Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 793/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-07-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6230 System oceny zgodności, certyfikacja
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Inspektor Jakości Handlowej Artykułów Rolno  Spożywczych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone wyroki, uchylono zaskarżone postanowienie I i II instancji oraz uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 44 ust. 3
journal: Dz.U. 2011 nr 120 poz 690
law: Ustawa z dnia 12 maja 2011 r. o wyrobie i rozlewie wyrobów winiarskich, obrocie tymi wyrobami i organizacji rynku wina
journal: Dz.U.UE.L 2009 nr 193 poz 60 art. 63 ust. 2, ust. 3, ust. 8
law: rozporządzenie Komisji (WE) nr 607/2009 z dnia 14 lipca 2009 r. ustanawiające niektóre szczegółowe przepisy wykonawcze do rozporządzenia  Rady (WE) nr 479/2008 w odniesieniu do chronionych nazw pochodzenia i oznaczeń geograficznych, określeń tradycyjnych, etykietowania i  prezentacji niektórych produktów sektora wina
journal: Dz.U.UE.L 2008 nr 148 poz 1 art. 60 ust. 2
law: rozporządzenie Rady (WE) Nr 479/2008 z dnia 29 kwietnia 2008 r. w sprawie wspólnej organizacji rynku wina, zmieniające rozporządzenia (WE)  nr 1493/1999, (WE) nr 1782/2003, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 3/2008 oraz uchylające rozporządzenia (EWG) nr 2392/86 i (WE) nr 1493/1999
Teza: Termin do złożenia wniosku o certyfikację wina, o którym to terminie stanowi art. 44 ust. 3 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o wyrobie i rozlewie wyrobów winiarskich, obrocie tymi wyrobami i organizacji rynku wina (Dz. U. Nr 120, poz. 690 ze zm.), jest terminem procesowym.

TEZY

Termin do złożenia wniosku o certyfikację wina, o którym to terminie stanowi art. 44 ust. 3 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o wyrobie i rozlewie wyrobów winiarskich, obrocie tymi wyrobami i organizacji rynku wina (Dz. U. Nr 120, poz. 690 ze zm.), jest terminem procesowym.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Kręcisz (spr.) Sędzia NSA Joanna Sieńczyło-Chlabicz Sędzia del. WSA Piotr Kraczowski Protokolant asystent sędziego Anna Fyda-Kawula po rozpoznaniu w dniu 12 lipca 2017 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej 1. skargi kasacyjnej W. Sp. z o.o. w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 września 2015 r., sygn. akt VI SA/Wa 4209/14 w sprawie ze skargi W. Sp. z o.o. w K. na postanowienie Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno - Spożywczych z dnia [...] października 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o przeprowadzenie certyfikacji wina 2. skargi kasacyjnej W. Sp. z o.o. w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 września 2015 r., sygn. akt VI SA/Wa 919/15 w sprawie ze skargi W. Sp. z o.o. w K. na decyzję Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno - Spożywczych z dnia [...] stycznia 2015 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wniosku o przeprowadzenie certyfikacji wina 1. uchyla zaskarżone wyroki; 2. uchyla zaskarżone postanowienie oraz utrzymane nim w mocy postanowienie M. Wojewódzkiego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych w K. z dnia [...] września 2014 r. nr [...]; 3. uchyla zaskarżoną decyzją oraz utrzymaną nią w mocy decyzję M. Wojewódzkiego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych w K. z dnia [...] października 2014 r. nr [...]; 4. zasądza od Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno – Spożywczych na rzecz W. Spółki z o.o. w K. 2.260 (słownie: dwa tysiące dwieście sześćdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie:

- wyrokiem z 29 września 2015 r., sygn. akt VI SA/Wa 4209/14 oddalił skargę W. Sp. z o.o. z siedzibą w K. na postanowienie Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno - Spożywczych z dnia [...] października 2014 r., nr [...] w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o przeprowadzenie certyfikacji wina,

- wyrokiem z dnia 29 września 2015 r., sygn. akt VI SA/Wa 919/15, oddalił skargę W. Sp. z o.o. z siedzibą w K. na decyzję Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno - Spożywczych z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wniosku o przeprowadzenie certyfikacji wina.

W uzasadnień wymienionych wyroków wynika, że wnioskiem z dnia 28 sierpnia 2014 r. skarżąca spółka wystąpiła o przeprowadzenie certyfikacji wina z określonego rocznika lub wina z określonej winorośli wnosząc o przywrócenie terminu do jego wniesienia. Postanowieniem z dnia 22 września

2014 r. M. Wojewódzki Inspektor Jakości Handlowej Artykułów Rolno - Spożywczych odmówił przywrócenia tego terminu wskazując, że termin określony w art. 44 ust. 3 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o wyrobie i rozlewie wyrobów winiarskich, obrocie tymi wyrobami i organizacji rynku wina (Dz. U. Nr 120, poz. 690 ze zm., dalej: ustawa o organizacji rynku wina) jest terminem prawa materialnego, wobec czego nie może być przywrócony w trybie i na warunkach określonych w art. 58 i 59 ustawy z 14 czerwca 1660 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., dalej: k.p.a.). Stanowisko to podzielił Główny Inspektor Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych, który postanowieniem z [...] października 2014 r. utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.

W związku z tym M. Wojewódzki Inspektor Jakości Handlowej Artykułów Rolno - Spożywczych decyzją z dnia [...] października 2014 r. umorzył postępowanie administracyjne z wniosku skarżącej o przeprowadzenie certyfikacji wina z określonego rocznika lub wina z określonej winorośli. W uzasadnieniu wskazał, iż zgodnie z art. 44 ust. 3 ustawy o organizacji rynku wina certyfikację wina, o której mowa w art. 63 rozporządzenia (WE) nr 607/2009 z dnia 14 lipca 2009 r. ustanawiającego niektóre szczegółowe przepisy wykonawcze do rozporządzenia Rady (WE) nr 479/2008 w odniesieniu do chronionych nazw pochodzenia i oznaczeń geograficznych, określeń tradycyjnych, etykietowania i prezentacji produktów sektora wina (dalej: rozporządzenie nr 607/2009), przeprowadza się na wniosek producenta albo przedsiębiorcy niebędącego producentem wyrabiającego wino z winogron pozyskanych z upraw winorośli położonych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, składany na dany rok gospodarczy w terminie do dnia 15 sierpnia. Uchybienie przez stronę terminowi, o którym mowa w art. 44 ust. 3 powoływanej ustawy uniemożliwia przeprowadzenie certyfikacji wina z określonego rocznika lub wina z określonej winorośli, a w konsekwencji pozbawia przyznania jej uprawnienia do umieszczania na etykiecie wina numeru identyfikacyjnego, o którym mowa w art. 46 ust. 1 ww. ustawy, obok danych identyfikujących producenta w rozumieniu art. 56 rozporządzenia nr 607/2009. Zdaniem organu I instancji powyższy termin ustawowy jest terminem prawa materialnego. Uchybienie temu terminowi powoduje wygaśnięcie praw o charakterze materialnym, wobec czego nie ma przedmiotu postępowania.

