Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1398/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-11-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok w części i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1 lit. e  w zw. z § 5 i 6
journal: Dz.U. 1945 nr 3 poz 13
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
article: art. 1 § 1, art. 3, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 105, art. 138 § 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Tamara Dziełakowska Sędziowie Sędzia del. WSA Mariusz Kotulski (spr.) Sędzia NSA Monika Nowicka po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W.N., J.N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 listopada 2017 r. sygn. akt I SA/Wa 1057/17 w sprawie ze skarg J.S., W.N. i J.N. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej 1. uchyla zaskarżony wyrok w części oddalającej skargę W.N. i J.N. oraz przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz W.N. i J.N. kwotę 440 zł (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 24 listopada 2017 r. sygn. akt I SA/Wa 1057/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargi J.S., W.N. i J.N. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej.

U podstaw rozstrzygnięcia Sądu I instancji legły następujące ustalenia faktyczne oraz ocena prawna.

Z wnioskiem o wydanie, na podstawie § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. Nr 10, poz. 51), dalej jako: "rozporządzenie", decyzji stwierdzającej, że nieruchomość będąca byłą własnością J.N., tworząca zespół dworsko — parkowy, a stanowiąca obecnie część działki ewidencyjnej nr [...] o pow. [...] ha, ujawniona w dawnym wykazie hipotecznym nr [...] "A." nie podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. 1945 r. Nr 3, poz. 13), dalej jako: "dekret PKWN" lub "dekret", wystąpili W.N. i J.N. tj. następcy prawni byłego właściciela.

Decyzją z dnia [...] lutego 2014 r. nr: [...] Wojewoda [...], dalej jako "Wojewoda", orzekł w pkt 1, że obszar o pow. [...] ha, obejmujący teren mieszkalny z budynkiem dawnego dworku, pochodzący z "A", stanowiący część działki ewidencyjnej nr [...], nie podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu; w pkt 2, że obszar o pow. [...] ha, stanowiący pozostałą część działki ewidencyjnej nr [...] podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu.

Odwołanie od pkt 1 decyzji Wojewody wnieśli S.B., J.S. oraz Lasy Państwowe Nadleśnictwo W..

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, dalej jako "Minister", decyzją z dnia [...] maja 2017 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołań, w pkt 1 decyzji umorzył postępowanie z odwołania S.B. i J.S., zaś w pkt 2 uchylił zaskarżoną decyzję i umorzył postępowanie przed organem pierwszej instancji w całości.

Rozpoznając złożone odwołania Minister w pierwszej kolejności wskazał, że postępowanie wszczęte na wniosek W.N. i J.N. ma za przedmiot część działki oznaczonej w aktualniej ewidencji gruntów nr [...], pochodzącej z dawnego majątku ziemskiego pn. "A.". Interes prawny w sprawie ustalenia, czy nieruchomość (jej część) nie podlegała działaniu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu mają jedynie: dawni właściciele (ich następcy prawni), Skarb Państwa działający poprzez swoje statio fisci; jednostki samorządu terytorialnego, które uzyskały własność w następstwie komunalizacji oraz te podmioty, których tytuły prawnorzeczowe do nieruchomości nie są chronione normą zawartą w art. 5 w zw. z art. 6 ust. 1 ustawy dnia 6 lipca 1982r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U. 1982 nr 19 poz. 147 ze zm.), dalej jako "u.k.w.h.". Stroną postępowania nie będą więc osoby fizyczne, które zawarły z aktualnym właścicielem odpłatną umowę cywilnoprawną na korzystanie z nieruchomości. Tym samym organ doszedł do przekonania, że S.B. i J.S., tj. najemcom budynków posadowionych na działce będącej przedmiotem żądania następców prawnych J.N., nie przysługuje przymiot strony w postępowaniu odwoławczym, stąd na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. 1960 nr 30 poz. 168 ze zm.), dalej jako "k.p.a." umorzył postępowanie odwoławcze w tym zakresie.

