Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 253/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2011-06-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne: Transport
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 42 ust. 1 pkt 5
journal: Dz.U. 2007 nr 125 poz 874
law: Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym - tekst jednolity
article: art. 6, art. 138
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, art. 152, art. 200
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Dnia 8 czerwca 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Glabas Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora (spr.) Protokolant Specjalista Małgorzata Krajewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 czerwca 2011 roku sprawy ze skargi spółki A na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie kary pieniężnej za wykonywanie przewozu drogowego bez wymaganej opłaty I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; II. zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz skarżącej kwotę 200 zł (dwieście złotych), tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; III. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że decyzją z dnia "[...]" znak: "[...]", wydaną w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy na skutek wyroku kasacyjnego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 24 czerwca 2010r., sygn. akt II SA/Ol 306/10, Naczelnik Urzędu Celnego nałożył Spółkę A, w trybie art. 42 ust. 1, art. 87 ust. 2, art. 92 ust. 1 i 4, art. 93 ust. 1, 3 i 4 ustawy z dnia 6 września 2001r. o transporcie drogowym (t. j. Dz. U. z 2007r. Nr 125, poz. 874 ze zm.) - dalej powoływanej jako u.t.d. oraz L.p. 4.1 załącznika do tej ustawy, karę pieniężną w wysokości 3.000 złotych za wykonywanie przewozu drogowego bez uiszczenia wymaganej opłaty za przejazd po drogach krajowych.

W uzasadnieniu organ przytoczył stan faktyczny sprawy oraz powołane

w podstawie prawnej decyzji przepisy. Wskazano, że funkcjonariusze Wydziału Zwalczania Przestępczości Referatu Grupy Mobilnej przeprowadzili, w dniu 14 kwietnia 2008r. na drodze krajowej nr 63 w miejscowości K., kontrolę pojazdu marki Mercedes o nr rej. "[...]", którym kierował A. B. Podczas kontroli stwierdzono brak karty opłaty drogowej. Organ zaznaczył, że bezspornym jest, że wymagana karta opłaty drogowej została nabyta i wydana kierującemu pojazdem w dniu kontroli. Wyjaśniono, iż kwestię sporną stanowiła jedynie okoliczność wypełnienia i przedziurkowania tejże karty w momencie rozpoczęcia wykonywanego przewozu. Podano, iż w trakcie powtórnie prowadzonego postępowania przeprowadzono dowód z zeznań świadków - funkcjonariuszy celnych dokonujących kontroli, którzy zgodnie oświadczyli, że widzieli jak kierujący pojazdem w trakcie czynności kontrolnych wypełniał kartę opłaty drogowej. Naczelnik Urzędu dał wiarę powyższym zeznaniom, podkreślając, iż pozostają one w oczywistej korelacji z notatkami służbowymi załączonymi uprzednio do protokołu kontroli mimo, że w obowiązującym w czasie kontroli stanie prawnym, okolicznością wystarczającą do stwierdzenia naruszenia był fakt, iż winieta samoprzylepna nie została naklejona na przednią szybę.

W odwołaniu od tej decyzji J., Z. i A. B. zaprzeczyli ustaleniom organu. Podważyli zeznania świadków. Stwierdzili, że nie możliwym jest aby funkcjonariusze po upływie 2,5 roku od zdarzenia tak dokładnie pamiętali jego przebieg. Zdaniem odwołujących, zeznania te zostały uzgodnione po zapoznaniu się z materiałami zgromadzonymi w sprawie i nie mogą stanowić podstawy ustaleń faktycznych. Oświadczyli ponadto, że w aktach uprzednio prowadzonego postępowania nie znajdowała się notatka służbowa (k. 18) sporządzona przez A. P., gdyby było inaczej to jej zapisy byłyby wykorzystane w uzasadnieniu pierwszej decyzji. Odwołujący wnieśli o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego celem zbadania wieku tej notatki służbowej.

Dodatkowo, odrębnym pismem z dnia 24 stycznia 2011r., odwołujący podnieśli, iż z dniem 24 grudnia 2008r. doszło do zmiany przepisów ustawy o transporcie drogowym. Zgodnie z art. 42 ust. 1 tej ustawy, w brzmieniu ustalonym art. 3 ust. 1 lit. a ustawy z dnia 7 listopada 2008r. o zmianie ustawy o drogach publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 218, poz. 1391) – podmioty wykonujące na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przewóz drogowy zobowiązane są do uiszczania opłaty za przejazd pojazdu samochodowego po drogach krajowych, z wyłączeniem pojazdów samochodowych o dopuszczalnej masie całkowitej poniżej 12 ton (pkt 5). Okoliczność ta, zdaniem stronny, uzasadniała umorzenie postępowania w sprawie. Podkreślono, że jeżeli ustawa zmieniająca nie zawiera przepisów intertemporalnych, a sprawa dotyczy wymierzenia kary za czyn, który w dacie jego popełnienia był deliktem administracyjnym, zaś w dacie rozpatrywania sprawy, w wyniku zmiany przepisów, deliktem być przestał – należy stosować przepisy nowe, względniejsze dla sprawcy.

