Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1472/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-11-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6175 Rzecznicy patentowi
Hasła tematyczne: Uprawnienia do wykonywania zawodu
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną uchwałę
Powołane przepisy: article: art. 37 pkt 2a, art. 38
journal: Dz.U. 2017 poz 1314
law: Ustawa z dnia 11 kwietnia 2001 r. o rzecznikach patentowych.
article: art. 107 par. 1 i 3
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Sałek Sędzia WSA Danuta Szydłowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 listopada 2020 r. sprawy ze skargi M. P. na uchwałę Krajowej Rady Rzeczników Patentowych z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy aplikantów rzecznikowskich 1. uchyla zaskarżoną uchwałę; 2. zasądza od Krajowej Rady Rzeczników Patentowych na rzecz skarżącego M. P. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną uchwałą z dnia [...] lutego 2020 roku r. Krajowa Rada Rzeczników Patentów, na podstawie art. 37 pkt 2a ustawy z dnia 11 kwietnia 2001 r. o rzecznikach patentowych (Dz.U.2019.1861 tj. z dnia 1 października 2019 roku) skreśliła M. P. z listy aplikantów rzecznikowskich.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M. P. wniósł o jej uchylenie oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Podniósł zarzuty naruszenia:

I. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a. art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak prawidłowego uzasadnienia faktycznego i prawnego decyzji polegające m. in. na:

- braku wskazania faktów i dowodów, które organ uznał za udowodnione, i na których się oparł podejmując Uchwałę;

- nieprzedstawieniu w Uchwale, w jaki sposób organ dokonał "podwójnej konkretyzacji" stosowanej normy;

- braku przedstawienia przyczyn utajnienia (jawnych) obrad organu w części dotyczącej zaskarżonej Uchwały;

b. art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. polegające na braku sporządzenia uzasadnienia uchwały, odpowiadającego (wadliwie) zastosowanej normie prawa materialnego, podczas gdy z dyskusji utrwalonej w protokole posiedzenia organu wynika, iż organ oparł się na innych okolicznościach faktycznych (poza hipotezą zastosowanej normy materialnej), co powoduje, że decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa i nie poddaje się kontroli sądowo administracyjnej,

c. art. 107 § 1 pkt 7 k.p.a. polegające na braku sporządzenia i doręczenia skarżącemu pouczenia o trybie odwoławczym;

d. art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na braku wyczerpującego zbadania sprawy, pominięciu szeregu istotnych okoliczności mających wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, braku podjęcia wszelkich jakichkolwiek czynności do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz braku zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, poprzez m. in.

- utajnienie znaczącej części obrad KRRP związanej z podjęciem zaskarżonej Uchwały;

- prowadzenie dyskusji dotyczącej wyciągnięcia sankcji wobec skarżącego pod wpływem niewskazanych i niezacytowanych wystąpień nieokreślonej osoby;

- podjęcie zaskarżonej Uchwały w oparciu o normę prawa materialnego, na której zastosowanie nie wskazuje poprzedzająca Uchwałę dyskusja;

- nieujęcie w programie posiedzenia KRRP punktu dotyczącego podjęcia zaskarżonej Uchwały tym samym uniemożliwiając skarżącemu zajęcie stanowiska;

- brak wzięcia pod uwagę wcześniejszej praktyki organu w analogicznych sprawach;

- brak analizy całokształtu materiału dowodowego oraz przeprowadzenia na jego podstawie oceny co do prawidłowości i terminowości uiszczenia stosownych opłat przez skarżącego w świetle hipotezy ostatecznie zastosowanej normy prawa materialnego;

e. naruszenie art. 14, 67 i 68 k.p.a. poprzez utajnienie znaczącej części obrad KRRP związanej z podjęciem zaskarżonej Uchwały, co stoi w sprzeczności z art. 56a ust. 2 ustawy o rzecznikach patentowych;

II. przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a. art. 37 pkt 2a ustawy z dnia 11 kwietnia 2001 r. o rzecznikach patentowych poprzez zastosowanie wskazanego przepisu w stanie faktycznym sprawy.

