Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 266/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2019-05-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par 1 pkt 1 lit. c, art. 135, art. 200 i art. 205 par 2
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 64 par 6
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 29 maja 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Nowacki, Sędziowie Asesor WSA Małgorzata Kowalska (spr.), Sędzia NSA Janusz Furmanek, , Protokolant Starszy sekretarz sądowy – Dorota Czubak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 maja 2019 roku sprawy ze skargi Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w T. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi 1. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z dnia [...] Nr [...]; 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. na rzecz Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w T. kwotę 370 (trzysta siedemdziesiąt) zł tytułem kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z [...] w sprawie obciążenia wierzyciela – Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w T. kosztami egzekucyjnymi w wysokości 651,85 zł.

Jak wynika z akt sprawy, Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. prowadził postępowanie egzekucyjne wobec "A" Sp. z o.o. na podstawie 6 tytułów wykonawczych: z [...] o numerze [...] poz. 212/13, z [...] o numerze [...] poz. 12.2014, z [...]. o numerach [...] poz. 63.2014 oraz 31 poz. 64.2014 i z [...] poz. 76.2014 i poz. 77.2014, wystawionych przez wierzyciela, tj. Państwowy Powiatowy Inspektorat Sanitarny w T..

W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny skierował zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego do banków: [...]Centrala w P., [...] S.A., [...]S.A., [...] Bank Polski S.A.,[...] Bank S.A. Ww. zawiadomienia zostały doręczone zobowiązanemu 17 stycznia 2014 r. wraz z odpisem tytułu wykonawczego z [...]. Nr [...] poz. 212/13. Zajęcia okazały się nieskuteczne. Następnie organ egzekucyjny skierował zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego do banków: Bank [...] w W. S.A., [...]SA, [...] Bank S.A., Bank [...]S.A. Centrum Rozliczeniowe, Bank [...] S.A. Powyższe zawiadomienia zostały doręczone zobowiązanemu 12 marca 2014 r. wraz z odpisem tytułu wykonawczego z [...] Nr [...] poz. 12.2014. Zajęcia okazały się nieskuteczne. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny skierował kolejne zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego do banków: [...] Bank S.A., do banku [...] S.A, do banku [...] S.A., do banku [...] Bank S.A. Powyższe zawiadomienia zostały doręczone zobowiązanemu 12 sierpnia 2014 r. wraz z odpisami tytułów wykonawczych z [...] o numerach: Nr [...] poz. 64.2014 i Nr [...] poz. 63.2014 oraz z [...] poz. 77.2014 i poz. 76.2014 w trybie art. 44 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego. Zajęcia okazały się nieskuteczne. Następnie pracownik organu egzekucyjnego 14 października 2014 r. udał się do siedziby zobowiązanej spółki P. ul. A3/5/311 w celu przeprowadzenia egzekucji należności objętych tytułami wykonawczymi. Powyższe czynności okazały się nieskuteczne, gdyż administrator budynku poinformował, że zobowiązana spółka nie figuruje pod tym adresem od lutego 2014 r., a umowa najmu została wypowiedziana.

W oświadczeniu z 23 października 2015 r. P. M. będący likwidatorem "A" Sp. z o.o. w likwidacji wskazał, iż w czasie procesu likwidacyjnego jak i na dzień likwidacji zobowiązana spółka nie posiadała majątku ruchomego i nieruchomego. Podmiot nie posiadał również rachunku bankowego.

Postanowieniem z 29 czerwca 2018 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. umorzył postępowanie egzekucyjne na podstawie art. 59 § 3 w związku z art. 59 § 2 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1201) – dalej "u.p.e.a.". W uzasadnieniu powyższego postanowienia organ egzekucyjny wskazał na brak skuteczności zastosowanych środków egzekucyjnych. Dodatkowo Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. podkreślił, że postanowieniem Sądu Rejonowego dla Ł.-Ś. w Ł. XX Wydział Krajowego Rejestru Sądowego sygn. akt [...] zobowiązana spółka z dniem 6 listopada 2015 r. została wykreślono z rejestru przedsiębiorców. Postanowienie to uprawomocniło się z dniem 21 listopada 2015 r.

Zawiadomieniem z 3 sierpnia 2018 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. poinformował wierzyciela o wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego, prowadzonego na podstawie 6 powyższych tytułów wykonawczych wobec zobowiązanej – "A" Sp. z o.o. w likwidacji w kwocie 651,85 zł, z tytułu opłat manipulacyjnych. Pismem z 20 sierpnia 2018 r. wierzyciel zwrócił się do organu egzekucyjnego o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych powstałych w związku z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym wobec zobowiązanej spółki.

Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. postanowieniem z [...]obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w łącznej kwocie 651,85 zł.

Wierzyciel złożył zażalenie na powyższe postanowienie podnosząc, iż organ egzekucyjny w wydanym postanowieniu nie wskazał podstawy prawnej ustalonej wysokości kosztów egzekucyjnych, nie wykazał sposobu rozdzielenia, naliczenia i obciążenia sześciu postępowań egzekucyjnych kosztami w kwocie 651,85 zł. Nadto zakwestionował prawo organu egzekucyjnego do naliczenia i obciążenia kosztami wierzyciela za czynności podejmowane po 6 listopada 2015 r., tj. po dniu wykreślenia zobowiązanej spółki z Krajowego Rejestru Sądowego.

Powołanym na wstępie postanowieniem z [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z [...] W uzasadnieniu w pierwszej kolejności wskazał na zasady ponoszenia kosztów egzekucyjnych w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zdaniem Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. organ I instancji, po umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec "A" Sp. z o.o. w likwidacji na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Powiatową Stację Sanitarno - Epidemiologiczną w T., miał podstawy do obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi powstałymi w toku tego postępowania egzekucyjnego. Zaistniała bowiem sytuacja określona w art. 64c § 4 u.p.e.a., tj. w której koszty egzekucyjne nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego.

Odnosząc się do wysokości naliczonych przez organ egzekucyjny kosztów egzekucyjnych organ II instancji wskazał na treść art. 64 § 1, § 6, § 7 i § 10 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do 7 września 2016 r. Podkreślił, że z treści zaskarżonego postanowienia z [...] wynika, iż organ egzekucyjny obciążył wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w postaci opłaty manipulacyjnej w wysokości 651,85 zł stanowiacej 1% kwoty egzekwowanej należności, tj. należności głównej i odsetek za zwłokę. Zobowiązanej spółce bezspornie zostały doręczone tytuły wykonawcze: z [...] o numerze [...] poz. 212/13 - w dniu 17 stycznia 2014 r., z [...] o numerze [...] poz. 12.2014 - w dniu 12 marca 2014 r., z [...]o numerach [...] poz. 63.2014 oraz [...] poz. 64.2014 - w dniu 12 sierpnia 2014 r., z [...]poz. 76.2014 i poz. 77.2014 - w dniu 12 sierpnia 2014 r. Ponadto, nie ulega także wątpliwości, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. podejmował czynności mające na celu zastosowanie środków egzekucyjnych i ustalenie składników majątku zobowiązanej spółki. Tym samym w realiach analizowanej sprawy organ egzekucyjny był uprawniony do obciążenia wierzyciela opłatą manipulacyjną. Dodatkowo Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. zauważył, że opłata manipulacyjna została naliczona na dzień doręczenia odpisów tytułów wykonawczych zobowiązanej spółce, a więc prawidłowo.

Organ nadzoru zauważył, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w P., wydając zaskarżone postanowienie, wskazał w jego sentencji art. 64 c § 4 i § 7 u.p.e.a. Ponadto w uzasadnieniu rozstrzygnięcia przywołał brzmienie art. 64 § 6 u.p.e.a., będącego podstawą naliczenia opłaty manipulacyjnej. W ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej zostały zatem wskazane najistotniejsze regulacje prawa, które pozwalają organowi egzekucyjnemu na obciążenie wierzyciela powstałą w toku postępowania egzekucyjnego opłatą manipulacyjną. Nadto w postanowieniu organu egzekucyjnego wymienione zostały kolejno tytuły wykonawcze, numery czynności, podstawa prawna dokonanych czynności, data dokonanych czynności oraz kwota kosztów egzekucyjnych. W powyższym postanowieniu organ egzekucyjny naliczył tylko koszty w postaci opłaty manipulacyjnej. Zdaniem organu II instancji w związku z powyższym zarzuty wierzyciela należy uznać za nieuzasadnione.