Decyzją z dnia "[...]" znak: "[...]" Dyrektor Izby Celnej orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji.

W motywach rozstrzygnięcia organ II instancji wskazał, że bezspornym w sprawie jest, iż w dniu 14 kwietnia 2008r. wykonywany był przewóz drogowy pojazdem o masie całkowitej powyżej 3,5 tony, w zakresie którego obowiązywały przepisy art. 4 pkt 4 u.t.d. Odnosząc się do ustaleń faktycznych organ stwierdził, że czym innym jest zakup karty w odpowiedniej jednostce upoważnionej zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 8 sierpnia 2006r. w sprawie opłat za przejazd po drogach krajowych ( Dz. U. Nr 151, poz. 1089 ze zm.), a czym innym okazanie się dowodem uiszczenia opłaty, czyli przedstawienie tego dowodu. Moc dowodową dokumentowi nadaje nie samo nabycie karty, ale dopiero jej wypełnienie. Organ odwoławczy potwierdził, że w przedmiotowej sprawie, w momencie kontroli kierowca nie okazał dowodu uiszczenia opłaty. Dopiero w trakcie kontroli, po zamknięciu się w kabinie pojazdu kierowca wypełnił, przedziurkował, a następnie nakleił winietę. Wskazano, że potwierdzają to wykonane podczas kontroli zdjęcia, notatka służbowa z dnia 14 kwietnia 2008r. oraz zeznania świadków – trzech funkcjonariuszy celnych, biorących udział w kontroli. Organ odwoławczy uznał, iż wbrew twierdzeniom Spółki zeznania funkcjonariuszy zasługują na danie im wiary. Świadkowie zeznawali pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywych zeznań. Zeznania tworzą logiczną całość, są wewnętrznie spójne, nie są sprzeczne z innymi dowodami zgromadzonymi w toku postępowania administracyjnego oraz korespondują ze sobą wzajemnie. Strona prawidłowo poinformowana o dacie i miejscu przeprowadzania dowodów oraz o możliwości czynnego udziału w tych czynnościach, zadawania świadkom pytań i składania wyjaśnień ze swojego uprawnienia nie skorzystała. Dlatego Dyrektor Izby Celnej nie znalazł podstaw, aby kwestionować prawdziwość zeznań świadków. Zważono, iż fakt, że kierowca pojazdu wypełnił, przedziurkował i nakleił odcinek winiety podczas przeprowadzanej kontroli, nie ma wpływu na wynik sprawy. W momencie rozpoczęcia kontroli karta opłaty nie była wypełniona ani przedziurkowana, a winieta nie była przyklejona na szybie. Wykonanie powyższych czynności było spowodowane przeprowadzoną kontrolą i istnieje prawdopodobieństwo, iż gdyby nie fakt kontroli karta opłaty nie zostałaby wypełniona i przedziurkowana, a winieta nie zostałaby trwale umieszczona w sposób określony w rozporządzeniu. Organ podkreślił, iż podmioty wykonujące przewozy drogowe zobowiązane są do przestrzegania przepisów ustawy o transporcie drogowym i aktów wykonawczych w każdej sytuacji niezależnie od tego, czy są kontrolowane, czy też nie, a zgodnie z § 4 ust. 1 rozporządzenia kartę opłaty wypełnia podmiot wykonujący przewóz drogowy przed rozpoczęciem pierwszego przejazdu. Dlatego

w brew twierdzeniom odwołującej, fakt wydania kierowcy karty opłaty (zgodnie

z zestawieniem dziennym wydanych materiałów) nie stanowi dowodu, iż opłata

za skontrolowany w dniu 14.04.2008r. przejazd indywidualnie oznaczonego pojazdu

po drogach krajowych została rzeczywiście uiszczona.

Reasumując organ potwierdził prawidłowość nałożenia na Spółkę kary pieniężnej w wysokości 3000 zł.

Wobec zarzutu dotyczącego zmiany stanu prawnego organ odwoławczy wskazał, iż art. 3 ustawy z dnia 7 listopada 2008r. o zmianie ustawy o drogach publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 218, poz. 1391) znowelizowano ustawę o transporcie drogowym, wprowadzając w jej art. 42 ust. 1 pkt 5 zapis,

że obowiązek uiszczania opłaty za przejazd po drogach krajowych nie dotyczy podmiotów wykonujących na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przewóz drogowy pojazdami samochodowymi o dopuszczalnej masie całkowitej poniżej 12 ton. Ustawa nowelizująca została opublikowana w Dzienniku Ustaw z dnia 9 grudnia 2008r.

