Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 1633/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2020-01-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2 i ust 3a
journal: Dz.U. 2019 poz 300
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń, Sędziowie Sędzia WSA Irena Wesołowska (spr.), Sędzia WSA Ewa Wojtynowska, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Beata Jarecka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 15 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi D.P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 15 lipca 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

W dniu 2 stycznia 2019 r. D.P. (dalej: Skarżąca, wnioskodawczyni) zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie całości zadłużenia z tytułu składek.

Decyzją z dnia 8 marca 2019 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. odmówił wnioskodawczyni umorzenia należności z tytułu składek.

Decyzją z dnia 15 lipca 2019 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. (dalej: Zakład lub organ) utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. z dnia 8 marca 2019 r.

Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ wskazał, że na podstawie przedłożonego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym ustalono, iż wnioskodawczyni:

- nie pracuje i zarobkowo i nie osiąga dochodów,

- pobiera świadczenie pielęgnacyjne w kwocie 1.477,00 zł i nie korzysta z innych form pomocy,

- nie osiąga dochodów z innych źródeł,

- prowadzi 5 osobowe gospodarstwo domowe wspólnie z mężem, (który uzyskuje dochód w kwocie 2.14,81 zł netto) oraz trójką synów: B., I. oraz O.,

- ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem z tytułu czynszu w kwocie 492,37 zł, opłat eksploatacyjnych 1.200,00 zł + 700,00 zł węgiel, kosztów leczenia 1.100,00 zł (leki) oraz wizyty prywatne 300,00 zł oraz innych w kwocie 700,00 zł (utrzymanie syna B.),

- posiada zobowiązanie pieniężne w kwocie 3.650,00 zł, które jest regulowane w ramach postępowania egzekucyjnego prowadzonego za pośrednictwem Komorników w kwocie 500,00 zł miesięcznie,

- nie posiada nieruchomości, ruchomości, praw majątkowych ani wierzytelności.

Na postawie danych wygenerowanych z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców ustalono, że wnioskodawczyni jest współwłaścicielką samochodu ciężarowego KIA Sorento (rok produkcji 2003), którego szacowana wartość wynosi: 11.950,00 zł i ze względu na niską wartość nie może stanowić przedmiotu zastawu.

W kontekście przedstawionej sytuacji majątkowej i zdrowotnej organ doszedł do wniosku, że w rozpoznawanej sprawie nie została spełniona żadna z przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2019, poz. 300 t.j.) – dalej w skrócie zwanej u.s.u.s. W toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego nie przedłożono żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym. Ustalono także, że wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wniesiono, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, działalność gospodarcza 1 września 2018 r. została wyrejestrowana, aktualnie wnioskodawczyni uzyskuje dochód w formie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Prowadzone postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone, wnioskodawczyni nie posiada nieruchomości, zaś posiadana ruchomość (samochód) ze względu na niską wartość nie może stanowić przedmiotu zastawu. Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku z którego można prowadzić egzekucję. Nie można jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, zaległości wnioskodawczyni zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym w ramach, którego dokonano zajęcia rachunków bankowych; postępowanie egzekucyjne jest nadal prowadzone przez organy egzekucyjne, które nie stwierdziły, że nastąpił brak składniku majątkowego, z którego mogą prowadzić przymusową egzekucję.

Zdaniem Zakładu nie wystąpiły również żadne okoliczności, które uzasadniałyby umorzenie należności z tytułu składek w oparciu o przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. nr 141, poz. 1365) – dalej w skrócie zwanego Rozporządzeniem. W ocenie Zakładu w chwili obecnej nie zachodzą przesłanki, kwalifikujące do umorzenia należności z uwagi na indywidualną sytuację wnioskodawczyni lub interes publiczny. Jak wynika z przedstawionych dokumentów, wnioskodawczyni prowadzi 5 osobowe gospodarstwo domowe wspólnie z mężem oraz 3 synami. Według złożonego oświadczenia łączny deklarowany dochód rodziny wynosi: 3.491,81 zł, a wydatki związane z utrzymaniem wnioskodawczyni wykazała w kwocie 4.492,37 zł. Zakład podkreślił, że wydatki z tytułu miesięcznych opłat związanych z utrzymaniem nie są nadzwyczajnymi czy nieprzewidzianymi kosztami, lecz są to wydatki ponoszone przez ogół społeczeństwa, Zakład nie może umarzać należności każdej osobie, która ponosi koszty związane z utrzymaniem.

