Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 507/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2018-10-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 lit. c
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 5 ust. 3 i 3a
journal: Dz.U. 2017 poz 489
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzanna Sałuda, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kozicka, Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.), Protokolant Specjalista Agnieszka Górecka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 października 2018 r. sprawy ze skargi G. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławcze w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta G. (dalej organ pierwszej instancji) decyzją z dnia [...] r. nr [...] uznał G. K. (dalej strona lub skarżący) za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych na rzecz osoby uprawnionej. W uzasadnieniu wskazał, iż strona mimo prawidłowego wezwania nie zgłosiła się do organu celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i odebrania oświadczenia majątkowego. Ustalono, iż strona w ostatnich 6 miesiącach nie wywiązywała się ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% zasądzonych alimentów. Wobec powyższego organ uznał, iż zaistniały przesłanki z art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 489 ze zm., dalej ustawa) uzasadniające uznanie strony za uchylającą się od zobowiązań alimentacyjnych.

W obszernym odwołaniu strona między innymi wskazała, że zaskarżona decyzja narusza szereg przepisów, ze skutkiem wadliwego ustalenia stanu faktycznego sprawy i nieuzasadnionego przyjęcia, że skarżący jest uchylającym się od zobowiązań alimentacyjnych. Zarzuciła: naruszenie art. 10 K.p.a. poprzez nie zapewnienie czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji nie umożliwienie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, naruszenie art. 77 § 1 K.p.a. poprzez dokonanie sprzecznych ustaleń nie uwzględniających faktu, że syn M. K. mieszka ze skarżącym i to A. K. powinna łożyć alimenty na rzecz syna, naruszenie art. 80 § 1 k.p.a. poprzez dowolną ocenę dowodów, naruszenie art. 4 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez nie przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego, a w konsekwencji nie ustalenie stanu faktycznego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej organ odwoławczy lub Kolegium) decyzją z dnia [...]r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu syntetycznie przedstawiono treść decyzji organu pierwszej instancji oraz zarzuty odwołania. Kolegium przywołało treść art. 5 ustawy.

Następnie Kolegium wskazało, że z akt sprawy wynika, że organ pierwszej instancji pismem z dnia 30 sierpnia 2017 r. wezwał skarżącego do zgłoszenia się osobiście w Ośrodku Pomocy Społecznej celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i złożenia oświadczenia majątkowego w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania. Pismo zostało odebrane przez matkę strony w dniu 4 września 2017 r. Strona nie zgłosiła się na wezwanie, lecz pismem z dnia 5 września 2017 r. zwróciła się do organu z zapytaniem kiedy, gdzie i o której ma się stawić na wywiad alimentacyjny. Podała również adres do doręczeń: G. ul. [...]. Organ pierwszej instancji ponownie wysłał wezwanie do zgłoszenia się osobiście w OPS celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i złożenia oświadczenia majątkowego lecz na nowy adres podany przez skarżącego. Wezwanie to zostało odebrane przez stronę w dniu 12 września 2017 r. Pismem z dnia 28 września 2017 r. organ pierwszej instancji wysłał do strony wezwanie ostateczne, które wróciło do organu z adnotacją "nie podjęte w terminie". Kolegium oceniło, że zostało skutecznie doręczone w trybie art. 44 k.p.a. Strona nie zgłosiła się na to wezwanie. Pismem z dnia 2 listopada 2017 r. organ pierwszej instancji wszczął z urzędu postępowanie w sprawie uznania skarżącego za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Pismo to zostało odebrane przez stronę w dniu 6 listopada 2017 r.

Organ odwoławczy podał, że w dniu 5 grudnia 2017r. do organu pierwszej instancji wpłynęła odpowiedź Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Z. z informacją, iż w okresie ostatnich sześciu miesięcy, egzekucja była całkowicie bezskuteczna, od dłużnika nie wyegzekwowano żadnych kwot. Mając na uwadze powyższe ustalenia organ pierwszej instancji wydał zaskarżoną decyzję, w której uznał stronę za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.

Kolegium zgodziło się z organem pierwszej instancji, że w przypadku strony zachodzi przesłanka z art. 5 ust. 3 ustawy w postaci uniemożliwiania przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i nie złożenia oświadczenia majątkowego; jednocześnie w okresie ostatnich 6 miesięcy strona nie wywiązywała się w każdym miesiącu z zobowiązań alimentacyjnych na rzecz małoletniego M. K. i A. K. w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów.

