Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 644/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-01-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Rozwoju
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy: article: art 156 § 1 pkt 2 , art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art 145 § 1 pkt 1  lit a  i c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art 21  ust 2 , art. 26 ust 1 i 2
journal: Dz.U. 1952 nr 4 poz 31
law: Dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Marciniak Sędziowie WSA Iwona Kosińska WSA Monika Sawa (spr.) Protokolant referent stażysta Aleksandra Cymerska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi W. O. i A. K. na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla punkt drugi zaskarżonej decyzji; 2. zasądza od Ministra Rozwoju na rzecz W. O. i A. K. solidarnie kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] lutego 2019 r. Minister Inwestycji i Rozwoju (dalej: Minister/organ) działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 127 § 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096), po rozpatrzeniu wniosku Prezydenta Miasta [...] o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w pkt 1 uchylił w całości ww. decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej, w pkt 2 odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] sierpnia 1956 r. nr [...] oraz utrzymanego nią w mocy orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] lutego 1956 r. nr [...] w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości oznaczonej jako parcela nr [...] o powierzchni [...] m2, objętej lwh [...], stanowiącej własność A.S.(1) (pkt 3 orzeczenia), w pkt 3 stwierdził nieważność postanowienia Prezydium Rady Narodowej w m. [...] z [...] lipca 1962 r. nr [...] o sprostowaniu oczywistej omyłki pisarskiej w pkt 3 orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] lutego 1956 r. nr [...], utrzymanego w mocy decyzją Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] sierpnia 1956 r. nr [...] przez wskazanie dla wywłaszczonej parceli I .kat. [...] powierzchni [...] m2 w miejsce błędnej powierzchni [...] m2, w punkcie 4 stwierdził nieważność decyzji Prezydenta Miasta [...] z [...] listopada 1976 r. postanowienia Prezydium Rady Narodowej w m. [...] z [...] lipca 1962 r. nr [...] o sprostowaniu oczywistej omyłki pisarskiej w pkt 3 orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] lutego 1956 r. nr [...], utrzymanego w mocy decyzją Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] sierpnia 1956 r. nr [...]

Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym

Orzeczeniem z [...] lutego 1956 r. nr [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] orzekło o wywłaszczeniu, na rzecz Skarbu Państwa m.in. nieruchomości położonej w gminie katastralnej [...], Dz. [...], zapisanej w księdze wieczystej Sądu Powiatowego w [...] pod Iwh [...], ozn. jako działka nr [...] o pow. [...] m2, stanowiącej własność A.S.(1) (pkt 3 orzeczenia).

Decyzją z [...] sierpnia 1956 r. nr [...] Odwoławcza Komisja Wywłaszczeniowa przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] utrzymała w mocy ww. orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...].02.1956 r. nr [...] w części dotyczącej wywłaszczenia ww. nieruchomości.

Postanowieniem z dnia [...] lipca1962 r. nr [...] Prezydium Rady Narodowej w m. [...] sprostowało orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...].02.1956 r. nr [...], utrzymane w mocy decyzją Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...].08.1956 r. nr [...], przez wskazanie dla wywłaszczonej parceli l kat. [...] powierzchni "[...] m2" w miejsce błędnej powierzchni "[...] m2".

Decyzją z [...] listopada 1976 r. nr [...] Prezydent Miasta [...] orzekł, w trybie art. 135 k.p.a. (ówcześnie obowiązującego) o "uzupełnieniu" orzeczenia wywłaszczeniowego z dnia [...] lutego 1956 r. (utrzymanego w mocy decyzją z dnia [...] sierpnia 1956 r.), sprostowanego postanowieniem z dnia [...] lipca 1962 r., dopisując po pgr. l. kat. [...] o pow. [...] m2 następująco pgr. l.kat. [...]o pow. [...] m2 i pgr. l.kat. [...] o pow. [...] m2.

Pismem z dnia [...] sierpnia 2008 r. (data wpływu: [...] września 2008 r.), uzupełnionym następnie pismem z dnia [...] lutego 2010 r., T.O. i A.S.(2), reprezentowani przez r. pr. R.Z., wystąpili o stwierdzenie nieważności decyzji Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] sierpnia 1956 r. nr [...] oraz utrzymanego nią w mocy orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] lutego 1956 r. nr [...] w części dotyczącej wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości, stanowiącej własność A.S.(1), sprostowanego postanowieniem Prezydium Rady Narodowej w m. [...] z dnia [...] lipca 1962 r. nr [...] oraz decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] listopada 1976 r. nr [...].

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej stwierdził nieważność decyzji Prezydenta Miasta [...] z [...] listopada 1976 r. nr [...], w zakresie dotyczącym orzeczenia wywłaszczeniowego (pkt 2), w części dotyczącej obecnych działek nr [...] oraz [...], a w części dotyczącej obecnej działki nr [...] stwierdził, że ww. decyzja została wydana z naruszeniem prawa, stwierdził nieważność postanowienia Prezydium Rady Narodowej w m. [...] z [...] lipca 1962r. nr [...] w części dotyczącej obecnych działek nr [...] oraz [...], a w części dotyczącej obecnej działki nr [...] stwierdził, że ww. postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa, oraz stwierdził nieważność decyzji Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] sierpnia 1956 r. nr. [...] oraz utrzymanego nią w mocy orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...].02.1956 r. nr [...] w części dotyczącej obecnych działek nr [...] oraz [...], a w części dotyczącej obecnej działki nr [...] stwierdził, że ww. orzeczenia zostały wydane z naruszeniem prawa.

Pismem z dnia [...] września 2013 r. nr [...] Prezydent Miasta [...] złożył w ustawowym terminie wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej ww. decyzją Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...].

Pismem z dnia [...].09.2013 r. sprostowanym pismem z dnia [...].10.2013 r. G.K. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej w/w decyzją Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...].08.2013 r. nr [...].

Postanowieniem z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej stwierdził uchybienie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przez G.K..

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] Minister Infrastruktury i Rozwoju uchylił w całości decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] oraz stwierdził nieważność decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] listopada 1976 r. nr [...], w zakresie dotyczącym orzeczenia wywłaszczeniowego (tj. pkt 2) - w części dotyczącej obecnej działki nr [...], a w części dotyczącej obecnych działek nr [...] i nr [...] stwierdził, że ww. decyzja została wydana z naruszeniem prawa, stwierdził nieważność postanowienia Prezydium Rady Narodowej w m. [...] z dnia [...] lipca 1962 r. nr [...] w części dotyczącej obecnej działki nr [...], a w części dotyczącej obecnych działek nr [...] i nr [...] stwierdził że ww. postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa, stwierdził nieważność decyzji Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] sierpnia 1956 r. nr [...]oraz utrzymanego nią w mocy orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] lutego 1956 r. nr [...] w części dotyczącej obecnej działki nr [...], a w części dotyczącej obecnych działek nr [...] i nr [...], stwierdził, że ww. orzeczenia zostały wydane z naruszeniem prawa.

Prawomocnym wyrokiem z 2 czerwca 2015 r. sygn. akt IV SA/Wa 113/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...].

W uzasadnieniu Sąd wskazał, że organ wyciągnął nieprawidłowe wnioski ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, co skutkowało wydaniem rozstrzygnięcia z naruszeniem art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 156 § 2 k.p.a. Sąd przesądził, iż postanowienie Prezydium Rady Narodowej w m. [...] z dnia [...] lipca 1962 r. nr [...] zostało wydane z rażącym naruszeniem ówczesnego art. 105 k.p.a. (obecnie art. 113 k.p.a.) zaś decyzja Prezydenta Miasta [...] z [...] listopada 1976 r. nr [...] została wydana z rażącym naruszeniem ówczesnego art. 135 § 1 k.p.a. (obecnie 154 § 1 k.p.a.) i należy stwierdzić ich nieważność na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Jednocześnie, Sąd nakazał organowi wyjaśnienie rozbieżności w zakresie łącznej powierzchni parcel nr [...], [...] i [...] objętych wykazem hipotecznym Iwh [...]. Zdaniem Sądu z treści decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] listopada 1976 r. wynika, iż łączna powierzchnia tych parcel wynosiła [...] m2 (w ocenie organu nadzoru w powyższym zakresie doszło do błędu rachunkowego, bowiem po zsumowaniu łączna powierzchnia parcel nr [...], [...] i [...] wskazanych w treści ww. decyzji z dnia [...] listopada 1976 r. wynosiła [...] m2), zaś z treści wniosku z dnia [...] sierpnia 2008 r. T.O. i A.S.(2) wynika, że według katastru nieruchomości wykaz hipoteczny Iwh [...] składał się z działek nr [...], [...] i [...] o łącznej pow. [...] m2

Organ wskazał, że Sąd nakazał organowi nadzoru dokonanie kontroli legalności decyzji Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] sierpnia 1956 r. nr. [...] oraz utrzymanego nią w mocy orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] lutego 1956 r. nr [...] w części dotyczącej nieruchomości ozn. jako działka nr [...] o pow. [...] m2, ustalenia jakie faktycznie działki (poza działką nr [...]) składały się na wywłaszczoną nieruchomość i jaką miały powierzchnię oraz jakie działki obecnie odpowiadają działce nr [...] i działkom, które powinny być, a nie zostały wyraźnie wskazane w treści orzeczenia wywłaszczeniowego z dnia [...] lutego 1956 r.

Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż w skład wywłaszczonej nieruchomości położonej w gm. kat. [...], Dz. [...], zapisanej w księdze wieczystej Sądu Powiatowego w [...] pod Iwh [...], ozn. jako działka nr [...] o pow. [...] m2 (a faktycznie ozn. jako parcele nr [...], [...] i [...] o łącznej pow. [...] m2), obecnie wchodzą położone w [...] działki ewidencyjne nr: [...], [...] i [...], obr. [...], jednostka ewidencyjna [...].

Organ wskazał, że parceli [...] o pow. [...] m2 odpowiadają obecnie części działek ewidencyjnych nr [...], [...] i [...] z obrębu [...], jedn. ewid. [...], parceli nr [...] o pow. [...] m2 odpowiada obecnie część działki nr [...] z obrębu [...], jedn. ewid. [...], parceli nr [...] o pow. [...] m2 odpowiadają obecnie części działek nr [...] i [...] z obrębu [...], jedn. ewid. [...].

Organ wskazał także, że parceli nr [...] o pow. [...] m2 która nie weszła w skład wywłaszczonej nieruchomości odpowiadają obecnie części działek nr [...] i [...] z obrębu [...], jedn. ewid. [...]. Z notatki z dnia [...] stycznia 1962 r. sporządzonej przez W.G. (kierownika Administracji Budynków PWRN w [...]) wynika, że przedmiotowa parcela była zapisana w Iwh [...] wraz z parcelą nr [...] i [...] i stanowiła własność Gminy Stołecznej [...] miasta [...].

Ponownie rozpoznając sprawę organ wskazał, że w niniejszym postępowaniu dotyczącym oceny legalności decyzji Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] sierpnia 1956 r. nr [...] oraz utrzymanego nią w mocy orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] lutego 1956 r. nr [...] w części dotyczącej wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości, stanowiącej własność A.S.(1), sprostowanego postanowieniem Prezydium Rady Narodowej w m. [...] z dnia [...] lipca 1962 r. nr [...] oraz decyzji Prezydenta Miasta [...] z [...] listopada 1976 r. nr [...], zapadł wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 2 czerwca 2015 r. sygn. akt IV SA/Wa 113/15.

Organ podniósł, że na podstawie art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2018 r. poz. 1302) jest związany oceną prawną i wskazaniami, co do dalszego postępowania wyrażonymi w powołanym wyżej orzeczeniu Sądu.

Organ wskazał, że decyzja Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z [...] sierpnia 2013 r. nr [...] została skierowana do osoby zmarłej – A.S.(2), który zmarł w dniu [...].03.2013 r. Zachodziła zatem, jak podał organ, konieczność uchylenia ww. decyzji w całości i wydania nowego rozstrzygnięcia, co do istoty sprawy.

Organ podniósł, że konieczność uchylenia ww. decyzji z dnia [...].08.2013 r. wynikała także z treści prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 czerwca 2015 r. sygn. akt IV SA/Wa 113/15. Organ wskazał, że w wyroku tym Sąd ocenił negatywnie rozstrzygnięcia zawarte w decyzji z dnia [...].08.2013 r., zarówno w zakresie oceny legalności orzeczenia z dnia [...].02.1956 r. i decyzji z dnia [...].08.1956 r., wydanych w przedmiocie wywłaszczenia, jak i w zakresie dotyczącym postanowienia z dnia [...].07.1962 r. (o sprostowaniu ww. orzeczenia wywłaszczeniowego) oraz decyzji z dnia [...].11.1976 r. ("uzupełniającej" orzeczenie wywłaszczeniowe). Decyzja ta bowiem odpowiadała treścią swojej sentencji uchylonej przez Sąd decyzji z dnia [...].08.2014 r.

Przechodząc do ponownego, merytorycznego badania wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...].08.1956 r. nr. [...] oraz utrzymanego nią w mocy orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...].02.1956 r. nr [...] w części dotyczącej nieruchomości ozn. jako działka nr [...] o pow. [...] m2 organ wskazał, że wniosek ten został złożony przez podmioty legitymowane. Orzeczenie z dnia [...].02.1956 r. weszło do obrotu prawnego, gdyż zostało wywieszone na tablicy ogłoszeń Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej [...] w [...] w dniach od [...].03.1956 r. do [...].03.1956 r. Z kolei, decyzja Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...].08.1956 r. nr. [...] weszła do obrotu prawnego i była ostateczna, bowiem nie przysługiwał od niej środek zaskarżenia.

Organ podkreślił, że stwierdzenie nieważności decyzji stanowi wyjątek od zasady trwałości decyzji ostatecznych, wyrażonej w art. 16 k.p.a.

Organ podkreślił, że przedmiotem postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji nie jest ponowne merytoryczne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej kwestionowaną decyzją. Do tego celu służy instytucja odwołania od decyzji, uregulowana w art. 127-140 k.p.a. Przedmiotem postępowania nadzorczego, prowadzonego w trybie art. 156 k.p.a. jest weryfikacja decyzji ostatecznej przez pryzmat przesłanek wymienionych enumeratywnie w art. 156 § 1 k.p.a.

Zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. przesłanką stwierdzenia nieważności decyzji jest w szczególności wydanie decyzji bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Za wydanie decyzji bez podstawy prawnej uważa się wydanie rozstrzygnięcia w przypadku braku przedmiotu sprawy, do którego możliwe byłoby zastosowanie danego przepisu prawa.

Przedmiotowe rozstrzygnięcia wywłaszczeniowe (decyzja z dnia [...].08.1956 r. nr. [...] i orzeczenie z dnia [...].02.1956 r. nr [...]) zostały wydane na podstawie dekretu z dnia [...] kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (tj. Dz. U. z 1952 r. nr 4, poz. 31), a zatem w świetle zgodności z przepisami ww. aktów prawnych oraz stanem faktycznym i prawnym istniejącym w dacie orzekania należy oceniać kwestionowane orzeczenie.

Dekret z dnia [...] kwietnia 1949 r. regulował m.in. tryb wywłaszczenia nieruchomości niezbędnych do realizacji narodowych planów gospodarczych. Ową "niezbędność" nieruchomości do realizacji narodowych planów gospodarczych potwierdzało wydanie przez Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego zezwolenia na nabycie nieruchomości w trybie art. 5 dekretu. Przepis ten stanowił, iż zezwolenia na nabycie nieruchomości udzielał Przewodniczący Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego jeżeli uznał, że nieruchomość lub prawa były niezbędne dla realizacji narodowych planów gospodarczych oraz, że przewidziane były środki na jej nabycie.

Opinia prezydium wojewódzkiej rady narodowej powinna zaś zawierać stwierdzenie, że nabycie nieruchomości, objętej wnioskiem, jest niezbędne dla zrealizowania zamierzenia wykonawcy narodowych planów gospodarczych. Opinia powinna uwzględniać zarówno potrzeby wykonawcy narodowych planów gospodarczych, jak i uzasadnione interesy ogólnogospodarcze (art. 5 ust. 2 dekretu).

Z akt archiwalnych wynika, że: po rozpatrzeniu wniosku Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...].10.1954 r. nr [...] Zastępca Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego pismem z dnia [...].12.1954 r. nr [...] wydał zezwolenie ww. organowi administracji publicznej na nabycie nieruchomości położonych w [...], oznaczonych na planie sytuacyjnym liczbami I, II i III, o łącznej pow. [...] m2, w tym nieruchomości położonych w gminie katastralnej [...], Dz. [...], o łącznej pow. [...] m2 (liczba I na planie sytuacyjnym). Jednocześnie Zastępca Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego wydał zezwolenie na dokonanie zbiorowego wezwania właścicieli nieruchomości oraz na niezwłoczne objęcie nieruchomości objętych zezwoleniem.

Organ wskazał, że we wniosku z [...] października 1954 r. nr [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] podało niepełne ozn. przedmiotowej nieruchomości (wskazano jedynie działkę nr [...] o pow. [...] m2). Jednakże załącznikiem do ww. wniosku był plan sytuacyjny wskazujący nieruchomość, na której ma być dokonana inwestycja. Plan ten stanowił integralną część ww. zezwolenia z dnia [...].12.1954 r. Oznaczono na nim działkę nr [...] liczbą I oraz literami [...].

Organ podniósł, że z treści opinii geodezyjnej z dnia [...].02.2018 r. sporządzonej przez geodetę uprawnionego A.G. wynika, iż zezwoleniem Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia [...].12.1954 r. nr [...] objęta była nieruchomość oznaczona na planie sytuacyjnym liczbą I o łącznej pow. [...] m 2 (zał. 2 ww. opinii). W skład tej nieruchomości wchodziły działki nr [...], [...] i [...] zapisane w Iwh [...] o łącznej pow. [...] m2 oraz działka nr [...] objęta Iwh [...] o pow. [...] m2.

