Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 3159/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-05-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 229
journal: Dz.U. 2016 poz 2147
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie: Sędzia NSA Iwona Bogucka Sędzia NSA Marian Wolanin (spr.) po rozpoznaniu w dniu 7 maja 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E. W., K. J., M. F., R. J., W. J., Ł. T. i A. Ł. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 22 maja 2018 r., sygn. akt II SA/Łd 246/18 w sprawie ze skargi E. W., K. J., M. F., R. J., W. J., Ł. T. i A. Ł. na decyzję Wojewody [...] z [...] grudnia 2017 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu udziału w części nieruchomości I. oddala skargę kasacyjną, II. zasądza od E. W., K. J., M. F., R. J., W. J., Ł. T. i A. Ł. solidarnie na rzecz Wojewody [...] kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z 22 maja 2018 r., sygn. akt II SA/Łd 246/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę E. W., K. J., M. F., R. J., W. J., Ł. T. i A. Ł. na decyzję Wojewody [...] z [...] grudnia 2017 r., nr [...], w przedmiocie odmowy zwrotu udziału w części nieruchomości.

W skardze kasacyjnej od powołanego wyroku pełnomocnik skarżących zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 6, 7, 8, 77 § 1 i 80 kpa w zw. z art. 229 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2016 r. poz. 2147, z późn. zm.), mające istotne znaczenie dla sprawy, poprzez nieuzasadnione przyjęcie, iż fakt rozwiązania umowy o oddanie terenu w użytkowanie wieczyste jest bez znaczenia dla przedmiotowego postępowania, w sytuacji gdy wpis powyższego prawa do księgi wieczystej nastąpił na rzecz osoby trzeciej przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, podczas gdy prawidłowa analiza stanu faktycznego nakazuje przyjąć, iż powyższe rozwiązanie umowy o oddanie terenu w użytkowanie wieczyste aktualizuje roszczenie o zwrot udziałów w nieruchomości znajdującej się w Ł., oznaczonej jako działki: [...] i nr [...],

- art. 6, 7, 8, 77 § 1 i 80 kpa w zw. z art. 229 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, mające istotne znaczenie dla postępowania, poprzez nieuzasadnione przyjęcie, iż w realiach przedmiotowej sprawy przed dniem 1 stycznia 1998 r. zostały spełnione przesłanki określone w powołanym art. 229, podczas gdy prawidłowa analiza zgromadzonego materiału dowodowego powinna skutkować uznaniem, iż doszło do zmian podmiotowych aktualizujących roszczenie, gdyż w maju 1995 r. doszło do wpisania Gminy Ł. jako właściciela wywłaszczonych działek, a de facto wpis do księgi wieczystej użytkownika wieczystego - czyli Spółdzielni Mieszkaniowej [...] nastąpił w dniu [...] kwietnia 1998 r. - co wypełnia dyspozycję art. 174 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718) – dalej ppsa.

W skardze kasacyjnej zarzucono również naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

- art. 1 § 1 i 2 w zw. z art. 3 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) poprzez jego niezastosowanie, gdyż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi dokonał oceny dowolnej, która nie przystaje do stanu faktycznego sprawy i zebranego materiału dowodowego, a nadto dokonana ocena jest niepełna, przez co wypełniona została dyspozycja art. 174 pkt 1 ppsa, a w konsekwencji powyższe doprowadziło do oddalenia skargi,

- art. 229 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że w sytuacji gdy właścicielem wywłaszczonych nieruchomości jest Gmina Ł., a także gdy wpis do KW Spółdzielni Mieszkaniowej [...] nastąpił dopiero [...] kwietnia 1998 r., to w przedmiotowym stanie faktycznym nie zostały spełnione przesłanki zwrotu nieruchomości,

- art. 136 i art. 137 w zw. z art. 229 o gospodarce nieruchomościami poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie nie zostały spełnione przesłanki do zwrotu udziałów w nieruchomości składającej się z działek o numerach [...] i [...], położonych w Ł., w obrębie [...], a w konsekwencji nastąpiło nierozpoznanie istoty sprawy.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano argumentację mającą przemawiać za uchyleniem zaskarżonego wyroku.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw do jej uwzględnienia, dlatego podlega oddaleniu. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje bowiem sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 ppsa), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 ppsa. Wobec niestwierdzenia zaistnienia przesłanek nieważności postępowania, oceniając wyrok Sądu pierwszej instancji w ramach zarzutów zgłoszonych w skardze kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał te zarzuty za niezasadne.

