Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 242/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2008-01-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne: Transport
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: *Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy: article: art. 5 ust. 1, art. 4 ust. 4
journal: Dz.U. 2004 nr 204 poz 2088
law: Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sędziowie Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska (sprawozdawca), Asesor WSA Jerzy Strzebińczyk, Magdalena Jankowska – Szostak, , Protokolant Paulina Rosiak, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 10 stycznia 2008 r. sprawy ze skargi J. B.-G. na decyzję Dyrektor Izby Celnej we W. z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za wykonywanie transportu drogowego bez wymaganej licencji oraz bez uiszczenia wymaganej opłaty I. uchyla zaskarżoną decyzję w części dotyczącej nałożenia kary pieniężnej za wykonywanie transportu drogowego bez wymaganej licencji; II. w pozostałej części skargę oddala; III. zasądza od Dyrektora Izby Celnej we W. na rzecz skarżącej kwotę 1497 zł (słownie: tysiąc czterysta dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania; IV. określa, że zaskarżona decyzja w części wymienionej w pkt I nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...]. nr [...] Dyrektor Izby Celnej we W. utrzymał w mocy decyzję [...] r., sygn. [...] Naczelnika Urzędu Celnego w L., wymierzającą J. B.-G. kary pieniężne – w wysokości 8.000 zł za wykonywanie transportu drogowego bez wymaganej licencji (z uwagi na fakt naruszenia art. 4 pkt 4 lit. a ustawy o transporcie drogowym) oraz w kwocie 3.000 zł za wykonywanie przewozu drogowego bez uiszczenia wymaganej opłaty za przejazd po drogach krajowych.

W odwołaniu wniesionym od rozstrzygnięcia organu I instancji strona zarzuciła naruszenie art. 5 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym, z racji braku obowiązku uzyskania licencji, ponieważ nie wykonywała i nie wykonuje transportu drogowego, jako że nie jest przedsiębiorcą, a przewóz drogowy wykonywała własnym środkiem transportu, na własne potrzeby, w ramach prowadzonego gospodarstwa rolnego. Podniosła też niezastosowanie przepisu art. 33 ust. 2 pkt 2 ustawy o transporcie drogowym, zgodnie z którym obowiązek uzyskania zaświadczenia dokonywania przewozu na potrzeby własne nie dotyczy przewozów drogowych wykonywanych przez podmioty niebędące przedsiębiorcami - będące rolnikami w rozumieniu przepisów ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r. nr 7 poz. 25 ze zm.). Wskazała na błędne przyjęcie przez organ, że zawarła z kierowcą – T. K. - jakąkolwiek umowę ustną. Przewozu tego dokonywał jednorazowo, w ramach pomocy sąsiedzkiej i nie otrzymał z tego tytułu żadnego wynagrodzenia. Ponadto przepis art. 4 pkt 4 lit. a) ustawy o transporcie drogowym należy interpretować wyłącznie w odniesieniu do przedsiębiorców lub ich pracowników. Ponieważ strona jest rolnikiem, a nie przedsiębiorcą, ma wobec niej zastosowanie zwolnienie, o którym mowa w przywołanym art. 33 ust. 2 pkt 2 wspomnianej ustawy.

Rozpatrując odwołanie Dyrektor Izby Celnej we W. stwierdził, iż zaskarżona decyzja jest zasadna i znajduje potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym. Wyjaśnił, iż zgodnie z art. 42 ust. 1 ustawy o transporcie drogowym, podmioty wykonujące przewóz drogowy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są zobowiązane do uiszczania opłaty za przejazd pojazdu samochodowego po drogach krajowych, której maksymalna wysokość nie może być wyższa niż