Mając na względzie treść odwołania Kolegium oceniło, że zarzut naruszenia art. 10 K.p.a. jest chybiony, gdyż organ pierwszej instancji pismem z dnia 11 grudnia 2017 r. informował stronę o prawie do czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji do wypowiadania się co do zebranych materiałów oraz zgłoszonych żądań. Pismo powyższe zostało odebrane przez stronę w dniu 20 grudnia 2017 r., a skarżący nie skorzystał z przysługującego mu prawa.

Co do zarzutu nie przeprowadzenia przez organ pierwszej instancji wywiadu alimentacyjnego Kolegium zauważyło, że strona była wzywana do organu pierwszej instancji celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, ale na wezwanie nie stawiła się - uniemożliwiła przeprowadzenie wywiadu środowiskowego i złożenia oświadczenia majątkowego.

Nadto Kolegium podało, że w aktach sprawy znajduje się wyrok Sądu Apelacyjnego w K. [...] z dnia [...]r. sygn.. akt [...] na podstawie którego skarżący został zobowiązany do łożenia na rzecz małoletnich M. K. i A. K. alimentów w kwocie po 300 zł miesięcznie na każdego z nich. Kolegium podkreśliło, że jest związane ww. wyrokiem. Natomiast jeśli zdaniem strony to matka dzieci powinna płacić alimenty, skarżący winien wystąpić do sądu o zmianę orzeczenia w tym zakresie.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, decyzji ją poprzedzającej i umorzenie postępowania, obciążenie Kolegium kosztami postępowania oraz zobowiązanie organu dysponującego aktami sprawy do wydania orzeczenia o uznaniu skarżącego za stronę i zapewnieniu prawa do uzyskania odpisów z akt postępowania. Z treści uzasadnienia wynika, że to ostatnie żądanie dotyczy postępowania i dostępu do dokumentacji w zakresie ustalenia prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Zaskarżonej decyzji strona zarzuciła:

1) obrazę przepisów prawa procesowego, poprzez poczynienie błędnych ustaleń faktycznych, a w konsekwencji naruszenie art. 80 § 1 K.p.a., poprzez dowolną ocenę dowodów, podczas gdy zasadą jest swobodna ocena na podstawie całokształtu materiału dowodowego, a w szczególności dotyczy to: a) bezpodstawnego przyjęcie, iż uchyla się od zobowiązań alimentacyjnych na rzecz osób uprawnionych, podczas gdy uprawniony - małoletni M. K. mieszka ze skarżącym i pozostaje na jego wyłącznym utrzymaniu, b) bezpodstawnego przyjęcia, iż przez okres ostatnich 6 miesięcy nie wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów, podczas gdy łożył środki w wyższej wysokości niż określone minimum,

2) nieprzeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego, bądź nierzetelne jego przeprowadzenie, co w konsekwencji doprowadziło do wydania błędnej decyzji i

nierzetelnego ustalenia, iż uznano skarżącego za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych na rzecz osoby uprawnionej, a podniesione okoliczności miały wpływ na treść zaskarżonych decyzji,

3) brak ustaleń w zakresie zamieszkania ze skarżącym uprawnionego M. K., a podniesione okoliczności miały wpływ na treść zaskarżonych decyzji,

a) brak ustaleń w zakresie faktycznego łożenia przez skarżącego środków na rzecz uprawnionych w wysokości wyższej, niż zakłada ustawowe minimum z art. 5 ust. 3a ustawy, b) nieprzeprowadzenie czynności ustalających, polegających na: aa) zwróceniu się, do dzielnicowego [...] Komisariatu Policji w G., o udzielenie informacji na temat miejsca faktycznego zamieszkania uprawnionego i pod czyją pieczą faktyczną i bezpośrednią pozostaje małoletni M. K., bb) zasięgnięciu informacji ze szkoły, do której uczęszcza uprawniony, cc) braku jakichkolwiek ustaleń faktycznych, co do sytuacji życiowej uprawnionego, c) pozorność działań organu pierwszej instancji zmierzających do ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego, d) w rezultacie powoływanie się na doręczaną korespondencję w sprawie wezwań, wobec braku rzeczywistych działań mających na celu dokonanie ustaleń, bowiem samo doręczanie korespondencji nie zwalnia organów administracji publicznej od dokonywania prawdziwych ustaleń faktycznych i dokonywania właściwej subsumcji - biorąc pod uwagę treść kierowanej przez niego korespondencji i przedstawianych dowodów, e) pominięcie okoliczności, iż toczy się postępowanie przygotowawcze w sprawie oszustwa alimentacyjnego, dotyczącego oszukańczego procederu A. K., która składając wniosek egzekucyjny i wniosek do Funduszu Alimentacyjnego wprowadziła organy państwowe w błąd, w celu uzyskania korzyści majątkowej na szkodę uprawnionych synów i skarżącego,

