Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 359/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-07-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 17 ust. 1  w zw. z art. 17 ust. 1b
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: Art. 145   par. 1  pkt 1  lit. c
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: Art. 7, 80, 107  par. 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Makuch Sędziowie WSA Katarzyna Marasek-Zybura WSA Janusz Kasprzycki (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 lipca 2022 r. sprawy ze skargi R. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 18 stycznia 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji


UZASADNIENIE

Zaskarżoną przez R. M., zwanego dalej skarżącym, decyzją z dnia 18 stycznia 2022 r., sygn. akt [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., zwanej dalej w skrócie – k.p.a.) i art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych) utrzymało w mocy decyzję Burmistrza D z dnia 9 grudnia 2021 r. w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad synem P. M.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Wnioskiem z dnia 22 października 2021 r. (data wpływu do organu) skarżący zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej i Wsparcia Rodziny o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem P. M., legitymującym się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 29 maja 2020 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności na okres do 30 czerwca 2025 r. z ustaleniem, że niepełnosprawność istnieje od wczesnego dzieciństwa, natomiast znaczny jej stopień datowany jest od 31 marca 2020 r.

Decyzją z dnia 9 grudnia 2021 r. Burmistrz D odmówił przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieka nad synem P. M.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ pomocowy pierwszej instancji wskazał, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy, pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia oraz zaprzestaniem pracy w gospodarstwie rolnym, a sprawowaniem przez niego stałej opieki nad synem. Organ ustalił, że P. M. przebył planowaną operację stopy, tym samym w wyniku rekonwalescencji jest w domu. Rekonwalescencja, zgodnie z zaleceniami zapisanymi w Karcie informacyjnej leczenia szpitalnego z dnia 21 października 2021 r. polega m.in. na oszczędzającym trybie życia i chodzeniu o kulach. Nadto jak wynika z dołączonej dokumentacji P. M. bierze udział w zajęciach szkolnych online i jak można wnioskować z oświadczenia skarżącego po powrocie do zdrowia wróci do szkoły oraz internatu. Organ pomocowy w uzasadnieniu stwierdził, że nie kwestionuje faktu sprawowania opieki przez skarżącego nad synem, ale opieka ta nie ma charakteru stałego, nie wykracza poza zwykłą pomoc synowi świadczoną regularnie, ale sporadycznie - po operacji. Tak świadczona pomoc w ocenie organu nie uniemożliwia skarżącemu podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Od powyższej decyzji skarżący złożył odwołanie.

Podniósł, że stan po operacji stopy jego syna jest wprawdzie przejściowy, jednak nie rokuje dobrze. Wskazał, że jego syn nie otrzymał orzeczenia o niepełnosprawności z powodu tejże operacji, a z ogólnego stanu zdrowia. Dodał, że jest duże prawdopodobne, że jego syn nie wróci do zajęć stacjonarnych w tym roku szkolnym. Rokowania w jego przypadku są niepomyślne, noga nie zrasta się prawidłowo, wdała się bowiem ciężka do zwalczenia infekcja, syn w krótkim czasie przeszedł dwie ciężkie operacje, przy czym jedna była ratującą życie z powodu dużego krwotoku. Syn jest uczniem technikum, zamieszkiwał w internacie, jednakże niemożliwym było pogodzenie codziennych dowozów do szkoły. Przewyższało to możliwości organizacyjne i finansowe jego rodziny.

Opisaną na wstępie decyzja Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzje organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu tak podjętego rozstrzygnięcia, działające jako organ odwoławczy SKO streściło przebieg dotychczasowego postępowania oraz powołało przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie.

W swoich rozważaniach Kolegium wskazało, że z akt sprawy wynika, iż wnioskiem z dnia 22 października 2021 r. skarżący zwrócił się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad synem P., który posiada orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 29 maja 2020 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności na okres do 30 czerwca 2025 r. z ustaleniem, że niepełnosprawność istnieje od wczesnego dzieciństwa, natomiast znaczny jej stopień datowany jest od 31 marca 2020 r. Przyczyną niepełnosprawności dziecka są choroby neurologiczne oraz upośledzenie narządu ruchu. Na druku wniosku ww. złożył oświadczenie, że jest rolnikiem i począwszy od dnia 21 października 2021 r. zaprzestał pracy w gospodarstwie rolnym. Wraz z wnioskiem przedłożył także dokumentację medyczną potwierdzającą stwierdzone u dziecka schorzenia oraz prowadzone leczenie i rehabilitację. Z kolei przedłożonych do akt sprawy dokumentów wynika, że P. M. w okresie od 18 października 2021 r. do 21 października 2021 r. przebywał na Oddziale Chirurgii Urazowo-Ortopedycznej dla dzieci w Specjalistycznym Szpitalu Ortopedyczno-Rehabilitacyjnym "[...]" w B. Podczas pobytu P. M. przeszedł operację - wielotkankową rekonstrukcję stopy.

