Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 1653/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-09-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Busz (spr.) Sędzia WSA Donata Starosta Asesor sądowy WSA Sebastian Michalski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 września 2021 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Wojewody z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę w całości


UZASADNIENIE

IV SA/Po1653/20

Uzasadnienie

Burmistrz Ś. decyzją z [...].03.2020 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 33 i 35 ustawy o ewidencji ludności z dnia [...] września 2010r. (Dz. U. z 2019 r. poz. 1397, dalej jako u.e.l.) oraz art. 104 i 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256, dalej jako k.p.a.) po przeprowadzeniu postępowania wszczętego w dniu [...] marca 2019 r. na wniosek Z. S. w sprawie uchylenia czynności materialno-technicznej zameldowania na pobyt stały A. J. P. orzekł o wymeldowaniu A. J. P. (dalej jako skarżący) z miejsca pobytu stałego ul. [...], [...].

W uzasadnieniu decyzji wskazano m.in., że w dniu [...].02.2020r. pełnomocnik Z. S. P. P. działając w jej imieniu zmienił kwalifikację wniosku z dnia [...].03.2019r. wnosząc o wymeldowanie skarżącego z lokalu przy ul. [...], a nie o uchylenie czynności materialno-technicznych związanych z zameldowaniem skarżącego na pobyt stały.

Organ ustalił, że skarżący zameldował się na pobyt stały w Ś. przy ul. [...] dnia [...].09.2008r. Dnia [...].12.2008r. skarżący zarejestrował pobyt czasowy w P. pod adresem ul. [...]. Skarżący w różnych odstępach czasu dokonywał pod wyżej wskazanym adresem kontynuacji zameldowania na pobyt czasowy. Pobyt rejestrowany był do dnia [...].02.2015r.

Organ wyjaśnił, że istotą postępowania o wymeldowanie jest wyłącznie wyjaśnienie, czy prowadzona ewidencja odzwierciedla stan aktualnie istniejący (w dacie orzekania).

W myśl art.33 ust.1 u.e.l. obywatel polski, który opuszcza miejsce pobytu stałego albo opuszcza miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu obowiązany jest wymeldować się.

Stwierdzono, że w tej sprawie wyczerpano przesłanki zawarte w art.33 i 35 u.e.l., (opuszczenie lokalu i niedopełnienie obowiązku wymeldowania się z pobytu stałego).

Wyjaśniono, że przepisy ustawy o ewidencji ludności mają charakter porządkowy. Istotą ewidencji ludności jest to, aby rejestracja miejsca pobytu osób była zgodna ze stanem faktycznym.

Za miejsce stałego pobytu uznaje się miejsce, w którym zainteresowana osoba stale realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe, tj. w szczególności mieszka, nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje swoje rzeczy niezbędne do codziennego funkcjonowania (odzież, żywność, meble), przyjmuje wizyty członków rodziny lub znajomych, przyjmuje i nadaje korespondencję.

Mieszkanie jest tylko wówczas stałym miejscem pobytu przebywających w nim osób, gdy stanowi dla nich wyłączne centrum życiowe, a więc lokal, w którym koncentrują się ich codzienne sprawy, gdzie osoby te przebywają, wypoczywają, prowadzą gospodarstwo domowe, a jak wynika z zebranego materiału dowodowego takim lokalem dla skarżącego nie jest mieszkanie przy ul. [...] w Ś.. Skoro skarżący nie koncentruje życia w nim, to powinien dokonać wymeldowania z miejsca pobytu stałego.

Organ wydając decyzję dał wiarę dowodom w postaci:

- zeznań Z. S., która zeznała w dniach: [...].05.2019 r. i [...].02.2020 r. że skarżący nie zamieszkiwał w lokalu przy ul. [...], jego pobyt w nim miał charakter jedynie okazjonalny a zameldowała syna tylko z uwagi na brak pracy,

- zeznań świadka K. M., który w dniu [...].11. 2019 r. zeznał, że poza wiedzą iż skarżący był zameldowany w lokalu przy ul. [...] nie może jednoznacznie potwierdzić, że skarżący koncentrował tam swoje życie,

- zeznań świadka M. K., która nie potwierdziła jednoznacznie, czy skarżący koncentrował swoje życie w przedmiotowym lokalu. Świadek ten nie posiadał wiedzy, czy skarżący kiedykolwiek w lokalu zamieszkiwał.

- zeznań świadka R. K., który nie mógł jednoznacznie potwierdzić czy skarżący zamieszkiwał w lokalu przy ul. [...]. Świadek potwierdził, że skarżący do okresu pełnoletniości zamieszkiwał wraz z rodzicami w przedmiotowym lokalu.

- zeznań świadka M. P., która zeznała że skarżący został przez Z. S. zameldowany w przedmiotowym lokalu ze względu na brak pracy, ale nigdy w tym lokalu nie zamieszkał. Z wiedzy jaką posiada wymieniony zamieszkiwał wraz z partnerką w miejscowości P.,

- zeznań świadka H. L., z których wyraźnie nie wynika, iż skarżący koncentrował trwale swoje sprawy życiowe w spornym lokkalu.

Za wiarygodne organ uznał:

- oświadczenie skarżącego, iż odwiedzał matkę świadcząc pomoc w codziennych potrzebach, co znajduje potwierdzenie w zeznaniach Z. S.,

- jego oświadczenie, że w lokalu przy ul. [...] mogły znajdować się rzeczy skarżącego.

Organ I instancji uznał jednak, że od czasu opuszczenia lokalu w 2012r. pomimo upływającego czasu, zmiany pór roku nie wyraził woli korzystania z nich, co oznacza, że nie były mu one niezbędne do codziennego funkcjonowania.

Mało wiarygodne były zeznania świadka A. U., która zeznała, iż skarżący zamieszkiwał w przedmiotowym lokalu w latach [...], czego nie potwierdzają wiarygodne dowody. W podanym przez świadka zakresie dat skarżący zameldowany był na pobyt stały w Ś., ale pod innym adresem. Nie potwierdziła natomiast jego zamieszkiwania od [...].9.2008 r. czyli daty zameldowania. Ponadto jej zeznania nie pokrywają się z zeznaniami pozostałych świadków, z których żaden w sposób niepodważalny nie potwierdził zamieszkiwania przez skarżącego w lokalu przy ul. [...] w podanym przez p. U. okresie.

Podkreślono, że wymiana zamków do mieszkania Z. S. nastąpiła w 2019 r. a więc około 7 lat po opuszczeniu lokalu przez skarżącego i po wpłynięciu wniosku o wymeldowanie.

Analiza zgromadzonego materiału dowodowego, w którym zeznania stron pozostają w sprzeczności pozwala stwierdzić, że pomiędzy Z. S., jej pełnomocnikiem P. P. a skarżącym istnieje konflikt na tle rodzinnym i majątkowym.

Trzykrotnie Z. S. składała oświadczenia, że skarżący nigdy nie zamieszkał w spornym lokalu, że meldunek niezbędny był do zatrudnienia. Takie stanowisko również wyraziła M. P. w protokole przesłuchania z dnia [...].02.2020 r. Z kolei świadek powołany przez skarżącego H. L. zeznała, że skarżący mieszkał w tym, lokalu tylko nie pamięta okresu. Brak jest dowodów na jego stałe i regularne zamieszkiwanie pod wskazanym wyżej adresem.

Nawet jeżeli przyjąć za wiarygodne jego oświadczenie, że w przedmiotowym lokalu bywał, m.in. w związku z odwiedzinami rodzinnego domu, nocowaniem czy też w związku z przechowywaniem rzeczy w mieszkaniu, to nie można przyjąć, że tam zamieszkuje. Nie można bowiem przyjąć, że zamieszkiwaniem w danym lokalu jest jakikolwiek, nawet regularny kontakt z tym lokalem, czy też jakakolwiek forma korzystania z niego. Związek danej osoby z danym lokalem musi przybrać na tyle intensywną postać, aby można było uznać, że lokal ten jest miejscem koncentracji życiowych interesów danej osoby.