Sygn. akt III SA/Wr 242/07

równowartość 800 euro rocznie, z wyłączeniem: 1) przedsiębiorców wykonujących transport drogowy taksówką; 2) transportu kombinowanego: 3) pojazdów realizujących komunikację miejską; 4) zakładów pracy chronionej lub zakładów aktywności zawodowej, w przypadku wykonywania przewozów na potrzeby własne. Użycie w omawianym przepisie określenia "podmioty" wyraźnie świadczy, że dotyczy ono każdego użytkownika dróg dokonującego przewozu drogowego pojazdem (zespołem pojazdów) o dopuszczalnej masie całkowitej przekraczającym 3,5 tony. Niewątpliwie więc obowiązek określony w art. 42 ust. 1 ustawy dotyczy także przewozów w celach niehandlowych realizowanych przez osoby fizyczne niebędące przedsiębiorcami. Z kolei przepis art. 42 ust. 7 wymienionej ustawy dał ministrowi właściwemu do spraw transportu prawo do określenia, w drodze rozporządzenia, rodzaju i stawek opłaty oraz trybu jej wnoszenia i sposobu rozliczania, a także wzorów dokumentu potwierdzającego wniesienie tej opłaty. Z delegacji tej skorzystał Minister lnfrastruktury wydając - obowiązujące w dniu kontroli - rozporządzenie z 14 grudnia 2001 r. w sprawie uiszczenia przez przedsiębiorców opłat za przejazd po drogach krajowych (Dz. U. nr 150 poz. 1684). Ustalony w postępowaniu brak tego ważnego dowodu skutkuje koniecznością wymierzenia kary pieniężnej, którą ustawodawca ustalił na sztywnym poziomie 3.000 zł (Ip. 4.1 załącznika do ustawy o transporcie drogowym). Celem normodawcy był bowiem pobór opłaty za przejazd po drodze pojazdu lub zespołu pojazdów o dopuszczalnej masie całkowitej przekraczającej 3,5 tony, bez względu na podmiot dokonujący przejazdu.

W dalszej części zaś uzasadnienia swej decyzji – organ odwoławczy wskazał, że w myśl przepisu art. 3 ust. 2 pkt 3 ustawy o transporcie drogowym, do przewozów drogowych wykonywanych przez podmioty niebędące przedsiębiorcami stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące niezarobkowego przewozu drogowego, którego definicję określa przepis art. 4 pkt 4 ustawy o transporcie drogowym. Zgodnie z tym przepisem, niezarobkowy przewóz drogowy rzeczy - przewóz na potrzeby własne, to każdy przejazd pojazdu po drogach publicznych z pasażerami lub bez, załadowanego lub bez ładunku, przeznaczonego do nieodpłatnego krajowego i międzynarodowego przewozu drogowego osób lub rzeczy, wykonywany przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do jego podstawowej działalności

Sygn. akt III SA/Wr 242/07

gospodarczej, spełniający łącznie następujące warunki: a) pojazdy samochodowe używane do przewozu są prowadzone przez przedsiębiorcę lub jego pracowników, b)przedsiębiorca legitymuje się tytułem prawnym do dysponowania pojazdami samochodowymi, c) w przypadku przejazdu pojazdu załadowanego - rzeczy przewożone są własnością przedsiębiorcy lub zostały przez niego sprzedane, kupione, wynajęte, wydzierżawione, wyprodukowani; wydobyte, przetworzone lub naprawione albo celem przejazdu jest przewóz osób lub rzeczy z przedsiębiorstwa lub do przedsiębiorstwa na jego, a także przewóz pracowników i ich rodzin, d) nie jest przewozem w ramach prowadzonej działalności gospodarczej w zakresie usług turystycznych.

W ocenie organu odwoławczego, zważywszy, że wymóg z art. 4 pkt 4 lit. a) nie został dochowany, zatem kontrolowany przejazd nie ma charakteru niezarobkowego przewozu drogowego, lecz transportu drogowego, którym jest - po myśli art. 4 pkt 3 ustawy o transporcie drogowym międzynarodowy transport drogowy, wykonywany przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do podstawowej działalności gospodarczej, niespełniający warunków, o których mowa w pkt 4. Nie ma więc zastosowania przepis art. 33 ust. 2 pkt 2 ustawy, jako że dokonywany przewóz nie mieści się we wskazanej wyżej definicji przewozu na potrzeby własne. Wykonywanie transportu drogowego pojazdem o dopuszczalnej masie całkowitej przekraczającej 3,5 tony wymaga zaś posiadania licencji ( art. 5 ust.1 powoływanej ustawy) .

Od tej ostatecznej w administracyjnym toku instancji decyzji strona – reprezentowana przez pełnomocnika - złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu i domagając się jej uchylenia zarzuciła rażące naruszenie przepisów prawa materialnego, w szczególności:

1) art. 5 ust.1 ustawy o transporcie drogowym, poprzez nałożenie kary w wysokości 8.000 zł, za wykonywanie transportu drogowego bez wymaganej licencji, pomimo, iż skarżąca nie miała obowiązku uzyskania licencji, ponieważ nie wykonywała i nie wykonuje transportu drogowego, gdyż nie jest przedsiębiorcą, a przewóz drogowy wykonywała własnym środkiem transportu, na własne potrzeby;

