Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 276/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2018-01-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2, 3, 3a, art. 32
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par. 3 ust. 1 pkt 1-3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Dnia 18 stycznia 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Nowacki (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Irena Krzemieniewska Sędzia WSA Monika Krzyżaniak Protokolant pomocnik sekretarza Ewa Cieślik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 stycznia 2018 roku sprawy ze skargi R. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 w związku z art. 127 § 3 k.p.a. w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r., poz. 963 ze zm.), Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na:

1. ubezpieczenia społeczne, w części finansowanej przez płatnika składek w łącznej kwocie 5 260,12 zł, w tym z tytułu: składek za okres od sierpnia 2008 r. do lutego 2009 r., luty, marzec 2011 r., lipiec 2013 r., marzec 2014 r. i kwiecień 2016 r. w wysokości 2 293,74 zł; odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 4 lipca 2016 r. w wysokości 2 852,00 zł; kosztów upomnienia w wysokości 114,39 zł;

- ubezpieczenie zdrowotne, w części finansowanej przez płatnika składek z tytułu kosztów upomnienia w łącznej kwocie 52,80 zł;

- Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w łącznej kwocie 1 732,68 zł, w tym z tytułu: składek za okres od grudnia 2007 r. do lutego 2009 r., lipiec 2009 r., okres od stycznia do lutego oraz listopad 2011 r., marzec 2014 r. i listopad 2015 r. w wysokości 935,51 zł, odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 4 lipca 2016 r. w wysokości 676,00 zł, kosztów upomnienia w wysokości 121,17 zł;

2. ubezpieczenia społeczne za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 906,68 zł, w tym z tytułu: składek za okres od sierpnia 2008 r. do lutego 2009 r., luty, listopad 2011 r., lipiec 2013 r., marzec 2014 r. i kwiecień 2016 r. w wysokości 450,29 zł; odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 7 lipca 2016 r. w wysokości 342,00 zł; kosztów upomnienia w wysokości 114,39 zł;

- Fundusz Pracy za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 458,45 zł, w tym z tytułu: składek za okres od grudnia 2007 r. do lutego 2009 r., od stycznia do lutego 2011 r., listopad 2011 r., marzec 2014 r. i listopad 2015 r. w wysokości 214,28 zł; odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 4 lipca 2016 r. w wysokości 123,00 zł; kosztów upomnienia w wysokości 121,17 zł.

