Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 722/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-05-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 195 par. 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 135
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Joanna Skiba Asesor WSA Anna Fyda-Kawula (spr.) Sędzia WSA Przemysław Żmich Protokolant referent stażysta Magdalena Murawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 maja 2022 r. sprawy ze skargi V. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia rodzicielskiego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (SKO) w Warszawie zaskarżoną decyzją z 10 marca 2020 r. nr KOC 807/Sr/20 po ponownym rozpatrzeniu sprawy w wyniku odwołania W. S. (poprzednio K., dalej: Skarżąca) na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 oraz art. 17 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., zwanej dalej: k.p.a.) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy nr ŚR/000043/SRD/01/2020 z 8 stycznia 2020 r. o odmowie przyznania Skarżącej prawa do świadczenia rodzicielskiego.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Prezydent Miasta Stołecznego Warszawy decyzją z 8 stycznia 2020 r. na podstawie art. 1 ust. 2 pkt 2, art. 17c i art. 20 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 2220 ze zm.), § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 lipca 2018 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna (Dz. U. z 2018 r., poz. 1497), rozporządzenia Ministra Rodziny Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1466) oraz art. 104, art. 107 § 3 i art. 108 § 1 k.p.a. odmówił przyznania Skarżącej prawa do świadczenia rodzicielskiego na dziecko E. S. urodzoną 16 lipca 2019 r. W uzasadnieniu tej decyzji organ stwierdził, że Skarżąca - obywatelka Ukrainy do wniosku o świadczenie rodzicielskie dołączyła dokument tożsamości córki i kartę pobytu członka rodziny obywatela UE wydaną na jej nazwisko 30 października 2019 r. z datą ważności do 30 października 2021 r. i poinformowała, że nie posiada decyzji wojewody o zezwoleniu na pobyt na terytorium RP, gdyż ta nie jest wydawana osobom posiadającym kartę pobytu członka rodziny obywatela UE. Złożona do akt karta pobytu członka rodziny obywatela UE nie zawiera jednak wymaganej przepisami ustawy adnotacji o dostępie do rynku pracy. Organ przywołał treść art. 1 ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w którym wymieniono cudzoziemców uprawnionych do otrzymywania świadczenia rodzicielskiego i wyjaśnił, że nie daje on możliwości przyznania świadczenia rodzicielskiego cudzoziemcowi posiadającemu kartę pobytu członka rodziny obywatela UE, wobec czego świadczenie nie zostało przyznane.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji z 10 marca 2020 r. utrzymującej w mocy powyższą decyzję Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy z 8 stycznia 2020 r. SKO w Warszawie stwierdziło, że decyzja ta jest zgodna z prawem.

W skardze na powyższą decyzję Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 1 ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez dokonanie przez organ niewłaściwej wykładni, której wynikiem był błędny wniosek organu, iż świadczenie rodzinne jej nie przysługuje, a także przepisów prawa proceduralnego w postaci art. 6, art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 1 pkt 4 i 6 k.p.a. poprzez zaniechanie dopełnienia obowiązku wyczerpującej oceny materiału dowodowego, skutkującego zaniechaniem dokonania ustaleń faktycznych w sprawie. Skarżąca wniosła o uchylenie wydanych w sprawie decyzji w całości.