Skarżący nie posiada żadnego tytułu prawnego do lokalu nie. Nie partycypuje w kosztach utrzymania lokalu, a więc nie wykazuje więzi z tym lokalem. Kwestią sporną i niemożliwą do sprawdzenia na tym etapie jest, czy w lokalu były kiedykolwiek rzeczy osobiste skarżącego, czy też nie. Jego argumentacja nie daje podstaw do utrzymania zameldowania w lokalu przy ul. [...] w Ś., utwierdza natomiast, że skoncentrował swoje życie w innym miejscu i w ustalonych okolicznościach sprawy utrzymanie meldunku stworzyłoby fikcję meldunkową.

Podkreślono, że zameldowanie ma potwierdzić stan faktyczny a nie chęci czy zamiar danego podmiotu na przyszłość. Skarżący w ocenie organu w sposób wyraźny i dobrowolny zrezygnował z prawa przebywania w tym lokalu, koncentrując swoje sprawy życiowe w P.. Z jego zeznań złożonych w dniu [...].09.2019 r. wynika jednoznacznie, że nie wniósł sprawy do sądu o przywrócenie posiadania, a więc godzi się z zaistniałym stanem.

Przez dobrowolność rozumie się przy tym nie tylko opuszczenie lokalu z własnej woli, tj. bez przymusu, ale także sytuację, w której, niezależnie od okoliczności opuszczenia lokalu, opuszczający lokal nie podejmuje żadnych działań zmierzających do przywrócenia możliwości przebywania w lokalu. O opuszczeniu lokalu można mówić także wówczas, gdy dana osoba, która opuściła lokal wskutek przeszkód stawianych przez jego właściciela (tj. wbrew własnej woli), nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, których podjęcie doprowadziłoby do uznania działań dysponenta lokalu za bezprawne (wyrok WSA w Białymstoku z dnia 21.03.2019 r. o sygn. II SA/Bk 808/18).

Opuszczenie lokalu w ocenie organu ma charakter trwały, na co wskazuje czas jaki upłynął od momentu opuszczenia lokalu przez skarżącego oraz całkowite przeniesienie centrum życiowego do P. (zamieszkanie, praca, opieka medyczna).

Wyrażenie jedynie woli dalszego zamieszkiwania w opuszczonym lokalu, bez jednoczesnego zobiektywizowania tej woli i przejawienie jej przez wykorzystanie instytucji prawnych umożliwiających dopuszczenie do współposiadania lokalu, nie jest okolicznością wystarczającą do uznania, że nie doszło do dobrowolnego opuszczenia lokalu.

Przepisy ustawy nie przewidują sytuacji "utrzymania zameldowania" na przyszłość, jeżeli nie ma faktycznego zamieszkania w lokalu. Deklarowana chęć powrotu w przyszłości nie może stanowić podstawy do utrzymania zameldowania. Zamiar ten musi być bowiem połączony z zamieszkiwaniem w lokalu i koncentracją w nim swoich interesów życiowych.

Skarżący nie podjąłteżprawnych środków umożliwiających powrót do lokalu powoduje, także brak jest podstaw prawnych do utrzymania fikcji meldunkowej. (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 października 2017 r. II OSK 190/16)

Odwołanie od powyższej decyzji w ustawowym terminie wniósł A. P. wnosząc o jej uchylenie i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez odmowę jego wymeldowania z miejsca stałego pobytu przy ul. [...], [...], względnie umorzenie postępowania, ewentualnie na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I Instancji.

Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 35 pkt u.e.l. poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że przesłanką do wymeldowania jest wyłącznie fizyczne opuszczenie przez osobę, której dotyczy wniosek, miejsca stałego pobytu, gdy tymczasem koniecznym jest ustalenie także przesłanki podmiotowej, tj. dobrowolnego zamiaru zlokalizowania centrum życiowego trwale w innym miejscu, co w niniejszej sprawie zostało pominięte, a także szczegółowo wskazane naruszenia przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy.

Wojewoda decyzją z [...].07.2021 r. nr [...] utrzymał zaskarżoną decyzje w mocy.

W uzasadnieniu swej decyzji Wojewoda wyjaśnił, że przepisy u.e.l. mają charakter porządkowy. Istotą ewidencji ludności jest to, aby rejestracja miejsca pobytu osób była zgodna ze stanem faktycznym. Celowi temu służy zarówno obowiązek meldunkowy osoby przebywającej pod określonym adresem (art. 24 u.e.l.), bądź opuszczającej miejsce pobytu (art. 33 u.e.l.), jak i uprawnienie organu gminy do wydania decyzji o wymeldowaniu, w sytuacji, o której mowa w art. 35 u.e.l.

Za miejsce stałego pobytu uznaje się miejsce, w którym zainteresowana osoba stale realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe, tj. w szczególności mieszka, nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje swoje rzeczy niezbędne do codziennego funkcjonowania (odzież, żywność, meble), przyjmuje wizyty członków rodziny lub znajomych, przyjmuje i nadaje korespondencję. Miejscem stałego pobytu jest jednocześnie miejsce, w pobliżu którego lub w możliwie jak najmniejszym oddaleniu od którego jest zameldowany, stara się koncentrować miejsce pracy lub nauki (ewentualnie miejsce dojazdu do miejsc pracy lub nauki), miejsca robienia zakupów i korzystania z usług opieki medycznej, itp. O istnieniu przesłanki opuszczenia, czy też nieopuszczenia miejsca stałego pobytu można mówić wtedy, gdy całokształt zachowań zainteresowanej osoby będzie wskazywał, iż lokal, w którym była na stałe zameldowana jest nadal miejscem koncentracji jej interesów życiowych lub przestał być tego rodzaju miejscem, (wyrok WSA w Warszawie z dnia 16 grudnia 2008 r., o sygn. IV SA/WA 1417/08). Przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 35 u.e.l. jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Jeżeli zatem strona została usunięta z lokalu w drodze przymusu fizycznego czy psychicznego bądź uniemożliwiono jej dostęp do lokalu np. wobec wymiany zamków w drzwiach, to nie można uznać tego za opuszczenie dotychczasowego miejsca stałego pobytu. Przesłanka istnienia woli opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu może zostać uznana za spełnioną, jeżeli osoba nie podejmie formalnych działań prawnych zmierzających do przewrócenia pobytu do lokalu.

W myśl art. 35 u.e.l. organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1 u.e.l., wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotów wskazanych w art. 28 ust. 2 u.e.l., decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Ustawowymi przesłankami wymeldowania są opuszczenie miejsca pobytu stałego lub czasowego i niedopełnienie obowiązku wymeldowania się.

O opuszczeniu miejsca pobytu w rozumieniu art. 33 u.e.l. można mówić wówczas, gdy osoba, której postępowanie dotyczy, fizycznie nie przebywa w lokalu, w którym uprzednio miała zorganizowane centrum życiowe oraz gdy nieprzebywanie w tym lokalu jest wynikiem woli, zamiaru tej osoby (por. wyrok NSA z dnia 14 maja 2001 r., V SA 1496/00, LEX nr 54454).

