Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA 1154/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2004-04-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia Joanna Kabat-Rembelska, Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Asesor WSA Jakub Linkowski (spr.), Protokolant Dominik Niewirowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 kwietnia 2004 r. sprawy ze skargi E. D. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2003 r. Nr [...] w przedmiocie przejęcia majątku ziemskiego na rzecz Państwa oddala skargę


UZASADNIENIE

Orzeczeniem z dnia [...] lipca 1949r. nr [...] Minister Rolnictwa i Reform Rolnych utrzymał w mocy orzeczenie Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 1949r. nr [...] stwierdzające, że nieruchomość pod nazwą W. t. I wyk. L. 1 o ogólnym obszarze 105,2144 ha położona w powiecie g. podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945r. nr 3 poz. 13).

W uzasadnieniu orzeczenia podano, że ww. nieruchomość ziemska w dacie wejścia w życie dekretu z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (tj. 13 września 1944r.) stanowiła hipoteczną własność J. K. i jako mająca powierzchnię ponad 100 ha podlegała przepisom dekretu o reformie rolnej. Podano również, że okoliczność, iż J. K. aktem notarialnym z dnia [...] grudnia 1937r. odsprzedała z powyższej nieruchomości Z. D. obszar około 100 ha ponieważ nie dopełniono formalności koniecznych do skutecznego przeniesienia własności nieruchomości (nie dokonano wpisu do księgi wieczystej przed 1 września 1939r.) i w związku z tym cała nieruchomość o ogólnym obszarze 105,2144 ha przeszła z dniem wejścia w życie dekretu z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (tj. 13 września 1944r.) na własność Państwa.

Wnioskiem z dnia 21 września 1993r. E. D. prawna następczyni Z. D., zwróciła się do Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej o stwierdzenie nieważności ww. decyzji jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa. We wniosku wskazano, że ww. decyzja zapadła z rażącym naruszeniem art. 2 dekretu z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, ponieważ majątek ziemski stanowiący własność J. K. został przed dniem 1 września 1939 roku rozparcelowany, a część tego majątku kupiona przez Z. D. była mniejsza niż 100 ha.

Po rozpatrzeniu tego wniosku Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] stycznia 2000r. Nr [...] odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] lipca 1949r. nr [...] wskazując, że kwestionowane orzeczenie nie zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa.

Z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy w trybie art. 127 § 3 k.p.a. wystąpiła E. D. wskazując, że odmowa stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] lipca 1949r. jest niezasadna, ponieważ Z. D. zawarła umowę zobowiązującą kupna-sprzedaży w dniu 1 grudnia 1937r. zaś powzdanie nastąpiło dnia 21 grudnia 1937r. Wnioskodawczyni podała, że "w tym samym czasie został złożony wniosek o dokonanie stosownego wpisu do księgi wieczystej", z czego wynika, że Z. D. była właścicielką nieruchomości kupionej w 1937 roku zaś powierzchnia tej nieruchomości była mniejsza niż 100 ha.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wydał w dniu [...] lutego 2003r. decyzję Nr [...], którą utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] stycznia 2000r. Nr [...].

W uzasadnieniu tej decyzji podano, że Z. D. nie nabyła skutecznie przed dniem 1 września 1939r. prawa własności nieruchomości, ponieważ zgodnie z obowiązującym na terenie województwa [...] Kodeksem Cywilnym Niemieckim z 1896r. do skutecznego nabycia własności nieruchomości konieczne było (oprócz zawarcia obligacyjnej umowy kupna-sprzedaży i tzw. powzdania) dokonanie obligatoryjnego wpisu w księdze wieczystej, którego to wpisu Z. D. nie uzyskała przed dniem 1 września 1939r. lecz dopiero w roku 1947. Wobec tego - zdaniem organu naczelnego- cała nieruchomość o pow. 105,2144 ha stanowiąca hipoteczną własność J. K. podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej i dlatego brak było podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] lipca 1949r. Na powyższą decyzję organu naczelnego z dnia [...] lutego 2003r. E. D. wniosła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Strona skarżąca wniosła o uchylenie tej decyzji jako niezgodnej z prawem, zarzucając jej naruszenie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej oraz § 6 i 7 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. w sprawie wykonywania dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej oraz przepisów Kodeksu Cywilnego Niemieckiego z 1896r.

Strona skarżąca wskazała również na naruszenie przepisów proceduralnych tj. art. 7, art. 8 i art. 12 k.p.a.