4) pominięcie ustaleń sądu rodzinnego w G., w kwestii zamieszkania M. K., a podniesione okoliczności miały wpływ na treść zaskarżonych decyzji,

5) obrazę przepisów prawa procesowego, poprzez naruszenie art. 6 K.p.a., poprzez takie działanie organów administracji publicznej, które skutkuje z naruszeniem przepisów prawa: a) poprzez dowolne przyjęcie, iż skarżący jest dłużnikiem alimentacyjnym uchylającym się od zobowiązań alimentacyjnych na rzecz osoby uprawnionej, podczas gdy przepisy jednoznacznie wskazują, iż nie może zostać uznany za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od świadczeń na rzecz uprawnionych, b) uniemożliwienie realizacji prawa do obrony w postępowaniu administracyjnym, c) nieuwzględnienie hipotezy i dyspozycji art. 5 ust. 3a ustawy podczas, gdy prawidłowe zastosowanie tego przepisu, musiałoby doprowadzić do wydania decyzji o przeciwnej treści, a w konsekwencji uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i umorzenie postępowania w przedmiocie uznania skarżącego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych na rzecz osób uprawnionych,

6) obrazę przepisów prawa procesowego, poprzez naruszenie art. 7 K.p.a., polegające na sprzeniewierzeniu się zasadzie stania na straży praworządności przez ograny administracji, a w konsekwencji niewyjaśnienie dokładnie stanu faktycznego, zmierzającego do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, poprzez bezpodstawne odmawianie skarżącemu statusu strony i odmowę realizacji słusznych praw jako strony, w tym prawa do obrony, jak również bezzasadne i bezkrytyczne uznanie skarżącego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych na rzecz osób uprawnionych, wskutek braku subsumpcji,

7) obrazę przepisów prawa procesowego, poprzez niezastosowanie art. 7b K.p.a., a w konsekwencji brak współdziałania organów administracji publicznej w zakresie niezbędnym do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego sprawy, poprzez odmowę sporządzenia i doręczenia odpisów z akt postępowania, a w konsekwencji podjęcie stosownych kroków prawnych, co prowadzi do pozbawienia strony prawa do obrony, pominięcie złożonych przeze skarżącego dowodów, na okoliczność, iż łoży środki na utrzymanie uprawnionych, jak również tego, że uprawniony M. K. mieszka ze skarżącym i pozostaje on na jego wyłącznym utrzymaniu,

8) obrazę przepisów prawa procesowego, poprzez naruszenie art. 8 § 1 K.p.a., a w konsekwencji takie działanie, które budzi brak zaufania do władzy publicznej, a nadto nie kierowanie się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania, ukrywanie istotnych okoliczności w związku z obciążeniem skarżącego bezpodstawnym obowiązkiem, jak również bezzasadne zastosowanie sankcji poprzez uznanie skarżącego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych na rzecz osób uprawnionych i wynikających z tego konsekwencji,

9) obrazę przepisów prawa procesowego, poprzez naruszenie art. 10 § 1 K.p.a., poprzez uniemożliwienie zapewnienia stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwiającej wypowiedzenie się, co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, co prowadzi do uniemożliwienie realizacji jego praw - tym prawa do obrony, a okoliczności te miały wpływ na treść zaskarżonych decyzji,