W odpowiedzi na skargę Krajowa Rada Rzeczników Patentowych, wniosła o jej oddalenie,

W uzasadnieniu wskazała, że w dniu [...] marca 2020 r. do Polskiej Izby Rzeczników Patentowych wpłynęło pismo M. P. nazwane odwołaniem od uchwały Krajowej Rady Rzeczników Patentowych nr [...] z dnia [...] lutego 2020 r. w sprawie skreślenia z listy aplikantów. Uchwała ta została doręczona skarżącemu osobiście w dniu 29 lutego 2020 r. Pismo zostało wniesione z zachowaniem przepisanego 30-dniowego terminu, niemniej wobec wątpliwości co do charakteru pisma Prezes Polskiej Izby Rzeczników Patentowych w piśmie z dnia [...] maja 2020 r. (doręczonym w dniu 16 czerwca 2020 r.) zwrócił się do M. P. z informacją o tym, że wskazany w piśmie środek odwoławczy (odwołanie) w przedmiotowej sprawie nie przysługuje, oraz wezwał do określenia, czy przywołane pismo należy traktować jako skargę do sądu administracyjnego.

W odpowiedzi M. P. przesłał w dniu [...] czerwca 2020 r. (data nadania: 23 czerwca 2020 r.) pismo procesowe w uzupełnieniu odwołania z dnia 5 marca 2020 r. od uchwały Krajowej Rady Rzeczników Patentowych nr [...] z dnia [...] lutego 2020 r., wskazując, że pismo to należy traktować jako skargę na powyższą uchwałę i dołączając także dokonane w dniu 23 czerwca 2020 r. potwierdzenie bankowe uiszczenia wpisu od skargi (przelew z dnia 23 czerwca 2020 r.).

Organ podniósł, że w treści wniosku o wpis na listę aplikantów z dnia 22 czerwca 2016 r. skarżący złożył oświadczenie o zobowiązaniu się do pokrycia kosztów aplikacji rzecznikowskiej.

W dniu [...] września 2016 r. skarżący przystąpił do egzaminu konkursowego na aplikację rzecznikowską. Zgodnie z uchwałą Komisji Egzaminacyjnej, powołanej przez Krajową Radę Rzeczników Patentowych, nr [...] z dnia [...] września 2016 r. stwierdzono na podstawie wyniku egzaminu konkursowego ustalonego przez Zespół Egzaminacyjny, że skarżący uzyskał pozytywny wynik egzaminu konkursowego.

Skarżący uczestniczył w zajęciach organizowanych w toku aplikacji. Zgodnie z art. 28a ustawy z dnia 11 kwietnia 201r. o rzecznikach patentowych (Dz.U. z 2001 r. Nr 49, poz. 509) - uczestnik aplikacji, aplikant, zobligowany jest do ponoszenia kosztów uczestnictwa w zajęciach, płatnych na podstawie faktur wystawianych przez Polską izbą Rzeczników Patentowych. Ich wysokość określana jest przepisami rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów (art. 28a ust.3 przywołanej ustawy). Żadna z faktur wystawionych przez Polską Izbę Rzeczników Patentowych nie została zakwestionowana tak co do wysokości, jak i sposobu i formy ich wystawienia oraz doręczenia.

We wniosku do Krajowej Rady Rzeczników Patentowych z dnia [...] stycznia 2019 r. skarżący wniósł o wyrażenie zgody na rozłożenie opłaty za V i VI semestr aplikacji rzecznikowskiej na raty. Uchwałą nr [...] z dnia [...] marca 2019 r. Krajowa Rada Rzeczników Patentowych wyraziła zgodę na rozłożenie na raty opłaty za III rok aplikacji w wysokości określonej na 2019 rok, płatnej w następujący sposób: I rata w wysokości 2292,50 płatna do dnia 31 marca 2019 r., II rata w wysokości 2292,53 płatna do dnia 30 czerwca 2019 r., III rata w wysokości 2292,50 płatna do dnia 30 września 2019 r., IV rata w wysokości 2292,53 płatna do dnia 31 grudnia 2019 r.

W korespondencji elektronicznej z dnia [...] listopada 2019 r. upoważniony pracownik PIRP, poinformowała skarżącego o braku płatności z tytułu faktury nr [...] z dnia [...] marca 2019 r. - opłata za III rok aplikacji rzecznikowskiej w części dotyczącej I raty (na kwotę: 2292,50 zł), II raty (na kwotę: 2292,53 zł) i III raty (na kwotę: 2292,50 zł), opiewających na łączną kwotę 6877,56 zł, wzywając jednocześnie do przesłania potwierdzenia przelewu pod rygorem skreślenia z listy aplikantów i niedopuszczenia do egzaminu kwalifikacyjnego.