Z oświadczenia skarżącego, złożonego w dniu 9 listopada 2021 r. wynika, że od 21 października 2021 r. jego syn P. po operacji stopy przebywa w domu z uwagi na to, że wymaga stałej nieustannej opieki i pomocy w prawidłowym funkcjonowaniu. Nadto P. M. zameldowany jest tymczasowo w B, ale tam nie przebywa, a do internatu i szkoły nie wróci przez najbliższe dwa miesiące. Choroba z jaką zmaga się P. M. spowodowała, że nie jest w stanie sam się poruszać, gdyż zaatakowała mu stawy, kości i mięśnie, co spowodowało, że porusza się za pomocą wózka inwalidzkiego. P. wymaga noszenia do toalety, do wanny, na posiłki musi być znoszony z piętra na parter. Jak podał skarżący opieka nad synem uniemożliwia mu podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia w związku z czym musiał zrezygnować z pracy w gospodarstwie rolnym.

Z przeprowadzonego w dniu 19 listopada 2021 r. rodzinnego wywiadu środowiskowego wynika, że P. M. jest uczniem III klasy szkoły średniej. Uczęszcza do szkoły z internatem, gdzie mieszka w ciągu tygodnia, do domu wraca na weekendy lub w dni powszednie, gdy ma zaplanowaną wizytę lekarską w K. Obecnie jednak od 21 października 2021 r. przebywa stale w domu, gdyż przeszedł operację stopy i ma założony gips. Z informacji uzyskanych od skarżącego podczas przeprowadzanego wywiadu wynika, że rany po operacji nie chcą się goić, ponieważ wdała się bakteria, która uniemożliwia zasklepienie się rany. Lekarze nie potrafią określić jak długo potrwa jeszcze taki stan. Ponadto pracownik socjalny odnotował , że skarżący musi pomagać synowi w codziennych czynnościach, tj. ubieraniu takich części odzieży jak bielizny, spodni, skarpet, utrzymywaniu higieny, pomaga synowi w korzystaniu z WC oraz poruszaniu się w obrębie domu. Pokój P. znajduje się na piętrze. Nie ma możliwości instalacji windy, dlatego też rodzina chce przebudować parter w taki sposób aby P. miał swój pokój z dostępem do kuchni i łazienki bez konieczności pokonywania wielokrotnie w ciągu dnia schodów. Chłopiec porusza się z wielkim trudem, potrzebuje pomocy ojca, gdyż matka nie jest w stanie mu pomóc z racji tego, że P. ma korpulentną budowę ciała, nadto żona skarżącego sprawuje całodobową opiekę nad drugim synem – S., który też jest osobą niepełnosprawną wymagającą stałej opieki. Małżeństwo ma również 7-letnią córkę. P. podczas rozmowy w trakcie wywiadu oświadczył, że "pomoc ze strony ojca jest mu potrzebna. Nie jest on w stanie sam przezwyciężyć barier architektonicznych w domu, a przecież musi korzystać choćby z WC, które znajduje się na parterze. Porusza się on z trudem z powodu dysfunkcji stopy, a obecnie dochodzi również gips, który ma założony na całej stopie do kolana.

Ponadto z ww. wywiadu środowiskowego wynika, że skarżący co drugi dzień zawozi syna na zmianę opatrunku i konsultacje medyczne do szpitala do K. Powyższe potwierdza dołączona dokumentacja, tj. zaświadczenia z [...] Szpitala Dziecięcego w K z której wynika, że P. M. rejestruje się w Przychodni na zmiany opatrunków. Z kolei z informacji Dyrektora Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego dla Niepełnosprawnych Ruchowo w B z dnia 2 grudnia 2021 r., wynika, że uczeń P. M. z powodu stanu zdrowia i możliwości psychofizycznych po zabiegu operacyjnym realizuje obowiązek szkolny w sposób dostosowany do jego potrzeb i możliwości. Treści objęte podstawą programową nauczania ogólnego i zawodowego otrzymuje w trakcie nieobecności z pomocą platformy Teams lub w łączeniu z nauczycielem i zespołem klasowym w trakcie trwania zajęć wg planu lekcji oraz od dnia 8 października 2021 r. do dnia dzisiejszego ze względów zdrowotnych nie przebywa w internacie tej placówce.