10) obrazę przepisów prawa procesowego, poprzez naruszenie art. 28 K.p.a., poprzez bezzasadne odmówienie skarżącemu przyznania statusu strony, pomimo tego, że sprawa dotyczy jego interesu prawnego oraz obowiązku, co wiąże się brakiem możliwości realizacji słusznych praw, jako strony postępowania obciążanej obowiązkami, a w konsekwencji pominięcie legitymacji strony, jaka wynika z treści art. 27 ust. 7 pkt 1 ustawy, a podniesiony zarzut w sposób oczywisty ma istotny wpływ następczy, na fakt bezzasadnego wydania zaskarżonych decyzji,

11) obrazę przepisów prawa procesowego, poprzez naruszenie art. 73 § 1 K.p.a., a w konsekwencji bezzasadne uniemożliwienie realizacji przysługujących skarżącemu praw wynikających z zasady, iż strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów, a w konsekwencji naruszenie jego prawa do obrony, a okoliczności te miały wpływ na wydanie zaskarżonych decyzji,

12) obrazę przepisów prawa procesowego, poprzez naruszenie art. 73 § 2 K.p.a., poprzez brak realizacji wniosku, bowiem strona może żądać uwierzytelnienia odpisów lub kopii akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów, a okoliczności te miały wpływ na treść zaskarżonych decyzji,

13) obrazę przepisów prawa procesowego, poprzez naruszenie art. 77 § 1 K.p.a, dokonanie sprzecznych ustaleń, bowiem z jednej strony organ pierwszej instancji stwierdził, iż skarżący uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego, a w kolejnym zdaniu stwierdził, że zaistniał brak możliwości przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego, co musi prowadzić do stwierdzenia, iż ustalenia zostały poczynione błędnie, bowiem organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a w konsekwencji nie może przyjmować ustaleń w oparciu o nie zebrane materiały i oceniać je na podstawie nie przeprowadzonych dowodów, a podniesione okoliczności miały wpływ na treść zaskarżonych decyzji,

14) obrazę przepisów prawa procesowego, poprzez naruszenie art. 79 § 1 i 2 K.p.a., przez uniemożliwienie skarżącemu korzystania z uprawnień strony i realizacji jego słusznych praw, a w konsekwencji postawienie go w trudnej sytuacji życiowej, a podniesione okoliczności miały wpływ na treść zaskarżonych decyzji,

15) obrazę przepisów prawa procesowego, poprzez naruszenie art. 107 § 3 K.p.a., poprzez nie wypełnienie przesłanek wymaganych w uzasadnieniu obydwu decyzji, skutkujące wadliwością tych decyzji,

16) brak rozważań organów administracji publicznej w uzasadnieniu zaskarżonych decyzji, co stoi w sprzeczności z pogłębianiem za zaufania do tych organów i wskazuje na brak należytej staranności przy rozpatrywaniu zagadnień w zaskarżonych decyzjach,

17) naruszenie art. 4 ust 1 i 2 ustawy poprzez nie przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego, a w konsekwencji nie ustalenie stanu faktycznego, bowiem gdyby wywiad alimentacyjny został przeprowadzony to musiałby doprowadzić do stwierdzenia, iż postępowanie w przedmiocie ściągania alimentów jest bezpodstawne; syn M. mieszka ze skarżącym - jakże zatem ma płacić alimenty na jego utrzymanie i jednocześnie zaspakajać jego potrzeby, taka sytuacja jest absurdalna i świadczy o wadliwym ustaleniu stanu faktycznego, a podniesione okoliczności miały wpływ na treść zaskarżonych decyzji,

18) naruszenie art. 5 ust 3a ustawy poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy prawidłowo zastosowana subsumcja oparta o całokształt materiału dowodowego przy zastosowaniu powołanego przepisu, musiałaby doprowadzić do uchylenia decyzji organu pierwszej instancji i umorzenia postępowania,

19) naruszenie art. 27 ust 7 pkt 1 ustawy poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy prawidłowe zastosowanie tego przepisu wskazuje na posiadanie przez skarżącego przymiotu strony w postępowaniu administracyjnym, a podniesione okoliczności miały wpływ na treść zaskarżonych decyzji,

20) obrazę przepisów prawa procesowego w postaci art. 2 Konstytucji RP, poprzez niezastosowanie tego przepisu, podczas gdy jego prawidłowe zastosowanie powinno na gruncie prawa prowadzić do ustalenie jego statusu jako strony, a podniesione okoliczności miały wpływ na treść zaskarżonych decyzji,