Skarżąca podniosła, iż w decyzji organu naczelnego błędnie przyjęto, że Z. D. nie była właścicielką przedmiotowej nieruchomości, podczas gdy rzeczywisty stan prawny na dzień 1 września 1939r. był taki, że Z. D. była właścicielką przedmiotowej nieruchomości. Podniesiono, że w decyzji organu naczelnego nieuwzględniono rzeczywistego stanu prawnego zaś nadmierną rangę nadano niezależnej od strony czynności formalnej.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w odpowiedzi na skargę wniósł ojej oddalenie i podtrzymał stanowisko oraz argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest nieuzasadniona.

Zarzut, iż zaskarżona decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2003r. dotycząca odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] lipca 1949r. wydana została z naruszeniem prawa nie znalazł potwierdzenia w toku przeprowadzonego przez Sąd postępowania.

Postępowanie prowadzone przez organ naczelny było postępowaniem nadzorczym dotyczącym stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] lipca 1949r.

Zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. naruszenie prawa wtedy powoduje nieważność decyzji, gdy ma charakter rażący. Cechą rażącego naruszenia prawa jest to, że treść decyzji pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią konkretnego przepisu prawa.

W wyniku przeprowadzonego postępowania organ naczelny nie stwierdził, że kwestionowana decyzja Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] lipca 1949r. spełniała powyższe kryteria i z oceną tą należy się zgodzić.

W dacie wejścia w życie dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 4, poz. 17) na terenie, na którym leży rozpatrywana nieruchomość ziemska, obowiązywał kodeks cywilny niemiecki z 1896r.

Bezzasadne są zarzuty skarżącej dotyczące naruszenia przez organ naczelny prawa materialnego tj. przepisów kodeksu cywilnego niemieckiego, poprzez uznanie, że umowa kupna-sprzedaży zawarta w dniu w dniu 1 grudnia 1937r. pomiędzy Z. D. i J. K. oraz powzdanie, które nastąpiło dnia 21 grudnia 1937r. nie przeniosły na kupującego własności przedmiotowej nieruchomości.

Na gruncie przepisów kodeksu cywilnego niemieckiego (§ 873) w brzmieniu obowiązującym w dacie zawarcia wskazanej wyżej umowy, do skutecznego przeniesienia własności nieruchomości potrzebne były trzy czynności: 1) zawarcie umowy zobowiązującej do przeniesienia własności nieruchomości, 2) zgoda uprawnionego oraz drugiej strony na to, aby zmiana w prawie nastąpiła (powzdanie), 3) wpisanie zmiany do księgi wieczystej. Dopiero z chwilą dokonania wszystkich tych czynności następował skutek w postaci przejścia prawa własności nieruchomości na kupującego. Kodeks cywilny niemiecki - w odróżnieniu od obecnie obowiązującego w Polsce Kodeksu cywilnego, w przypadku sprzedaży nieruchomości gruntowej nie przewidywał konstrukcji takiej jak w art. 155 § 1 k.c, według którego umowa sprzedaży rzeczy, co do tożsamości oznaczonej przenosi własność na nabywcę, chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej albo strony inaczej postanowiły.

Według kodeksu niemieckiego wpis do księgi wieczystej miał znaczenie konstytutywne i przesądzał o tytule własności.

Ze znajdującego się w aktach sprawy zaświadczenia Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] maja 1999r. bezspornie wynika, że wpis do księgi wieczystej przedmiotowej nieruchomości na nazwisko Z. D. dokonany został w dniu 10 maja 1947r.

Wobec powyższego stwierdzić należy, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w zaskarżonej decyzji zasadnie przyjął, że przed dniem 1 września 1939r. Z. D. nie nabyła skutecznie własności przedmiotowej nieruchomości, ponieważ nie dokonano przed tą datą stosownego wpisu do księgi wieczystej.

Zarówno zatem w dniu 1 września 1939 r. (art. 2 ust. 2 dekretu z dnia 6 września 1944 r. stanowi, że nieważne są wszystkie prawne lub fizyczne działy nieruchomości ziemskich wymienionych w art. 2 ust. 1 lit. e, dokonane po dniu 1 września 1939 r.), jak i w dniu 13 września 1944 r. (dniu wejścia w życie dekretu), nieruchomość ziemska pod nazwą W. t. I wyk. L. 1 o ogólnym obszarze 105,2144 ha stanowiła własność hipoteczną J. K. i jako mająca powierzchnię powyżej 100 ha podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

W tej sytuacji stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2003r., dotycząca odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] lipca 1949r. nie narusza prawa.

Z tych względów na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) orzeczono jak w sentencji