Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt I SA/Ke 356/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2018-11-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Zabezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1c
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 24 ust. 4, art. 24 ust. 5a-5d
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: art. 27
journal: Dz.U. 2011 nr 232 poz 1378
law: Ustawa z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kuchta, Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Chraniuk-Stępniak (spr.), Sędzia WSA Maria Grabowska, Protokolant Starszy inspektor sądowy Anna Adamczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 listopada 2018 r. sprawy ze skargi T. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności składkowych 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z dnia [...]. nr [...] 2. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz adwokata ŁW kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] 2018 r.

nr [...] utrzymał w mocy decyzję własną z [...] 2018 r.

nr [...] o odmowie umorzenia T. S. należności

z tytułu składek.

W uzasadnieniu Zakład wskazał, że decyzją z [...] 2018 r. odmówił stronie umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych, w łącznej kwocie 40.846,74 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny, wyrokiem z 18 stycznia 2018 r., uchylił decyzję Zakładu z [...] 2017 r. z uwagi na brak wyjaśnienia kwestii przedawnienia należności z tytułu składek. Zatem w uzasadnieniu decyzji z 1 czerwca 2018 roku, Zakład szczegółowo wyjaśnił tę kwestię informując, że zaległości nie uległy przedawnieniu. Organ wyjaśnił m.in., że w kwestii przedawnienia istotna jest data 1 stycznia 2012 r. Składki wymagalne po tej dacie przedawniają się po 5 latach, natomiast składki sprzed tej daty - po 10 latach. Istotne znaczenie odgrywa zawieszenie biegu terminu przedawnienia- art. 24 ust. 5b u.s.u.s. Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony do dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Wobec strony w 2003 r. zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne, które prowadzone jest ze świadczenia emerytalnego oraz rachunku bankowego. Zawiesza to więc bieg terminu przedawnienia od dnia wszczęcia postępowania egzekucyjnego do nadal. Postępowaniem egzekucyjnym zostały objęte wszystkie należności będące przedmiotem niniejszej sprawy.

Zakład wskazał, że wnioskodawca ponownie powołał się na problemy zdrowotne, informując, że przeszedł rozległy udar mózgu, ma stwierdzoną afazję

i problemy z sercem. Organ ustalił, że zobowiązany prowadził działalność w zakresie transportu drogowego towarów. W trakcie wykonywania tej działalności nie opłacał składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W 2006 r. wnioskodawca sprzedał naczepę ciężarową i nie jest już jej właścicielem. Strona, uzasadniając wniosek

o umorzenie, powoływała się na ciężką sytuację materialną oraz problemy zdrowotne. Podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z 65- letnią żoną B. S. oraz 22 - letnią córką A.S.. Zakład ustalił ponadto, że strona pobiera emeryturę. Kwota świadczenia wynosi 2713,07 zł brutto, co daję 2278,32 zł netto. Z emerytury dokonywane są potrącenia w ramach egzekucji administracyjno- sądowej. Po potrąceniu, kwota do wypłaty wynosi 1654,02 zł. Żona zobowiązanego osiąga dochód - świadczenie emerytalne w wysokości 1427 zł miesięcznie. Ponadto, od 1 stycznia 2018 r. jest zatrudniona w "P. SP, Z O. O. SP. K.". Wnioskodawca wykazał stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem z tytułu opłat eksploatacyjnych w wysokości około 240 zł oraz koszty leczenia w kwocie około 200 zł. Nie wykazał zobowiązań innych niż te wobec ZUS. Jako majątek strona wykazała pojazd C. z 1998 r., który

z uwagi na stan techniczny jest bezużyteczny. Zgodnie z ustaleniami Zakładu, strona posiada również naczepę ciężarową Schmitz SPR 24, na której Zakład dokonał zabezpieczenia swoich należności. Wnioskodawca oświadczył, że naczepa była przedmiotem leasingu i została zwrócona z dopłatą do leasingodawcy, jednak na potwierdzenie tego nie przedłożył żadnych dokumentów. Pomimo pouczenia strona nie skorzystała z prawa do zapoznania się i wypowiedzenia co do zebranych dowodów oraz zgłoszonych żądań.