21) bezkrytyczne i bezrefleksyjne kopiowanie i powoływanie w treści zaskarżonej decyzji przepisów, przy jednoczesnym ignorowaniu zasad prawa administracyjnego, oraz przepisów związanych z ustaleniem stanu faktycznego stanowiącego podstawę do subsumcji,

22) brak odniesienia przez Kolegium do argumentacji powołanej w odwołaniu,

Skarżący wskazał, że podtrzymuje stanowisko zawarte w odwołaniu, w tym

wszystkie sformułowane w nim zarzuty.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko dotychczas prezentowane w sprawie.

W piśmie z dnia 24 lipca 2018 r. skarżący wniósł o przeprowadzenie przez Sąd, na podstawie art. 106 § 5 p.p.s.a., dowodu ze sprawozdań Społecznego Kuratora Sądowego M. S., w sprawie nadzoru kuratorskiego prowadzonego w sprawie pod sygn. akt [...] na okoliczność sprzeczności ustaleń dokonanych przez organ I instancji z ustaleniami kuratora w szczególności w zakresie miejsca zamieszkania małoletniego M. K.. Wniósł również o przeprowadzenie dowodu z akt sprawy [...] Sądu Rejonowego w G. o wydanie A. K. małoletniego M. K., bowiem złożenie przez matkę wniosku we wskazanym zakresie potwierdza, że syn M. K. mieszka z ojcem. W ocenie skarżącego organy obu instancji wadliwie ustaliły okoliczności faktyczne sprawy, a decyzje oparte są na ustaleniach dowolnych. Ponadto zarzucił, że uzasadnienie faktyczne decyzji nie spełnia wymagań art. 107 § 3 K.p.a. Ponownie stwierdził, że naruszono art. 7. art. 7b, art. 8 § 1, art. 9, art.10 § 1, art.77 § 1 i art. 80 K.p.a. Skarżący załączył do pisma kserokopie sprawozdań z przebiegu nadzoru kuratorskiego wraz z ich zatwierdzeniem za III kwartał 2017.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zaważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188, ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, ze zm. - dalej "p.p.s.a.") polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a., w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną.

Wyjaśnić również należy, że regułą obowiązującą w postępowaniu sądowym jest, że Sąd rozpoznaje i rozstrzyga sprawę na podstawie akt sprawy przedstawionych przez organ. Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, że sąd przy ocenie legalności zaskarżonej decyzji bierze pod uwagę okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw jej wydania. Sąd ma obowiązek ocenić, czy zebrany w postępowaniu administracyjnym materiał dowodowy jest pełny, został prawidłowo zebrany i jest wystarczający do ustalenia stanu faktycznego, jaki stan faktyczny sprawy wynika z akt sprawy i czy w świetle istniejącego wówczas stanu prawnego podjęte przez organ rozstrzygnięcie sprawy jest zgodne z obowiązującym prawem. Nie jest dopuszczalne przeprowadzenie postępowania dowodowego przez sąd z naruszeniem przesłanek zawartych w art. 106 § 3 p.p.s.a., czy oparcia orzeczenia na własnych ustaleniach sądu, tzn. dowodach lub faktach nieznajdujących odzwierciedlenia w aktach sprawy, o ile nie znajduje to umocowania w art. 106 § 3 p.p.s.a. (por. wyrok NSA z dnia 26 maja 2010 r. sygn. akt I FSK 497/09; LEX nr 594014).

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w tak zakreślonych granicach kognicji, Sąd doszedł do przekonania, że nie mogła się ona ostać w obrocie prawnym, gdyż organ II instancji – wbrew obowiązkowi wynikającemu z zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art. 15 K.p.a.) – nie rozpoznał przedmiotowej sprawy po raz drugi w jej całokształcie, według stanu prawnego i faktycznego aktualnego na dzień orzekania przez ten organ. W szczególności Kolegium nie zweryfikowało dostatecznie wnikliwe ustaleń organu I instancji, jak tego wymagały art. 7 i art. 77 § 1 w zw. z art. 140 K.p.a., nie rozważyło i nie ustosunkowało się do zarzutów odwołania – a w każdym razie nie dało wyrazu takim rozważaniom w uzasadnieniu swej decyzji, które nie spełnia wymagań wynikających z art. 107 § 3 w związku z art. 140 K.p.a. – ponadto nie uzupełniło, w trybie art.136 k.p.a., materiału dowodowego w niezbędnym zakresie, wyznaczonym treścią przepisów prawa materialnego znajdujących zastosowanie w rozpatrywanej sprawie.

