Wyrok NSA, sygn. akt IV SA 890/88
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 1989-01-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Nieruchomości
Powołane przepisy: article: art. 50 ust. 4
journal: Dz.U. 1985 nr 22 poz. 99
law: Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.
Teza: 1. Określony w art. 50 ust. 4 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. nr 22 poz. 99 ze zm./ warunek nienadawania się nieruchomości do racjonalnego wykorzystywania na dotychczasowe cele, od którego uzależniona jest realizacja żądania właściciela objęcia wywłaszczeniem całej nieruchomości, należy w odniesieniu do gospodarstw rolnych rozumieć nie tylko jako brak możliwości kontynuowania przez właściciela, na części nieruchomości rolnej nie objętej wywłaszczeniem, tej samej rodzajowo produkcji rolnej, ogrodniczej, hodowlanej itp., lecz także jako brak możliwości kontynuowania dochodowej, opłacalnej w wymiarze jednostkowym i społecznym, dotychczasowej produkcji.

2. Wykorzystanie nieruchomości rolnej może być uznane za racjonalne tylko wówczas, gdy wartość pożytków uzyskanych z nieruchomości przewyższa wielkość nakładów niezbędnych do uzyskania tych pożytków.

TEZY

1. Określony w art. 50 ust. 4 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. nr 22 poz. 99 ze zm./ warunek nienadawania się nieruchomości do racjonalnego wykorzystywania na dotychczasowe cele, od którego uzależniona jest realizacja żądania właściciela objęcia wywłaszczeniem całej nieruchomości, należy w odniesieniu do gospodarstw rolnych rozumieć nie tylko jako brak możliwości kontynuowania przez właściciela, na części nieruchomości rolnej nie objętej wywłaszczeniem, tej samej rodzajowo produkcji rolnej, ogrodniczej, hodowlanej itp., lecz także jako brak możliwości kontynuowania dochodowej, opłacalnej w wymiarze jednostkowym i społecznym, dotychczasowej produkcji.

2. Wykorzystanie nieruchomości rolnej może być uznane za racjonalne tylko wówczas, gdy wartość pożytków uzyskanych z nieruchomości przewyższa wielkość nakładów niezbędnych do uzyskania tych pożytków.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny uznał zasadność skargi Stanisława i Bronisławy małżonków F. na decyzję Głównego Geodety Wojewódzkiego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 13 lipca 1988 r. w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości i na podstawie art. 207 par. 1 i 2 pkt 3 Kpa uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Gminy K., a także - zgodnie z art. 208 Kpa - zasądził od Głównego Geodety Wojewódzkiego w Piotrkowie Trybunalskim kwotę złotych dwa tysiące tytułem zwrotu kosztów postępowania na rzecz skarżącego.


UZASADNIENIE

Główny Geodeta Wojewódzki w Piotrkowie Trybunalskim decyzją nr G.VI.8221/71/88 z dnia 13 lipca 1988 r., wydaną w wyniku odwołania Bronisławy i Stanisława małżonków F., uchylił decyzję Naczelnika Gminy w K. z dnia 20 maja 1988 r. w części dotyczącej ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość o powierzchni 2,12 ha, położoną w miejscowości K., i ustalił odszkodowanie za grunt w wysokości 738.351 zł, utrzymując tę decyzję w mocy w pozostałej części. W uzasadnieniu stwierdził, że w wyniku wywłaszczenia właścicielom pozostało jeszcze gospodarstwo rolne o powierzchni 3,44 ha wraz z zabudowaniami, które może być racjonalnie użytkowane na cele dotychczasowe. Nie znajdowało wobec tego podstaw w art. 50 ust. 4 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. nr 22 poz. 99 ze zm./ żądanie właścicieli objęcia wywłaszczeniem także pozostałej części ich nieruchomości. Odszkodowanie za wywłaszczony grunt zostało ustalone według cen wolnorynkowych, które kształtują się na tamtejszym terenie w granicach od 100 do 200 tys. zł za 1 ha.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego na tę decyzję Bronisława i Stanisław małżonkowie F. domagali się jej uchylenia, kwestionując ustalenie, że pozostała po wywłaszczeniu część gospodarstwa rolnego, w którego skład wchodzi 0,5 ha lasu, nadaje się do racjonalnego wykorzystania na dotychczasowe cele.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Stwierdził, że pozostała skarżącym reszta gospodarstwa rolnego o strukturze gruntów: RIVb - 0,35 ha, RV - 1,94 ha, RVI - 0,70 ha, PSV - 0,23 ha i las - 0,22 ha może być racjonalnie użytkowana na cele dotychczasowe, co znalazło potwierdzenie w opinii biegłego do spraw rolnictwa i za czym przemawia także fakt, iż praca w rolnictwie nie stanowi dla skarżących wyłącznego źródła utrzymania. Wprawdzie gospodarstwo to leży w rejonie oddziaływania Kopalni Węgla Brunatnego w B. i jest narażone na szkodliwe wpływy, to jednak ewentualne szkody podlegają wyrównaniu na podstawie przepisów prawa górniczego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Określony w art. 50 ust. 4 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. nr 22 poz. 99 ze zm./ warunek nienadawania się nieruchomości do racjonalnego wykorzystywania na dotychczasowe cele, od którego uzależniona jest realizacja żądania właściciela objęcia wywłaszczeniem całej nieruchomości, należy w odniesieniu do gospodarstw rolnych rozumieć nie tylko jako brak możliwości kontynuowania przez właściciela, na części nieruchomości rolnej nie objętej wywłaszczeniem, tej samej rodzajowo produkcji rolnej, ogrodniczej, dochodowej, opłacalnej w wymiarze jednostkowym i społecznym, dotychczasowej produkcji. Zasadniczym bowiem celem każdego gospodarstwa rolnego - stosownie do art. 163 par. 1 Kc - powinna być towarowa produkcja rolna. Produkcja ta, a tym samym wykorzystanie nieruchomości będą tylko wówczas racjonalne, gdy wartość pożytków uzyskanych z nieruchomości /obiektywnie rzecz biorąc/ może przewyższać wielkość nakładów niezbędnych do uzyskania tych pożytków.