Zakład wskazał, że należności z tytułu składek mogą być umarzane przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Nieściągalność należności została zdefiniowana w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ustawy z 13 października 1998 r.

o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.2016.963 ze zm.), zwanej dalej "u.s.u.s." Organ stwierdził, że z przyczyn oczywistych nie ma zastosowania w sprawie

art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. Przesłanki wskazane w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s. w stosunku do zadłużenia strony również nie zachodzą, gdyż nie prowadzono postępowania upadłościowego ani likwidacyjnego działalności. W ocenie Zakładu nie można stwierdzić, aby okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 lub 6 u.s.u.s., zaistniały w przypadku zobowiązanego, ponieważ posiada majątek ruchomy, na którym Zakład dokonał zabezpieczenia swoich należności. Nadto, należności są objęte postępowaniem egzekucyjnym. Aktualnie z pobieranego przez stronę świadczenia emerytalnego, Zakład prowadzi skuteczne postępowanie egzekucyjne. Ponadto, naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucje. Przesłanka art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. również nie ma zastosowania w sprawie, gdyż odnosi się do zadłużenia niższego od kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym (11,60 zł). Sytuacja ta nie ma miejsca w przypadku strony. Zakład wskazał, że z tych powodów nie zachodzą wobec strony przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i wydanie decyzji

o umorzeniu należności na tej podstawie.

Z kolei umorzenie należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności zostało określone w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i wydanym na tej podstawie rozporządzeniu. Przepisy te zobowiązują płatnika do wykazania, że ze względu na sytuację rodzinną i stan majątkowy nie może opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Sytuacje takie wymienia § 3 ust. 1 rozporządzenia.

Decyzją z [...] 2009 r., Zakład umorzył stronie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie własne, które mogą być umorzone na podstawie przepisów określonych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i wydanym na tej podstawie rozporządzeniu. Natomiast, obecnie na koncie składkowym ZUS istnieją wyłącznie zaległości z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetki za zwłokę od należności z tytułu składek, w części finansowanej przez ubezpieczonych, które mogą być umorzone tylko na podstawie spełnienia przesłanek art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Zatem, problemy zdrowotne strony oraz ciężka sytuacja materialna, nie mogą być rozpatrywane pod kątem ww. art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

i wydanym na tej podstawie rozporządzeniu, ponieważ na tej podstawie Zakład umorzył zaległości w 2009 r. Zakład nie ma możliwości podejmowania decyzji

o umorzeniu w oparciu o jakiekolwiek inne przesłanki, niż te, które są określone

w ogólnie obowiązujących przepisach prawnych. Dlatego wobec niespełnienia przesłanek art. 28 ust. 3 u.s.u.s., powołane przez wnioskodawcę argumenty nie mogą stanowić podstawy do umorzenia należności za zatrudnionych pracowników.

Na powyższą decyzję T. S. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej. Zarzucił naruszenie:

1. art. 28 ust. 2 oraz ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. poprzez zaniechanie zbadania czy zaistniała przesłanka umorzenia należności z tytułu składek;

2. art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez niewyczerpujące zebranie materiału dowodowego w sprawie oraz dokonanie jego oceny w sposób dowolny, nie zaś swobodny, co w szczególności przejawiało się w:

a. uznaniu, że skarżący dysponuje naczepą, z której można prowadzić egzekucję, podczas gdy została ona sprzedana w 2006 r., a innej naczepy skarżący nie posiada;

b. nieprecyzyjnym ustaleniu w zakresie sytuacji majątkowej małżonki skarżącego, która choć jest zatrudniona, że względu na specyfikę zatrudnienia (umowa zlecenia) nie uzyskała z tego tytułu dotychczas wynagrodzenia (dowód – zaświadczenie

o zarobkach z 24 lipca 2018 r.);

3. art. 107 § 3 oraz art. 8 § 1 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji w jaki sposób organ ustalił, że nie doszło do przedawnienia należności z tytułu składek, podczas gdy wątpliwym jest, aby egzekucja co do nich mogła trwać dotychczas od 2003 r., co uniemożliwia dokonanie kontroli instancyjnej zaskarżonej decyzji.