Z kolei z pisma KRUS Placówki Terenowej wynika także, że skarżący podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników od dnia 21 października 2021 r. z mocy ustawy jako rolnik.

Kolegium podzieliło stanowisko organu pierwszej Instancji, że z uwagi na zakres sprawowanej opieki w niniejszej sprawie nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy, pomiędzy zaprzestaniem przez skarżącego pracy w gospodarstwie rolnym, a koniecznością sprawowania stałej opieki nad synem.

Kolegium wskazało, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji "sprawowania opieki", w orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się jednak, że aby można było mówić o opiece, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, musi ona być "stała" lub "długoterminowa". Określenia "stała" lub "długoterminowa" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Świadczenie pielęgnacyjne powinno przysługiwać osobom, które nawet w niepełnym wymiarze nie mogą w jakikolwiek sposób zarobkować z uwagi na intensywność sprawowanej opieki i zależność egzystencji osoby niepełnosprawnej od obecności opiekuna. Dlatego musi istnieć bezpośredni związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) lub prowadzeniem gospodarstwa rolnego a sprawowaną opieką. W sytuacji, gdy opieka nad daną osobą nie nosi natomiast cech opieki stałej lub długotrwałej, taki związek przyczynowo - skutkowy nie istnieje. W konsekwencji organ administracji ma obowiązek, rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, ustalić czy istnieje związek między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia), a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Opieka winna mieć charakter szczególny, wymagający znacznego, stałego i niebudzącego wątpliwości zaangażowania, co powinno wynikać z okoliczności obiektywnych. "Stałość" opieki warunkującej świadczenie pielęgnacyjne musi być tego rodzaju, że ma być nieprzerwana i dlatego wykluczająca nawet częściowe zarobkowanie. Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku rodzica względem dziecka, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu jej sprawowania.

Z kolei dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo - skutkowego w danym przypadku konieczne jest ustalenie, czy rodzaj bądź ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej lub pracy w gospodarstwie rolnym. Ocena charakteru sprawowanej rzeczywiście opieki nad osobą niepełnosprawną nie oznacza przy tym zakwestionowania stanu jej zdrowia. Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia a stopniem faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą (por. wyroki NSA z dnia 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt l OSK 2859/20 i z dnia 18 maja 2021 r, sygn. akt l OSK 275/21).

Zdaniem Kolegium zebrany w sprawie materiał dowodowy, w szczególności ustalony zakres sprawowanej opieki nad synem przez skarżącego, nie wskazuje aby nie mógł on podjąć innej pracy zarobkowej nawet w niewielkim zakresie albo prowadzić lub pracować w gospodarstwie rolnym zważywszy na okoliczność, iż jego syn nie jest osobą cały czas leżącą, która zupełnie nie może samodzielnie się poruszać i jest w związku z tym całkowicie uzależnioną od całodobowej opieki drugiej osoby.

Kolegium dodało, że specyfika pracy w gospodarstwie rolnym jest zupełnie innego rodzaju niż zatrudnienie na podstawie stosunku pracy. W odróżnieniu od pracownika "etatowego", rolnik samodzielnie dysponuje swoim czasem. Również zgodnie z uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego podjętą w składzie siedmiu sędziów 11 grudnia 2012 r, l OPS 5/12,: "przy właściwej organizacji pracy rolnik może prowadzić gospodarstwo rolne - zarządzać nim i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Jest bowiem organizatorem własnej pracy. Ma możliwość jej zaplanowania, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną". Co więcej, opieka która stanowi przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ma być sprawowana nad osobą niepełnosprawną, która nie jest w stanie samodzielnie egzystować, radzić sobie samodzielnie w życiu codziennym. Konieczność wykonywania jedynie niektórych czynności pielęgnacyjnych, które mogą być wykonane w dowolnym czasie, czy wykonywanie czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego osoby niepełnosprawnej, nie świadczy jeszcze o spełnieniu ustawowej przesłanki niepodejmowania (rezygnacji) z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (pracy w gospodarstwie rolnym) w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, czynności te nie kolidują bowiem z wykonywaniem pracy przez osoby pozostające w zatrudnieniu lub wykonujące inną pracę zarobkową.