Organ wskazał, że w aktach archiwalnych istnieją drobne rozbieżności w zakresie łącznej powierzchni parcel nr [...], [...] i [...]. Z protokołu (rejestru) parcelowego [...] [...] sporządzonego w dniu [...].12.1940 r. (zał.la opinii geodezyjnej) wynika bowiem, że powierzchnia parceli nr [...] wynosiła [...] m2, parceli nr [...] wynosiła [...] m2 a parceli nr [...] wynosiła [...] m2, zaś łączna powierzchnia tych parcel wynosiła [...] m2. Natomiast z kopii mapy katastralnej z dnia [...].07.1961 r. (zał.lb opinii geodezyjnej) wynika, że powierzchnia parceli nr [...] wynosiła [...] m2 zaś powierzchnia pozostałych parcel nie uległa zmianie. W konsekwencji łączna powierzchnię ww. parcel wynosiła [...] m2. Z kolei w wykazie zmian gruntowych z dnia [...].04.1976 r. (zał.lc opinii geodezyjnej) wykazano, że powierzchnia parceli nr [...] wynosiła [...] m2 (powierzchnia pozostałych parcel pozostała bez zmian), co oznaczało, iż łączna powierzchnia przedmiotowych parcel wynosiła [...] m2. W konsekwencji dokonanej analizy dostępnych materiałów geodezyjnych geodeta przyjął, że powierzchnia parceli nr [...] faktycznie wynosiła [...] m2, zaś łączna powierzchnia parcel nr [...], [...] i [...] wynosiła [...] m2.

Wskazując na powyższe organ stwierdził, że Przewodniczący Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego pismem z dnia [...].12.1954 r. nr [...] wydał zezwolenie na realizację inwestycji polegającej na budowie bloków mieszkalnych na nieruchomościach położonych w gminie katastralnej [...], Dz. [...] o łącznej pow. [...] m2, tj. nieruchomości ozn. jako działki nr [...], [...] i [...] zapisane w Iwh [...] o łącznej pow. [...] m2 oraz nieruchomości ozn. jako działka nr [...] zapisana w Iwh [...] o pow. [...] m2.

Do wniosku z dnia [...].10.1954 r. nr [...] o wydanie zezwolenia na podstawie art. 5 dekretu dołączono m.in.:

- opinię Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] Wojewódzkiej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia [...].06.1954 r. nr [...] znak [...] wydaną na podstawie art. 5 ust. 2 dekretu, w której stwierdzono, iż nabycie nieruchomości, objętej wnioskiem, jest niezbędne dla zrealizowania zamierzenia wykonawcy narodowych planów gospodarczych,

- zaświadczenie lokalizacyjne z dnia [...].10.1954 r. nr [...] znak: [...], w którym wyrażono zgodę na lokalizację szczegółową budownictwa mieszkaniowego,

- zezwolenie Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia [...].11.1954 r. nr [...] na zgłoszenie wniosku w trybie art. 5 dekretu, oraz

- plan sytuacyjny (na którym zaznaczono działkę nr [...]cyfrą rzymską I oraz literami [...].

Zdaniem organu nie można uznać aby doszło do rażącego naruszenia przepisu art. 5 ust. 1 dekretu.

Po uzyskaniu zezwolenia na nabycie nieruchomości inwestor (wykonawca narodowych planów gospodarczych) obowiązany był wezwać właściciela nieruchomości do dobrowolnego jej odstąpienia za cenę określoną zgodnie z art. 28 dekretu (art. 8 ust. 1 dekretu). Powyższa czynność była o tyle istotna, że jej dokonanie skutkowało wyczerpaniem możliwości dobrowolnego nabycia nieruchomości na drodze cywilnoprawnej. Jej zaniechanie zaś czyniło niedopuszczalnym złożenie wniosku o wywłaszczenie nieruchomości.

Zgodnie bowiem z art. 8 ust. 4 dekretu, jeżeli w terminie 15-dniowym od doręczenia wezwania, o którym mowa w ust. 1, lub dokonania obwieszczenia, o którym mowa w ust. 3, nie została zawarta umowa sprzedaży albo zamiany lub umowa przedwstępna w przedmiocie sprzedaży lub zamiany nieruchomości, wówczas wykonawca planu mógł nabyć niezbędną dla realizacji nieruchomość w drodze wywłaszczenia.

W warunkach przedmiotowej sprawy właścicielem nieruchomości położonej w gminie katastralnej [...], Dz. [...], ozn. jako działki nr [...], [...] i [...], zapisanej w wykazie hipotecznym Iwh [...] o łącznej pow. [...] m2, niezbędnej do realizacji narodowych planów gospodarczych był A.S.(1).

Do właściciela ujawnionego w księdze wieczystej inwestor - Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] - pismem bez daty i numeru, skierował wezwanie (brak daty sporządzenia), wskazując, że cena nieruchomości zostanie określona na podstawie art. 28 dekretu.

Organ nadmienił, że inwestor wezwał A.S.(1) jedynie do zbycia nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] objętej wykazem hipotecznym Iwh [...] (brak oferty nabycia nieruchomości objętej wykazem hipotecznym Iwh [...]).

Przedmiotowe obwieszczenie zostało wywieszone na tablicy ogłoszeń Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...] w dniach [...].01.1955 r. - [...].02.1955 r.

Organ wyjaśnił, iż powyższy sposób wezwania zgodny był z przepisami dekretu z dnia [...] kwietnia 1949 r. oraz zarządzeniem Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia [...]listopada 1949 r. w sprawie trybu wzywania osób nie będących wykonawcami narodowych planów gospodarczych do przekazywania nieruchomości niezbędnych dla realizacji tychże planów (M.P. z 1949 r. nr A-89, poz.1084) w kształcie nadanym zarządzeniem z dnia 11 kwietnia 1950 r. (M.P. z 1950 r., nr A-53, poz. 609). Przepis § 4 ust. 5 ww. zarządzenia stanowił bowiem, że w przypadku, gdy przez tego samego wykonawcę narodowych planów gospodarczych ma być nabyty szereg nieruchomości należących do różnych właścicieli, może być dokonane za zezwoleniem Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego wezwanie zbiorowe wszystkich właścicieli tych nieruchomości przez wywieszenie tego wezwania na tablicy ogłoszeń zarządu gminnego (miejskiego) miejsca położenia nieruchomości. Skoro Przewodniczący Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego w piśmie z dnia [...].12.1954 r. zezwolił na taką formę doręczeń, a zamierzenie inwestycyjne dotyczyło trzech nieruchomości stanowiących własność różnych właścicieli to nie można uznać, aby czynności poprzedzające wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego zostały przeprowadzone wadliwie.

Organ wskazał, że z zachowanych akt archiwalnych nie wynika, aby właściciel nieruchomości ustosunkował się do ww. wezwania, a zatem należy przyjąć, iż nie wyraził zgody na dobrowolne zbycie nieruchomości. Skoro nie doszło do nabycia nieruchomości w drodze umowy to niezbędne okazało się zastosowanie trybu wywłaszczenia.

Zdaniem organu nie doszło zatem do rażącego naruszenia art. 8 ust. 1 dekretu.

W przedmiotowej sprawie pismem z dnia [...].10.1955 r. nr [...]Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej wystąpiło z wnioskiem do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] Wydział Społeczno - Administracyjny o wywłaszczenie nieruchomości położonej w gminie katastralnej [...] Dz. [...], zapisanej w wykazie hipotecznym Iwh [...], ozn. jako parcela nr [...]o pow. [...] m2, stanowiącej własność A.S.(1) (pkt 3 wniosku).

Do przedmiotowego wniosku załączono: zezwolenie Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia [...].12.1954 r. nr [...], dowody wezwania właścicieli stosownie do art. 8, plan sytuacyjny, poświadczone odpisy ksiąg wieczystych.

Należy przy tym wskazać, iż w aktach sprawy nie zachował się załączony do przedmiotowego wniosku z dnia [...].10.1955 r. odpis księgi wieczystej Iwh [...] (w aktach sprawy znajduje się jedynie późniejszy odpis z dnia [...].02.1961 r.) oraz plan sytuacyjny.

Zdaniem organu nie można zatem uznać, aby doszło do rażącego naruszenia art. 17 ust. 3 dekretu.

Organ podniósł, że z częściowo zachowanych akt archiwalnych wynika, że pismem z dnia [...].01.1956 r. nr [...] organ poinformował o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowo - odszkodowawczego m.in. w stosunku do przedmiotowej nieruchomości. Jednocześnie organ poinformował o wyznaczeniu terminu i miejsca przeprowadzenia rozprawy wywłaszczeniowo-odszkodowawczej w dniu [...].02.1956 r. w miejscu położenia nieruchomości, a następnie w siedzibie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...]. Przedmiotowe zawiadomienie zostało wysłane stronom w dniu [...].01.1956 r. (nie zachowały się zwrotne potwierdzenia odbioru), a także zostało wywieszone na tablicy ogłoszeń Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej [...] w [...] od dnia [...].02.1956 r. do dnia [...].02.1956 r.

Organ wskazał, że przedmiotowe postępowanie wywłaszczeniowo - odszkodowawcze dotyczyło trzech nieruchomości położonych w [...] a zatem do zawiadomień wydanych w jego toku miał zastosowanie tryb przewidziany w art. 18 ust. 2 dekretu.

Z treści protokołu z rozprawy wywłaszczeniowo - odszkodowawczej z dnia [...].02.1956 r. wynika, że na rozprawę stawił się S.S. występujący w imieniu A.S.(1). W toku rozprawy S.S. oświadczył, iż A.S.(1) jest właścicielem nieruchomości objętej Iwh [...], oznaczonej jako działka nr [...]o powierzchni [...] m2, z czego zawnioskowano do wywłaszczenia [...]m2. Ponadto A.S.(1) był w dacie rozprawy właścicielem "30% kamienicy 3-piętrowej położonej przy ul. [...] nr [...]".

Zdaniem organu nie doszło do rażącego naruszenia przepisu art. 18 ust. 1 i 2 dekretu ani art. 20 ust. 1 dekretu.

