Postanowienie NSA, sygn. akt I OSK 3190/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-10-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Odmówiono wyłączenia sędziego

SENTENCJA

Dnia 11 października 2022 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Przybysz (sprawozdawca) Sędziowie: sędzia NSA Karol Kiczka sędzia NSA Piotr Niczyporuk po rozpoznaniu w dniu 11 października 2022 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku o wyłączenie niewskazanych imiennie sędziów oraz wniosku o wyłączenie sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego Marka Stojanowskiego w sprawie ze skargi kasacyjnej S., J. K. i M. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 marca 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 2230/18 w sprawie ze skargi S., J.K. i M. K. na postanowienie Wojewody Mazowieckiego z dnia 2 października 2018 r. nr 900/2018 w przedmiocie zawieszenia postępowania postanawia: 1. pozostawić bez rozpoznania wniosek o wyłączenie niewskazanych imiennie sędziów; 2. odmówić wyłączenia sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego Marka Stojanowskiego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 5 marca 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 2230/18, oddalił skargę S. J., J. K. i M. K.na postanowienie Wojewody Mazowieckiego z 2 października 2018 r., nr [...], w przedmiocie zawieszenia postępowania.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyli skarżący reprezentowani przez radcę prawnego I. P..

W piśmie datowanym na 7 lipca 2022 r. pełnomocnik skarżących wskazał, że występuje o wyłączenie sędziego NSA Marka Stojanowskiego od orzekania w sprawie ze skargi kasacyjnej na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o sygn. akt I SA/Wa 2230/18, jak również o wyłączenie sędziów orzekających w sprawach o sygnaturach wskazanych w tym piśmie.

Sądowi wiadomo z urzędu, że pismem z 11 kwietnia 2022 r. pełnomocnik S. J., J. K. i M. K. wniósł o wyłączenie sędziów - jednocześnie nie wskazując konkretnych sędziów z imienia i nazwiska. W kolejnych pismach procesowych precyzował ww. wniosek wskazując sygnatury spraw sądowoadministracyjnych, w których mieli orzekać sędziowie objęci wnioskiem o wyłączenie. Argumentacja popierająca wniosek o wyłączenie sędziego NSA Marka Stojanowskiego została zawarta w piśmie z 28 maja 2022 r. skierowanym do Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zdaniem wnioskującego w orzeczeniu, gdzie w składzie orzekającym występował sędzia NSA Marek Stojanowski, tj. sygn. akt I OSK 1023/21, doszło do zmiany linii orzeczniczej, z którą nie zgadza się wnioskujący twierdząc, że zmiana koncepcji sądu dot. mienia zabużańskiego i związanych z nim odszkodowań jest bezprawiem.

W oświadczeniu z 19 września 2022 r. sędzia NSA Marek Stojanowski stwierdził, nie zachodzą przesłanki wyłączenia go z mocy samej ustawy, wymienione w art. 18 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") oraz nie istnieją okoliczności wyłączenia, o jakich mowa w art. 19 p.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Wniosek o wyłączenie sędziów niewskazanych z imienia i nazwiska należało pozostawić bez rozpoznania, a to dlatego, że niewskazanie sędziego z imienia i nazwiska czyni niemożliwym rozpoznanie wniosku o wyłączenie (postanowienie NSA z 11 czerwca 2013 r., II GZ 276/13).

W tym miejscu należy wskazać, że oprócz elementów formalnych wskazanych w art. 46 p.p.s.a. wniosek o wyłączenie sędziego musi zawierać: a) wskazanie sędziego, którego przedmiotowe żądanie dotyczy, b) podanie przyczyny uzasadniającej wyłączenie, c) uprawdopodobnienie tej przyczyny wyłączenia przez wskazanie dowodów, które mają czynić prawdopodobnymi okoliczności podane przez stronę. Jeżeli wniosek nie zawiera elementów, o których mowa w powołanym przepisie, sąd wzywa stronę do uzupełnienia wniosku w trybie art. 49 § 1 p.p.s.a., pod rygorem pozostawienia jego bez rozpoznania (zob. postanowienie NSA z 9 stycznia 2015 r., sygn. akt I OZ 1202/14).