Organ II instancji odniósł się także do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 w którym orzeczono m.in. o niezgodności z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej art. 64 § 6 u.p.e.a., w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej. Podkreślił jednak, że wyrok ten dotyczy tzw. pominięcia prawodawczego, a zatem wejście w życie przedmiotowego orzeczenia nie spowodowało utraty mocy obowiązującej art. 64 § 6 u.p.e.a. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł., powołując się na treść art. 6 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego i art. 7 Konstytucji RP, zaznaczył, że administracyjne organy egzekucyjne nie są uprawnione do samodzielnej oceny konstytucyjności przepisów, a obowiązek działania przez organy na podstawie obowiązujących przepisów prawa wyraża się w braku możliwości pominięcia funkcjonujących regulacji prawnych, czy działaniu wbrew tym przepisom.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na powyższe postanowienie wniosła Powiatowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna w T. podnosząc zarzuty naruszenia:

- art. 64c § 1, § 4 i § 7 u.p.e.a. przez niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że istnieje obowiązek skarżącej do zapłaty kosztów postępowania egzekucyjnego we wskazanej wysokości, mimo braku zastosowania środka egzekucyjnego prowadzącego bezpośrednio do wyegzekwowania długu, a w konsekwencji braku egzekucji należności;

- niewłaściwe zastosowanie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a. i wydanie wadliwego postanowienia utrzymującego w mocy postanowienie I instancji;

- niezastosowanie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., tj. brak uchylenia postanowienia organu I instancji;

- niezastosowanie art. 64e § 1 oraz § 2 pkt 1, 2 u.p.e.a. i nieumorzenie kosztów egzekucyjnych, mimo że skarżący jest państwową jednostką organizacyjną finansowaną z budżetu państwa, a przypisanie na skarżącego kosztów egzekucyjnych na rzecz Urzędu Skarbowego w P. doprowadzi do przekazania tych kosztów między jednostkami budżetu państwa, co jest nieekonomiczne oraz nieuzasadnione w świetle stwierdzenia przez organ egzekucyjny nieściągalności kosztów od zobowiązanego A" Sp. z o.o.

W oparciu o powyższe zarzuty strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. z [...], umorzenie postępowania prowadzonego przez organ I II instancji w sprawie obciążenia skarżącego kosztami bezskutecznej egzekucji oraz o zasądzenie na swą rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi strona skarżąca wskazała, że organ egzekucyjny nie ma prawa pobierać opłaty za zajęcie "pustego konta", bowiem zajęciu podlega wierzytelność pieniężna, a nie rachunek bankowy. Podkreśliła, że organ I instancji dopiero 23 października 2015 r. wezwał likwidatora spółki do złożenia informacji o jej majątku. Ponadto organ egzekucyjny, mimo wiedzy, że już zajęcie dokonane 31 października 2013 r. jest bezskuteczne, dokonał kolejnych zajęć, które były podstawą do naliczenia kolejnych opłat egzekucyjnych. Tymczasem już postanowieniem Sądu Rejonowego dla Ł. – Ś. w Ł. z 27 sierpnia 2014 r. nastąpiło otwarcie likwidacji spółki na wniosek kuratora z art.42 k.c., a stan taki powodował, że już w sierpniu 2014 r. organ wiedział, że brak podstaw do podejmowania kolejnych czynności egzekucyjnych. W dalszej części skargi strona skarżąca zaznaczyła, że organ II instancji nie uwzględnił wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r.,

W ocenie strony skarżącej organ II instancji w sposób rażący nadużył prawa do obciążania wierzyciela za czynności, które były w świetle prowadzonego postępowania likwidacyjnego dłużnika zbędne oraz czynności, które nie przyniosły żadnych efektów.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia oraz uznając niezasadność zarzutów skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U z 2018 r. poz.2107 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. W myśl art. 1 § 2 wymienionej ustawy kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z treścią art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2018 r. poz.1302) – dalej "p.p.s.a." sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd bada legalność zaskarżonego aktu, tj. jego zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Sąd może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie było postanowienie utrzymujące w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji o obciążeniu wierzyciela – Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w T. kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie 651,85 zł, na którą to kwotę zlożyły się opłaty manipulacyjnej, naliczone w oparciu o art. 64 § 6 i 10 u.p.e.a. w związku z doręczeniem zobowiązanej spółce odpisów 6 tytułów wykonawczych wystawionych przez skarżącą jako wierzyciela, w oparciu o które prowadzone było postępowanie egzekucyjne w sprawie.

Na wstępie wskazać należy, że stan faktyczny sprawy nie był kwestionowany. Poza sporem jest bowiem fakt, że zobowiązanej spółce zostały doręczone tytuły wykonawcze: z [...] o numerze [...] poz. 212/13 - w dniu 17 stycznia 2014 r., z [...] o numerze [...] poz. 12.2014 - w dniu 12 marca 2014 r., z [...] o numerach [...] poz. 63.2014 oraz [...] poz. 64.2014 - w dniu 12 sierpnia 2014 r., z [...] poz. 76.2014 i poz. 77.2014 - w dniu 12 sierpnia 2014 r. Postanowieniem z 29 czerwca 2018 r., Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone w oparciu o powyższe tytuły, a następnie postanowieniem z [...] obciążył wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w wysokości 651,85 zł powstałymi w toku powyższego postępowania egzekucyjnego.

