Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1432/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-01-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 5, art. 149 par. 2, art. 151 par. 1 pkt 1, art. 77 par. 1, art. 7
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 6 ust. 1 pkt 1,  art. 11 ust. 5, art. 8 ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Skiba Sędziowie: WSA Emilia Lewandowska WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Artur Dobrowolski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 stycznia 2013 r. sprawy ze skargi D. A., T. A. i T. G. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Skarbu Państwa, po rozpatrzeniu odwołania D. A., T. G., T. A., decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2011 r., nr [...] odmawiającą uchylenia prawomocnej decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2010 r., nr [...] orzekającą o potwierdzeniu prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonych w miejscowości [...], gmina [...], powiat [...], na terytorium obecnej [...] B.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

Pismem z dnia 4 listopada 2004 r. Starostwo Powiatowe w S. przesłało do Urzędu Wojewódzkiego w B. wniosek D. A., T. G., T. A. złożony w 1990 r. w Urzędzie Miasta i Gminy w S., o potwierdzenie prawa do rekompensaty za nieruchomości - gospodarstwo rolne o powierzchni ok. [...] ha. wraz z zabudowaniami, pozostawione przez S. A. poza obecnymi granicami państwa polskiego, położone w miejscowości [...], gmina [...], powiat [...], na terytorium obecnej [...]B.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] sierpnia 2007 r., nr [...] odmówił potwierdzenia skarżącym prawa do rekompensaty.

W wyniku złożonego odwołania przez strony Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r., nr [...] przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez organ pierwszej instancji.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lipca 2010 r., nr [...] potwierdził wnioskodawcom prawo do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami państwa polskiego.

W dniu 8 października 2010 r. T. G., D. A., T. A. wystąpili z wnioskiem o wznowienie postępowania administracyjnego, zakończonego wskazaną wyżej decyzją z dnia [...] lipca 2010 r. Strony we wniosku o wznowienie postępowania podniosły, że po wydaniu decyzji przez organ pierwszej instancji wyszły na jaw nowe dowody, nieznane organowi na dzień wydania decyzji, tj. wyrok Sądu [...] z dnia [...] kwietnia 1910 r. oraz postanowienie Sądu Okręgowego w G. z dnia [...] lutego 1911 r., które - według stron - świadczą o pozostawieniu całości gospodarstwa, o które wnioskowali, tj. o powierzchni [...] ha. Strony we wniosku stwierdziły, że Wojewoda [...] pominął część dowodów, które uznał za niewstarczające do potwierdzenia całości pozostawionego gospodarstwa, tj. zeznania świadków, które wskazywały powierzchnię gospodarstwa – [...] ha (protokół z przesłuchania świadka z dnia 19 stycznia 2006 r. L. G. oraz protokół przesłuchania E. M. z dnia 10 stycznia 2006 r).

Wojewoda [...] postanowieniem z dnia [...] grudnia 2010 r., nr [...] wznowił postępowanie administracyjne zakończone ostateczną decyzją z dnia [...] lipca 2010 r., nr [...].

Pismami z dnia 29 marca 2011 r., nr [...] Wojewoda [...] wezwał strony postępowania do uzupełnienia wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty poprzez dostarczenie dowodów w postaci dokumentu wskazującego spadkobierców J. A. Organ wyznaczył stronom termin na dokonanie powyższej czynności do dnia 31 grudnia 2011 r.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r., nr [...] orzekł o odmowie uchylenia decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2010 r., nr [...].

Pismem z dnia 9 stycznia 2012 r. D. A., T. G., T. A. wnieśli do Ministra Skarbu Państwa odwołanie.

Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2011 r., nr [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że w skład nieruchomości pozostawionej przez poprzednika prawnego wnioskodawców – S. A., potwierdzonej decyzją Wojewody [...] w dniu [...] lipca 2010 r. wchodziły: grunty o powierzchni [...] ha. oraz zabudowania: dom mieszkalny, stodoła, stajnia, studnia. Powyższa decyzja organu uprawomocniła się w dniu 12 sierpnia 2010 r.

Minister wskazał, że Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 5 Kpa w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję.