W uzasadnieniu organ administracji przedstawiając stan faktyczny i prawny sprawy podniósł, że w dniu 4 lipca 2016 r. wpłynęło do Zakładu pismo, w którym R. B. nawiązał do pisma Zakładu z dnia 1 czerwca 2016 r. dotyczącego zawiadomienia o pozostawieniu bez rozpatrzenia wniosku w sprawie umorzenia należności. We wniosku skarżący wskazał, że nie otrzymał żadnej pomocy de minimis. Wnosi o "umorzenie, o które występował zgodnie z ustawą i uzyskanie takiego umorzenia, jakie uzyskały inne osoby prowadzące działalność gospodarczą". Do wniosku skarżący nie załączył żadnych dokumentów.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustalił, że zgodnie z danymi zaewidencjonowanymi w Kompleksowym Systemie Informatycznym skarżący zgłosił prowadzenie działalności gospodarczej na druku ZUS ZFA z dniem 3 stycznia 2002 r. Skarżący jest zgłoszony do ubezpieczeń z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Należności z tytułu nieopłaconych przez skarżącego składek zostały objęte przymusowym dochodzeniem prowadzonym przez Dyrektora [...] Oddziału ZUS w [...]. Skarżący jest właścicielem we wspólności ustawowej małżeńskiej: nieruchomości gruntowej – gruntów rolnych o powierzchni 0,2890 ha w miejscowości [...], dla której urządzona jest księga wieczysta [...]; nieruchomości gruntowej – gruntów ornych o powierzchni 0,1158 ha w miejscowości [...], dla której urządzona jest księga wieczysta [...]; nieruchomości gruntowej o powierzchni 0,2887 ha w miejscowości P., dla której urządzona jest księga wieczysta [...]. Ponadto skarżący jest właścicielem nieruchomości gruntowej – gruntów ornych o powierzchni 0,1014 ha w miejscowości G., dla której urządzona jest księga wieczysta [...]; współwłaścicielem w 1/64 części nieruchomości gruntowej – gruntów ornych o powierzchni 0,5410 ha w miejscowości G., dla których urządzona jest księga wieczysta [...]. Decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. poz. 1551). Od decyzji skarżący wniósł odwołanie do Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w [...] – sprawa pozostaje w toku. Decyzjami z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił skarżącemu wszczęcia postępowania w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników i w części finansowanej przez ubezpieczonych pracowników oraz odmówił umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez skarżącego jako płatnika składek. Pismem z dnia 1 czerwca 2016 r. skarżący został poinformowany o pozostawieniu bez rozpatrzenia wniosku "o umorzenie zaległych składek" z dnia 15 kwietnia 2016 r. Z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątku oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej pełnej księgowości z dnia 12 lutego 2016 r. wynikało między innymi, że skarżący jest żonaty. Nie pracuje zarobkowo. Nie pobiera emerytury ani renty. Osiąga dochody z wynajmu w wysokości 2 800,00 zł miesięcznie oraz produkcji rolnej w wysokości 100,00 zł miesięcznie. Skarżący nie pobiera zasiłku z urzędu pracy, zasiłku z pomocy społecznej i nie korzysta z innych form pomocy. Skarżący ponosi stałe comiesięczne wydatki związane z utrzymaniem, na które składają się opłaty za czynsz (bez opłat eksploatacyjnych) w wysokości 2 000,00 zł, opłaty eksploatacyjne (energia elektryczna, gaz, woda, węgiel) w wysokości 400,00 zł oraz wydatki związane z leczeniem w wysokości 200,00 zł i inne wydatki w wysokości 700,00 zł. Skarżący posiada zobowiązania z tytułu kredytów hipotecznych w wysokości "8 000 000,00 zł", które spłacane są w miesięcznej wysokości 6 000,00 zł. Skarżący nie posiada zobowiązań pieniężnych z tytułu podatków, w instytucjach, u osób fizycznych, alimentacyjnych i innych. Skarżący jest współwłaścicielem nieruchomości gruntowych położonych w P., H. i [...]. Posiada samochody marki: Fiat [...] rok prod. 2004, Renault [...] rok prod. 2006 i Suzuki [...] rok prod. 2007. Skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z córką M. B., która osiąga dochody, jednakże nie zna ich wysokości oraz synem H. B., który nie osiąga dochodów. Na okoliczność osiąganych dochodów i ponoszonych wydatków nie zostały przedłożone żadne dokumenty. W piśmie z dnia 12 lipca 2016 r. skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku między innymi poprzez przedłożenie dokumentów potwierdzających istnienie przesłanek, o których mowa w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. oraz został pouczony, że niedostarczenie dokumentów może mieć wpływ na podjęte w sprawie rozstrzygnięcie.

Biorąc pod uwagę to, że w toku prowadzonego postępowania nie ustalono informacji o dochodach osiąganych przez skarżącego z tytułu prowadzonej działalności oraz dochodach uzyskiwanych przez córkę skarżącego organ administracji uznał, że nie można stwierdzić czy przesłanka umorzenia zaległości wymieniona w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. została spełniona. Skarżący nie wykazał, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby skarżącego i jego żonę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Stwierdzając brak podstaw do umorzenia zadłużenia w oparciu o przesłanki zdefiniowane w § 3 ust. 1 pkt 2 i 3 cytowanego rozporządzenia, organ administracji wskazał, że skarżący nie wykazał, iż poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, które mogłyby spowodować, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić skarżącego możliwości dalszego prowadzenia działalności. Od 3 stycznia 2002 r. skarżący prowadzi nieprzerwanie działalność gospodarczą. Do wniosku nie zostały załączone żadne dokumenty, z których by wynikało, że w stosunku do skarżącego zostały orzeczone przeciwwskazania do wykonywania pracy zarobkowej oraz, że członkowie rodziny skarżącego z uwagi na stan zdrowia wymagają stałej opieki z jego strony. Skarżący poinformował jedynie, że choruje na nadciśnienie tętnicze. Organ administracji stwierdzając brak podstaw do umorzenia zadłużenia w oparciu o art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wskazał, iż należności zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Dyrektora [...] Oddziału ZUS w [...] i postępowanie to pozostaje w toku. Skarżący jest właścicielem i współwłaścicielem nieruchomości, na których Zakład ma możliwość ustanowienia hipotek przymusowych, celem zabezpieczenia nieopłaconych należności. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą, a ponadto osiąga dochody z wynajmu i produkcji rolnej. Nie znajduje się w likwidacji ani upadłości i nie spełnia kryterium kwalifikującego do objęcia postępowaniem upadłościowym. Wysokość należności będących przedmiotem niniejszego postępowania wielokrotnie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Nieopłacone przez skarżącego należności z tytułu składek obejmowały także składki za zatrudnionych pracowników, które finansowane były nie tylko przez skarżącego jako płatnika składek, ale również z własnych środków przez zatrudnionych pracowników.