Zakład zaznaczył przy tym, że wydatki wykazane w złożonym oświadczeniu znacznie przewyższają wysokość deklarowanego dochodu. Zdaniem Zakładu, skoro wnioskodawczyni może pokryć tak wysokie wydatki, nie sposób uznać, aby jej sytuacja bytowa była zagrożona. Zakład dodał, że w złożonym oświadczeniu wnioskodawczyni wskazała także na koszty leczenia, które ponosi w kwocie 1.100,00- 1.400,00 zł. Do wniosku o umorzenie nie przedłożyła jednak żadnych dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych wydatków związanych z leczeniem.

W sytuacji gdy dochody rodziny wnioskodawczyni nie pokrywają wykazanych w oświadczeniu stałych wydatków na utrzymanie i kosztów leczenia, w ocenie Zakładu nasuwa się pytanie z jakiego źródła wnioskodawczyni pokrywa wydatki na utrzymanie, leczenie oraz finansowanie kształcenia najstarszego syna (które na pewno jest kosztowne).

Jednocześnie, pomimo powoływanej trudnej sytuacji materialnej poza świadczeniem pielęgnacyjnym wnioskodawczyni nie korzysta z innych form pomocy opieki społecznej.

Zakład zauważył, że zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa wnioskodawczyni przysługuje świadczenie wychowawcze "500+" co najmniej na jedno dziecko, a w przypadku niskich dochodów (do końca czerwca 2019 r.) na każde kolejne do ukończenia przez nie 18 roku życia. Wnioskodawczyni nie określiła jednak, czy korzysta z tego programu świadczenia rodzinnego. Poza świadczeniem pielęgnacyjnym nie wykazała korzystania ze środków z pomocy społecznej w postaci zasiłków stałych, okresowych czy celowych dedykowanych rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji bytowej.

Zakład zauważył, ze wnioskodawczyni, poza przedmiotowym zadłużeniem posiada zobowiązania finansowe wobec innych wierzycieli, które są spłacane w kwocie 500,00 zł miesięcznie w formie postępowania komorniczego (w ratach: 200,00 zł oraz 300,00 zł). Zatem pomimo deklarowanej niskiej kwoty dochodu, wnioskodawczyni posiada środki na regulowanie tych zobowiązań, nie opłacając jednocześnie wymagalnych zobowiązań wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu składek.

Zakład podkreślił, że istnienie zobowiązań cywilnoprawnych nie stanowi podstawy do umorzenia należności publicznoprawnych. Zobowiązania z tytułu składek są uprzywilejowane i podlegają zaspokojeniu przed innymi należnościami.

A zdaniem Zakładu należy tak zarządzać posiadanymi środkami finansowymi, by zapewnić równe traktowanie wszystkich wierzycieli.

Zakład podkreślił, że odstąpienie od powszechnego obowiązku regulowania należności publicznoprawnych jakim jest umorzenie należności z tytułu składek, jest możliwe w sytuacji jednoznacznego stwierdzenia, że dłużnik nie tylko obecnie, ale również w przyszłości nie będzie miał możliwości spłaty zaległości.

Zakład przyznał, że aktualnie wnioskodawczyni nie może podjąć zatrudnienia, ale w zamian pobiera świadczenie pielęgnacyjne dla opiekuna osoby niepełnosprawnej w kwocie 1.477,00 zł, a zatem nie jest pozbawiona źródła dochodu. Natomiast brak jest dokumentów potwierdzających wykluczenie wnioskodawczyni z aktywności zawodowej w pełnym wymiarze czasu pracy. Jest to zatem okoliczność, która w każdej chwili może ulec zmianie. Wiek wnioskodawczyni oraz tzw. "rynek pracy pracownika" sugerują możliwość poprawy sytuacji materialnej.

W ocenie Zakładu, zgromadzony materiał dowodowy nie daje podstaw do stwierdzenia trwałego ubóstwa oraz uznania, że sytuacja materialna wnioskodawczyni ma charakter definitywny. Wiek wnioskodawczyni oraz brak przeciwskazań zdrowotnych daje pozytywną prognozę, co do możliwości spłacenia zaległości w przyszłości.