Sygn. akt III SA/Wr 242/07

2) art. 33 ust. 1 w zw. z art. 33 ust. 2 ustawy o transporcie drogowym, przez niezastosowanie w niniejszej sprawie zwolnienia wynikającego z art. 33 ust. 2 ustawy o transporcie drogowym;

3) art. 6 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników - który stanowi, że ilekroć w w/w ustawie jest mowa o rolniku - to pod tym pojęciem rozumie się pełnoletnią osobę fizyczną, zamieszkującą i prowadzącą na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym (...) - przez jego niezastosowanie w niniejszej sprawie i przyjęcie, że skarżąca jest przedsiębiorcą;

4) art. 2 i art. 4 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, które odpowiednio stanowią, że działalnością gospodarczą jest zarobkowa działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa oraz poszukiwanie, rozpoznawanie i wydobywanie kopalin ze złóż, a także działalność zawodowa, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły a przedsiębiorcą w rozumieniu tej ustawy jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną - wykonująca we własnym imieniu działalność gospodarczą - poprzez zupełnie dowolne przyjęcie przez organ wydający zaskarżoną decyzję, że skarżąca posiada status przedsiębiorcy.

Zaskarżonej decyzji zarzucono także naruszenie norm postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) sprzeczność w ustaleniach faktycznych, dokonanych przez organ II instancji, polegających na stwierdzeniu, że organ nie dał wiary stronie, że "nie zawarła z p. K. żadnej, choćby ustnej umowy, ponieważ osoba ta musiała wiedzieć dokąd i po co jedzie oraz musiała otrzymać podstawowe dokumenty dot. samochodu" - i mimo tak poczynionych ustaleń organ II instancji w dalszej części swojej decyzji uznał, że T. K. nie był pracownikiem skarżącej;

2) błąd w ustaleniach faktycznych polegający na niewłaściwym przyjęciu przez organ wydający decyzję, że skoro Dolnośląski Wojewódzki Inspektor Inspekcji Ochrony Roślin i Nasiennictwa we W. wydał zezwolenie dla "przedsiębiorcy"- Gospodarstwo Rolne J. B. – G., R. 3, D., na prowadzenie obrotu materiałem siewnym, jak też na eksport materiału szkółkarskiego" - to oznacza to, że skarżąca jest przedsiębiorcą, gdyż takie

Sygn. akt III SA/Wr 242/07

stwierdzenie jest sprzeczne z ustawą o swobodzie działalności gospodarczej oraz z ustawą o ubezpieczeniu społecznym rolników;

Na poparcie skargi skarżąca podniosła, że art. 5 ust.1 ustawy o transporcie drogowym nie znajduje w tej sprawie zastosowania. Kontrolowany przewóz drogowy wykonywała własnym środkiem transportu i na własne potrzeby, w ramach prowadzonego gospodarstwa rolnego. A jak wynika z art. 33 powyższej ustawy: "Przewozy drogowe na potrzeby własne mogą być wykonywane po uzyskaniu zaświadczenia potwierdzającego zgłoszenie przez przedsiębiorcę prowadzenia przewozów drogowych jako działalności pomocniczej w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej." Zatem jeśli skarżąca wykonywała transport drogowy na własne potrzeby, nie obejmuje jej obowiązek uzyskania licencji, lecz ewentualnie zaświadczenia, gdyż nie prowadzi ona przedsiębiorstwa i nie świadczy usług transportowych. Ponadto art. 33 ust. 2 ustawy o transporcie drogowym stanowi, że: "Obowiązek uzyskania zaświadczenia, o którym mowa w ust. 1, nie dotyczy przewozów drogowych wykonywanych:

1) w ramach powszechnych usług pocztowych;

2) przez podmioty, niebędące przedsiębiorcami, o których mowa w art. 3 ust. 2 pkt 3, z tym że w przypadku działalności wytwórczej w rolnictwie dotyczącej upraw rolnych oraz chowu i hodowli zwierząt, ogrodnictwa, warzywnictwa, leśnictwa i rybactwa śródlądowego obowiązek uzyskania zaświadczenia nie dotyczy rolnika w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz, U z 1998 r. Nr 7, poz. 25. z późn. zm.).

Na tle brzmienia tego przepisu skarżąca twierdziła, że jest rolnikiem. Prowadzi gospodarstwo rolne i podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników. Oznacza to, że uzyskanie przez nią zaświadczenia potwierdzającego zgłoszenie przez przedsiębiorcę prowadzenia przewozów drogowych jako działalności pomocniczej w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej - jej nie dotyczy, gdyż jest z tego obowiązku zwolniona.