Kwestią sporną w sprawie jest prawidłowość obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, w kontekście stwierdzonej przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 niekonstytucyjności zastosowanych przez organy przepisów. Dlatego oceniając legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia w pierwszej kolejności wskazać należy, że przed wydaniem zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia organu I instancji zapadł wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 (Dz. U. z 2016 r. poz. 1244), którego przedmiotem była kontrola zgodności z normami konstytucyjnymi przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W wyroku tym Trybunał orzekł, że:

1. art. 64 § 1 pkt 4 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r. poz. 599) w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji;

2. art. 64 § 6 ustawy powołanej w punkcie 1 w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

Zauważyć należy, że w uzasadnieniu powyższego wyroku (pkt 4.3. uzasadnienia) Trybunał wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego. Jednocześnie Trybunał podkreślił, że swoboda ustawodawcy określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku.

Dalej Trybunał wywiódł, że brak określenia górnej granicy opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w przypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy dłużnika stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną. Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego, stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym są więc zbliżone do podatku. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ogranicza kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. Trybunał uznał, że regulacje zawarte w zaskarżonych normach prawnych są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. Ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, opłaty te realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną.

W swoim orzeczeniu Trybunału wskazał ponadto, że dla właściwej jego realizacji konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z tego wyroku, określić maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w sprawie. Na ten właśnie fragment uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego i brak nowych przepisów określających wysokość opłat egzekucyjnych powołują się organy w rozstrzyganej sprawie dla uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia.

Należy zauważyć, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt SK 31/14 jest wyrokiem zakresowym o pominięciu prawodawczym, co wyraźnie wynika z jego sentencji, w której użyto sformułowania, że badane przepisy są niezgodne z Konstytucją w zakresie, w jakim nie określą maksymalnej wysokości opłaty. W odniesieniu do tego rodzaju wyroków zarówno w judykaturze, jaki i w orzecznictwie występują kontrowersje dotyczące skutków jakie one wywołują w procesie stosowania prawa. W ocenie sądu organy stosujące prawo nie mogą powoływać się na pominięcie prawodawcze jako okoliczność usprawiedliwiającą stosowanie niekonstytucyjnych przepisów. Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, a stosownie do ust. 3 wchodzą w życie z dniem ogłoszenia. W kontrolowanej sprawie organy nie uwzględniły tego, że przepisy stanowiące podstawę rozstrzygnięcia od chwili ogłoszenia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego muszą być traktowane jako niezgodne z Konstytucją. Przepisy te nadal obowiązują w systemie prawa, nie tracą mocy, jednakże od chwili orzeczenia muszą być traktowane jako niezgodne z Konstytucją, w granicach (w zakresie) określonych w wyroku Trybunału. W pozostałym zakresie muszą być nadal stosowane przez adresatów tych norm. Jednakże, aby nie narazić się na zarzut naruszenia Konstytucji, przepisy te muszą być stosowane i interpretowane (w szczególności przez organy i sądy) zgodnie ze wskazówkami zawartymi w wyroku Trybunału. Stanowisko takie zostało wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 6 marca 2018 r. sygn. akt II FSK 2206/17, a także wyroku z 26 kwietnia 2018 r. sygn. akt II FSK 2621/17 (dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych www.orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej CBOSA). Sąd w składzie rozpoznającym sprawę niniejszą pogląd ten podziela, nie zgadzając się jednocześnie ze stanowiskiem organu, iż do czasu wejścia w życie nowych przepisów dotyczących kosztów egzekucyjnych należy rozstrzygać zgodnie z obowiązującymi regulacjami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Bezczynność ustawodawcy nie może prowadzić do pozostawienia w obrocie prawnym orzeczenia opartego na niekonstytucyjnej podstawie prawnej. Zawarte w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego wywody nakazują kierować się przy stosowaniu przepisów uznanych za niekonstytucyjne w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, tymi przepisami Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, które Trybunał powołał jako wzorzec konstytucyjności.

Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że obciążając wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w łącznej kwocie 651,85 zł, z tytułu opłaty manipulacyjnej, organ w żaden sposób nie odniósł się do kwestii adekwatności ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny, poniesionego nakładu pracy przy egzekwowaniu należności, nie rozważył, czy została zachowana racjonalna zależność między ustaloną wysokością opłat a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone. Organ ustalił te koszty przyjmując że od kwoty egzekwowanej na podstawie poszczególnych tytułów wykonawczych wystawionych przez Powiatową Stację Sanitarno-Epidemiologiczną w T. opłata manipulacyjna wynosi 1% egzekwowanych należności nie mniej niż 1 zł 40 gr. na podstawie art. 64 § 6 u.p.e.a. W ocenie sądu w okolicznościach sprawy wątpliwości nie budzi sama zasadność naliczenia opłaty manipulacyjnej z tytułu zwrotu wydatków za czynności manipulacyjne związane ze stosowanie środków egzekucyjnych. Niemniej jednak należy zauważyć, że organ wprawdzie powołał się w treści uzasadnienia rozstrzygnięcia na pominięcie prawodawcze, błędnie jednak uznał, że jest obowiązany stosować się wyłącznie do aktualnego brzmienia art. 64 § 6 u.p.e.a., w myśl którego opłata manipulacyjna wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności pieniężnych objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1 zł 40 gr. Organ pominął tym samym argumenty, które zdecydowały o niekonstytucyjności przedmiotowego przepisu. Nie wziął również pod uwagę wskazywanej przez Trybunał Konstytucyjny konieczności zachowania racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, tak by rola tych opłat nie sprowadzała się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co byłoby niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, którym jest wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku. W orzecznictwie sądów administracyjnych od wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 roku wskazuje się na konieczność uwzględniania przez organy skutków jakie dla możliwości zastosowania uznanych za niekonstytucyjne przepisów art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. ma wyrok Trybunału w sprawie SK 31/14 (por. wyroki NSA z dnia 27 września 2016 r., sygn. akt II FSK 2066/14 z dnia 8 sierpnia 2016 r., sygn. akt II FSK 1021/16, z dnia 7 czerwca 2017 r. sygn. akt II FSK 1484/15 oraz wyroki WSA z dnia 11 stycznia 2018 r. sygn. akt I SA/Sz 958/17, z dnia 15 listopada 2017 r. sygn. akt I SA/Lu 801/17 dostępne na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia art. 64e u.p.e.a. wskazać należy, że ustalenie kosztów egzekucyjnych i umorzenie kosztów egzekucyjnych to dwa odrębne postępowania. Przewidziana tym przepisem instytucja umorzenia kosztów egzekucyjnych stanowi ulgę w spłacie kosztów egzekucyjnych, dlatego też może mieć zastosowanie dopiero w odniesieniu do kosztów które zostały w sposób ostateczny ustalone (por. Wł. Grześkiewicz komentarz do art. 64e w Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz, red. D.R.Kijowski, LEX 2015, str. 666). W rozstrzyganej sprawie brak było zatem podstaw do zastosowania art. 64e u.p.e.a. dlatego zarzut jego naruszenia uznać należy za nieuzasadniony.

W konkluzji stwierdzić trzeba, że organy orzekające w sprawie nie wzięły pod uwagę standardów dotyczących określenia wysokości kosztów egzekucyjnych wskazanych w powołanym wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt SK 31/14. W ocenie sądu organy obu instancji w sposób nieuprawniony pominęły okoliczność, że sposób ustalenia kwoty należnych kosztów egzekucyjnych w sprawie nie przystaje do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji. Analiza akt sprawy przeprowadzona z uwzględnieniem wskazań wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego potwierdziła, że w rozpoznawanej sprawie nie doszło do wyjaśnienia, czy określone koszty egzekucyjne pozostają w rozsądnej proporcji do działań podjętych przez organ egzekucyjny.

W ponownie prowadzonym postępowaniu, w razie braku interwencji ustawodawcy, organ winien wykazać racjonalną zależność między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organu, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, tak aby opłaty te nie przekroczyły maksymalnej rozsądnej wielkości. Organ winien wykazać, że ustalone koszty egzekucyjne, którymi obciążono wierzyciela, są adekwatne na przykład ze względu na długotrwałość postępowania egzekucyjnego, czy różnorodność i wielość czynności podjętych w celu poszukiwania majątku dłużnika, czego nie sposób doszukać się w zaskarżonym rozstrzygnięciu. Miarkowanie wysokości opłaty powinno pojawić się wówczas, kiedy można stwierdzić, że procentowo ustalone opłaty są niewspółmierne do poniesionych przez organ egzekucyjny rzeczywistych kosztów postępowania egzekucyjnego.

Biorąc pod uwagę powyższe sąd, uznał, że w sprawie doszło do niewłaściwego zastosowania art. 64 § 6 u.p.e.a., które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik spraw i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając je w kwocie równej się wpisowi od skargi oraz kosztom zastępstwa procesowego w wysokości określonej w § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a w zw. z § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz.265).

EC