonych podstaw Zakład Ubezpieczeń Społecznych powołał się na istniejącą jego zdaniem możliwość dochodzenia należności, nie tylko nie precyzując, jakie wobec skarżącego istnieją realne – prawnie i faktycznie – możliwości ściągnięcia zaległości wobec organu rentowego, lecz nadto nie dostrzegając, że okoliczność ta – w zakresie w jakim odnosi się do przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie – ma znaczenie prawne wyłącznie przy przesłance z art. 28 ust. 3 pkt 1 i pkt 3 u.s.u.s. W żaden z przepisów art. 28 ust. 3 u.s.u.s. nie wpisuje się natomiast okoliczność podana przez organ rentowy w drugiej kolejności, to jest możliwość podjęcia zatrudnienia przez małżonkę skarżącego, abstrahując już od tego, że jej wystąpienie organ ten nie poparł jakimkolwiek postępowaniem wyjaśniającym, sprowadzając realną – w ocenie organu – perspektywę zatrudnienia do braku orzeczenia o niezdolności do pracy lub o stopniu niepełnosprawności.

Sąd podkreślił, że na etapie postępowania drugoinstancyjnego skarżący powołał się na okoliczność umorzenia postępowania upadłościowego wobec [...], której jest [...]. Zakład uznał tę okoliczność za udowodnioną, pomimo tego, że w aktach administracyjnych brak jest stosownego postanowienia sądu powszechnego (skarżący przedstawił wyłącznie postanowienie komornika sądowego o umorzeniu postępowania egzekucyjnego). Co więcej, organ rentowy nie rozważył znaczenia powyższej okoliczności dla stwierdzenia zaistnienia którejś z przesłanek do umorzenia należności z tytułu składek z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Konieczne pozostaje zatem wyjaśnienie przez organ rentowy kwestii zaistnienia wskazanej okoliczności, a w dalszej kolejności dokonanie oceny jej znaczenia na gruncie regulacji z art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Z kolei w odniesieniu do podstaw z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Zakład ograniczył się w zaskarżonej decyzji wyłącznie do jednozdaniowego stwierdzenia, że w kontrolowanej sprawie nie zaszła sytuacja, która wpisywałaby się w te regulacje. Tak lakonicznie wyrażone stanowisko organu rentowego uniemożliwia przeprowadzenie jakiejkolwiek jego kontroli, powodując konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego rozstrzygnięcia, które zostało na nim oparte. Zauważyć trzeba, że ocena materialnoprawnych podstaw z § 3 ust. 1 rozporządzenia została wprawdzie przedstawiona w uzasadnieniu decyzji wydanej w I instancji, jednakże przeczy zasadom logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego wyrażone w tym względzie twierdzenie Zakładu, jakoby skarżący miał jakiekolwiek możliwości płatnicze, skoro jednocześnie organ rentowy jako niewątpliwe uznaje okoliczności faktyczne wskazujące na osiąganie przez skarżącego dochodów poniżej kosztów utrzymania koniecznego.

W ocenie Sądu, Zakład Ubezpieczeń Społecznych dopuścił się w kontrolowanej sprawie istotnego uchybienia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a.

Sąd wskazał zatem, że ponownie rozpoznając sprawę organ rentowy uwzględni wyrażoną w niniejszym uzasadnieniu ocenę prawną i wynikające z niej wskazania co do dalszego postępowania. W szczególności organ ten przeprowadzi postępowanie wyjaśniające co do aktualnej sytuacji skarżącego – z zachowaniem wymogów wynikających z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. – celem dokonania wyczerpującej oceny, czy w sytuacji tej zaszła któraś z przesłanek do umorzenia należności z tytułu składek z art. 28 ust. 3 lub ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia, a tak przeprowadzonej ocenie da następnie pełny wyraz w uzasadnieniu decyzji zgodnie z art. 107 § 3 K.p.a.

