Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 660/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2020-03-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 24 ust. 5
journal: Dz.U. 2019 poz 300
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c)
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Robert Hałabis (sprawozdawca), Sędziowie: Sędzia WSA Jerzy Drwal, Sędzia WSA Anna Strzelec, Protokolant: Asystent sędziego Katarzyna Sugier po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 27 lutego 2020 r. sprawy ze skargi S. S. na decyzję Z. Oddział w B.-B. z dnia [...] września 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2019 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. B., po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. nr [...] z dnia [...] maja 2019 r. o odmowie umorzenia skarżącemu S. S.: należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników, w części finansowanej przez płatnika składek za okres [...]/1997 i [...]/1998 oraz należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek za okres [...]/1997-[...]/1997, [...]/1997, [...]/1998 i [...]/1998 – w łącznej kwocie [...]zł, a także należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek za okres [...]/1997-[...]/1997, [...]/1997, [...]/1998 i [...]/1998 – w łącznej kwocie [...]zł.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji i akt sprawy wynika, że skarżący pismem z dnia [...] marca 2019 r. zwrócił się do organu z prośbą o umorzenie należności z tytułu zaległych składek. Powołał się na swoją trudną sytuację finansową. Jednocześnie zakwestionował rozstrzygnięcie innej sprawy w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od zaległych składek twierdząc, że należności składkowe uległy przedawnieniu. Odwołując się do judykatury sądów administracyjnych wskazał, że przepis art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP, gdyż ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie wykluczyło przedawnienia spornych należności składkowych zabezpieczonych hipoteką, co oznacza, że termin przedawnienia biegł na zasadach ogólnych. Organ tego nie uwzględnił, a powinien wziąć to pod uwagę przy analizie sprawy.

Ustalono, że skarżący do dnia [...] grudnia 2006 r. prowadził działalność gospodarczą w zakresie upraw rolnych połączonych z chowem i hodowlą zwierząt. Aktualnie figuruje w danych jako pracownik podlegający ubezpieczeniom, zatrudniony w firmie "E. W.". Podstawa wymiaru składek w miesiącu marcu 2019 r. wynosiła [...] zł brutto ([...] zł netto). W toku postępowania wyjaśniającego skarżący nie złożył żadnych dokumentów obrazujących jego sytuację materialną, finansową i zdrowotną, a także nie przedłożył oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej. Z uzyskanych informacji wynika, że skarżący jest żonaty z T. S.-S. od [...] kwietnia 1983 r., z którą zamieszkuje. Jest ona zatrudniona w firmie "G. " w pełnym wymiarze czasu pracy, z czego osiąga dochody. Skarżący jest także współwłaścicielem w ˝ części nieruchomości położonej w miejscowości P., o powierzchni [...] ha (pozostała część należy do jego żony). Na nieruchomości tej o wartości [...] zł ustanowiono zabezpieczenie hipoteczne na rzecz ZUS – w łącznej kwocie [...]zł, a na rzecz innych wierzycieli – w łącznej kwocie [...]zł. W związku z zadłużeniem organ wszczynał wobec dłużnika postępowania egzekucyjne, które były tylko częściowo tylko skuteczne, bowiem dłużnik przebywał za granicą.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych przystępując do rozpatrzenia zgłoszonego wniosku o umorzenie zaległości, w pierwszej kolejności dokonał ustaleń i oceny – jak stwierdził – z punktu widzenia przesłanek prowadzących do przedawnienia. Aktualnie nieopłacone należności mogą być dochodzone jedynie z przedmiotu hipoteki. Dlatego organ rozważa możliwość wdrożenia postępowania egzekucyjnego ze składnika majątkowego w postaci nieruchomości. Opisując zmieniający się stan prawny w kwestii przedawnienia organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (w brzmieniu obowiązującym od dnia [...] stycznia 2012 r.), należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Według zaś 24 ust. 5 ustawy, nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę, liczonych do dnia przedawnienia.