W tym aspekcie sprawa nie została należycie wyjaśniona z naruszeniem zasad przewidzianych w art. 7, 77 par. 1 i art. 80 Kpa. W szczególności nie udowodniono zasadniczej dla skarżących przesłanki rozstrzygnięcia sprawy, iż pozostała po wywłaszczeniu część nieruchomości rolnej nadaje się do racjonalnego użytkowania na dotychczasowe cele, powołując się w tym zakresie wyłącznie na opinię biegłego do spraw rolnictwa. Zadaniem biegłego jest dostarczenie organowi orzekającemu wiadomości specjalnych /art. 84 par. 1 Kpa/ w celu ułatwienia należytej oceny zebranego w sprawie materiału. Nie może natomiast opinia biegłego sama być źródłem materiału faktycznego sprawy ani tym bardziej stanowić podstawy ustalenia okoliczności będących przedmiotem oceny biegłego. W żadnym też wypadku organ orzekający nie może być związany konkluzjami opinii biegłego.

W rozpatrywanej sprawie opinia biegłego ogranicza się do wykazania powierzchni i rodzaju użytków części gospodarstwa rolnego pozostawionej skarżącym po wywłaszczeniu oraz do konkluzji, że "pozostałe po wykupie gospodarstwo rolne nadaje się do racjonalnego użytkowania", i stwierdzenia, że "osoby znajdujące się w tym gospodarstwie pracują poza rolnictwem". Ani biegły, ani też organy orzekające w sprawie nie zadały sobie trudu, aby dokonać oceny możliwości racjonalnego wykorzystania nieruchomości pozostałej po wywłaszczeniu na podstawie całokształtu konkretnych warunków występujących na tamtejszym terenie, przede wszystkim zaś warunków związanych z funkcjonowaniem Kopalni Węgla Brunatnego. Ograniczenie się do stwierdzenia, że wszelkie występowanie szkody w gospodarstwie, będące następstwem działalności Kopalni, będą przez nią wyrównywane, świadczy dobitnie, że kwestia racjonalności wykorzystania gospodarstwa rolnego, w rozumieniu przewagi pożytków nad wydatkami bez względu na ich źródło, nie była należycie rozważona. Tymczasem w oświadczeniu pełnomocnika Kopalni, złożonego na posiedzeniu Sądu w dniu 12 stycznia 1989 r., wynika, że działalność Kopalni powoduje odwodnienie gruntów i z tego powodu Kopalnia musi wypłacać skarżącym odszkodowanie. Na nieruchomości skarżących przeprowadzane są odwierty, co powoduje niszczenie plonów. Ponadto czynności wywłaszczeniowe prowadzone są sukcesywnie w stronę nieruchomości skarżących i mogą objąć pozostałą część ich nieruchomości nawet w następnym roku. Okoliczności te, jako niewątpliwie istotne dla oceny żądania skarżących, powołującego się na art. 50 ust. 4 cytowanej ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości, powinny być szczegółowo i wnikliwie rozważone przez organy orzekające. Uzasadnia to konieczność uchylenia z mocy art. 207 par. 1 i 2 pkt 3 Kpa zaskarżonej decyzji oraz decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji. Orzeczenie o kosztach postępowania zostało wydane na podstawie art. 208 Kpa.