Organ administracji podniósł następnie, że na podstawie przedstawionego stanu faktycznego i prawnego zostały wydane w dniu [...] decyzja nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 1, 2, 3 i ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz decyzja nr [...] o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na podstawie art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych tj. w części finansowanej przez ubezpieczonych oraz na podstawie art. 28 ust 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych tj. w części za zatrudnionych pracowników.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący zarzucił, że wszystkie składki zostały opłacone. Nie jest prawdą, że jest obciążony kredytem hipotecznym w wysokości 8 000 000,00 zł, który spłaca w ratach w wysokości 6 000 zł.

Organ administracji nie znajdując podstaw do zmiany decyzji z dnia [...] podniósł, że w przypadku skarżącego nie zachodzą przesłanki zdefiniowane w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Skarżący nie udowodnił, że w jego przypadku zachodzą przesłanki określone w § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Na Zakład został nałożony obowiązek dochodzenia należności z tytułu składek. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą, co wskazuje na możliwość uzyskiwania dochodów z tego tytułu. Zakład jako wierzyciel publicznoprawny nie może swobodnie dysponować swoją wierzytelnością – należnościami z tytułu składek, lecz czyni to na zasadach i w sposób określony w ustawie. W sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza zasadę równego traktowania ubezpieczonych. Zakład obok interesu strony ma więc obowiązek uwzględnienia interesu publicznego, który można rozumieć jako zapewnienie wpływu należnych składek i odsetek za zwlokę do funduszy, którymi zarządza, co z kolei może oznaczać, że interes administrowanych funduszy winien być stawiany wyżej niż interes wnioskodawcy. Trudna sytuacja materialna nie jest wystarczającym argumentem do wydania pozytywnej decyzji w zakresie umorzenia zaległych składek, gdyż płatnik powinien wykazać się starannością i zapobiegliwością, by w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej regulować zobowiązania publicznoprawne, jakimi są składki ubezpieczeniowe względem ZUS. Skarżący opłaca aktualnie zobowiązania względem ZUS w terminie i pełnej wysokości. Skarżący mógłby przystąpić do spłaty zadłużenia w układzie ratalnym, który dostosowany byłby do jego możliwości finansowych, co może oznaczać, że spłata zadłużenia wobec ZUS w dłuższym okresie czasu jest możliwa. Uprawnienia organów rentowych do zastosowania instytucji umorzenia mają każdorazowo charakter uznaniowy, a Zakład nie może z tej instytucji uczynić powszechnie stosowanego środka prowadzącego do zwolnienia płatnika z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, głównie i przede wszystkim z powodu braku majątku lub dostatecznych środków do zrealizowania zaległości. Zdaniem organu administracji, umorzenie należności z tytułu składek w chwili obecnej byłoby przedwczesne i naruszałoby interes publiczny.

Organ administracji podniósł także, iż w dniu 18 listopada 2016 r. skarżący złożył wniosek o rozliczenie konta i sprawa jest "w trakcie opracowywania". Wnioskiem z dnia 17 stycznia 2013 r. (wpływ do ZUS w dniu 8 lutego 2013 r.) skarżący wystąpił o umorzenie należności na podstawie przepisów ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność. Decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek na podstawie tej ustawy. Od powyższej decyzji skarżący wniósł odwołanie do Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w [...]. W oświadczeniu z dnia 12 lutego 2016 r. skarżący wskazał kredyty "hipoteczne" w kwocie "8 000 000", miesięcznie "6 000". Jednocześnie skarżący nie wskazał, jaka miałaby być prawidłowa wartość zaciągniętego przez niego kredytu i miesięcznej raty spłaty.

W skardze na powyższą decyzję R. B. stwierdził, że podtrzymuje swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Uzasadnienie decyzji jest nieprawdziwe i niezgodne ze stanem faktycznym. Składki zostały przez niego opłacone. Nie otrzymał żadnej pomocy. Spełnił wszystkie warunki do uzyskania umorzenia. Na jednej z działek mieszkają jego rodzice i z tego powodu nie może z nią nic zrobić. Nie wie, gdzie pracowała córka, ponieważ z nią nie mieszka. Nie posiada pojazdu Renault [...], a samochód marki Fiat z uwagi na wiek ciągle się psuje i jest mu potrzebny do pracy. Nie posiada kredytu w wysokości 8 000 000 zł.