W uzasadnieniu skargi Skarżąca podniosła, że świadczenie rodzinne przysługuje jej jako członkowi rodziny obywatela Państwa Członkowskiego Unii Europejskiej na podstawie art. 1 ust. 2 pkt 2 lit. a), tj. cudzoziemcowi, do którego zastosowanie mają przepisy o koordynacji zabezpieczenia społecznego, nie zaś przepisy art. 1 ust. 2 pkt 2 lit. c-e), które dotyczą innych kategorii cudzoziemców. Powołała się na regulacje zawarte w ustawie z dnia 14 lipca 2006 r. o wjeździe na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, pobycie oraz wyjeździe z tego terytorium obywateli państw członkowskich Unii Europejskiej i członków ich rodzin (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 293). Podniosła, że wymóg posiadania na karcie pobytu adnotacji "dostęp do rynku pracy" dotyczy wyłącznie cudzoziemców należących do tej kategorii osób nieposiadających obywatelstwa polskiego, do której zastosowanie ma ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 35), której zgodnie z jej art. 2 pkt 2 nie stosuje się do obywateli państw członkowskich Unii Europejskiej (...) oraz członków ich rodzin, którzy do nich dołączają lub z nimi przebywają. Obywatele państw członkowskich, a także ich rodziny korzystają z gwarancji związanych z mającą swoje umocowanie w traktatach unijnych zasadą swobodnego przepływu osób, zaś problematykę dotyczącą pomocy socjalnej w sposób bezpośredni reguluje rozporządzenie nr 883/2004 wraz z rozporządzeniem wykonawczym nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczące wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do których to przepisów odsyła art. 1 ust. 2 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 27 listopada 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 1259/20 oddalił skargę na powyższą decyzję. W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, że Skarżąca nie należy do żadnej kategorii osób – cudzoziemców wymienionych w art. 1 ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przepis ten, zawiera zamknięty katalog osób – cudzoziemców, którym przysługuje wnioskowane świadczenie rodzicielskie. Katalog ten nie wskazuje na możliwość przyznania świadczenia cudzoziemcowi posiadającemu tylko kartę pobytu członka rodziny obywatela UE. Przepis art. 2 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych przyznaje ww. prawo osobom, które przebywają na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie zezwolenia na pobyt stały albo na podstawie zezwolenia na pobyt czasowy, o którym mowa w art. 139a ust. 1 lub art. 139o ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach, bądź osobom posiadającym kartę pobytu z adnotacją "dostęp do rynku pracy". Zdaniem Sądu, Skarżąca nie wykazała, że spełnia którąkolwiek z przesłanek uprawniających do pobierania ww. świadczeń, pomimo że pełna treść ww. przepisu została jej przedstawiona. Skarżąca legitymuje się bowiem kartą pobytu, jednak bez adnotacji o dostępie do rynku pracy, nie posiada też zezwolenia na pobyt stały ani na pobyt czasowy. Na etapie kontroli prawa cudzoziemca do świadczeń rodzinnych organ administracji sprawdza posiadanie przez wnioskodawcę enumeratywnie określonych w ustawie dokumentów. Nie ma zaś kompetencji do oceny uprawnień cudzoziemca wynikających z przepisów ustawy o cudzoziemcach. Nie może zatem we własnym zakresie przesądzać kwestii, które leżą poza przedmiotem sprawy. Również Sąd administracyjny nie ma uprawnień do oceny uprawnień Skarżącej, poza kwestią spełnienia wymogów, o których mowa w art. 2 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W odniesieniu zaś do przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, na które powołuje się Skarżąca, Sąd stwierdził, że w sprawie nie wykazano, że mają one zastosowanie. Zgodnie z art. 3 ust. 15a ustawy o świadczeniach rodzinnych ilekroć jest w niej mowa o przepisach o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, oznacza to rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 oraz rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009. Przepisy te przewidują, co do zasady, zakaz kumulacji świadczeń o charakterze rodzinnym (art. 10 rozporządzenia nr 883/2004), a przy tym określają, że wnioskodawca nie ma możliwości wyboru kraju właściwego do wypłaty świadczeń. Zgodnie z art. 68 ust. 1 lit. a) rozporządzenia nr 883/2004 w przypadkach, w których na podstawie ustawodawstwa więcej niż jednego Państwa Członkowskiego udzielane są świadczenia w tym samym okresie i dla tych samych członków rodziny, zastosowanie mają zasady pierwszeństwa, które przewidują, że w przypadku świadczeń wypłacanych przez więcej niż jedno Państwo Członkowskie z różnych tytułów, w pierwszej kolejności bierze się pod uwagę prawa udzielone z tytułu zatrudnienia lub pracy na własny rachunek, w drugiej kolejności prawa udzielane z tytułu otrzymywania emerytury lub renty i w ostatniej kolejności prawa uzyskane na podstawie miejsca zamieszkania. Zgodnie zaś z art. 68 ust. 2 rozporządzenia nr 883/2004 w przypadku zbiegu uprawnień świadczenia rodzinne udzielane są zgodnie z ustawodawstwem wyznaczonym, jako mające pierwszeństwo na podstawie art. 68 ust. 1 lit. a) rozporządzenia nr 883/2004. Uprawnienia do świadczeń rodzinnych z tytułu innych kolidujących ustawodawstw zawieszane są do kwoty przewidzianej przez pierwsze ustawodawstwo i w odpowiednim przypadku, określany jest dodatek dyferencyjny dla sumy, która przekracza tę kwotę. Sąd stwierdził, że istotnie przepisy art. 1 ust. 2 pkt 2 lit. c-e) ustawy o świadczeniach rodzinnych nie dotyczą cudzoziemców będących obywatelami państw UE, Skarżąca jednak nie jest obywatelem państwa UE, a także nie podała ani we wniosku, ani w odwołaniu, ani w skardze, na jakiej podstawie faktycznej (tj. w oparciu o czyje prawa, gdy chodzi o członka jej rodziny i gdzie zatrudnionego bądź gdzie pobierającego świadczenia emerytalne czy rentowe, jak stanowi art. 68 ust. 1 lit. a) rozporządzenia nr 883/2004), opiera swoje prawa implikujące zastosowanie wobec niej ww. przepisów o systemie koordynacji. Powoływanie się przez Skarżącą na ww. przepisy dotyczące konieczności zastosowania systemu koordynacji zabezpieczeń społecznych tylko z racji posiadania za męża Niemca, pozostaje więc, w ocenie Sądu, gołosłowne.

