Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 80/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-10-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6166  Łowiectwo
Hasła tematyczne: Ochrona środowiska
Skarżony organ: Inspektor Ochrony Środowiska
Treść wyniku: Oddalono skargi kasacyjne
Powołane przepisy: article: art. 80
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 2 ust. 1 pkt 2, art. 6 pkt 9, art. 15 ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2019 poz 1862
law: Ustawa z dnia 13 kwietnia 2007 r. o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Czesława Nowak-Kolczyńska Sędziowie: sędzia NSA Monika Nowicka sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 28 października 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skarg kasacyjnych Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska, M. V. E., U. R., J. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 października 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 1430/18 w sprawie ze skargi [...] z siedzibą w [...] na decyzję Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia 5 kwietnia 2018 r. nr DOA-ks.512.8.2018.at.3 w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego oddala skargi kasacyjne.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 01 października 2018 r. sygn. IV SA/Wa 1430/18 uchylił decyzję Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego.

Wyrok zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2017 r. Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska (dalej jako: "RDOŚ") wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie szkody w środowisku, polegającej na zniszczeniu siedliska przyrodniczego [...] - lasy mieszane i bory na wydmach nadmorskich położonego na terenie działek o nr [...] , [...] , [...] i [...] obręb [...] oraz dopuścił do udziału w postępowaniu Klub [...].

Decyzją z dnia [...] stycznia 2018 r., wydaną na podstawie art.15 ust.1 pkt 2 ustawy z dnia [...] kwietnia 2007 r. o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie – dalej jako: "ustawa szkodowa", RDOŚ:

1) nałożył na J. R. prowadzącego działalność gospodarczą pod firmą [...], jako na podmiot korzystający ze środowiska, obowiązek przeprowadzenia działań naprawczych w chronionym siedlisku przyrodniczym oraz siedlisku gatunków chronionych, na terenie działek ewid. o nr [...] , [...] , [...], [...] obręb [...] ;

2) nałożył na M. V. E. obowiązek przeprowadzenia solidarnie z pomiotem, o którym mowa w pkt 1 powyżej, działań naprawczych w chronionym siedlisku przyrodniczym oraz siedlisku gatunków chronionych, na terenie działek ewid. o nr [...] obręb 2 [...] ,

- określając dalej zakres i termin wykonania nałożonych obowiązków.

Uzasadniając rozstrzygnięcie RDOŚ wskazał w szczególności, że działki, o numerach ewidencyjnych: [...] , [...] , [...], stanowią współwłasność małżonków R., natomiast działka o numerze ewidencyjnym [...] jest własnością uczestniczki M. V. E. . Wskazano, że J. R. prowadzi działalność gospodarczą pod nazwą [...], a jedną z działalności gospodarczych wykazanych w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej jest gospodarka leśna i pozostała działalność leśna, z wyłączeniem pozyskiwania produktów leśnych - PKD 02.10.Z. Dalej wskazano, że J. R. w ramach wykonywanej przez siebie działalności gospodarczej dokonał wycinki drzewostanu na działkach nr: [...] , [...] , [...] i [...] , przy czym wycinki na działce nr [...] (będącej własnością M. V. E. ) dokonał na jej zlecenie i za jej wiedzą. Poprzez te działania, wyrządzona została szkoda w środowisku, na powierzchni ok. 2,8 ha, co spowodowało pogorszenie stanu i funkcji chronionego siedliska przyrodniczego - lasy mieszane i bory na wydmach nadmorskich (kod [...] ).

Pismami z dnia [...] lutego 2018 r. (uczestnicy J. U. małż. R. ) oraz pismem z dnia [...] lutego 2018 r. (uczestniczka M. V. E. ) wnieśli do GDOŚ odwołania od decyzji RDOŚ, kwestionując zasadność jej wydania.

Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska (dalej jako: "GDOŚ") decyzją z dnia [...] kwietnia 2018 r. uchylił decyzję RDOŚ i umorzył postępowanie administracyjne w sprawie, stwierdzając niespełnianie przez uczestników postępowania, na których nałożono obowiązki naprawcze, kryteriów podmiotowych, warunkujących możliwość pociągnięcia danego podmiotu do przewidzianej w ustawie szkodowej odpowiedzialności za spowodowanie bezpośredniego zagrożenia szkodą lub szkodę w środowisku.

Pismem z dnia [...] maja 2018 r. Klub [...] wniósł skargę na decyzję GDOŚ.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 01 października 2018 r. sygn. IV SA/Wa 1430/18 uchylił zaskarżoną decyzję Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska.

W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że wbrew ocenom sformułowanym w zaskarżonej decyzji uczestnicy postępowania spełniają kryteria podmiotów potencjalnie mogących ponieść przewidzianą w ustawie szkodowej odpowiedzialność za przypisywany im delikt przeciwko środowisku.