Postępowanie w sprawie dokonania wymeldowania, w oparciu o art. 35 u.e.l., wymaga ustalenia, czy osoba powzięła zamiar faktycznego opuszczenia swojego dotychczasowego miejsca pobytu stałego i czy ten zamiar zrealizowała. Przy czym przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego, w rozumieniu art. 35 u.e.l., jest spełniona wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. W takim rozumieniu opuszczeniem lokalu jest nie tylko faktyczne nieprzebywanie, ale i zamiar opuszczenia danego lokalu, z jednoczesnym zerwaniem związków z dotychczasowym lokalem i założeniem w nowym miejscu ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów. Jakkolwiek jednak zamiar ten, rozumiany jako przejaw woli osoby opuszczającej lokal, ma istotne znaczenie przy ocenie, czy do opuszczenia lokalu rzeczywiście doszło, to powinien być on oceniany na podstawie obiektywnych okoliczności, a nie treści ujętych w oświadczeniach zainteresowanej osoby. Przy jego ustaleniu nie można opierać się tylko na oświadczeniach zainteresowanej osoby, lecz należy zbadać, czy oświadczenie to znajduje potwierdzenie w ustalonych okolicznościach faktycznych takich jak np. sposób opuszczenia lokalu, skoncentrowanie swojego ośrodka interesów osobistych i majątkowych (tzw. centrum życiowego) poza miejscem pobytu stałego, czy wreszcie obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w danym miejscu.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, iż przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu przepisu art. 35 u.e.l. jest spełniona wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne (wyrok NSA z 14 maja 2010 r. sygn. akt II OSK 851/09).

Organ odwoławczy uznał, że skarżący opuścił trwale i dobrowolnie lokal przy ul. [...] w Ś.. W konsekwencji zaistniały podstawy do jego wymeldowania z miejsca pobytu stałego. Z akt postępowania wynika, że strony postępowania są w konflikcie. Skarżący od kilkunastu lat nie przebywa w miejscu zameldowania na pobyt stały, co motywowane było zamiarem podjęcia pracy w P., leczeniem oraz dalszą rehabilitacją. Oświadczył, że opuścił przedmiotowy lokal około 2010 r. Od tego czasu nie koncentruje swoich spraw życiowych w miejscu stałego pobytu, tj. w szczególności nie mieszka, nie nocuje, nie spożywa posiłków, nie wypoczywa, nie przyjmuje wizyt członków rodziny lub znajomych/przyjaciół oraz nie przyjmuje pod tym adresem korespondencji.

Skarżący przyjeżdżał do spornego lokalu w celu odwiedzin matki, a także w celu sprawowania czasowej nad nią opieki. Jak oświadczył, jego przypadkowy pobyt w spornym lokalu w dniu [...].01.2019 r. lub [...].04.2019 r. spowodował wymianę zamków. Potwierdzają to wyjaśnienia jego i świadków, które są spójne i logiczne.

Skarżący nie złożył, w terminie przewidzianym przepisami prawa, wniosku do sądu powszechnego o przywrócenie naruszonego posiadania skierowanego przeciwko Z. S.. Pismo o wydanie nowych kluczy skierował do jej pełnomocnika P. P.. Zgodnie z art. 344 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 2018 r., poz. 1025, zwana dalej k.c.), przeciwko temu, kto samowolnie naruszył posiadanie, jak również przeciwko temu, na czyją korzyść naruszenie nastąpiło, przysługuje posiadaczowi roszczenie o przywrócenie stanu poprzedniego i o zaniechanie naruszeń. Roszczenie to nie jest zależne od dobrej wiary posiadacza ani od zgodności posiadania ze stanem prawnym, chyba że prawomocne orzeczenie sądu lub innego powołanego do rozpoznawania spraw tego rodzaju organu państwowego stwierdziło, że stan posiadania powstały na skutek naruszenia jest zgodny z prawem. W myśl art. 344 § 2 k.c. roszczenie wygasa, jeżeli nie będzie dochodzone w ciągu roku od chwili naruszenia. Z wyroku WSA w Poznaniu z [...] września 2015 r. sygn. akt II SA/Po [...] wynika, że podstawowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy ma to, że strona nie wykazała, iż przed rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej podjęła skuteczne działania prawne i faktyczne celem wprowadzenia się do spornego lokalu, czy to poprzez próbę wejścia do lokalu i jego zasiedlenia, czy też poprzez wystąpienie z odpowiednim powództwem posesoryjnym lub petytoryjnym (windykacyjnym). Za równoznaczną z dobrowolnym opuszczeniem lokalu uznaje się sytuację, w której osoba w nim zameldowana została z niego usunięta wbrew swojej woli, ale nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, jak również sytuacja, gdy środki te nie odniosły zamierzonego skutku tj. nie doszło do przywrócenia posiadania (wyroki NSA: z 26 sierpnia 2015 r. sygn. akt II OSK 29/35;z 3 lipca 2015 r. sygn. akt II OSK 3151/13). Tak więc, dla zaistnienia przesłanki opuszczenia miejsca pobytu konieczne jest, aby fizycznemu przebywaniu osoby w innym miejscu pobytu stałego towarzyszył zamiar stałego związania się z tym innym miejscem, urządzenia w nim swego trwałego centrum życiowego. Gdyby zamiaru opuszczenia lokalu wskazany podmiot nie wyraził w sposób jasny, rolą postępowania administracyjnego jest weryfikacja, czy okoliczności sprawy wskazują na istnienie po jego stronie zamiaru trwałego zerwania więzi z miejscem zameldowania (wyrok NSA z 20 lipca 2018 r. sygn. akt II OSK 2036/16). Do takich okoliczności należy przede wszystkim koncentracja interesów życiowych w innym miejscu, przy czym sama wola (zamiar) powrotu do dotychczasowego miejsca zameldowania i to w bliżej nieokreślonej przyszłości nie może samoistnie przesądzać o braku przesłanek do wymeldowania. Co także istotne, przesłanka istnienia woli opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu może zostać uznana za spełnioną, jeżeli osoba nie podejmie formalnych działań prawnych zmierzających do przewrócenia pobytu do lokalu. Nieskorzystanie z takich środków powoduje, że brak jest podstaw do utrzymania fikcji meldunkowej. Za równoznaczną z dobrowolnym opuszczeniem lokalu uznaje się zaś sytuację, w której osoba w nim zameldowana została z niego usunięta wbrew swojej woli, ale nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych (wyrok NSA z 10 stycznia 2019 r. sygn. akt II OSK 297/17).

W rozpatrywanej sprawie bezsprzecznym jest, że skarżący nie koncentruje swoich interesów życiowych w spornym lokalu oraz nie złożył w sądzie pozwu o przywrócenie jego posiadania. Wobec faktu niekwestionowanego obecnego nieprzebywania w przedmiotowym lokalu uznano, że nie przejawił on woli (zamiaru) zamieszkiwania w miejscu zameldowania na stały pobyt. Należało więc przyjąć, że skarżący godzi się na taki stan rzeczy. Dał bowiem temu wyraz nie podejmując przysługujących mu środków prawnych, tj. nie występując z powództwem o ochronę utraconego posiadania przedmiotowego lokalu.

Organ odwoławczy podkreślił ponadto, że pozostawienie w spornym lokalu rzeczy osobistych, rzeczy codziennego użytku nie ma decydującego znaczenia dla ustalenia spełnienia przesłanek stałego zamieszkiwania. Dowód taki należy oceniać w zestawieniu z innymi i dopiero wówczas można uznać, czy dana okoliczność została udowodniona, czy też nie (WSA w Warszawie w wyroku z 19 sierpnia 2009 r. sygn. akt VIII SA/Wa 136/09). Samo pozostawienie rzeczy w lokalu nie świadczy jeszcze o skoncentrowaniu przez odwołującą czynności życiowych w tym miejscu i zasadności odmowy wymeldowania (WSA w Gdańsku w wyroku z 15 stycznia 2009 r. sygn. akt III SA/Gd 360/08).

