Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1099/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-01-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Prezes Instytutu Pamięci Narodowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 4 ust. 2
journal: Dz.U. 1991 nr 17 poz 75
law: Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosława Pindelska, Sędzia NSA Małgorzata Dałkowska - Szary (spr.), Sędzia WSA Krystyna Madalińska - Urbaniak, Protokolant Agnieszka Groszek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 stycznia 2010 r. sprawy ze skargi M.B. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia odebrania rodzicom w celu przymusowego wynarodowienia bądź eksterminacji; 1. oddala skargę; 2. zasądza od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adw. I.S. tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu kwotę 292,80 zł (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy), w tym tytułem wynagrodzenia kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) oraz tytułem 22% podatku od towarów i usług kwotę 52,80 zł (pięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy).


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 27 lipca 2008 r. M.B. zwrócił się do Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej o potwierdzenie, na podstawie art. 8 ust. 2 i art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego z dnia 24 stycznia 1991 r. ( Dz. U. z 2002r. nr 42, poz. 371 z późn. zm.), faktu odebrania rodzicom w celu eksterminacji lub przymusowego wynarodowienia.

W toku postępowania wyjaśniającego ustalono, że M.B. urodził się [...] stycznia 1938 r., jego ojcem był F.B., a matką L.B. z domu F.. Na podstawie relacji siostry wnioskodawcy - I.M. z domu B. wnioskodawca dowiedział się, że jego ojciec zginął w 1942 r. z rąk nacjonalistów ukraińskich, a matka na przełomie listopada w skutek działań wojennych wojsk sowieckich. Gdy wnioskodawca razem z siostrą zostali osieroceni, w 1944 r. przewieziono ich do obozu dla dzieci w C.. Stamtąd przewieziono ich do ochronki w L. przy ulicy [...]. W roku 1945 r. został przysposobiony przez rodzinę J i J. S., mieszkających w L.

Po przeprowadzeniu postępowania potwierdzającego powyższe okoliczności a w szczególności po przesłuchaniu w charakterze świadka w dniu 29 lipca 2008r. siostry wnioskodawcy – I.M., Prezes Instytutu Pamięci Narodowej decyzją z dnia [...] grudnia 2008 r., nr [...], odmówił potwierdzenia odebrania M. B. rodzicom w celu przymusowego wynarodowienia bądź eksterminacji.

W uzasadnieniu decyzji organ, nie kwestionując prawdziwości okoliczności wskazywanych przez Stronę i przesłuchanych świadków, stanął na stanowisku, iż nie wyczerpują one przesłanek z art. 8 ust. 2 w zw. z art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego z dnia 24 stycznia 1991 r. Organ dokonał także wykładni przepisu art. 4 ust. 2 cyt. ustawy w świetle dotychczasowego orzecznictwa.

We wniosku z dnia 29 grudnia 2008 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy Strona zarzuciła organowi nierozważenie okoliczności związanych z okrutnymi mordami dokonywanymi przez Ukraińców z UPA na ludności polskiej, nie wzięcie pod uwagę cierpień, jakich skarżący doznał w wyniku utraty rodziców: ojca zamordowanego przez bandy ukraińskie i matki zamordowanej przez wojska sowieckie.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezes Instytutu Pamięci Narodowej decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r., nr [...], utrzymał w mocy swoją decyzję z [...] grudnia 2008 r., nr [...], nie znajdując przesłanek do potwierdzenia odebrania M.B. rodzicom w celu wynarodowienia.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia18 maja 2009 r. M.B. wniósł o uchylenie decyzji Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z dnia [...] kwietnia 2009 r. zarzucając naruszenie interesu prawnego Strony poprzez odmowę potwierdzenia odebrania rodzicom w celu przymusowego wynarodowienia bądź eksterminacji. Skarżący stwierdził, że ocena prawna dokonana na podstawie ustalonego w sprawie stanu faktycznego jest niewłaściwa. Zdaniem Strony przepis art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach powinien obejmować swoim zakresem wiele przypadków jakie wówczas miały miejsce tak, aby uwzględniał krzywdę ludzką oraz czynił zadość sprawiedliwości społecznej. Skarżący utracił dom rodzinny, rodziców, szczęśliwe dzieciństwo. W każdej chwili mógł zostać zamordowany. Był świadkiem niebywałego okrucieństwa, w związku z czym nie może się zgodzić ze stwierdzeniem Prezesa IPN, że nikt nie przeprowadził wobec niego i jego rodziny działań zmierzających do eksterminacji.