i zgodnie z zapisem jej art. 9, weszła w życie po upływie 14 dni od ogłoszenia,

tj. z dniem 24 grudnia 2008r. W wyniku nowelizacji krąg podmiotów zobowiązanych

do uiszczania opłaty za przejazd po drogach krajowych został zawężony, gdyż dotychczas obowiązek ponoszenia opłaty obciążał wszystkie podmioty realizujące przewóz drogowy pojazdami o dopuszczalnej masie całkowitej przekraczającej 3,5 tony, a w wyniku nowelizacji wyłączony został obowiązek tych z nich, które wykonują przewóz pojazdami o masie nieprzekraczającej 12 ton. Zauważono, że w ustawie zmieniającej nie zawarto przepisów przejściowych, które regulowałyby zasady stosowania nowych regulacji. Zdaniem Dyrektora Izby Celnej zmiana unormowań ustawy o transporcie drogowym nie wpływa na sytuację prawną Spółki

w sposób przez nią przedstawiany, a w szczególności nie może skutkować sugerowanym umorzeniem postępowania. Podniesiono, że w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodka Zamiejscowego we Wrocławiu z dnia 28 września 1999 r. sygn. akt I SA/Wr 926/98 (OSP 2000, nr 5, poz. 83) zwrócono uwagę na zasadę uzależniającą kwestię, jakie należy stosować przepisy, od tego, czy w sprawie ma być wydana decyzja konstytutywna, czy też deklaratoryjna (por. też zdanie odrębne do uchwały NSA z dnia 12 września 2005 r. sygn. akt I FPS 2105, ONSAiWSA 2006, nr 1, poz. 1, s. 37). W przypadku decyzji konstytutywnych, kształtujących stosunek administracyjnoprawny w chwili ich wydania, należy stosować przepisy obowiązujące

w tej właśnie chwili (przepisy nowe). Natomiast w przypadku decyzji deklaratoryjnych (a taki charakter ma decyzja wymierzająca karę pieniężną za naruszenia warunków

i obowiązków wynikających z ustawy o transporcie drogowym), należy stosować przepisy obowiązujące w chwili konkretyzacji tego stosunku administracyjnego,

na mocy których doszło do powstania stosunku prawnego, a więc przepisy poprzednie. Organ wskazał, że w odniesieniu do decyzji administracyjnej wymierzającej karę pieniężną za brak wymaganej karty opłaty za przejazd po drogach krajowych nie ulega wątpliwości, że stosunek administracyjnoprawny (materialny) pomiędzy stroną

a organem administracji publicznej w takiej sprawie nawiązuje się (powstaje) z datą zdarzenia, czyli w dniu kontroli, ponieważ ten moment wyznacza treść obowiązku administracyjnoprawnego, jakim jest uiszczenie lub nie karty opłaty drogowej. Z tego względu decyzja administracyjna wydana w takiej sprawie konkretyzuje stosunek administracyjnoprawny i w istocie potwierdza jego istnienie, określając wysokość sankcji za naruszenie wynikającego z przepisów prawa.

Organ odwoławczy zważył, że w rozpatrywanej sprawie zdarzenie, z którym ustawodawca związał skutki prawne w postaci obowiązku poniesienia opłaty

za przejazd po drogach krajowych oraz odpowiedzialność za brak takiej opłaty, zaistniało na wiele miesięcy przed wejściem w życie art. 42 ust. 1 pkt 5 u.t.d. Uznał, iż nie bez znaczenia przy wyborze właściwej reguły intertemporalnej jest fakt, że omawiane zdarzenie miało charakter jednorazowy, ograniczony czasowo i miejscowo, co potwierdza protokół kontroli. Jeżeli ustawodawca nie zawarł w ustawie nowelizującej przepisów przejściowych, należy przyjąć, że zmieniona ustawa ma niewątpliwie zastosowanie do zdarzeń powstałych po jej wejściu w życie oraz - ewentualnie - do zdarzeń złożonych, które swój początek biorą jeszcze pod rządem dawnego prawa, lecz trwają także po wejściu w życie nowej ustawy. Zastosowanie znowelizowanych przepisów do stanów zaistniałych i zakończonych w starym porządku prawnym prowadziłoby natomiast do naruszenia zasady lex retro non agit. Skoro więc jednorazowe, niezłożone i nierozciągnięte w czasie zdarzenie prawne zaistniało w całości w warunkach obowiązywania poprzedniego stanu prawnego, powinno być ono oceniane według tego prawa. Zachowanie się strony w czasie objętym kontrolą mogło być bowiem dostosowane wyłącznie do obowiązujących wówczas norm prawnych. W przypadku postawienia stronie zarzutu naruszenia warunków wykonywania transportu drogowego, jedynie przepisy obowiązujące w czasie działania lub zaniechania strony mogą stanowić podstawę prawną do oceny czy strona dopuściła się naruszenia prawa, czy też jej postępowanie było legalne. Nie można natomiast przyjąć, że postępowanie strony niezgodne z prawem obowiązującym w dacie zdarzenia, zostało zalegalizowane, a więc pozbawione cechy bezprawności wskutek późniejszego wejścia w życie nowej ustawy, jeżeli ustawodawca nie sformułował wprost wyraźnych podstaw prawnych do odstąpienia od nałożenia kary za zdarzenia przeszłe dokonane. W ocenie Dyrektora Izby Celnej, przyjęcie w rozpoznawanej sprawie odmiennego rozumowania prowadziłoby niejednokrotnie do wniosków trudnych do zaakceptowania przez porządek prawny ze względu na możliwość umyślnego wręcz nieuiszczania opłaty za przejazd po drogach krajowych przez podmiot wykonujący transport drogowy w okresie od ogłoszenia do wejścia w życie nowych regulacji (vacatio legis), który wiedząc o przyszłych zmianach - świadomie ignorowałby obowiązujące jeszcze normy prawne, licząc na uchylenie się od odpowiedzialności pod rządem nowego prawa tylko dlatego, że właściwy organ administracji publicznej nie będzie już w stanie wydać stosownej decyzji przed wejściem w życie nowych uregulowań. Potraktowanie w sposób uprzywilejowany sprawców naruszeń prawa obowiązującego jeszcze w czasie spoczywania nowej ustawy, prowadziłoby do niedającego się racjonalnie uzasadnić zróżnicowania z podmiotami odpowiedzialnymi za takie samo zdarzenie, zaistniałe jednak we wcześniejszej fazie obowiązywania poprzedniej ustawy, gdyż tylko te podmioty podlegałyby nieodwracalnym sankcjom administracyjnym, choć ich działanie lub zaniechanie nosiło takie same znamiona bezprawności, jak działania lub zaniechania zaistniałe w okresie oczekiwania na wejście w życie nowych regulacji lub nawet w czasie nieodległym, poprzedzającym ogłoszenie nowej ustawy, lecz niewystarczającym do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego i wydania stosownej decyzji. Organ zaznaczył, że takie interpretowanie i stosowanie prawa naraziłoby organy państwa na zarzut deliktu konstytucyjnego polegającego na naruszeniu art. 32 ust. 1 Konstytucji RP stanowiącego, że "wszyscy są wobec prawa równi. Wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne."