Zakład podkreślił nadto, że obowiązek spłaty zaległych składek nie oznacza, ze muszą być one uregulowane jednorazowo. Kwota zadłużenia w przypadku wnioskodawczyni pozwala na rozłożenie zadłużenia na raty z kwotą niezagrażającą jej egzystencji.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku D.P., nie zgadzając się z zaskarżonym rozstrzygnięciem wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zarzucając jej naruszenie zasad umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne.

W uzasadnieniu skarżąca podkreśliła, że art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 pozwala umorzyć zaległe składki, gdy zaistniała konieczność opieki nad chorym. Skarżąca podkreśliła, że musiała podjąć opiekę nad dwojgiem chorych rodziców, do tego choruje również jej mąż, a spłata zaległych składek pozbawiłaby jej rodzinę możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych.

Skarżąca podniosła także, że obecnie utraciła prawo do "500+" na średniego syna gdyż w czerwcu skończył 18 lat. Utraciła również zasiłek opiekuńczy, gdyż ojcu skończyła się decyzja o niepełnosprawności.

W odpowiedzi na skargę Zakład wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko zaprezentowane w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Podstawą prawną zaskarżonej decyzji były przepisy art. 28 ust. 1-3a u.s.u.s. oraz § 3 Rozporządzenia. Przepisy te określają przypadki, w razie zaistnienia których możliwe jest umorzenie należności składkowych w całości bądź w części. I tak, należności te mogą zostać umorzone w razie stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2 u.s.u.s.) lub w uzasadnionych przypadkach pomimo braku całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.).

Sytuacje, w których zachodzi całkowita nieściągalność przewidziane zostały w ust. 3 cyt. artykułu. Z kolei co do możliwości umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3a cyt. ustawy, to szczegółowe zasady umorzenia określone zostały w powołanym już Rozporządzeniu, w § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 tego aktu prawnego.

Zgodnie z treścią art. 28 ust. 1. u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. W myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

W art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca sprecyzował przypadki całkowitej nieściągalności, o której mowa w ust. 2. I tak, całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2016 r. poz. 2171, 2260 i 2261 oraz z 2017 r. poz. 791);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w powołanym przepisie ma charakter wyczerpujący, a tym samym stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tej normie, daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec ZUS zadłużenia. Jednak nawet wówczas oznacza to dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. jest bowiem oparty na konstrukcji tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi, który w razie stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tej ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Jednocześnie w przypadku stwierdzenia braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy, pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek.

W okolicznościach niniejszej sprawy Zakład uznał, że nie można stwierdzić stanu całkowitej nieściągalności. Organ podniósł, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła żadna z okoliczności, o jakich mowa w przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W szczególności w zaskarżonej decyzji zwrócono uwagę, że wnioskodawczyni żyje. W toku postępowania wyjaśniającego nie przedłożono żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym. Ustalono także, że wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wniesiono, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, działalność gospodarcza 1 września 2018 r. została wyrejestrowana, aktualnie wnioskodawczyni uzyskuje dochód w formie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Prowadzone postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone, wnioskodawczyni nie posiada nieruchomości, zaś posiadana ruchomość (samochód) ze względu na niską wartość nie może stanowić przedmiotu zastawu. Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku z którego można prowadzić egzekucję. Nie można jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, zaległości wnioskodawczyni zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym w ramach, którego dokonano zajęcia rachunków bankowych; postępowanie egzekucyjne jest nadal prowadzone przez organy egzekucyjne, które nie stwierdziły, że nastąpił brak składniku majątkowego, z którego mogą prowadzić przymusową egzekucję.

W związku z powyższym stwierdzić należy, że organ prawidłowo ocenił, że w przedmiotowej sprawie istnieje możliwość skutecznego wyegzekwowania należności, a więc nie ma podstaw prawnych do wydania decyzji umarzającej należności z tytułu składek.

Jak już podkreślono, alternatywnie wobec wskazanych przesłanek organ może dokonać umorzenia należności z tytułu składek, gdy zachodzi sytuacja określona w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., który daje możliwość uwzględnienia innych przesłanek umorzenia, ale wyłącznie w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne. Przepis ten odsyła do rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

W myśl § 3 ust. 1 pkt 1-3 ww. Rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W tym miejscu należy podkreślić, że przywołany wyżej przepis Rozporządzenia daje organowi administracyjnemu - podobnie jak w przypadku stwierdzenia stanu całkowitej nieściągalności, o jakiej mowa w art. 28 u.s.u.s., możliwość, a nie obowiązek umorzenia zaległości. To w gestii uznania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pozostaje więc, czy przy zaistniałym stanie faktycznym za zasadne uzna umorzenie należnych świadczeń. Co ważne, przepis § 3 ust. 1 Rozporządzenia nakłada na wnioskodawcę (zainteresowanego) ciężar udowodnienia okoliczności wskazujących na stan majątkowy i sytuację rodzinną.