W odpowiedzi na skargę Prezes Instytutu Pamięci Narodowej wniósł o jej oddalenie odwołując się do argumentacji zawartej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem w granicach zakreślonych w art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.). Stosując środki określone w wyżej wskazanych ustawach sądy dokonują oceny, czy zaskarżone rozstrzygnięcie organu administracji odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jego wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie decyzji.

W rozpoznawanej sprawie, w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, organ administracji nie dopuścił się naruszenia prawa, które mogłoby skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji.

Stan faktyczny sprawy jest bezsporny i wynika ze zgromadzonego w toku postępowania administracyjnego materiału dowodowego.

Organ prawidłowo przyjął, że Skarżący, który wniósł o potwierdzenie, iż jako dziecko został odebrany rodzicom w celu przymusowego wynarodowienia bądź eksterminacji nie spełnia przesłanek z art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego z dnia 24 stycznia 1991 r.

Przepisy tej ustawy stosuje się do osób, które jako dzieci zostały odebrane rodzicom w celu poddania eksterminacji lub w celu przymusowego wynarodowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał za niezasadny zarzut naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.).

Przepis art. 4 ust. 2 tej ustawy nakazuje jej przepisy odnoszące się do kombatantów, osób prowadzących działalność równorzędną z działalnością kombatancką, osób przebywających w niewoli, obozach internowanych, hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych, ośrodkach zagłady oraz innych miejscach odosobnienia szczegółowo opisanych stosować także do osób, które jako dzieci zostały odebrane rodzicom w celu poddania eksterminacji lub w celu przymusowego wynarodowienia.

Potwierdzenie wymienionych okoliczności przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej w trybie art. 8 ust. 2 pkt. 2 lit. b ustawy zależy od ustalenia:

- czy nastąpiło odebranie dziecka rodzicom

- czy po odebraniu dziecka podjęto wobec niego działania zmierzające do jego eksterminacji lub przymusowego wynaradawiania.

Decyzja pozytywna dla Strony możliwa jest jedynie po ustaleniu przez organ, że wskazane wyżej przesłanki zostały spełnione razem.

Zgodnie z jednolitym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego (przykładowo wyrok z dnia 27 sierpnia 2009 r., sygn. II OSK 1311/08) odebranie dziecka rodzinie polskiej w rozumieniu art. 4 ust. 2 ustawy oznacza w praktyce możliwość wyłącznego i arbitralnego decydowania przez obce władze (niemieckie, ukraińskie) o jego dalszych losach.

Przy takiej wykładni pojęcia odebrania dziecka nie można uznać, że w rozpoznawanej sprawie Skarżący został odebrany rodzicom skoro wraz z matką, siostrą i ciotką podróżował do C., a po tragicznej śmierci matki został oddany do ochronki przez ciotkę - osobę z najbliższej rodziny, skąd następnie został zabrany przez polską rodzinę zastępczą.

Nie można także uznać w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, że spełniona została druga przesłanka uprawniająca organ do wydania pozytywnego rozstrzygnięcia - tzn. podejmowano wobec Skarżącego działania zmierzające do jego wynarodowienia. M.B. pozostawał do momentu umieszczenia w ochronce w otoczeniu najbliższej rodziny, a placówki wychowawcze, w których się znalazł były instytucjami polskimi.

Podkreślić należy, iż przepis art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach stanowiący o odebraniu dziecka w celu eksterminacji lub przymusowego wynarodowienia kładzie nacisk na świadomą czynności wymierzoną przeciwko dziecku skazanemu na eksterminację lub wynarodowienie. Najważniejszy jest cel tej czynności - zamierzona eksterminacja lub wynarodowienie dziecka. Ratio legis tego przepisu sprowadza się więc do rzeczywistej intencji i czynności podejmowanych przez osoby lub organizacje, które dziecko odebrały rodzicom.

Tragedia i okrucieństwa, które przeżył i widział Skarżący we wczesnym dzieciństwie w czasie wojny niezaprzeczalnie przekraczały możliwości fizyczne i psychiczne dziecka, jednakże nie mieszczą się w ramach represji, o której mowa w art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach. Ustawodawca bowiem nie objął zakresem art. 4 ustawy o kombatantach osób, które jako małe dzieci przeżyły okrucieństwa wojny i straciły w niej rodziców, co negatywnie rzutowało na całe dalsze ich życie. Przyznanie im uprawnień przewidzianych w ustawie nie może nastąpić w drodze wykładni rozszerzającej a jedynie w drodze ewentualnych przyszłych zmian legislacyjnych.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, z mocy art. 151 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oddalił skargę jako niezasadną.