Sąd I instancji wskazał, że wbrew ocenie GDOŚ, w sprawie nie występują przeszkody natury podmiotowej, co do zasady uniemożliwiające pociągnięcie uczestników, na zasadach przewidzianych w ustawie szkodowej, do odpowiedzialności za delikt przeciwko środowisku, stypizowany w art.2 ust.1 pkt 2 tej ustawy. Dalej w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wskazano, że z art.2 ust.1 pkt 2 ustawy szkodowej wynika, że przepisy ustawy stosuje się do bezpośredniego zagrożenia szkodą w środowisku lub do szkody w środowisku spowodowanych przez taką działalność podmiotu korzystającego ze środowiska, która jest działalnością inną niż działalność opisaną w pkt 1 tego ustępu (chodzi zatem o działalność inną niż działalność stwarzająca ryzyko szkody w środowisku w rozumieniu art.3 ustawy), jeżeli zagrożenie lub szkoda dotyczą gatunków chronionych lub chronionych siedlisk przyrodniczych oraz wystąpiły z winy podmiotu korzystającego ze środowiska. Wskazano, że w myśl art.15 ust.1 tej ustawy jeżeli podmiot korzystający ze środowiska lub w przypadku, o którym mowa w art. 12 ust. 2, podmiot korzystający ze środowiska lub władający powierzchnią ziemi nie podejmie działań zapobiegawczych lub nie uzgodni działań naprawczych, organ ochrony środowiska:

1) wzywa do przedłożenia w określonym terminie wniosku o uzgodnienie warunków przeprowadzenia odpowiednio działań zapobiegawczych lub naprawczych;

2) jeżeli nie przedłożono wniosku zgodnie z wezwaniem - w drodze decyzji, nakłada obowiązek przeprowadzenia działań.

Sąd I instancji podkreślił, że celem przedmiotowej ustawy jest wyegzekwowanie od podmiotów korzystających ze środowiska działań, mających na celu zapobieżenie lub naprawienie zagrożeń lub szkód w środowisku wywołanych przez te pomioty. Przepis art.12 ust.2 ustawy szkodowej poszerza krąg podmiotów zobowiązanych w tym zakresie także o władającego powierzchnią ziemi, jeżeli bezpośrednie zagrożenie szkodą w środowisku lub szkoda w środowisku zostały spowodowane za jego zgodą lub wiedzą. Władający powierzchnią ziemi staje się wówczas obowiązany do podejmowania działań zapobiegawczych i naprawczych solidarnie z podmiotem korzystającym ze środowiska, który je spowodował. Przepis art.6 ustawy pkt 9 ustawy szkodowej definiuje podmiot korzystający ze środowiska poprzez odesłanie do art.3 pkt 20 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska – dalej jako: "Poś", stanowiąc iż Ilekroć w ustawie jest mowa o podmiocie korzystającym ze środowiska - rozumie się przez to podmiot korzystający ze środowiska w rozumieniu art. 3 pkt 20 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska, prowadzący działalność stwarzającą ryzyko szkody w środowisku lub inną działalność, o której mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2, powodującą bezpośrednie zagrożenie szkodą w środowisku lub szkodę w środowisku. Dalej Sąd I instancji wskazał, że nie ma racjonalnych przesłanek do przyjmowania, że przedsiębiorca miałby być zwolniony z ustawowej odpowiedzialności za zawiniony delikt przeciwko środowisku, którego dopuścił się bądź to w ramach wykonywania zlecenia na rzecz innych osób, w tym osób fizycznych bądź to też na własną rzecz w odniesieniu do własnego składnika majątkowego, nie związanego z prowadzoną przezeń działalnością gospodarczą, jeżeli charakter tych czynności odpowiada ściśle przedmiotowi działalności gospodarczej prowadzonej przez tego przedsiębiorcę. Wskazano, że chodzi o sytuację, w której przedsiębiorca, korzystając z zasobów prowadzonego przez siebie przedsiębiorstwa w rozumieniu art.551 k.c., dokonuje w odniesieniu do własnego składnika majątkowego takich czynności, które normalnie wykonuje odpłatnie na rzecz innych podmiotów. Kwalifikacja taka nie respektowałby bowiem doniosłego społecznie celu ustawy, jakim było wyposażenie organów środowiskowych w narzędzia prawne umożliwiające skutecznie egzekwowanie od określonej, kwalifikowanej grupy podmiotów, których działalność z zasady łączy się z ryzykiem szkodliwego oddziaływania na środowisko (w tym w pierwszej kolejności przedsiębiorców) i którzy z tego powodu zobowiązani są do dochowania należytej staranności - usuwania zawinionych przez te podmioty zagrożeń lub szkód dla tego środowiska.