Powyższe zdecydowało o uznaniu przez organ II instancji, że w sprawie zachodzą ustawowo określone przesłanki do wymeldowania skarżącego z miejsca pobytu stałego. Dowody zgromadzone w aktach sprawy przez organy I instancji świadczą o tym, że na dzień wydania rozstrzygnięcia przez organ odwoławczy zaistniały faktyczne i prawne podstawy do podjęcia decyzji o wymeldowaniu skarżącego z miejsca pobytu stałego. Przeprowadzone postępowanie wykazało, że nie zamieszkuje on pod adresem zameldowania na pobyt stały od kilkunastu lat, nie ma dostępu do lokalu przy ul. [...] w Ś. z powodu wymiany zamków i nie podjął środków prawnych zmierzających do przezwyciężenia przeszkód w swobodnym korzystaniu z mieszkania, co daje podstawy do przyjęcia, że miejsce pobytu stałego opuścił w sposób trwały.

W świetle przedstawionego powyżej stanu faktycznego i prawnego zarzuty odwołania uznano za nieuzasadnione. Burmistrz Ś. respektował w toku postępowania zasady ogólne postępowania administracyjnego wyrażone w dziale I, rozdział 2 k.p.a. Organ I instancji podjął wszelkie niezbędne kroki do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz jej załatwienia, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu stron postępowania. Zebrał wyczerpujący, wystarczający do rozpatrzenia sprawy materiał dowodowy, a wszystkie pozyskane materiały zostały zakwalifikowane jako dowody w sprawie i wykorzystane przy wydaniu rozstrzygnięcia. Dokonana ocena materiału dowodowego odpowiada kryteriom określonych w art. 80 k.p.a. i została przeprowadzona z uwzględnieniem wszystkich przeprowadzonych w sprawie dowodów dotyczących istotnych do rozstrzygnięcia sprawy okoliczności. Burmistrz Ś. wskazał fakty, które uznał za udowodnione oraz dowody, na których oparł swoją decyzję. W decyzji przytoczono przepisy prawa, które uzasadniały wydanie przedmiotowej decyzji oraz dokonano prawidłowej ich wykładni prawnej, posiłkując się orzecznictwem sądów administracyjnych.

Przywołane w treści odwołania zarzuty przyznania wiarygodności zeznaniom Z. S. w pełnym zakresie, gdy tymczasem stan psychiczny wnioskodawczyni od 2018 roku wskazuje, iż niezdolna jest do postrzegania i komunikowania się z dostatecznym rozeznaniem, w ocenie organu odwoławczego nie zasługuje na uwzględnienie. Jak wskazał organ I instancji w przedmiotowej sprawie zbędnym było powoływanie lekarza psychiatry do udziału w przesłuchaniu Z. S. z uwagi na fakt, iż wymieniona w dniu [...] maja 2019 r. samodzielnie, swobodnie składała wyjaśnienia do protokołu. Odpowiedzi były spójne i logiczne, a organ nie miał co do tego żadnych wątpliwości. Organ I instancji uznał za zbędne przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego, gdyż wiadomości specjalistyczne uzyskane z tej opinii nie będą miały istotnego znaczenia dla wyjaśnienia podstawowego elementu jakim jest zamieszkiwanie albo niezamieszkiwanie skarżącego w przedmiotowym lokalu.

Za chybiony również uznano zarzut naruszenia przez organ I instancji art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie. Wojewoda uznał, że toczące się postępowanie sądowe o ubezwłasnowolnienie Z. S. nie stanowi zagadnienia wstępnego w postępowaniu o wymeldowanie w rozumieniu art. 97 § pkt 4 k.p.a. Nie istnieje związek przyczynowy pomiędzy rozstrzygnięciem sprawy meldunkowej, a rozstrzygnięciem we wskazanym powyżej postępowaniu, w związku z czym zawieszenie postępowania w sprawie o wymeldowanie nie jest niedopuszczalne.

Skargę na powyższą decyzję w ustawowym terminie wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu A. P. wnosząc o jej uchylenie oraz o zasądzenie od organu na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Zaskarżonej decyzji zarzucił :

I. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 35 u.e.l. poprzez błędną wykładnię w zakresie dobrowolnego opuszczenia lokalu i przyjęcie, że nie zainicjowanie postępowania sądowego o przywrócenie posiadania jest jednoznaczne z dobrowolnym opuszczeniem lokalu, gdy tymczasem każdy przejaw osoby wymeldowanej zmierzający do powrotu do lokalu lub uzyskania do niego dostępu należy traktować jako brak dobrowolnego opuszczenia lokalu.

II. Naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 86 k.p.a. w zw. z art. 84 k.p.a. 82 k.p.a. poprzez przeprowadzenie dowodu z przesłuchania Z. S. z pominięciem przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego sądowego z dziedziny neurologii lub psychiatrii na okoliczność zdolności wnioskodawczyni do postrzegania i komunikowania się, w sytuacji kiedy jej stan zdrowia wskazuje, iż od co najmniej 2018 roku jest ona niezdolna do spostrzegani i komunikowania swoich spostrzeżeń, zwłaszcza że przed Sądem Okręgowym w P. prowadzone jest postępowanie w przedmiocie ubezwłasnowolnienia Z. S. ze względu na stan zdrowia.

III. Naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. przepisu art. 8 k.p.a. w zw. 10 k.p.a. w zw. z art. 79 k.p.a. poprzez przeprowadzenie w dniu [...] maja 2019 roku czynności przesłuchania Z. S. pomimo okoliczności uniemożliwiających obecność A. P. na terminie ww. czynności z uwagi na pobyt w szpitalu, przy jednoczesnym poinformowaniu organu administracji o powyższej okoliczności i uzyskaniu zapewnienia o nieprzeprowadzeniu czynności.

IV. Naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. przepisu art. 7, art. 77, 80 k.p.a. oraz art. 107 k.p.a. poprzez rozpatrzenie przez organ w sposób niepełny, wybiórczy, sprzeczny z zasadami logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego zebranego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności polegającym na:

a) przyznaniu wiarygodności zeznaniom Z. S. w pełnym zakresie, gdy tymczasem stan psychiczny wnioskodawczyni od 2018 roku wskazuje, iż jest ona niezdolna do postrzegania i komunikowania się z dostatecznym rozeznaniem, a nadto pozostaje pod presją P. P. i wypowiada treści dopiero po sugestii syna P. P., co zostało odnotowane w trakcie drugiego przesłuchania,

b) przyznaniu wiarygodności zeznaniom M. P., gdy tymczasem świadek jest małżonką P. P., jest zaangażowana w konflikt pomiędzy uczestnikiem, a pełnomocnikiem wnioskodawczyni, a nadto od wielu lat choruje na ciężką chorobę uniemożliwiającą samodzielne poruszanie się,

c) odmowę wiarygodności zeznaniom A. U., gdy tymczasem świadek jest sąsiadem wnioskodawczyni, posiada bezpośrednią wiedzę o sprawie i potwierdziła fakt zamieszkiwania wnioskodawcy w lokalu przy ul. [...],

d) błędną ocenę zeznań H. L. w zakresie okoliczności potwierdzających zamieszkiwanie uczestnika w lokalu przy ul. [...] oraz posiadania przedmiotów codziennego użytku przez A. P. ww. lokalu.

e) pominięcie dokumentów przedłożonych przez uczestnika postępowania w toku sprawy, w tym dokumentów załączonych do odwołania od decyzji organu administracji, a dotyczących stanu zdrowia wnioskodawczyni i uczestnika, żądania wydania kluczy do spornego lokalu skierowane przez skarżącego bezpośrednio po wymianie kluczy do lokalu przez P. P. wbrew wiedzy i woli uczestnika.

Konsekwencją błędnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym także częściowego pominięcie istotnych w sprawie okoliczności, jest naruszenie zasady prawny obiektywnej i niedokładne, nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy, poprzez:

1. przyjęcie, że skarżący trwale i dobrowolnie opuścił lokal mieszkalny i nie miał zamiaru powrotu do lokalu w Ś., gdy tymczasem jedynie tymczasowo nie mógł on zamieszkiwać ww. lokalu ze względu na stan zdrowia przebywając wówczas w P. i zamierzał powrócić do lokalu po wykonanym przeszczepie.