Jednocześnie skarżący wniósł o dopuszczenie dowodu z załączonego zaświadczenia o zarobkach z 24 lipca 2018 r., na okoliczność jego treści.

W uzasadnieniu skarżący dodatkowo wskazał, że od lat nie prowadzi działalności gospodarczej i nie ma majątku, z którego można by prowadzić egzekucję. Mimo to organ nie zbadał czy w sprawie zachodzi przesłanka

z art. 28 ust. 2 oraz ust. 3 pkt 3 u.s.u.s.

Z kolei w zakresie kwestii przedawnienia skarżący zarzucił, że organ wskazał jedynie, iż egzekucja rozpoczęła się w 2003 r., czego skarżący nie jest w stanie zweryfikować z uwagi na stan zdrowia i brak odpowiednich dokumentów. Skarżący nie ma pewności czy rzeczywiście pierwsze czynności zostały wobec niego podjęte właśnie w tym czasie, a z kolei organ tego nie wykazał, np. poprzez powołanie się na jakikolwiek dokument. Stan zdrowia nie pozwolił zapoznać się skarżącemu z aktami sprawy, aby zweryfikować powyższe twierdzenia organu.

W odpowiedzi na skargę Zakład podtrzymał stanowisko przedstawione

w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

W piśmie procesowym z 19 listopada 2018 r. skarżący poparł zarzuty skargi. Dodał, że wbrew zaleceniom Sądu, zawartym w wyroku z 18 stycznia 2018 r.

I SA/Ke 555/17 organ nie dokonał rzetelnego ustalenia w zakresie przedawnienia należności. Skarżący wskazał na art. 24 ust. 5b u.s.u.s. zgodnie, z którym bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. W aktach sprawy brak jednak dowodu, że dłużnik został powiadomiony o podjęciu czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności. W ocenie skarżącego wobec niewykazania tej okoliczności uznać należy, że do zawieszenia biegu terminu przedawnienia nie doszło, więc należności z tytułu składek uległy przedawnieniu.

Na rozprawie 22 listopada 2018 r. pełnomocnik skarżącego poparł wniosek dowodowy zgłoszony w skardze oraz wniósł o przyznanie, na podstawie § 21 ust. 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia, kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu oświadczając, że koszty te w żadnej części nie zostały pokryte przez skarżącego.

Sąd, na podstawie art. 106 § 3 ustawy p.p.s.a., postanowił odmówić przeprowadzenia dowodu z dokumentu w postaci zaświadczenia o zarobkach z 24 lipca 2018 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U.2017.2188) i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

(t.j. Dz.U.2018.1302), określanej dalej jako "ustawa p.p.s.a.", sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym, jak i procesowym, nie jest przy tym – co do zasady - związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a.), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. "b"), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. "c").

Przedmiotem rozpoznania w niniejszym postępowaniu jest skarga na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...]2018 r., wydana po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymującą w mocy własną decyzję z [...] 2018 r. o odmowie umorzenia T. S. należności z tytułu składek.

Na wstępie rozważań podkreślić należy, że istotne znaczenie dla rozpoznania niniejszej sprawy ma okoliczność, iż była ona już wcześniej przedmiotem rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w postępowaniu o sygn. akt I SA/Ke 555/17, zakończonym wyrokiem z dnia 18 stycznia 2018 r., którym uchylono poprzednio wydaną w niniejszej sprawie decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] 2017 r. Na wskazany wyrok nie złożono skargi kasacyjnej, wskutek czego stał się on prawomocny. Powyższe skutkuje koniecznością zastosowania w przedmiotowej sprawie art. 153 oraz art. 170 p.p.s.a.

Zgodnie bowiem z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

W myśl zaś art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony

i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.

W orzecznictwie podkreśla się, że działania naruszające tę zasadę muszą być konsekwentnie eliminowane przez uchylanie wadliwych z tego powodu rozstrzygnięć administracyjnych, już chociażby z uwagi na związanie wcześniej przedstawioną oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania także i samego sądu administracyjnego. Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania tracą moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną.

