Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 190/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2021-05-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 15 zzs4 ust. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 1842
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych - t.j.
article: art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3, art. 138 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a) i c)
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Sieniuć (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Robert Adamczewski Sędzia WSA Ewa Cisowska - Sakrajda po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 maja 2021 r. sprawy ze skargi O. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy świadczenia w formie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Z. z dnia [...] nr [...]. a.bł.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2020 roku, poz. 256 ze zm.), powoływanej dalej jako: "k.p.a.", oraz art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.), powoływanej dalej jako: "u.ś.r.", utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Z. z dnia [...] r., nr [...], o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Jak wynika z akt sprawy, w dniu 22 maja 2020 r. O.C. zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej Centrum Opieki Socjalnej w Z. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad babką – A. B. Po rozpoznaniu wniosku, decyzją z dnia [...] lipca 2020 r. Prezydent Miasta Z. odmówił przyznania wnioskowanego przez stronę świadczenia. Następnie na skutek wniesionego przez O. C. odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...] sierpnia 2020 r. uchyliło zaskarżoną decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia temu organowi.

Decyzją z dnia [...] r. Prezydent Miasta Z., po ponownym rozpatrzeniu sprawy, ponownie odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. W treści uzasadnienia organ, powołując się na art. 17 ust. 1a u.ś.r., stwierdził, że matka wnioskodawczyni jest spokrewniona w pierwszym stopniu i nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności. Ponadto, powołując się na art. 17 ust. 1b u.ś.r., organ I instancji wskazał, że przeszkodą w uwzględnieniu wniosku jest także fakt, że na podstawie zgromadzonej dokumentacji nie można ustalić, iż niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Wskazał także, że w przypadku wnioskodawczyni z uwagi na fakt nauki w szkole średniej w systemie dziennym nie jest spełniony warunek zawarty w art. 17 ust. 1 powołanej ustawy (rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia).

Nie zgadzając się z powyższą decyzą O.C. złożyła odwołanie, podnosząc, że zaskarżona decyzja organu I instancji:

1) została wydana na podstawie przepisu, który został uznany za niekonstytucyjny, tj. art. 17 ust. 1b u.ś.r.;

2) nie uwzględnia obiektywnych okoliczności uniemożlwiających realizowanie obowiązku alimentacyjnego przez zobowiązana w pierwszej kolejności, tj. art. 17 ust. 1a u.ś.r.;

3) nie wyczerpuje wyjaśnienia przesłanki niepodejmowania przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r.

W uzasadnieniu odwołania skarżąca wskazała, że pomimo młodego wieku podjęła się trudu opieki nad niepełnosprawną babką i wyliczyła czynności opiekuńczo-pielęgnacyjne, które wykonuje. Podniosła, że jej matka - A.C. - nie jest w stanie zająć się babką, ponieważ pracuje zarobkowo i nie może zrezygnować z pracy, a ponadto jest chora. Jej ojciec - D.C. legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, ze względu na swój stan zdrowia często traci pracę. Brat - K.C. legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, jest chory na fenyloketonurię i wymaga wzmożonej opieki. W ocenie skarżącej, nie można jej wykluczyć z kręgu potencjalnych osób, którym mogłoby zostać przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Brak jest również podstaw do odmowy przyznania świadczenia w oparciu o art. 17 ust. 1b u.ś.r., bowiem został on uznany za niekonstytucyjny.