W wyniku odwołania skarżącej zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r. Główny Inspektor Jakości Handlowej Artykułów Rolno - Spożywczych utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W ocenie organu odwoławczego, możliwość umieszczania rocznika i nazwy odmiany winorośli w prezentacji i etykietowaniu wina z winogron pozyskanych z upraw winorośli położonych na terytorium RP istnieje w przypadku, gdy zostanie ono poddane certyfikacji w sposób opisany w ustawie o organizacji rynku wina oraz przy uwzględnieniu rozporządzenia nr 607/2009. Podzielił stanowisko organu I instancji, zgodnie z którym termin określony w art. 44 ust. 3 ustawy o organizacji rynku wina jest terminem prawa materialnego, którego uchybienie powoduje wygaśnięcie praw o charakterze materialnym, nie ma zatem przedmiotu postępowania.

Skargami wniesionymi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie spółka zaskarżyła ostateczne postanowienie wydane w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o przeprowadzenie certyfikacji wina, jak i ostateczną decyzję przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie z jej wniosku o przeprowadzenie certyfikacji wina.

Uzasadniając oddalenie skargi wyrokiem wydanym w ww. sprawie o sygn. akt VI SA/Wa 4209/14 Sąd stwierdził, że uchybienie przez spółkę terminowi, o którym mowa w art. 44 ust. 3 ustawy o organizacji rynku wina, uniemożliwia przeprowadzenie certyfikacji wina z określonego rocznika lub wina z określonej winorośli, a w konsekwencji pozbawia przyznania jej uprawnienia do umieszczania na etykiecie wina numeru identyfikacyjnego, o którym mowa w art. 46 ust. 1 ustawy o organizacji rynku wina, obok danych identyfikujących producenta w rozumieniu art. 56 rozporządzenia nr 607/2009. Sąd podzielił stanowisko organów, zgodnie z którym termin określony w art. 44 ust. 3 ustawy o organizacji rynku wina jest terminem prawa materialnego.

Uchybienie temu terminowi powoduje wygaśnięcie praw o charakterze materialnym, wobec czego nie podlega przywróceniu.

Natomiast oddalając skargę spółki w sprawie o sygn. akt VI SA/Wa 919/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że sądy administracyjne mogą jedynie odmawiać zastosowania przepisu rozporządzenia, w stosunku do którego stwierdzają niezgodność z normą ustawową. Uprawnienie to wynika bezpośrednio z art. 175 i z art. 178 ust. 1 Konstytucji RP.

Podniósł, że w sprawie zainicjowanej wnioskiem spółki o przeprowadzenie certyfikacji wina z określonego rocznika lub wina z określonej winorośli organy odmówiły skarżącej przywrócenia terminu do złożenia wymienionego wniosku przyjmując, że termin przewidziany w art. 44 ust 3 ustawy o organizacji rynku wina, jest terminem materialnoprawnym i w związku z tym nie podlega przywróceniu. W sprawie tej została złożona do Sądu skarga i jest ona zarejestrowana pod sygn. akt VI SA/Wa 4209/14.

Sąd I instancji stwierdził, że kontrolowanymi decyzjami organy umorzyły postępowanie administracyjne w sprawie wniosku skarżącej o przeprowadzenie certyfikacji wina z określonego rocznika lub wina z określonej winorośli. Przywołując stanowisko skarżącej spółki, która kwestionowała prawidłowość wykładni art. 44 ust. 3 ustawy o organizacji rynku wina dokonanej przez organ, zgodnie z którą w przypadku złożenia wniosku o przeprowadzenie certyfikacji po 15 sierpnia danego roku gospodarczego, uzyskanie tej certyfikacji staje się niemożliwe, podczas gdy w jej ocenie norma ustawowa, której wykładnia mogłaby prowadzić do ograniczenia złożenia wniosku o certyfikację w czasie, musiałaby zostać uznana za sprzeczną z art. 63 ust. 2 rozporządzenia nr 607/2009, zgodnie z którym certyfikację wina zapewnia się niezależnie od etapu produkcji, w tym także w czasie rozlewu wina, Sąd I instancji, odwołując się w tej mierze do treści art. 44 ust. 1 i ust. 3 ustawy o organizacji rynku wina oraz art. 60 ust. 2 lit. a) rozporządzenia nr 607/2009, uznał że organy prawidłowo umorzyły postępowanie w tej sprawie na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Uchybienie przez stronę terminowi, o którym mowa w art. 44 ust. 3 ustawy o organizacji rynku wina uniemożliwia bowiem przeprowadzenie certyfikacji wina z określonego rocznika lub wina z określonej winorośli, a w konsekwencji pozbawia przyznania jej uprawnienia do umieszczania na etykiecie wina numeru identyfikacyjnego, o którym mowa w art. 46 ust. 1 ww. ustawy, obok danych identyfikujących producenta w rozumieniu art. 56 rozporządzenia nr 607/2009. W ocenie Sądu I instancji organy prawidłowo przyjęły, że termin określony w art. 44 ust. 3 ustawy o organizacji rynku wina jest terminem prawa materialnego, a więc uchybienie temu terminowi powoduje wygaśnięcie praw o charakterze materialnym, a w konsekwencji prawidłowo uznały, że nie ma przedmiotu postępowania i należy je umorzyć.

Zdaniem Sądu, organy obu instancji wyczerpująco zbadały wszystkie istotne okoliczności faktyczne oraz przeprowadziły dowody służące ustaleniu stanu faktycznego zgodnie z zasadami prawdy obiektywnej (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.). Rozstrzygając sprawę oparły się na prawidłowo zebranym materiale, dokonując jego wszechstronnej oceny, a stanowisko wyrażone w wydanych decyzjach, uzasadniły w sposób zgodny z art. 107 § 3 k.p.a. Dlatego skarga podlegała oddaleniu.

W skardze kasacyjnej od wyroku wydanego w sprawie o sygn. akt VI SA/Wa 4209/14 skarżąca spółka zaskarżyła wyrok Sądu I instancji w całości wnosząc o jego uchylenie w całości wraz z postanowieniami organów obu instancji i zobowiązanie organu do wydania postanowienia o przywróceniu terminu, względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła:

- na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie prawa procesowego, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 134 § 1 i art. 135 p.p.s.a. poprzez brak rozpoznania przez Sąd, zarzutów podniesionych w skardze, a dotyczących naruszenia art. 58 k.p.a. w zw. z art. 44 ust. 3 ustawy o organizacji rynku wina oraz w zw. z art. 61 rozporządzenia 607/2009 oraz unijnej zasady proporcjonalności, poprzez bezpodstawne uchylenie się od oceny zasadności skargi z punktu widzenia przepisów prawa unijnego, które zostały wprawdzie przez Sąd przywołane, ale możliwość ich bezpośredniego zastosowania bądź potencjalnej kolizji z prawem krajowym nie została w ogóle przez Sąd zbadana;

2) art. 134 § 1 i art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 10 i art. 77 § 1 k.p.a., poprzez wybiórczą i powierzchowną ocenę, że organy wystarczająco zbadały wszystkie istotne okoliczności sprawy, podczas gdy organy nie przeprowadziły żadnych czynności w celu wyjaśnienia potencjalnych wątpliwości dotyczących przesłanek przywrócenia terminu, nie wezwały strony do przedstawienia dodatkowych dokumentów ani wyjaśnień, a ostatecznie wydały postanowienie z pominięciem zawiadomienia spółki o możliwości zapoznania się z materiałami postępowania;