Mając powyższe na uwadze organ uznał, że sankcja administracyjna za wykonywanie przewozu drogowego bez uiszczenia opłaty powinna być wymierzona na podstawie przepisów obowiązujących w dacie zdarzenia, tj. naruszenia nakazu.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie J., Z. i A. B. wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji, i zalecenie umorzenia postępowania w sprawie oraz zasądzenie kosztów procesu według norm przepisanych. Zarzucili organom naruszenie:

- przepisów prawa materialnego poprzez niezastosowanie art. 42 ust. 1 pkt 5 ustawy, zwalniającego z obowiązku uiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych podmioty wykonujące na terytorium RP przewóz drogowy pojazdami samochodowymi o dopuszczalnej masie całkowitej poniżej 12 ton, w sytuacji kiedy skarżąca Spółka dokonywała przewozu pojazdem o masie całkowitej dmc 7490 kg;

- przepisów prawa procesowego, a w szczególności art. 6 kpa, poprzez przyjęcie, że w dniu 14 kwietnia 2008r. A. B. dokonywał przewozu drogowego bez uiszczenia wymaganej opłaty za przejazd po drogach krajowych, tendencyjne i wybiórcze rozpoznanie zarzutów podniesionych w odwołaniu, nie odniesienie się do kwestii wynikających z odwołania.

W uzasadnieniu skargi strona skarżąca podkreśliła, iż w sprawie bezspornym jest, że na dzień wydania decyzji przez organ I instancji obowiązywał przepis art. 42 ust. 1 pkt 5 u.t.d. zwalniający od uiszczania opłaty za przejazd po drogach krajowych podmioty wykonujące przewóz drogowy pojazdami o dopuszczalnej masie całkowitej poniżej 12 ton. Bezspornym też jest, iż masa całkowita kontrolowanego pojazdu to 7490 kg. Następnie strona skarżąca, powołując się na uchwałę NSA – ONSA 1198/1/10, wyrok TK-OTK-A 2004/5/40, wyrok WSA w Gliwicach II SA/Gl 374/10 podniosła, iż ustalonym jest w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz Trybunału Konstytucyjnego i doktrynie, że skoro ustawodawca nie zaznaczył jakie przepisy należy stosować do zdarzeń mających miejsce przed wejściem w życie nowych przepisów to oznacza, że jego wolą było ustanowienie zasady bezpośredniego działania nowego prawa, czyli niezależnie od tego, czy zdarzenie prawne podlegające ocenie miało miejsce przed, czy po wprowadzeniu zmian w przepisie. Zdaniem Spółki, zgodnie z zasadą racjonalnego ustawodawcy należy przyjąć, że gdyby ustawodawca chciał wyłączyć zastosowanie nowego przepisu do zdarzeń mających miejsce przed jego wejściem w życie to zamieściłby tego rodzaju przepis przejściowy w akcie normatywnym. Zasada bezpośredniego działania nowego prawa polega bowiem

na tym, że od chwili wejścia w życie nowych norm prawnych należy je stosować

do wszelkich stosunków prawnych, zdarzeń, czy stanów rzeczy danego rodzaju, zarówno tych, które dopiero powstaną, jak i tych, które powstały wcześniej, przed wejściem nowych przepisów, ale które trwają w czasie dokonywania zmiany prawa. Wskazano, iż nie zdarzenie prawne, ale dopiero decyzja administracyjna

o wymierzeniu kary pieniężnej nakłada na stronę postępowania obowiązek uiszczenie kary. Skarżąca Spółka podkreśliła, że zgodnie z wyrokami NSA: GAP 1988, nr 22, s.43; ONSA 1995, nr 3, poz. 120 - zasada bezpośredniego stosowania nowego prawa wynika z art. 6 k.p.a., który nakazuje organom administracji w toku wydawania decyzji stosować przepisy prawa materialnego obowiązujące w dniu jej wydania.