Ponadto skarżąca stwierdziła, że ze względu na złą sytuację rodziny chciała po uzyskaniu pełnoletności, tj. od [...] marca 2020 r., skończyć naukę w trybie dziennym, podjąć pracę zarobkową i jednocześnie kontynuować naukę w trybie zaocznym. Musiała jednak z tego zrezygnować w związku z koniecznością sprawowania opieki nad babką i niemożnością rezygnacji z pracy przez jej matkę. Dodała, że opiekę nad babcią przejęła od 9 marca 2020 r. i liczyła na rekompensatę, chociaż w części, utraconych możliwości podjęcia zatrudnienia poprzez świadczenie pielęgnacyjne, które jej przysługuje. Rozkład zajęć pozwala jej na dostateczną i prawidłową opiekę nad babką. Rano przed szkołą dokonuje czynności przy babci, do południa przychodzi też pielęgniarka NFZ i rehabilitantka z NFZ, po powrocie ze szkoły skarżąca kontynuuje opiekę. Skarżąca podkreśliła przy tym, że obecnie babcia jest osobą w pełni świadomą, nie ma demencji, nie wymaga stałej obecności. Jest cewnikowana, wymaga zmiany pieluchy rano i wieczorem, system wypróżnień ma stały, pielęgniarka również 4 razy w tygodniu dokonuje czynności higienicznych przy babci. Babcia jest dostatecznie odżywiona, nawodniona, nie ma odleżyn, jest w dobrym stanie psychicznym. Skarżąca wniosła o uwzględnienie opisanej przez nią indywidualnej, trudnej sytuacji rodziny i zwrócenie uwagi na prokonstytucyjną wykładnię przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz uwzględnienie jej celu, tj. wzmacnianie więzi rodzinnych, pomoc w wymagającej i czasochłonnej opiece nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium, po przywołaniu treści art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., wskazało, że ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, iż babka wnioskodawczyni A.B., urodzona w 1930 r., legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w rozumieniu ustawy (Orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Z. z dnia [...] kwietnia 2020r.). Jak wynika ze wskazanego orzeczenia, wydanego na stałe, daty powstania niepełnosprawności ustalić się nie da, stopień znaczny niepełnosprawności datuje się natomiast od dnia 22 lutego 2020 r. Oznacza to, że spełniony został warunek dotyczący osoby wymagającej opieki wymieniony w art. 17 ust. 1 ustawy.

Następnie Kolegium, odnosząc się do stanowiska organu I instancji co do niemożności przyznania świadczenia z uwagi na datę powstania niepełnosprawności babki skarżącej, podkreśliło, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, orzekł o niezgodności z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Podkreśliło jednak, że w praktyce stosowania prawa wątpliwości budzi brak korelacji pomiędzy formułą zakresowo-negatoryjną wyroku z dnia z dnia 21 października 2014 r. i brakiem zastosowania przez Trybunał klauzuli odraczającej wejście orzeczenia w życie a stwierdzeniami Trybunału zawartymi w uzasadnieniu jego orzeczenia. Trybunał z jednej strony stwierdził w uzasadnieniu, że ,,wykonanie (...) wyroku (...) wymaga podjęcia działań ustawodawczych, które doprowadzą do przywrócenia równego traktowania opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych", a "poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy", z drugiej zaś nie odroczył terminu wejścia w życie samego wyroku. Kolegium wskazało przy tym, że w orzecznictwie sądów administracyjnych zarysowała się już linia orzecznicza prowadząca do uznania, że analizowany wyrok TK z dniem publikacji w Dzienniku Ustaw spowodował bezpośredni skutek derogacyjny, co oznacza, że przepis art. 17 ust. 1b powołanej ustawy został pozbawiony niekonstytucyjnej treści normatywnej polegającej na niedopuszczalnym różnicowaniu sytuacji prawnej uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych w świetle kryterium wieku powstania niepełnosprawności osoby, nad którą uprawniony sprawuje opiekę. Brak zastosowania formuły odraczającej spowodował, że skutek derogacyjny (polegający na usunięciu z ocenianego przepisu ustawy o świadczeniach rodzinnych niekonstytucyjnej treści normatywnej) nastąpił w dniu publikacji orzeczenia w Dzienniku Ustaw. Wobec tego uznać należy, że wydanie w sprawie orzeczenia w oparciu o art. 17 ust. 1b u.ś.r. w sytuacji, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją RP tego przepisu w określonym w nim zakresie, nie znajduje uzasadnienia. Skoro zatem nie jest dopuszczalne wydanie decyzji administracyjnej po wejściu w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, w którym uznano dany przepis za niezgodny z Konstytucją, na podstawie tego przepisu, to należy zgodzić się, zdaniem Kolegium, ze skarżącą, że organ I instancji niewłaściwie uznał, iż stanowi on podstawę do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W dalszej kolejności Kolegium stwierdziło, że w sprawie przedmiotem sporu jest także to, czy skarżąca mieści się w kręgu podmiotów wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., tj. czy skarżąca jest osobą, na której względem niepełnosprawnej babki spoczywa obowiązek alimentacyjny w rozumieniu przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. O świadczenie pielęgnacyjne skutecznie może ubiegać się bowiem tylko taka osoba, na której ciąży obowiązek alimentacyjny wobec osoby wymagającej stałej opieki z uwagi na niepełnosprawność. Krąg osób obowiązanych do alimentacji - czyli w tym wypadku dostarczania środków utrzymania bądź osobistych starań o utrzymanie -obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Kolejność wykonywania tego obowiązku określa z kolei art. 129 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Kolegium podzieliło prezentowany w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, że wobec braku ustawowego doprecyzowania, w jakich przypadkach przyjąć należy, iż osoba spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki nie jest w stanie takiej opieki świadczyć, oceny tej okoliczności należy dokonać zgodnie z logiką i zasadami doświadczenia życiowego (m.in. z uwzględnieniem wieku, stanu zdrowia, sytuacji osobistej i życiowej). Przy tym, analiza tych przesłanek dokonywana jest pod kątem okoliczności uniemożliwiających jedynie w sposób obiektywny - a więc niezależny od woli osób spokrewnionych w pierwszym stopniu - sprawowanie przez te osoby opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Wyjaśnianie tego, czy na wnioskodawcy ciąży obowiązek alimentacyjny, wówczas gdy żyją osoby bliżej spokrewnione z osobą, niepełnosprawną wymagającą opieki powinno odbywać się z zachowaniem wszystkich reguł postępowania dowodowego określonych w k.p.a., a więc przy uwzględnieniu całokształtu materiału dowodowego stosownie do art. 80 k.p.a.