3) art. 134 § 1 i art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 138 § 2 k.p.a. poprzez zaniechanie zbadania, czy po przeprowadzeniu postępowania przez organ I instancji konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy miał istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie, a tym samym postanowienie organu I instancji powinno zostać uchylone, a sprawa przekazana do ponownego rozpoznania;

- na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego, tj.:

1) art. 58 k.p.a. w zw. z art. 44 ust. 3 ustawy o organizacji rynku wina oraz w zw. z art. 63 ust. 2 rozporządzenia nr 607/2009, poprzez uznanie, iż termin przewidziany w art. 44 ust. 3 ustawy nie podlega przywróceniu, podczas gdy prawidłowa wykładnia przedmiotowych norm prawnych prowadzi do wniosku, że certyfikację wina zapewnia się na każdym etapie produkcji, a tym samym termin przewidziany ww. przepisach prawa krajowego powinien być uznany za instrukcyjny, a co najwyżej proceduralny i podlegający przywróceniu;

2) naruszenie wspólnotowej zasady proporcjonalności poprzez dokonanie takiej wykładni art. 44 ust. 3 ustawy, która prowadzi do zastosowania nadmiernych środków w stosunku do uchybienia w postaci sankcji umorzenia postępowania i braku możliwości uzyskania certyfikacji wina w przypadku złożenia wniosku po 15 sierpnia danego roku gospodarczego, pomimo że ustawa wyraźnie skutku takiego nie przewiduje, i co jednocześnie powoduje ograniczenie swobody przepływu towarów i usług.

Argumentację na poparcie powyższych zarzutów skarżąca przedstawiła w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

Z kolei w skardze kasacyjnej od wyroku wydanego w sprawie o sygn. akt VI SA/Wa 919/15 skarżąca spółka zaskarżyła ten wyrok w całości, wnosząc o jego uchylenie, uchylenie wydanych w sprawie decyzji organów obu instancji i zobowiązanie M. Wojewódzkiego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno - Spożywczych do przeprowadzenia przedmiotowej certyfikacji (art. 145a p.p.s.a.), ewentualnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła:

- na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie prawa procesowego, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez brak rozpoznania przez Sąd, który wydał zaskarżony wyrok zarzutów podniesionych przez skarżącego w skardze, a dotyczących:

- naruszenia art. 44 ust. 3 ustawy o organizacji rynku wina w zw. z art. 63 ust. 2 rozporządzenia nr 607/2009 oraz

- naruszenie unijnej zasady proporcjonalności, poprzez bezpodstawne uchylenie się od ich rozpoznania w oparciu o art. 175 i art. 178 Konstytucji RP, podczas gdy Wojewódzki Sąd Administracyjny zobowiązany był do rozpoznania zarzutów naruszenia bezpośrednio stosowanych przepisów rozporządzenia nr 607/2009 oraz unijnej zasady proporcjonalności;

2) art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 91 i art. 178 Konstytucji RP oraz art. 288 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej poprzez uznanie, iż sądy administracyjne nie stosują rozporządzeń unijnych, podczas gdy sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej w pełnym zakresie, a zatem zobowiązane są do dokonania oceny w pełnym zakresie aktów prawa powszechnie obowiązującego, które powinno być prawidłowo stosowane przez organy administracji publicznej;

- na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego, a to:

1) art. 91 ust. 3 Konstytucji RP w zw. z art. 288 TFUE poprzez ich niezastosowanie i uznanie, iż sądy administracyjne mogą jedynie odmawiać zastosowania przepisu rozporządzenia w stosunku do którego stwierdzają niezgodność z ustawą, a podlegają jedynie Konstytucji i ustawom, podczas gdy sądy administracyjne zobowiązane są do sprawowania kontroli działalności administracji publicznej w pełnym zakresie, w tym w odniesieniu do rozporządzeń unijnych - bezpośrednio stosowanych i mających pierwszeństwo w razie kolizji z ustawami;

2) art. 175 i art. 178 ust. 1 Konstytucji RP poprzez ich błędną wykładnię polegającą na uznaniu, iż w ramach kontroli działalności administracji publicznej sądy administracji publicznej nie stosują przepisów rozporządzeń unijnych, podczas gdy przywołane przez Sąd przepisy w żadnym razie nie wpływają na powyższy zakres kontroli sądowej, a powinny być interpretowane wyłącznie w kontekście zasady niezawisłości sędziowskiej;

3) art. 44 ust. 3 ustawy o organizacji rynku wina w zw. z art. 63 ust. 2 rozporządzenia nr 607/2009 poprzez uznanie, iż po 15 sierpnia danego roku gospodarczego przeprowadzenie certyfikacji wina jest niemożliwe, podczas gdy wyżej wymieniony przepis rozporządzenia nr 607/2009 wyraźnie stanowi, iż certyfikację zapewnia się niezależnie od etapu produkcji, w tym także w czasie rozlewu wina, co oznacza iż przepis prawa krajowego powinien być interpretowany z uwzględnieniem ww. przepisu rozporządzenia nr 607/2009, co powinno doprowadzić albo do takiej interpretacji przepisu prawa krajowego, która uznaje wskazany w art. 44 ust. 3 ustawy o organizacji rynku wina termin za instrukcyjny, względnie uznania tego przepisu za niezgodny z bezpośrednio stosowanym przepisem rozporządzenia nr 607/2009;

4) naruszenie unijnej zasady proporcjonalności poprzez dokonanie takiej wykładni art. 44 ust. 3 ustawy o organizacji rynku wina, która prowadzi do zastosowania nadmiernych środków w stosunku do uchybienia w postaci sankcji umorzenia postępowania i braku możliwości uzyskania certyfikacji wina w przypadku złożenia wniosku po 15 sierpnia danego roku gospodarczego, pomimo że ustawa wyraźnie skutku takiego nie przewiduje i co jednocześnie powoduje ograniczenie swobody przepływu towarów i usług;

5) art. 2 w zw. z art. 20 i art. 22 Konstytucji RP poprzez ich niezastosowanie i skreślenie skarżącej z ewidencji na podstawie art. 44 pkt 1 ustawy o organizacji rynku wina, który jest niezgodny z Konstytucją, względnie - którego interpretacja dokonana przez organ oraz Sąd I instancji jest niezgodna z Konstytucją.

Argumentację na poparcie powyższych zarzutów skarżąca przedstawiła w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

W odpowiedzi na powyższe skargi kasacyjne organ wniósł o ich oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania.

W piśmie procesowym z dnia 28 kwietnia 2006 r. wniesionym w sprawie o sygn. akt VI SA/Wa 4209/14 skarżąca spółka podtrzymała dotychczasowe stanowisko.

Naczelny Sąd Administracyjny na rozprawie w dniu 12 lipca 2017 r., na podstawie art. 111 § 2 p.p.s.a. zarządził o połączeniu spraw o sygn. akt II GSK 793/16 oraz II GSK 899/16 w celu ich łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia z wagi na to, że pozostają one ze sobą w związku. Wyrok w tej sprawie został wydany pod sygn. akt II GSK 793/16.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skargi kasacyjne są zasadne i zasługują na uwzględnienie.

