Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 29/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-05-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Zabezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 31zq ust. 1 i 3, art. 31zo ust. 2, 2a i 2b
journal: Dz.U. 2020 poz 374
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
article: art. 47 ust. 1, 2, 2a i 2b
journal: Dz.U. 2020 poz 266
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - t.j.
article: art. 9, art. 10 § 1, art. 11, art. 77 § 1 i 4, art. 79a, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Dnia 11 maja 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Sędziowie WSA Mirella Ławniczak Asesor WSA Piotr Ławrynowicz (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 11 maja 2021 roku sprawy ze skargi M. R. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w P. z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za kwiecień 2020 roku uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w P. z dnia [...] sierpnia 2020r. nr [...]


UZASADNIENIE

M. R. (dalej: skarżący) [...] grudnia 2020 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w P. (dalej: Zakład) z [...] listopada 2020 r. znak [...] utrzymującą w mocy decyzję Zakładu z [...] sierpnia 2020r. nr [...] odmawiającą M. R. prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe oraz ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy (FP) i Fundusz Solidarnościowy (FS) za okres kwiecień 2020 r.

Zaskarżoną decyzję Zakład wydał przyjmując następujący stan faktyczny i prawny.

M. R. zwrócił się [...] kwietnia 2020r. do Zakładu z wnioskiem o zwolnienie z obowiązku opłacenia wyłącznie za siebie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne za marzec – maj 2020r.

Decyzją z [...] sierpnia 2020r. (nr jak wyżej) Zakład - na podstawie art. 31 zq ust. 7 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zm. - dalej: ustawa COVID-19) w związku z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2020r., poz. 266 ze zm. - dalej: usus) - odmówił wnioskodawcy prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe oraz ubezpieczenie zdrowotne, FP i FS za kwiecień 2020 r. W uzasadnieniu decyzji powołano przepisy art. 31 zq ust. 2, 2a i 4 oraz art. 31zq ust. 1-4 ustawy COVID-19, podkreślając, że warunkiem zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych za marzec, kwiecień i maj 2020r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020r., chyba, że płatnik składek jest zwolniony z obowiązku ich składania. Zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek znane na dzień rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacania składek. Wyjaśniono zagadnienie obowiązku składania deklaracji rozliczeniowych, mając na względzie, że wnioskodawca prowadzi pozarolniczą działalność opłacając składki wyłącznie za siebie (art. 47 ust. 1 pkt 1, ust. 2, 2a i 2b usus). Wskazano, że osoba prowadząca pozarolniczą działalność opłacająca składki wyłącznie za siebie jest zwolniona z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej za kolejny miesiąc, jeżeli w ostatnio złożonej deklaracji rozliczeniowej zadeklarowane są składki na ubezpieczenie od najniższej obowiązującej podstawy wymiaru składek i nie nastąpiła żadna zmiana w stosunku do miesiąca poprzedniego. Stwierdzono, że z dokumentacji ubezpieczeniowej na koncie płatnika składek prowadzonym w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS wynika, że skarżący nie złożył deklaracji rozliczeniowej za kwiecień 2020 r., mimo, iż nie był zwolniony z obowiązku jej złożenia. Dlatego odmówiono mu prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r.

M. R. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy wyjaśniając, iż spełnił przesłanki do skorzystania z prawa zwolnienia z opłacenia składek, albowiem zwolniony jest z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowych. Nie składał miesięcznych deklaracji rozliczeniowych od czasu zmiany kodu ubezpieczenia w 2019r. i przez ten okres dokonywał tylko płatności należnych składek. Do chwili złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie otrzymał od Zakładu informacji o braku deklaracji lub innych nieprawidłowościach. Przekonany był więc o prawidłowości swego postępowania.

Wskazaną na wstępie decyzją z [...] listopada 2020 r. Zakład - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm., dalej: Kpa) oraz art. 31zq ust. 8 ustawy COVID-19 - utrzymał w mocy ww. decyzję z [...] sierpnia 2020 r.