W wyniku ponownie przeprowadzonego postępowania Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...]r. nr [...]odmówił X umorzenia należności w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu składek na ubezpieczenie własne, obejmujące składki oraz odsetki za zwłokę, w tym na:

– ubezpieczenie społeczne za okres od [...]do [...]roku w łącznej kwocie [...]zł,

– ubezpieczenie zdrowotne za okres od [...] do [...] r. w łącznej kwocie [...] zł,

– Fundusz Pracy za okres od[...] do [...] r. w łącznej kwocie[...] zł.

Organ ustalił, że X, zgodnie z oświadczeniem z dnia [...] r. jest zatrudniony na stanowisku [...] od [...] r. z wynagrodzeniem brutto [...] zł (średnia za okres trzech miesięcy). Z ustaleń własnych organu wynika, że pełni funkcje[...] oraz [...] firmy na [...]i [...] w firmie[...]. Prowadzi gospodarstwo domowe z żoną, która nie jest zgłoszona do ubezpieczeń i nie uzyskuje żadnych dochodów. W krajowym Rejestrze Sądowym figuruje jako [...] [...]. Wobec [...] prowadzone było postępowanie upadłościowe, które postanowieniem Sądu rejonowego wydanym w dniu [...] r. zostało umorzone. Z dołączonej do wniosku dokumentacji księgowej wynika, że [...] z [...] r. poniosła stratę w wysokości [...] zł. Rachunek zysków i strat wskazuje na osiągane przez [...] przychody, a w bilansie zawarto informację o posiadanych przez [...]aktywach obrotowych tj. towarach na kwotę [...] zł. Ponadto organ wskazał, że stałe wydatki wnioskodawcy związane z utrzymaniem wynoszą [...] zł. Posiada zobowiązania pieniężne z tytułu podatków, zaciągniętych kredytów oraz inne w łącznej kwocie [...] zł., które nie są spłacane. Egzekucję prowadzi Komornik Sądowy w [...].

Zdaniem organu, z przyczyn oczywistych nie ma w sprawie zastosowania art. 28 ust 3 pkt 1 u.s.u.s. .Zadłużenie wnioskodawcy jest wyższe, niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Oznacza to, że przesłanka z art. 28 ust 3 pkt 4a również w sytuacji wnioskodawcy nie ma zastosowania.

Jak dalej wskazał organ, [...] r. Zakład wdrożył postępowanie egzekucyjne wobec należności których dotyczy wniosek o umorzenie. Nie można zatem stwierdzić, aby okoliczności o których mowa w art. 28 ust 3 pkt 3,5 lub 6 u.s.u.s zaistniały w tym przypadku.

Organ stwierdził, że [...], o której mowa wyżej, prowadzi działalność gospodarczą i uzyskuje z tego tytułu przychody. Posiada również aktywa, m.in. towary na kwotę [...] zł. Wnioskodawca jest zatrudniony i osiąga dochód. Nie przedłożył dokumentów, która wskazywałyby na brak możliwości podjęcia zatrudnienia przez żonę, a tym samym poprawy sytuacji finansowej rodziny. Z tych powodów, w ocenie organu, nie zachodzą wobec wnioskodawcy przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek.