Z przedłożonych przez strony nowych dowodów, tj. wyroku Sądu [...] z dnia [...] kwietnia 1910 r. oraz z postanowienia Sądu Okręgowego w G. z dnia [...] lutego 1911 r. wynika, że właścicielem tzw. [...], położonego w gminie [...] był J. A. (ojciec S. A.). Zgodnie z art. 11 ust. 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2005 r. Nr 169, poz. 1418 ze zm. – zwanej dalej "ustawą" wartość nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej określa się według stanu na dzień ich pozostawienia. Oznacza to, iż ustala się stan majątku właściciela na dzień opuszczenia [...], w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. Z materiału dowodowego wynika, że właścicielem nieruchomości pozostawionych i potwierdzonych decyzją organu z dnia [...] lipca 2010 r. był S. A., który pozostawił nieruchomość w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. i przybył na obecne terytorium państwa polskiego w 1957 r. (Karta Repatriacyjna Nr [...], wydana przez Pełnomocnika Rządu ds. Repatriacji, Punkt Repatriacyjny w B. w dniu [...]marca 1957 r.). Postępowanie zakończone potwierdzeniem skarżącym prawa do rekompensaty opierało się na dowodach, które wskazują stan posiadania S. A. na dzień opuszczenia mienia w 1957 r. Zgromadzony materiał dowodowy, świadczący o pozostawieniu nieruchomości, w postaci dokumentów urzędowych, tj. zaświadczenie archiwalne nr [...] z dnia [...] września 1948 r. wydane przez Komitet Wykonawczy [...] Rady Rejonowej Deputatów Robotniczych Obwodu [...] oraz zaświadczenie archiwalne nr [...] z dnia [...] grudnia 2006 r. wydane przez Archiwum Państwowe Obwodu [...] nie potwierdzają, że S. A. był kiedykolwiek właścicielem [...] ha nieruchomości, o które wystąpiły strony we wniosku o wznowienie postępowania.

W ocenie Ministra Skarbu Państwa nowe dowody przedłożone przez strony nie wniosły zatem niczego nowego do sprawy. Organ zaznaczył, że strony - pomimo wezwania organu do dostarczenia dowodów, wskazujących spadkobierców po J. A. - nie dołączyły postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku tej osobie.

Zdaniem Ministra, całokształt materiału dowodowego, tj. dokumenty załączone do wniosku o wznowienie oraz dowody zgromadzone przez organ w trakcie postępowania, które były podstawą potwierdzenia prawa do rekompensaty, nie dowodzą, aby S. A. był właścicielem większego majątku, aniżeli potwierdzonego w decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2010 r.

Organ odwoławczy podkreślił, że postępowanie dowodowe prowadzone w trakcie postępowania o potwierdzenie prawa do rekompensaty dotyczyło ustalania stanu posiadania S. A. na moment opuszczenia [...]. S. A. był spadkobiercą swojego ojca, nie oznacza to, że na moment opuszczenia byłego terytorium RP stan gospodarstwa nie uległ zmianie. Dowody dotyczące spornych nieruchomości z 1910 i 1911 r. nie mogą być uznane za wystarczające dla ustalenia stanu majątku na 1957 r., tym bardziej, że dokumenty archiwalne z okresu poprzedzającego repatriację wskazują dokładnie powierzchnię gruntów, których właścicielem był S. A.

Od decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...] D. A., T. G., T. A. wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze zarzucili organowi naruszenie art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy oraz zasad postępowania administracyjnego, w szczególności art. 77 Kpa. W skardze wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu podnieśli, że wnioskiem z 1990 r. skarżący wystąpili o przyznanie rekompensaty tytułem pozostawienia nieruchomości - gospodarstwa rolnego o powierzchni ok. [...] ha wraz z zabudowaniami, położonego w wsi [...], gdzie znajdowała się działka siedliskowa oraz [...], powiat [...], województwo [...]. Skarżący podali, że nie satysfakcjonowała ich decyzja Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2010 r przyznająca prawo do tej rekompensaty, wyłącznie za grunty o powierzchni [...] ha wraz z zabudowaniami, położone we wsi [...], gmina [...], powiat [...], województwo [...]. Powyższe rozstrzygnięcie nie uwzględniało całości pozostawionego majątku oraz nie uwzględniało wszystkich zgromadzonych materiałów dowodowych, w tym zeznań E. M., która w trybie art. 6 ust. 5 ustawy wyjaśniła przyczyny zmniejszania się areału naszego gospodarstwa w latach powojennych oraz podała przybliżoną wielkość posiadanego areału ziemskiego przed datą [...] września 1939 r, kiedy to ZSRR zajęło siłą wschodnie tereny Polski.