Na wstępie przypomnienia wymaga, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu. Skargę kasacyjną, w granicach której operuje Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zmiana lub rozszerzenie podstaw kasacyjnych ograniczone jest natomiast, określonym w art. 177 § 1 p.p.s.a. terminem do wniesienia skargi kasacyjnej. Rozwiązaniu temu towarzyszy równolegle uprawnienie strony postępowania do przytoczenia nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych sformułowanych w skardze. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.

Z postawionych w skargach kasacyjnych zarzutów, które oparte zostały na obydwu podstawach określonych w art. 174 p.p.s.a. wynika, że spór prawny w rozpatrywanej sprawie dotyczy kwestii prawidłowości stanowiska Sądu I instancji, który kontrolując zgodność z prawem postanowienie Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno - Spożywczych w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o przeprowadzenie certyfikacji wina oraz ostatecznej decyzji tego organu w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wniosku o przeprowadzenie certyfikacji wina stwierdził, że ani wymienione postanowienie, ani też wymieniona decyzja nie są niezgodne z prawem. Z zaskarżonych wyroków wynika, że w rezultacie prawidłowo dokonanej wykładni przepisu art. 44 ust. 3 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o wyrobie i rozlewie wyrobów winiarskich, obrocie tymi wyrobami i organizacji rynku wina, organ administracji zasadnie przyjął, że złożenie przez stronę skarżącą wniosku o certyfikację wina z uchybieniem terminu do jego złożenia, o którym mowa w tym przepisie, oceniać należało jako brak możliwości uczynienia zadość żądaniu wniosku i przyznania tym samym stronie uprawnienia do umieszczania na etykiecie wina numery identyfikacyjnego, o którym mowa w art. 46 ust. 1 przywołanej ustawy. Wymieniony termin jest bowiem - według Sądu I instancji - terminem prawa materialnego, a skoro tak, to złożenie wniosku o certyfikacje wina po jego upływie skutkować musiało oceną o braku przedmiotu postępowania w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a.

Według Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarzuty skarg kasacyjnych których komplementarny charakter uzasadnia potrzebę łącznego ich rozpoznania, zasadniczo uznać należy za usprawiedliwione.

W rezultacie analizy stanowiska zawartego w kontrolowanych wyrokach należy dojść do wniosku, że u jego podstaw legło z gruntu wadliwe podejście Sądu I instancji do wykładni i zastosowania w rozpatrywanej sprawie przepisu art. 44 ust. 3 ustawy o wyrobie i rozlewie wyrobów winiarskich, obrocie tymi wyrobami i organizacji rynku wina oraz art. 63 ust. 2 i ust. 3 rozporządzenia Komisji Europejskiej nr 607/2009, w tym również (jeżeli nie zwłaszcza) w zakresie odnoszącym się do wzajemnej relacji wymienionej regulacji krajowej i unijnej, co w konsekwencji skutkowało również błędnym wnioskiem o ziszczeniu w sprawie, zainicjowanej wnioskiem skarżącej spółki z dnia 27 sierpnia 2014 r. o przeprowadzenie certyfikacji wina z określonego rocznika lub wina z określonej winorośli, przesłanki bezprzedmiotowości, o której mowa w art. 105 § 1 k.p.a.

Uwzględniając istotę sporu prawnego, który zarysował się w rozpatrywanej sprawie nie można pomijać tego, że odbiciem konsekwencji procesów integracyjnych zwieńczonych akcesją Rzeczypospolitej Polskiej do Unii Europejskiej są przepisy art. 9 i art. 91 Konstytucji RP, na gruncie których ustrojodawca wyraźnie i jednoznacznie zmierzał do ukształtowania treści postanowień ustawy zasadniczej w sposób określający relacje i wzajemny stosunek prawa krajowego - w tym jego otwartość oraz przychylność - wobec systemów prawa międzynarodowego oraz prawa unijnego, z wszystkimi konsekwencjami tego stanu rzeczy. Nastąpiło to poprzez konstytucjonalizację imperatywnej na gruncie prawa międzynarodowego zasady pacta sunt servanda, zasady (nakazu) proumownej i prounijnej wykładni prawa, zasady bezpośredniego stosowania i pierwszeństwa ratyfikowanej za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie umowy międzynarodowej, a także zasady bezpośredniej skuteczności i pierwszeństwa stosowania prawa unijnego.

Wieloskładnikowość struktury systemu prawnego RP oraz jej konsekwencje w zakresie odnoszącym się do procesu stosowania prawa, skutkowała potrzebą ustanowienia na poziomie konstytucyjnym reguły, zgodnie z którą, jeżeli wynika to z ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską umowy konstytuującej organizację międzynarodową, prawo przez nią stanowione jest stosowane bezpośrednio, mając pierwszeństwo w przypadku kolizji z ustawami (art. 91 ust. 3). Prawem, o którym mowa w przywołanym przepisie jest prawo unijne. Jego normami są normy prawa wynikające ze źródeł prawa Unii Europejskiej, którymi, gdy chodzi o źródła prawa pierwotnego, są traktaty założycielskie, ich kolejne modyfikacje, traktaty akcesyjne, ogólne zasady prawa oraz prawo zwyczajowe, natomiast źródłami prawa pochodnego są akty poszczególnych instytucji Unii Europejskiej, w tym między innymi rozporządzenia. Wobec tego, że rozporządzenia są stosowane we wszystkich Państwach Członkowskich, ze swej istoty są adresowane do podmiotów wewnętrznych i stanowią bezpośrednie źródło wynikających z nich praw i obowiązków. Z tego też względu towarzyszy im domniemanie bezpośredniej skuteczności, o ile wykładnia ich postanowień nie wykaże, że nie spełniają warunków bezpośredniej skuteczności, którymi są: wystarczająca jasność i precyzyjność, bezwarunkowy charakter, brak uzależnienia stosowania od dalszych działań podejmowanych przez instytucje unijne lub organy Państw Członkowskich; brak pozostawienia tym podmiotom pola kompetencji uznaniowych, czy też podejmowanych w zakresie ich dyskrecjonalnych uprawnień. Innymi słowy, bezpośrednio skutecznymi postanowieniami aktów prawa unijnego są te, które umożliwiają zrekonstruowanie na ich podstawie jednoznacznej normy prawnej.

Odwołując się więc w związku z powyższym do istoty sądowoadministracyjnego wymiaru sprawiedliwości stwierdzić należy, że akt prawa Unii Europejskiej, którego postanowienia są bezpośrednio skuteczne, może stanowić (współstanowić) normatywny wzorzec kontroli zgodności z prawem (w tym zgodności z prawem unijnym) działalności administracji publicznej. Sądy administracyjne, jako sądy unijne, zostały bowiem również zobowiązane do realizowania, między innymi, funkcji prounijnej wykładni prawa krajowego realizującej efekt uzupełniający w relacji do bezpośredniej skuteczności norm prawa unijnego oraz do pozostającej z nią w bezpośrednim związku funkcji oceny zgodności norm prawa krajowego z normami prawa unijnego, której realizacja, w zależności od rezultatu tejże oceny, może - lecz nie musi - skutkować realizacją funkcji integracyjnej, to jest stosowaniem normy prawa unijnego.