W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Na rozprawie w dniu 18 stycznia 2018 r. skarżący oświadczył, że popiera skargę. Odwołał się do Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w [...] od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o odmowie umorzenia należności składkowych na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r., ale do chwili obecnej sprawa w sądzie się nie zakończyła.

Pełnomocnik organu wniósł o oddalenie skargi i oświadczył, że postępowanie prowadzone przed Sądem Okręgowym w [...] dotyczące umorzenia należności składkowych skarżącego, jeszcze się nie zakończyło.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z treścią art.3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi(Dz.U. z 2012r. poz.270 z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

W myśl zaś art.145 § 1 wymienionej ustawy sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:

1./ uchyla decyzje lub postanowienie w całości lub w części jeżeli stwierdzi:

a./ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy

b./ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego

c./ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy

2./ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art.156 kodeksu postępowania administracyjnego lub innych przepisach

3./ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach.

Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji czy jest ona zgodna z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Badając legalność zaskarżonej decyzji sąd nie stwierdził naruszenia przez organ administracji przepisów prawa materialnego bądź procesowego w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

Podstawą prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. nr 205 z 2009r. poz.1585 z późn. zm.), zwana dalej s.u.s. oraz przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. nr 141 poz.1365 z późn. zm.).

Zgodnie z treścią art.28 ust.2 ustawy z 13 października 1998r. należności z tytułu składek mogą być umarzane w przypadku ich całkowitej nieściągalności z zastrzeżeniem ust.3a.

W myśl art.28 ust.3 wymienionej ustawy całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Zgodnie z treścią art.28 ust.3a wymienionej ustawy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

W myśl art.32 wymienionej ustawy do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

W myśl § 3 ust.1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. nr 141 poz.1365) zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Z wymienionych przepisów wynika, iż umorzenie składek na ubezpieczenie opiera się na tzw. uznaniu administracyjnym na co wskazuje użyte sformułowanie, że "należności z tytułu składek mogą być umarzane..." użyte w art.28 ust.2 i 3a ustawy z 13 października 1998r. oraz sformułowanie "Zakład może umorzyć..." użyte w § 3 ust.1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003r. Oznacza to, że nawet w przypadku gdy spełnione zostaną przesłanki, o których mowa w art.28 ust.2,3 i 3a ustawy z 13 października 1998r. oraz w § 3 wymienionego rozporządzenia nie zobowiązuje to ZUS-u do umorzenia należności z tytułu składek. Decyzja w tym zakresie jest pozostawiona uznaniu Zakładu. Organ rentowy może zatem odmówić umorzenia składek mimo, iż np. opłacenie należności z tego tytułu pozbawiłoby zobowiązanego niezbędnych potrzeb życiowych.

Przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym organ administracji obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszystkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero wnikliwa analiza stanu faktycznego stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym. Decyzja odmowna musi być więc należycie uzasadniona tak aby nie można jej było postawić zarzutu dowolności. W szczególności winna ona zawierać dokładne wyjaśnienie sytuacji materialnej strony skarżącej, wysokości zaległych należności oraz dokładne wyjaśnienie przesłanek, którymi kierował się organ wydając takie a nie inne rozstrzygnięcie.

Przedmiotem kontroli sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] oraz poprzedzająca ją decyzja z dnia [...], odmawiające R. B. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

W rozpoznawanej sprawie organ administracji trafnie uznał, że nie zachodzi żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności określona w art.28 ust.3 s.u.s. Należy zaznaczyć, że zadłużenie z tytułu należności składkowych jest objęte postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Dyrektora [...] Oddziału ZUS w [...] i pozostaje ono w toku. Organ egzekucyjny nie stwierdził braku majątku z którego można prowadzić egzekucję. Nie została zatem spełniona przesłanka, o której mowa w art.28 ust.3 pkt.5 s.u.s. Brak jest również podstaw do uznania, że spełniona została któraś z pozostałych przesłanek całkowitej nieściągalności, o których mowa w art.28 ust.3 pkt.1-4a i 6 s.u.s.