Po poszukiwaniach odnaleziony został wyrok Sądu [...] z dnia [...] kwietnia 1910 r. oraz postanowienie Sądu Okręgowego w G. z dnia [...] lutego 1911 r., dotyczące przysądzenia na rzecz J. A. (dziadka) prawa własności [...] dziesięcin i [...] sążni, tj. [...] ha działki leżącej w Guberni [...], powiat [...], gmina [...], zwanej [...]. Z wcześniej złożonego organowi pierwszej instancji odpisu aktu intromisji Komornika Sądu Grodzkiego w [...] z dnia [...] czerwca 1932 r. w sprawie [...] z dnia [...] czerwca 1932 r. wynika, że Sąd Grodzki wyrokiem z dnia [...] maja 1929 r. uznał S. A., M. z A. E. i L. E. spadkobiercami po ojcu J. A. Generalną zasadą obowiązującą w prawie cywilnym, a obecnie wyrażoną w treści art. 197 K.c. jest domniemanie, że udziały współwłaścicieli są równe. Wobec powyższego udział w prawie własności [...] dziesięcin i [...] sążni, tj. [...] ha działki zwanej [...], które wynika z odnalezionego wyroku Sądu [...] z dnia [...] kwietnia 1910 r. oraz postanowienia Sądu Okręgowego w G. z dnia [...] lutego 1911 r., przypadający ojcu skarżących to [...] ha, których brakuje do stanu posiadania nieruchomości przez rodziców skarżących, wynikających zarówno z ich twierdzeń, jak i zeznań świadków.

Skarżący wskazali, że podstawą odmowy uchylenia decyzji z dnia [...] lipca 2010 r. była treść orzeczenia NSA z dnia 22 marca 2011 r, sygn. akt I OSK 742/10, zgodnie z którą istotne jest ustalenie stanu majątkowego w dniu opuszczenia lub wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Również zdaniem Ministra Skarbu Państwa istotne jest ustalenie majątku na dzień opuszczenia [...]. Zdaniem skarżących, logika taka prowadzi w ich przypadku do trzech różnych dat: pierwszej – [...] marca 1952 r., kiedy to matka skarżących J. A. rozpoczęła odbywanie 1 roku pozbawienia wolności w łagrze, co najmniej 18 czerwca 1952 r. - data przebywania S. A. na zsyłce w miejscowości C. na północy ZSRR (oboje karani za fakt bycia ,,kułakiem"). Skarżący podali, że w literaturze przyjmuje się, iż ,,kułakami" byli rolnicy, którzy dorobili się gospodarstw liczących przynajmniej [...] ha ziemi i w okresie komunizmu wojennego traktowani byli jako wrogowie przemian socjalistycznych i wyzyskiwacze biedaków. W okresie kolektywizacji, która wschodnich terenach Il Rzeczypospolitej, które weszły w skład byłego ZSRR, w okresie 1939-1941, a następnie 1945-1957 w sposób ludobójczy likwidowano kułaków, zsyłano do łagrów i deportowano na [...], czego jaskrawym przykładem byli rodzice skarżących. Jedyną przesłanką i celem tej eksterminacji było ,,doprowadzenie" do stanu zgodnego z Konstytucją BSRR, która nie przewidywała własności prywatnej ziemi, a celem była kolektywizacja gospodarstw rolnych. Przyjmując rozumowanie Ministra dążenie do ustalenia stanu posiadania na datę [...] marca 1957 r. wskazaną w Karcie Repatriacyjnej Nr [...], to nasi rodzice byli właścicielami tego, co wywozili do Polski, nie zaś tego, co pozostawili po tamtej stronie granicy.