Należy podkreślić, że w orzecznictwie przyjmuje się, że przepisy procedury sądowoadministracyjnej nie przewidują instytucji wyłączenia sądu, ale poszczególnych sędziów. O ile żaden przepis nie wymaga, aby przyczyny uprawdopodabniające wyłączenie sędziego były zindywidualizowane w stosunku do każdego sędziego objętego wnioskiem, bowiem ta sama przyczyna może dotyczyć wszystkich sędziów, to jednak niewskazanie na konkretnego sędziego (sędziów) z imienia i nazwiska czyni niemożliwym rozpoznanie wniosku. Nie można w takim przypadku stwierdzić, czy zachodzi w ogóle przesłanka wyłączenia określona w p.p.s.a. jako istnienie okoliczności, która w odniesieniu do konkretnej osoby mogłaby wywołać wątpliwości co do jej bezstronności. Brak tych danych uniemożliwia nadanie pismu dalszego biegu i uzasadnia wezwanie strony do uzupełnienia jego braków, stosownie do art. 49 § 1 p.p.s.a. (zob. postanowienie NSA z 15 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 3/15).

W tych okolicznościach sprawy Naczelny Sąd Administracyjny był zobowiązany pozostawić wniosek o wyłączenie sędziów bez rozpoznania na podstawie art. 49 w zw. z art. 193 p.p.s.a., o czym orzekł w punkcie 1 postanowienia.

Kolejno wskazać trzeba, że podstawowym celem instytucji wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa (art. 18 § 1 i 3 p.p.s.a.), jak i na wniosek strony (art. 19 p.p.s.a.) jest przede wszystkim zapewnienie bezstronności sędziego i eliminacja wpływu, jaki może wywierać występowanie pewnej kategorii powiązań (osobistych, ekonomicznych, służbowych itp.) na orzekanie w postępowaniu sądowym (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 13 grudnia 2005 r., sygn. akt SK 53/04, OTK-A z 2005 r., nr 11, poz. 134). Wskazane wyżej przepisy różnicują zasady wyłączenia sędziego w zależności od charakteru przesłanek, które mają stanowić podstawę tego wyłączenia. Sędzia z mocy samej ustawy wyłączony jest w sprawach, w których wystąpią przesłanki wyliczone enumeratywnie w art. 18 p.p.s.a. Katalog tych przesłanek jest zamknięty i nie może być interpretowany rozszerzająco, co związane jest z doniosłością skutków prawnych orzekania przez sędziego wyłączonego z mocy ustawy. Skutkiem takim jest bowiem nieważność postępowania sądowoadministracyjnego (por. wyroki NSA z 27 sierpnia 2019 r. sygn. akt I OSK 2560/17 i z 27 sierpnia 2019 r. sygn. akt I OSK 2627/17). Natomiast na podstawie art. 19 p.p.s.a. sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym podziela dotychczasowe stanowisko sądów administracyjnych, z którego wynika, że powyższy przepis odnosi się do sytuacji, w której konkretne okoliczności danego postępowania przemawiają za uznaniem, że w rozpatrywanej sprawie możliwe jest zagrożenie bezstronności i obiektywizmu orzekania. O wyłączeniu sędziego nie może decydować subiektywne przekonanie strony o jego stronniczości i niesprawiedliwości, zaś wniosek o wyłączenie na podstawie art. 19 p.p.s.a. powinien odwoływać się do zobiektywizowanych przesłanek, tak aby wątpliwość co do bezstronności sędziego mogła zostać uznana za mającą realne podstawy. Nie wystarcza do zastosowania wskazanego przepisu występowanie u strony podejrzenia co do braku bezstronności sędziego, czy subiektywne przekonanie strony co do negatywnego nastawienia sędziego do strony (por. wyrok NSA z 11 stycznia 2018 r. sygn. akt II OSK 538/17, postanowienia NSA: z 15 marca 2016 r. sygn. akt I OZ 203/16 oraz z 28 stycznia 2015 r. sygn. akt II OZ 40/15). Konieczność odniesienia względnych przesłanek wyłączenia sędziego do okoliczności danej sprawy sądowoadministracyjnej podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 stycznia 2020 r. sygn. akt I OSK 1917/18, wskazując, iż wątpliwości co do bezstronności sędziego, w rozumieniu art. 19 p.p.s.a., muszą być każdorazowo odnoszone do konkretnego sędziego w konkretnej sprawie, natomiast inne podstawy wyłączenia sędziego z mocy prawa enumeratywnie wymienia art. 18 p.p.s.a.