W odniesieniu do odpowiedzialności uczestniczki M. V. E., Sąd I instancji w pełni podzielił ocenę RDOŚ, iż uczestniczka ta, jako władająca powierzchnią własnej działki, zleciła przedsiębiorcy, tj. uczestnikowi J. R. dokonanie prac wycinkowych na jej działce, co rodzi odpowiedzialność na zasadzie art.12 ust.2 ustawy szkodowej.

Z wyrokiem tym nie zgodzili się: U. R. i J. R. ; M. V. E. oraz Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska, którzy wywiedli skargi kasacyjne.

I. U. R. i J. R. na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – dalej jako: "p.p.s.a." zarzucił Sądowi I instancji naruszenie prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj.:

1. art. 2 ust. 1, art. 2 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 6 pkt 11 w zw. z art. 6 pkt 2 i pkt 7 ustawy o zapobieganiu szkodom, gdyż - jak wskazano - dz. nr [...] , [...] , [...] i [...] nie obejmują żadnego obszaru objętego ochroną prawną przewidzianą przepisami ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz.U. z 2016, poz. 2134 – dalej jako: "u.o.p."), a miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego nie stanowi samodzielnej podstawy ochrony w rozumieniu u.o.p. i ustawy szkodowej.

2. art. 2 ust.1 pkt 2 w zw. z art. 6 pkt 9 w zw. z art. 6 pkt 11 w zw. z art. 6 pkt 2 i 7 ustawy szkodowej poprzez błędne przyjęcie, że skoro J. R., który dokonał wycinki drzew jest podmiotem prowadzącym działalność gospodarczą m.in. w zakresie gospodarki leśnej i pozostałej działalności leśnej, to jest on niejako automatycznie podmiotem korzystającym ze środowiska, pomimo że nie ziściła się przesłanka prowadzenia działalności stwarzającej ryzyko szkody w środowisku lub doprowadzenia do szkody w środowisku.

3. art. 2 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 6 pkt 9 ustawy szkodowej w zw. z art. 3 pkt 20 lit. a Poś poprzez błędne przyjęcie, że J. R. wycinki dokonał nie jako osoba fizyczna, lecz jako podmiot prowadzący działalność gospodarczą i tym samym błędne przyjęcie, że jest on podmiotem "korzystającym ze środowiska".

4. art. 2 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 6 pkt 9 ustawy szkodowej w zw. z art. 3 pkt 20 lit. c Poś oraz art. 83f ust. 3a u.o.p. poprzez nieuwzględnienie, że uczestniczka postępowania M. V. E. zlecając J. R. wycinkę działała jako osoba fizyczna, a drzewa nie były usuwane na cele działalności gospodarczej.

Żądaniem złożonej skargi kasacyjnej objęto uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu, a także zasądzenie kosztów postępowania. Skarżący kasacyjnie zażądali rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie, także pod ich nieobecność oraz pod nieobecność ich pełnomocnika.

II. M. V. E. w złożonej skardze kasacyjnej zarzuciła Sądowi I instancji naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię:

1.art. 2 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 6 pkt 9 ustawy szkodowej w zw. z art. 3 pkt 20 lit. a Poś poprzez przyjęcie, że czynności zawinionego spowodowania szkody w środowisku, które odnoszą się do składników majątku osobistego przedsiębiorcy i polegają na użyciu zasobów jego przedsiębiorstwa, mają charakter działań mieszczących się w jego profesjonalnej działalności.

2. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 145 §1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji podczas gdy decyzja organu nie naruszała art. 7, art. 15, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego – dalej jako: "k.p.a." w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. gdyż dokonano swobodnej oceny dowodów zgromadzonych w postępowaniu i prawidłową ich ocenę, w szczególności prawidłowe ustalenie co do:

a) uznania, że M. V. E. nie podlega odpowiedzialności za delikt administracyjny na zasadzie solidarności z uwagi na niespełnienie kryteriów podmiotowych;

b) uznanie, że skarżąca kasacyjnie nie podlega odpowiedzialności za delikt administracyjny z uwagi na to, że uczestniczka nie zleciła dokonania prac wycinkowych J. R. prowadzącemu działalność gospodarczą, ale osobie fizycznej i współwłaścicielowi działki sąsiedniej

- co miało wpływ na wynik sprawy i winno skutkować oddaleniem skargi.

Żądaniem złożonej skargi kasacyjnej objęto uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu, a także zasądzenie kosztów postępowania. M. V. E. zażądała rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie.