W ocenie skarżących, istotą niezrozumienia jest treść art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy, zgodnie, z którym podstawą rozstrzygnięcia są dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1 oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości. Oczekiwanie ze strony urzędników, że władze białoruskie wydadzą skarżącym aktualne odpisy ksiąg wieczystych, dotyczących pozostawionych nieruchomości przeczy logice. Tereny wschodniej Polski, należące wcześniej do zaboru carskiego nie posiadały tak rozwiniętej administracji, jak tereny zaboru niemieckiego, gdzie istnieją księgi wieczyste, a władze samorządowe przez 70 lat nie potrafiły uregulować tytułów prawnych, czego skutkiem są sprawy dotyczące zwrotu tych nieruchomości. Urzędnicy Ministerstwa Skarbu Państwa, tak jak Wojewoda [...] nie widzi w swoim działaniu zasadniczego błędu polegającego na oparciu się w sprawie na zaświadczeniu Wykonawczego Komitetu [...] Rady Rejonowej Deputatów Robotniczych Obwodu [...] nr [...] z dnia [...] września 1948 r., które dotyczyło sprostowania areału gruntów położonych w obwodzie [...] [...] ha. Natomiast przedłożone dokumenty w postaci orzeczeń sądowych, jaki aktu intromisji Komornika Sądu Grodzkiego w [...] dotyczą działki nazwanej [...]. Pobierając wypis z rejestru gruntów Powiatu [...], dotyczący nieruchomości położonych w gminie [...] można było otrzymać jedynie wypis dotyczący tej gminy, zaś wypis dotyczący nieruchomości gminy [...], [...], [...] należało pobrać oddzielnie. Taka też była logika działania Wykonawczego Komitetu [...] Rady Rejonowej Deputatów Robotniczych Obwodu [...], który potwierdził wielkość obszaru ziemi w jego zakresie kompetencji, natomiast nie interesowała go ziemia w obrębie gminy [...], gdzie działała inna Rada. Tak więc nowe dowody przedłożone w sprawie potwierdziły wcześniejsze zeznania świadków, co do powierzchni gruntów posiadanych przez rodziców skarżących.

Jeżeli chodzi o zarzut nie przedstawienia na wezwanie organu postanowienia sądu, dotyczącego wskazania spadkobierców po J. A., takie stanowisko jest kpieniem z polskiego systemu prawa. Z odpisu aktu intromisji Komornika Sądu [...] w [...] z dnia [...] czerwca 1932 r. w sprawie [...] z dnia [...] czerwca 1932 r., który dostarczono organowi pierwszej instancji wynika, iż Sąd Grodzki wyrokiem z dnia [...] maja 1929 r. uznał S. A., M. z A. E. i L. E. spadkobiercami po ojcu J. A., a co za tym idzie postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku zostało przeprowadzone i jako takie ma moc rzeczy osądzonej. W tym stanie rzeczy stosownie do treści art. 199 § 1 pkt 2 K.p.c. wniosek skarżących w tym zakresie zostałby odrzucony przez sąd polski, zaś skarżący nie uzyskaliby od władz białoruskich informacji dotyczących zachowanych dokumentów sądowych w tym zakresie.