Według Kolegium opieka sprawowana przez skarżącego nad synem nie ma charakteru stałego i nieprzerwanego, a co za tym idzie nie uniemożliwia mu w sposób zupełny pracy w gospodarstwie rolnym, co jest warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Na poparcie swojego stanowisko Kolegium powołało orzecznictwo sądów administracyjnych.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący podniósł, że orzekające w sprawie organy administracji nie zauważyły różnicy, pomiędzy orzeczeniem o niepełnosprawności wydanym z powodu ogólnego stanu zdrowia, a nie stanu po operacji. Z orzeczenia o orzeczenie niepełnosprawności z dnia 29 maja 2020 r. o stopniu znacznym nie wynika, że niepełnosprawność jest konsekwencją operacji i ma charakter przejściowy. Zabieg operacyjny odbył się w październiku 2021 r. Skarżący podkreślił, że jego syn z powodu ogólnego stanu zdrowia wymaga całodobowej opieki i pomocy z powodu niezdolności do samodzielnej egzystencji. Z tego powodu całościowo się nim zajmuje, wykonując wszystkie czynności związane z opieką i pielęgnacją syna. Podniósł, że nie jest w stanie pracować w gospodarstwie rolnym, ponieważ to praca czasochłonna, która wymaga od niego pełnej dyspozycyjności, nie jest możliwym uprawianie ziemi, jeżdżenie z synem na wizyty lekarskie, zmiany opatrunków, dopilnowanie w odrabianiu lekcji oraz wspomaganie syna całodobowo we wszystkich kwestiach życiowych.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329, zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) tej działalności administracji publicznej, a więc czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę wydania kontrolowanych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych).

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ww. ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji zatrudnienia

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału

na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z kolei, zgodnie z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

W myśl przepisu art. 27 ust. 5 ww. ustawy w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń:

1) świadczenia rodzicielskiego lub

2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub

3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub

4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub

5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów

- przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wystąpiła osoba uprawniona - ojciec, a opieka sprawowana jest nad synem P., legitymującym się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 29 maja 2020 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności na okres do 30 czerwca 2025 r. z ustaleniem, że niepełnosprawność istnieje od wczesnego dzieciństwa, natomiast znaczny jej stopień datowany jest od 31 marca 2020 r.

Z powyższego wynika, że rzeczywiście niepełnosprawność syna skarżącego nie powstała nie powstała w okresach wskazanych w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie mniej jednak zasadnie, zdaniem Sądu, podniosło orzekające w drugiej instancji SKO, że nie mogło to stanowić samodzielnej podstawy do odmowy przyznania skarżącemu żądanego świadczenia.

Stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim przepis ten różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności powoduje, że art. 17 ust. 1b ustawy od momentu wejścia w życie wskazanego wyroku Trybunału, nie może być stosowany w jego dotychczasowym brzmieniu. Wykładnia art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych powinna prowadzić zatem do takiego rozumienia tego przepisu, że w stosunku do opiekunów tych dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Stąd też w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Pomimo, że trafnie zauważyło Kolegium powyższe kwestie, to w ocenie Sądu błędem było utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji.

Orzekające w niniejszej sprawie w drugiej instancji SKO uznało, bowiem, podobnie jak i organ pierwszej instancji, że skarżący nie spełnia przesłanek do przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego, tj. warunku sprawowania stałej opieki oraz przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad synem, gdyż zakres sprawowanej opieki nie stoi, zdaniem Kolegium, na przeszkodzie w podjęciu przez skarżącego pracy choćby w niepełnym rozmiarze.

W związku z tak kategorycznym stwierdzeniem Kolegium, zwrócić należy uwagę, że ten aspekt winien być jednakże dogłębnie wyjaśniony. Po pierwsze, w kontekście stwierdzenia przez Kolegium w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że opieka w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych musi być "(...) stała i długoterminowa (...)" przypomnieć należy, iż ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale to z treści art. 17 ust. 1 wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15). Podkreślić trzeba, że nie należy jednak rozumieć warunku "stałej" i "ciągłej" opieki, jako wykonywanie opieki "bez przerwy" i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością opiekowanej osoby, a więc koniecznością wykonywania takich, a nie innych czynności warunkujących jej egzystowanie w warunkach godności człowieka (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 9 grudnia 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 1164/19; LEX nr 2763205). Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11).

Każdy zatem przypadek wymaga w tym względzie indywidualnej, wnikliwej oceny. Organ musi więc stwierdzić, czy rzeczywiście czynności opiekuńcze przy niepełnosprawnym są tak absorbujące wnioskującego o przyznanie tego świadczenia z uwagi na jego niepełnosprawność i w związku z tym na jego możliwość samodzielności w życiu codziennym, że wykluczają podjęcie bądź wymuszają rezygnację z zatrudnienia lub jakiejkolwiek pracy zarobkowej nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy, z uwagi na konieczność sprawowania tej opieki.