W opisanych okolicznościach Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. decyzją z dnia [...] maja 2019 r. wniosek skarżącego rozstrzygnął negatywnie stwierdzając, że nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne według art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a także skarżący nie wykazał zgodnie z art. 28 ust. 3a ustawy, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną oraz zdrowotną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jego gospodarstwa domowego, jak również, aby powstanie zadłużenia było następstwem jakiegoś szczególnego zdarzenia.

Skarżący wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym stwierdził, że zaległe składki oraz odsetki uległy przedawnieniu. W jego ocenie przepis art. 24

ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, na który powołał się organ, a zgodnie z którym nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem (...), należy odczytywać przez pryzmat wyroku Trybunału Konstytucyjnego zapadłego w sprawie sygn. akt SK 40/12. Z odwołaniem się do judykatury skarżący argumentował, że art. 24 ust. 5 ustawy należy ocenić jako niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP, a zatem ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie wyklucza przedawnienia zobowiązania zabezpieczonego hipoteką, co oznacza, że termin przedawnienia należności składkowych biegnie na zasadach ogólnych.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2019 r. organ odwoławczy podtrzymał swoje stanowisko.

W uzasadnieniu swojej decyzji wyjaśnił, że w pierwszej instancji dokonano prawidłowych ustaleń dotyczących kwestii przedawnienia. Z ustaleń tych wynika, że wnioskiem o umorzenie objęte zostały należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres od [...]/1997 do [...]/1998. Aktualnie nieopłacone należności mogą być dochodzone jedynie z przedmiotu hipoteki. Przepis art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stanowi, że nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia.

W kontekście uznania przez Trybunał Konstytucyjny niekonstytucyjności przepisu art. 70 § 6 ustawy z dnia [...] sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa, w brzmieniu obowiązującym od [...] stycznia 1998 r. do [...] grudnia 2002 r., organ wskazał, że powyższe orzeczenie Trybunału zostało wydane tylko i wyłącznie w przedmiocie zgłoszonej skargi konstytucyjnej, co jest wyrazem zasady nieingerowania przez Trybunał w obowiązujące przepisy prawa ponad przedmiot skargi. Przywołane orzeczenie rozstrzygało zatem wyłącznie o konstytucyjności przepisów art. 33 § 2 w związku z art. 33 § 1 oraz art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej, czyli ustawy, która jest aktem prawnym zawierającym ogólne unormowania prawa podatkowego materialnego i procesowego, odnoszącym się wprost do podatków w rozumieniu art. 6 tej ustawy. W uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny podniósł, że w dacie wydawania orzeczenia, przepis art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej już nie obowiązywał, natomiast jego treść została zamieszczona – po nowelizacji – w przepisie art. 70 § 8 tej ustawy. Ten ostatni przepis nie był wprawdzie formalnie przedmiotem orzekania, lecz w sposób oczywisty mają do niego zastosowanie te same zastrzeżenia konstytucyjne, które podniesione zostały w omawianym wyroku. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego uzasadnia to konieczność podjęcia przez ustawodawcę – w ramach realizacji wyroku – działań mających na celu wyeliminowanie z systemu prawnego także art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej. Tak zaprezentowane stanowisko Trybunału Konstytucyjnego może skłaniać sądy administracyjne do stosowania prokonstytucyjnej wykładni art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej, gdyż posiada on treść praktycznie tożsamą w porównaniu z tą, jaką posiadał zakwestionowany przez Trybunał art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej. Zdaniem organu, zastosowanie tego rodzaju wykładni w odniesieniu do art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jest jednak nieuzasadnione i nie znajduje racjonalnych podstaw, gdyż ustawa ta zawiera przepis art. 31 wskazujący konkretne przepisy Ordynacji podatkowej, które należy stosować do należności z tytułu składek odpowiednio, czyli z uwzględnieniem specyfiki ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Podkreślono również, że w art. 31 tej ustawy nigdy nie było odesłania do treści art. 70 § 6, ani też do aktualnego brzmienia art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej. W odniesieniu do stwierdzonej niezgodności z Konstytucją art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej, w brzmieniu obowiązującym od [...] stycznia 1998 r. do [...] grudnia 2002 r., zdaniem organu pozostaje ona bez znaczenia dla należności z tytułu składek, o których mowa w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych. Analogiczne brzmienie art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i uznanej za niekonstytucyjną normy art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej, nie może być podstawą do uznania, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego ma zastosowanie do art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zasadą jest bowiem domniemanie konstytucyjności powszechnie obowiązującej i nieuchylonej normy prawnej. Zakład jako organ administracji publicznej jest zaś związany obowiązującymi przepisami prawa i nie może we własnym zakresie dokonywać oceny konstytucyjności poszczególnych regulacji prawnych, ani kierować się oceną innych organów sądowych niż Trybunał Konstytucyjny. ZUS stwierdził też, że należności składkowe zabezpieczone hipoteką nadal istnieją po upływie okresu przedawnienia. Odwołując się do judykatury wskazano również, że nie jest rzeczą organu administracji publicznej – przy rozważaniu możliwości zastosowania w sprawie przepisów ustaw – ocena konstytucyjności tych przepisów, nawet przez pryzmat rozstrzygnięć Trybunału Konstytucyjnego dotyczących innych, także analogicznych unormowań. Nadto sprawa konstytucyjności art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych została przedstawiona do oceny Trybunałowi Konstytucyjnemu (w sprawie sygn. akt P 2/18), w pytaniu prawnym Sądu Okręgowego w G. z dnia [...] lutego 2018 r. i na obecną chwilę nie została rozstrzygnięta.