2. przyjęcie, że skarżący dobrowolnie opuścił lokal, a po utraceniu posiadania nie podejmował działań zmierzających do przywrócenia posiadania lokalu i po wymianie zamków do drzwi wejściowych lokalu nie podejmował starań o przywrócenie stanu posiadania, gdy tymczasem niezwłocznie po stwierdzeniu wymiany zamków wzywał P. P. do wydania nowego kompletu kluczy oraz zwrotu zabranych przez niego rzeczy osobistych znajdujących się w lokalu, a w związku z niepewnością w zakresie stanu zdrowi i oczekiwaniem na przeszczep nie inicjował dalszych postępowań sądowych.

3. przyjęcie, że P. P. wymienił zamki do drzwi wejściowych do lokalu wnioskodawczyni, gdy tymczasem wymiana zamków nastąpiła wyłącznie w celu pozbawienia posiadania lokalu A. P..

4. pominięcie okoliczności dotyczących stanu zdrowia Z. S. w szczególności rozwijającego się zespołu otępiennego istniejącego już w 2018 roku oraz jej niezdolności do komunikowania się i postrzegania, co stanowiło podstawę do przeprowadzenia przesłuchania w obecności biegłego psychiatry lub neurologa albo przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego na okoliczność oceny zdolności wnioskodawczyni do postrzegania i komunikowania swoich spostrzeżeń.

5. pominięcie braku jakiegokolwiek zaangażowania P. P. w opiekę nad wnioskodawczynią do chwili podjęcia przez A. P. czynności mających na celu zapewnienie całodobowej opieki nad matką i skierowaniu jej w celu poratowania zdrowia do Ośrodka P. w czasie oczekiwania przez A. P. na przeszczep.

V. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. przepisu art. 107 w z art. 140 k.p.a., poprzez brak wyjaśnienia podstawy faktycznej w szczególności nie ustosunkowanie się do okoliczności związanych ze stanem zdrowia wnioskodawczyni i skarżącego oraz nie odniesienia się do wskazanych w toku postępowania przez skarżącego dowodów dotyczących podjęcia działań w przedmiocie przywrócenia utraconego posiadania przez skarżącego.

W uzasadnieniu skargi zarzucono m.in., że Wojewoda naruszył art. 35 u.e.l. poprzez błędną wykładnię w zakresie definicji dobrowolnego opuszczenia lokalu przyjmując, że nie zainicjowanie postępowania sądowego o przywrócenie posiadania przez A. P., po wymianie kluczy do lokalu przez P. P. jest jednoznaczne z dobrowolnym opuszczeniem lokalu. Podkreślono, iż każdy przejaw osoby wymeldowanej zmierzający do powrotu do lokalu lub uzyskania do niego dostępu należy traktować jako brak dobrowolnego opuszczenia lokalu. W niniejszej sprawie zachowaniem wskazującym na brak rezygnacji z lokalu jest żądanie skierowane przez skarżącego do P. P. o wydanie kluczy do lokalu, po ich wymianie w 2019 roku, a także chęć powrotu do mieszkania po pozytywnym przeprowadzenia transplantacji narządu i przyjęciu przeszczepu. (vide: wyrok WSA w Poznaniu z dnia 12 grudnia 2019 r. IV SA/Po 771/19).

Już samo wezwanie skierowane do P. P. o wydanie kluczy do lokalu po podstępnej wymianie zamków wskazuje, że skarżący miał zamiar powrotu do spornego lokalu. Gdyby skarżący faktycznie dobrowolnie opuścił lokal mieszkalny, wówczas z pewnością wnioskodawczyni złożyłaby wniosek o wymeldowanie syna zdecydowanie wcześniej. Tymczasem inicjatorem przedmiotowego postępowania jest wyłącznie brat skarżącego P. P., który najpierw wstrzymał procedurę zapewnienia Z. S. opieki na czas oczekiwania skarżącego na przeszczep, a następnie pozbawił A. P. posiadania lokalu.

Wojewoda w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując swą dotychczasową argumentację i podkreślając, że skarżący nie złożył, w terminie przewidzianym przepisami prawa, wniosku do sądu powszechnego o przywrócenie naruszonego posiadania skierowanego przeciwko Z. S.. P. o wydanie nowych kluczy skierował do jej pełnomocnika P. P., w 2019 r., tj. po wszczęciu postępowania o wymeldowanie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz.U. z 2016 r., poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm, zwanej dalej "p.p.s.a.") wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.

Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sad dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną.

Niniejsza sprawa została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału IV z 01 lipca 2021 r., wydanym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.), zmienionej ustawą z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. z 2020 r., poz. 875).

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Wojewoda z [...].07.2021 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Ś. z [...].03.2020 r. nr [...] orzekającą o wymeldowaniu A. J. P. z miejsca pobytu stałego ul. [...], [...].

Oceniając wydane w sprawie decyzje w oparciu o wyżej wskazane kryterium Sąd uznał, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j.: Dz. U. z 2019 r. poz. 1397 z późn. zm. - dalej powoływanej w skrócie jako "u.e.l.") organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1 u.e.l. wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. W świetle tego przepisu decyzja w sprawie wymeldowania ma charakter związany i zapada, gdy jednocześnie spełnione zostaną przesłanki opuszczenia miejsca pobytu stałego oraz niedopełnienia obowiązku wymeldowania się. Innymi słowy organ administracji w razie spełnienia w/w przesłanek ma obowiązek wymeldować daną osobę.

Na wstępie Sąd wyjaśnia, że celem decyzji o wymeldowaniu jest wyłącznie doprowadzenie do zgodności faktycznego miejsca pobytu danej osoby z miejscem rejestracji. Wydawana na podstawie art. 35 u.e.l. decyzja administracyjna służy celom jedynie aktualizacyjnym, tj. doprowadzeniu do zgodności pomiędzy miejscem zamieszkania a miejscem zameldowania danej osoby. Ewidencja ludności ma bowiem charakter wyłącznie rejestracyjny, tak więc zapis o zameldowaniu musi odzwierciedlać faktyczne miejsce i charakter pobytu danej osoby, a zatem bez znaczenia dla rozstrzygnięcia w sprawie wymeldowania pozostają jakiekolwiek oczekiwania - czy choćby nawet roszczenia prawne - określonej osoby związane z danym lokalem. (vide wyrok WSA w Gdańsku z 18 czerwca 2020 r. o sygn. III SA/Gd 849/19). Postępowanie o wymeldowanie ma na celu doprowadzenie do zgodności ewidencji z rzeczywistym stanem rzeczy. Utrzymywanie stanu zameldowania w lokalu, w którym dana osoba faktycznie nie przebywa, stanowiłoby natomiast tzw. fikcję meldunkową, która jest sprzeczna z celem instytucji zameldowania, a przede wszystkim z jej rejestrowym (ewidencyjnym) charakterem. (tak WSA w Szczecinie w wyroku z 18 czerwca 2020 r. o sygn. II SA/Sz 840/19).