III. Skargę kasacyjną złożył również Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska zarzucając Sądowi I instancji:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego, poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 2 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 6 pkt 9 ustawy szkodowej w zw. z art. 3 pkt 20 lit. a Poś – w sytuacji gdy uczestnicy postępowania administracyjnego nie mogli zostać objęci zakresem podmiotowym normy prawnej właściwie wywiedzionej ze wskazanych przepisów.

2. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 174 pkt 2 p.p.s.a., tj. art. 145 § pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a.

GDOŚ zrzekł się rozprawy, a żądaniem złożonej skargi kasacyjnej objął uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu, a także zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skargi kasacyjne nie mają usprawiedliwionych podstaw.

Przewodniczący Wydziału I Izby Ogólnoadministracyjnej zarządzeniem z dnia 24 maja 2022 r. poinformował strony, że Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadza rozprawę wyłącznie zdalnie przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość, jeżeli wszystkie strony wyrażą na to zgodę. Jeżeli którakolwiek z wezwanych stron oświadczy, że nie ma możliwości technicznych uczestniczenia w rozprawie zdalnej, sprawa zostanie skierowana na posiedzenie niejawne. Wobec powyższego, strony zostały wezwane do zajęcia stanowiska w przedmiocie rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym.

Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I Izby Ogólnoadministracyjnej z dnia 7 lipca 2022 r. sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.).

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.) z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 p.p.s.a. Wobec niestwierdzenia zaistnienia przesłanek nieważności postępowania, oceniając wyrok Sądu I instancji w ramach zarzutów zgłoszonych w skargach kasacyjnych, Naczelny Sąd Administracyjny uznał te zarzuty za niezasadne.

I.1. Niezasadnie Sądowi I instancji zarzucono naruszenie art. 2 ust. 1, art. 2 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 6 pkt 11 w zw. z art. 6 pkt 2 i pkt 7 ustawy szkodowej.

Przede wszystkim niesłusznie autor skargi kasacyjnej pomija, że w art. 6 pkt 11 lit. a ustawy szkodowej ustawodawca wymienił chronione siedliska przyrodnicze. Legalna definicja tego terminu zawarta została w art. 6 pkt 2 ustawy szkodowej, poprzez odniesienie do art. 26 u.o.p. Mając na uwadze te uregulowania wskazać trzeba, że chodzi m.in. o siedliska przyrodnicze należące do typów siedlisk określonych w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia [...] kwietnia 2010 r. w sprawie siedlisk przyrodniczych oraz gatunków będących przedmiotem zainteresowania Wspólnoty, a także kryteriów wyboru obszarów kwalifikujących się do uznania lub wyznaczenia jako obszary Natura 2000 (Dz. U. z 2014, poz. 1713). W Załączniku nr 1 do tego rozporządzenia określono typy siedlisk przyrodniczych będące przedmiotem zainteresowania wspólnoty, które wymagają ochrony w formie wyznaczenia obszarów natura 2000, ze wskazaniem typów siedlisk przyrodniczych o znaczeniu priorytetowym. Pod poz. 36 określono kod ([...] ) i nazwę (Lasy mieszane i bory na wydmach nadmorskich) siedliska przyrodniczego. Ma to fundamentalne znaczenie w okolicznościach badanej sprawy, gdzie dokonano wycinki ok. 3 ha boru bażynowego. Ustalenie to pozostaje zatem spójne (a nie wynika) z § 9 ust. 3 pkt 4 uchwały Rady Miejskiej w [...] z dnia 29 lipca 2010 r. [...] w przedmiocie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego Miasta [...] dla terenu zlokalizowanego na zakończeniu ulicy [...] (Dz.Urz.Woj.Pom. Nr 117, poz. 2283 – dalej jako: "Plan"). Przepis ten bowiem stanowił, że zainwestowanie nie może mieć negatywnego wpływu na obszary Natura 2000 oraz cenne siedliska przyrodnicze (nadmorskie bory bażynowe, nadmorskie bory sosnowe, murawy psammofilne, wydmy białe i szare oraz stanowisko ściśle chronionych gatunków roślin występujące na terenie zainwestowania) stanowiące kontynuację tych terenów. Należy przy tym podkreślić, że jak Sądowi jest wiadomym z urzędu wyrokiem z dnia 19 października 2022 r. sygn. II OSK 1496/21 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną U. R. i J. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 17 marca 2021 r. sygn. II SA/Gd 869/20, którym Sąd ten oddalił skargę U. R. i J. R. złożoną na Plan. W tym prawomocnym wyroku Sąd stwierdził, że dokumentacja planistyczna zgromadzona w aktach sprawy konsekwentnie potwierdza charakter działek skarżących jako terenów zalesionych o istotnych walorach środowiskowych, związanych z występowaniem gatunków chronionych (..).