W tym też kontekście należy zwrócić uwagę na okoliczności, które zostały podniesione w odwołaniu do decyzji organu pierwszej instancji, a wynikały już z materiału dowodowego zebranego przez organ pierwszej instancji (wywiad środowiskowy), mianowicie, że rokowania powrotu do zdrowia syna skarżącego są niepomyślne. Noga nie zrasta się prawidłowo, wdała się bowiem ciężka do zwalczenia infekcja, i jak podniósł skarżący, syn w krótkim czasie przeszedł dwie ciężkie operacje, przy czym jedna była ratującą życie z powodu dużego krwotoku. Okoliczności te zostały potwierdzone przez skarżącego na rozprawie zdalnej w dniu 19 lipca 2022 r., co potwierdza naruszenie przez orzekające organy przepisów postepowania: artykułów: 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. Skarżący wskazał bowiem,

że stan zdrowia syna pogarsza się. Pierwsza operacja miała miejsce w październiku 2021 r., a druga w listopadzie 2021 r. Syn skarżącego przeszedł także trzecią operację w marcu 2022 r., podczas której operowana była druga noga chłopca. Choroba atakuje stawy, kości i mięśnie. Polega na zaniku mięśni ([...]). Syn porusza się na wózku, nie może chodzić, nie może też ustać z uwagi na wagę ciała. Skoro skarżący już w trakcie wywiadu środowiskowego wskazywał na pogarszający się stan zdrowia syna, podniósł powtórnie okoliczności z tym związane w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji, to z pewnością na tym etapie postępowania administracyjnego wymagało to zweryfikowania i pogłębionego ustalenia na ile syn skarżącego może funkcjonować samodzielnie, w jakim zakresie wymaga pomocy osób najbliższych, czy też nie może w ogóle bez ich pomocy egzystować. Niedopuszczalne jest więc bezrefleksyjne posługiwanie się argumentacją, z powołaniem się na orzecznictwo sądu administracyjnego, że zakres czynności jakie skarżący wykonuje w ramach opieki nad synem, nie wykluczały zaprzestania przez skarżącego pracy w gospodarstwie rolnym. Jak podniosło Kolegium, "...konieczność wykonywania jedynie niektórych czynności pielęgnacyjnych, które mogą być wykonane w dowolnym czasie, czy wykonywanie czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego osoby niepełnosprawnej, nie świadczą jeszcze o spełnieniu ustawowej przesłanki niepodejmowania (rezygnacji) z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (pracy w gospodarstwie rolnym) w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, czynności te nie kolidują bowiem z wykonywaniem pracy przez osoby pozostające w zatrudnieniu lub wykonujące inną pracę zarobkową." A właśnie, niedopuszczalne są uogólnienia. U niektórych niepełnosprawnych, legitymujących się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z adnotacją o niemożności samodzielnej egzystencji wykonywane czynności pielęgnacyjne przez opiekuna nie będą wykluczały podjęcia pracy zarobkowej, bądź konieczności rezygnacji z pracy, z uwagi na niepełnosprawność osoby wymagającej opieki i możliwość jej samodzielności w życiu codziennym, a u niektórych niepełnosprawnych nie będzie możliwości podjęcia jakiegokolwiek pracy zarobkowej bądź będzie konieczność rezygnacji z pracy, bo czynności opiekuńcze będą tak absorbujące, że praca zarobkowa w niepełnym choćby wymiarze będzie wykluczona. Bezdyskusyjna jest w niniejszej sprawie niemożność sprawowania opieki nad synem skarżącego przez drugiego z rodziców, skoro ten opiekuje się drugim niepełnosprawnym dzieckiem i ma jeszcze pod opieką i na wychowaniu 7 letnią córkę. Stąd stwierdzenie i argumentacja Kolegium o możliwości zorganizowania sobie przez skarżącego tak pracy w gospodarstwie rolnym w kontekście wskazanych okoliczności stanu zdrowia syna skarżącego zdają się wskazywać na nieprawidłowość poczynionych przez orzekające organy ustaleń. Co prawda część z tych okoliczności uległa też obiektywnej zmianie przed wydaniem zaskarżonej decyzji, nie mniej jednak stan faktyczny sprawy nie został jednakże, w ocenie Sądu, ustalony prawidłowo, wobec czego doszło do naruszenia art. 7, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Wobec tego skarga musiała odnieść zamierzony skutek.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. z 2022 r., poz. 329) oraz art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobiegniem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.), orzekł, jak w sentencji wyroku.