Skarga kasacyjna stanowi sformalizowany środek zaskarżenia, dlatego rozpoznanie zawartych w niej zarzutów jest możliwe tylko wtedy, gdy zostały sformułowane w sposób odpowiadający ustawowym wymogom określonym w art. 174 ppsa. Z przepisu tego wynika, że skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skargę kasacyjną należy więc oprzeć na zarzutach naruszenia prawa przez Sąd I instancji. Sąd administracyjny kontroluje bowiem prawidłowość wydania decyzji administracyjnej przez pryzmat zarówno przepisów prawa materialnego, jak i przepisów prawa proceduralnego. Naruszenie przepisów procedury administracyjnej może być zatem przedmiotem zarzutu kasacyjnego wobec Sądu I instancji przy wykazaniu, że Sąd ten dokonał błędnej ich wykładni lub niewłaściwie je zastosował. Przepisy procedury administracyjnej normują bowiem postępowanie przed organami administracji, a nie przed sądem administracyjnym, dlatego ich naruszenie przez sąd administracyjny może być oceniane jedynie w sposób określony w art. 174 pkt 1 ppsa.

Sąd I instancji nie mógł więc naruszyć przepisów procedury administracyjnej w sposób wskazany w zarzutach kasacyjnych naruszenia przepisów postępowania, skoro przepisy te nie normują postępowania przed tym Sądem.

Również zarzut kasacyjny naruszenia art. 1 § 1 i 2 w zw. z art. 3 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych, jako przepisów prawa materialnego, nie spełnia wymagań określonych w art. 174 pkt 1 ppsa. Skargę kasacyjną można bowiem oprzeć na naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. W skardze kasacyjnej zarzucono natomiast niezastosowanie przez Sąd I instancji powołanych wyżej przepisów prawa, co nie spełnia ustawowego kryterium sformułowania zarzutu kasacyjnego określonego w art. 174 pkt 1 ppsa. Związanie zaś Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej, zgodnie z art. 183 § 1 ppsa, oznacza, że Sąd ten nie jest uprawniony do zastępowania skarżącego kasacyjnie w formułowaniu podstaw kasacyjnych w sposób spełniający wymagania określone w art. 174 pkt 1 ppsa, ponieważ to skarżący jest zobowiązany określić te podstawy, co wynika z art. 176 § 1 pkt 2 ppsa.

Zarzut kasacyjny błędnej wykładni art. 229 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami okazał się natomiast niezasadny. Przepis ten w dniu 1 stycznia 1998 r., tj. w dniu wejścia w życie powołanej ustawy, stanowił, że roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej, a prawa nabywcy zostały ujawnione w księdze wieczystej. Natomiast w chwili złożenia wniosków o zwrot udziału w prawie własności nieruchomości w przedmiotowej sprawie, tj. w kwietniu 2014 r., przepis ten stanowił, że roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.

W obu przytoczonych wersjach przepisu ustawodawca wyłączył przysługiwanie roszczenia o zwrot nieruchomości, która przed dniem 1 stycznia 1998 r. stała się przedmiotem ustanowionego prawa użytkowania wieczystego, jeżeli prawo to przed tym dniem zostało ujawnione w księdze wieczystej.

W niniejszej sprawie działki gruntu nr [...] i [...] zostały oddane w użytkowanie wieczyste Robotniczej Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" w Ł. umową notarialną zawartą w dniu [...] listopada 1985 r. i w tym samym dniu prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Nie budzi przy tym żadnych wątpliwości, że Spółdzielnia ta jest osoba trzecią w rozumieniu omawianego art. 229. Związanie w zarzucie kasacyjnym naruszenia art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami z okolicznościami faktycznymi dotyczącymi Spółdzielni Mieszkaniowej [...] nie ma więc żadnego znaczenia, skoro przesłanki określone w powołanym przepisie zostały spełnione na długo przed jego wejściem w życie.

W powołanym art. 229 nie określono przy tym jakichkolwiek innych przesłanek lub okoliczności warunkujących jego zastosowanie. Jeżeli więc w dniu 1 stycznia 1998 r. spełniły się przesłanki określone w tym przepisie, jak w niniejszej sprawie, to wynikające z tego nieprzysługiwanie w tym dniu roszczenia o zwrot nieruchomości nie może być zniesione w późniejszym czasie ze względu na brak ku temu podstaw prawnych. W wyroku z [...] października 2010 r., sygn. akt [...], wskazanym w skardze kasacyjnej, Sąd Okręgowy w Ł. [...] Wydział [...] nie orzekł przy tym o uznaniu powołanej wyżej umowy z [...] listopada 1985 r. za nieważną. Orzekł jedynie o jej rozwiązaniu, z czego wynika, że umowa ta była aktem obowiązującym w dniu wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, tj. w dniu 1 stycznia 1998 r.

Niezasadność zarzutu kasacyjnego naruszenia art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami powoduje również niezasadność zarzutu naruszenia przez Sąd I instancji art. 136 i art. 137 w zw. z art. 229 o gospodarce nieruchomościami. Prawidłowe bowiem zastosowanie w niniejszej sprawie przez organ odwoławczy powołanego art. 229 wykluczyło dopuszczalność dokonywania przez ten organ oceny zastosowania w sprawie powołanych art. 136 i art. 137. Z tego względu także Sąd I instancji nie naruszył tych przepisów w sposób określony w zarzucie kasacyjnym.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 i art. 193 zdanie drugie ppsa, orzekł jak w sentencji wyroku.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 ppsa.