Rozpatrując natomiast odwołanie Skarbu Państwa – Lasów Państwowych Nadleśnictwa W., będącego aktualnym właścicielem działki o nr ewid. [...] organ wskazał, że żaden dokument zgromadzony w sprawie nie dowodzi, by podstawą prawną przejęcia majątku ziemskiego pn. A. był przepis art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu. Organ odwoławczy uzupełnił w tym zakresie materiał dowodowy i wystąpił do Starostwa Powiatowego w [...], Urzędu Gminy w K., Archiwum Państwowego w K., Sądu Rejonowego w [...], Archiwum Akt Nowych w W. oraz wnioskodawców o nadesłanie wszelkich dokumentów, z których wynikałaby podstawa przejęcia majątku A. na rzecz Skarbu Państwa. Ponieważ żaden z dokumentów zgromadzonych w toku postępowania (zarówno przed organem I instancji, jak i w ramach uzupełniającego postępowania dowodowego przed Ministrem) nie potwierdzał, by przejęcie majątku ziemskiego pn. A. na własność Skarbu Państwa nastąpiło w oparciu o art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu, to konieczne było uchylenie decyzji Wojewody z dnia [...] lutego 2014 r. i umorzenia postępowania przed organem pierwszej instancji.

Na powyższą decyzję skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, dalej jako "WSA", wnieśli: J.S. oraz w zakresie pkt 2 zaskarżonej decyzji W.N. i J.N..

Postanowieniem z dnia 5 września 2017 r. obie skargi zostały połączone do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia.

Wskazanym na wstępie wyrokiem WSA w Warszawie oddalił skargi.

W kwestii umorzenia postępowania WSA wskazał na treść art. 28 k.p.a., i podniósł, że legitymacja procesowa oznacza uprawnienie do wzięcia udziału w danym postępowaniu w charakterze strony. Podmiot, dla którego z przepisów prawa materialnego nie wynikają żadne uprawnienia ani obowiązki, nie ma przymiotu strony w rozumieniu art. 28 k.p.a., nie jest więc legitymowany do żądania wszczęcia postępowania czy też kwestionowania zapadłych w tym postępowaniu rozstrzygnięć. Skoro S.B. i J.S. przysługiwało jedynie prawo najmu lokali znajdujących się w budynku zlokalizowanym na przedmiotowej działce nr [...], to nie posiadają interesu prawnego w postępowaniu dotyczącym podpadania określonej nieruchomości pod działanie dekretu o reformie rolnej, co skutkuje brakiem przymiotu strony we wnioskowanym postępowaniu.

Odnosząc się natomiast do rozstrzygnięcia zawartego w pkt 2 zaskarżonej decyzji tj. uchylenia decyzji organu I instancji i umorzenia postępowania - stanowisko organu WSA również uznał za prawidłowe, gdyż z akt archiwalnych sprawy nie wynika, iż majątek J.N. został przejęty na podstawie lit e) art. 2 dekretu. Z zachowanych dokumentów archiwalnych wynikało, że podstawą przejęcia był art. 2 cz. I dekretu PKWN. Tymczasem w aktualnym stanie prawnym organ administracji ma prawo orzekać w drodze decyzji na podstawie § 5 rozporządzenia tylko wtedy, gdy dana nieruchomość lub jej część wchodziła w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN. Według WSA organ orzekający nie był uprawniony domniemywać podstawy prawnej przejęcia majątku i prawidłowo umorzył postępowanie w pkt II decyzji, w oparciu o art. 105 k.p.a.

Od wyroku WSA skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wnieśli W.N. oraz J.N., zaskarżając go w części tj. w zakresie oddalenia skargi W.N. i J.N. na pkt 2 decyzji Ministra z dnia [...] maja 2017 r. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

I. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.