Organ podał, że zgodnie z art. 21 ust. 1 dekretu, po przeprowadzeniu rozprawy prezydium wojewódzkiej rady narodowej orzekało o wywłaszczeniu albo odmawiało wywłaszczenia, jeżeli odpadły powody, stanowiące podstawę do wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego.

Organ podał, że orzeczenie powinno w szczególności zawierać (art. 21 ust. 2 dekretu):

1) ustalenie przedmiotu i rozmiaru wywłaszczenia,

2) wskazanie, na czyją rzecz wywłaszczenie nastąpiło,

3) jeżeli wpłynęły wnioski lub sprzeciwy - uzasadnienie ich przyjęcia lub odrzucenia.

Zdaniem organu nie budzi wątpliwości, że przedmiotowe orzeczenie z [...] lutego1956 r. zawiera wszystkie ww. wymienione elementy, albowiem określono w nim przedmiot wywłaszczenia (choć nieprecyzyjnie) oraz wskazano, że wywłaszczenie następuje na rzecz Skarbu Państwa - na wniosek Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...].

Organ wskazał, że określenie przedmiotu i rozmiaru wywłaszczenia zostało dokonane z błędami, jednakże zdaniem organu nadzoru nie doszło do rażącego naruszenia art. 21 ust. 2 pkt 1 dekretu.

Organ podniósł, że z treści opinii geodezyjnej z [...] lutego 2018 r. sporządzonej przez geodetę uprawnionego A.G. wynika, iż w skład wywłaszczonej nieruchomości objętej Iwh [...]o pow. [...]m2 bezspornie wchodzi parcela nr [...]o powierzchni [...] m2. Wykaz hipoteczny Iwh [...]składał się zaś z parcel nr [...], [...]i [...]o łącznej pow. [...]m2. Z kolei w opinii geodezyjnej z [...]sierpnia 2011 r. sporządzonej przez geodetę uprawnionego E.R. jako odpowiadający wywłaszczonej nieruchomości objętą Iwh [...] o pow. [...] m2 wskazano obszar o pow. [...]m2, objęty zezwoleniem Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia [...].12.1954 r., tj. nieruchomość ozn. jako parcele nr [...], [...]i [...], zapisaną w Iwh [...] o łącznej pow. [...] m2 oraz nieruchomość ozn. jako parcela nr [...], zapisaną w Iwh [...] o pow. [...]m2.

Zdaniem organu w zgromadzonej w sprawie dokumentacji geodezyjnej brak jest zatem dowodu bezpośredniego (planu sytuacyjnego, wykazów synchronizacyjnych, wypisu z rejestru gruntów), który pozwoliłby bezspornie ustalić powierzchnię wywłaszczonej nieruchomości objętej Iwh [...]. Nie ma możliwości uzupełnienia w tym zakresie materiału dowodowego, bowiem organ nadzoru wystąpił do wszelkich możliwych instytucji i sądów posiadających materiały geodezyjne dotyczące nieruchomości objętych przedmiotowym postępowaniem. Organ wskazał, że w tej sytuacji zmuszony był oprzeć się na dowodach pośrednich.

Organ wskazał, że z treści znajdującego się w aktach sprawy aktu notarialnego z [...]marca 1939 r. Rep. Nr [...], sporządzonego przed notariuszem T.R., wynika, iż A.S.(1) nabył prawo własności nieruchomości objętej Iwh [...] składającej się z parcel nr [...], [...]i [...]. Ponadto A.S.(1) nabył prawa wynikające z umowy przedwstępnej sprzedaży parceli nr [...]. Z akt sprawy wynika jednak, że do przeniesienia prawa własności parceli nr [...]na A.S.(1) nigdy nie doszło. Treść ww. aktu notarialnego świadczy, iż w dacie nabycia przez A.S.(1) nieruchomość zapisana w Iwh [...] obejmowała jedynie parcele nr [...], [...]i [...]o pow. [...] m2. Powyższe potwierdza zaświadczenie Sądu Powiatowego dla Miasta [...] w [...] z dnia [...] lutego 1961 r. sygn. akt [...]. Działka nr [...] była zapisana w innej księdze wieczystej, co potwierdza notatka urzędowa z dnia [...].01.1962 r. Administracji Budynków Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...]. Z treści ww. notatki wynika, iż działka nr [...]położona w gminie katastralnej [...], Dz. [...], była zapisana w księdze wieczystej Sądu Powiatowego w [...] Lwh [...] i stanowiła własność Gminy Stołecznej [...] miasta [...] (w dacie wywłaszczenia - własność Skarbu Państwa, bowiem jednostki samorządu terytorialnego zostały zlikwidowane).

Organ podniósł, że w treści kontrolowanego orzeczenia z dnia [...] lutego 1956 r. brak jest informacji, aby wywłaszczeniem objęta została nieruchomość objęta wykazem hipotecznym Iwh [...] ozn. jako działka nr [...] o pow. [...] m2. Brak też takiej informacji w aktach archiwalnych poprzedzających wydanie ww. orzeczenia, tj. piśmie z dnia [...].10.1955 r. (wniosek o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego), piśmie z dnia [...].01.1956 r. (zawiadomienie o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego i o rozprawie) oraz piśmie z dnia [...].10.1954 r. (wniosek o wydanie zezwolenia na nabycie nieruchomości).

Fakt, że parcela objęta wykazem hipotecznym Iwh [...] ozn. jako działka nr [...]o pow. [...] m2 została objęta zezwoleniem Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia [...].12.1954 r. zdaniem organu nie przesądza, iż następnie została wywłaszczona orzeczeniem z dnia [...] lutego 1956 r. W ocenie organu nadzoru powyższe zezwolenie dawało inwestorowi możliwość nabycia w drodze wywłaszczenia tylko nieruchomości objętej Iwh [...], stanowiącej własność A.S.(1). Brak było zdaniem organu podstawy prawnej do wywłaszczenia nieruchomości objętej Iwh [...] (parcela nr [...]), stanowiącej ówcześnie własność Skarbu Państwa. Jednocześnie, przepisy dekretu nie obligowały inwestora do nabycia całości obszaru objętego zezwoleniem wydanym w trybie art. 5 dekretu. Istniała możliwość zawężenia obszaru wywłaszczenia stosownie do rzeczywistych potrzeb inwestora.

Organ wskazał, że wykonawca narodowych planów gospodarczych mógł nabyć ww. parcelę nr [...]w trybie przewidzianym w art. 3 dekretu nie zaś w trybie wywłaszczenia. Organ nadzoru nie może wykluczyć, iż takie postępowanie zostało przeprowadzone w stosunku do nieruchomości ozn. jako parcela nr [...], zapisanej w Iwh [...].

Zdaniem organu zarówno akta archiwalne, jak i zgromadzona w sprawie dokumentacja geodezyjna nie pozwala uznać, aby orzeczeniem z dnia [...].02.1956 r. została wywłaszczona nieruchomość zapisana w Iwh [...] ozn, jako parcela nr [...]o pow. [...]m2.

Organ podniósł, że organ wywłaszczeniowy wskazał, iż wywłaszczeniu podlega nieruchomość zapisana w księdze wieczystej Sądu Powiatowego w [...]wykaz hipoteczny Iwh [...], ozn. jako działka nr [...]o pow. [...]m2. Tymczasem faktycznie wywłaszczono trzy parcele objęte Iwh [...], tj. parcele nr [...], [...]i [...]o łącznej pow. [...]m2. Świadczy o tym, zdaniem organu, w szczególności treść decyzji z dnia [...]listopada 1976 r., w której wskazano, że: "Postanowienie Urzędu Spraw Wewnętrznych Prezydium Rady Narodowej m. [...] z dnia [...]lipca 1962 r. o sprostowaniu decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości uściśliło powierzchnię wywłaszczonej działki nr [...]w ten sposób, że powierzchnia tej działki wynosi [...]m2 a nie [...]m2. W postanowieniu tym opuszczono, że pozostała powierzchnia wywłaszczona położona jest na pgr. [...]o pow. [...]m2 i na pgr. I.kat. [...]o pow. [...]m2." Organ wywłaszczeniowy najprawdopodobniej w dacie wydania orzeczenia wywłaszczeniowego ([...].02.1956 r.) nie miał wiedzy o dokładnej powierzchni wywłaszczonej nieruchomości, więc wskazał orientacyjną powierzchnię [...]m2. Pomimo, że takie działanie organu cechowała pewna doza niestaranności, to zdaniem organu, nie można uznać, aby doszło do rażącego naruszenia prawa skoro obecnie istnieje możliwość ustalenia, jakie parcele wchodziły w skład wywłaszczonej nieruchomości.

W ocenie organu nadzoru opisanie wywłaszczanej nieruchomości w orzeczeniu z dnia [...]lutego 1956 r. przez wskazanie księgi hipotecznej (Iwh [...]) w sytuacji, gdy wywłaszczaniu ulega cała nieruchomość objęta tą księgą wieczystą jest wystarczające do określenia przedmiotu wywłaszczenia. W tej sytuacji wskazanie tylko jednej parceli (zamiast trzech) zapisanej w księdze wieczystej i przypisanie do tej działki powierzchni wszystkich działek wchodzących w skład tej nieruchomości (chociaż nieprecyzyjnie) nie może być uznane za przejaw rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Organ wskazał, że od ww. orzeczenia z [...]lutego 1956 r. odwołanie złożył A.S.(1). Wprawdzie w aktach archiwalnych nie zachowało się samo odwołanie byłego właściciela nieruchomości, jednak z treści pisma Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej z [...] kwietnia 1956 r. nr [...]stanowiącego odpowiedź na to odwołanie wynika, że A.S.(1) kwestionował w nim powierzchnię wywłaszczonej orzeczeniem z dnia [...]lutego 1956 r. nieruchomości oraz tryb wezwania właściciela do odstąpienia nieruchomości w formie obwieszczenia.