Jednocześnie Kolegium podkreśliło, że z akt sprawy wynika, iż A.B. ma jedną córkę, która niewątpliwie jest zobowiązana do alimentacji przed skarżącą. Oznacza to, że przesłanki do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego istniałyby jedynie wówczas, gdyby córka A.B. nie była w stanie zadośćuczynić obowiązkowi alimentacyjnemu. Nie chodzi tu tylko o brak możliwości sprawowania przez nią opieki nad niepełnosprawna matką w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., ale także o brak możliwości dostarczenia przez nią środków pieniężnych potrzebnych do zapewnienia odpowiedniej opieki przez inne osoby. Kolegium uznało, że w przedmiotowej sprawie nie można uznać, iż w przypadku skarżącej spełniona jest przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1 u.ś.r. Przyjmuje się, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. W przedmiotowej sprawie niespornym jest, że O.C. jest uczennicą klasy [...] w [...] Liceum Ogólnokształcącym im. A w Z.. Nauka kontynuowana jest przez nią w trybie dziennym. Zgodnie z planem lekcje odbywają się codziennie od poniedziałku do piątku. Skarżąca zobowiązana jest poświęcić na obowiązkowe zajęcia szkolne od około 3 do 7 godzin dziennie, niezależnie od tego, czy nauka odbywa się w siedzibie szkoły czy też w systemie zdalnym. Co więcej, godziny zajęć lekcyjnych nie obejmują całego zakresu obowiązków szkolnych skarżącej, w tym przygotowania do lekcji poprzez odrobienie zadanych prac, czy też nauki. Jak wynika z odwołania, skarżąca wykonuje przy niepełnosprawnej w stopniu znacznym babce pewne czynności (bliżej nieokreślone) przed szkołą, następnie do południa przychodzi pielęgniarka NFZ i rehabilitantka z NFZ. Ponadto pielęgniarka 4 razy w tygodniu dokonuje czynności higienicznych, skarżąca natomiast kontynuuje opiekę po powrocie ze szkoły. Obecnie, zgodnie z twierdzeniem strony, jej babka jest osobą w pełni świadomą, nie ma demencji, nie wymaga stałej obecności, jest cewnikowana, a zmiany pieluchy wymaga rano i wieczorem. Powyższe ustalenia uzasadniają twierdzenie, że w sprawie nie mamy do czynienia z niepodejmowaniem zatrudnienia pozostającym w związku przyczynowym ze sprawowaniem opieki.

Zdaniem Kolegium, trafna jest ocena organu I instancji, według której w sytuacji ubiegania się o świadczenie przez osobę będącą uczennicą szkoły średniej, kształcącą się w trybie dziennym, w sprawie nie ma bezpośredniego związku pomiędzy brakiem aktywności zawodowej, a koniecznością sprawowania opieki. W sytuacji strony, która w trybie dziennym kontynuuje naukę w szkole średniej, na pierwszy plan wysuwa się zaangażowanie w sferze edukacji. Ponadto, niezależnie od okoliczności, że czasowo z powodu epidemii COV1D-19, zajęcia w szkole realizowane są zdalnie, nadal udział w nich jest obowiązkowy. W tym stanie rzeczy trudno przyjąć, że należyte wywiązywanie się z obowiązków ucznia szkoły średniej nie koliduje ze sprawowaniem opieki nad osobą legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W świetle powyższego Kolegium uznało, że w przypadku skarżącej występuje negatywna przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1 powołanej ustawy, uniemożliwiająca uwzględnienie jej wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wniosła O.C.. Nie zgadzając się z wydaną decyzją, skarżąca podniosła, że została ona wydana na podstawie przepisu, który został uznany za niekonstytucyjny - art.17 ust. 1b u.ś.r., nie uwzględnia obiektywnych okoliczności uniemożliwiających realizowanie obowiązku alimentacyjnego przez zobowiązaną w pierwszej kolejności - art.17 ust. 1a u.ś.r., ponadto narusza art. 77 § 1 k.p.a., gdyż zebrany materiał nie wyczerpuje wyjaśnienia przesłanki niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o której mowa w art.17 ust. 1 u.ś.r.