Mając to na uwadze organ uznał, że w niniejszej sprawie brak było przesłanki całkowitej nieściągalności zdefiniowanej w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, której istnienie mogłoby uzasadnić podjęcie decyzji zgodnej z wnioskiem skarżącego. Brak było również podstaw do umorzenia należności z tytułu składek pomimo braku całkowitej nieściągalności, w oparciu o regulacje zawarte w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasada umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Organ argumentował także, że o istnieniu ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz zobiektywizowane kryteria i nie wystarczy, że zobowiązany wskaże na uciążliwości i trudności w zapłacie narosłych należności, bo w takich przypadkach istnienie uciążliwości i trudności jest oczywiste. Zgromadzone dowody nie wskazują na to, że zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych, natomiast było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Priorytetem dla przedsiębiorcy powinno być zaś gromadzenie dostatecznych środków na pokrycie kosztów działalności gospodarczej, a tym samym obowiązkowych składek. Składki są publicznym świadczeniem o charakterze powszechnym i powyższego obowiązku ustawodawca nie uzależnił od osiąganego wyniku finansowego płatnika. Z uwagi na brak informacji na temat ponoszonych kosztów utrzymania i pozostałych zobowiązań skarżącego nie było możliwe przeprowadzenie kompleksowej analizy sytuacji finansowej strony. Skarżący nie przedłożył też żadnej dokumentacji świadczącej o jego stanie zdrowia. Tym samym nie udowodnił, że nie może uzyskiwać dochodów ze względu na własny stan zdrowia lub w związku z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Organ dodał, że udzielenie ulgi, w tym umorzenie zaległych składek, nie może być traktowane jako sposób na rozwiązywanie problemów finansowych zobowiązanego, co skutkuje przerzuceniem ciężarów podatkowych na resztę społeczeństwa. Dlatego względy społeczne wymagają, aby zobowiązanie publicznoprawne było realizowane, a płatnik nie był pochopnie z niego zwalniany.

W skardze na powyższą ostateczną decyzję organu odwoławczego skarżący S. S. wniósł o jej uchylenie w całości oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji wydanej w pierwszej instancji.