Uwzględniając konsekwencje wynikające z przedstawionych uwag przypomnienia wymaga, że z art. 63 rozporządzenia nr 607/2009 - usytuowanego w Sekcji 2 "Nieobowiązkowe informacje szczegółowe" Rozdziału IV tego aktu "Etykietowanie i prezentacja" - wynika, że państwa członkowskie wyznaczają właściwy organ lub organy odpowiedzialne za zapewnienie procedury certyfikacji określonej w art. 118z ust. 2 lit. a) rozporządzenia (WE) nr 1234/2007 zgodnie z kryteriami określonymi w art. 4 rozporządzenia (WE) nr 882/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady (ust. 1). Co w tym kontekście najistotniejsze, z ust. 2 art. 63 wskazanego rozporządzenia wynika również, że niezależnie od etapu produkcji, w tym także w trakcie rozlewu wina, certyfikacja wina zapewniana jest - przy uwzględnieniu zasad obiektywizmu, bezstronności, profesjonalizmu oraz odpłatności, chyba że w tym względzie państwa członkowskie zdecydują inaczej - przez właściwy organ lub organy, o których mowa w ust. 1 lub co najmniej jeden organ kontrolny w rozumieniu art. 2 akapit drugi pkt 5 rozporządzenia (WE) nr 882/2004, działający jako jednostka certyfikująca produkty zgodnie z kryteriami określonymi w art. 5 wymienionego rozporządzenia. Jak stanowi natomiast art. 63 ust. 3 tego rozporządzenia, procedura certyfikacji określona w art. 60 ust. 2 lit. a) rozporządzenia (WE) nr 479/2008 zapewnia dowody administracyjne na poparcie prawdziwości odmiany (odmian) winorośli lub rocznika umieszczonego na etykiecie przedmiotowego wina. Państwa członkowskie produkujące wino mogą ponadto zadecydować o: a) możliwości przeprowadzenia na anonimowej próbce organoleptycznego testu wina odnoszącego się do zapachu i smaku w celu sprawdzenia, czy podstawowa właściwość wina zależy od wykorzystanej odmiany (odmian) winorośli; b) przeprowadzeniu testu analitycznego w przypadku wina wytworzonego z jednej odmiany winorośli. Właściwy organ (właściwe organy) lub organ kontrolny (organy kontrolne), o których mowa w ust. 1 i 2, przeprowadzają procedurę certyfikacji w państwie członkowskim, w którym miała miejsce produkcja, a wymienioną procedurę przeprowadza się: a) przez wyrywkowe kontrole oparte na analizie ryzyka; b) przez pobieranie próbek; lub c) systematycznie.

Bezpośrednim refleksem przywołanej regulacji unijnej w polskim prawie krajowym jest przepis art. 44 ustawy o wyrobie i rozlewie wyrobów winiarskich, obrocie tymi wyrobami i organizacji rynku wina, co jednoznacznie wynika z zawartego w jego ust. 1 - 3 odesłania do rozporządzenia nr 607/2009, w tym do art. 63 tego aktu. Z przywołanego przepisu ustawy krajowej wyraźnie wynika, że na jego gruncie ustawodawca ustanowił zasadę wnioskowego trybu udzielania certyfikacji wina - co następuje w drodze decyzji administracyjnej uprawnionego organu, o której mowa w art. 46 ust. 1 tej ustawy - określając jednocześnie prawne wymogi tego wniosku oraz zasadę odpłatności za przeprowadzenie certyfikacji (ust. 4 oraz ust. 5 art. 44 ustawy), której ramy i zakres określone zostały z kolei w art. 45 przywołanej ustawy.

Analiza przywołanego przepisu ustawy krajowej, zwłaszcza gdy chodzi o określone nią wymogi formalne wniosku o przeprowadzenie certyfikacji wina, uzasadnia twierdzenie o jej korespondencji z określonymi w prawie unijnym celami procedury certyfikacji wina, a mianowicie - jak wynika to z art. 63 ust. 3 rozporządzenia nr 607/2009 - zapewnieniem dowodów administracyjnych na poparcie prawdziwości odmiany (odmian) winorośli lub rocznika umieszczonego na etykiecie przedmiotowego wina (win). Uwzględniając te cele, wniosek o przeprowadzenie certyfikacji nie bez powodu musi więc zawierać, między innymi, wymóg określenia miejsca wyrobu wina z określonego rocznika lub wina z określonej odmiany; informację o lokalizacji uprawy winorośli, z której wyrabia się wino z określonego rocznika lub wino z określonej odmiany winorośli, w danym roku gospodarczym, zawierającą wskazanie: województwa, powiatu i gminy; nazwy oraz numeru obrębu ewidencyjnego; numeru i wielkości działek ewidencyjnych oraz wielkości powierzchni w hektarach, z dokładnością do drugiego miejsca po przecinku, uprawy winorośli, z której będą pozyskiwane winogrona do wyrobu wina z określonego rocznika lub wina z określonej odmiany winorośli, w danym roku gospodarczym; nazwy lub nazw odmian winorośli, w przypadku wyrobu wina z określonej odmiany winorośli.

Wymienione dane wniosku, zważywszy na ich zawartość i towarzyszącą im tym samym funkcję informacyjną, a także skorelowaną z nią funkcję kontrolną, z całą pewnością służą zapewnieniu dowodów administracyjnych na okoliczność prawdziwości odmiany (odmian) winorośli lub rocznika umieszczonego na etykiecie przedmiotowego wina (win) oraz jej weryfikacji na zasadach i w trybie przewidzianym przepisami obowiązującego prawa. Innymi słowy, wymienione dane wniosku o przeprowadzenie certyfikacji wina umożliwiają porównanie i skonfrontowanie deklarowanego w nim stanu rzeczy ze stanem rzeczywistym, co w kontekście regulacji zawartej w art. 63 ust. 3 rozporządzenia nr 607/2009 służy realizacji celu określonego w pkt 19, pkt 40 oraz pkt 42 wprowadzenia do rozporządzenia Rady (WE) nr 479/2008 z dnia 29 kwietnia 2008 r. w sprawie wspólnej organizacji rynku wina, zmieniające rozporządzenia (WE) nr 1493/1999, (WE) nr 1782/2003, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 3/2008 oraz uchylające rozporządzenia (EWG) nr 2392/86 i (WE) nr 1493/1999, wykonywanego przez wymienione rozporządzenie Komisji (WE) nr 607/2009, a mianowicie ujednolicenia zasad etykietowania wobec wszystkich kategorii win, odnośnego ich monitorowania, uwzględniania uzasadnionych interesów producentów i konsumentów oraz eliminowania ryzyka wprowadzania konsumentów błąd.

Na tym też tle rodzi się jednak pytanie, na które odpowiedź stanowi zasadniczą oś sporu prawnego w rozpatrywanej sprawie, a mianowicie czy z punktu widzenia określonych i zdefiniowanych na gruncie prawa unijnego celów certyfikacji wina, celom tym służy oraz z celami tymi koresponduje prezentowany w zaskarżonych wyrokach sposób podejścia Sądu I instancji do oceny charakteru ustanowionego w wymienionej ustawie krajowej terminu składania wniosku o przeprowadzenie certyfikacji, który uznany został przez ten Sąd za termin prawa materialnego.