Przedmiotem zaskarżonej decyzji jest decyzja uznająca skarżącego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.

Podstawę rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2017 r., poz. 489, ze zm. – dalej "ustawa).

Art. 5 ust. 2 ustawy przewiduje, że w przypadku gdy dłużnik alimentacyjny nie może wywiązać się ze swoich zobowiązań z powodu braku zatrudnienia, organ właściwy dłużnika:

1) zobowiązuje dłużnika alimentacyjnego do zarejestrowania się jako bezrobotny albo jako poszukujący pracy w przypadku braku możliwości zarejestrowania się jako bezrobotny;

2) informuje właściwy powiatowy urząd pracy o potrzebie aktywizacji zawodowej dłużnika alimentacyjnego.

Ustęp 3 stanowi natomiast, że w przypadku gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił:

1) złożenia oświadczenia majątkowego,

2) zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy,

3) bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych

- organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.

Stosownie do ustępu 3a ww. przepisu decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się wobec dłużnika alimentacyjnego, który przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów.

Z przytoczonych przepisów, obowiązujących na dzień wydania zaskarżonej decyzji, wynika, iż postępowanie w sprawie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązania alimentacyjnego może zostać wszczęte po wystąpieniu jednej z przesłanek z art. 5 ust. 3 ustawy. Jednakże przed wydaniem decyzji organy administracji zobowiązane są do ustalenia, czy w konkretnej sprawie wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 5 ust. 3a ustawy, tj. czy przez okres ostatnich 6 miesięcy dłużnik alimentacyjny wywiązywał się z obowiązku alimentacyjnego w każdym miesiącu, w kwocie nie niższej niż 50 % kwoty bieżąco ustalonych alimentów.

W niniejszej sprawie jest poza sporem, że skarżący nie zastosował się do wezwania z 28 września 2017 r. i nie stawił się w OPS celem umożliwienia przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego oraz odebrania oświadczenia majątkowego. W konsekwencji ziściła się przynajmniej jedna z przesłanek wymienionych w przepisie art. 5 ust. 3 ustawy – w postaci uniemożliwienia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego – co uprawniało Prezydenta Miasta do wszczęcia postępowania w sprawie uznania skarżącego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.

Sporną w rozpoznawanej sprawie pozostawała kwestia, czy skarżący wywiązywał się ze zobowiązań alimentacyjnych w sposób określony w art. 5 ust. 3a ustawy tj. czy "przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów."

Powinności wyjaśnienia tych okoliczności organy obu instancji nie wykonały w sposób należyty.

W pierwszej kolejności organy nie wyjaśniły, jaka jest kwota bieżących alimentów, którą zobowiązany był uiszczać dłużnik – kwota ta nie została wskazana w decyzji organu pierwszej instancji. Natomiast organ odwoławczy stwierdził, że w aktach sprawy znajduje się wyrok (winno być postanowienie) Sądu Apelacyjnego w K. [...] z dnia [...]r. sygn. akt. [...] na podstawie, którego skarżący został zobowiązany do łożenia na rzecz małoletnich synów - M. i A. - po 300 zł na każdego z nich zasadniczo podzielając ustalenia organu pierwszej instancji. W aktach sprawy znajduje się również decyzja Prezydenta Miasta G. z dnia [...]r. przyznająca A. K. prawo do świadczeń alimentacyjnych na obydwu synów, z którą nie zgadza się skarżący. Jednakże zarzuty podnoszone w tym zakresie przez skarżącego nie mają znaczenia w realiach sprawy rozpatrywanej w niniejszym postępowaniu.