W prawomocnym wyroku wydanym dnia 18 stycznia 2018 r. Sąd podkreślił, że w uchylonej decyzji organ nie dokonał ustalenia, czy i kiedy doszło do przerwania lub zawieszenia biegu terminu przedawnienia zaległości skarżącego dotyczących okresu lat 2002 – 2007. Wskazał, że w postępowaniu w przedmiocie umorzenia należności organ jest zobligowany z urzędu wykazać prawidłowo kwotę należności z tytułu składek, której dotyczy wniosek, bowiem umorzenie tej właśnie konkretnej kwoty stanowi przedmiot postępowania, a przedmiot taki musi być jednoznacznie i prawidłowo określony. Nie jest bowiem możliwe umorzenie należności, które nie istnieją.

Sąd w wyroku tym wyjaśnił, że mając na względzie okres powstania składek, organ przystępując do rozpatrzenia wniosku skarżącego o umorzenie zaległości, zobowiązany był w pierwszej kolejności ustalić, czy są one wymagalne, dokonując w tym zakresie ustaleń i oceny z punktu widzenia przesłanek prowadzących do przedawnienia, z uwzględnieniem zagadnień intertemporalnych i zdarzeń powodujących przerwę lub zawieszenie biegu terminu przedawnienia. Ustalenia w tym przedmiocie powinny być szczegółowo przedstawione w uzasadnieniu decyzji.

Sąd podał, że zarówno termin przedawnienia jak i zdarzenia skutkujące przerwaniem i zawieszeniem biegu terminu przedawnienia należności składkowych na przestrzeni 2002 (od maja 2002 r. - FPiFGŚ, od sierpnia 2002 r. - ubezpieczenia społeczne, czerwca 2002 - ubezpieczenia zdrowotne z tytułu odsetek od należności w części finansowanej przez ubezpieczonych) do daty wydania zaskarżonej decyzji były przedmiotem różnych regulacji prawnych. W 2002 r. kwestia przedawnienia była uregulowana w art. 24 ust. 4 u.s.u.s. Przepis ten w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002 r. stanowił, że należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Z kolei zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s. bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik.

Od 1 stycznia 2003 r. ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 241, poz. 2074 ze zm.) dokonano zmiany m.in. art. 24 ust. 4 u.s.u.s., stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne z zastrzeżeniem ust. 5-5d. Ustawa zmieniająca nie zawierała wyraźnego uregulowania kwestii międzyczasowych, co do przedawnienia należności wymagalnych przed dniem jej wejścia w życie. W związku z powyższym tylko upływ terminu przedawnienia, wynoszącego do dnia 31 grudnia 2002 r. – 5 lat, przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej, powodował skutek wygaśnięcia zobowiązania; natomiast w przypadku, gdy zobowiązanie to przed dniem 1 stycznia 2003 r. (data wejścia w życie ustawy z 18 grudnia 2002 r.) nie uległo przedawnieniu, ma do niego zastosowanie zasada bezpośredniego działania ustawy nowej, co oznacza, że zobowiązanie z tytułu składek nieprzedawnionych przed dniem 1 stycznia 2003 r. ulega 10-letniemu przedawnieniu. Do nieprzedawnionych do dnia 31 grudnia 2002 r. należności stosuje się nie tylko nowy, wydłużony termin przedawnienia ale również wszystkie nowe przepisy dotyczące okoliczności mających wpływ na bieg tego terminu, to jest jego przerwanie i zawieszenie, o ile wymienione w nowych przepisach podstawy przerwania lub zawieszenia biegu przedawnienia powstały po tej dacie. Natomiast skutki wcześniejszych zdarzeń oceniać należy według przepisów obowiązujących w chwili ich zaistnienia (por: NSA w wyroku z dnia 30 września 2009 r., II GSK 72/09 dostępny www.orzecznictwo.nsa.gov.pl). Na podstawie wskazanej wyżej ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. dodano w art. 24 ust. 5a-5d regulujący przerwanie i zawieszenie biegu terminu przedawnienia, w tym przepis ust. 5b zgodnie z którym bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem. Przepis art. 24 ust. 5b – z dniem 1 lipca 2004 r. – uległ dalszej nowelizacji na podstawie art. 10 pkt 10 lit. b. ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 121, poz. 1264) i otrzymał brzmienie: "Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego".

Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od 1 stycznia 2012 r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia należności z tytułu składek z 10 lat do 5 lat. Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Powyższe oznacza, że do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r. stosownie do którego, jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego przepisu.

Sąd zauważył, że uzasadnienie decyzji nie zawierało żadnych ustaleń i rozważań co do kwestii przedawnienia. Pominięcie tego zagadnienia stanowiło o jej istotnej wadliwości, gdyż została ona oparta na niepełnym materiale dowodowym, który nie pozwalał na jednoznaczną ocenę kwestii związanej z przedawnieniem należności objętych wnioskiem skarżącego.

Sąd wskazał, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych w ponownie prowadzonym postępowaniu, winien ustalić wysokość zobowiązania skarżącego z tytułu należności składkowych będących przedmiotem postępowania, uwzględniając terminy przedawnienia oraz zdarzenia, które mogą mieć wpływ na bieg terminu oraz dokonać oceny przesłanek umorzenia przedstawiając wynik w uzasadnieniu decyzji sporządzonym zgodnie z wymogami art. 107 § 1 i § 3 k.p.a.

W pierwszym zatem rzędzie Sąd jest obecnie zobowiązany dokonać kontroli, czy organ zastosował się do oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w wyroku o sygn. akt I SA/Ke 555/17 z dnia 18 stycznia 2018 r.

Zdaniem Sądu organ nie sprostał wymogom określonym w w/w wyroku.

Nie można bowiem potraktować jako wykonania powyższych wytycznych arbitralnego stwierdzenia organu, że do przedawnienia należności z tytułu składek objętych wnioskiem nie doszło. Jak dalej podał organ, skoro należności te nie uległy przedawnieniu, istnieje możliwość prowadzenia postępowania egzekucyjnego zmierzającego do wyegzekwowania nieopłaconych składek. Następnie przywołując przepisy prawa dotyczące długości terminu przedawnienia należności oraz cytując art. 24 ust 5b u.s.u.s. organ podaje, iż w przypadku wnioskodawcy w 2003 roku zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne, które obecnie jest prowadzone ze świadczenia emerytalnego i rachunku bankowego. Zawiesza to bieg terminu przedawnienia od dnia wszczęcia postępowania egzekucyjnego do nadal. Końcowo organ wskazuje, iż postępowaniem egzekucyjnym zostały objęte wszystkie należności będące przedmiotem sprawy.

Mając na względzie powyżej zaprezentowane stanowisko organu w zakresie przedawnienia objętych wnioskiem zaległych należności z tytułu składek, Sąd stwierdza, że ZUS nie dopełnił wymogu pełnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 7, art. 77 § 1 u.s.u.s. i art. 107 § 3 k.p.a., obligującymi organ do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, przytoczenia przepisów i wyjaśnienia podstawy rozstrzygnięcia.

Zaprezentowane stanowisko jest lakoniczne i nie znajduje potwierdzenia w aktach sprawy. Twierdzenia organu nie mogą zatem zostać zweryfikowane przez Sąd i jako takie uchylają się spod kontroli Sądu.

Podkreślić należy, że kwestii przedawnienia nie wyjaśnia również znajdująca się w aktach informacja z 18 kwietnia 2018r.. o prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym. Jakkolwiek wynika z niej, że dokonano w dniach 16 maja 2003 r., 1 września 2003 r., 7 lipca 2004 r., 8 września 2004r., 15 i 30 marca 2006 r., 28 sierpnia 2006 r., 11 września 2006 r., 24 października 2006 r., 9 marca 2007 r., 20 lipca 2007 r., 21 sierpnia 2007 r. zajęć świadczenia rentowego zobowiązanego i w drodze prowadzonej egzekucji część zajęć została zrealizowana, to pismo nie zawiera danych świadczących, że postępowanie egzekucyjne było wdrożone także do zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za cały okres objęty wnioskiem. Pismo zawiera wprawdzie informację o zajęciu w dniu 11 marca do 2015 r. świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego na należności z tytułu nieopłaconych składek na FUS, FUZ za okres od stycznia do kwietnia 2005 r. oraz FPiFGŚ za okres od stycznia do kwietnia 2005 r. i od października 2006 r. do grudnia 2006 r. ale zauważyć należy, że czynność ta nie obejmuje wszystkich, wskazanych w sentencji rozstrzygnięcia składek. Jakkolwiek informacja potwierdza, że postępowanie egzekucyjne jest dalej prowadzone przez komornika sądowego z uwagi na zbieg egzekucji, to wynika też z niej, że w drodze prowadzonej egzekucji część świadczeń została zrealizowana. Materiał ten nie daje podstaw do oceny, czy nie doszło do przedawnienia lub zapłaty należności będących przedmiotem wniosku a tym samym, czy należności z tytułu składek i odsetek zostały w sposób prawidłowy określone przez organ.