W dalszej części wywodów przyznano, że kierowca, który 11.08.2006r. prowadził pojazd, nie był osobą zatrudnioną u skarżącej, gdyż strony nie zawarły pisemnej umowy o pracę. Jednakże przewóz ten wykonywał jednorazowo w ramach pomocy sąsiedzkiej i nie otrzymał z tego tytułu żadnego wynagrodzenia, gdyż

Sygn. akt III SA/Wr 242/07

skarżąca zobowiązała się odpracować na jego rzecz wykonaną przez niego usługę. Zatem umowę tę można określić, jako umowę o dzieło. Taka umowa nie musi być zawarta w formie pisemnej. Nadto, po dokonaniu wykładni celowościowej art. 4 pkt 4 ustawy o transporcie drogowym, stwierdzić należy, że intencją ustawodawcy nie było ograniczenie użytego tam pojęcia pracownika, jedynie do osoby, z którą zawiązano stosunek pracy wyłącznie na podstawie umowy o pracę, lecz dopuszczenie możliwości prowadzenia pojazdów stanowiących własność osób nie będących przedsiębiorcami, na podstawie innych tożsamych umów, które charakteryzują się podobnymi do umowy o pracę elementami istotnymi. Ponieważ prowadzi gospodarstwo rolne w Polsce a jej mąż w Niemczech, zdarzyło się, że musiała przetransportować z Niemiec opakowania zwrotne i poprosiła o to sąsiada, który posiadał uprawnienia do prowadzenia samochodów ciężarowych.

Odnośnie przesłanek z przepisu art. 4 pkt 4 cytowanej ustawy o transporcie drogowym strona skarżąca argumentowała, że określone warunki spełnia, a jeśli chodzi o pkt 4 lit.a), który stanowi, że pojazdy samochodowe muszą być używane przez przedsiębiorcę lub jego pracowników, to należy go interpretować w stosunku do przedsiębiorców, a ponieważ J.B. – G. nie jest przedsiębiorcą, lecz rolnikiem, należy wobec niej zastosować zwolnienie od obowiązku uzyskania zaświadczenia zgodnie z przepisem art. 33 ust. 2 pkt 2 ustawy o transporcie drogowym. Skoro w art. 4 pkt 4a ustawy o transporcie drogowym ustawodawca posłużył się pojęciem przedsiębiorca, dlatego w ocenie skarżącej tak precyzyjne określenie warunków, jakim ma odpowiadać przewóz na potrzeby własne miało na celu opisanie sytuacji, w której przedsiębiorca realizuje przewóz nieodpłatnie na własne potrzeby, jako działalność pomocniczą w stosunku do podstawowej działalności nie wykonując go w celach zarobkowych i dlatego nie musi ubiegać się o licencję na wykonywanie transportu drogowego.

Do skargi załączono zaświadczenie z [...]. Wójta Gminy D., z którego wynika, że skarżąca prowadziła zarejestrowaną działalność gospodarczą od 07.07.2003 r. do 24.10.2003 r.

W odpowiedzi strona przeciwna wniosła o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasową argumentację w sprawie, dodatkowo podnosząc, iż okoliczności sprawy uprawdopodabniają prowadzenie przez skarżącą działalności gospodarczej.

Sygn. akt III SA/Wr 242/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje także orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a."), w tym także na decyzje wydawane przez organy celne.

Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. b), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania. W tym ostatnim przypadku chodzi jednak wyłącznie o sytuacje, gdy uchybienie przepisom prawa procesowego mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).

Uwzględniając przytoczone zasady oceny dokonywanej przez sądy administracyjne, należy stwierdzić, iż skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Istota zagadnienia w rozpatrywanej sprawie sprowadza się do ustalenia, czy oraz w jakim zakresie organy celne mogą wobec osoby fizycznej nie będącej przedsiębiorcą stosować przepisy ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (tekst jednolity – Dz. U. 2004 r., Nr 204, poz. 2088 ze zm.).