Zaskarżonej decyzji zarzucił obrazę przepisów prawa materialnego, to jest art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, poprzez błędną jego wykładnie i przyjęcie, że zobowiązanie zabezpieczone hipoteką przymusową nie przedawnia się, podczas gdy okoliczność ta nie wyklucza przedawnienia na zasadach ogólnych.

W uzasadnieniu skargi skarżący odwołując się do judykatury sądów administracyjnych argumentował, że powołany przepis objęty jest takim samymi zastrzeżeniami co do jego konstytucyjności jak uregulowanie art. 70 § 8 ustawy Ordynacja podatkowa, który brzmi analogicznie jak obowiązujący do 31 grudnia 2002 r. art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej, poddany kontroli pod względem zgodności

z Konstytucją. Obowiązkiem sądów jest zaś dokonywanie kompleksowej interpretacji prawa uwzględniającej nie tylko czysto językowe brzmienie danej jednostki redakcyjnej aktu normatywnego, ale również jego wykładnia systemowa i celowościowa.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoją dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga jest – co do zasady – usprawiedliwiona, a w szczególności w zakresie wniosku o uchylenie zaskarżonej decyzji.

Na wstępie wymaga zwrócenia uwagi, że uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych określone przepisami art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm. – dalej jako "p.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli legalności działalności administracji publicznej, a zatem kontroli tej działalności pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie ocenie podlega to, czy zaskarżony akt organu odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jego wydania nie było obciążone wadami prawnymi uzasadniającymi uchylenie zapadłego rozstrzygnięcia, bądź stwierdzenie nieważności takiego aktu. Daje temu wyraz przepis art. 145 § 1 p.p.s.a. pkt 1 lit. a-c, który stanowi, że sąd administracyjny uwzględniając skargę uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, albo też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Warunkiem prawidłowego rozstrzygnięcia każdej sprawy administracyjnej, w tym również w zakresie prawidłowości przyjętych jego podstaw prawnych, jest niewadliwe przeprowadzenie postępowania administracyjnego zakończonego dokonaniem koniecznych dla rozstrzygnięcia sprawy oraz nie budzących wątpliwości ustaleń faktycznych na podstawie przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Stosownie do przepisu art. 7 k.p.a., w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zgodnie natomiast z przepisami art. 77 § 1 i 80 k.p.a., organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a następnie na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona.

Przez rozpatrzenie całego materiału dowodowego należy rozumieć uwzględnienie wszystkich dowodów przeprowadzonych w postępowaniu, jak również uwzględnienie wszystkich okoliczności towarzyszących przeprowadzeniu poszczególnych dowodów, mających znaczenie dla oceny ich mocy i wiarygodności. To dlatego ocena dowodów powinna być oparta na wszechstronnej analizie całokształtu materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.). Organy administracji publicznej są więc na podstawie przytoczonych przepisów zobowiązane do podjęcia wszelkich niezbędnych czynności proceduralnych w celu zebrania pełnego materiału dowodowego, dopiero bowiem wówczas mogą ocenić, czy dana okoliczność została należycie wyjaśniona i udowodniona. Ocena całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego powinna znaleźć swoje odpowiednie odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, które stanowi jej integralną część (art. 107 k.p.a.). Jego zadaniem jest wyjaśnienie motywów podjętego przez organ rozstrzygnięcia. Zgodnie z nakazem wynikającym z art. 107 § 3 k.p.a., uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne odnosi się do wyjaśnienia podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem i wyjaśnieniem właściwych przepisów prawa. Braki uzasadnienia w tym zakresie dotyczące decyzji o charakterze uznaniowym – w przypadku jej zaskarżenia – uniemożliwiają ustalenie, czy organ nie przekroczył granic przyznanego mu prawem uznania administracyjnego. Swobodne uznanie nie może być tożsame z dowolnością. Zaakcentować przy tym należy, że przez właściwe motywowanie decyzji organ realizuje również istotną w prawie administracyjnym "zasadę przekonywania" wyrażoną w art. 11 k.p.a.