Mając na uwadze powyższe, bezzasadnie Sądowi I instancji zarzucono naruszenie art. 2 ust. 1, art. 2 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 6 pkt 11 w zw. z art. 6 pkt 2 i pkt 7 ustawy szkodowej.

I.2. Za bezzasadne uznać należało również zarzuty U. R. i J. R. oraz M. V. E. (I.1) dotyczące naruszenia art. 2 ust.1 pkt 2 w zw. z art. 6 pkt 9 w zw. z art. 6 pkt 11 w zw. z art. 6 pkt 2 i 7 ustawy szkodowej oraz art. 2 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 6 pkt 9 ustawy szkodowej w zw. z art. 3 pkt 20 lit. a Poś.

Odnosząc się do argumentacji skargi kasacyjnej w tym zakresie należy wskazać, że na podstawie art.2 ust.1 pkt 2 ustawy szkodowej, jej przepisy stosuje się do bezpośredniego zagrożenia szkodą w środowisku lub do szkody w środowisku spowodowanych przez taką działalność podmiotu korzystającego ze środowiska, która jest działalnością inną niż działalność opisaną w pkt 1 tego ustępu (chodzi zatem o działalność inną niż działalność stwarzająca ryzyko szkody w środowisku w rozumieniu art.3 ustawy), jeżeli zagrożenie lub szkoda dotyczą gatunków chronionych lub chronionych siedlisk przyrodniczych oraz wystąpiły z winy podmiotu korzystającego ze środowiska. Jak wyjaśniono powyżej, obszar na którym dokonano wycinki drzew obejmował obszar cennych siedlisk przyrodniczych (nadmorskie bory bażynowe). Pojęcie szkody w środowisku zostało zdefiniowane w art. 6 pkt 11 ustawy szkodowej i oznacza ono negatywną, mierzalną zmianę stanu lub funkcji elementów przyrodniczych, ocenioną w stosunku do stanu początkowego, która została spowodowana bezpośrednio lub pośrednio przez działalność prowadzoną przez podmiot korzystający ze środowiska m.in. w chronionych siedliskach przyrodniczych mającą znaczny, negatywny wpływ na osiągnięcie lub utrzymanie właściwego stanu ochrony tych siedlisk przyrodniczych.

Mając na uwadze powyższe należy wskazać, że bezzasadne są zarzuty, iż Sąd I instancji wadliwie ("automatycznie") przyjął, że J. R. jest "korzystającym ze środowiska" w rozumieniu prawa. J. R. prawidłowo został przez Sąd I instancji uznany za podmiot korzystający ze środowiska - w rozumieniu art. 6 pkt 9 ustawy szkodowej w związku z art.3 pkt 20 lit.a Poś - który w ramach prowadzonej działalności dokonał wycinki gatunków.

Przede wszystkim należy zwrócić uwagę, że rozpoznając sprawę Sąd I instancji słusznie wziął pod uwagę niekwestionowane ustalenia faktyczne. Dokonano wycinki na obszarze o pow. ok. 2,8 ha. Nie tylko na obszarze nieruchomości stanowiącej przedmiot współwłasności skarżącego kasacyjnie, ale również na terenie nieruchomości należącej do współuczestniczki postępowania w osobie M. V. E. . Wycinki dokonali pracownicy skarżącego kasacyjnie, przy użyciu sprzętu firmy należącej do skarżącego kasacyjnie. Nie mają zatem racji skarżący kasacyjnie, że Sąd I instancji "automatycznie" przyjął, że skoro skarżący kasacyjnie prowadzi działalność gospodarczą w zakresie gospodarki leśnej to - na tej tylko podstawie - należy przypisać J. R. status "podmiotu korzystającego ze środowiska".