W wyniku skargi kasacyjnej Skarżącej Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 16 marca 2022 r., sygn. akt I OSK 1142/21 uchylił powyższy wyrok WSA w Warszawie, z uwagi na nieważność postępowania, o której stanowi art. 183 § 2 pkt 5) p.p.s.a., gdyż Skarżąca została pozbawiona możności obrony swych praw.

W uzasadnieniu NSA stwierdził, że jak wynika z akt sądowych, zarządzeniem Zastępcy Przewodniczącego Wydziału I WSA w Warszawie z 6 listopada 2020 r., w związku z objęciem m.st. Warszawy od 17 października 2020 r. tzw. strefą czerwoną, na podstawie art. 15 zzs⁴ ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.) sprawa ta została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 listopada 2020 r., o czym poinformowano Skarżącą zawiadomieniem z 12 listopada 2020 r. W zawiadomieniu zawarto pouczenie o możliwości składania dodatkowego stanowiska w sprawie, w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia. Zawiadomienie to zostało doręczone skarżącej w dniu 21 listopada 2020 r. Zatem termin do złożenia dodatkowych wyjaśnień upływał 30 listopada 2020 r. Potwierdzenie odbioru zawiadomienia z 12 listopada 2020 r. wpłynęło do WSA w Warszawie w dniu 1 grudnia 2020 r., co oznacza, że Sąd I instancji, rozpoznając sprawę na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 listopada 2020 r., nie miał informacji, czy i kiedy Skarżąca została powiadomiona o rozpoznaniu sprawy na posiedzeniu niejawnym i czy upłynął termin do złożenia dodatkowych wyjaśnień. W ocenie NSA, skoro Sąd I instancji nie był w stanie ustalić, czy Skarżącej została zagwarantowana możliwość obrony swoich praw, nie powinien był rozstrzygać sprawy na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 listopada 2020 r. Ustawodawca, co prawda, na mocy przepisów powołanej ustawy z 2 marca 2020 r. dopuścił, przy spełnieniu określonych warunków, możliwość załatwiania spraw w postępowaniu sądowoadministracyjnym na posiedzeniu niejawnym, jednak przepisy te nie naruszają podstawowych uprawnień procesowych strony. Z akt sprawy wynika przy tym, że Skarżąca pismem z 25 listopada 2020 r. złożyła dodatkowe wyjaśnienia w sprawie. Dołączyła również dokumenty potwierdzające zawarcie związku małżeńskiego z obywatelem Niemiec, kopię paszportu męża i odpis aktu urodzenia córki wraz z jej paszportem. Jednak pismo to zostało dołączone do akt sprawy dopiero 3 grudnia 2020 r., mimo że do WSA w Warszawie wpłynęło 26 listopada 2020 r., a do Wydziału I tego Sądu – 30 listopada 2020 r. Powyższe uchybienia, w ocenie NSA powodują, że Skarżąca została pozbawiona możności obrony swoich praw, w rozumieniu art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. Dlatego NSA stwierdził nieważność postępowania, jakie toczyło się przed WSA w Warszawie w tej sprawie i na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji. W związku z tym ocenę zarzutów kasacyjnych na tym etapie postępowania NSA uznał za przedwczesną.

Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I WSA w Warszawie sprawa ta została skierowana do rozpoznania na rozprawie w dniu 31 maja 2022 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji rozstrzygając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., zwanej dalej: p.p.s.a.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (...).

Na wstępie należy podkreślić, że zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa materialnego i procesowego. W pojęciu "ocena prawna" mieści się wykładnia przepisów prawa (materialnego i procesowego), która zmierza do wyjaśnienia treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w rozpoznawanej sprawie. Zgodnie zaś z treścią art. 190 p.p.s.a. Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

W rozpoznawanej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 16 marca 2022 r., sygn. akt I OSK 1142/21, uchylając wyrok WSA w Warszawie z dnia 27 listopada 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 1259/20, stwierdził nieważność postępowania z uwagi na pozbawienie strony możności obrony swych praw. WSA w Warszawie wydał bowiem ww. wyrok z dnia 27 listopada 2020 r. bez uwzględnienia treści pisma złożonego przez Skarżącą w dniu 25 listopada

2020 r., zawierającego dodatkowe stanowisko w sprawie, a które wpłynęło do wydziału I WSA w Warszawie w dniu 30 listopada 2020 r., a zatem już po wydaniu wyroku z dnia 27 listopada 2020 r. Uchylając ten wyrok i przekazując sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie Naczelny Sąd Administracyjny wyraził ocenę prawną w zakresie konieczności wzięcia pod rozwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy treści tego pisma i załączonych do niego dokumentów, na które powołuje się Skarżąca. NSA nie zamieścił przy tym oceny prawnej w zakresie wykładni prawa materialnego, uznając ją w zaistniałej w sprawie sytuacji za przedwczesną.

Mając powyższe na uwadze Sąd raz jeszcze dokonał kontroli legalności (zgodności z prawem) wydanych w sprawie decyzji w oparciu o powołane na wstępie kryterium i w jej wyniku stwierdził, że wydane w sprawie decyzje nie są zgodne z prawem z następujących przyczyn.

Zgodnie z treścią art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Z zasady tej wynika, że organ prowadzący postępowanie ma obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodny z rzeczywistością. W szczególności jest obowiązany dokonać wszechstronnej oceny okoliczności konkretnego przypadku na podstawie analizy całego materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), a stanowisko wyrażone w decyzji uzasadnić w sposób określony w art. 107 § 3 k.p.a., wyjaśniając stronom zasadność przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy (art. 11 k.p.a.). Prawidłowo poczynione ustalenia faktyczne i prawne winny więc znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, które powinno zawierać argumentację wyjaśniającą przekonująco przesłanki podjętego rozstrzygnięcia.

Przestrzeganie przez organ w prowadzonym postępowaniu zasad ogólnych oraz szczegółowych regulacji k.p.a. co do postępowania wyjaśniającego i dowodowego ma fundamentalne znaczenie dla oceny prawidłowości tego postępowania oraz poczynionych w nim ustaleń faktycznych.

