Postanowienie WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 276/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2016-10-19 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Zmieniono postanowienie - art.260 § 1 ustawy p.p.s.a
Powołane przepisy: article: art. 260 par.1
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Marzena Łozowska po rozpoznaniu w dniu 19 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu G. K. od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu z dnia 25 sierpnia 2016r. o odmowie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi G. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 29 kwietnia 2016r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za styczeń 2010r. postanawia: zmienić postanowienie referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu z dnia 25 sierpnia 2016 r. w ten sposób, że przyznać skarżącemu prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości i przyznanie mu adwokata z urzędu.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej przez G. K. (dalej określany jako: skarżący, strona) jest decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 29 kwietnia 2016 r. wydana w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za styczeń 2010 r.

Wraz ze skargą skarżący złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie mu prawa pomocy przez zwolnienie go od ponoszenia kosztów sądowych w całości oraz ustanowienie adwokata.

Uzasadniając wniosek skarżący zaznaczył, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, utrzymującą się jedynie z prac dorywczych oraz pomocy matki swojej córki, z którą pozostaje w konkubinacie i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe (wskazał w tym względzie, że obecnie mieszka w lokalu należącym do konkubiny, albowiem ponad 2 lata temu został eksmitowany z mieszkania).

W dalszej części wniosku skarżący oświadczył, że w jego gospodarstwie domowym pozostaje również niepełnoletnia córka, zaś dochody tego gospodarstwa opiewają na kwotę około 1.650 zł (skarżącego w kwocie około 600 zł, konkubiny w wysokości 1.050 zł). Jednocześnie wskazał, że na stałe miesięczne koszty składają się opłaty za lokal mieszkalny w wysokości 200 zł, dostawę energii elektrycznej, gazu i usług telekomunikacyjnych w kwocie 450 zł, a także spłata zaległości i karty kredytowej w kwocie 150 zł. W załączeniu do wniosku skarżący przekazał zaświadczenie wystawione w dniu 10 lutego 2016 r. przez Powiatowy Urząd Pracy w [...] o zarejestrowaniu go od dnia 31 marca 2014 r. jako bezrobotnego, bez prawa do zasiłku.

Ponieważ przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy informacje były niewystarczające do oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej jego gospodarstwa domowego, zarządzeniem z dnia 19 lipca 2016 r. wezwano skarżącego do przekazania informacji na temat:

- kosztów bieżącego utrzymania, ponoszonych przez niego i osoby pozostające z nim we wspólnym gospodarstwie domowym w skali miesiąca wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość ich poniesienia,

- informacji odnośnie innych wydatków niż bieżące koszty utrzymania również z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi taki stan,

- dowodów potwierdzających fakt i wysokość uzyskania dochodów opisanych w formularzu PPF, jako dochody z prac dorywczych oraz dochody ze stosunku pracy,

- pisemnej informacji odnośnie innych źródeł dochodów niż wykazane w formularzu PPF, które umożliwiają pokrycie wydatków ponoszonych w gospodarstwie domowym skarżącego wraz z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi prawdziwość informacji w tym zakresie,

- kserokopii zeznania o wysokości dochodów osiąganych przez stronę i konkubinę w 2015 r. (PIT),

- kserokopii wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych należących do skarżącego i jego konkubiny za ostatnie trzy miesiące.

Postanowieniem z dnia 25 sierpnia 2016 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu, odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

W uzasadnieniu postanowienia wskazał, że skarżący w żaden sposób nie ustosunkował się do treści wezwania, skierowanego do niego w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) - dalej powoływana jako: [P.p.s.a.]. Zatem w sytuacji, gdy skarżący nie przekazał dowodów mogących zobrazować w pełni wiarygodną sytuację finansową i majątkową jego i rodziny należało uznać, iż nie wykazał, że spełnia przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.

We wniesionym od ww. postanowienia sprzeciwie skarżący wskazał, że w okresie od dnia [...] do dnia [...] przebywał w Zakładzie Karnym nr [...], a następnie nr [...] w [...], przez co nie miał możliwości zapoznania się z wezwaniem Sądu oraz przygotowania wymaganej dokumentacji. O fakcie tym niezwłocznie, tj. po otrzymaniu ww. wezwania – R. K. - syn skarżącego poinformował sekretariat Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu.