Niezależnie od powyższego strona skarżąca stwierdziła, iż zgodnie z rozporządzenia Ministra Transportu w sprawie opłaty za przejazd po drogach krajowych "uiszczenie opłaty następuje poprzez nabycie ... karty opłaty" (§ 3 ust. 1), " karta opłaty składa się z dwóch części" ( § 3 ust. 2), "dowód uiszczenia opłaty stanowią obie przedziurkowane części karty opłaty łącznie" (§ 3 ust. 3). Zaś § 3 ust. 4 wymienia przypadki kiedy karta nie stanowi dowodu uiszczenia opłaty. Podkreślono, że wśród przypadków wymienionych w tym przepisie nie ma takiego jak naklejenie "winiety samoprzylepnej w prawym dolnym rogu przedniej szyby pojazdu". Ponadto z pkt 4 załącznika do ustawy o transporcie drogowym wynika, że dotyczy on "wykonywania przewozu drogowego z naruszeniem przepisów dotyczących uiszczania opłat za przejazd po drogach krajowych". Natomiast z dyspozycji pkt 4.1 tego załącznika wynika, że za " wykonywanie przewozu drogowego bez uiszczenia wymaganej opłaty za przejazd po drogach krajowych - kara wynosi 3.000 zł", zaś z wyjaśnienia (wykładni legalnej) do tego pkt wynika, że "karta dobowa lub tygodniowa, która w chwili rozpoczęcia kontroli nie znajdowała się w pojeździe, a przedstawiona została w terminie późniejszym, nie stanowi dowodu uiszczenia opłaty. To samo dotyczy innej karty, która w chwili rozpoczęcia kontroli nie znajdowała się w pojeździe, a zakupiona została w dniu kontroli lub w dniach następnych." Skarżąca zaznaczyła, że załącznik do ustawy o transporcie drogowym wyszczególnia naruszenia i wysokość kar. Są to więc przepisy karne wymieniające szczegółowo stany faktyczne "przypadki", za które w razie ich popełnienia grozi wymieniona kara. Przepisów tych nie można interpretować rozszerzająco.

Reasumując Spółka zważyła, że przepis karny pkt. 4.1 załącznika przewiduje karę 3.000 zł za wykonywanie przewozu drogowego bez uiszczenia wymaganej opłaty, a także stwierdza, że karta musi się znajdować w pojeździe żeby stanowić dowód uiszczenia opłaty. Wywiodła więc, że w jej przypadku A. B. posiadał

w czasie kontroli w pojeździe obie przedziurkowane części karty opłaty drogowej, czyli posiadał dowód uiszczenia wymaganej opłaty za przejazd i wykonywanie przewozu drogowego. Nie zachodziły też żadne przewidziane przepisami okoliczności, w świetle których można by uznać, że A. B. dokonywał przewozu bez uiszczenia opłaty. Stwierdzono, że dokonany przez organy celne wywód jakoby nienaklejenie jednej części karty na szybie można kwalifikować jako przypadek "dokonywania przewozu bez uiszczenia opłaty" jest sprzeczny z prawem a wręcz przeciw prawu. Strona skarżąca podniosła też, że organy celne nie kwestionowały, iż karta opłaty

za przejazd po drogach krajowych została wykupiona, że oba jej odcinki w chwili rozpoczęcia kontroli znajdowały się w pojeździe i były prawidłowo wypełnione. Zarzucono, że dopiero teraz organy te starają się stworzyć nowy stan faktyczny. Skarżący podali, że z zeznań świadka K. S. (z 5.10.2010 roku)

wynika, że A. B. pytany o fakt posiadania karty opłaty drogowej wskazał, iż takiej nie posiada. Jest to stwierdzenie niezgodne z prawdą. Wskazali, iż przecież

w toku ponownego postępowania w tej sprawie, po wyroku NSA, przedłożyli organom celnym dowód nabycia przez nich w dniu 14.04.2008 roku karty jednodobowej przypisanej dla pojazdu "[...]", zatrzymanego do kontroli. W świetle powyższego, zdaniem Spółki, wręcz nielogicznym byłoby posiadanie przez A. B. wykupionej karty w samochodzie i twierdzenie, że jej nie posiada. Wskazali,

że w rzeczywistości było tak, że jeden z funkcjonariuszy podszedł do kierującego pojazdem A. B. (od strony kierowcy) i poprosił o dokumenty. A. B. sięgając po dokumenty do kontroli zauważył, że od strony pasażera ktoś usiłuje wejść do kabiny kierowcy. A. B. wracał do siedziby firmy po objeździe kontrahentów i przewoził znaczną kwotę pieniędzy i był sam. Nie mógł w żaden sposób zajmować się przedstawianiem dokumentów i obserwowaniem innych osób przebywających w kabinie. Z tego powodu przed okazaniem dokumentów musiał zamknąć drzwi od strony pasażera i dopiero po tym fakcie okazał dokumenty funkcjonariuszowi, który o nie prosił. Zauważono też, że z opisu zeznań świadków przedstawionych w decyzji Naczelnika wynika, że przesłuchani świadkowie K. S., A. P. i B. G. byli przez cały czas przy pojeździe i jednocześnie obserwowali zachowanie A. B. K. S. - prosi o dokumenty, A. P. - usiłuje wejść do kabiny od strony pasażera, B. G. - robi zdjęcia. Skarżący oświadczyli,