Zważywszy na podnoszone w skardze wątpliwości interpretacyjne, dokonując oceny zasadności niniejszego zarzutu należało wziąć pod uwagę, że uchwalenie ustawy z dnia [...] kwietnia 2007 r. o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie służyło wdrożeniu dyrektywy 2004/35/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 21 kwietnia 2004 r. w sprawie odpowiedzialności za środowisko w odniesieniu do zapobiegania i zaradzania szkodom wyrządzonym środowisku naturalnemu (Dz.U.UE.L.2004.143.56 – dalej również jako: "Dyrektywa"). W Dyrektywie zawarto wskazówki interpretacyjne, którymi dla rozstrzygnięcia podnoszonych wątpliwości należało się posłużyć. Należało zatem wziąć pod uwagę naczelną zasadę wskazaną Dyrektywie, w myśl której podmiot gospodarczy wyrządzający przez swoją działalność szkody w środowisku naturalnym lub powodujący bezpośrednie zagrożenie wystąpieniem takich szkód pozostaje finansowo za nie odpowiedzialny. Wskazać przy tym trzeba, że w Artykule 2 pkt 6 Dyrektywa definiuje "podmiot gospodarczy", precyzując, że pod pojęciem tym należy rozumieć "każdą osobę fizyczną lub prawną, prywatną lub publiczną, która prowadzi lub nadzoruje działalność zawodową lub, w przypadkach gdy jest to przewidziane w ustawodawstwie krajowym, osobę, której delegowano uprawnienia do podejmowania decyzji ekonomicznych dotyczących technicznego funkcjonowania takiej działalności, włącznie z posiadaczami uprawnień lub zezwolenia na prowadzenie takiej działalności lub osobami, które rejestrują lub zgłaszają taką działalność". "Działalność zawodowa" oznacza działalność prowadzoną jako działalność gospodarczą, firmę lub przedsiębiorstwo, bez względu na jej prywatny lub publiczny, dochodowy lub niedochodowy charakter (Artykuł 2 pkt 7 Dyrektywy).

Skoro zatem ze względu na rozmiary wycinki, potrzebne było zaangażowanie profesjonalnych zasobów osobowych (pracownicy) oraz użycie profesjonalnego zaplecza technicznego (sprzęt) wykorzystywanego przez skarżącego kasacyjnie na potrzeby prowadzonej przez niego działalności gospodarczej, to z uwzględnieniem tych danych należało dokonać oceny statusu J. R. w badanej sprawie. Niekwestionowane pozostają udokumentowane w aktach sprawy (Notatka Urzędowa komisarza Komendy Policji w [...] z [...] marca 2017 r.) okoliczności związane z czynnościami porządkowymi po wycince. Pracownicy firmy [...] ocinali gałęzie ze ściętych drzew, ładowali je na łyżkę koparko-ładowarki KCB, która zawoziła je i ładowała na samochód ciężarowy (k. 41 akt adm.).Jak wynika z zeznań pracownika firmy J. R., złożonych w Komendzie Policji w [...] dnia [...] kwietnia 2017 r. "drzewa ścinało 4 lub 5 osób jednocześnie" - k. 178 akt adm.). Dokumentacja akt sprawy pozwala zatem na sformułowanie tezy, że przeprowadzenie wycinki takich rozmiarów jak w badanej sprawie, nie byłoby możliwe bez udziału podmiotu zaangażowanego zawodowo w prowadzenie działalności gospodarczej w zakresie gospodarki leśnej, a zatem posiadającego stosowne zasoby personalne, wiedzę i wyposażonego w odpowiedni sprzęt. Podkreślić trzeba, że badana sytuacja jest wysoce niestandardowa i złożona, bowiem - wyłącznie - zważywszy na fakt i charakter prowadzonej działalności gospodarczej J. R. miał w ogóle sposobność dokonać wycinki tak znacznych rozmiarów, a podejmując czynności wpisujące się w istotę prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej, wyrządzić szkody w środowisku. Jak ustalił biegły sądowy M. P. na terenie działek doszło do zniszczenia gatunków roślin chronionych (k. 151 akt adm.).Należy zatem przyjąć, że przeciętny właściciel nieruchomości, nie byłby w stanie dokonać wycinki o tak znacznych rozmiarach, ale musiałby zlecić jej przeprowadzenie podmiotowi prowadzącemu działalność gospodarczą o określonym profilu.

Odnosząc się w tym miejscu do argumentacji skargi kasacyjnej GDOŚ (pkt III.1) wskazać, trzeba, że uwadze organu umyka, że w zakresie szkód wyrządzanych w odniesieniu do gatunków chronionych i siedlisk przyrodniczych podmiot gospodarczy podlega Dyrektywie zawsze, gdy wynika to z jego winy lub zaniedbania, a ta okoliczność w badanej sprawie nie rodzi wątpliwości. Jak wynika z notatki służbowej asp. szt. Komendy Policji w [...] z dnia [...] marca 2017 r. właściciele dz. nr [...] , [...] , [...] i [...] wiedzieli o ograniczeniach wynikających z ustaleń miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Jeszcze podczas procedury planistycznej dla tego terenu zgłaszali oni uwagi co do uwarunkowań planu, m.in. w zakresie dotyczącym ochrony środowiska, przyrody i krajobrazu, które zostały określone w § 9 Planu (k. 39 akt adm.). W aktach sprawy znajdują się ponadto decyzje Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] października 2014 r. oraz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] grudnia 2014 r. z których wynika, że już w 2014 r. toczyło się postępowanie prokuratorskie oraz postępowanie administracyjne w związku ze zniszczeniem 63 innych drzew na dz. nr [...] stanowiącej przedmiot własności małż. R. (k.213 akt adm.). Ustalono, że doszło wówczas do zniszczenia drzew na dz. [...] na skutek celowego działania człowieka. Jednak na skutek ustalenia, że Prokurator Prokuratury Rejonowej w [...] nie wykrył wówczas sprawców zniszczenia drzew i umorzył śledztwo, doszło do uchylenia decyzji wymierzającej małżonkom R. karę administracyjną pieniężną w wysokości [...] zł za zniszczenie 63 sztuk drzew. Następnie decyzją z dnia [...] marca 2015 r. Burmistrz Miasta [...] umorzył postępowanie administracyjne w tej sprawie.