Skarżący nie wykazał także spełnienia przesłanek częściowej nieściągalności wymienionych w art.28 ust.3a s.u.s. w związku z § 3 ust.1 rozporządzenia z 31 lipca 2003r. Wprawdzie to na organie administracji spoczywa obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego lecz szczegółowe informacje dotyczące sytuacji materialnej i rodzinnej osoby ubiegającej się o umorzenie składek posiada jedynie wnioskodawca. To zatem strona winna szczegółowo wyjaśnić tę sytuację. Nadto strona musi wykazać, że spełniona została przesłanka uzasadniająca umorzenie zaległości składkowych, o której mowa w § 3 ust.1 rozporządzenia z 31 lipca 2003r. Wskazuje na to sformułowanie użyte w tym przepisie "jeżeli zobowiązany wykaże".

W niniejszej sprawie R. B. nie wyjaśnił dokładnie całej swojej sytuacji materialnej. Podał, że nie jest zatrudniony w ramach stosunku pracy ani nie pobiera renty ani emerytury. Osiąga miesięcznie dochody z wynajmu – 2800 zł oraz z produkcji rolnej – 100 zł. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem H., który nie osiąga dochodu oraz z córką M. (nie podał czy osiąga ona dochody). Nadto prowadzi działalność gospodarczą pod nazwą P.H. A. w [...] lecz nie przedstawił żadnych dokumentów dotyczących prowadzenia tej działalności. Nie podał jakie przychody osiąga firma ani jakie ma dochody. Odnośnie prowadzonej działalności gospodarczej nie podał żadnych informacji ani nie złożył żadnych dokumentów mimo, że był do tego wzywany pismem ZUS z dnia [...] (doręczono je w dniu 20 lipca 2016r.). Nie wiadomo zatem jakie były przychody firmy a jakie dochody.

Odnośnie wydatków skarżącego to są one następujące: 2000 zł – czynsz, 400 zł – opłaty za energię elektryczną, gaz wodę, węgiel, 200 zł – koszty leczenia, 700 zł – inne. Łączne miesięczne wydatki to 3300 zł a więc są one wyższe od osiąganych dochodów (2900 zł). Na okoliczność wymienionych wydatków skarżący nie przedstawił jednak żadnych dokumentów. Nie wykazał zatem, że ponosi wydatki w kwotach przez niego podanych.

Nadto R. B. podał, że ma zobowiązania z tytułu kredytu hipotecznego w wysokości 8 000 000 zł, który spłaca w miesięcznej kwocie 6000 zł. Na okoliczność tego kredytu także nie przedstawiono żadnych dokumentów.

Z zebranego materiału dowodowego wynika nadto, że skarżący jest właścicielem: gruntów rolnych o powierzchni 0,2890 ha w [...], gruntów ornych o powierzchni 0,1158 ha w [...], nieruchomości gruntowych o powierzchni 0,2887 ha w P., nieruchomości gruntowej o powierzchni 0,1014 ha w G. oraz jest współwłaścicielem w 1/64 nieruchomości gruntowej – gruntów ornych o powierzchni 0,5410 ha w G.

R. B. podał także, że jest właścicielem następujących samochodów: Fiata [...] (rok produkcji 2004), Renault [...] (rok produkcji 2006) i Suzuki [...] (rok produkcji 2007).

Skarżący nie wyjaśnił zatem dokładnie swojej sytuacji materialnej a dopiero po wyjaśnieniu tej sytuacji można ocenić czy zostały spełnione przesłanki, o których mowa w § 3 ust.1 pkt.1 rozporządzenia z 31 lipca 2003r. Skoro zatem R.B. nie wyjaśnił w sposób wyczerpujący swojej sytuacji materialnej to brak jest podstaw do uznania, że spełnione zostały przesłanki określone w § 3 ust.1 pkt.1 wymienionego rozporządzenia.

Okolicznością niesporną jest, że nie zostały spełnione przesłanki, o których mowa w § 3 ust.1 pkt. 2 i 3 rozporządzenia z 31 lipca 2003r.

Reasumując tę część rozważań sąd uznał, że skarżący nie wykazał spełnienia którejkolwiek z przesłanek wymienionych w § 3 ust.1 rozporządzenia z 31 lipca 2003r.

Zaznaczyć należy, iż nawet w sytuacji spełnienia którejś z przesłanek określonych w § 3 ust.1 rozporządzenia z 31 lipca 2003r. nie oznacza to automatycznie konieczności umorzenia należności z tytułu składek. Mimo spełnienia takiej przesłanki można odmówić uwzględnienia wniosku strony o umorzenie zaległości składkowych jeżeli przeciwko takiemu umorzeniu przemawiałby ważny interes publiczny (por. wyrok NSA z 29 sierpnia 2007r. w spr. II GSK 141/07 – Lex nr 368197 i z 14 marca 2012r. w spr. II GSK 203/11 – Lex nr 1137911, wyrok WSA w Warszawie z 21 kwietnia 2006r. w spr. III SA/Wa 495/06 – Lex nr 213825 i z 13 grudnia 2006r. w spr. III SA/Wa 2927/06 – Lex nr 306955).