Jednocześnie skarżąca wyjaśniła, że jej niepełnosprawna babcia ma 90 lat. Z orzeczenia o niepełnosprawności wynika, że A.B. została uznana za osobę o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe. Babcia jest osobą leżącą po przebytym udarze niedokrwiennym, wymaga pomocy i opieki - przygotowywania i podawania posiłków, lekarstw, dbania o podstawową codzienną toaletę, czystość odzieży, pościeli i pomieszczenia, dokonywania zabiegów pielęgnacyjnych i higienicznych, pomocy przy organizowaniu opieki medycznej, pielęgniarskiej czy rehabilitacyjnej, oraz zwyczajnej obecności drugiej osoby. Skarżąca osobiście wykonuje te czynności przy babci. Mama skarżącej - A.C., na której w pierwszej kolejności spoczywa obowiązek alimentacyjny, nie jest w stanie zająć się babcią, ponieważ pracuje zarobkowo i jest jedynym żywicielem rodziny. Ojciec D.C. ze względu na swój stan zdrowia (posiada orzeczenie o niepełnosprawności - cukrzyca insulinozależna, guz trzustki, depresja) często traci pracę. Brat skarżącej - K.C. jest chory od urodzenia na chorobę metaboliczną - fenyloketonurię, posiada orzeczenie o niepełnosprawności, wymaga stałego nadzoru dietetycznego (musi przestrzegać odpowiedniej diety, bazującej na produktach niskofenyloalaninowych, dodatkowo konieczny jest nadzór nad jego edukacją szkolną, ma problemy z koncentracją na lekcjach i wymaga stałej kontroli. Mama skarżącej jest chora przewlekle, ma guza tarczycy, jest objęta terapią hormonalną. Ponadto, ze względu na złą sytuację finansową, nie jest w stanie również zapewnić płatnej, prywatnej opieki nad babcią, w tym zakresie zostały przedstawione dowody z wyszczególnieniem zarobków rodziny.

W tej sytuacji, zdaniem skarżącej, nie można jej wykluczyć z kręgu potencjalnych osób, którym mogłoby być przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Skarżąca zaznaczyła, że ani MOPS, ani Kolegium, nie dokonał wyjaśnienia przesłanki niepodejmowania przez nią pracy zarobkowej. Nikt nie przeprowadził z nią wywiadu środowiskowego. Z pobieżnie zebranego materiału w sprawie, jakim było pozyskanie planu lekcji z Liceum, nie wynika, w jakim stopniu obowiązki szkolne angażują skarżącą i w konsekwencji nie można wykluczyć sprawowania przeze nią stałej opieki rad babcią. Zdaniem skarżącej, rozkład zajęć, w szczególności gdy obecnie nauka w całości odbywa się zdalnie, pozwala jej na dostateczną i prawidłową opiekę nad babcią.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. W ocenie Kolegium materiał dowodowy zgromadzony w sprawie był kompletny i pozwalał na wydanie merytorycznego rozstrzygnięcia. Uzasadnienie decyzji zawiera z kolei wszystkie elementy, o których mowa w art. 107 § 3 k.p.a.

Zarządzeniem z dnia 15 kwietnia 2021 r. niniejsza sprawa na podstawie art.15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 1842) została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 maja 2021r., o czym zawiadomiono skarżącą i organ, informując o możliwości złożenia pisma zawierającego ich stanowisko i ewentualne uzupełnienie argumentacji.