1. art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN w zw. z § 5 i 6 rozporządzenia poprzez ich błędne nie zastosowanie w sprawie, i przyjęcie, że organ administracyjny zasadnie przyjął, iż nie jest właściwym do merytorycznego orzeczenia w przedmiocie nie podpadania nieruchomości objętej wnioskiem pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu i niezasadnie umorzył postępowanie odwoławcze na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. wskutek pominięcia, że skutki prawne tego przepisu następowały z mocy samego prawa bez konieczności dokonywania dalszych: czynności faktycznych lub prawnych w stosunku do wszystkich nieruchomości ziemskich należących do jednego właściciela spełniających przesłanki stosowania tego przepisu, w tym normę obszarową z dniem wejścia w życie dekretu tj. z dniem 13 września 1944 r. i uznanie, że do prowadzenia postępowania konieczne jest istnienie dowodów potwierdzających, że w stosunku do danej nieruchomości (jej części) właściwe władze państwowe stosowały art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, skoro na terenie województwa [...], ale i np. powiatu [...] bardzo często w protokole przejęcia majątku nie wpisywano litery e) po art. 2 ust. 1 dekretu (por. uzasadnienie załączonej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2017 r., nr [...], oraz protokół przejęcia majątku B. K.T.);

2. art. 6 dekretu poprzez jego pominięcie pomimo tego, że w zarząd państwowy przez Powiatowy Urząd Ziemski działający w imieniu Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych został objęty cały majątek ziemski J.N. pod nazwą "A." o czym świadczą takie dokumenty urzędowe jak:

a) odpis z wykazu hipot. "A." z [...].V.1957 r., nr Rep. [...];

b) odpis z wykazu hi pot. nr [...] "A." z [...] marca 2015r.

c) protokół w sprawie przejęcia na cele reformy rolnej sporządzony w dniu [...] listopada 1945 r. w S. na standardowym druku używanym przez urzędy ziemskie;

d) zeznania świadków w niniejszej sprawie;

e) polskie obywatelstwo i polska narodowość J.N. (stara polska ziemiańska rodzina N. o bogatych polskich tradycjach).

II. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj.

3. naruszenie art. 1 § 1 p.p.s.a., art. 3 p.p.s.a. oraz art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi i nieuchylenie zaskarżonej decyzji w całości pomimo, że organ II instancji dopuścił się naruszenia przepisów postępowania mających istotny wpływ na rozstrzygniecie sprawy, a to przepisów:

a) art. 105 k.p.a. w zw. z art. 19 k.p.a. poprzez nieuzasadnione uznanie, iż w niniejszej sprawie organ administracyjny zasadnie doszedł do przekonania, iż nie jest właściwy w sprawie;

b) art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. w zw. z art. § 5 rozporządzenia w zw. z art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, tj. przyjęcie, że organ administracyjny zasadnie umorzył postępowanie administracyjne w sprawie, z uwagi na jego rzekomą bezprzedmiotowość, mającą polegać na braku możliwości orzekania przez organ w sprawie, z uwagi na przejście nieruchomości z mocy prawa na Skarb Państwa na podstawie innej litery art. 2 ust. 1 dekretu, bez badania przesłanek stosowania tego przepisu do objętej postępowaniem administracyjnym nieruchomości;

c) art. 7 k.p.a., 8 k.p.a., 77 § 3 k.p.a., 80 k.p.a. w konsekwencji czego Sąd I Instancji błędnie uznał, że w postępowaniu administracyjnym nie zachodził brak wszechstronnego wyjaśnienia sprawy z uwagi na niedostateczne ustalenie faktów i ich znaczenia według obowiązujących przepisów prawa, a to z uwagi na brak ustalenia czy skromny dom rodzinny, polskiej rodziny N. - stanowiący zespół dworsko parkowy nie został objęty działaniem art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu, pomimo takiego wyrzeczenia przez Wojewodę w decyzji z dnia [...] kwietnia 2014r.;