Podsumowując, należy wskazać, że z zaskarżonej decyzji nadal nie wynikają ustalenia organu pozwalające stwierdzić, w jakiej wysokości należności istnieją.

Należy również zwrócić uwagę na wadliwy pogląd organu, według którego składki wymagalne po dacie 1 stycznia 2012 r. przedawniają się po 5 latach, natomiast składki sprzed tej daty po 10 latach. Stanowisko to jest sprzeczne z przepisem prawa tj. art. 27 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. nr 232, poz. 1378). Przypomnieć należy, że ustawą tą zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia należności z tytułu składek z 10 lat do 5 lat. Zgodnie natomiast z przywołanym art. 27 tej ustawy, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Powyższe oznacza, że do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r. stosownie do którego, jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego przepisu.

Zdaniem Sądu organ ponadto naruszył art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nie odniesienie się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji do kwestii przedawnienia poszczególnych składek, a jedynie przywołał treść uzasadnienia decyzji z 1 czerwca 2018r. w zakresie, w jakim stwierdzono brak przedawnienia. Zatem również wydając zaskarżoną decyzję organ nie wypełnił wytycznych Sądu, mimo, że zobowiązany był podporządkować się im, a w konsekwencji dokładnie ustalić, czy oraz które spośród spornych składek uległy przedawnieniu z uwzględnieniem przepisów art. 24 ust 5, 5a- 5f u.s.u.s.

Obecnie zaś to związanie i obowiązek skontrolowania czy nie doszło do naruszenia art. 153 p.p.s.a. dotyczy Sądu rozpoznającego ponownie sprawę. Uregulowanie zawarte w art. 153 p.p.s.a. oznacza, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, bo jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w danej sprawie. Z kolei, związanie samego sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania.

Sąd mając na uwadze powyższe stwierdza, że przy rozpoznawaniu niniejszej sprawy powtórnie naruszono przepisy art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak jednoznacznego ustalenia czy i które spośród składek objętych wnioskiem o umorzenie uległy przedawnieniu w kontekście przepisów art. 24 ust 5, 5a - 5f u.s.u.s.

Organ nie dokonuje stosownej analizy w odniesieniu do poszczególnych należności składkowych. Tym samym zagadnienie dotyczące przedawnienia należności składkowych skarżącego nie zostało wyjaśnione w stopniu pozwalającym na jednoznaczne przyjęcie, że zaległe składki są wymagalne.

Dlatego należy uznać, że w sprawie nastąpiło naruszenie art. 153 p.p.s.a. poprzez niezastosowanie się organu do wskazań i oceny prawnej zawartej w prawomocnym, wiążącym organ wyroku Sądu. Na powyższe naruszenie zasadnie wskazuje skarżący w skardze oraz w piśmie procesowym.

Zdaniem Sądu do naruszenia przez organ art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 K.p.a. doszło również poprzez brak odniesienia się w decyzji do argumentacji i dowodów skarżącego w zakresie sprzedaży naczepy ciężarowej Schmitz SPR 24. Pomimo, iż skarżący dołączył do wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy kopię faktury dokumentującej sprzedaż tej naczepy, organ w uzasadnieniu decyzji pominął tą okoliczność, nie dokonał jej oceny dla potrzeb toczącego się postępowania, wskazując, iż skarżący posiada majątek ruchomy, na którym Zakład dokonał zabezpieczenia.

Z uwagi na charakter stwierdzonych i powyżej opisanych naruszeń Sąd uznał, że przedwczesna była ocena przesłanek umorzeniowych.