Sąd wskazuje, że wymeldowanie to czynność materialno - techniczna służąca prowadzeniu ewidencji ludności i nie ma wpływu na prawa do lokalu, w tym szczególnie na prawo własności. Przy ustalaniu przesłanek wymienionych przepisie art. 35 u.e.l. należy mieć na uwadze, że tak zameldowanie, jak i wymeldowanie z miejsca stałego pobytu, ma charakter wyłącznie ewidencyjny i rejestrowy. Tym samym nie rodzi ono ani też nie niweczy żadnych praw rzeczowych bądź obligacyjnych do określonego lokalu. Realizacji tych praw można natomiast dochodzić na drodze postępowania cywilnego przed sądem powszechnym. Jeżeli zatem dana osoba opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego i nie dopełnia obowiązku wymeldowania się, decyzję w tej sprawie musi podjąć właściwy organ gminy. Jak wyjaśniono wyżej, kwestie meldunkowe nie wpływają na stosunki właścicielskie, w tym możliwość korzystania z lokalu. Są to dwie różne kwestie, wynikające z odmiennych dziedzin prawa. Prawo własności kształtują bowiem przepisy prawa cywilnego (art. 140 i nast. ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny; t.j.: Dz. U. z 2020 r. poz. 1740). Obowiązek meldunkowy stanowi tymczasem domenę prawa administracyjnego i znajduje rozwinięcie w ustawie o ewidencji ludności. Zameldowanie skarżącego w lokalu nie rzutuje zatem w żaden sposób na jego ewentualne uprawnienia właścicielskie do tego lokalu.

Przedmiot sprawy dotyczy wymeldowania z pobytu stałego, dlatego wyjaśnienia wymaga, że pobytem stałym w rozumieniu przepisu art. 25 ust. 1 u.e.l. jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Z treści w/w przepisu wynika, że o pobycie stałym przesądzają takie elementy, jak: fizyczne przebywanie osoby w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem oraz zamiar przebywania w tym miejscu (lokalu) w sposób stały (na stałe).

Przyjmuje się, że miejsce pobytu stałego danej osoby to miejsce, w którym osoba ta realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe: nocuje tam, spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje rzeczy niezbędne do codziennego funkcjonowania, takie jak odzież, rzeczy osobiste, żywność, przyjmuje tam wizyty członków rodziny, znajomych itp. (tak m.in. wyrok WSA w Poznaniu z 11 lutego 2021 r. o sygn. II SA/Po 204/20

Z utrwalonego w tej materii orzecznictwa sądowoadministracyjnego wynika, że opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu przepisu art. 35 u.e.l. następuje, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne.

Z taką zmianą miejsca pobytu mamy do czynienia w sytuacji, gdy dana osoba faktycznie nie przebywa w określonym lokalu i opuściła go na stałe, a zamiar ten jest związany z założeniem w innym - nowym miejscu - ośrodka osobistych i majątkowych interesów. Rezygnacja z przebywania w określonym lokalu może nastąpić w sposób wyraźny - przez złożenie stosownego oświadczenia, ale także w sposób dorozumiany - przez zachowanie, które w sposób nie budzący wątpliwości wyraża wolę danej osoby skoncentrowania swojej aktywności życiowej w innym miejscu. (tak m.in. WSA w Poznaniu w wyroku z 17 marca 2021 r. o sygn. IV SA/Po 1932/20).

Trwałe opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stałego związane jest zazwyczaj z jednoczesnym zerwaniem związków z dotychczasowym lokalem i brakiem woli powrotu do miejsca swojego dotychczasowego zameldowania. Z kolei opuszczenie lokalu można uznać za dobrowolne, jeżeli wynikało ono z nieskrępowanej woli przeniesienia swoich interesów życiowych w inne miejsce. Innymi słowy, o dobrowolności decyduje samodzielna rezygnacja z przebywania pod danym adresem, nie zaś rezygnacja wywołana przymusem fizycznym czy psychicznym osoby trzeciej. Jednak w ugruntowanym już orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się nadto, że na równi z dobrowolnością opuszczenia lokalu należy traktować te sytuacje, w których osoba podlegająca wymeldowaniu nie może zgodnie z prawem lub na skutek okoliczności faktycznych dalej zamieszkiwać w miejscu, w którym była zameldowana, to jest także wtedy gdy deklaruje zamiar powrotu do lokalu, jednak z przyczyn obiektywnych zrealizowanie tego zamiaru nie jest już możliwe. Jednocześnie – co należy podkreślić - zwraca się uwagę, że powiązanie przesłanki opuszczenia miejsca stałego pobytu z kwestią dobrowolności ma jedynie takie znaczenie, że nie może dojść do wymeldowania tak długo, jak długo zainteresowany może podjąć próby przywrócenia zamieszkiwania, usunięcia skutków zastosowania przymusu, likwidacji stanu niezgodnego z jego wolą, a polegającego na braku możliwości zamieszkiwania. Tym samym na równi z dobrowolnym opuszczeniem lokalu traktuje się również sytuację, gdy osoba w nim zameldowana została przymuszona w drodze przymusu psychicznego lub fizycznego do opuszczenia tego lokalu, jednak nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu lub środki te nie będą prawnie skuteczne. Powiązanie przesłanki opuszczenia miejsca stałego zamieszkania z kwestią dobrowolności ma jedynie takie znaczenie, że nie może dojść do wymeldowania tak długo, jak długo zainteresowany może podjąć próby przywrócenia zamieszkiwania, usunięcia skutków zastosowania przymusu, likwidacji stanu niezgodnego z jego wolą, a polegającego na braku możliwości zamieszkiwania. Wyczerpanie bezskuteczne tych środków lub rezygnację z ich zastosowania albo upływ terminów do ich zastosowania uznaje się za okoliczność usuwającą stan przymusu, a zatem otwierającą drogę do wymeldowania (zob. w tej materii wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 9 maja 2012 r., sygn. akt II OSK 299/11; z dnia 16 października 2013 r., sygn. akt II OSK 1163/12; z dnia 20 maja 2016 r., sygn. akt II OSK 2065/14; z dnia 11 stycznia 2018 r., sygn. akt II OSK 1177/17; z dnia 8 czerwca 2019 r., sygn. akt II OSK 2025/17; z dnia 18 grudnia 2019 r., sygn. akt II OSK 3427/18; z dnia 19 grudnia 2019 r., sygn. akt II OSK 3268/18; wyroki WSA w Gdańsku z 27 maja 2021 r. o sygn. III SA/Gd 1199/20 oraz z 22 kwietnia 2021 r. o sygn. II SA/Gd 1070/20; wyroki NSA z 25 maja 2020 r. o sygn. II OSK 417/19 oraz z 12 lutego 2020 r. o sygn. II OSK 3702/18).