Nawet gdyby wobec skarżącego zostałaby spełniona jedna z przesłanek, o których mowa w § 3 ust.1 rozporządzenia z 31 lipca 2003r. to i tak, w ocenie sądu, ważny interes publiczny przemawiałby przeciwko umorzeniu należności składkowych. Jest nim stosunkowo młody wiek skarżącego i możliwość ewentualnej chociażby częściowej spłaty przez niego zadłużenia w przyszłości. R. B. ma 46 lat a więc długi okres pracy zawodowej jest jeszcze przed nim. Być może w przyszłości jego sytuacja materialna ulegnie poprawie co umożliwi mu spłatę zadłużenia chociażby w części w układzie ratalnym. Skarżący jest osobą zdolną do pracy i istnieje realna możliwość osiągania przez niego dochodów, czy to w ramach prowadzonej działalności gospodarczej czy też w ramach stosunku pracy, pozwalających na spłatę zadłużenia. Umorzenie obecnie zadłużenia składkowego to definitywna rezygnacja z odzyskania zaległości z tytułu składek. Umorzenie w chwili obecnej takich należności uniemożliwia organowi odzyskanie zaległości w przypadku ewentualnej poprawy w przyszłości sytuacji materialnej rodziny skarżącego czego nie można wykluczyć. Uzasadnione jest zatem przyjęcie wniosku, że umorzenie obecnie należności z tytułu składek byłoby przedwczesne. Nawet zatem gdyby wobec skarżącego spełniona zostałaby jedna z przesłanek, o których mowa w § 3 ust.1 rozporządzenia z 31 lipca 2003r. to i tak ważny interes publiczny przemawiałby przeciwko uwzględnieniu wniosku R.B.

Instytucja umorzenia należności z tytułu składek ma charakter wyjątkowy. W każdej tego typu sprawie należy brać pod uwagę zarówno interes wnioskodawcy jak i interes społeczny. Sądowi w obecnym składzie z urzędu znane są tego rodzaju sprawy rozpoznawane w tutejszym sądzie gdzie wnioskodawcami są na ogół ludzie starsi, schorowani, często posiadający orzeczenia o co najmniej częściowej niezdolności do pracy, którzy większość swoich skromnych dochodów wydają na lekarstwa, bez żadnego zawodu i praktycznie nie mający perspektyw na znalezienie jakiejkolwiek pracy z uwagi na wiek i stan zdrowia. Uzasadnia to umorzenie ich zadłużenia gdyż w zasadzie nie ma możliwości aby zaległości te zostały spłacone. W przypadku skarżącego żadna z wymienionych okoliczności nie występuje.

Nieuzasadniony jest zarzut skarżącego, że nie ma on zaległości składkowych o czym świadczą zaświadczenia ZUS o niezaleganiu w zapłacie składek z 13 kwietnia 2010r., 28 marca 2008r. i 17 marca 2009r. Do kwestii tej organ rentowy odniósł się szczegółowo w piśmie procesowym z dnia 7 września 2017r. (k.85). Z treści tego pisma wynika, że faktycznie w datach wystawienia wymienionych zaświadczeń R.B. nie miał zaległości składkowych lecz w 2011r. przeprowadzona została kontrola płatnika, która wykazała istnienie zadłużenia składkowego. Wyjaśnienie ZUS w tym zakresie jest logiczne i przekonujące. Zarzut skarżącego w tej kwestii nie zasługuje na uwzględnienie.

Reasumując sąd uznał, że skarga nie jest zasadna. Z zebranego materiału dowodowego wynika, że nie miała miejsce sytuacja całkowitej nieściągalności, o której mowa w art.28 ust.3 s.u.s. ani też skarżący nie wykazał, że miała miejsce sytuacja częściowej nieściągalności określona w § 3 ust.1 rozporządzenia z 31 lipca 2003r. Rozpoznając sprawę sąd nie stwierdził naruszenia przez organ administracji przepisów prawa materialnego, bądź przepisów postępowania administracyjnego mogących mieć wpływ na wynik sprawy. Z tych wszystkich względów, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd oddalił skargę R. B.

R.T.