W dniu [...] stycznia 2020 r. Biuro Polskiej Izby Rzeczników Patentowych wystosowało do skarżącego pisemne wezwanie do zapłaty nr [...] - opłata za III rok aplikacji rzecznikowskiej w części dotyczącej II raty (na kwotę: 2292,53 zł}, III raty (na kwotę: 2292,50 zł) i IV raty (na kwotę: 2292,53 zł), opiewających na łączną kwotę 6877,56 zł, w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania. Zaległość wskazana w przytoczonym wyżej piśmie, mimo prawidłowego doręczenia w dniu 27 stycznia 2020 r., nie została uregulowana.

Wobec braku zapłaty w dniu [...] lutego 2020 r. Krajowa Rada Rzeczników Patentowych podjęła uchwałę nr [...] o skreśleniu skarżącego z listy aplikantów. Podstawą podjęcia uchwały był stan faktyczny wypełniający hipotezę normy art. 37 pkt 2a ustawy o rzecznikach patentowych, tj. nieuiszczanie przez aplikanta, bez usprawiedliwionej przyczyny, opłaty za aplikację dłużej niż trzy miesiące.

Organ nie podzielił opinii skarżącego, zgodnie z którą fakt, iż ustawodawca w art. 38 ustawy o rzecznikach patentowych wskazał dopuszczalność środka zaskarżenia poprzez złożenie skargi do sądu administracyjnego nie wyklucza możliwości wzruszenia określonej uchwały w ramach kontroli uchwały (decyzji administracyjnej) w toku instancji, poprzez odwołanie lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy (art. 127 k.p.a.). Wyjaśnił, że art. 38 ustawy o rzecznikach patentowych ustanawia reżim szczególny w stosunku do reguł ogólnych i nie dopuszcza innych środków kontroli wydanej decyzji niż skarga do sądu administracyjnego. Błędnie zatem, a w każdym razie w sposób nieprecyzyjny, skarżący sformułował swoje żądanie w pierwotnym piśmie z 5 marca 2020 r. określonym jako odwołanie. Z tego względu, niezwłocznie po ustaniu obostrzeń związanych ze stanem epidemii ogłoszonym z powodu COVID-19, Prezes Polskiej Izby Rzeczników Patentowych w piśmie z [...] maja 2020 r. zwrócił się z informacją o tym, źe wskazany w piśmie środek odwoławczy (odwołanie) w przedmiotowej sprawie nie przysługuje, oraz wezwał do określenia, czy przywołane pismo należy traktować jako skargę do sądu administracyjnego.

Dopiero w odpowiedzi na to pismo skarżący przesłał pismo z 23 czerwca 2020 r. (doręczone w dniu 24 czerwca 2020 r.), określając je jako "pismo procesowe w uzupełnieniu skargi z dnia 5 marca 2020 r. złożonej jako odwołanie (...)" i tego samego dnia uiścił należny wpis od skargi.

Organ podkreślił, że uiszczanie opłat za aplikację jest jednym z obowiązków aplikantów. Skarżący miał tego świadomość, zarówno przystępując do egzaminu konkursowego, jak i później - w toku aplikacji. Świadczyć o tym może także wniosek skarżącego z dnia 22 stycznia 2019 r. dotyczący wyrażenia zgody na rozłożenie opłaty za V i VI semestr aplikacji rzecznikowskiej na raty. Z uwagi na nieuiszczenie opłat, mimo wcześniejszych informacji i wezwań, Krajowa Rada Rzeczników Patentowych podjęła zaskarżoną uchwałę o skreśleniu skarżącego z listy aplikantów. W ocenie Polskiej Izby Rzeczników Patentowych, zostały spełnione wszelkie przesłanki zastosowania sankcji określonej w art. 37 pkt 2a ustawy o rzecznikach patentowych.

Przed podjęciem przedmiotowej uchwały, PIRP podjęła wystarczające środki zmierzające do udzielenia skarżącemu informacji zarówno co do jego statusu jako aplikanta rzecznikowskiego, jak i co do ciążących na nim obowiązków, w tym odnoszących się do konieczności ponoszenia opłat związanych z odbywaniem aplikacji i powstałych zaległościach z tego tytułu (mimo rozłożenia płatności na raty, zgodnie z uchwałą Krajowej Rady Rzeczników Patentowych nr [...] z dnia [...] marca 2019 r.).

Skarżący miał również możliwość czynnego udziału w sprawie. Wypełnia to treść norm art. 7, 8, 77 § 1 i 80 k.p.a.