Dodatkowo skarżący przekazał: pisemne zestawienie kosztów utrzymania, gdzie wykazał miesięczne koszty utrzymania w łącznej kwocie 1.583 zł (zakup żywności - 600 zł, opłata czynszowa – 200 zł, energia elektryczna – 100 zł, gaz – 140 zł, usługi telekomunikacyjne – 389 zł, "zaległy ZUS" – 104 zł, spłata kredytu – 50 zł), pismo skarżącego (sporządzone w dniu 3 września 2016 r.), w którym oświadczył, że ani on ani konkubina nie posiadają rachunków bankowych, oraz że w okresie od 1 do 19 lipca 2016 r. z "prac dorywczych" uzyskał dochody w wysokości 470 zł, zaś od czasu opuszczenia Zakładu Karnego w dniu [...] nie pozyskał żadnych dochodów (jedynie wraz z opuszczeniem zakładu karnego otrzymał kwotę 50,77 zł, kserokopię zeznania o wysokości osiągniętego w 2015 r. przez konkubinę skarżącego dochodu (PIT-37), świadectwo zwolnienia z zakładu karnego, zaświadczenie wystawione w dniu 31 sierpnia 2016 r. przez Powiatowy Urząd Pracy w [...] o zarejestrowaniu skarżącego, jako bezrobotnego bez prawa do zasiłku, kserokopie umów zlecenia dotyczącej świadczenia przez konkubinę prac porządkowych w maju, czerwcu i lipcu 2016 r. wraz z pokwitowaniem odbioru wynagrodzenia w wysokości 1.050,10 zł, kserokopie dokumentów potwierdzających dokonanie zapłaty raty kredytu, składki na ubezpieczenie oraz opłat za dostawę usług telekomunikacyjnych, energii elektrycznej i gazu.

W toku postępowania, na wezwanie Sądu o uzupełnienie dokumentacji skarżący przedłożył dodatkowo kserokopie potwierdzeń przelewów dokonanych w miesiącu wrześniu 2016 r. tj.: opłaty za czynsz, raty kredytu, opłat za dostawę energii elektrycznej, gazu, usług telekomunikacyjnych, składki na ubezpieczenie oraz pismo (sporządzone w dniu 30 września 2016r.), w którym oświadczył m. in., że w okresie od 1 do 30 września 2016 r. z "prac dorywczych" uzyskał dochody w wysokości 440 zł.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sprzeciw zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie zauważyć należy, że wobec wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego, złożony przez skarżącego wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpatrzeniu przez Sąd stosownie do treści art. 260 P.p.s.a. w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r., o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658), mającym zastosowanie do spraw wszczętych po dniu 15 sierpnia 2015r.

Zgodnie z art. 260 § 1 P.p.s.a. w obecnie obowiązującym brzmieniu, rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (w tym od postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy – art. 258 § 1 pkt 7 P.p.s.a.), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Oznacza to, że obecnie sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, a nie jak dotychczas rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy na nowo. Dodać jeszcze należy, że stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym, a o takie wnioskuje skarżący, może zostać przyznane na wniosek strony będącej osobą fizyczną, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.).

Zaakceptować należy zawarte w zaskarżonym postanowieniu stanowisko, odwołujące się do utrwalonego i podzielanego przez Sąd rozpoznający niniejszą sprawę poglądu prezentowanego w orzecznictwie sądów administracyjnych, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego i z tego powodu jego przyznanie następuje jedynie w wyjątkowych przypadkach, a mianowicie w sytuacji, gdy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. Przeszkoda ta musi być realna, a do stwierdzenia jej zaistnienia niezbędne jest dokładne poznanie sytuacji wnioskodawcy. To na składającym wniosek spoczywa ciężar przekonania Sądu, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA) z dnia 16 listopada 2012r., sygn. akt I FZ 429/12, opublikowane na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl podobnie jak wszystkie niżej podane orzeczenia sądowe).

Trafnie więc zwrócono uwagę w zaskarżonym postanowieniu, że rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. To ona musi wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Właściwe bowiem przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zastosowanie wobec niej prawa pomocy oraz dowodów na ich poparcie umożliwi sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny jej sytuacji majątkowej. Nastąpić to może tylko w przypadku, gdy strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób przekonywujący, tj. spójny, niebudzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji umożliwiającej skorzystanie z instytucji przewidzianej w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Ta zasada wprost wynika z brzmienia cyt. przepisu, który wyraźnie nakłada na stronę obowiązek wykazania faktu niemożności poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania ("...jeżeli wykaże ona ...").