W rozpoznawanej sprawie jest to szczególnie istotne, gdy się weźmie pod uwagę, że konieczne do ustalenia w sprawie fakty nie zostały prawidłowo ustalone przez organy, co wobec skali deficytu uzasadnienia zaskarżonej decyzji w tym zakresie, będącego również zarzutem skargi, nakazuje uznać poczynione w sprawie ustalenia faktyczne za dowolne.

Za dowolne należy wszak traktować ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym, czy nie w pełni rozpatrzonym, gdyż zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszystkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego (art. 7 k.p.a.), jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonującej treści (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 listopada 1994 r., sygn. akt III ARN 55/94).

Analiza zebranego w tej sprawie materiału dowodowego wskazuje, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem powołanych przepisów, a także przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, które stanowiły materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji.

Ustawa ta, stosownie do treści art. 1 ust. 1 określa warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń. Zgodnie zaś z treścią art. 1 ust. 2 powołanej ustawy świadczenia rodzinne przysługują:

1) obywatelom polskim;

2) cudzoziemcom:

a) do których stosuje się przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego,

b) jeżeli wynika to z wiążących Rzeczpospolitą Polską umów dwustronnych o zabezpieczeniu społecznym,

c) przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie zezwolenia na pobyt stały, zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej, zezwolenia na pobyt czasowy udzielonego w związku z okolicznościami, o których mowa w art. 127 lub art. 186 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2021 r. poz. 2354 oraz z 2022 r. poz. 91), lub w związku z uzyskaniem w Rzeczypospolitej Polskiej statusu uchodźcy lub ochrony uzupełniającej, jeżeli zamieszkują z członkami rodzin na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,

d) posiadającym kartę pobytu z adnotacją "dostęp do rynku pracy", z wyłączeniem obywateli państw trzecich, którzy uzyskali zezwolenie na pracę na terytorium państwa członkowskiego na okres nieprzekraczający 6 miesięcy, obywateli państw trzecich przyjętych w celu podjęcia studiów lub pracy sezonowej oraz obywateli państw trzecich, którzy mają prawo do wykonywania pracy na podstawie wizy,

e) przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej:

– na podstawie zezwolenia na pobyt czasowy, o którym mowa w art. 139a ust. 1 lub art. 139o ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach, lub

– w związku z korzystaniem z mobilności krótkoterminowej pracownika kadry kierowniczej, specjalisty lub pracownika odbywającego staż w ramach przeniesienia wewnątrz przedsiębiorstwa na warunkach określonych w art. 139n ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach

- jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z członkami rodzin, z wyłączeniem cudzoziemców, którym zezwolono na pobyt i pracę na okres nieprzekraczający 9 miesięcy, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej,

f) przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej:

– na podstawie zezwolenia na pobyt czasowy, o którym mowa w art. 151 lub art. 151b ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach,

– na podstawie wizy krajowej w celu prowadzenia badań naukowych lub prac rozwojowych,

– w związku z korzystaniem z mobilności krótkoterminowej naukowca na warunkach określonych w art. 156b ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach

- z wyłączeniem cudzoziemców, którym zezwolono na pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na okres nieprzekraczający 6 miesięcy, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

W myśl zaś art. 1 ust. 3 powołanej ustawy świadczenia rodzinne przysługują osobom, o których mowa w ust. 2, jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres zasiłkowy, w którym otrzymują świadczenia rodzinne, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Zgodnie z art. 2 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczeniem rodzinnym jest m.in. świadczenie rodzicielskie.

Z treści art. 17c ust. 1 powołanej ustawy wynika, że świadczenie rodzicielskie przysługuje matce albo ojcu dziecka, z uwzględnieniem ust. 2, z którego wynika, że świadczenie rodzicielskie przysługuje ojcu dziecka w przypadku: 1) skrócenia okresu pobierania świadczenia rodzicielskiego na wniosek matki dziecka po wykorzystaniu przez nią tego świadczenia za okres co najmniej 14 tygodni od dnia urodzenia dziecka; 2) śmierci matki dziecka; 3) porzucenia dziecka przez matkę.