Regulacja unijna zawarta w art. 63 ust. 2 rozporządzenia nr 607/2009 - jak jednoznacznie wynika to z jej treści - w celu, o którym mowa w ust. 3 art. 63 tego rozporządzenia, zapewnia certyfikację wina przez właściwy organ (organy lub co najmniej jeden organ kontrolny) państwa członkowskiego niezależnie od etapu jego produkcji, w tym także w trakcie rozlewu.

Rekonstrukcja normy prawnej ustanowionej w tym przepisie uzasadnia twierdzenie o imperatywnym charakterze zawartej w niej wypowiedzi normatywnej adresowanej do wskazanych w niej organów państwa członkowskiego - co jasno i wyraźnie wynika z konwencji językowej, którą na jego gruncie operuje prawodawca unijny stanowiąc o zapewnieniu (przez właściwe organy) certyfikacji wina - co jednocześnie uzasadnia twierdzenie o istnieniu naturalnej wręcz konsekwencji tej wypowiedzi w postaci istnienia skorelowanego z nią usprawiedliwionego prawnie oczekiwania (uprawnienia) do przeprowadzenia przez zobowiązany do tego organ zapewnianej przez prawo certyfikacji wina.

Jak w pełni zasadnie należałoby również przyjąć w świetle treści omawianej regulacji, rekonstrukcja wynikającej z niej normy prawnej nie uzasadnia twierdzenia o potrzebie, wręcz konieczności wykonywania powinności (obowiązku) zapewnienia certyfikacji wina w terminie stanowiącym rodzaj administracyjnego ograniczenia o charakterze skutkującym zniweczeniem prawa żądania do jej przeprowadzenia wraz upływem tego terminu, skoro realizację tej powinności (obowiązku) prawodawca unijny odniósł do etapów produkcji wina, których jednocześnie nie zróżnicował pod względem ich znaczenia prawnego - bo stanowi o zapewnieniu certyfikacji niezależnie od etapu produkcji - zrównując je ponadto z etapem rozlewu wina. Jakkolwiek jednocześnie w odniesieniu do fakultatywnych danych szczegółowych dotyczących win bez chronionej nazwy pochodzenia lub oznaczenia geograficznego, a mianowicie rocznika i nazwy jednej lub więcej odmian winorośli, prawodawca unijny na gruncie art. 60 ust. 2 przywoływanego powyżej rozporządzenia Rady (WE) 479/2008 stanowi o dopuszczalności wprowadzenia przez państwa członkowskie przepisów ustawowych, wykonawczych lub administracyjnych zapewniające procedury certyfikacji, zatwierdzania i kontroli, to jednak wyraźnie zastrzega, że wymienione regulacje służyć mają zagwarantowaniu prawdziwość informacji, z czego wynika - jak w pełni zasadnie należałoby przyjąć zważywszy na tak określony ich cel - że nie mogą one stanowić barier uniemożliwiających jego realizację oraz niweczących możliwość przeprowadzenia procedury certyfikacji zapewnionej na gruncie prawa unijnego.

Należałoby więc przyjąć, że jedyna wyraźnie wynikająca z regulacji unijnej cezura czasowa przeprowadzania procedury certyfikacji wina to ta, o której mowa w ust. 8 art. 63 rozporządzenia nr 607/2009, z którego wynika, że unormowania zawarte w ust. 1 - 6 art. 63 stosuje się do produktów wytwarzanych z winogron zebranych od 2009 r. włącznie.

Zwłaszcza, że o istnieniu innej cezury czasowej certyfikacji wina niż wymieniona, o skutkach niweczących możliwość jej przeprowadzenia, nie sposób również wnioskować na podstawie art. 63 ust. 3 akapit 3 wymienionego rozporządzenia, z którego z kolei wynika, że wymienioną procedurę przeprowadza się przez wyrywkowe kontrole oparte na analizie ryzyka, przez pobieranie próbek lub systematycznie. W analizowanym zakresie, z możliwości systematycznego przeprowadzania certyfikacji wina nie sposób jednak wywodzić istnienia cezury czasowej jej dopuszczalności - systematycznie nie oznacza bowiem do określonego momentu - zwłaszcza, że jak powyżej już to wskazano, procedura ta jest zapewniania niezależnie od etapu produkcji, w tym także w trakcie rozlewu wina, co w tym też kontekście prowadzi do wniosku, że w systematycznym dokonywaniu certyfikacji wina nie sposób upatrywać upoważnienia do ustanawiania w prawie krajowym ograniczenia możliwości inicjowania procedury certyfikacji przez uprawnione podmioty poprzez wprowadzenie sztywnego terminu materialnoprawnego odnoszonego do roku gospodarczego, wraz z upływem którego możliwość jej skutecznego wszczęcia ustaje (wygasa). W świetle określonych w ust. 3 art. 63 rozporządzenia nr 607/2009 celów procedury certyfikacji niczemu istotnemu by to nie służyło. W sytuacji bowiem gdy certyfikacja wina jest (ma być) zapewniania przez uprawnione organy państwa członkowskiego niezależnie od etapu produkcji, w tym także rozlewu wina, a jej celem jest zapewnienie dowodów administracyjnych na okoliczność prawdziwości danych odnośnie do odmiany (odmian) winorośli lub rocznika umieszczonego na etykiecie przedmiotowego wina (win) oraz możliwości ich weryfikacji na zasadach i w trybie przewidzianym przepisami obowiązującego prawa, co skorelowane jest jednocześnie - jak powyżej już to podkreślono - z celem zaspokojenia usprawiedliwionych oczekiwań konsumentów oraz uzasadnionych prawnie ich interesów i interesów producentów, to ograniczanie możliwości inicjowania omawianej procedury przez zainteresowane podmioty (producentów) wprowadzanym na gruncie prawa krajowego terminem o wskazanym powyżej charakterze uznać należałoby za niekorespondujące z wymienionymi celami, a tym samym za nieuzasadnione. Istnienia podstaw wprowadzania tego rodzaju ograniczeń możliwości inicjowania postępowania w sprawie przeprowadzenia certyfikacji wina nie sposób również upatrywać w treści art. 9 i art. 11 rozporządzenia Komisji (WE) nr 436/2009 z dnia 26 maja 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 479/2008 w odniesieniu do rejestru winnic, obowiązkowych deklaracji i sporządzania informacji na potrzeby monitorowania rynku, dokumentów towarzyszących przewozowi produktów i rejestrów prowadzonych w sektorze wina. Wymienione przepisy, ustanawiając w warunkach nimi określonych obowiązek składania deklaracji produkcji oraz deklaracji zapasów, gdy chodzi o określone załącznikami (odpowiednio IV oraz V) ich obligatoryjne informacje również jednak nie wymagają podawania w tych deklaracjach danych, w oparciu o które zasadnie można byłoby wnioskować o istnieniu czasowych (bo determinowanych rokiem gospodarczym i ustanowionym w relacji do niego terminem) ograniczeń certyfikacji wina.