Ponadto wskazuje się, że skoro udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, to powinno ono sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 3 stycznia 2013r., sygn. akt II FZ 987/12). Ugruntowane orzecznictwo sądowoadministracyjne potwierdza wyjątkowy charakter instytucji prawa pomocy, stosowanej tylko wobec osób bardzo ubogich, znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich zapłata byłaby związana z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych (por. postanowienie WSA w Warszawie z dnia 29 października 2008r., sygn. akt VII SA/Wa 1486/08). Przyznanie prawa pomocy to w istocie "kredytowanie" kosztów postępowania z budżetu państwa (czyli de facto stanowi obciążanie innych obywateli). Dlatego też wyjątkowe zastosowanie tej instytucji wiąże się nie tylko z ustaleniem braku źródeł stałego dochodu i majątku, ale także z ustaleniem, że wnioskujący jest pozbawiony obiektywnie możliwości uzyskania dochodu z jakichkolwiek źródeł (por. postanowienie WSA we Wrocławiu z dnia 22 października 2014 r., II SA/Wr 432/14).

Trafne co do zasady stanowisko referendarza wyrażone w zaskarżonym postanowieniu (brak współdziałania strony w zakresie ustalenia prawidłowego stanu faktycznego co do sytuacji majątkowej i stanu dochodów) musiało zdaniem Sądu ulec zmianie w związku z przedstawieniem przez skarżącego dodatkowych dokumentów i wyjaśnień w postępowaniu uruchomionym wniesionym sprzeciwem. Równocześnie udokumentował on, iż niemożność przedłożenia tych dokumentów i wyjaśnień była usprawiedliwiona nieobecnością spowodowaną pobytem w Zakładzie Karnym.

Na obecnym etapie postępowania skarżący jest obowiązany do uiszczenia wpisu od skargi, który zgodnie z § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) – stanowi kwotę 125,00 zł. Oprócz niniejszego postępowania, przed tut. Sądem toczy się obecnie kilkanaście innych postępowań (zarejestrowanych pod sygn. od I SA/Op 277/16 do I SA/Op 287/16) i łączna wysokość wpisów należnych od wszystkich skarg z udziałem skarżącego stanowi kwotę ponad 15.000 zł. Uwzględnić również należy, iż na dalszych etapach postępowania skarżący mógłby być zobowiązany do poniesienia dalszych kosztów sądowych, na które składają się opłata kancelaryjna za sporządzenie uzasadnienia wyroku (w wysokości 100 zł w każdej sprawie, co łącznie daje kwotę 1.200 zł) oraz wpis od skargi kasacyjnej w wysokości połowy wpisu należnego od skargi, nie mniej jednak niż 100 zł (§ 3 ww. rozporządzenia).

Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy się kierować rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, a także analizując treść oświadczenia zamieszczonego we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz informacje zawarte w piśmie uzupełniającym złożonym w trybie art. 255 P.p.s.a. Sąd uznał, iż spełnione zostały przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, albowiem skarżący wykazał, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Uwzględniając oświadczenie o stanie majątkowym składane pod rygorem odpowiedzialności karnej jak też okoliczności wynikające z dokumentów przedłożonych przez skarżącego w związku z wniesionym sprzeciwem Sąd doszedł do wniosku, że sytuacja finansowa skarżącego wskazuje, że nie jest on w stanie wygenerować jakichkolwiek środków pieniężnych umożliwiających mu zapłatę kosztów postępowania zarówno w całości jak i w części.

Skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, w którym uzyskiwane są dochody w wysokości 1.650 zł miesięcznie (wynagrodzenie skarżącego w kwocie około 600 zł oraz konkubiny w wysokości 1.050 zł). Są one przeznaczone na utrzymanie trzech osób: skarżącego i jego konkubiny oraz małoletniej córki M. K. Jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Nie posiada żadnego stałego źródła dochodu, a domowy budżet wspiera środkami uzyskanymi z prac dorywczych. Nie dysponuje także żadnymi zasobami pieniężnymi. Po opuszczeniu Zakładu Karnego w [...] otrzymał kwotę 60 zł tytułem zapomogi. Skarżący oprócz bieżących wydatków związanych z utrzymaniem ponosi także wydatki związane ze spłatą rat kredytu.

Zdaniem Sądu skarżący, w toku postępowania uruchomionego wniesionym zarzutem wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a zatem spełniona została przesłanka z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Konieczność poniesienia przez niego kosztów sądowych, których wysokość na obecnym etapie rozpoznania sprawy wynosi łącznie około 15.000 stanowiłaby dla strony realną barierę dla sądowego rozpatrzenia sprawy. Z tych też względów zasadnym jest uwzględnienie wniosku w żądanym zakresie.

Mając na uwadze przedstawione powyżej okoliczności, Sąd na podstawie 260 § 1 P.p.s.a. zmienił zaskarżone postanowienie referendarza sądowego i przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie całkowitym.