W rozpatrywanej sprawie wnioskodawca domaga się wyłączenia sędziego NSA Marka Stojanowskiego od orzekania wskazując, że reprezentowane przez niego stanowisko w przedmiocie odszkodowań za nieruchomości odbiega od przyjętej linii orzeczniczej.

Wskazać należy, że w orzecznictwie przyjmuje się, iż okoliczność, że sędzia reprezentuje pogląd prawny niekorzystny dla strony, że wydaje odmienne z jej oczekiwaniami rozstrzygnięcia, nie stanowi podstawy wyłączenia sędziego i taka sytuacja nie może być oceniana jako okoliczność mogąca wywołać wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie (por. postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2015 r., II OZ 1359/14; postanowienie SN z dnia 26 marca 1997 r. sygn. akt III AO 5/97, OSNP 1997, Nr 24, poz. 502; postanowienie SN z dnia 8 marca 1972 r. sygn. akt I PZ 9/72, LEX nr 7068).

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wskazywane przez wnioskodawcę okoliczności nie stanowią żadnej z określonych w art. 18 § 1 i 3 oraz art. 19 p.p.s.a. przesłanek wyłączenia sędziego od orzekania w tej sprawie. Przesłanki wyłączenia sędziego nie może stanowić okoliczność, że brał on udział w rozpoznawaniu innych spraw, których przedmiot zbliżony jest do niniejszej sprawy, wyrażając przy tym określone poglądy prawne. Wykonywanie przez sędziów funkcji orzeczniczych - które z mocy regulacji konstytucyjnych (art. 184 Konstytucji RP) i ustawowych (art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz.U. z 2021 r. poz. 137) w przypadku sędziów sądów administracyjnych polega na kontroli zgodności z prawem działalności administracji - zawsze wiąże się z określoną oceną prawną tychże działań organów administracji publicznej, a więc wyrażeniem konkretnego poglądu prawnego w danej sprawie. Przyjęcie, że sędzia podlega wyłączeniu od rozpoznania sprawy tylko dlatego, że dokonał oceny prawnej w innych sprawach - nawet o tożsamym czy zbliżonym przedmiocie - byłoby naruszeniem zasady niezawisłości sędziowskiej i prowadziłoby do paraliżu sądownictwa, gdyż z istoty sądowego rozstrzygania spraw wynika, że przynajmniej dla jednej ze stron postępowania określone orzeczenie sądowe lub wyrażony w nim pogląd jest niekorzystny, co - w razie przyjęcia poglądów prezentowanych w przedmiotowym wniosku o wyłączenie sędziego - uprawniałoby tę niezadowoloną z rozstrzygnięcia stronę do żądania wyłączenia sędziego, który ją podjął od rozpoznania każdej kolejnej sprawy, w której występowałby ten sam lub zbliżony problem prawny (por. postanowienie NSA z 16 listopada 2015 r. o sygn. akt II GZ 339/10). Ponadto wyłączenie sędziego na podstawie art. 19 p.p.s.a. ma zapewnić obiektywizm sądu i nie może być traktowane jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu swoich interesów (por. postanowienie NSA z 22 lutego 2008 r., II FZ 60/08). W konsekwencji, nie może służyć umożliwieniu stronie wybierania składów sędziowskich według jej subiektywnego odczucia (por. postanowienie NSA z 8 maja 2009 r., II FZ 128/09).

Z akt sprawy, jak również z oświadczenia złożonego w dniu 19 września 2022 r. przez sędziego NSA Marka Stojanowskiego nie wynika, by zachodziła którakolwiek z okoliczności określonych w art. 18 § 1 i 3 p.p.s.a. Wnioskodawca nie przedstawił również żadnych okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w sprawie (art. 19 p.p.s.a.). Istnieniu takich okoliczności zaprzeczył również sam sędzia w pisemnych wyjaśnieniach złożonych na podstawie art. 22 § 2 p.p.s.a. Tego rodzaju okoliczności nie dostrzega również Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym przedmiotowy wniosek o wyłączenie sędziego.

Ze wskazanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że wniosek o wyłączenie ww. sędziego jest bezzasadny i podlega oddaleniu na podstawie art. 22 § 1 i 2 p.p.s.a. w związku z art. 193 p.p.s.a., czyli jak w punkcie 2 postanowienia.