Organ podał, że potwierdzenie złożenia odwołania znajduje się również w piśmie z dnia [...].03.1958 r. nr [...], w którym Kierownik Oddziału Wywłaszczeń wprost wskazał, iż od orzeczenia z dnia [...].02.1956 r. nr [...]zostało złożone odwołanie przez A.S.(1). W powyższym piśmie szczegółowo wskazano, iż odwołujący się zarzucił, że powierzchnia wywłaszczona nie została ściśle określona, gdyż w skład nieruchomości objętej Iwh [...] wchodzą 3 działki, a mianowicie nr [...], [...]i [...]o łącznej powierzchni [...]m2, zaś odwołujący się jest właścicielem na podstawie kontraktu kupna z dnia [...].03.1939 r. zap. [...]działki nr [...]przylegającej do nieruchomości objętej Iwh [...].

Organ wskazał, że odwołujący się podał nieprawidłowe informacje w zakresie powierzchni działek objętych Iwh [...] (powierzchnia parcel nr [...], [...]i [...]wynosiła [...]m2 a nie [...]m2 - jak twierdził A.S.(1) oraz przysługującego mu prawa własności do nieruchomości objętej Iwh [...], ozn. jako parcela [...].

Organ podał, że nie było możliwe zbadanie zachowania terminu do złożenia środka z uwagi na nie zachowanie się w szczątkowych aktach archiwalnych odwołania A.S.(1). Organ nadzoru nie może domniemywać, iż odwołanie zostało złożone z uchybieniem terminu.

Organ wskazał, że nie można uznać, aby doszło w tym przypadku do rażącego naruszenia prawa.

Decyzją z dnia [...].08.1956 r. nr [...]Odwoławcza Komisja Wywłaszczeniowa przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] utrzymała w mocy orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...].02.1956 r. nr [...].

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że nieruchomość objęta Iwh [...] o pow. [...]m2 a w szczególności działka nr [...]jest niezbędna dla realizacji narodowych planów gospodarczych, co stwierdzono zezwoleniem Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia [...] grudnia 1954 r. zaś strona została prawidłowo wezwana do zbycia nieruchomości w trybie publicznego wezwania.

Zdaniem organu nie można zatem uznać aby w powyższym zakresie doszło do rażącego naruszania prawa.

Odnosząc się do przesłanki z art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a. organ wskazał, że przedmiotowe orzeczenie wywłaszczeniowe nie było trwale niewykonalne. Wprawdzie w treści orzeczenia popełniono błędy przy opisywaniu wywłaszczonej nieruchomości, gdyż wskazano tylko jedną z trzech parcel objętych wywłaszczeniem (parcelę [...], podczas gdy wywłaszczeniem objęto również parcele nr [...]oraz [...]), lecz prawidłowo wskazano księgę wieczystą (Iwh [...]), objętą wywłaszczeniem. Skoro w toku postępowania nadzorczego ustalono, że przedmiotem wywłaszczenia była całość nieruchomości objętej Iwh [...], to należy uznać, że była możliwość wykonania orzeczenia, tj. ujawnienia Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości objętej Iwh [...]. Prawidłowe podanie numeru wykazu hipotecznego w rozważanym przypadku pozwoliło na uniknięcie zaistnienia wady niewykonalności decyzji.

Przechodząc do badania pozostałych przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji, określonych w art. 156 § 1 k.p.a., organ wskazał, że w kontrolowanej decyzji z dnia [...].08.1956 r. nr [...]oraz orzeczeniu z dnia [...].02.1956 r. nr [...]nie stwierdzono wad wymienionych w art. 156 § 1 pkt 1, 3, 4, 6 i 7 k.p.a., albowiem:

- nie naruszono przepisów o właściwości,

- brak jest dowodów na okoliczność, iż rozstrzygnięto sprawę uprzednio rozstrzygniętą ostatecznie inną decyzją (orzeczeniem),

- nie doszło do skierowania decyzji (orzeczenia) do osoby niebędącej stroną w sprawie,

- brakuje podstaw do twierdzenia, iż którekolwiek z ww. rozstrzygnięć w razie wykonania wywołałoby czyn zagrożony karą lub jest dotknięte wadą powodującą jego nieważność z mocy prawa.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożyli W.O. i A.K. zaskarżając ją w części tj. w zakresie punktu 2 zaskarżonej decyzji zarzucili:

1. naruszenie przepisów prawa procesowego tj. art. 156 § 1 pkt 2 kpa w zw. z art. 158 § 1 kpa w zw. z art. 6 kpa poprzez wyjście przez organ poza granice postepowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wobec dokonania ustaleń sprowadzających się w istocie do sprecyzowania przedmiotu wywłaszczenia, doprecyzowania nieruchomości objętych decyzją wywłaszczeniową i określenia w sposób prawidłowy przedmiotu wywłaszczenia w osnowie orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...], podczas gdy w postepowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji niedopuszczalne jest dokonywanie uzupełnień czy uściśleń treści decyzji;

2. naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 7, 77 § 1, 80, 107 § 3 k.p.a. poprzez ustalenie, że przedmiotem wywłaszczenia w orzeczeniu z dnia [...] lutego 1956 r. nie była działka [...], co stoi w sprzeczności ze znajdującą się w aktach opinią biegłego geodety E.R., z której wynika, że działka [...]wchodziła w skład nieruchomości oznaczonej na planie sytuacyjnym stanowiącym załącznik do wniosku o udzielenie zezwolenia z dnia [...] października 1954 r. pod liczbą I oraz do zezwolenia Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia [...] grudnia 1954 r., a żadne dokumenty z akt sprawy nie dają podstaw do stwierdzenia, że przedmiot wywłaszczenia został ograniczony w stosunku do pierwotnych zamiarów, a także z innymi dokumentami sprawy potwierdzającymi, że cel wywłaszczenia został zrealizowany na tej nieruchomości;

3. naruszenie przepisów prawa procesowego art. 107 § 1 i 3 k.p.a. wobec nie odniesienia się przez Organ w uzasadnieniu decyzji do wartości dowodowej opinii geodezyjnej z dnia [...] sierpnia 2011 r. sporządzonej przez E.R. oraz opinii geodezyjnej z dnia [...] lutego 2018 roku sporządzonej przez geodetę A.G., w konsekwencji czego Skarżący nie wiedzą, czy Organ uwzględnił je przy wydawaniu decyzji, której z nich dał wiarę i czy opinie te stanowiły podstawę ustaleń, tym bardziej, że w zakresie określenia przedmiotu wywłaszczenia opinie te są rozbieżne, a jeżeli Organ nie dał im wiary, to z jakich przyczyn;

4. naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 8 k.p.a. poprzez nieuzasadnioną zmianę poglądów przez ten sam Organ, który raz nieprawidłowości w określeniu przedmiotu wywłaszczenia (błędnym wskazaniu numeru parcel i powierzchni wywłaszczonej nieruchomości) kwalifikuje, jako rażące naruszenie prawa, a raz jako wadę niekwalifikowaną i niewpływającą na prawidłowe rozstrzygnięcie, podczas gdy strona ma prawo oczekiwać, że w tym samym stanie prawnym jej analogiczna sytuacja zostanie przez organ rozstrzygnięta w taki sam sposób, jak wynika to z dotychczasowego stanowiska organu;

5. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj, art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i niestwierdzenie nieważności kwestionowanych orzeczeń, w sytuacji gdy szereg okoliczności świadczy o tym, że decyzje zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa, a mianowicie:

a. art. 21 ust. 2 pkt 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (dalej także jako "dekret") i art. 75 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym w zw. z art. 11 ust. 1 dekretu przez wydanie orzeczenia o wywłaszczeniu z błędnym i nieprecyzyjnym wskazaniem przedmiotu wywłaszczenia (nie istniała parcela nr [...] o powierzchni [...] m2 a także w drodze wskazania w decyzji tylko jednej parceli zamiast czterech) i rozmiaru wywłaszczenia, podczas gdy rozstrzygnięcie decyzji wywłaszczeniowej powinno być sformułowane w sposób jasny i precyzyjny, a nie podlegać interpretacji na podstawie dokumentów zgromadzonych w aktach, a nieprecyzyjne określenie nieruchomości, dające pole do rozszerzającej interpretacji, gdy przedmiotem decyzji jest odebranie prawa własności;

b. art. 5 ust. 1 zw. z art. 7 ust. 1 i 2 w zw. z art. 17 ust. 1 i ust. 3 pkt 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych wobec dokonania wywłaszczenia nieruchomości na podstawie zezwolenia wydanego przez podmiot nieuprawniony, tj. na podstawie zezwolenia Generalnego Dyrektora Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, jak również wobec dokonania wywłaszczenia nieruchomości innych niż działka nr [...]o pow. [...]m2, co do których nie został złożony przez wykonawcę narodowych planów gospodarczych wniosek o wydanie zezwolenia oraz nie zostało wydane zezwolenie na nabycie nieruchomości, a tym samym z naruszeniem prawem wymaganej prawem procedury;