Jednocześnie, organ stwierdził, że z powodów wyżej wskazanych, nie zachodzą wobec wnioskodawcy przesłanki pozwalające na umorzenie należności na podstawie art. 28 ust 3 a u.s.u.s. Wyjaśniono, że ze zrozumieniem Zakład odnosi się do trudnej sytuacji wnioskodawcy oraz faktu, że spłata należności niewątpliwie stanowić może duże obciążenie finansowe, jednakże wszelka pomoc, w tym umorzenie należności, może być udzielane wyłącznie w granicach wyznaczonych przepisami prawa. Zakład nie ma jakiejkolwiek informacji która wskazywałaby, że istnieją inne okoliczności które uzasadniałyby umorzenie zadłużenia na podstawie wskazanego przepisu.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu X, wniósł o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W piśmie procesowym z dnia [...] r. pełnomocnik skarżącego, w uzupełnieniu skargi, wskazał na umorzenie postępowania upadłościowego z powodu braku środków na prowadzenie postępowania na podstawie art. 361 ust 1 ustawy Prawo upadłościowe. [...]nie przynosi żadnych dochodów, a majątek [...] na który wskazuje organ jest przedmiotem egzekucji komorniczych i administracyjnych. Wartość długu znacznie przewyższa majątek [...]. Pełnomocnik wskazał również, że skarżący osiąga dochód zbliżony do najniższej płacy krajowej tj. ok. [...] zł brutto. Żona skarżącego z uwagi na stan zdrowia nie jest w stanie podjąć pracy zarobkowej. Skarżący wraz z żona posiadają [...]dzieci w wieku [...] lat.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności, z uwagi na to, że sprawa była już wcześniej prawomocnie rozpoznawana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, który wskazanym wyżej wyrokiem z dnia 27 września 2017 r. sygn. akt III SA/Po 1236/16, uchylił decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, należy wskazać, że zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba, że przepisy prawa uległy zmianie.

Zarówno organ administracji, jak i sąd, rozpatrując sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku. Związanie samego sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie. Natomiast naruszenie przez organy administracyjne postanowień art. 153 p.p.s.a. uzasadnia możliwość powtórnego zaskarżenia aktu lub czynności na tej podstawie i spowoduje uchylenie ich przez sąd administracyjny. Stanowi to gwarancję przestrzegania przez te organy związania orzeczeniem tego sądu (J. Tarno, Komentarz do ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wydanie 3, Warszawa 2008, str. 376 i nast.). W orzecznictwie podkreśla się, że działania naruszające tę zasadę muszą być konsekwentnie eliminowane przez uchylanie wadliwych z tego powodu rozstrzygnięć administracyjnych, już chociażby z uwagi na związanie wcześniej przedstawioną oceną prawną także i samego sądu administracyjnego. Bez ścisłego stosowania powołanego przepisu trudno byłoby zapewnić spójność działania systemu władzy państwowej. Jego nieprzestrzeganie w istocie podważałoby bowiem obowiązującą w polskim prawie zasadę sądowej kontroli nad aktami i czynnościami organów administracji (por. wyroki NSA: z dnia 21 października 1999 r., sygn. akt IV SA 1681/97 i z dnia 1 września 2010 r., sygn. akt I OSK 920/10, LEX 745376).

Tym samym kontrola prawidłowości zaskarżonej decyzji wynika z oceny realizacji zaleceń zawartych w uzasadnieniu wskazanego wyżej wyroku.

Jak wskazał Sąd w uzasadnieniu wyroku:

1) W zaskarżonej decyzji ani też w decyzji ją poprzedzającej nie przeprowadzono prawidłowej oceny zaistnienia podstaw do umorzenia należności skarżącego z tytułu nieopłaconych składek z art. 28 ust. 3 lub ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia.

2) Zakład Ubezpieczeń Społecznych, pomimo dokonania ustaleń faktycznych co do sytuacji materialnej i osobistej skarżącego, nie przedstawił w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia oceny, czy w kontrolowanej sprawie – na gruncie tak ustalonego stanu faktycznego – zaszły okoliczności ujęte w przywołanych ostatnio regulacjach.

3) Arbitralnie uznając, że brak jest rzeczonych podstaw Zakład Ubezpieczeń Społecznych powołał się na istniejącą jego zdaniem możliwość dochodzenia należności, nie tylko nie precyzując, jakie wobec skarżącego istnieją realne – prawnie i faktycznie – możliwości ściągnięcia zaległości wobec organu rentowego, lecz nadto nie dostrzegając, że okoliczność ta – w zakresie w jakim odnosi się do przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie – ma znaczenie prawne wyłącznie przy przesłance z art. 28 ust. 3 pkt 1 i pkt 3 u.s.u.s.