że z innych dokumentów, z którymi zapoznaliśmy się w toku postępowania, a nawet zeznań tych świadków nie wynika, żeby byli oni obecni przez cały czas jednocześnie przy pojeździe A. B. i obserwowali jego zachowanie. Dlatego i z tego powodu zeznania tych świadków kwestionują.

Zdaniem strony skarżącej nie zasadnie odmówiono badania czasu sporządzenia i autentyczności notatki służbowej A. P.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo organ zaznaczył,

że funkcjonariusz celny A. P. w notatce służbowej sporządzonej w dniu 14 kwietnia 2008r. wskazał, iż kierowca "w zamkniętym samochodzie wpisał do odcinka kontrolnego nr rej. pojazdu, długopisem przedziurkował kartę oraz odcinek kontrolny na odpowiedni dzień, a winietę przykleił na szybę". Zdaniem Dyrektora Izby Celnej budzi wątpliwości przedstawiony przez Spółkę argument, iż kierowca w trakcie kontroli musiał zamknąć drzwi od strony pasażera, ponieważ ktoś usiłował wejść do kabiny kierowcy. Wskazano, że niezrozumiałym jest, iż w trakcie kontroli prowadzonej przez trzech umundurowanych funkcjonariuszy, kierowca obawiał się, że osoba postronna może wejść do kabiny. Zgodnie zaś z § 4 ust. 1 pkt 1 obowiązującego w dniu kontroli rozporządzenia Ministra Transportu i Budownictwa z dnia 19 stycznia 2006r.

(Dz. U. Nr 19, poz. 153) w sprawie warunków i trybu wykonywania kontroli w zakresie przewozu drogowego, kontrolujący, w zakresie posiadanych uprawnień, ma prawo wstępu do pojazdu.

Odnosząc się do zarzutu nieprzeprowadzenia dowodu z opinii biegłego na okoliczność daty sporządzenia notatki służbowej funkcjonariusza celnego A. P. z dnia 14.04.2008r., organ wskazał, że postanowieniem z dnia 30 grudnia 2010r. odmówił przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego, ponieważ okoliczności,

o których stwierdzenie wnosi strona nie mają znaczenia dla sprawy. Podano,

że przedmiotowa notatka znajduje się w aktach sprawy od dnia wszczęcia postępowania, stanowi kolejno ponumerowaną kartę. Ponadto w piśmie z dnia

4 września 2008r. (k. 64) strona podnosi, iż zeznania (notatki z akt) funkcjonariuszy są jednostronne, co dowodzi, iż notatki znajdowały się w aktach sprawy, a strona zapoznała się z ich treścią w dniu 29 sierpnia 2008r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuję:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności organów administracji publicznej. Jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem – art. 1 § 2 powyższej ustawy. Oznacza to, że badaniu

w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do ustalonego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów.

W świetle z kolei z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), Sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, przy czym – jak wynika z treści art. 145 § 1 – Sąd uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie i orzeka o ich uchyleniu w sytuacji, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Oceniając legalność kontrolowanych decyzji, w pierwszej kolejności Sąd uznał prawidłowość ustaleń faktycznych dokonanych w postępowaniu administracyjnym. Na podstawie zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego nie budzi wątpliwości Sądu, iż w momencie rozpoczęcia kontroli przeprowadzonej w dniu 14 kwietnia 2008r., kierujący samochodem ciężarowym marki Mercedes nr rej. "[...]"

o dopuszczalnej masie całkowitej 7490 kg – A. B. nie posiadał prawidłowo wypełnionej karty opłaty – dobowej za przejazd po drogach krajowych, gdyż dopiero

w trakcie kontroli, na oczach funkcjonariuszy, po uprzednim zamknięciu się w pojeździe, wpisał do tej karty nr rejestracyjny pojazdu i długopisem przedziurkował dzień 14. Powyższe okoliczności potwierdza protokół kontroli, do którego kierujący pojazdem nie wniósł żadnych uwag. Zdjęcie odcinka kontrolnego karty opłaty dobowej (k.24),

na którym wyraźnie widać, że rok i miesiąc zostały zaznaczone dziurkaczem, zaś dzień przebity został jakim ostrym przedmiotem, co uprawdopodabnia zaznaczenie tego dnia dopiero w momencie kontroli. Tym bardziej, że jak to dowodziła strona skarżąca karta opłaty-dobowa została wydana kierowcy właśnie tego dnia. W protokole przesłuchania