c. art. 8 ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych poprzez skierowanie do właściciela nieruchomości wezwania do zbycia nieruchomości bez wskazania konkretnych parcel i ich powierzchni, które mają podlegać wywłaszczeniu;

d. art. 17 ust. 2 pkt 2 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych poprzez przyjęcie, że wniosek ubiegającego się o wywłaszczenie został złożony w sposób prawidłowy i pozwalał on na faktyczne objęcie wywłaszczeniem także parceli [...]i [...], podczas gdy z wniosku tego wynika, że obejmował on parcelę nr [...], a ponadto nie zawierał wszystkich elementów formalnych, tj. nie został załączony do niego odpis księgi wieczystej, którego załączenie warunkuje poprawność złożenia wniosku;

e. art. 18 ust. 1 i ust. 4 pkt 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych przez niewskazanie w zawiadomieniu właściciela nieruchomości o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego przeznaczonej do wywłaszczenia każdej z parcel, które ostatecznie były przedmiotem wywłaszczenia, a tym samym wywłaszczenie parcel nr [...]i [...]bez uprzedniego zawiadomienia właściciela;

f. art. 21 ust. 1 i 2 oraz art. 4 ust. 1 dekretu poprzez objęcie wywłaszczeniem parceli [...], która w ocenie Organu stanowiła własność Skarbu Państwa;

6. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 75 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych poprzez jego niezastosowanie i niestwierdzenie nieważności kwestionowanych orzeczeń w sytuacji, gdy brak precyzyjnego i jednoznacznego określenia przedmiotu wywłaszczenia stanowiącego osnowę decyzji powodował jej niewykonalność, skoro nie istniał tak określony przedmiot wywłaszczenia, tj. parcela nr [...]o powierzchni [...] m2, a jednocześnie na podstawie decyzji nie można było określić, czy na własność Skarbu Państwa przeszła jedynie działka [...]o jej rzeczywistej powierzchni, czy też działki należące do A.S.(1) o powierzchni [...]m2, na którą składały się także inne parcele, których numery nie zostały wskazane w decyzji;

7. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 18 ust. 2 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych w zw. z art. 24 ust. 1, art. 28 ust. 1, art. 35 i art. 73 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym poprzez jego niezastosowanie i niestwierdzenie nieważności decyzji Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium WRN w [...]z dnia [...]marca 1956 nr [...], ew, [...], podczas gdy decyzja ta nie została wywieszona na tablicy ogłoszeń prezydium właściwej gminy, ani doręczona właścicielowi na zasadach ogólnych.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie na ich rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości. Podtrzymał argumentację wyrażoną w uzasadnieniu decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest do zbadania, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik postępowania.

Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, powoływana dalej jako "ppsa").

Rozpoznając przedmiotową sprawę według wskazanych wyżej kryteriów, sąd doszedł do przekonania, że skarga jest uzasadniona, a zaskarżona decyzja narusza prawo.

Poza sporem pozostaje fakt, że postępowanie toczące się w sprawie nieważności decyzji administracyjnej jest postępowaniem nadzwyczajnym i stanowi formę nadzoru. Postępowanie nadzorcze prowadzone jest na podstawie przepisów art. 156-158 k.p.a. i podlega podobnym regułom procesowym jak postępowanie zwykłe, inny jest jednak przedmiot obu postępowań. W postępowaniu nadzorczym przedmiotem jest z reguły ostateczna decyzja i ustalenie, czy została ona wydana z wadami, o których stanowi art. 156 § 1 k.p.a. Organ w postępowaniu nadzorczym powinien badać nie tylko samą treść decyzji oraz zachowanie przepisów procedury administracyjnej przy jej wydawaniu, ale również ustalić, czy weryfikowane rozstrzygnięcie nie narusza rażąco przepisów prawa materialnego będących podstawą jego wydania. Organ w toku postępowania bada m.in. prawidłowość gromadzenia materiału dowodowego, tym samym sprawdza, czy przy wydawaniu decyzji podlegającej weryfikacji zostały spełnione ustawowe wymagania warunkujące wydanie orzeczenia zgodnego z prawem. W dotychczasowym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalony jest pogląd, że rażące naruszenie prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.) zachodzi wówczas, gdy istnieje oczywista sprzeczność pomiędzy treścią przepisu, a rozstrzygnięciem objętym decyzją. Charakterystycznym dla rażącego naruszenia prawa jest to, że treść decyzji pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią przepisu przez proste ich zestawienie. Należy mieć bowiem na uwadze, że decyzje, które są ostateczne i znajdują się w obiegu prawnym podlegają domniemaniu legalności chyba, że w sposób oczywisty i niewątpliwy domniemanie to zostanie obalone. Potwierdzeniem dla takiego sformułowania jest treść przepisu art. 16 k.p.a. ustanawiającego zasadę trwałości decyzji.

W niniejszej sprawie kontroli Sądu została poddana decyzja Ministra Inwestycji i Rozwoju z [...]lutego 2019 r., w której Minister w pkt 1 uchylił w całości decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z [...] sierpnia 2013 r. i orzekł co do istoty w ten sposób, że, w pkt 2 odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] sierpnia 1956 r. nr [...]oraz utrzymanego nią w mocy orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] lutego 1956 r. nr [...]w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości oznaczonej jako parcela nr [...]o powierzchni [...] m2, objętej lwh [...], stanowiącej własność A.S.(1) (pkt 3 orzeczenia), w pkt 3 stwierdził nieważność postanowienia Prezydium Rady Narodowej w m. [...] z [...] lipca 1962 r. nr [...]o sprostowaniu oczywistej omyłki pisarskiej w pkt 3 orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z [...] lutego 1956 r. nr [...], utrzymanego w mocy decyzją Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...]z [...] sierpnia 1956 r. nr [...]przez wskazanie dla wywłaszczonej parceli I .kat. [...]powierzchni [...]m2 w miejsce błędnej powierzchni [...]m2, w punkcie 4 stwierdził nieważność decyzji Prezydenta Miasta [...]z [...]listopada 1976 r. postanowienia Prezydium Rady Narodowej w m. [...]z [...]lipca 1962 r. nr [...]o sprostowaniu oczywistej omyłki pisarskiej w pkt 3 orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...]z [...] lutego 1956 r. nr [...], utrzymanego w mocy decyzją Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...]z [...]sierpnia 1956 r. nr [...].

Przedmiotem postępowania nadzorczego była z kolei decyzja wydana na podstawie przepisów dekretu z 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (j. t. z 1952 r. Dz. U. Nr 4, poz. 31, ze zm.), zwanego dalej dekretem. Wobec wszczęcia postępowania w trybie nadzwyczajnym obowiązkiem organu nadzoru było zbadanie, czy całe postępowanie wywłaszczeniowe prowadzone było zgodnie z trybem i zasadami określonymi w przepisach dekretu. Przedmiotem postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji (orzeczenia administracyjnego) jest bowiem jak już wskazano, ustalenie, czy decyzja administracyjna wydana w postępowaniu administracyjnym nie została wydana z ciężką kwalifikowaną wadą wynikająca z art. 156 § 1 kpa. Przy czym należy przypomnieć, że artykuł 156 § 2 k.p.a. wskazuje na dwie przesłanki negatywne stwierdzania nieważności decyzji. Przesłankami tymi są upływ czasu i nieodwracalne skutki prawne. Dlatego istotne znaczenie ma prawidłowa ocena i właściwe wskazanie przez organ nadzoru przyczyn ewentualnej wadliwości kontrolowanej decyzji administracyjnej.

Podkreślić także należy, że wobec decyzji wydanej bez podstawy prawnej lub rażąco naruszającej prawo, niewykonalnej i takiej, która może wywołać czyn zagrożony karą, może nastąpić stwierdzenie nieważności nawet po upływie 10 lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji. Dlatego też organ nadzoru winien z należytą starannością określić przedmiot prowadzonego postępowania nadzorczego, a swoje racje decyzyjne jasno przedstawić, zgodnie z treścią art. 107 § 3 k.p.a., w uzasadnieniu wydanego orzeczenia.

W ocenie Sądu orzekającego tym wymogom nie sprostał organ nadzoru w przedmiotowej sprawie.

Ustalenia faktyczne, jakie organ nadzoru poczynił w tym zakresie są sporne w zakresie ustalenia przedmiotu wywłaszczenia a w konsekwencji także dokonana przez organ ocena prawna legalności decyzji wywłaszczeniowej.