Organ podkreślił, że przedmiotowe wezwanie do zapłaty nr [...] z dnia [...] stycznia 2020 r. określało zbiorczo zaległości skarżącego, których termin wymagalności powinien być liczony nie w kontekście 7-dniowego terminu wskazanego w wezwaniu, lecz od daty/dat, gdy aktualizował się obowiązek zapłaty. Zgodnie z przytoczoną wyżej uchwałą Krajowej Rada Rzeczników Patentowych nr [...] z dnia [...] marca 2019 r., terminy płatności poszczególnych rat zostały przedłużone i przypadały odpowiednio: I rata w wysokości 2292,50 płatna do dnia 31 marca 2019 r., II rata w wysokości 2292,53 płatna do dnia 30 czerwca 2019 r., III rata w wysokości 2292,50 płatna do dnia 30 września 2019 r., IV rata w wysokości 2292,53 płatna do dnia 31 grudnia 2019 r. A zatem trzymiesięczny termin określony w art. 37 pkt 2a ustawy o rzecznikach patentowych upływał w stosunku do poszczególnych rat: co do I raty dnia 30 czerwca 2019 r., co do drugiej raty 30 września 2019 r" co do III raty 31 grudnia 2019 r. Wobec braku płatności Polska Izba Rzeczników Patentowych wystosowała wezwanie datowane na 8 stycznia 2020 r., a więc po upływie ponad 6 miesięcy od daty wymagalności pierwszej raty.

W kontekście drugiej przesłanki, o której mowa w art. 37 pkt 2a ustawy o rzecznikach patentowych, skarżący nie przedstawił Polskiej Izbie Rzeczników Patentowych żadnej usprawiedliwionej przyczyny opóźnienia w płatności. Takiego charakteru nie miało z pewnością pismo z kwietnia 2019 r. (sygn. akt [...]), na które powołuje się skarżący. Skarżący znajdował się już w uprzywilejowanej sytuacji z uwagi na pozytywne rozpatrzenie przez Krajową Radę Rzeczników Patentowych wniosku o rozłożenie na raty opłaty za III rok aplikacji w wysokości określonej na 2019 r. Polska Izba Rzeczników Patentowych wyszła zatem naprzeciw oczekiwaniom skarżącego związanego z trudną sytuacją majątkową, na którą powoływał się w swoim wniosku z [...] stycznia 2019 r., wskazując termin możliwych wpłat ratalnych.

W ocenie PIRP w przedmiotowej sprawie nie może także znaleźć zastosowania zarzut naruszenia art. 14, 67 i 68 k.p.a., ponieważ jawność obrad Krajowej Rady Rzeczników Patentowych może być w określonych przypadkach wyłączona. W przedmiotowej sprawie miało to miejsce na podstawie uchwały Krajowej Rady podjętej na posiedzeniu w dniu [...] lutego 2020 r. na wniosek jednego z członków Krajowej Rady, z uwagi na ochronę tajemnicy przedsiębiorstwa w związku ze sporem między Wspólnikami Spółki, w której pracę świadczył skarżący i z której wywodził się Patron jego aplikacji.

W dalszej części uzasadnienia odpowiedzi na skargę organ odniósł się szczegółowo do żądania stwierdzenia na podstawie art. 152 p.p.s.a., że zaskarżona uchwała nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku oraz żądania wstrzymania wykonania zaskarżonej uchwały na podstawie art. 61 § 2 i § 3 p.p.s.a. do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia skargi i wywodził, że nie zasługują one na uwzględnienie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Podstawą materialnoprawną zaskarżonej uchwały jest art. 37 pkt 2a ustawy z dnia 11 kwietnia 2001 r. o rzecznikach patentowych (Dz. U. Nr 49, poz. 509 ze. zm.), w myśl którego aplikanta skreśla się z listy aplikantów w drodze uchwały Krajowej Rady Rzeczników Patentowych w przypadku nieuiszczania, bez usprawiedliwionej przyczyny, opłaty za aplikację dłużej niż trzy miesiące.

Zgodnie z art. 38 w/w ustawy postępowanie w sprawach wpisu na listę aplikantów rzeczniowskich jest jednoinstancyjne, tzn. że na uchwałę o odmowie wpisu na listę aplikantów oraz o skreśleniu z listy służy skarga bezpośrednio do sądu administracyjnego.

Zaakcentować należy, iż w przypadku gdy przepisy określające szczególny tryb postępowania nie zawierają (w zakresie nieuregulowanym) odesłania do kodeksu postępowania administracyjnego, właściwy organ administracji publicznej lub inny podmiot wydający akt z zakresu administracji publicznej, dotyczący uprawnień wynikających z przepisów prawa, powinien zastosować uzupełniająco przepisy k.p.a.