To właśnie konkretne ustalenia faktyczne tej sprawy, niekwestionowane w skardze kasacyjnej, przesądzają o prawidłowości stanowiska przedstawionego w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. W tych okolicznościach, trafnie Sąd I instancji, stwierdził, że w badanej sprawie ziściły się przesłanki uznania J. R. za podmiot korzystający ze środowiska (przedsiębiorcę w rozumieniu art.6 pkt 9 ustawy w związku z art.3 pkt 20 lit.a Poś).

I.4 Niezasadnie również Sądowi I instancji zarzucono naruszenie art. 2 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 6 pkt 9 ustawy szkodowej w zw. z art. 3 pkt 20 lit. c Poś oraz art. 83f ust. 3a u.o.p.

Tak jak dokonując oceny zasadności skargi kasacyjnej w zakresie zaistnienia przesłanek uznania J. R. za "podmiot korzystający ze środowiska" zasadnicze znaczenie miały - konkretne - okoliczności badanej sprawy, tak i w kwestii zarzutu dotyczącego art. 83f ust. 3a u.o.p. istotne znaczenie w sprawie mają niekwestionowane ustalenia faktyczne. Przede wszystkim należy wskazać, że przepis art. 83f u.o.p. nie zawierał i nie zawiera jednostki redakcyjnej znaczonej jako "ust. 3a". Natomiast przepis ten określa i określał - wyjątki - od zasady uzyskania zezwolenia na usunięcie drzew i dotyczył wycinki w celach niezwiązanych z działalnością gospodarczą.

Mając na uwadze uwarunkowania badanej sprawy należy jednak przyjąć, że zarzut skargi kasacyjnej dotyczy art. 83f ust. 1 pkt 3a u.o.p. w obowiązującym ówcześnie - w dacie wycinki - brzmieniu. Należy zatem wskazać, że zasadą obowiązującą również w dacie dokonywania wycinki na działkach małż. R. oraz działce M. V. E. był obowiązek uzyskania zezwolenia na usunięcie drzew (art. 83 ust. 1 u.o.p.). Rozwiązanie obowiązujące w tym czasie na podstawie art. 83f ust. 1 pkt 3a u.o.p. stanowiło - wyjątek - od tej zasady. Jako taki, przepis ten należało interpretować ściśle. Przepis ten od stycznia 2017 r. stanowił, że przepisów art. 83 ust. 1 u.o.p. nie stosuje się do drzew lub krzewów, które rosną na nieruchomościach stanowiących własność osób fizycznych i są usuwane na cele niezwiązane z prowadzeniem działalności gospodarczej. Należy zwrócić uwagę, że jak wynika z dokumentacji sporządzonej na etapie procesu legislacyjnego, to rozwiązanie prawne miało służyć tym właścicielom nieruchomości, którzy spełniali warunki uzyskania zezwoleń na usunięcie drzewa z ich nieruchomościach. W toku procesu legislacyjnego powołano się na statystyki wskazujące, że w ponad 90% przypadków wnioski o zezwolenie na usunięcie drzewa przez właścicieli prywatnych były rozpatrywane pozytywnie (por. poselski projekt ustawy o zmianie ustawy o ochronie przyrody oraz niektórych innych ustaw, Sejm RP VIII kadencji, druk nr 1143). Nie takiej sytuacji dotyczy jednak niniejsza sprawa. Skarżący kasacyjnie zdecydowali się na obejście prawa, w celu usunięcia – nie jednego czy kilku drzew, nie ze względów bezpieczeństwa, czy celu uskutecznienia zabiegów dendrologicznych. Skarżący powołując się na art. 83f ust. 1 3a u.o.p. zdecydowali się na usunięcie ponad 2ha drzew tworzących ekosystem stanowiący siedlisko nadmorskiego boru bażynowego. Nie mają zatem legitymacji do tego aby powoływać się na postanowienia art. 83f ust. 1 pkt 3a u.o.p.