Ponadto przychylić się należy do poglądu wyrażonego w wyroku NSA z dnia 23 kwietnia 2009 r., sygn. akt II GSK 884/08, że podstawa umorzenia należności ZUS została stworzona dla "uzasadnionych przypadków" (art. 28 ust. 3a u.s.u.s) - a zatem wyjątkowych, a nawet drastycznych, powstałych z przyczyn całkowicie obiektywnych (niezależnych od dłużnika).

Wskazać należy, że w rozpoznawanej sprawie Zakład dysponował określonym materiałem dowodowym zaoferowanym przez skarżącą. W ocenie Sądu, organ stwierdzając, że w wypadku skarżącej nie zaistniały podstawy do umorzenia należności z tytułu składek, nie naruszył cytowanych przepisów prawa materialnego.

Jak wskazano wyżej, umorzenie należności z tytułu składek jest wyjątkiem, który może znaleźć zastosowanie tylko wtedy, kiedy przesłanki umorzenia zostały wykazane w sposób niewątpliwy. Tymczasem w sprawie niniejszej nie zostało wykazane, że jakakolwiek forma spłat pociągnie za sobą niemożliwe do akceptacji skutki dla skarżącej. Skarżąca uzasadniała żądanie w zakresie umorzenia należności na ubezpieczenia społeczne problemami natury finansowej oraz koniecznością sprawowania opieki nad chorymi członkami rodziny. Organ orzekający wziął pod uwagę podnoszone przez wnioskodawczynię okoliczności i w ocenie Sądu, w prawidłowy sposób dokonał ich oceny, logicznie i przekonująco argumentując swoje stanowisko.

Należy odnotować, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem oraz trójką dzieci. Oboje posiadają stałe źródła przychodów w postaci świadczenia rentowego, umowy agencyjnej oraz zasiłku pielęgnacyjnego. Z poczynionych ustaleń wynika również, że wnioskodawczyni posiada zadłużenie wobec innych wierzycieli, które jest regulowane w formie egzekucji prowadzonej Komornika Sądowego w kwocie miesięcznej 500 zł.

Organ podkreślił, że pomimo akcentowanej przez skarżącą trudnej sytuacji finansowej spłaca swoje zobowiązania wobec innego podmiotu. W tej sytuacji podzielić należało pogląd, że brak jest racjonalnych powodów do przyjęcia, że inne zobowiązania skarżącej mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Przy tym wydatki wskazane przez skarżącą znacznie przewyższają wysokość deklarowanego przychodu.

Zdaniem Sądu, należy zgodzić się z organem, że skarżąca nie wykazała, aby jej sytuacja materialno - bytowa całkowicie i trwale uniemożliwia jej spłatę całości zaległych należności. Nie stwierdzone zostało również, aby skarżąca była pozbawiona w sposób trwały możliwości zarobkowania. Wystąpienie przesłanki § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. W przypadku skarżącej przesłanka ta nie ma zastosowania. We wniosku o umorzenie skarżąca wskazała na chorobę członków rodziny. Podkreśliła, że nie może podjąć pracy z powodu choroby rodziców oraz męża. W toku postępowania przedstawiła orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności swoich rodziców –H. i T.K. oraz orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności męża D.P. Wystąpienie przesłanki dotyczącej sytuacji zdrowotnej uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby zobowiązanego lub członka jego rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości osiągania dochodu umożliwiającego spłatę zadłużenia. Jak trafnie zauważył Zakład, aktualnie skarżąca nie może podjąć zatrudnienia, ale w zamian pobiera świadczenie pielęgnacyjne dla opiekuna osoby niepełnosprawnej, zatem nie jest pozbawiona źródła dochodu.

Obecna sytuacja, w tym opieka nad rodzicami nie przesądza o tym, że skarżąca nie będzie w stanie spłacić swoich zobowiązań w późniejszym czasie, zważywszy w szczególności jej młody wiek oraz brak przeciwskazań zdrowotnych do podjęcia zarobkowania oraz sugerowaną przez Zakład możliwość rozłożenia raty zadłużenia. Zwłaszcza, że wysokość zaległości, pozwala na rozłożenie zadłużenia na raty z kwotą niezagrażająca egzystencji.