4) W żaden z przepisów art. 28 ust. 3 u.s.u.s. nie wpisuje się natomiast okoliczność podana przez organ rentowy w drugiej kolejności, to jest możliwość podjęcia zatrudnienia przez małżonkę skarżącego, abstrahując już od tego, że jej wystąpienie organ ten nie poparł jakimkolwiek postępowaniem wyjaśniającym, sprowadzając realną – w ocenie organu – perspektywę zatrudnienia do braku orzeczenia o niezdolności do pracy lub o stopniu niepełnosprawności.

5) na etapie postępowania drugoinstancyjnego skarżący powołał się na okoliczność umorzenia postępowania upadłościowego wobec [...], której jest [...]. Zakład uznał tę okoliczność za udowodnioną, pomimo tego, że w aktach administracyjnych brak jest stosownego postanowienia sądu powszechnego (skarżący przedstawił wyłącznie postanowienie komornika sądowego o umorzeniu postępowania egzekucyjnego).

– Co więcej, organ rentowy nie rozważył znaczenia powyższej okoliczności dla stwierdzenia zaistnienia którejś z przesłanek do umorzenia należności z tytułu składek z art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

– Konieczne pozostaje zatem wyjaśnienie przez organ rentowy kwestii zaistnienia wskazanej okoliczności, a w dalszej kolejności dokonanie oceny jej znaczenia na gruncie regulacji z art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

6) w odniesieniu do podstaw z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia

Zakład ograniczył się w zaskarżonej decyzji wyłącznie do jednozdaniowego stwierdzenia, że w kontrolowanej sprawie nie zaszła sytuacja, która wpisywałaby się w te regulacje. Tak lakonicznie wyrażone stanowisko organu rentowego uniemożliwia przeprowadzenie jakiejkolwiek jego kontroli, powodując konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego rozstrzygnięcia, które zostało na nim oparte. Zauważyć trzeba, że ocena materialnoprawnych podstaw z § 3 ust. 1 rozporządzenia została wprawdzie przedstawiona w uzasadnieniu decyzji wydanej w I instancji, jednakże przeczy zasadom logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego wyrażone w tym względzie twierdzenie Zakładu, jakoby skarżący miał jakiekolwiek możliwości płatnicze, skoro jednocześnie organ rentowy jako niewątpliwe uznaje okoliczności faktyczne wskazujące na osiąganie przez skarżącego dochodów poniżej kosztów utrzymania koniecznego.

Sąd wskazał zatem, że organ przeprowadzi postępowanie wyjaśniające co do aktualnej sytuacji skarżącego – z zachowaniem wymogów wynikających z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. – celem dokonania wyczerpującej oceny, czy w sytuacji tej zaszła któraś z przesłanek do umorzenia należności z tytułu składek z art. 28 ust. 3 lub ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia, a tak przeprowadzonej ocenie da następnie wyraz w uzasadnieniu decyzji zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a.

Dokonując kontroli zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji, należy wskazać, że materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności składkowych stanowi art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 23 z późn. zm.); dalej: u.s.u.s., zgodnie z którym należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4 u.s.u.s.). Do składek na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie, m.in. stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne (art. 32 u.s.u.s.).

Stosownie do art. 28 ust. 3 u. s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Zgodnie natomiast z art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe warunki umorzenia należności z tytułu składek zostały określone w wydanym na podstawie art. 3b u.s.u.s. rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365).

Stosownie do § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Dokonując oceny zgodności z prawem prowadzonego w sprawie postępowania administracyjnego i wydanej w jego wyniku decyzji , w świetle wskazanych wyżej przepisów, jak również mając na uwadze wskazania zawarte w ww. wyroku z dnia 27 września 2017 r. Sąd stwierdził, że jest ono obarczone wadą wynikającą z braku wyjaśnienia w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym istotnych okoliczności stanu faktycznego.