W konsekwencji oceniając w świetle powyższych reguł zaskarżoną decyzję stwierdzić należało, że organ dopuścił się naruszenia reguł procesowych przewidzianych przepisami art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Wskazane przepisy postępowania administracyjnego zostały przy tym naruszone przez organ w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Skoro przedmiotem niniejszej sprawy było żądanie skarżącego dotyczące umorzenia jego zaległości składkowych, bowiem żądanie w przedmiocie umorzenia odsetek od zaległych składek zostało już rozstrzygnięte w odrębnej sprawie, a podstawowym argumentem zgłoszonego przez stronę żądania było twierdzenie, że zaległe składki uległy już przedawnieniu, to podstawowym obowiązkiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych było w ogóle ustalenie, czy objęte żądaniem umorzenia składki rzeczywiście przedawniły się, czy też nie. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ przeszedł nad tym zagadnieniem do porządku, bez dokonywania w tym zakresie jakichkolwiek ustaleń faktycznych, a znaczną część własnej argumentacji poświęcił już dalszym rozważaniom dotyczącym znaczenia przepisu art. 24 ust. 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266 – dalej jako "ustawa" lub "u.s.u.s.") dla sposobu rozstrzygnięcia tej sprawy.

Tymczasem z tego względu, że nie dokonano żadnych ustaleń w omawianym zakresie, nie jest możliwe dokonanie należytej kontroli sądowoadministracyjnej, bowiem nie jest na obecnym etapie możliwe wiążące przesądzenie tego, czy powołany przepis art. 24 ust. 5 u.s.u.s. miał w ogóle w tej sprawie zastosowanie. Kwestia ta może się oczywiście zaktualizować, ale przy założeniu, że doszło do upływu terminu przedawnienia należności składkowych objętych żądaniem strony. Jednakże trzeba podkreślić, że w administracyjnych aktach sprawy brak szczegółowych ustaleń odnośnie okoliczności, które na bieg terminu przedawnienia mogły mieć wpływ. Chodzi w szczególności – przede wszystkim – o okoliczności związane z ewentualnym zawieszeniem lub przerwaniem biegu terminu przedawnienia omawianych zaległości składkowych. Choć ze stanowiska organu wynika, że wobec skarżącego jako dłużnika była w przeszłości prowadzona egzekucja zaległych składek, to organ zupełnie nie wyjaśnił, jaki miała ona wpływ na te zaległości, których umorzenia domagał się skarżący i czy ewentualne przedawnienie jednak nastąpiło, czy też nie. Jest to kwestia podstawowa w dalszych ewentualnych rozważaniach dotyczących zasadności wniosku o umorzenie zaległych składek, również przy uwzględnieniu wskazywanych przez skarżącego argumentów dotyczących konstytucyjności przepisu art. 24 ust. 5 u.s.u.s., według którego, nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia.