Organ w ponownie prowadzonym postępowaniu weźmie pod uwagę ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania zawarte przede wszystkim w prawomocnym wyroku WSA w Kielcach z dnia 18 stycznia 2018 r. sygn. akt I SA/Ke 555/17 oraz ocenę prawną wyrażoną w niniejszym wyroku, wyda decyzję z pełnym poszanowaniem zasad postępowania administracyjnego tj. art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 153 p.p.s.a.

Końcowo zauważenia wymaga, że na rozprawie w dniu 22 listopada 2018r., na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. Sąd postanowił odmówić przeprowadzenia wnioskowanego przez skarżącego dowodu z dokumentu – zaświadczenia o zarobkach z dnia 24 lipca 2018r. Zgodnie z treścią powyżej przywołanego przepisu Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Złożony przez stronę dokument opatrzony jest datą 24 lipca 2018r., natomiast zaskarżona decyzja została wydana w dniu 16 lipca 2018r. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, iż Sąd kontroluje akt administracyjny na datę jego wydania. Nie mógł mieć zatem wpływu na wynik tejże kontroli dokument powstały po wydaniu decyzji i z przyczyn oczywistych nieznany organowi. Jednakże, skoro zaskarżona decyzja oraz decyzja z 1 czerwca 2018r. zostały uchylone, strona może złożyć ten dokument do akt ponownie rozpoznawanej przez organ sprawy w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek.

Z uwagi na powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z

art. 135 p.p.s.a orzekł jak w punkcie 1 wyroku.

O przyznaniu wynagrodzenia adwokatowi Ł. W. Sąd orzekł na podstawie art. 250 ustawy p.p.s.a. w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz § 4 ust. 1 i 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2016 r. poz. 1714).

Na rozprawie w dniu 22 listopada 2018r. pełnomocnik skarżącego Ł. W. wniósł o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu na podstawie § 21 ust. 1 pkt 1 lit. a powyższego rozporządzenia, jednakże zdaniem Sądu wniosek ten nie zasługiwał na uwzględnienie.

Zgodnie z § 21 ust. 1 pkt 1 lit a i c rozporządzenia opłaty w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w pierwszej instancji wynoszą: w sprawie, której przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna – opłatę obliczoną na podstawie § 8 (lit. a), w innej sprawie – 240 zł. (lit. c).

Zdaniem Sądu sprawa w przedmiocie umorzenia należności ZUS z tytułu zaległych składek jest sprawą, której przedmiotem zaskarżenia nie są należności pieniężne. Decyzja umarzająca lub odmawiająca umorzenia należności nie jest bowiem sprawą o określenie należności pieniężnej. Ta bowiem określona została, tak w jej wysokości jak i sposobie i terminie uiszczenia, innym aktem administracji publicznej. Sprawa w przedmiocie umorzenia należności, jakkolwiek mieć będzie pośredni związek z należnością pieniężną, nie będzie mieć jednak za przedmiot tejże należności. Odnosić się ona będzie do samego faktu dalszego istnienia obowiązku zapłaty tej należności lub zaprzestania istnienia tego obowiązku. Oznacza to, że nieuzasadnionym byłoby przyjmowanie aby kategorie spraw jak w niniejszym postępowaniu, można było traktować jako sprawy, w których przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna. Podobnie, co do charakteru pieniężnego lub niepieniężnego sprawy z uwagi na jej przedmiot wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z dnia 8 maja 2012r., sygn. akt II GZ 157/12, z dnia 21 maja 2009 r., sygn. akt I OZ 515/09, z dnia 6 września 2007 r., sygn. akt I OZ 625/07 oraz z dnia 17 listopada 2008 r., sygn. akt I OZ 845/08, uznając, że sprawy, w których odmówiono przyznania określonego świadczenia, pomocy finansowej czy wymierzenia organowi grzywny nie mają za przedmiot należności pieniężnych.

Należy zatem uznać, że sprawa w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne nie jest sprawą o należności pieniężne, lecz sprawą inną w rozumieniu § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2016 r. poz. 1714). Na tej podstawie Sąd przyznał na rzecz pełnomocnika skarżącego adwokata Ł. W. kwotę 295,20 złotych, w tym 55,20 złotych podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (punkt 2 wyroku).