Sąd stwierdził, że z uzasadnienia decyzji nie wynika, by organ poczynił jakiekolwiek ustalenia faktyczne w zakresie prowadzonego wobec skarżącego postępowania egzekucyjnego, co stanowi podstawę oceny istnienia przesłanek umorzenia postępowania wskazanych w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s. Organ stwierdził jedynie, że należności skarżącego zostały objęte egzekucją. Nie wskazano, w jakiej dacie, wobec jakich należności i za jakie okresy wystawiano tytuły wykonawcze, czy i jakie kwoty zostały faktycznie uzyskane w ramach prowadzonej egzekucji. Nie wskazano jakichkolwiek czynności egzekucyjnych. Nie wskazano również, czy w istocie skarżący posiada jakikolwiek majątek, z którego można egzekwować zaległe składki. Należy przy tym zauważyć, że w aktach administracyjnych sprawy brak jakiejkolwiek informacji, jakichkolwiek dokumentów dotyczących prowadzonego postępowania egzekucyjnego.

W związku z powyższym, w przedstawionym zakresie, dotyczącym ewentualnego wystąpienia w kontrolowanej sprawie przesłanek wskazanych w art. 28 ust 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s., zaskarżona decyzja nie poddaje się kontroli sądu.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził również brak podstaw do zakwalifikowania sytuacji skarżącego, jako stanu wskazanego w art. 28 ust 3a u.s.u.s. oraz w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Nie ulega wątpliwości, że aby uznać, że nie zachodzą w danym przypadku przesłanki wskazane w art. 28 ust 3 a u.s.u.s. należy dokonać szczegółowych ustaleń faktycznych w zakresie sytuacji osobistej i materialnej osoby zobowiązanej, na podstawie których dokonuje się oceny, czy w istocie sytuacja materialna i życiowa pozwala i w jakim zakresie na zapłatę należności.

W ocenie Sądu, również w zakresie wynikającym z brzmienia wskazanych wyżej przepisów, organ nie dokonał właściwej i rzetelnej oceny okoliczności faktycznych, istotnych dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy. Nie ulega bowiem wątpliwości, że ewentualne znaczenie wskazanych wyżej okoliczności, w szczególności dla oceny słusznego interesu strony, o którym mowa w art. 7 k.p.a., było kwestią, która wymagała szczególnie wnikliwej i rzetelnej analizy organu orzekającego. Organ ustalił zaś jedynie, że skarżący jest zatrudniony i osiąga dochód. Wskazano, że Zakład nie posiada informacji o przeciwwskazaniach do podjęcia zatrudnienia przez żonę skarżącego, a tym samym poprawienia sytuacji materialnej rodziny. Jak również, że komornik sądowy prowadzi egzekucję zobowiązań. Jednocześnie organ wskazał na inne zobowiązania pieniężne, które posiada skarżący.

Należy jednak zauważyć, że organ dokonując analizy sytuacji materialnej, w tym faktycznie uzyskiwanych dochodów i niezbędnych wydatków, które niezależnie od braku ich udokumentowania skarżący niewątpliwie ponosi i osobistej, w szczególności wieku skarżącego, stanu zdrowia, nie uwzględnił ani wysokości uzyskiwanego przez skarżącego wynagrodzenia, ani wysokości zadłużenia, jakie skarżący posiada zarówno względem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jak i innych, tak aby ocenić realną, nie zaś potencjalną, możliwość dokonania przez skarżącego spłaty zadłużenia.

Reasumując, wskazane wyżej braki w uzasadnieniu uniemożliwiają Sądowi dokonanie kontroli i oceny przedmiotowej sprawy, w świetle wskazanych wyżej przepisów dotyczących należności z tytułu składek.

Ponownie rozpoznając sprawę, organ uwzględni poczynione wyżej rozważania i ocenę, które stanowią jednocześnie wskazania do dalszego postępowania.

W świetle powyższego, Sąd uznając, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych naruszył przepisy procesowe - art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a, gdyż nie uwzględnił i nie ocenił wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy okoliczności, czym przekroczył granice uznania administracyjnego, które to naruszenie niewątpliwie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a orzekł, jak w sentencji.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. oraz § 4 ust. 1 i § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2016 r., poz. 1714).