Wskazuje się nawet, że na równi z dobrowolnym opuszczeniem lokalu traktuje się sytuację, gdy osoba w nim zameldowana została przymuszona w drodze przymusu psychicznego lub fizycznego do opuszczenia tego lokalu, jednak nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu (tak NSA w wyroku z 17 lipca 2020 r. o sygn. II OSK 392/20). Podkreśla się, że wprawdzie opuszczenie miejsca pobytu stałego musi cechować się dobrowolnością i trwałością, jednak przez dobrowolność rozumie się nie tylko opuszczenie lokalu z własnej woli, tj. bez przymusu, ale także sytuację, w której, niezależnie od okoliczności opuszczenia lokalu, opuszczający lokal nie podejmuje żadnych działań zmierzających do przywrócenia możliwości przebywania w lokalu. O opuszczeniu lokalu można mówić także wówczas, gdy osoba, która opuściła lokal wskutek przeszkód stawianych przez jego właściciela (tj. wbrew własnej woli), nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, których podjęcie doprowadziłoby do uznania działań dysponenta lokalu za bezprawne (tak NSA w wyroku z 16 lipca 2020 r. o sygn. II OSK 686/20). Przy czym powiązanie przesłanki opuszczenia miejsca stałego zamieszkania z kwestią dobrowolności ma jedynie takie znaczenie, że nie może dojść do wymeldowania tak długo, jak długo zainteresowany może podjąć próby przywrócenia zamieszkiwania, usunięcia skutków zastosowania przymusu, likwidacji stanu niezgodnego z jego wolą, a polegającego na braku możliwości zamieszkiwania. Wyczerpanie bezskuteczne tych środków lub rezygnację z ich zastosowania uznaje się za okoliczność usuwającą stan przymusu, a zatem otwierającą drogę do wymeldowania (tak NSA w wyroku z 16 grudnia 2020 r. o sygn. II OSK 1609/18). Tak więc nawet jeżeli sama przyczyna opuszczenia lokalu przez osobę, której dotyczy postępowanie w sprawie wymeldowania, nie była dobrowolna, to następne trwałe przeniesienie centrum życiowego, bez podejmowania jakiejkolwiek czynności prawnej zmierzającej do odzyskania możliwości zamieszkiwania w opuszczonym lokalu, stwarza sytuację prawną zobowiązującą organ administracji do wymeldowania takiej osoby z dawniej zajmowanego lokalu, skoro obowiązku meldunkowego sama nie dopełniła (por. wyrok WSA w Warszawie z 07 kwietnia 2021 r. o sygn. VIII SA/Wa 149/21). Brak dobrowolności nie stanowi więc jednoznacznie negatywnej przesłanki do orzeczenia w przedmiocie wymeldowania (nie wyklucza możliwości wymeldowania). Należy bowiem przyjąć, że nawet jeśli samo opuszczenie lokalu nie było dobrowolne i zachodziły okoliczności przymusu psychicznego czy fizycznego, to następcze, trwałe związanie swojego centrum życiowego z innym miejscem zamieszkania, bez podejmowania działań prawnych w celu odzyskania możliwości zamieszkiwania w opuszczonym lokalu, stwarza sytuację zobowiązującą organ administracji do wymeldowania takiej osoby z poprzednio zajmowanego lokalu, albowiem osoba ta w sensie obiektywnym nie zamieszkuje już pod wskazanym adresem, a zatem stan faktyczny w zakresie miejsca pobytu jest sprzeczny ze stanem ujawnionym w ewidencji ludności. Sam zamiar osoby opuszczającej lokal ma znaczenie, choć jedynie na podstawie obiektywnie istniejących i konkretnych okoliczności faktycznych sprawy, nie zaś tylko samych oświadczeń zainteresowanej osoby, w których formułuje ona subiektywnie swoją wolę (patrz wyrok WSA w Krakowie z 28 maja 2020 r. o sygn. III SA/Kr 59/20).

Trafnie przyjmuje się, że sama deklarowana chęć powrotu do dotychczasowego miejsca zameldowania nie może samoistnie przesądzać o braku przesłanek do wymeldowania. O ocenie charakteru pobytu, czy też opuszczenia lokalu, decyduje nie tyle werbalna treść oświadczenia woli, lecz okoliczności faktyczne wskazujące na zamiar rzeczywisty. Zamiar utrzymania związków z miejscem stałego zameldowania powinien być oceniany na podstawie obiektywnie istniejących i konkretnych okoliczności faktycznych sprawy, z których taki wniosek da się logicznie wyprowadzić. Nie można bowiem poprzestać tylko na oświadczeniach strony, w których formułuje ona subiektywnie swoją wolę (vide wyrok WSA w Gdańsku z 03 października 2019 r. o sygn. III SA/Gd 462/19).

Przedmiotem oceny w postępowaniu o wymeldowanie są zawsze okoliczności istniejące w dniu faktycznego opuszczenia miejsca stałego zameldowania. Z kolei ocena zamiaru opuszczenia lokalu, tzn. ustalenie, czy miało ono charakter dobrowolny odbywa się przez ocenę całokształtu okoliczności obiektywnych.

Przechodząc na grunt niniejszej sprawy Sąd orzekający stanął na stanowisku, że okoliczności dotyczące zmiany miejsca zamieszkania przez skarżącego i opuszczenie przez niego spornego lokalu miało charakter dobrowolny i trwały w rozumieniu wyżej przedstawionych zasad. Przekonanie Sądu wynika z oceny całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym w szczególności z zeznań i argumentacji podnoszonej przez samego skarżącego. Sąd podkreśla, że już z samych zeznań skarżącego, który przecież nie zeznawał na swoją niekorzyść, wynika spełnienie przesłanek do wymeldowania go. Zwrócić należy bowiem uwagę, że skarżący w swoich zeznaniach sam przyznał, iż w lokalu przy ul. [...] w Ś. od momentu zameldowania zamieszkiwał do roku [...]. Lokal ten opuścił w związku z podjęciem pracy poza Ś.. Swoje życie skoncentrował w P.. W lokalu przy ul. [...] w Ś. pozostały jego rzeczy osobiste, jednak zostały one spakowane po śmierci K. S. (męża matki) i prawdopodobnie wyniesione na śmieci przez brata P. P.. Od [...]. skarżący nie mieszkał w tym lokalu i pojawiał się w nim systematycznie, ale jedynie w ramach odwiedzin, zrobienia zakupów matce, czy wyjazdu na cmentarz.

Skarżący przyznał też, że od dnia [...].04.2019r. po wymianie zamków przez P. P. nie posiada kluczy do tego lokalu oraz że nie podjął żadnej próby powrotu do lokalu ponieważ padają pod jego adresem groźby ze strony brata P. P..

Z kolei w swoim zeznaniu z dnia [...].09.2019r. skarżący wskazał, że [...] stycznia 2019r. chciał wejść do mieszkania w Ś., ale okazało się to niemożliwe, ponieważ wymienione zostały zamki w drzwiach wejściowych. Otrzymał też wiadomość sms od brata P. P., że w mieszkaniu tym ma się nie pokazywać. Skarżący wyraził werbalną chęć powrotu do spornego lokalu, jednak nie wniósł do sądu cywilnego pozwu o przywrócenie posiadania tego lokalu z uwagi na swój stan zdrowia. Skarżący po wyprowadzce ze spornego lokalu mieszkał początkowo u swojej partnerki, a teraz mieszka u znajomego. Nie ma tytułu prawnego do lokalu w P., w którym mieszka i nie jest zameldowany w P. na pobyt czasowy. Zeznał, iż chce wrócić do mieszkania w Ś., ale będzie to zależne od jego stanu zdrowia.

W toku postępowania administracyjnego przesłuchano także wnioskodawczynię Z. S. oraz świadków A. U., K. M., M. K., R. K., H. L. i M. P.. Zeznania przesłuchanych świadków częściowo były spójne a częściowo sprzeczne. Sprzeczności te nie miały jednak kluczowego znaczenia dla sprawy, gdyż skarżący sam przyznał, że co najmniej od 2012 r. nie zamieszkuje w spornym lokalu i od tego czasu bywał w nim jedynie okazjonalnie odwiedzając matkę. Przyznał też, że od dnia [...].01.2019r. nie posiada kluczy do tego mieszkania. Biorąc pod uwagę, że w świetle jego zeznań sporny lokal opuścił ok. 9 lat temu w ocenie Sądu niewątpliwie spełniona została przesłanka trwałości w rozumieniu przepisu art. 35 u.e.l., gdyż w tym długim przecież okresie czasu nie mieszkał już na stałe w tym mieszkaniu i nie próbował do niego fizycznie wrócić.