Koniecznym jest przypomnienie, że wniesienie przez stronę odwołania od decyzji organu pierwszej instancji przenosi na organ odwoławczy obowiązek ponownego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy. Co więcej, postępowanie odwoławcze nie może polegać na weryfikacji decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji, tylko na ponownym rozpoznaniu sprawy administracyjnej w jej całokształcie. Niewystarczające dla wypełnienia tego obowiązku jest przytoczenie przez organ odwoławczy uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji, bez dokonania własnych w tym zakresie ocen czy analiz stanu faktycznego, w tym jego kompletności. Organ odwoławczy uprawniony jest bowiem, stosownie do art. 136 K.p.a. do uzupełnienia materiału dowodowego poprzez przeprowadzenie dodatkowych dowodów lub zlecenie ich przeprowadzenia organowi pierwszej instancji (por. m.in. wyrok NSA z dnia 7 lutego 2017 r., sygn. akt II OSK 1267/15; wyrok NSA z dnia 7 lutego 2017 r., sygn. akt II OSK 1266/15). Wskazany obowiązek stanowi refleks generalnej reguły – mającej swe źródło w ogólnej zasadzie dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art. 15 k.p.a.) – zgodnie z którą organ odwoławczy rozpoznaje sprawę ponownie merytorycznie w jej całokształcie, a nie tylko ogranicza się do kontroli prawidłowości zaskarżonego rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji. Wniesienie odwołania od decyzji wywołuje bowiem skutek prawny w postaci uruchomienia postępowania odwoławczego, przenosząc na organ odwoławczy kompetencje do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy wcześniej rozstrzygniętej decyzją nieostateczną organu pierwszej instancji (por. B. Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Warszawa 2013, art. 138, Nb 1 i 5, i powołane tam orzecznictwo). To z kolei implikuje m.in. konieczność uwzględniania przez organ odwoławczy wszelkich zmian w stanie faktycznym i prawnym sprawy, jakie zaszły po wydaniu decyzji w pierwszej instancji (por. m.in. wyroki NSA: z 21.06.2012 r., I OSK 767/11; z 01.02.2012 r., II OSK 2176/10; z 07.07.1998 r., IV SA 451/88 – CBOSA; por też: B. Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks..., art. 138, Nb 1; A. Wróbel [w:] M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, LEX/el. 2014, uw. I.7 do art. 138) .

W okolicznościach rozpatrywanej sprawy zasadnicza powinność orzekania przez organ odwoławczy na podstawie aktualnego stanu faktycznego i prawnego implikowała obowiązek powtórnego zbadania przez ten organ m.in czy jeden synów faktycznie zamieszkuje ze skarżącym i czy tenże syn jest wyłącznie na utrzymaniu skarżącego oraz sposobu wywiązywania się przez skarżącego ze zobowiązań alimentacyjnych "w okresie ostatnich 6 miesięcy".

W tym kontekście wskazać należy, że organ odwoławczy nie ustalił prawidłowo okresu, w jakim należało zbadać sposób wywiązywania się przez dłużnika ze zobowiązań alimentacyjnych. Użyte w art. 5 ust. 3a ustawy sformułowanie "ostatnich 6 miesięcy" należy rozumieć jako okres kolejnych sześciu miesięcy kalendarzowych bezpośrednio poprzedzających miesiąc, w którym dochodzi do wydania orzeczenia w sprawie. W analizowanym kontekście ostatni" znaczy tyle co "taki, po którym nie ma innego" (por. Uniwersalny Słownik Języka Polskiego, pod red. S. Dubisza, Warszawa 2003 r.) W ocenie Sądu nie wykazano spełnienia przesłanki. Organ odwoławczy ograniczył się jedynie do skontrolowania okresu ustalonego przez organ pierwszej instancji. Tymczasem obowiązkiem SKO było prawidłowo ustalić i zbadać okres ostatnich sześciu miesięcy przypadających bezpośrednio przed wydaniem decyzji przez ten organ, a nie przez organ pierwszej instancji. Skoro zatem decyzja drugoinstancyjna zapadła w dniu [...]r. – to przed jej wydaniem SKO winno zbadać, w trybie art. 136 K.p.a., okres od września 2017 r. do lutego 2018 r., czego jednak błędnie nie uczyniło. W związku z powyższym uchybieniem pozostaje kolejne naruszenie, jakiego dopuścił się organ odwoławczy przy wydaniu zaskarżonej decyzji, polegające na nieodniesieniu się w uzasadnieniu tej decyzji do zarzutów odwołania oraz treści pisma uzupełniającego odwołanie, mimo że skarżący podniósł w nim istotną okoliczność, która powinna zostać przez SKO zweryfikowana – skarżący wskazywał bowiem, że jeden z synów zamieszkuje z nim i to skarżący ponosi koszty jego utrzymania, a nadto bezpośrednio łoży na utrzymanie drugiego z synów zamieszkującego z matka. Powinnością organu odwoławczego było więc zażądanie od skarżącego wszystkich dokumentów, z których wynikałoby na czyją rzecz i w jakich wysokościach reguluje należności alimentacyjne w ostatnich 6 miesiącach. Organ odwoławczy nie podjął w tym zakresie czynności i tym samym nie tylko nie wyjaśnił wszechstronnie sprawy, czym naruszył art. 7 K.p.a. i art. 77 § 1 K.p.a., ale także poprzez brak zażądania od skarżącego dowodów na poparcie swoich twierdzeń i niezawiadomienie go o zakończeniu postępowania dowodowego i możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań naruszył zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu (art. 10 § 1 K.p.a.),