W związku z powyższym, uwzględniając wszystkie konsekwencje wynikające z realizowanej przez sądy administracyjne funkcji prounijnej wykładni prawa krajowego realizującej efekt uzupełniający w relacji do bezpośredniej skuteczności norm prawa unijnego oraz funkcji oceny zgodności norm prawa krajowego z normami prawa unijnego, za uzasadniony uznać należy wniosek o wadliwym ich wykonaniu przez Sąd I instancji, a w konsekwencji o wadliwości stanowiska tego Sądu odnośnie do oceny charakteru terminu, o którym mowa w art. 44 ust 3 ustawy o wyrobie i rozlewie wyrobów winiarskich, obrocie tymi wyrobami i organizacji rynku wina. Uznaniu wymienionego terminu za termin prawa materialnego sprzeciwiają się bowiem również następujące argumenty.

Wobec tego, że kryterium dokonywania zasadniczej klasyfikacji terminów, na terminy prawa materialnego oraz prawa procesowego, nie jest zasadniczo kryterium charakteru aktu normatywnego, na gruncie którego dany termin jest ustanawiany, a właściwych warunków identyfikowania terminu, jako terminu prawa materialnego albo terminu prawa procesowego, nie tworzy również sam prawodawca, w korespondencji do powyżej już przedstawionych argumentów oraz formułowanych na ich podstawie wniosków stwierdzić należy, że rekonstrukcja normatywnej treści przepisu, na gruncie którego termin został ustanowiony, nie może być dokonywana w oderwaniu od analizy pozostałej części aktu normatywnego, w którym przepis ten funkcjonuje, co uzasadnia wniosek, że nie może ona pomijać kontekstu normatywnego tego aktu, w tym przedmiotu jego regulacji, ani też celu jego ustanowienia (por. wyrok NSA z dnia 21 grudnia 2009 r., sygn. akt I OSK 1227/09). O charakterze terminu, a mianowicie, czy stanowi on termin prawa materialnego, czy też prawa procesowego przesądza cel, jakiemu dany termin służy. Gdy celem tym jest kształtowanie praw i obowiązków podmiotów w ramach stosunku prawnego wyznaczonego przepisami prawa materialnego, terminy, po których upływie następuje wygaśnięcie praw lub obowiązków materialnoprawnych albo niemożność uzyskania takich praw lub nałożenia obowiązków, mają charakter terminów prawa materialnego. Terminy wyznaczone do dokonania czynności procesowych są natomiast terminami prawa procesowego. Kryterium skutku prawnego uchybienia terminu determinowanego celem jego ustanowienia na gruncie konkretnego przepisu zamieszczonego w konkretnych akcie normatywnym, ma więc podstawowe znaczenie. Operując więc - jako podstawowym - kryterium skutku prawnego uchybienia terminu, na podstawie którego przeprowadzany jest zasadniczy podział na terminy materialne i terminy procesowe, w doktrynie prawa oraz w judykaturze konsekwentnie przyjmuje się, że terminem materialnym jest okres, w którym nastąpić może ukształtowanie praw lub obowiązków podmiotu w formie autorytatywnej konkretyzacji norm prawa materialnego lub bezpośrednio z mocy prawa. Upływ takiego terminu wywołuje skutek w postaci wygaśnięcia lub ograniczenia praw lub obowiązków o charakterze materialnoprawnym lub wywołuje skutek prawny materialnej trwałości ukształtowanych praw przez wyłączenie dopuszczalności uchylenia (zmiany) decyzji lub wyłączenie dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji. W takiej sytuacji stosunek materialnoprawny nie może być nawiązany, co skutkuje brakiem przedmiotu postępowania administracyjnego, a w konsekwencji brakiem przesłanek do jego wszczęcia. Wobec zaś postępowania już wszczętego, skutkuje jego umorzeniem, jako bezprzedmiotowego. Nadanie przez ustawodawcę ustanowionemu przez niego terminowi charakteru materialnoprawnego zmierza więc do ukształtowania w określonym czasie pewnej konkretnej sytuacji prawnej, której po jego upływie nie można zmienić, a bezpośrednim celem ustanawiania tego rodzaju terminów jest zapewnienie stabilności stosunków prawnych. W literaturze przedmiotu w zakresie odnoszącym się do ustalenia wszystkich konsekwencji płynących z faktu ustanowienia terminu materialnoprawnego na gruncie regulacji należącej do gałęzi prawa administracyjnego zwraca się jednocześnie uwagę na to, że w prawie administracyjnym chodzi nie tylko o wygaśnięcie prawa podmiotowego lub niemożność jego realizacji przez jednostkę na skutek upływu terminu, lecz również - w związku z tym, że normy prawa administracyjnego nadają organom administracji publicznej prawo dokonywania czynności prawnych w ramach przyznanych im kompetencji - o brak możliwości realizacji kompetencji przez organ administracji w sytuacji upływu materialnoprawnego terminu do jej wykonania. Konkretyzacja normy prawnej nie jest więc dopuszczalna w przypadku upływu określonego dla niej i wyraźnie powiązanego z nią materialnego terminu ustanowionego w adresowanym do organu administracji publicznej przepisie kompetencyjnym (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Glosa do wyroku NSA z dnia 26 stycznia 1993 r., sygn. akt II SA 930/92, "Radca Prawny" 1993, nr 3, s. 80). Terminem procesowym jest zaś okres do dokonania czynności procesowej przez podmioty postępowania, tj. przez strony lub uczestników postępowania. Termin procesowy wywołuje więc skutki w płaszczyźnie procesowej uzależniając skuteczność czynności procesowych od jego zachowania. Jego uchybienie skutkuje bezskutecznością czynności procesowej. W przypadku terminów procesowych możliwe jest przeciwdziałanie negatywnym skutkom jego uchybienia poprzez wniosek o jego przywrócenie.

Odwołując się do przedstawionych kryteriów identyfikacji oraz podziału terminów na terminy prawa materialnego oraz terminy prawa procesowego, również w ich świetle stanowisko Sądu I instancji o materialnoprawnym charakterze terminu ustanowionego w art. 44 ust. 3 ustawy o wyrobie i rozlewie wyrobów winiarskich, obrocie tymi wyrobami i organizacji rynku wina uznać należy za wadliwe.