II.2. Odnosząc się do zarzucanego przez M. V. E. naruszenia przepisów postępowania wskazać trzeba, że jak wynika z uzasadnienia skargi kasacyjnej, skarżąca kasacyjnie nie zgadza się z oceną materiału dowodowego przeprowadzoną w sprawie. Niezasadnie jednak skarżąca kasacyjnie kwestionuje de facto odmienną od przyjmowanej przez nią ocenę materiału dowodowego, zaakceptowaną przez Sąd I instancji. Skuteczne zarzucenie naruszenia przepisu art. 80 k.p.a. wymaga wykazania, że uchybiono zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego. Jedynie to, bowiem może być przeciwstawione uprawnieniu do dokonywania swobodnej oceny dowodów. Nie jest natomiast wystarczające przekonanie o innej niż przyjęta doniosłości poszczególnych dowodów i ich ocenie odmiennej niż przeprowadzona przez organy administracji publicznej. Dokonana przez organ I instancji i zaakceptowana przez Sąd I instancji ocena materiału dowodowego może być skutecznie podważona tylko w przypadku, gdy brak jest logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami, lub gdy rozumowanie organu wykracza poza reguły logiki albo, wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia związku przyczynowo-skutkowego. W okolicznościach badanej sprawy taka sytuacja nie ma miejsca.

W kwestii zarzutu naruszenia pozostałych wskazanych w skardze kasacyjnej M. V. E. przepisów postępowania należy wskazać, że w istocie nie wskazano, na czym podnoszone naruszenia polegają, ani tym bardziej jaki miałyby mieć wpływ na wynik sprawy. W tej sytuacji podnoszony w skardze kasacyjnej M. V. E. zarzut naruszenia przepisów postępowania nie mógł przynieść oczekiwanego skutku.

III.2 Niezasadnie Sądowi I instancji zarzucono również naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. Należy bowiem wskazać, że na podstawie art. 141 § 4 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Uchwałą NSA z dnia 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FSP 8/09, przesądzono, że przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), jeżeli uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia. Taki stan rzeczy w sprawie nie miał miejsca. Uzasadnienie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odpowiada dyspozycji art. 141 § 4 p.p.s.a. Okoliczność, że stanowisko zajęte przez Sąd I instancji jest odmienne od prezentowanego przez skarżącego kasacyjnie nie oznacza, że takie uzasadnienie wyroku nie odpowiada wymogom ustawowym. Zarzut skargi kasacyjnej sprowadza się w zasadzie do polemiki ze stanowiskiem Sądu I instancji, co do zastosowania art. 6 pkt 9 w zw. z art. 3 pkt 20 lit. a Poś, w okolicznościach badanej sprawy. Polemika z merytorycznym stanowiskiem Sądu I instancji nie może jednak uzasadniać zarzutu naruszenia przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargi kasacyjne.

Wszyscy skarżący kasacyjnie wnieśli o orzeczenie w przedmiocie kosztów postępowania kasacyjnego. Odnosząc się do tych żądań poszczególnych skarg kasacyjnych trzeba wskazać, że zasady zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w razie oddalenia skargi kasacyjnej reguluje art. 204 p.p.s.a.

W razie oddalenia skargi kasacyjnej obowiązek zwrotu niezbędnych kosztów postępowania kasacyjnego spoczywa na stronie która wniosła skargę kasacyjną, przy czym zwrot kosztów poniesionych przez organ przysługuje wówczas, jeżeli zaskarżono skargą kasacyjną wyrok sądu pierwszej instancji oddalający skargę. W niniejszej sprawie GDOŚ złożył skargę kasacyjną od wyroku uwzględniającego skargę na wydaną przez niego decyzję. Ponieważ skarga kasacyjna GDOŚ podlegała oddaleniu, nie było podstaw do zasądzenia na rzecz tego organu zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

W razie oddalenia skargi kasacyjnej obowiązek zwrotu niezbędnych kosztów postępowania kasacyjnego spoczywa na stronie która wniosła skargę kasacyjną, przy czym, przepis art. 204 pkt 2 p.p.s.a. reguluje zwrot kosztów poniesionych przez skarżącego, który przysługuje jeżeli zaskarżono skargą kasacyjną wyrok sądu pierwszej instancji uwzględniający skargę. W niniejszej sprawie U. R. , J. R. i M. V. E. nie byli skarżącymi przed sądem I instancji, ale uczestnikami tego postępowania sądowego. Postępowanie sądowoadministracyjne zostało zainicjowane skargą Klubu [...] z siedzibą w [...] . Skarga ta została uwzględniona przez Sąd I instancji, który uchylił decyzję GDOŚ uchylającą na skutek odwołania U. R. , J. R. i M. V. E. decyzję organu I instancji.