Jak wynika z akt sprawy, w orzeczeniu wywłaszczeniowym jako przedmiot wywłaszczenia została wskazana nieruchomość nr [...]o pow. [...]m2 stanowiąca własność A.S.(1). Zdaniem organu opisanie wywłaszczanej nieruchomości w orzeczeniu z dnia [...]lutego 1956 r. przez wskazanie księgi hipotecznej (Iwh [...]) w sytuacji, gdy wywłaszczaniu ulega cała nieruchomość objęta tą księgą wieczystą jest wystarczające do określenia przedmiotu wywłaszczenia. W ocenie organu wskazanie w tej sytuacji tylko jednej parceli (zamiast trzech) zapisanej w księdze wieczystej i przypisanie do tej działki powierzchni wszystkich działek wchodzących w skład tej nieruchomości (chociaż nieprecyzyjnie) nie może być uznane za przejaw rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Sąd Tej oceny nie podziela. Faktem jest, że w księdze wieczystej lwh [...]ujawnione były trzy parcele o nr [...], [...]i [...]o łącznej pow. [...]m2.( [...] m2) zaś w decyzji wywłaszczeniowej ujawniono jedna o nr [...]i powierzchni [...]m2 nie odwołując się jednocześnie do oznaczenia wynikającego z wniosku i mapy sytuacyjnej. Niewątpliwie zatem w kwestionowanym orzeczeniu przedmiot wywłaszczenia nie został określony prawidłowo. Ten, jak nazywa organ "błąd" czy "nieprecyzyjne określenie" przez organ zostało dostrzeżone już w toku postępowania wywłaszczeniowego gdyż wskazywał na to zarówno skarżący jak i organy w toku rozpoznawania odwołania od tej decyzji z [...]lutego 1956 r. jak i zażalenia. Na nieścisłości te wskazywał także pełnomocnik właściciela już na rozprawie wywłaszczeniowej [...]lutego 1956 r. Organy miały zatem możliwość zweryfikowania i prawidłowego oznaczenia przedmiotu decyzji wywłaszczeniowej.

Należy w tym miejscu przypomnieć, że pismem z [...]października 1955 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...]Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej wystąpiło do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] Wydział Społeczno – Administracyjny m.in. z wnioskiem o wywłaszczenie na rzecz Skarbu Państwa – Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...], nieruchomości położonej w [...]przy ul [...]w gm katastralnej [...]dz. [...]pbud [...]lwh [...]o pow. [...]m2 stanowiącej własność A.S.(1). Jak wynika z akt archiwalnych wniosek ten był poprzedzony wnioskiem z [...] grudnia 1954 r., w którym Departament Inwestycji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej na podstawie dekretu z 26 kwietnia 1949 r. wystąpił o udzielenie zezwolenia na wezwanie właścicieli nieruchomości położonych w [...]przy ul. [...]oznaczonych w załączonym planie sytuacyjnym obwódkami koloru czerwonego oraz liczbami I, II, III o łącznej powierzchni [...]m2 oraz na niezwłoczne objęcie omawianych nieruchomości. Z kolei we wcześniejszym piśmie z [...]października 1954 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...]Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej skierowało wniosek do Ministerstwa Gospodarki Komunalnej Departamentu Gospodarki Mieszkaniowej w którym wskazywało, że planowana budowa bloków mieszkalnych usytuowana będzie na wskazanych poniżej parcelach m.in. parceli gr. ozn. 1.kat. [...]o pow. [...]m2. Przewodniczący Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego w zezwoleniu z [...]grudnia 1954 r. zezwolił Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] na nabycie pod budowę bloków mieszkalnych nieruchomości położonych w [...] przy ul. [...]oznaczonych w załączonym planie sytuacyjnym obwódkami koloru czerwonego oraz liczbami I, II, III o łącznej powierzchni [...]m2(pismo z [...]października 1954 r.) Powierzchnia ta odzwierciedlała parcele [...]o pow. [...]m2 oraz nieruchomość gr. I kat. [...]o pow. [...]m2 ( co dawało łącznie wnioskowane [...]m2. Zobowiązał on jednocześnie, w przypadku ustalania przedmiotu i rozmiaru wywłaszczenia przez Prezydium WRN (art. 21 ust 2) do szczegółowego oznaczenia wielkości nieruchomości mających ulec wywłaszczeniu stosownie do rzeczywistych potrzeb na podstawie sporządzonej wstępnie dokumentacji.

Orzeczeniem z [...]lutego 1956 r. nr [...]Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...]orzekło o wywłaszczeniu, na rzecz Skarbu Państwa m.in. nieruchomości położonej w gminie katastralnej [...], Dz. [...], zapisanej w księdze wieczystej Sądu Powiatowego w [...]pod Iwh [...], ozn. jako działka nr [...]o pow. [...] m2, stanowiącej własność A.S.(1) (pkt 3 orzeczenia).

Decyzją z [...]sierpnia 1956 r. nr [...]Odwoławcza Komisja Wywłaszczeniowa przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...]utrzymała w mocy ww. orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...]z dnia [...].02.1956 r. nr [...]w części dotyczącej wywłaszczenia ww. nieruchomości.

Jak wskazano wyżej A.S.(1)złożył odwołanie od tej decyzji wskazując, że powierzchnia nieruchomości nie jest ściśle określona gdyż w skład nieruchomości objętej lwh [...]wchodzą 3 parcele o nr [...] [...]i [...]o pow. [...]m a ponadto wskazał, że jest także właścicielem, na podstawie kontraktu kupna sprzedaży z [...]marca 1939 r., działki nr [...]przylegającej do nieruchomości objętej lwh [...].

Odwoławcza Komisja Wywłaszczeniowa decyzją z [...]sierpnia 1956 r. nie uwzględniła odwołania wskazując, że nieruchomość o pow. [...]m2 jest niezbędnie potrzebna dla realizacji narodowej gospodarki mieszkaniowej, co zostało stwierdzone zezwoleniem Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego. Stwierdzono także, że bloki zostały już wybudowane.

W piśmie skierowanym do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych z [...]stycznia 1962 r. wskazano, że w związku z zarzutami A.S.(1) jak i po oględzinach stwierdzono, że budynek stoi nie tylko na działce [...]lecz także na parceli nr [...]wchodzącej w skład nieruchomości lwh [...]. Wskazano także, że jak wynika z kontraktu kupna – sprzedaży z [...]marca 1939 r. nieruchomość [...]została nabyta przez A.S.(1) i stanowiła jego własność poza hipoteczną na podstawie art. 26 dekretu z 26 kwietnia 1949 r.

Ministerstwo Spraw Wewnętrznych w odpowiedzi na powyższe pismo nakazało sprostować na podstawie art. 105 kpa powołane orzeczenie wywłaszczeniowe oraz o odszkodowaniu z [...]marca 1956 r. poprzez wskazanie właściwej powierzchni wywłaszczonej nieruchomości [...]o pow. [...]m2 a nie [...]m2 , a w stosunku do pozostałych nieruchomości [...]o pow.[...]m2, [...]o pow. [...]m2 i [...]o pow. [...]m2 wszcząć postępowanie wywłaszczeniowe.

Zatem już wówczas organ dostrzegł nieprawidłowości w przeprowadzonym postępowaniu wywłaszczeniowym i wady decyzji w zakresie określenia przedmiotu wywłaszczenia. Dodatkowo po dokonaniu oględzin stwierdzono, że realizując narodowy plan gospodarczy faktycznie zajęto nie tylko parcelę [...]o pow. [...]m2, ale także [...]o pow. [...]m2 , [...]o pow. [...]m2 i [...]o pow. [...]m2. Organ zatem rażąco naruszył prawo (art. 21 ust 2 dekretu) gdyż nie wskazał precyzyjnie w decyzji nieruchomości, które objęte zostały wywłaszczeniem. Wskazana w osnowie decyzji wywłaszczeniowej nieruchomość nr. [...]o pow. [...]m2 nie istniała nie tylko w dacie decyzji ale już w dacie wniosku. Tego błędu nie sanuje fakt, że została wskazana księga wieczysta lwh [...]gdyż nie wszystkie nieruchomości objęte jedną księgą wieczystą muszą podlegać wywłaszczeniu. Także oznaczenie na planie sytuacyjnym czerwoną obwódką i liczbą I nieruchomość nie usprawiedliwia błędu organu. Oznaczenie to odnosiło się nie tylko do parceli [...] (co widoczne jest na tym planie sytuacyjnym) ale także do parceli [...]i [...]oraz [...]. Przy czym jak wynika z akt sprawy nieruchomości oznaczone jako parcele [...]nr [...]i [...]objęte księga lwh [...] stanowiły pow. [...]m2 (a nie [...]m2) i własność A.S.(1). Zadaniem organu był natomiast precyzyjne oznaczenie tych nieruchomości w osnowie decyzji. Organy dostrzegły te nieprawidłowości już w toku prowadzonego postępowania wywłaszczeniowego dlatego też wydały decyzję najpierw o sprostowaniu orzeczenia, a następnie o jego uzupełnieniu, których nieważność stwierdzono niniejszą decyzją (pkt 3 i 4). Nie można bowiem zapominać, że błędy te skutkowały faktycznym odjęciem prawa własności właścicielowi nieruchomości objętych księgą wieczystą lwh [...].

Oznacza to, że organ nieprawidłowo rozpatrzył i ustosunkował się do przedmiotu złożonego wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia. Obowiązujące przepisy procedury administracyjnej nakazują organowi administracji prowadzącemu postępowanie (dotyczy to także postępowania nadzorczego) poprawne ustalenie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia oraz właściwe ich uzasadnienie. Rozstrzygnięcie to nie może być wewnętrznie sprzeczne. Organ nie może sanować błędów decyzji organu, którego rozstrzygnięcie podlega badaniu w postępowaniu nadzwyczajnym wskazując, ze są to nieścisłości czy nieprecyzyjne oznaczenia.