Skarżący wskazali, że poinformowali o powyższym Wojewodę prosząc, aby na drodze urzędowej zwrócił się do władz [...] z prośbą o odszukanie w archiwach powołanego w akcie intromisji wyroku Sądu Grodzkiego w [...] z dnia [...] maja 1929 r., który dotyczy ustalenia grona spadkobierców po J. A. W odpowiedzi skarżący otrzymali pisma z dnia 27 maja 2011 r. i 24 listopada 2011 r. Wojewody [...], z których wynikało, że Wojewoda w związku z treścią art. 5 ustawy sprawa jest rozpatrywana na wniosek skarżących, co przerzuca ciężar dowodu na nich jako strony, niezależnie od dyspozycji art. 77 § 1 Kpa. Skarżący wskazali, że według Komentarza do Kpa pod red. prof. zw. dr hab. M. W. i prof. dr hab. A. W., wyd. 3, C.H.Beck z 2011 nałożony w art. 77 § 1 Kpa obowiązek wyczerpującego zebrania materiału dowodowego zobowiązuje organ do czynnego działania w postępowaniu wyjaśniającym, polegającego na poszukiwaniu dowodów pozwalających na dojście do prawdy obiektywnej. W piśmiennictwie podkreśla się, że pozycja organu administracji w postępowaniu administracyjnym wymaga większej aktywności, niż rola, jaką odgrywa sąd w postępowaniu cywilnym (zob. A. Wróbel, [w:] M. Jaśkowska, A. Wróbel, Komentarz, 2009, s. 412, czy Z. Janowicz, Komentarz, 1999, s. 228). Owa wzmożona aktywność organu nie oznacza jednak całkowitej bierności strony w postępowaniu, jakkolwiek strona nie jest obowiązana do dostarczania dowodów na poparcie swojego stanowiska, tak jak ma to miejsce w postępowaniu cywilnym. Wynikający z art. 77 § 1 Kpa obowiązek zostanie zrealizowany także w sytuacji, gdy to strona (strony) postępowania dostarczy materiał dowodowy, który w ocenie organu będzie wystarczający do dokonania rozstrzygnięcia lub wymagać będzie jedynie uzupełnienia. Natomiast w przypadku, gdy brak będzie inicjatywy strony (najczęściej w postępowaniach podejmowanych z urzędu), żeby spełnić wspomniany obowiązek, to organ będzie musiał w całości zebrać materiał dowodowy. Skarżący zaznaczyli, że obowiązek zebrania pełnego materiału dowodowego szeroko komentowany jest w orzecznictwie sądów administracyjnych. Wskazując na skutki niedopełnienia tego obowiązku w wyroku z dnia 19 marca 1981 r., sygn. akt SA 234/81 (ONSA 1981/1/23) NSA zaznaczył, że zaniechanie przez organ administracji państwowej podjęcia czynności procesowych, zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego, zwłaszcza gdy strona powołuje się na określone i ważne dla niej okoliczności, jest uchybieniem przepisom postępowania administracyjnego, skutkującym wadliwość decyzji. Uprawnienie organu administracji państwowej do wydawania decyzji o charakterze uznaniowym nie zwalnia tegoż organu z obowiązku zgromadzenia i wszechstronnego zbadania materiału dowodowego i wydania decyzji o treści przekonującej pod względem prawnym i faktycznym.

W ocenie skarżących, w tym stanie sprawy już powyższe pisma dyskwalifikują przedmiotowe postępowanie jako nierzetelne z strony organu pierwszej instancji, który nie dołożył nawet minimum staranności i nie spróbował wystąpić i uzyskać żądanego orzeczenia od władz [...]. Powyższe przesłanki w sposób jednoznaczny dyskwalifikują zaskarżoną decyzję i eliminują ją z obiegu prawnego.

W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymał stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga nie jest uzasadniona.

Sąd zwraca uwagę, że podstawą wznowienia określoną we wniosku o wznowienie postępowania był przepis art. 145 § 1 pkt 5 Kpa. Do wniosku o wznowienie postępowania skarżący załączyli: 1) wraz z tłumaczeniem na język polski odpis decyzji Sądu Cywilnego [...] z dnia [...] kwietnia 1910 r. o przyznaniu J. A. prawa własności do działki położonej w Gminie [...] w uroczysku [...] o pow. [...] dziesięcin [...] sążni; 2) wraz z tłumaczeniem na język polski odpis decyzji Sądu Okręgowego w G. z dnia [...] lutego 1911 r., gdzie Sąd ten, na prośbę J. A., postanowił o wykonaniu decyzji wskazanej w pkt 1).

Zgodnie z przepisem art. 145 § 1 pkt 5 Kpa w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję.

Tymczasem przedłożone przez skarżących do wniosku o wznowienie postępowania dowody nie mogły być uznane za dowody istotne dla sprawy zakończonej ostateczną decyzją Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2010 r., nr [...]. Sąd zwraca uwagę, że przedłożone przez skarżących dowody nie mogły być uznane za istotne zarówno ze względów podmiotowych, jak i przedmiotowych.