z dnia 14 kwietnia 2008r. A. B. sam też potwierdził, że nie otworzył drzwi funkcjonariuszowi. Fakt ten podnosi też w sporządzonej tego samego dnia "notatce służbowej" funkcjonariusz A. P., który w sposób spójny wyjaśnił powody zamknięcia się kierowcy w samochodzie. Funkcjonariusz ten wskazał wówczas

w sposób stanowczy, iż w momencie zażądania okazania karty opłaty kierowca zaczął nerwowo czegoś szukać i że widział w kabinie kierowcy czyste, niewypełnione karty opłaty. Następnie wykorzystując moment oddalenia się funkcjonariusza w celu sporządzenia protokołu kontroli, kierowca zamknął drzwi i wówczas "wpisał do odcinka karty nr rej. pojazdu, długopisem przedziurkował kartę oraz odcinek kontrolny na odpowiedni dzień, a winietę przykleił na szybę". W aktach znajduje się również zdjęcie, na którym kierowca okazuje wypełnioną już kartę opłaty przez przednią szybę. Taki sposób okazania przeczy twierdzeniu strony skarżącej, że karta opłaty została okazana

w momencie kiedy funkcjonariusz o nią zapytał. Bez wątpienia kwestionowana przez skarżącą Spółkę notatka funkcjonariusza datowana na dzień 14 kwietnia 2008r. znajdowała się od początku w aktach sprawy, stanowiąc kartę nr 18 tych akt. A. B. wprost nawiązuje do treści tej notatki w swoim piśmie z dnia 4 września 2008r. (k. 64), na co zasadnie zwrócił uwagę organ odwoławczy. Okoliczności kontroli przedstawione w tej notatce służbowej potwierdzili następnie funkcjonariusze uczestniczący w tej czynności, w zeznaniach złożonych pod rygorem odpowiedzialności karnej. Relacje ich są spójne, logiczne i zgodne z dokumentami sporządzonymi w dacie kontroli. Podważanie wiarygodności tych świadków, a w konsekwencji negowanie poczynionych przez organy ustaleń faktycznych ocenić należy jako linię obrony strony skarżącej, której jednak przeczy pozostały materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, a wymieniony powyżej.

Skoro kierujący pojazdem wypełnił kartę opłaty-dobową dopiero w trakcie kontroli, to logicznym jest, iż w takim przypadku nie można uznać, iż podmiot wykonujący przewóz drogowy zrealizował obowiązek wynikający z § 4 ust. 1 cytowanego rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 8 sierpnia 2006r. w sprawie opłat za przejazd po drogach krajowych ( Dz. U. Nr 151, poz. 1089 ze zm.), który obligował do wypełnia karty opłaty przed rozpoczęciem pierwszego przejazdu, co też urzeczywistnić miało poniesienie tej opłaty. Dlatego organy prawidłowo wszczęły i prowadziły postępowanie w kierunku wymierzenia kary administracyjnej w trybie art. 92 ust. 1 u.t.d. w związku z L.p. 4.1 załącznika do tej ustawy.

W niniejszej sprawie Sąd stwierdził jednak naruszenie prawa materialnego uzasadniającego uchylenie wydanych w sprawie decyzji, wobec nieuwzględnienia przez organy obu instancji zmiany stanu prawnego, wyłączającego wobec podmiotów wykonujących przewóz drogowy, z dniem 24 grudnia 2008r., karalność przejazdu po drogach krajowych pojazdem samochodowym o dopuszczalnej masie całkowitej poniżej 12 ton bez uiszczenia stosownej opłaty (art. 42 ust. 1 pkt 5 u.t.d.), co uzasadniało umorzenie postępowania w sprawie wymierzenia kary skarżącej Spółce, wobec orzekania po tej dacie.

Zgodnie z zasadą wyprowadzoną w orzecznictwie z art. 6 i 138 Kpa, organ administracji publicznej wydając decyzję administracyjną, stosuje przepisy prawa materialnego obowiązujące w dniu wydania decyzji (wyrok NSA z dnia 7 lipca 1988 r. IV SA 451/88, GAP 1988, nr 22, s. 43; wyrok NSA z dnia 7 września 1994 r. III SA 1111/93, ONSA 1995, nr 3, poz. 120; wyrok NSA z dnia 24 lutego 1992 r. II SA 49/92, niepublikowany; wyrok NSA z dnia 21 kwietnia 1983 r. II SA 163/82, RNGA 1985, nr 3, s. 47), jednakże z uwzględnieniem koniecznych wyjątków, gdy na przykład nowe przepisy wprowadzają surowszy wymiar kary (por. uchwała NSA z dnia 10 kwietnia 2006r. sygn. I OPS 1/06 publ. w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sadów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Pogląd nakazujący bezpośrednie stosownie przepisów nowych pozostaje też w zgodzie z zasadami konstytucyjnymi, a w szczególności z zasadą praworządności wyrażoną w art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i z zasadą demokratycznego państwa prawnego sformułowaną w art. 2 Konstytucji. Obowiązywania tej ogólnej zasady, nakazującej organom administracji publicznej stosować w toku wydawania decyzji przepisy prawa, które obowiązują w chwili orzekania, nie wyklucza milczenie ustawodawcy co do przepisów przejściowych dotyczących stanów faktycznych zaistniałych w innym reżimie prawnym.