4. naruszenie art. 1 § 1 p.p.s.a., art. 3 p.p.s.a., 145 § 1 pkt. 1 lit. c), 141 § 4 p.p.s.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia nie spełniającego ustawowych przesłanek, a w szczególności nie odnoszącego się do wskazanych w skardze zarzutów, tj: art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niedostateczne zgromadzenie i nieprawidłową ocenę zgromadzonego materiału dowodowego oraz brak prawidłowego uzasadnienia zaskarżonego wyroku, tj. błędne ustalenie, że nieruchomość nie została faktycznie (acz bezprawnie) przejęta na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN, a na podstawie tego samego dekretu ale innej litery wymienionej w art. 2 ust. 1, niż litera "e", a to wskutek:

a) błędnej oceny protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia [...] lutego 1944 r. w sprawie przejęcia na cele Reformy Rolnej na mocy Dekretu PKWN, zwłaszcza, że nie były one sporządzane i podpisywane przez prawników, tylko najczęściej przez Komitet Folwarczny złożony z indywidualnych rolników oraz przedstawiciela władzy, którym często na tych terenach był sowiecki oficer NKWD (z uwagi na silną na tych terenach polską partyzantkę);

b) błędnej oceny wpisu w dziale II dawnego wykazu hipotecznego nr [...] "A.";

c) nieustaleniu czy J.N. był polskim obywatelem, polskiej narodowości;

d) błędnej oceny zeznających w sprawie świadków,

e) niedostatecznym poszukiwaniu w Archiwach Narodowych dokumentów dotyczących przejęcia przedmiotowej nieruchomości na podstawie litery e) art. 2 ust. 1 dekretu, skoro Wojewoda w swojej decyzji z dnia [...] lutego 2014 r. nie miał żadnych wątpliwości odnośnie podstawy prawnej przejęcia z naruszeniem prawa majątku ziemskiego ojca skarżących;

5. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. § 5 rozporządzenia przez jego nieuwzględnienie i nie uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra, podczas gdy w świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. uchwała z dnia 5 czerwca 2006 r. sygn. akt: I OPS 2/06 i z dnia 10.01.201 Ir., I OPS 3/10) ww. przepis może stanowić podstawy do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość lub jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN, przy założeniu, że w protokole w sprawie przejęcia na cele reformy rolnej sporządzonego w dniu [...] listopada 1945 r. w S. i dotyczącego ojca skarżących omyłkowo nie wymieniono litery "e"; co miało ten wpływ na wynik sprawy, że Minister ustalił, że brak jest dowodów potwierdzających, że w stosunku do nieruchomości właściwe władze państwowe stosowały art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu, a nieruchomość została przejęta na podstawie innej litery dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

6. naruszenie art. 151 p.p.s.a. poprzez jego błędne zastosowanie w sprawie i oddalenie skargi od decyzji Ministra z dnia [...] maja 2017 roku., mimo istnienia podstaw do jej uchylenia.

Opisane wyżej uchybienia miały istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż wskutek ich zaistnienia WSA oparł swoje rozstrzygnięcie na błędnych przesłankach, czego konsekwencją było oddalenie skargi, pomimo istnienia przesłanek do uchylenia zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przytoczono argumentację mającą przemawiać za zasadnością podniesionych względem wyroku Sądu I instancji zarzutów. W oparciu o powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku WSA w części oddalającej skargę W.N. i J.N. na pkt 2) decyzji Ministra z dnia [...] maja 2017 r., i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie na zasadzie art. 185 § 1 p.p.s.a. Ponadto o zasądzenie na rzecz skarżących kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania.

W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 P.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 P.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Wobec tego Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do zbadania zarzutów kasacyjnych.

Skarga kasacyjna powinna zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych oraz ich uzasadnienie (art. 176 P.p.s.a.). Przytoczenie podstaw kasacyjnych to wskazanie konkretnych przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania, które w ocenie skarżącego zostały naruszone przez Sąd I instancji i precyzyjne wyjaśnienie, na czym polegało niewłaściwe zastosowanie lub błędna wykładnia prawa materialnego, bądź wykazanie istotnego wpływu naruszenia prawa procesowego na rozstrzygnięcie sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej. Dokonując tej kontroli Sąd nie jest uprawniony do badania ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia wykraczającej poza ramy wyznaczone zarzutami skargi kasacyjnej. Oznacza to związanie zarzutami i wnioskami skargi kasacyjnej. A zatem zakres rozpoznania sprawy wyznacza strona wnosząca skargę kasacyjną przez przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Ze względu na ograniczenia wynikające ze wskazanych regulacji prawnych, Naczelny Sąd Administracyjny nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich ani w inny sposób korygować.