Sąd zauważa, że jeżeli chodzi o pierwszą kwestię (podmiotową), sprawa zakończona decyzją Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2010 r., nr [...] dotyczyła mienia pozostawionego przez S. A., natomiast przedłożone przez skarżących nowe dowody dotyczą mienia których właścicielem była inna osoba – J. A. Brak przedłożenia przez skarżących prawomocnego postanowienia sądu powszechnego stwierdzającego nabycie przez S. A. spadku po J. A. nie pozwalał na wykazanie przysługiwania S. A. prawa własności do mienia znajdującego się w uroczysku [...]. W zakresie drugiej kwestii (przedmiotowej) trzeba wskazać, że już z samego tytułu ustawy wynika, że dotyczy ona potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione przez właściciela nieruchomości poza obecnymi granicami RP w związku z określonymi okolicznościami mającymi związek z wojną rozpoczętą 1 września 1939 r. Art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy wyraźnie wskazuje, że do wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty należy dołączyć dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości. Art. 11 ust. 5 ustawy wskazuje zaś, że wartość nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej określa się według stanu na dzień ich pozostawienia oraz według cen albo kosztów odtworzenia na dzień sporządzenia wyceny. Z art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy wynika zaś, że decyzja potwierdzająca prawo do rekompensaty zawiera wskazanie zwaloryzowanej na dzień wydania tej decyzji wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Z treści ustawy wynika zatem – co pomijają skarżący – że podstawą do ustalenia wysokości rekompensaty jest wartość nieruchomości pozostawionej w stanie (stanie zagospodarowania, stanie techniczno – użytkowym, stanie prawnym), w jakim znajdowała się w dniu jej pozostawienia. Wobec tego ustawa ta nie umożliwia uzyskania prawa do rekompensaty za jakiekolwiek mienie nieruchome, do którego dana osoba miała tytuł własności kilkadziesiąt lat przed pozostawieniem nieruchomości. Z akt niniejszej sprawy nie wynika natomiast, że pozostawiona w 1957 r. nieruchomość, prócz gruntu stanowiącego przedmiot wyceny z dnia 30 czerwca 2010 r. (o pow. [...] ha położonego we wsi [...], gm. [...]), obejmowała także działkę położoną w Gminie [...] w uroczysku [...] o pow. [...] dziesięcin [...] sążni. Z pisma skarżących z dnia 22 listopada 2005 r. oraz oświadczenia E. M. wynika, że grunt położony w uroczysku [...] prawdopodobnie w 1949 r. bądź w 1950 r. przejął [...] im. [...].

Skoro zatem postępowanie Wojewody [...], co do przyczyn wznowienia (art. 149 § 2 Kpa) nie potwierdziło wystąpienia w sprawie przesłanki z art. 145 § 1 pkt 5 Kpa, to w tej sytuacji organ pierwszej instancji prawidłowo zastosował przepis art. 151 § 1 pkt 1 Kpa i odmówił uchylenia decyzji dotychczasowej bowiem nie wystąpiła podstawa do wznowienia postępowania.

Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd zauważa, że zdaje sobie sprawę z tego, że po tylu latach są trudności z uzyskaniem dowodów własności z białoruskich sądów lub organów administracji. Nie jest jednak tak, że w sprawach o potwierdzenie prawa do rekompensaty rolą Wojewody [...] było poszukiwanie dokumentów potwierdzających prawo własności nieruchomości poprzednika prawnego skarżących. Ustawa w sprawach o potwierdzenie prawa do rekompensaty zawiera przepisy szczególne, w stosunku do przepisów Kpa, jeżeli chodzi o tryb postępowania. Z ustawy wynika, że postępowanie toczy się tylko na wniosek właścicieli pozostawionego mienia lub ich spadkobierców, nigdy z urzędu. W ustawie przyjęto taki model postępowania, że skoro to wnioskodawcy domagają się od państwa rekompensaty (często o znacznej wartości), to w ich interesie leży wykazanie praw własności do pozostawionego mienia. Z przepisu art. 6 ustawy wynika, że to skarżący mają przedłożyć z własnej inicjatywy lub na wezwanie organu stosowne dowody na wykazanie stanu własnościowego pozostawionego mienia. Z art. 7 ustawy wynika zaś, że obowiązkiem wojewody nie jest poszukiwanie tych dowodów za wnioskodawców, lecz ocena, czy wnioskodawcy spełnili wymogi stawiane im przez ustawę. Jeżeli wnioskodawcy tych wymogów nie spełnią, wówczas organ wydaje decyzję o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty (art. 7 ust. 2 ustawy). Sąd podziela stanowisko skarżących, że art. 77 § 1 Kpa obliguje organ do zebrania w sposób wyczerpujący i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. W postępowaniu o potwierdzenie prawa do rekompensaty stosowanie tego przepisu doznaje istotnego ograniczenia. Zdaniem Sądu, w tego typu sprawach przepis ten obliguje organ do zebrania materiału dowodowego poprzez wezwanie wnioskodawcy do przedłożenia dowodów, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy oraz do dokładnego rozpatrzenia dowodów przedłożonych przez stronę do wniosku oraz tych złożonych na wezwanie organu. Jeżeli chodzi o postępowanie wznowieniowe, to również należy wskazać, że jeżeli strona składa wniosek, to ona musi wskazać wystąpienie którejś z podstaw wznowieniowych z art. 145 § 1 Kpa, aby możliwe było wydanie postanowienia o wznowieniu postępowania (art. 147 i art. 149 § 1 Kpa w zw. z art. 7 Kpa w brzmieniu obowiązującym od dnia 11 kwietnia 2011 r.).