Uchybienie to mogło mieć zaś istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem w przypadku potwierdzenia przez organ odwoławczy okoliczności zamieszkiwania syna ze skarżącym i całkowitego utrzymywania tegoż syna przez skarżącego istnieje duże prawdopodobieństwo, że alimentacja utrzymuje się na poziomie 50%. Organ odwoławczy winien przy tym ustalić, czy zamieszkiwanie syna u skarżącego dotyczy 6 miesięcy przed orzekaniem przez SKO. Ponadto winien ewentualnie ocenić, czy skarżący wykazał wysokość wydatków ponoszonych bezpośrednio na synów.

W tym miejscu należy zaznaczyć, że obowiązek odniesienia się przez organ odwoławczy do zarzutów podniesionych w odwołaniu stanowi kolejny z istotnych i niekwestionowanych elementów wyżej powołanej zasady dwuinstancyjności postępowania. W orzecznictwie podkreśla się, że istotą postępowania odwoławczego jest ponowne rozpatrzenie i rozstrzygnięcie sprawy, a w szczególności ustosunkowanie się do wszystkich zarzutów podniesionych w odwołaniu (por. wyrok WSA z 18 sierpnia 2010 r., IV SA/Wa 622/10, CBOSA). Niewystarczające dla wypełnienia tego obowiązku jest przytoczenie przez organ odwoławczy uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji, bez dokonania własnych w tym zakresie ocen czy analiz stanu faktycznego, w tym jego kompletności. Organ odwoławczy uprawniony jest bowiem, stosownie do art. 136 K.p.a. do uzupełnienia materiału dowodowego poprzez przeprowadzenie dodatkowych dowodów lub zlecenie ich przeprowadzenia organowi pierwszej instancji (por. m.in. wyrok NSA z dnia 7 lutego 2017 r., sygn. akt II OSK 1267/15; wyrok NSA z dnia 7 lutego 2017 r., sygn. akt II OSK 1266/15). Brak w motywach decyzji jakiegokolwiek ustosunkowania się do zarzutów odwołania uzasadnia nie tylko uznanie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem podstawowych zasad postępowania odwoławczego, ale jednocześnie daje podstawę do stwierdzenia, że przy tego rodzaju postępowaniu pod znakiem zapytania pozostają gwarancje wynikające z zasady dwuinstancyjności (por. wyrok NSA z 27 maja 1998 r., IV SA 1130/96, CBOSA; por. także wyroki WSA: z 5 listopada 2010 r., I SA/Wa 539/10; z 2 grudnia.2008 r., II SA/Rz 502/08; z 5 marca 2014 r., IV SA/Po 1084/13 – CBOSA). Brak odniesienia się przez organ rozstrzygający sprawę do podnoszonych przez stronę zarzutów stanowi naruszenie prawa procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, a to z kolei skutkuje uchyleniem zaskarżonej decyzji.

Z przywołanych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

Ponownie rozpoznając sprawę SKO przeprowadzi uzupełniające postępowanie wyjaśniające we wskazanym wyżej zakresie i w zależności od jego wyniku wyda stosowne rozstrzygnięcie, należycie je uzasadniając, jak tego wymaga art. 107 § 3 w związku z art. 140 K.p.a.