Możliwość dokonania oceny legalności kwestionowanego przez stronę rozstrzygnięcia warunkowana jest spełnieniem wymogów formalnych określonych w art. 107 § 3 k.p.a. Sąd administracyjny nie dokonuje własnych ustaleń faktycznych a jedynie ocenia zaskarżony akt administracyjny pod względem jego zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi. Taka kontrola jest jednak możliwa tylko w warunkach wyczerpujących istotę zagadnień ustaleń faktycznych i prawnych dokonanych przez organ administracyjny rozstrzygający sprawę. Należy także podkreślić, że Sąd nie ocenia odpowiedzi na skargę.

Poza sporem pozostaje, że zaskarżona uchwała nie została uzasadniona i nie zawiera pouczenia o trybie odwoławczym.

Podjęta na podstawie art. 37 pkt 2a oraz art. 38 ustawy uchwała w sprawie skreślenia z listy aplikantów rzecznikowskich odnosząca się do skarżącego, ma niewątpliwie charakter rozstrzygnięcia w sprawie indywidualnej, na które służy z mocy ustawy skarga do sądu administracyjnego. Oznacza to, że zaskarżona uchwała powinna również spełniać wymagania jakie wobec decyzji administracyjnych stawia art. 107 k.p.a., a w szczególności § 3 powołanego przepisu Kodeksu.

Stosownie do art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a. decyzja powinna zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne. Z istoty samego uzasadnienia wynika, że powinno ono wskazywać przesłanki, którymi kierował się organ wydając dane orzeczenie, a więc powinno w sposób wyczerpujący wyjaśniać podstawę rozstrzygnięcia i okoliczności, które za takim a nie innym rozstrzygnięciem przemawiają. Celem uzasadnienia jest bowiem przedstawienie procesów myślowych, które doprowadziły organ do wydania danego aktu, wskazanie motywów będących podstawą podjętego przez niego rozstrzygnięcia i wreszcie wskazanie argumentów tłumaczących dlaczego takie, a nie inne stanowisko było prawidłowe w określonym stanie faktycznym. Argumentacja zawarta w uzasadnieniu powinna bowiem pozwolić - zarówno podmiotowi, którego rozstrzygnięcie bezpośrednio dotyczy, jak i ewentualnie sądowi kontrolującemu następnie stanowisko organu - odczytać kierunek rozważań oraz tok rozumowania organu. Uzasadnienie aktu administracyjnego, stanowiąc jego integralną część, wpływa bowiem na jego treść. Sporządzenie uzasadnienia jest więc nie tylko wymogiem formalnym - wynikającym wprost z brzmienia art. 107 § 1 i 3 k.p.a. - ale także ma istotne znaczenie merytoryczne. Przedstawienie toku rozumowania organu administracyjnego wpływa na kontrolę rozstrzygnięcia w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Właściwe uzasadnienie faktyczne uchwały, zapewniłoby - z jednej strony – jej czytelność, zrozumiałość, z drugiej zaś - pozwoliłoby na jej skontrolowanie albowiem w obecnym kształcie w zasadzie nie poddaje się kontroli sądu.

Należy także podkreślić, że jednoinstancyjność postępowania w sprawie skreślenia z listy aplikantów rzecznikowskich nakłada na organy samorządu zawodowego obowiązek szczególnej staranności o to, by podejmowane przezeń uchwały odpowiadały prawu.

Zgodnie z art. 107 § 1 k.p.a. pouczenie strony o przysługujących jej środkach prawnych jest jednym z koniecznych elementów każdej decyzji administracyjnej (pkt 7). Tak więc jego brak narusza zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa (art. 8 k.p.a.) oraz zasadę czuwania nad tym, aby strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa (art.9 k.p.a.).

Biorąc pod uwagę konieczność ponownego przeprowadzenia postępowania administracyjnego Sąd nie odniósł się do pozostałych zarzutów podniesionych w skardze uznając, iż zajmowanie stanowiska odnośnie trafności rozstrzygnięcia zawartego w uchylonej uchwale jest przedwczesne. Rozpoznając ponownie sprawę KRRzP weźmie więc przede wszystkim pod uwagę konieczność zastosowania wobec podejmowanej uchwały w sprawie skreślenia skarżącego z listy apikantów rzecznikowskich wymagań odnoszących się do decyzji administracyjnych, określonych w k.p.a.

Mając wszystkie powyższe względy na uwadze Sąd na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji orzeczenia, o zwrocie kosztów postępowania postanowił w oparciu o art. 200 p.p.s.a.

-----------------------

1