Rozpoznając skargę kasacyjną w tak zakreślonych granicach, stwierdzić należy, że została ona oparta na częściwo usprawiedliwionych podstawach i z tego powodu została przez Sąd uwzględniona.

Badając podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty, Naczelny Sąd Administracyjny zauważył, że autor sformułował w jej treści zarzut naruszenia m.in. przepisu art. 141 § 4 P.p.s.a., co uczyniło dopuszczalną kontrolę w zakresie spełnienia wymogów, jakie przepis ten stawia uzasadnieniu wyroku sądu administracyjnego.

Zarzut ten uznać należało za zasadny. Przepis art. 141 § 4 P.p.s.a. jest przepisem proceduralnym, regulującym wymogi uzasadnienia wyroku Sądu. Wprowadza wymóg zawarcia w uzasadnieniu wyroku zwięzłego przedstawienia stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz jej uzasadnienia. Przepis ten może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.), jeżeli uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera któregoś z wymienionych w tym przepisie elementów. W ramach rozpatrywania zarzutu naruszenia przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest do kontroli zgodności uzasadnienia zaskarżonego wyroku z wymogami wynikającymi z tego przepisu. Zwięzłe przedstawienie stanu sprawy powinno obejmować kwestie, które są niezbędne do wyczerpującego podania pozostałych zagadnień stanowiących, w myśl art. 141 § 4 p.p.s.a., kolejne elementy uzasadnienia wyroku, tj. zwłaszcza podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienia. Uzasadnienie orzeczenia nie może sprowadzać się jedynie do rekapitulacji przebiegu postępowania i powielenia lapidarnego stanowiska organu. Dokonując kontroli legalności, sąd administracyjny nie może bezkrytycznie przyjmować ustaleń poczynionych w postępowaniu administracyjnym przez organ oraz zajętego przez organ stanowiska prawnego zwłaszcza, jeżeli są one kwestionowane przez stronę postępowania. Stanowisko sądu co do zgodności z prawem zaskarżonej decyzji w przypadku sporu w tym zakresie pomiędzy stronami postępowania sądowoadministracyjnego, powinno zawierać odniesienie do argumentów prezentowanych zarówno przez organ administracji, jak i przez skarżącego oraz wyjaśniać, dlaczego argumenty jednej ze stron uznaje za prawidłowe, a inne nie (por.m.in. wyrok NSA dnia z 13 stycznia 2009 r., sygn. akt I FSK 1904/07). Jeżeli uzasadnienie wyroku w części rozważań własnych sądu jest zasadniczo ograniczone do przyjęcia finalnego stanowiska organów i nie zawiera wypowiedzi odnoszących się do materiału dowodowego sprawy, a także nie odnosi się do podniesionych w skardze zarzutów, świadczy to o uchyleniu się przez sąd pierwszej instancji od przeprowadzenia wieloaspektowej i wnikliwej kontroli. Dopiero tak przeprowadzona kontrola sądowa pozwala stronom postępowania sądowego poznać sposób rozumowania i argumentacji sądu oraz umożliwia dokonanie przez Naczelny Sąd Administracyjny oceny zarzutów zawartych w skardze kasacyjnej.

Wadliwość uzasadnienia wyroku stanowić może przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a., gdy sporządzone jest w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku. W niniejszej sprawie taka sytuacja ma miejsce, gdyż sąd I instancji nie spełnił wynikających z art. 141 § 4 p.p.s.a. wymogów. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku jest lakoniczne, ogranicza się do przytoczenia in extenso treści obowiązującej regulacji prawnej i powtórzenia konkluzji prawnej organu, brak w nim oceny całego zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. W kontrolowanym uzasadnieniu odniesiono się tylko do niewielkiej części materiału dowodowego, nieprzeprowadzono oceny w aspekcie wszystkich dostępnych w sprawie dowodów, pominięto odniesienie się do zarzutów wskazanych w skardze.