W uzasadnieniu decyzji powtórzono uzasadnienie prawne z uprzednio wydanej decyzji z [...] sierpnia 2020 r., by następnie stwierdzić, że płatnik nie był zwolniony z obowiązku złożenia deklaracji rozliczeniowych, albowiem podstawa wymiaru składek utworzona na podstawie przypisu z urzędu za okres 03-05/2020 nie odpowiadała faktycznie obowiązującej płatnika wysokości podstawy wymiaru składek należnych za w/w miesiące, a strona nie złożyła deklaracji za w/w miesiące w terminie do 30 czerwca 2020 r.

W skardze na powyższą decyzję M. R. podał, że od czasu zmiany kodu ubezpieczenia w 2019 r. korzysta ze zwolnienia z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowych i przez ten okres zawsze dokonywał terminowo płatności należnych składek. Do listopada 2020 r. Zakład nie poinformował go o konieczności uzupełnienia deklaracji rozliczeniowych, co potwierdza, iż spełnił warunki zwolnienia z obowiązku ich składania. Dopiero [...] listopada 2020 r. organ doręczył mu wezwanie do złożenia dokumentów rozliczeniowych za okres marzec - październik 2020 r. Nie składał deklaracji za styczeń i luty 2020 r., a Zakład - nie wzywając o deklaracje rozliczeniowe za te miesiące - potwierdza, że spełnił warunki zwolnienia z obowiązku składania deklaracji. Deklaracje za okres III-X 2020 r. przesłał już organowi. W rozmowie telefonicznej w maju 2020 r. pracownik Zakładu poinformował go, że wszystkie dokumenty są prawidłowe. W związku z tym był przekonany, że spełnia warunki do zwolnienia. Zdaniem skarżącego Zakład powinien wziąć pod uwagę, że w przypadku przedsiębiorców opłacających składki wyłącznie za siebie złożenie deklaracji rozliczeniowych nie stanowi warunku przyznania zwolnienia ze składek za miesiące marzec – maj 2020 r. Wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi Zakład wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2021r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. – dalej: Ppsa) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W myśl art. 134 § 1 Ppsa sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Oznacza to, że sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 Ppsa).

W tak zakreślonej kognicji Sąd uznał, że wniesiona skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z [...] sierpnia 2020 r. Zakład wydał z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Na wstępie wymaga przypomnienia, że Zakład jako przyczynę odmowy zwolnienia skarżącego z obowiązku opłacenia wyłącznie za siebie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne za kwiecień 2020r. wskazał niezłożenie w ustawowym terminie - do 30 czerwca 2020r. deklaracji rozliczeniowej za kwiecień 2020 r. w sytuacji, gdy skarżący jako płatnik składek nie był zwolniony z obowiązku jej złożenia, albowiem podstawa wymiaru składek utworzona na podstawie przypisu z urzędu za okres marzec – maj 2020 r. nie odpowiadała faktycznie obowiązującej płatnika wysokości podstawy wymiaru składek należnych za te miesiące.

Jako materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia Zakład powołał przepisy art. 31zo ust. 2, 2a i 4 ustawy COVID-19, które określają, że przysługuje prawo do zwolnienia z opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenie emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy:

- należne za okres od dnia [...] marca 2020 r. do dnia [...] maja 2020 r., jeżeli prowadził działalność przed dniem [...] kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31zp ust. 1, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r. lub

- należnych za okres od dnia [...] kwietnia 2020 r. do dnia [...] maja 2020 r., jeżeli prowadził działalność przed dniem [...] kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r. oraz dochód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, nie był wyższy niż [...] zł.

W takiej sytuacji zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek ustalone od obowiązującej ją najniższej podstawy wymiaru tych składek.