Bezpośrednie stosowanie znowelizowanych przepisów w stanie faktycznym niniejszej sprawy uzasadnia represyjny charakter omawianych przepisów, których istota polega na wymierzeniu kary administracyjnej, a które z natury swej bliskie są prawu karnemu. Wskazać należy, że Trybunał Konstytucyjny wypowiadając się na temat reguł stanowienia przepisów karnych i ich zgodności z podstawowymi normami i zasadami konstytucyjnymi, zauważał jednocześnie, że powszechnie akceptowane standardy odnoszące się do prawa karnego, powinny dotyczyć nie tylko przepisów karnych sensu stricte, ale także wszystkich przepisów o charakterze represyjnym, a więc wszystkich przepisów, których celem jest poddanie obywatela jakiejś formie ukarania (orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 marca 1994 r. U.7/93, OTK 1994, nr 1, poz. 5,

z dnia 26 kwietnia 1995 r. K.11/94, OTK 1995, nr 1, poz. 12, z dnia 3 listopada 2004 r. K.18/03, OTK-A 2004, nr 10, poz. 103). W wyroku z dnia 8 lipca 2003 r., P 10/02 (OTK-A z 2003 r., nr 6, poz. 62) Trybunał Konstytucyjny wprost stwierdził, że zakres stosowania art. 42 Konstytucji obejmuje nie tylko odpowiedzialność karną w ścisłym tego słowa znaczeniu, a więc odpowiedzialność za przestępstwa, ale również inne formy odpowiedzialności prawnej związane z wymierzeniem kar wobec jednostki. Stanowisko to zostało potwierdzone w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 3 listopada 2004 r. K. 18/03, w którym Trybunał wyjaśnił, że istotne znaczenie ma to, czy z uwagi na represyjny charakter norm istnieje konieczność stosowania w ramach określonego postępowania gwarancji konstytucyjnych dotyczących odpowiedzialności karnej. Ustawowe znaczenie pojęcia "odpowiedzialności karnej" nie może rzutować

na treść tego pojęcia użytego w Konstytucji, ponieważ przepisów Konstytucji nie można wyjaśniać poprzez odwołanie się do znaczenia przepisów ustaw zwykłych. Z tego właśnie względu należy przyjąć, że zakres stosowania art. 42 Konstytucji obejmuje nie tylko odpowiedzialność karną w ścisłym tego słowa znaczeniu, a więc odpowiedzialność za przestępstwa, ale również i inne formy odpowiedzialności prawnej związane

z wymierzeniem kar wobec jednostki, także wówczas gdy kary te wymierzane są przez organy niebędące sądami. W art. 42 ust. 1 Konstytucji RP wyrażono szereg fundamentalnych zasad prawa represyjnego, które powinny mieć odpowiednie zastosowanie również i w innych postępowaniach o charakterze represyjnym, które nie są wprost utożsamiane z postępowaniem karnym. Bez wątpienia zasadą taką jest zakaz wstecznego działania ustawy wprowadzającej lub zaostrzającej odpowiedzialność karną - lex severior retro non agit (wyroki Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 lipca 2002 r., P. 12/01, OTK-A 2002, nr 4, poz. 50; z dnia 26 listopada 2003 r., SK 22/02, OTK-A 2003, nr 9, poz. 97).

W konsekwencji należy przyjmować, że również w odniesieniu do orzeczeń rozstrzygających o sankcjach administracyjnych zastosowanie znajduje zasada lex mitior retro agit, zgodnie z którą prawo może działać wstecz, o ile jest ono korzystniejsze dla osoby ukaranej (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 28 grudnia 2009r., sygn. akt III SA/Wr 562/09, wyrok WSA w Poznaniu II SA/Po 894/10 publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Niewątpliwie taki przypadek zaistniał w rozważanej sprawie. Ponadto kara administracyjna winna spełniać głównie funkcję prewencyjną. Skoro zatem ustawodawca zrezygnował z dalszego obowiązku uiszczania przez pojazdy o masie poniżej 12 ton opłaty drogowej, to obecnie nałożenie przedmiotowej kary na skarżącą Spółkę nie spełnia już wskazanej roli. Prowadzi to z kolei do wniosku, że jeżeli po kontroli drogowej, której wyniki uzasadniały wszczęcie postępowania

w sprawie nałożenia kary administracyjnej z tytułu nieuiszczenia opłaty za przejazd po drogach krajowych, ustawodawca zniósł obowiązek uiszczania takiej opłaty, to organ traci podstawę prawną uzasadniającą rozstrzyganie w przedmiocie kary. Organ I i II instancji powinien był zatem uwzględnić znowelizowany stan prawny, obowiązujący

w chwili orzekania, a nie stan prawny, jaki obowiązywał w dniu kontroli.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ odwoławczy obowiązany jest uwzględnić ocenę prawną zawartą w niniejszym uzasadnieniu.

Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" ustawy Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji. Rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności zaskarżonej decyzji podjęto stosownie do art. 152 powołanej ustawy . O kosztach postępowania, obejmujących uiszczony wpis od skargi, orzeczono na zasadzie art. 200 p.p.s.a.