Odnośnie przesłanki dobrowolności w rozumieniu przepisu art. 35 u.e.l. Sąd wskazuje, że z zeznań skarżącego nie wynika, by lokal ten w 2012 r. opuścił pod przymusem. Element przymusu pojawił się dopiero w 2019 r. po wymianie zamków w tym lokalu przez P. P.. Jednak skarżący nie podjął żadnych realnych działań, by doprowadzić do zmiany tego stanu rzeczy. Sąd przyjął, że spełniona została w przypadku skarżącego przesłanka dobrowolności w rozumieniu przepisu art. 35 u.e.l. przede wszystkim dlatego, że nie podjął on kroków prawnych zmierzających do powrotu do tego lokalu. Przede wszystkim nie wytoczył on powództwa o przywrócenie mu posiadania spornego lokalu na podstawie art. 344 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 2018 r., poz. 1025, zwana dalej k.c.). Przy czym w myśl art. 344 § 2 k.c. roszczenie to wygasa, jeżeli nie będzie dochodzone w ciągu roku od chwili naruszenia. Tak więc nawet gdyby przyjąć, że skarżący utracił posiadanie tego lokalu nie w chwili wyprowadzki z niego, lecz dopiero z dniem wymiany zamków do niego, to w myśl art.344 § 2 k.c. także już upłynął roczny termin do skutecznego wniesienia takiego powództwa. Tym samym w świetle omówionych wcześniej zasad skarżący dobrowolnie utracił posiadanie tego lokalu, gdyż nawet gdyby przyjąć, że skarżącego w drodze przymusu psychicznego lub fizycznego zmuszono (czego nie podnosi nawet sam skarżący) do opuszczenia tego lokalu lub że utracił je [...].01.2019 r., gdy uniemożliwiono mu dostęp do tego lokalu, to jednak nie skorzystał we właściwym czasie z przysługujących mu środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, tj. z powództwa posesoryjnego. I to jest zasadnicza przyczyna w powiązaniu z jego zeznaniami z których nie wynika, by został przymuszony do opuszczenia tego lokalu, dla której Sąd przyjął, że skarżący opuścił lokal dobrowolnie. Odnosząc się do argumentacji skarżącego, że nie mógł wytoczyć powództwa posesoryjnego z uwagi na zły stan swojego zdrowia należy wskazać, że roczny termin do wniesienia powództwa posesoryjnego jest terminem długim umożliwiającym wniesienie takiego powództwa. Należy podkreślić, że skarżący nie wytoczył takiego powództwa nawet po dniu [...] marca 2019 r., kiedy to wpłynął wniosek o jego wymeldowanie (początkowo sformułowany jako wniosek w sprawie uchylenia czynności materialno-technicznej zameldowania na pobyt stały). Sąd zauważa, że w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym skarżący brał aktywny udział, a więc w tym okresie czasu jego stan zdrowia pozwalał również na wytoczenie powództwa posesoryjnego.

Niespornym jest, że skarżący nie wniósł powództwa posesoryjnego przeciw matce. Kwestionowanie samej decyzji o wymeldowaniu w postępowaniu administracyjnym nie może służyć przywróceniu posiadania. Jeżeli skarżący uważał, że jego prawa do przebywania w lokalu zostały naruszone, winien był skorzystać z właściwej w tym zakresie drogi sądowej, odrębnej od postępowania toczącego się w przedmiocie wymeldowania. Podjęta przez skarżącego bez przymusu ze strony innych osób decyzja o wyprowadzeniu się oraz późniejszy brak podjęcia adekwatnych kroków prawnych w zakresie przywrócenia naruszonego posiadania przesądzają o dobrowolności opuszczenia przedniego tego lokalu.

Powyższe okoliczności przemawiają za obiektywnym uznaniem woli skarżącego co do zerwania związków z lokalem. W ich świetle opuścił on lokal w sposób trwały i dobrowolny. Z tego punktu widzenia bez znaczenia pozostaje jego subiektywna i jedynie deklaratywna wola (zamiar) powrotu do dotychczasowego miejsca zameldowania na pobyt stały i to w bliżej nieokreślonej przyszłości. Wola ta powinna być potwierdzona przez faktyczne starania, których brak. Fakt wieloletniego nieprzebywania skarżącego w przedmiotowym lokalu i skoncentrowanie swojego centrum życiowego w innym miejscu świadczy, że wystąpiły przesłanki określone w art. 35 u.e.l., uzasadniające jego wymeldowanie z pobytu stałego w tym lokalu. Natomiast odmowa wymeldowania i dalsze utrzymywanie fikcji meldunkowej, w sytuacji, gdy faktycznie nie mieszka on w miejscu stałego zameldowania i nie koncentruje w nim swoich spraw życiowych, naruszałoby sens i wiarygodność ewidencji ludności.

Mając na uwadze powyższe, w ocenie Sądu w stanie faktycznym sprawy właściwym na moment wydania decyzji zamiar opuszczenia lokalu przez skarżącego należy ocenić, jako dobrowolny i trwały, a zatem ustalenia organów orzekających w tej materii są należy uznać za w pełni prawidłowe.

Przechodząc do oceny procedowania organów orzekających w sprawie Sąd nie dopatrzył się istotnych uchybień w postępowaniu dowodowym mających wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu materiał dowodowy był kompletny, spójny i wystarczający do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Jednocześnie opisane ustalenia faktyczne są prawidłowe i nie naruszają zasady swobodnej oceny dowodów. Sąd stoi na stanowisku, że postępowanie zostało zasadniczo przeprowadzone w zgodzie z przepisami art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Nawet danie przymiotu wiarygodności zeznaniom skarżącego (czego nie uczyniły organy obu instancji) nie daje podstaw do odmowy jego wymeldowania. Skarżący nie przedstawił bowiem przekonującej argumentacji na poparcie własnych twierdzeń w tym przedmiocie. Uzasadnienia wydanych w sprawie decyzji zawierają z kolei odniesienie się do przeprowadzonych dowodów. Wyczerpująco opisano w nich nadto podstawę faktyczną i prawną. Uzasadnienia te spełniają zatem wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a.

Jednocześnie Sąd dostrzega pewne uchybienia procesowe, jednak pozostające bez wpływu na wynik sprawy. W szczególności przesłuchanie wnioskodawczyni w dniu [...].05.2019r. nastąpiło z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego w zakresie zapewnienia udziału stronie w czynności postępowania administracyjnego, a to ze względu na zawiadomienie organu przez skarżącego o braku możliwości jego uczestnictwa w tym przesłuchaniu z uwagi na jego pobyt w szpitalu. Jednak organ I instancji konwalidował to uchybienie uwzględniając wniosek pełnomocnika skarżącego o przeprowadzenie dowodu z ponownego przesłuchania Z. S..

Sąd nie dostrzega także podstaw do kwestionowania odmowy przez organ powoływania lekarza psychiatry do udziału w przesłuchaniu Z. S. oraz odmowy przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego sądowego psychiatry na okoliczność stanu zdrowia psychicznego Z. S., gdyż w dniu [...] maja 2019r. samodzielnie i swobodnie składała ona wyjaśnienia do protokołu. Jej odpowiedzi były spójne i logiczne, a organ nie miał co do tego żadnych wątpliwości. Sąd podkreśla, że to urzędnik prowadzący przesłuchania miał najlepszą możliwość oceny zdolności w/w do składania oświadczeń woli z dostatecznym rozeznaniem oraz do składania wiarygodnych zeznań. Zresztą, niestety obecnie nie ma możliwości oceny stanu zdrowia psychicznego Z. S. z uwagi na jej późniejszy zgon.

Decydujące jednak znaczenie dla Sądu ma fakt, że nawet gdyby pominąć zeznania Z. S., to już wyłącznie na podstawie samych zeznań skarżącego nie budzi wątpliwości Sądu istnienie przesłanek obligujących organy administracji do jego wymeldowania ze spornego lokalu. Sąd dał bowiem wiarę twierdzeniom skarżącego, mającym potwierdzenie w części innych dowodów, że do 2012 r. mieszkał on w tym lokalu, lecz w 2012 r. z niego się wyprowadził i nie podejmował realnych starań faktycznych i prawnych zmierzających do ponownego zamieszkania w tym lokalu.

Podsumowując powyższe wskazać należy, że organy orzekające prawidłowo zastosowały art. 35 u.e.l. uznając, że w sprawie wystąpiły przesłanki uzasadniające wymeldowanie skarżącej z pobytu stałego.

W tym stanie rzeczy z przyczyn wskazanych i opisanych wyżej Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu stwierdzając, że zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji są zgodne z prawem, oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).