Z kolei w art. 17c ust. 9 pkt 5 tej ustawy wskazano, że świadczenie rodzicielskie nie przysługuje, jeżeli osobom uprawnionym przysługuje za granicą świadczenie o podobnym charakterze do świadczenia rodzicielskiego, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

W przypadku gdy osoba uprawniona do świadczeń rodzinnych lub członek rodziny tej osoby lub rodzic dziecka przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami, w tym informacjami dotyczącymi sprawy, wojewodzie (art. 23a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Z kolei stosownie do treści ust. 2 art. 23a w przypadku przebywania osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych lub członka rodziny tej osoby lub rodzica dziecka w dniu wydania decyzji ustalającej prawo do świadczeń rodzinnych lub po dniu jej wydania poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, o którym mowa w ust. 1, organ właściwy występuje do wojewody o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, przekazując niezbędne dokumenty, w tym informacje dotyczące sprawy.

Z dokumentów złożonych do akt sprawy przy pismach z dnia 25 listopada 2020 r. oraz z dnia 12 kwietnia 2022 r. wynika, że mąż Skarżącej A.S. zamieszkały w [...] jest zatrudniony w [...] sp. z o.o. od dnia 1 marca 2021 r. na podstawie umowy o pracę podpisanej na czas nieokreślony. Skarżąca dołączyła również oświadczenie o zmianie nazwiska z K. na S, kopię aktu małżeństwa, kopię tłumaczenia przysięgłego aktu małżeństwa, kopię paszportu Skarżącej i kopię karty pobytu Skarżącej. Z dokumentów tych wynika, że Skarżąca zawarła związek małżeński z obywatelem UE w dniu 21 maja 2019 r., a zatem przed złożeniem wniosku o przyznanie świadczenia rodzicielskiego, co miało miejsce w dniu 16 września 2019 r. Ponadto, z dołączonych do skargi kasacyjnej dokumentów wynika, że mąż Skarżącej był zatrudniony w Spółce [...] z siedzibą w [...] od 2 stycznia 2019 r.

Biorąc więc pod uwagę to, że mąż Skarżącej i ojciec dziecka, którego dotyczył wniosek o przyznanie prawa do świadczenia rodzicielskiego jest obywatelem Niemiec zatrudnionym i mieszkającym w Polsce, to zdaniem Sądu, organ rozstrzygając w sprawie z jej wniosku o przyznanie świadczenia rodzicielskiego winien rozważyć, czy Skarżąca, co zarzuca w skardze, jest cudzoziemcem, do którego stosuje się przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, zgodnie z treścią art. 1 ust. 2 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Stosownie bowiem do treści art. 2 rozporządzenia nr 883/2004 niniejsze rozporządzenie stosuje się do obywateli Państwa Członkowskiego, bezpaństwowców i uchodźców mieszkających w Państwie Członkowskim, którzy podlegają lub podlegali ustawodawstwu jednego lub kilku Państw Członkowskich oraz do członków ich rodzin i osób pozostałych przy życiu.

Z kolei z treści art. 60 ust. 1 rozporządzenia nr 987/2009 wynika, że wniosek o przyznanie świadczeń rodzinnych kierowany jest do instytucji właściwej. Do celów stosowania art. 67 i 68 rozporządzenia podstawowego (to jest rozporządzenia nr 883/2004) uwzględnia się - w szczególności w odniesieniu do prawa danej osoby do ubiegania się o takie świadczenia - sytuację całej rodziny, tak jak gdyby wszystkie osoby zainteresowane podlegały ustawodawstwu zainteresowanego państwa członkowskiego i miały miejsca zamieszkania w tym państwie. W przypadku gdy osoba uprawniona do ubiegania się o świadczenia nie wykonuje swego prawa, instytucja właściwa państwa członkowskiego, którego ustawodawstwo ma zastosowanie, uwzględnia wniosek o przyznanie świadczeń rodzinnych złożony przez drugiego rodzica, osobę traktowaną jak rodzic lub przez osobę lub instytucję występującą jako opiekun dziecka lub dzieci.