Rozpoznając sprawę w omawianej materii, Dyrektor Izby Celnej zasadnie przypisał decydujące znaczenie normie wyrażonej w art. 3 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 6 września 2001 r. (j.t. Dz. U. Nr 204 z 2004 r., poz. 2088 ze zm.), obowiązującej w dacie kontroli, tzn. w dniu 11 sierpnia 2006 r. Zgodnie z postanowieniami tego przepisu do przewozów drogowych wykonywanych przez podmioty niebędące przedsiębiorcami stosuje się odpowiednio przepisy ustawy dotyczące

Sygn. akt III SA/Wr 242/07

niezarobkowego przewozu drogowego. Z takiego uregulowania organy wywiodły prawidłowy wniosek, iż przepisy ustawy o transporcie drogowym mają zastosowanie także do podmiotów niebędących przedsiębiorcami, choć w ograniczonym zakresie, bo tylko te przepisy, które dotyczą niezarobkowego przewozu drogowego i w sytuacji, jeżeli nie zachodzą, wskazane w art. 3 ust.1 cytowanej ustawy, przesłanki wykluczenia jego stosowania.

Jak ustalono w toku postępowania w rozpatrywanej sprawie, pod drodze krajowej pojazdem samochodowym marki I. o dopuszczalnej masie całkowitej 11990 kg, stanowiącym własność prowadzącej gospodarstwo rolne J. B.-G. kierował T. K. nie będący jej pracownikiem. Rzeczony przewóz dotyczył transportu opakowań zwrotnych od niemieckiego kontrahenta G. G.-B. O. z siedzibą w K.-K.. Organy uznały, że warunek z art. 4 ust. 4a powołanej ustawy nie został spełniony i przewóz miał w dacie kontroli charakter podjęcia i wykonywania międzynarodowego transportu drogowego rzeczy, wobec czego strona – w osobie J. B.-G. - winna była dysponować licencją.

Uwzględniając wynikający z cytowanej ustawy stan normatywny odnośnie "niezarobkowego przewozu drogowego", organy słusznie wyeksponowały znaczenie definicji legalnej zawartej w art. 4 pkt 4 ustawy transportowej. Po myśli tego przepisu przez "niezarobkowy przewóz drogowy" (określony też mianem "przewozu na potrzeby własne") należy rozumieć: "każdy przejazd pojazdu po drogach publicznych z pasażerami lub bez, załadowanego lub bez ładunku, przeznaczonego do nieodpłatnego krajowego i międzynarodowego przewozu drogowego osób lub rzeczy, wykonywany przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do jego podstawowej działalności gospodarczej, o ile spełnia łącznie następujące warunki: a) pojazdy samochodowe używane do przewozu są prowadzone przez przedsiębiorcę lub jego pracowników, b) przedsiębiorca legitymuje się tytułem prawnym do dysponowania pojazdami samochodowymi, c) w przypadku przejazdu pojazdu załadowanego – rzeczy przewożone są własnością przedsiębiorcy lub zostały przez niego sprzedane, kupione, wynajęte, wydzierżawione, wyprodukowane, wydobyte, przetworzone lub naprawione albo celem przejazdu jest przewóz osób lub rzeczy z przedsiębiorstwa lub do przedsiębiorstwa na jego własne potrzeby, a także

Sygn. akt III SA/Wr 242/07

przewóz pracowników i ich rodzin, d) nie jest przewozem w ramach prowadzonej działalności gospodarczej w zakresie usług turystycznych."

Należy skonstatować, że w rozpoznawanej sprawie nie mamy do czynienia z tak rozumianą – jak to przedstawiono wyżej – kategorią "niezarobkowego przewozu drogowego – przewozu na potrzeby własne", a to wobec niespełnienia kumulatywnie wszystkich przesłanek, o których mowa w art. 4 pkt 4 lit. "a-d" ustawy, co trafnie podkreśliły organy celne. Pojazd bowiem nie był prowadzony prze skarżącą osobiście ani przez jej pracownika, przy czym trzeba zgodzić się z argumentacją organów obu instancji, że przy określaniu znaczenia "pracownika" w ujęciu art. 4 pkt lit a) ustawy o transporcie drogowym należy kierować się definicją normatywną zawartą w kodeksie pracy (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 21 grudnia 2005 r., VI SA/Wa 1885/05, LEX nr 190911). W konsekwencji organy celne uznały, że skoro skarżąca nie spełniała ustawowej przesłanki kwalifikowania przewozu samochodu jako niezarobkowego przewozu drogowego (przewozu na potrzeby własne), mimo iż nie była przedsiębiorcą - należało uznać, że dokonywała transportu drogowego w znaczeniu art. 4 pkt 3 ustawy, którego podejmowanie i wykonywanie wymaga licencji. Organy celne powołały się w tym zakresie na zawarte w art. 4 pkt 3 określenie transportu drogowego, obejmującego obok krajowego transportu drogowego lub międzynarodowego transportu drogowego również każdy przejazd drogowy wykonywany przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do działalności gospodarczej niespełniający warunków, o których mowa w art. 4 pkt 4 analizowanej ustawy.