Na podstawie zgromadzonych materiałów dowodowych w ocenie Sądu nie ma możliwości stwierdzenia, co wynika także z uzasadnienia decyzji, tak jak zrobił to organ nadzoru w rozpatrywanej sprawie, że kwestionowane postępowanie wywłaszczeniowe zostało przeprowadzone zgodnie z trybem i zasadami określonymi w dekrecie z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych. W toku prowadzonego postępowania wywłaszczeniowego prowadzący je organ mimo, że miał możliwość zweryfikowania danych pozwalających mu na prawidłowe oznaczenie nieruchomości, co więcej był do tego zobowiązany przez Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, to tego nie uczynił.

Ponownie podkreślić należy, że przedmiotem postępowania nieważnościowego jest kontrola decyzji administracyjnej pod kątem ewentualnych wad wymienionych w art. 156 § 1 pkt 1-7 k.p.a., w wyniku której może dojść do całkowitego wyeliminowania zakwestionowanej decyzji z obrotu prawnego, a nie jej korygowania czy uzupełniania. Dokonywane w tym trybie stwierdzenie nieważności dotyczyć więc musi wyłącznie decyzji w takiej postaci w jakiej ona istnieje, bez żadnej modyfikacji. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest bowiem samodzielnym podstępowaniem administracyjnym i organ nadzorczy nie może orzekać co do tego, co było przedmiotem postępowania zwykłego lub co w jego ocenie powinno być tym przedmiotem, a także jak była wiedza właściciela co do tego przedmiotu.

Prawidłowa wykładnia omawianych przepisów, nie tylko literalna, ale też systemowa, nakazuje przyjąć, że organy orzekające w tych sprawach miały obowiązek w wydawanych decyzjach wyszczególnić, prawidłowo opisać, nieruchomości podlegające wywłaszczeniu, należące do danego właściciela. Konieczność dokładnego wskazania przedmiotu decyzji, wynikała z art. 75 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym stanowiącym, iż decyzja - obok innych elementów - powinna zawierać osnowę decyzji. W doktrynie wskazuje się, że " Rozstrzygniecie, określane mianem "osnowy" decyzji, stanowi o ustaleniu prawa, o usunięciu sporu co do niego lub o jego tworzeniu na rzecz określonych podmiotów (...)" (B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Wydanie 10 Wyd. C. H. Beck Warszawa 2009 r., s. 408).

Obowiązek właściwego oznaczenie przedmiotu decyzji wywłaszczeniowej wynikał przede wszystkim z art. 21 ust 2 dekretu (przywołany przez Przewodniczącego PKPG w zezwoleniu), zgodnie z którym orzeczenie powinno w szczególności zawierać ustalenie przedmiotu i rozmiaru wywłaszczenia W wyroku z 29 listopada 1999 r. (sygn. NSA 1632/97)Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że "nieokreślenie przedmiotu przejęcia w osnowie decyzji oceniać należy jako rażące naruszenie art. 75 ust. 1 rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym, bowiem prowadziło do niewykonalności takiej decyzji i nie mogło stać się tytułem wykonawczym nakierowanym na odebranie nieruchomości. Jeśli zatem akt ten ostatecznie został wykonany, to stało się tak wyłącznie dlatego, iż wykonywały go ograny Państwa, które nie respektowało nawet własnych skonstruowanych przez siebie przepisów i które było zaprzeczeniem praworządności określonej obecnie jako państwo prawa."

Organ także całkowicie pominął treść art. 26 ust 1 i 2 dekretu zgodnie z którym jeżeli w toku postępowania wywłaszczeniowego zgłosi prawo własności i przedstawi odpowiednie zaświadczenie prezydium gminnej rady narodowej osoba, nie wpisana jako właściciel do księgi wieczystej nieruchomości, będącej przedmiotem postępowania, lub osoba, której tytuł własności nie jest złożony do zbioru dokumentów - prezydium wojewódzkiej rady narodowej lub odwoławcza komisja wywłaszczeniowa zawiadomi o tym osobę, ujawnioną jako właściciel w księdze wieczystej lub legitymowaną na podstawie tytułu, znajdującego się w zbiorze dokumentów i wezwie ją do złożenia wyjaśnienia w terminie czternastodniowym od doręczenia, uprzedzając ją o skutkach z ust. 2. Przepisy art. 18 ust. 2 mają odpowiednie zastosowanie (ust 1). Jeżeli osoba wpisana jako właściciel do księgi wieczystej lub legitymowana na podstawie tytułu, znajdującego się w zbiorze dokumentów, przyzna zgłoszone prawo własności albo przyzna, że prawo, ujawnione na jej rzecz w księdze wieczystej lub zbiorze dokumentów, przeszło na rzecz innych osób, albo też jeżeli bezskutecznie upłynął termin czternastodniowy (ust. 1) - stroną w postępowaniu staje się osoba, która zgłosiła prawo własności (ust 2). Organ winien także dokonać oceny czy parcela oznaczona nr [...]wobec treści tego przepisu pomimo braku wpisu w księdze wieczystej stanowiła własność A.S.(1) czy też nie. Uzasadnienie decyzji nie zawiera rozważań w tym zakresie poza stwierdzeniem w odwołaniu do zapisów księgi wieczystej, ze nieruchomość ta nie stanowiła własności A.S.(1) lecz w dacie wywłaszczenia Skarbu Państwa. Z dokumentów znajdujących się w aktach archiwalnych (powołane wyżej pismo z [...] stycznia 1962 r. do Ministra Spraw Wewnętrznych), opinii Biegłej R., że organ uznał wówczas, że była to nieruchomość należąca do A.S.(1) na podstawie art. 26 dekretu. Organ nie miął podstaw do stwierdzenia, że fakt, że parcela objęta wykazem hipotecznym Iwh 1 ozn. jako działka nr [...]o pow. [...]m2 została objęta zezwoleniem Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia [...].12.1954 r. nie przesądza, iż następnie została wywłaszczona orzeczeniem z dnia [...]lutego 1956 r. Brak jest również podstaw dla dokonywania przez organ oceny czy przepisy dekretu obligowały inwestora do nabycia całości obszaru objętego zezwoleniem wydanym w trybie art. 5 dekretu, czy też istniała możliwość zawężenia obszaru wywłaszczenia stosownie do rzeczywistych potrzeb inwestora. Organ miał zbadać czy decyzja wywłaszczeniowa została wydana prawidłowo, w tym czy nieruchomości objęte wywłaszczeniem zostały prawidłowo i wyczerpujące opisane w jej osnowie. Organ nie był również uprawniony do badania czy wykonawca narodowych planów gospodarczych mógł nabyć ww. parcelę nr [...]w trybie przewidzianym w art. 3 dekretu a nie w trybie wywłaszczenia.

W tej sytuacji przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ nadzoru, mając na względzie ocenę prawną zawartą w niniejszym wyroku, powinien zebrać i przeanalizować całość dostępnych dokumentów, które pozwolą na właściwą ocenę zasadności wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji opisanych w pkt 2 zaskarżonej decyzji. Organ również w uzasadnieniu wskaże którą z opinii geodezyjnych i dlaczego przyjął za podstawę rozstrzygnięcia. Organ zadba o to aby uzasadnienie spełniało warunki o jakich mowa w art. 107 § 3 k.p.a. a więc zawierało wskazanie dowodów stanowiących podstawę rozstrzygnięcia, podstawę prawną i wywód logiczny uzasadniający treść rozstrzygnięcia. Organ wydając ponownie decyzję powinien mieć także na względzie racje ekonomiczne czy gospodarcze, które decyzja wywołała oraz w przypadku stwierdzenia rażącego naruszenia prawa ocenić czy rzeczywiście stwierdzone naruszenia mają znaczenie większą wagę niż stabilność ostatecznego rozstrzygnięcia administracyjnego (por. wyrok NSA z 17 września 1997 r., sygn. akt III SA 1425/96, Lex 32626). Nieważna jest bowiem tylko taka decyzja która w sposób rażący narusza prawa a jej skutki są niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności.

Organ natomiast prawidłowo ustalił, że w nieruchomości położone w gm. kat. [...], Dz. [...], zapisane w księdze wieczystej Sądu Powiatowego w [...]pod Iwh [...], ozn. jako parcele nr [...], [...]i [...]o łącznej pow. [...]m2, obecnie wchodzą położone w [...] działki ewidencyjne nr: [...], [...]i [...], obr. [...], jednostka ewidencyjna [...]. Z tym, że parceli [...]o pow. [...] m2 odpowiadają obecnie części działek ewidencyjnych nr [...], [...]i [...]z obrębu [...], jedn. ewid. [...], parceli nr [...]o pow. [...]m2 odpowiada obecnie część działki nr [...]z obrębu [...], jedn. ewid. [...], parceli nr [...] o pow. [...] m2 odpowiadają obecnie części działek nr [...]i [...]z obrębu [...], jen. ewid. [...]. Z kolei parceli nr [...]o pow. [...]m2 odpowiadają obecnie części działek nr [...]i [...]z obrębu [...], jedn. ewid. [...].

Sąd nie podziela także zarzutu z punktu 5b skargi. Z akt archiwalnych wynika bowiem, że zezwolenie zostało wydane przez Generalnego Dyrektora Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, który działał za Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego w związku z czym nie został naruszony art. 5 ust 1 dekretu.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt a i c orzekł jak w sentencji.

O kosztach orzeczono na podstawie art 200 ppsa. W ocenie Sądu ani nakład pracy pełnomocnika w tej sprawie ani stopień jej skomplikowania nie uzasadniał przyznania kosztów zastępstwa prawnego w wysokości podwójnej stawki minimalnej.