Nie dość bowiem, że stanowisku temu sprzeciwiają się argumenty znajdujące swoje źródło oraz uzasadnienie w przywołanej powyżej regulacji unijnej, to również i ten argument, który w kontekście kryterium oceny skutku prawnego uchybienia terminu, o którym mowa w wymienionej ustawie krajowej nakazuje uwzględniać następującą okoliczność. Mianowicie, że przepisy art. 44 - 46 tej ustawy (a więc i sporny w sprawie przepis) stanowiąc bezpośredni refleks przywołanej regulacji unijnej mają za swój przedmiot regulację dotyczącą etykietowania i prezentacji wina, jako produktu, której istotnym elementem w zakresie odnoszącym się do fakultatywnych danych szczegółowych jest procedura certyfikacji wina, jako pochodzącego z określonego rocznika lub z określonej odmiany winorośli, której przeprowadzenie na wniosek uprawnionego podmiotu w celach określonych w art. 63 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 607/2009 oraz w celach wskazanych w pkt 19, pkt pkt 40 oraz pkt 42 wprowadzenia do rozporządzenia Rady (WE) nr 479/2008, umożliwia umieszczenie na etykiecie wymienionych danych obok danych identyfikujących producenta. Skoro więc dane te dotyczą produktu, mają charakter fakultatywny, bo determinowany w tym względzie wolą samego zainteresowanego podmiotu, której brak nie pozbawia go uprawnienia do umieszczenia na etykiecie identyfikujących go danych, to nie sposób zasadnie twierdzić, że termin, o którym mowa w art. 44 ust. 3 ustawy z dnia 12 maja 2011 r., jest terminem, w którym nastąpić może ukształtowanie praw lub obowiązków podmiotu w formie autorytatywnej konkretyzacji norm prawa materialnego, a jego upływ wywołuje skutek w postaci wygaśnięcia lub ograniczenia praw o charakterze materialnoprawnym. Zwłaszcza, gdy w tym kontekście podkreślić, że jak z kolei wynika to z art. 46 ust. 1 przywołanej ustawy krajowej - co również nie jest bez znaczenia dla oceny charakteru terminu ustanowionego na gruncie spornej regulacji - po przeprowadzeniu certyfikacji wina z określonego rocznika lub wina z określonej odmiany winorośli, wskazany w tym przepisie organ wydaje decyzję w sprawie nadania numeru identyfikacyjnego każdej partii wina z określonego rocznika lub wina z określonej odmiany winorośli, zawierającą określenie ilości litrów wina w partii, której nadano ten numer.

Brak więc było tym samy podstaw, aby twierdzić, że zainicjowane wnioskiem skarżącej spółki postępowania w sprawie przeprowadzenia certyfikacji wina było bezprzedmiotowe, w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a.

Analiza spornego w sprawie przepisu, przy uwzględnieniu przywołanej już powyżej treści jego ust. 4 prowadzi do wniosku, że ustanowiony na jego gruncie termin jest terminem do dokonania czynności procesowej. Jego uchybieniu, skutkującemu bezskutecznością czynności procesowej - tj. wniosku o przeprowadzenie certyfikacji wina, a nie samego uprawnienia do żądania przeprowadzenia zapewnionej procedury certyfikacji - można jednak przeciwdziałać poprzez wystąpienie w trybie art. 58 k.p.a., z wnioskiem o jego przywrócenie. Wskazując zaś na określone przywołanym przepisem przesłanki przywrócenia terminu nie powinno budzić wątpliwości, że ich ocena, w szczególności w odniesieniu do braku winy, powinna być zawsze dokonywana w perspektywie uwzględniającej istotę funkcji ochronnej norm postępowania.

Wniosek, o którym mowa w art. 44 ust. 3 ustawy o wyrobie i rozlewie wyrobów winiarskich, obrocie tymi wyrobami i organizacji rynku wina inicjuje bowiem postępowanie administracyjne w sprawie przeprowadzenia przez uprawiony organ procedury certyfikacji wina, którego celem - w kontekście art. 63 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 607/2009 - jest ustalenie zgodności deklarowanych we wniosku danych ze stanem faktycznym, co znajduje swoje potwierdzenie w art. 45 ust. 1 pkt 1 lit. a), pkt 2 oraz ust. 3 w związku z art. 44 ust. 4 pkt 3 tej ustawy oraz w jej art. 46 ust. 1 określającym treść wydawanego w drodze decyzji rozstrzygnięcia. Uwzględniając w tej mierze określone w art. 45 przywołanej ustawy ramy certyfikacji wina z określonej odmiany winorośli oraz z określonego rocznika w relacji do weryfikowanych w tej procedurze danych wniosku, o których mowa w art. 44 ust. 4 pkt 3 z punktu widzenia - co należy podkreślić - ich zgodności ze stanem faktycznym rekonstruowanym w omawianym postępowaniu stwierdzić należy, że ustanowienie na gruncie art. 44 ust. 3 tej ustawy terminu procesowego do dokonania określonej nim czynności procesowej na dzień 15 sierpnia znajduje swoje uzasadnienie w potrzebie zapewnienia efektywności samej tej procedury oraz wiarygodności jej rezultatu. Nie jest to bowiem bez znaczenia dla możliwości osiągnięcia celów przywoływanych już powyżej celów, których realizację - jak należałoby przyjąć - zapewnić mają również wprowadzane przez państwa członkowskie przepisy ustawowe, wykonawcze lub administracyjne zapewniające procedury certyfikacji, zatwierdzania i kontroli służące gwarantowaniu prawdziwość informacji, a to poprzez tworzenie skutecznych instrumentów pozwalających w umożliwiających to i jak najbardziej optymalnych warunkach na zbadanie zgodności deklarowanych we wniosku danych z rzeczywistym stanem faktycznym rekonstruowanym w obrębie (przy uwzględnieniu) danych, o których mowa w art. 44 ust. 4 pkt 3 ustawy o wyrobie i rozlewie wyrobów winiarskich, obrocie tymi wyrobami i organizacji rynku wina.

Przedstawione argumenty sprzeciwiają się więc sugerowanej i jednocześnie oczekiwanej przez stronę skarżącą możliwości uznania terminu, o którym mowa w art. 44 ust. 3 przywołanej ustawy za termin inny, niż podlegający przywróceniu termin procesowy, a mianowicie za termin instrukcyjny i nie dają jednocześnie podstaw, aby zawarte w tym przepisie rozwiązanie uznać można było za niekorespondujące z zasadą proporcjonalności.

W związku z powyższym skargi kasacyjne wywiedzione od kontrolowanych wyroków Sądu I instancji uznać należało za zasadne. W związku z tym również, że istota spornego w sprawach zagadnienia - w niekwestionowanych okolicznościach ich stanu prawnego i faktycznego - została dostatecznie wyjaśniona, uchylając zaskarżone wyroki Sądu I w sprawie sygn. akt VI SA/Wa 4209/14 oraz w sprawie sygn. akt VI SA/Wa 919/15, Naczelny Sąd Administracyjny uwzględniając konsekwencje wynikające z art. 188 p.p.s.a. doszedł do przekonania, że przedstawione argumenty nie mogły pozostawać bez wpływu na ocenę zasadności skarg oraz wniosek, że zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie M. Wojewódzkiego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Spożywczych w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu, a także zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja M. Wojewódzkiego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Spożywczych w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie z wniosku o przeprowadzenie certyfikacji wina nie są zgodne z prawem. Zwłaszcza gdy z uwagi na okoliczności towarzyszące podjęciu wymienionych decyzji, stwierdzić należy również, że ich wydanie było przedwczesne, albowiem nastąpiło przed prawomocnym zakończeniem postępowania w sprawie przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o przeprowadzenie certyfikacji wina.

Powyższe oznacza, że wobec uchylenia wymienionych postanowień, organ administracji publicznej zobowiązany będzie rozpoznać wniosek skarżącej spółki z dnia 28 sierpnia 2014 r. o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przeprowadzenie certyfikacji wina według zasad i kryteriów określonych w art. 58 k.p.a.

Wobec tego, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. oraz art. 203 pkt 1 i art. 200 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.