W drodze pisma z dnia 20 maja 2021 r. skarżąca poinformowała, że zakończyła naukę w szkole średniej i w dniu [...] kwietnia 2021 r. otrzymała świadectwo dojrzałości. Wskazała, że opieka nad babcią całkowicie uniemożliwia jej podjęcie pracy zarobkowej. Podkreśliła, że dokonała analizy rynku pracy w Z. i S., są dla niej oferty pracy, aczkolwiek z uwagi na opiekę nad babcią nie jest w stanie podjąć zatrudnienia. Do pisma skarżąca załączyła kserokopię świadectwa szkolnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga podlega uwzględnieniu.

Tytułem wstępu należy wyjaśnić, że sprawę niniejszą rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. poz. 1842 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

W okolicznościach niniejszej sprawy należy stwierdzić wypełnienie się warunków określonych w art. 15 zzs4 ust. 3 ww. ustawy o COVID-19, akcentując w szczególności realne zagrożenie epidemiologiczne dla zdrowia stron i uczestników postępowania występujące na terenie miasta Łodzi będącego siedzibą tutejszego Sądu oraz brak możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość z powodów technicznych. Powołany przepis nie uzależnia rozpatrzenia sprawy w tym trybie od zgody lub sprzeciwu strony.

W dalszej kolejności należy wyjaśnić, że stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.

Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z powodu niespełnienia przez skarżącą przesłanki rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawną babką.

Przystępując do kontroli legalności zaskarżonej decyzji należy w pierwszej kolejności wyjaśnić, że podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.), powoływanej w niniejszym uzasadnieniu także jako: "u.ś.r.".

Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje - innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl zaś art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) 2 - nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji z perspektywy powołanych regulacji należy podzielić stanowisko Kolegium, że odmowa przyznania przedmiotowego świadczenia nie może opierać się na okoliczności czasu powstania niepełnosprawności u babki skarżącej. W tym zakresie rozstrzygnięcie organu I instancji jest błędne z uwagi na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. Stanowisko Kolegium w tym względzie jest oparte na utrwalonej linii orzeczniczej sądów administracyjnych i jako prawidłowe zasługuje na aprobatę. Sąd w pełni podziela zaprezentowaną przez Kolegium argumentację w tym względzie, w dodatku zbieżną ze stanowiskiem skarżącej wyrażonym w skardze.

W dalszej kolejności należy jednak zauważyć, że poprzednio rozpoznający sprawę skład Kolegium w S. w decyzji kasatoryjnej z dnia [...] sierpnia 2020 r. podkreślił, że przesłanki do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego istniałyby jedynie wówczas, gdyby córka A.B. (matka skarżącej) nie była w stanie zadośćuczynić obowiązkowi alimentacyjnemu, rozumianemu jako brak możliwości sprawowania opieki nad niepełnosprawną, a także jako brak możliwości dostarczenia przez nią środków pieniężnych potrzebnych do zapewnienia odpowiedniej opieki przez inne osoby. Tymczasem organ zaniechał zweryfikowania możliwości sprawowania opieki nad niepełnosprawną przez matkę skarżącej. Kolegium podkreśliło, że o obciążeniu obowiązkiem alimentacyjnym wnuczki może świadczyć m.in. wiek, stan zdrowia, stan majątkowy, konieczność sprawowania opieki nad innym członkiem rodziny. Kolegium stwierdziło, że nie można automatycznie wykluczyć wnuczki A.B. z kręgu potencjalnych osób, którym mogłoby być przyznanie świadczenie pielęgnacyjne. Jednak z uwagi na nieprzeprowadzenie postępowania wyjaśniającego nie wiadomo, czy w sprawie nie zaszły okoliczności, które pozwoliłyby zaktualizować obowiązek alimentacyjny skarżącej względem jej babki przed obowiązkiem alimentacyjnym jej córki.

Analiza uzasadnienia decyzji, zarówno zaskarżonej, jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, dowodzi, że organ I instancji w ramach ponownego rozpatrzenia sprawy nie wykonał należycie powyższych wskazań organu II instancji zawartych w wyżej powołanej decyzji kasatoryjnej. Co prawda, ustalił, że matka skarżącej ma problemy zdrowotne, sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym synem, a ponadto pracuje zawodowo i utrzymuje rodzinę, nadto ze względu na sytuację finansową nie jest w stanie zapewnić płatnej opieki nad swoją matką. Nie przeniósł jednak tych ustaleń na grunt rozpoznawanej sprawy i nie dał im wyrazu w wydanej decyzji, co stanowi naruszenie art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem powyższe ustalenia mogłyby stanowić podstawę do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego,