Wymaga zaakcentowania, że ustawowym obowiązkiem Zakładu jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.). Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Jeżeli zatem, tak jak w badanej sprawie, istnieje możliwość wyegzekwowania zaległych należności a umorzenie zaległości przy braku przesłanki całkowitej nieściągalności jest zastrzeżone jedynie dla sytuacji szczególnie krytycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia oraz inne względy społeczne i znikome źródło przychodów na utrzymanie jest niemożliwe wywiązanie się strony ze zobowiązań wobec ZUS, których zaistnienia zainteresowany nie wykazał, to negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie nie może być uważane za dowolne.

Podzielić przy tym należy pogląd wyrażony w wyroku NSA z dnia 14 stycznia 2015 r., sygn. akt II GSK 2051/13, iż świetle art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), to ubiegający się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczeń społecznych ma wykazać, że ze względu na stan majątkowy, sytuację rodzinną oraz zdrowotną - nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Skoro zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek wymienionych w § 3 Rozporządzenia będących podstawą dla organu rentowego do wydania decyzji o umorzeniu składek na ubezpieczenia społeczne to oznacza, że ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na nim jako wnioskodawcy.

W świetle przedstawionych okoliczności faktycznych zdaniem Sądu organ dostatecznie wywiązał się z nałożonych na niego obowiązków, tj. w takim zakresie, w jakim było to możliwe zebrał cały dostępny materiał dowodowy i dokonał jego oceny, a następnie rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi. Organ uwzględnił wszystkie okoliczności podane przez skarżącą oraz okoliczności wynikające z danych będących w posiadaniu organu. Stan faktyczny sprawy będący podstawą rozstrzygnięcia nie budzi wątpliwości i nie był też przez stronę skarżącą kwestionowany. Okoliczność, że strona skarżąca nie zgadza się z oceną sytuacji majątkowej i rodzinnej dokonaną przez organ nie oznacza jednak, że z tej przyczyny wydana decyzja jest wadliwa. Wadliwości tej można byłoby upatrywać, gdyby organ dokonał oceny istniejącego materiału dowodowego w sposób dowolny, a analiza ta nie zostałaby wsparta żadną argumentacją. Taka sytuacja w rozpoznawanej sprawie jednak nie nastąpiła, albowiem Zakład ocenił zebrany materiał dowodowy w sposób kompletny, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, co znalazło wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, czyniąc tym samym zadość art. 107 § 3 k.p.a.

Końcowo należy również podkreślić, że w orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie akcentowano, że ZUS jako dysponent środków publicznych oceniając istnienie przesłanek umorzenia składek zobligowany jest do uwzględnienia interesu publicznego, a nie tylko interesu indywidualnego wnioskodawcy. W wyroku z dnia 18 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 60/10 NSA przyjął, że nawet jeżeli występuje któraś z przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., ZUS nie ma obowiązku umorzenia należności, jest to wyłącznie prawem wierzyciela, który podejmuje decyzję w oparciu o reguły wynikające z art. 7 k.p.a. Wynika to z faktu, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest wierzycielem dysponującym środkami publicznymi, a zatem interes społeczny jest czynnikiem, który musi być brany pod uwagę, a nie tylko interes indywidualny.

Podsumowując stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Sytuacja finansowa skarżącej w kontekście przywołanych wyżej przepisów, regulujących zasady umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, została oceniona należycie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych z uwzględnieniem interesów, publicznego i indywidualnego skarżącego oraz stanu faktycznego, ustalonego w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy. Wnioski wyprowadzone z tej oceny nie noszą znamion dowolności.

Na marginesie należy dodać, że zmiana sytuacji skarżącej i wystąpienie nowych okoliczności (chociażby tych powołanych w skardze), może stanowić podstawę do wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie przedmiotowych należności, i to nawet w sytuacji, gdy pierwotnie wydana w tym przedmiocie decyzja, była decyzją negatywną dla strony. Rozstrzygnięciom tym nie towarzyszy bowiem walor res iudicata, co oznacza możliwość wielokrotnego występowania z wnioskiem i skutkuje obowiązkiem jego rozpatrzenia przez organ administracji z uwzględnieniem aktualnej sytuacji zobowiązanego (materialnej, zdrowotnej, rodzinnej).

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi, oddalił ją na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302