Skarżący zarzucając organowi naruszenie art. 6 dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej poprzez jego pominięcie pomimo tego, że w zarząd państwowy przez Powiatowy Urząd Ziemski działający w imieniu Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych została objęta cała nieruchomość ziemska J.N.o pod nazwą "A.", wskazali, iż o powyższym świadczą takie dokumenty urzędowe jak: odpis z wykazu hipotecznego "A." z [...].V.1957r., nr Rep. [...]; odpis z wykazu hipotecznego nr [...]"A." z [...].03.2015r.; protokół w sprawie przejęcia na cele reformy rolnej w dniu [...].11.1945r. w S.; zeznania świadków w niniejszej sprawie; polskie obywatelstwo i polska narodowość J.N.

W uzasadnieniu wydanego w sprawie rozstrzygnięcia, WSA w Warszawie odnosząc się tylko do odpisu księgi wieczystej nieruchomości "A." Hip. Nr [...] oraz do "innych dokumentów archiwalnych" stwierdził, że uwagi na to, że nie ma w nich powołanej podstawy przejęcia lit. e) dekretu, postępowanie w przedmiotowej sprawie należało umorzyć.

W ocenie NSA, rozważania Sądu I instancji odnoszą wyłącznie do wskazanego na s. 9 uzasadnienia kontrolowanego wyroku dokumentu, nie wyjaśniają przyczyn dla których pomijają ocenę pozostałego zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Ogólnikowość, lakoniczność i brak konkretnego odniesienia się do większej części zgromadzonych w sprawie dowodów, niewyjaśnienie, czy i którym wiary odmówiono, jeśli tak to z jakich przyczyn, sprawia wrażenie dokonania takiej kontroli w sposób pobieżny.

W konsekwencji wskazane zaniechania uczyniły kontrolowane rozstrzygnięcie wadliwym i to w stopniu uniemożliwiającym kontrolę Naczelnego Sądu Administracyjnego. Z tej przyczyny za przedwczesne uznać należało rozpoznanie pozostałych zarzutów omawianej skargi kasacyjnej.

W przedmiotowej sprawie kluczowe znaczenie miało to, czy Sąd I instancji prawidłowo uznał za słuszne stanowisko organu administracyjnego, że nie jest on właściwy do merytorycznego orzeczenie w przedmiocie nie podpadania objętej wnioskiem nieruchomości pod działanie art. 2 ust.1 lit. e dekretu.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, na cele reformy rolnej podlegały przejęciu nieruchomości stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych i prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. W przypadku ustalenia, że dana nieruchomość spełniała powyższe wymogi obszarowe - przechodziła z mocy prawa z dniem 13 września 1944 r., tj. z dniem wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, bez żadnego wynagrodzenia w całości na własność Skarbu Państwa, była obejmowana niezwłocznym zarządem państwowym wraz z budynkami oraz całym inwentarzem żywym i martwym, jak również znajdującymi się na niej przedsiębiorstwami przemysłu rolnego. Natomiast w § 5 i 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51 ze zm. - dalej w skrócie jako: rozporządzenie), określony został tryb administracyjny rozstrzygania sporów o to czy dana nieruchomość podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Strona mogła się ubiegać o uznanie, że dana nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień zawartych w art. 2 ust.1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Organem właściwym do orzekania w tym zakresie w pierwszej instancji były wojewódzkie urzędy ziemskie, obecnie wojewodowie. Złożony w niniejszej sprawie wniosek dotyczył właśnie stwierdzenia, że przejęty na rzecz Skarbu Państwa ww. majątek ziemski, nie podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

W ocenie NSA, zasadnicze znaczenie dla określenia zakresu zastosowania powyższych przepisów dekretu PKWN ma ustalenie znaczenia terminu "nieruchomość ziemska". Obecnie w orzecznictwie sądowym ugruntował się pogląd, że na gruncie tego przepisu, na cele reformy rolnej mogą być przeznaczone tylko te nieruchomości ziemskie, które odpowiadają celom wskazanym w art. 1 ust. 2 dekretu. Nie może tu zatem chodzić o wszystkie nieruchomości, które mogły być nazwane jako ziemskie, ale o pewną ich grupę, przydatną do realizacji określonych celów, które zostały wyczerpująco wymienione w art. 1 ust. 2 lit. a, b, c, d i e dekretu.