Analogicznie rzecz się ma, gdy idzie o ustalenie, czy ze względu na pobieraną naukę w liceum skarżąca jest w stanie sprawować opiekę nad niepełnosprawną babką. W tej kwestii Kolegium uprzednio zwróciło uwagę na potrzebę ustalenia m.in. co do faktycznego czasu, jaki zobligowana jest ona poświęcić na naukę w szkole, częstotliwość zajęć, ilość godzin lekcyjnych przypadających na kolejne dni zgodnie z planem szkolnym. Na podstawie tak zebranego materiału dowodowego organ I instancji miał ocenić, czy skarżąca miałaby możliwość podjęcia zatrudnienia, a tym samym rezygnacji z zatrudnienia w celu opieki nad babką. Kolegium zaznaczyło, że nie ma znaczenia w sprawie, czy nauka odbywa się w siedzibie szkoły, czy też w systemie zdalnym, bowiem jest to tylko zmiana formy nauczania.

Jak dowodzi analiza uzasadnienia decyzji, organ I instancji wykonał powyższe wskazania także tylko częściowo, ustalając godziny zajęć skarżącej ujęte w planie lekcyjnym, natomiast nie wyjaśnił, czy skarżąca miałaby możliwość podjęcia zatrudnienia i z jakiej pracy musiała zrezygnować w związku z koniecznością sprawowania opieki nad babką. Powyższe ustalenia również mogłyby prowadzić do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, czego nie dostrzegło w swej decyzji Kolegium, tym bardziej, że w orzecznictwie przyjmuje się, że pobieranie nauki w trybie dziennym nie stanowi automatycznie przeszkody w przyjęciu obowiązków opieki nad osobą niepełnosprawną. O tym, czy taki system nauki pozostaje w istocie w sprzeczności z celami opieki nad osobą niepełnosprawną, o której mowa w treści art. 17 ust. 1 u.ś.r., organ zobowiązany jest każdorazowo ustalić w toku postępowania administracyjnego, a swoje wnioski w tym zakresie w sposób racjonalny uzasadnić. Sądy za błędne uznają proste założenie, zgodnie z którym nauka w trybie dziennym w każdym przypadku wyklucza rezygnację z zatrudnienia w celu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a tym samym nie może być wystarczające dla odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli nie znajduje poparcia we wnikliwej ocenie stanu faktycznego sprawy. Postępowanie dotyczące przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wymaga uwzględniania szeregu okoliczności dotyczących sytuacji osobistej i rodzinnej osoby ubiegającej się o to świadczenie oraz osoby potrzebującej opieki (zob. wyrok NSA z dnia 6 października 2020 r., sygn. akt I OSK 371/20, dostępny na: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Wbrew więc stanowisku organów administracji w niniejszej sprawie fakt odbywania nauki w trybie dziennym, sam w sobie, zdaniem Sądu w składzie niniejszym, nie stanowi przeszkody w sprawowaniu opieki uprawniającej do uzyskania przez skarżącą świadczenia pielęgnacyjnego. Tym samym uzasadnia to twierdzenie, że Kolegium wbrew regulacji zawartej w art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy w decyzji organu I instancji o odmowie przynania wnioskowanego przez skarżącą świadczenia.

Na kanwie powyższych rozważań należało uznać wydane w sprawie decyzje za co najmniej przedwczesne z uwagi na brak dostatecznego zebrania materiału dowodowego i brak dokonania całościowej jego oceny, w sposób odpowiadający zasadom postępowania administracyjnego, w tym zwłaszcza zasadom k.p.a. kształtującym standardy postępowania wyjaśniającego. Reasumując, należało stwierdzić, że w sprawie zostały naruszone przepisy prawa – art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a u.ś.r. w stopniu wymagającym wyeliminowania zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji z obrotu poprzez ich uchylenie w całości.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organ administracji uwzględni wyżej przedstawioną ocenę prawną i przeprowadzi rzetelne postępowanie wyjaśniające, stosując przepisy art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., a następnie - stosownie do ustaleń poczynionych w oparciu o całokształt materiału dowodowego wraz z uwzględnieniem okoliczności przedstawionych w piśmie skarżącej z dnia 20 maja 2021 r. dotyczących ukończenia szkoły średniej - wyda rozstrzygnięcie odpowiadające regulacjom prawa materialnego znajdującym zastosowanie w sprawie, uzasadniając je zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a.

Mając na uwadze powyższe, Sąd podzielając zarzuty skargi, na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w związku z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

dc