Mając na uwadze treść powyższych regulacji prawnych Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 grudnia 2017 r., sygn. akt I OSK 1178/17, który z powołaniem na uzasadnienie projektu ustawy zmieniającej ustawę o świadczeniach rodzinnych (druk sejmowy nr VII.3335) wskazał, że katalog przesłanek wymienionych w ust. 2 art. 17c ustawy o świadczeniach rodzinnych nie jest wyczerpujący. Wskazał również, że stanowisko organów administracji rozstrzygających w przedmiocie świadczeń rodzinnych nie może naruszać przyjętej w prawie międzynarodowym zasady proporcjonalności, w powiązaniu z naruszeniem prawa do poszanowania życia rodzinnego oraz zakazu dyskryminacji. Nie może też prowadzić do niezrozumiałego i nieadekwatnego pokrzywdzenia rodziny w zakresie równego dostępu do świadczeń rodzinnych, ze względu na pochodzenie matki dziecka.

Rozstrzygając zatem ponownie w sprawie z wniosku Skarżącej o przyznanie świadczenia rodzicielskiego organ - mając powyższe na uwadze - winien (po dokonaniu oceny, czy w sprawie tej będą miały zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego) przekazać wniosek Skarżącej wraz z dokumentami, w tym informacjami dotyczącymi sprawy, wojewodzie. Organ ten będzie mógł wówczas ustalić, czy na podstawie ustawodawstwa więcej niż jednego Państwa Członkowskiego nie były udzielane mężowi Skarżącej świadczenia w tym samym okresie i dla tych samych członków rodziny, z uwzględnieniem zasady pierwszeństwa, określonej w art. 68 ust. 1 lit. a) rozporządzenia nr 883/2004. Stosownie do jego treści w przypadkach, w których na podstawie ustawodawstwa więcej niż jednego Państwa Członkowskiego udzielane są świadczenia w tym samym okresie i dla tych samych członków rodziny, zastosowanie mają zasady pierwszeństwa, które przewidują, że w przypadku świadczeń wypłacanych przez więcej niż jedno Państwo Członkowskie z różnych tytułów, w pierwszej kolejności bierze się pod uwagę prawa udzielone z tytułu zatrudnienia lub pracy na własny rachunek, w drugiej kolejności prawa udzielane z tytułu otrzymywania emerytury lub renty i w ostatniej kolejności prawa uzyskane na podstawie miejsca zamieszkania.

Jak podkreśla Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (odwołując się do swojego wcześniejszego orzecznictwa), świadczenia rodzinne ze swej natury nie mogą być uważane za należne danej osobie w oderwaniu od jej sytuacji rodzinnej (por. wyrok TSUE z 2 kwietnia 2020 r. wydany w sprawie C-802/18).

Brak dokładnego wyjaśnienia sytuacji rodzinnej Skarżącej uzasadnia ocenę, że decyzje organów w tej sprawie zostały wydane z istotnym naruszeniem wymienionych na wstępie przepisów procedury administracyjnej i w konsekwencji błędnym zastosowaniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w stopniu, który miał wpływ na wynik sprawy. Wszak decyzje ustalające świadczenia rodzinne są decyzjami związanymi, tj. uwarunkowanymi wystąpieniem określonych prawem okoliczności, których zaistnienie musi być ustalone w sprawie w sposób jednoznaczny.

Ze wskazanych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.

Rozstrzygając ponownie w tej sprawie organ raz jeszcze rozpozna wniosek Skarżącej o ustalenie prawa do świadczenia rodzicielskiego, z uwzględnieniem oceny prawnej wyrażonej w tym uzasadnieniu oraz tego, co podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych, że celem przepisów unijnych, w tym rozporządzenia nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego oraz rozporządzenia nr 987/2009 dotyczącego wykonywania rozporządzenia nr 883/2004, jest rozwiązanie występujących przypadków kolizji norm i wyeliminowanie kumulacji świadczeń, a nie pozbawienie strony uprawnień do przysługujących jej świadczeń (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 18 stycznia 2018 r., sygn. akt I OSK 541/16 i z dnia 29 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 1481/19).