Wobec zawisłego w tym zakresie sporu między skarżącą a organami celnymi, przy ocenie legalności zaskarżonej decyzji należy rozstrzygnąć, czy w rozpoznawanej sprawie doszło do podjęcia i wykonywania transportu drogowego w znaczeniu art. 4 pkt 3 omawianej ustawy, z naruszeniem ustawowych obowiązków zagrożonych karą pieniężną.

Zgodnie z art. 4 pkt 3 ustawy o transporcie drogowym, transport drogowy oznacza "krajowy transport drogowy lub międzynarodowy transport drogowy; określenie to obejmuje również każdy przejazd drogowy wykonywany przez przedsiębiorcę pomocniczo w stosunku do działalności gospodarczej niespełniający warunków, o których mowa w art. 4 pkt 4". Stosownie natomiast do art. 4 pkt 1 i 2,

Sygn. akt III SA/Wr 242/07

krajowy i międzynarodowy transport drogowy oznacza podejmowanie i wykonywanie działalności gospodarczej w zakresie przewozu osób lub rzeczy pojazdami samochodowymi.

Przytoczone regulacje wskazują, że pojęcie transportu drogowego, obok przewozu osób lub rzeczy jako podstawowej (zawodowej) działalności gospodarczej, obejmuje także przejazd drogowy dokonywany przez przedsiębiorcę jako działalność pomocniczą w stosunku do jego nietransportowej działalności gospodarczej, niespełniający warunków niezarobkowego przewozu drogowego. Nie obejmuje zaś wykonywanego przez przedsiębiorcę przejazdu drogowego, kwalifikowanego jako niezarobkowy przewóz drogowy, nie spełniającego określonych warunków. W art. 4 ust. 3, ustawodawca nie odesłał bowiem wprost do przepisu określającego przejazd jako niezarobkowy przewóz drogowy, jedynie odesłał do niektórych elementów definiujących to pojęcie, przy określaniu sytuacji przedsiębiorców nie będących przewoźnikami drogowymi, natomiast, jak już wskazano, do osób niebędących przedsiębiorcami zastosowanie mają tylko te przepisy, które dotyczą niezarobkowego przewozu drogowego, a nie także te, które odsyłają jedynie do niektórych elementów tego pojęcia.

Ustalony zatem w art. 4 pkt 3 ustawy zakres pojęcia transportu drogowego, nie obejmuje przejazdu określonego jako niezarobkowy przewóz drogowy. Ustawodawca uznał bowiem jedynie pewną postać przejazdu drogowego - pomocniczy przejazd drogowy przedsiębiorcy niespełniajacy określonych warunków - jako transport drogowy. Nie uznał wszakże za taki transport drogowy przejazdu dokonywanego przez osobę niebędącą przedsiębiorcą, niespełniający ustawowej przesłanki kwalifikującej niezarobkowy przewóz drogowy.

Sam więc fakt nie spełnienia przez osobę niebędącą przedsiębiorcą warunku wskazanego w pkt 4 art. 4 ustawy, nie może oznaczać, jak to czynią organy celne, zastosowania wprost do takiego podmiotu przepisów dotyczących warunków wykonywania transportu drogowego. Konieczne jest zaistnienie ustawowych przesłanek definiujących tego rodzaju działalność, jako działalność gospodarczą.

Na gruncie ustawy o transporcie drogowym, w stanie prawnym na dzień spornego przewozu, można wydzielić kilka kategorii podmiotów wykonujących przewóz drogowy, mając na względzie charakter wykonywanej działalności, a także

Sygn. akt III SA/Wr 242/07

wymagania, jakie winny spełniać podmioty poruszające się pojazdami po drogach publicznych. Wydzielić można przedsiębiorców wykonujących przewóz drogowy jako działalność zawodową i zarobkowo. Są to, w ujęciu art. 4 pkt 15 cytowanej ustawy, przewoźnicy drogowi, przez których rozumie się przedsiębiorców uprawnionych do wykonywania działalności gospodarczej w zakresie transportu drogowego. Podejmując i wykonując transport drogowy winni oni posiadać licencję (art. 5 ust. 1).

Druga kategoria to przedsiębiorcy prowadzący działalność gospodarczą w innych branżach niż transport drogowy, zaś wykonywane przez nich przewozy służą jedynie realizacji tej innej działalności. Dokonując przewozu drogowego na potrzeby własne, winni legitymować się stosownym zaświadczeniem (art. 33 ust.1 ustawy). I właśnie w odniesieniu do tej grupy podmiotów, przewóz nie spełniający warunków określonych w art. 4 pkt 4 ustawy, traktowany jest jak transport drogowy wymagający licencji.