Odnosząc się do kwestii potwierdzenia praw spadkowych po J. A. Sąd zwraca uwagę, że faktem jest, iż akt intromisji z 1932 r., na który powołują się skarżący zawiera wzmiankę o tym, że Sąd Grodzki wyrokiem z dnia [...] maja 1929 r. postanowił przyznać m.in. S. A. prawo własności do nieruchomości pozostałej w spadku po zmarłym ojcu J. A., położonej we wsi [...]. Z treści odwołania z dnia 9 stycznia 2012 r. wynika, że jedynym dokumentem jakim dysponują skarżący, jeżeli chodzi potwierdzenie praw spadkowych po J. A., jest Akt intromisji z 1932 r. Skarżący uważają, że, Akt ten potwierdza prawa spadkowe, a sąd powszechny odrzuciłby wniosek o stwierdzenie nabycia spadku na podstawie art. 199 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania cywilnego). Sąd zauważa, że nie jest właściwy do oceny dopuszczalności wniosku o stwierdzenie nabycia spadku po J. A., ponieważ jest to sprawa cywilna, a nie sądowoadministracyjna. Sprawy cywilne rozpoznają sądy powszechne (art. 1 w zw. z art. 2 § 1 K.p.c.). Sąd stwierdza, że – co do zasady - akty intromisji były aktami o charakterze wykonawczym i dotyczyły wprowadzenia uprawnionego w posiadanie mienia.

W niniejszej sprawie istotne jest to, że na gruncie ustawy jedynym dowodem potwierdzającym prawa spadkowe jest postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku lub o dziale spadku (art. 6 ust. 2 ustawy), a orzeczenie sądu w tym przedmiocie nie może być zastąpione przez inny dowód. Szczególna moc dowodowa postanowień wydawanych w sprawach spadkowych na gruncie spraw o potwierdzenie prawa do rekompensaty może mieć związek z tym, że zgodnie z art. 1027 Kodeksu cywilnego względem osoby trzeciej, która nie rości sobie praw do spadku z tytułu dziedziczenia, spadkobierca może udowodnić swoje prawa wynikające z dziedziczenia tylko stwierdzeniem nabycia spadku albo zarejestrowanym aktem poświadczenia dziedziczenia.

Jeżeli natomiast chodzi o wskazywane przez skarżących błędy Wojewody [...] w ocenie materiału dowodowego, w szczególności nieuwzględnienie okoliczności wskazujących na pozostawiony większy areał gruntów, który wskazywali świadkowie, pominięcie przy rozstrzyganiu sprawy wszystkich gruntów, o jakich mowa w Akcie intromisji z 1932 r. Sąd zauważa, że w niniejszej sprawie nie potwierdziła się podstawa do wznowienia postępowania, którą wskazywali skarżący (art. 145 § 1 pkt 5 Kpa), a zatem to co miałoby znaczenie dla przeprowadzenia przez Wojewodę postępowania, co do istoty sprawy (trzeciej fazy postępowania wznowieniowego), nie mogło mieć znaczenia w niniejszej sprawie (sprawy zakończonej w drugiej fazie postępowania wznowieniowego).

Biorąc to wszystko pod uwagę Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.