W każdym przypadku przy rozpatrywaniu wniosku dłużnika o umorzenie zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne niezbędne jest ustalenie w pierwszej kolejności ich wymagalności na dzień wydania decyzji. Ustalenia takie powinny zostać dokonane przed analizą wystąpienia przesłanek warunkujących dopuszczalność umorzenia zaległych należności. Wniosek strony o umorzenie zaległości nie rozstrzyga bowiem ani o istnieniu zaległości, ani też o ich wysokości. To organ bowiem obowiązany jest samodzielnie zweryfikować w toku postępowania w przedmiocie umorzenia składek, czy zaległości w ogóle jeszcze istnieją. Wygaśnięcie zobowiązań na skutek przedawnienia oznacza natomiast, że pomimo niezaspokojenia wierzyciela stosunek zobowiązaniowy przestaje istnieć z mocy prawa. Dotyczy to nie tylko należności głównej, lecz również roszczeń ubocznych, takich jak odsetki za zwłokę od tego rodzaju należności. Odsetki za zwłokę nie są bowiem świadczeniem samodzielnym i oderwanym od zaległości składkowej, lecz mają charakter akcesoryjny w stosunku do należności głównej, którą stanowi zaległość składkowa. Przez to dzielą jej los, co oznacza, że jeśli należność główna uległa już przedawnieniu, to przedawnieniu uległy także odsetki. Przedawnienie jest przy tym uwzględniane z urzędu (art. 31 u.s.u.s. w zw. z art. 59 § 1 pkt 9 Ordynacji podatkowej). Z tych przyczyn niedopuszczalne jest objęcie postępowaniem i rozstrzygnięciem w przedmiocie umorzenia zaległych składek tych należności, które nie istnieją, bądź już wygasły na skutek ich przedawnienia. Tylko wobec faktycznie istniejących należności możliwe jest rozstrzygnięcie merytoryczne, załatwiające sprawę co do istoty (pozytywnie lub negatywnie), a więc albo poprzez umorzenie zaległych składek w całości lub części, albo poprzez odmowę ich umorzenia. Skoro zaś w niniejszej sprawie organ w ogóle nie ustalił, czy składki za lata 1997-1998, o których umorzenie skarżący wnioskował były wymagalne, to nie wyjaśnił należycie stanu faktycznego sprawy, naruszając tym samym przepisy art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uzasadniało to uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.

Należy także zauważyć, że prawidłowe ustalenia faktyczne są tym bardziej istotne w przypadku podejmowania przez organ rozstrzygnięć w ramach uznania administracyjnego, gdyż decyzja tego rodzaju nie będzie mogła być uznana za dowolną tylko wtedy, gdy orzekający organ należycie ustali, zgodnie z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. wszystkie okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy.

Dlatego przy ponownym rozpoznaniu spawy organ weźmie pod uwagę powyższe rozważania i w pierwszej kolejności dokona ustalenia, czy rzeczywiście należności składkowe objęte wnioskiem strony o ich umorzenie są wymagalne, mając na uwadze właściwe reguły proceduralne oraz przepisy prawa materialnego. Organ uwzględni przy tym, że obowiązująca obecnie ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych, która weszła w życie z dniem 1 stycznia 1999 r. zastąpiła poprzednio obowiązującą ustawę z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1989 r. Nr 25, poz. 137, z późn. zm.) oraz, że obecna ustawa systemowa była wielokrotnie nowelizowana, także w zakresie instytucji przedawnienia, a w szczególności jego terminu. W konsekwencji konieczne będzie ustalenie, czy rzeczywiście nastąpiło przedawnienie i ewentualnie kiedy, czy też zaistniały inne zdarzenia, które w świetle prawa spowodowały przerwanie lub zawieszenie biegu terminu przedawniania i skutkowały tym, że aktualnie zobowiązania składkowe strony są w dalszym ciągu istniejące i wymagalne. Natomiast prawidłowe ustalenia faktyczne w tym zakresie winny znaleźć swoje należyte odzwierciedlenie w materiale dowodowym sprawy oraz w uzasadnieniu podjętego przy ponownym rozpatrzeniu sprawy rozstrzygnięcia.

Uwzględniając również to, że zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art. 15 k.p.a.) nie może być rozumiana w ten sposób, że wszystkie istotne dowody powinny zostać przeprowadzone w postępowaniu przed organem I instancji, a rolą organu odwoławczego jest tylko dokonanie kontroli rozstrzygnięcia organu I instancji, Sąd uznał za uzasadnione uchylenie jedynie zaskarżonej decyzji. Zgodnie bowiem z art. 136 § 1 k.p.a., organ odwoławczy może przeprowadzić na żądanie strony lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję.

Z przytoczonych względów wobec naruszenia reguł proceduralnych, które doprowadziły do niedostatecznego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a więc naruszenia przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie – na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. – orzekł, jak w sentencji wyroku.