Kolejna grupa to osoby niebędące przedsiębiorcami, wykonujące przewóz drogowy na potrzeby własne. Stosuje się do nich jedynie odpowiednio przepisy ustawy dotyczące niezarobkowego przewozu drogowego. Uznanie dokonywanego przez te podmioty przewozu drogowego za transport drogowy, w rozumieniu art. 4 ust.3 ustawy, wymaga spełnienia warunków kwalifikowania wykonywanego przez nich przewozu jako działalności, o której mowa w art. 4 pkt 1 lub 2 ustawy o transporcie drogowym.

Przewóz drogowy wykonywany przez skarżącą – będącą rolnikiem - nie spełniał ustawowej przesłanki kwalifikowania go jako niezarobkowego przewozu drogowego (przewozu na potrzeby własne), określonej w art. 4 pkt 4a ustawy. W tej sytuacji ustalenia wymagało, czy realizowany transport był wykonywaniem działalności gospodarczej i jakiego rodzaju. To znaczy, należało wyjaśnić i ocenić w ramach prowadzonego postępowania dowodowego, czy przejazd w dniu kontroli miał charakter zarobkowego przewozu rzeczy w formie międzynarodowego transportu drogowego w rozumieniu ustawy, wymagającego licencji, tudzież, czy skarżąca w istocie prowadziła w dacie kontroli faktycznie inną - niż tylko rolnicza – nie zarejestrowaną działalność gospodarczą, a chodzi tu o sugerowaną zdaje się przez organy działalność w zakresie obrotu materiałem siewnym (szkółkarskim) w rozumieniu art. 54 ustawy z dnia 26 czerwca 2003 r. o nasiennictwie ( Dz.U.

Sygn. akt III SA/Wr 242/07

z 2003 r. Nr 137 poz. 1299 ze zm.) i kontrolowany przewóz dotyczył pomocniczo tej właśnie działalności gospodarczej, wreszcie wyjaśnić, czy może rzeczony przewóz opakowań zwrotnych w postaci pustych skrzynek był dokonywany jedynie w ramach prowadzonej przez skarżącą legalnie działalności rolniczej, o której mowa w art. 33 ust. 2 pkt 2 ustawy o transporcie drogowym. Takich ustaleń jednak organy nie poczyniły. W szczególności w lakonicznym protokole kontroli brak jakichkolwiek oświadczeń w tej materii, nie przesłuchano strony skarżącej na okoliczność charakteru przewozu opakowań zwrotnych, ani nie przesłuchano jako świadka - kierowcy pojazdu - na okoliczność przedmiotu dostawy etc. Tym samym organy orzekające w rozpoznawanej sprawie nie podjęły postępowania w zakresie oceny wykonywanego przewozu, z punktu widzenia wystąpienia przesłanek ustawowych kwalifikujących w rzeczywistości tę działalność jako zawodową działalność transportową, poprzestając jedynie na uznaniu, iż skoro nie spełnia ustawowego wymogu niezarobkowego przewozu drogowego (przewozu na potrzeby własne), narusza warunki wykonywania transportu drogowego skutkujące karą za brak licencji. Organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji pominął argumentację w tej mierze, zaś stwierdzenia organu I instancji, dotyczące poczynionych ustaleń stanu faktycznego nie zostały jednak poparte wystarczającymi dowodami, przede wszystkim ustalenie, że skarżąca prowadziła zarejestrowaną przez kilka miesięcy w roku 2003 działalność gospodarczą w zakresie materiału szkółkarskiego, w tym eksportową, oraz że kontrahent niemiecki, wysyłający na rzecz skarżącej puste skrzynki prowadzi działalność szkółkarską i uprawy owoców - nie jest jeszcze wystarczające dla oceny charakteru kontrolowanego przewozu - bez zbadania dodatkowych okoliczności sprawy, zwłaszcza przeprowadzenia dowodów na okoliczność, czy i jeśli tak, to jaki towar był przedmiotem pierwotnego przewozu (ewentualnej dostawy do kontrahenta niemieckiego) oraz czy kontrolowany przewóz od kontrahenta niemieckiego miał charakter tylko powrotnego z opakowaniami zwrotnymi (pustymi skrzynkami), lub nie i w jakim celu był wykonywany.