W postępowaniu administracyjnym zainicjowanym ww. wnioskiem należało zatem w pierwszej kolejności ustalić czy przedmiotowa nieruchomość przeszła na własność Skarbu Państwa w dniu 13 września 1944 r., a jeśli tak to na jakiej konkretnie podstawie.

W ocenie NSA, ani organ administracyjny ani Sąd I instancji nie dokonały wyczerpującej analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego. Zgodzić się należy z poglądem autora skargi kasacyjnej, że WSA w Warszawie zaaprobował stanowisko organu administracyjnego, który umorzył postępowanie administracyjne w sprawie, z uwagi na jego rzekomą bezprzedmiotowość, mającą polegać na braku możliwości orzekania z uwagi na przejście nieruchomości z mocy prawa na Skarb Państwa na podstawie innej litery art. 2 ust. 1 dekretu, bez badania przesłanek stosowania tego przepisu do objętej postępowaniem administracyjnym nieruchomości.

Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny ograniczył w istocie przeprowadzoną w sprawie kontrolę zaskarżonej decyzji do zaakceptowania zawartego w niej rozstrzygnięcia, bez głębszej analizy stanu faktycznego sprawy i samodzielnej oceny, czy w sprawie zostały w sposób należyty wyjaśnione wszystkie okoliczności sprawy mające znaczenia dla jej rozstrzygnięcia oraz czy rozstrzygnięcie to jest zgodne z przepisami prawa będącymi podstawą prawną zaskarżonej decyzji. Powyższe uchybienie w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego czyni zasadnym podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przez ten Sąd art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 3 i art. 80 k.p.a. Sąd I instancji z naruszeniem ww. przepisów prawa nie rozważył czy w sprawie istniały podstawy do przyjęcia, że przedmiotowy zespół dworkowo - parkowy podpada pod działanie dekretu ze wskazaniem podstawy prawnej, na jakiej dokonano przejęcia.

Rozpoznając ponownie sprawę Sąd I instancji szczegółowo odniesie się do materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy i oceni czy materiał ten jest kompletny w rozumieniu art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. i wystarczający do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy zainicjowanej wnioskiem skarżących, a w szczególności dokładnego ustalenia podstawy prawnej z dekretu PKWN na jakiej nastąpiło przejęcie majątku ziemskiego pn. A. Istotne będzie zatem ustalenie, że podstawą prawną z dekretu PKWN na jakiej nastąpiło przejęcie majątku ziemskiego pn. A. stanowił inny przepis niż art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu, bądź jednoznaczne wykluczenie, że nie stanowił jej przepis art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu. Nie wystarczające jest bowiem stwierdzenie, że dowody zgromadzone w sprawie "nie wskazują, iż podstawę przejęcia stanowiła lit. e) tego dekretu." Jeżeli przepis ten nie był podstawą prawną przejęcia nieruchomości na podstawie dekretu PKWN, to należy wskazać co ją stanowiło.

Skoro zatem zarzuty skargi kasacyjnej okazały się częściowo zasadne, skarga kasacyjna podlegała uwzględnieniu. W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. uchylił w części zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, tj. w zakresie oddalenia skargi W.N. i J.N. na pkt 2) decyzji Ministra z dnia [...] maja 2017 r., w którym Minister uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody z dnia [...] lutego 2014 r. i umorzył postępowanie przed organem I instancji w sprawie o wydanie decyzji na podstawie § 5 rozporządzenia stwierdzającej, że nieruchomość będąca w dniu 13 września 1944 r. własnością J.N., a zabudowana zespołem dworsko-parkowym nie podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a.