W świetle wymogów kodeksu postępowania administracyjnego (art. 7, 77, 80, 107 § 3), okoliczności stanu faktycznego sprawy winny być dowiedzione, a nie domniemane. Zebrany, pełny materiał dowodowy, podlega swobodnej ocenie organów w ujęciu art. 80 kpa, co powinno znaleźć swój wyraz w uzasadnieniu decyzji

Sygn. akt III SA/Wr 242/07

poprzez wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej ( art. 107 § 3).

W ocenie Sądu, poczynione w tym przedmiocie ustalenia oraz ich ocena są niepełne, uchybiają więc prawu w stopniu, który pozwala na skuteczne postawienie zarzutu, że organy celne nie zebrały kompletnego materiału dowodowego i nie rozpatrzyły go w sposób umożliwiający prawidłowe załatwienie sprawy pod względem merytorycznym.

W tej sytuacji wydanie decyzji obciążającej stronę karą pieniężną, o której mowa w art. 92 ust.1 ustawy, za naruszenie ustawowego obowiązku posiadania licencji na wykonywanie transportu drogowego, było co najmniej przedwczesne. Zaniechanie ustalenia takich faktów prawotwórczych i pomimo tego zastosowanie wobec skarżącej sankcji administracyjnej w postaci kary pieniężnej, w ocenie Sądu, stanowiło naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. 2000 r. Nr 98 poz. 1071 ze zm.), które mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

W ponownym postępowaniu, organy powinny uzupełnić materiał dowodowy celem wyjaśnienia wskazanych wyżej okoliczności stanu faktycznego oraz dokonać jego oceny w świetle przywołanych norm kodeksu postępowania administracyjnego.

Organy prawidłowo natomiast uznały, że obowiązek uiszczenia opłaty za przejazd pojazdu samochodowego po drogach krajowych, przewidziany w art. 42 ust. 1 tej ustawy obciąża również skarżącą jako rolnika, albowiem przepis ten dotyczy podmiotów wykonujących na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przewóz drogowy. Ustawa używa pojęcia "podmiot", co oznacza, jak trafnie zauważył organ celny, że obejmuje ono każdego użytkownika dróg dokonującego przewozu drogowego pojazdem (zespołem pojazdów) o dopuszczalnej masie całkowitej przekraczającym 3,5 tony. Zgodnie z art. 4 pkt 6a ustawy o transporcie drogowym, pojęcie "przewóz drogowy" oznacza transport drogowy lub niezarobkowy przewóz drogowy. Obejmuje więc wykonujących niezarobkowy przewóz drogowy. Ponieważ przepisy dotyczące niezarobkowych przewozów drogowych (inna nazwa – "przewozy na potrzeby własne") stosowane są odpowiednio (na podstawie art. 3 ust. 2 pkt 3 ustawy) także do podmiotów niebędących przedsiębiorcami, jest oczywiste, że w okolicznościach

Sygn. akt III SA/Wr 242/07

rozpoznawanej sprawy, również skarżąca powinna uiścić stosowną opłatę, a dowód uregulowania tej należności w postaci karty opłaty drogowej – kierujący ma mieć przy sobie i okazywać organom kontroli, w myśl wymogu zawartego w art. 87 ust. 2-3 tej samej ustawy (w brzmieniu obowiązującym w dniu kontroli).

Naruszenie wymienionych obowiązków skutkuje na mocy art. 92 ust. 1 ustawy – nałożeniem kary pieniężnej (w wysokości od 50 zł do 15.000 zł), przy czym wykaz naruszeń obowiązków lub warunków oraz wysokości kar pieniężnych za poszczególne naruszenia określa załącznik do ustawy (art. 92 ust. 2 ustawy). Zgodnie z poz. 4.1. tegoż załącznika, wykonywanie przewozu na potrzeby własne (czyli "niezarobkowego przewozu drogowego") bez uiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych - penalizowane jest karą pieniężną w kwocie 3.000 zł. Organy celne miały więc podstawę do wymierzenia kary w tej właśnie, sztywnej, nie podlegającej miarkowaniu wysokości, w świetle powołanego wcześniej art. 92 ust. 1 i ust. 4 w związku z art. 3 ust. 2 pkt 3 ustawy.

Wobec powyższego, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" oraz art. 152 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji wyroku. Orzeczenie o kosztach oparto na normach art. 200 i art. 206 p.p.s.a. w związku z § 18 ust.1 pkt 1a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. ( Dz.U. z 2002 r. Nr 163 poz.1348 ze zm.).