W myśl art. 31zq ust. 1 ustawy COVID-19 za marzec, kwiecień i maj 2020 r. płatnik składek zobowiązany jest przesłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania. Zakład Ubezpieczeń Społecznych zwalnia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia przesłania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięczny należnych za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek, a w przypadku gdy płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania - w terminie nie dłuższym niż 30 dni od terminu, w którym powinna być opłacona składka za ostatni miesiąc wskazany we wniosku o zwolnienie z opłacania składek (art. 31zq ust. 2 ustawy COVID-19). Zgodnie z art. 31zq ust. 3 tej ustawy warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania.

Stosownie do przepisu art. 47 ust. 1 pkt 1 usus płatnik składek przesyła w tym samym terminie deklarację rozliczeniową oraz opłaca składki za dany miesiąc, z zastrzeżeniem ust. 1a, 2a i 2b, nie później niż do 10 dnia następnego miesiąca - dla osób fizycznych opłacających składkę wyłącznie za siebie. Przy czym płatnik składek, który opłaca składki wyłącznie za siebie, przesyła jedynie deklarację rozliczeniową (art. 47 ust. 2 usus). Ponadto osoby prowadzące pozarolniczą działalność, opłacające składki wyłącznie za siebie są zwolnione z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych za kolejny miesiąc, jeżeli w ostatnio złożonej deklaracji rozliczeniowej lub imiennym raporcie miesięcznym zadeklarowały do podstawy wymiaru składek:

1) na ubezpieczenia społeczne - kwotę w wysokości najniższej podstawy wymiaru składek dla osób prowadzących pozarolniczą działalność, obowiązującej je i osoby z nimi współpracujące, zaś w przypadku osób, o których mowa w art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców - obowiązującej osoby z nimi współpracujące, z zastrzeżeniem ust. 2g;

2) na ubezpieczenie zdrowotne - kwotę w wysokości najniższej podstawy wymiaru określonej w art. 81 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1398, z późn. zm.), obowiązującej je i osoby z nimi współpracujące, i nie nastąpiła żadna zmiana w stosunku do miesiąca poprzedniego, z zastrzeżeniem ust. 2c.

W kontekście przywołanych przepisów w ocenie Sądu kluczowe jest stwierdzenie, czy Zakład prawidłowo ustalił i wykazał, przy zachowaniu wszelkich obowiązujących również w czasie stanu epidemii wymogów postępowania, że skarżący jako płatnik składek nie był zwolniony z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowych za marzec – maj 2020 r., a w przypadku dowiedzenia, że zwolniony z tego obowiązku nie był, czy dochował ustawowego terminu (do 30.06.2020 r.) złożenia deklaracji rozliczeniowej.

Analizując zgromadzony materiał dowodowy Sąd doszedł do przekonania, że organ dopuścił się naruszeń przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd wziął przy tym pod uwagę, że postępowanie w zakończonej zaskarżoną decyzją sprawie przypadło na czas trwającego od 20 marca 2020 r. stanu epidemii (zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia z 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii – Dz. U. poz. 491), co wiązało się z licznymi powszechnymi ograniczeniami, również natury procesowej. Zdając sobie również sprawę z realiów rozpoznawania tego rodzaju wniosków jak w niniejszej sprawie, ich ogromnej liczby, ograniczeniach związanych z trwającym stanem epidemii, Sąd uznał, że nie mogą one uzasadniać niekorzystnych skutków jedynie dla jednej strony postępowania - skarżącego.

Wskazać należy, że do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją, z mocy art. 180 Kpa oraz art. 123 usus, mają zastosowanie przepisy Kpa. W myśl zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 Kpa w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zasada pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa (art. 8 § 1 Kpa) zobowiązuje organy administracji publicznej do prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania.

Co istotne, skoro w zakończonym postępowaniu skarżący występował bez profesjonalnego pełnomocnika, norma postępowania zawarta w art. 9 Kpa zobowiązywała Zakład do udzielania stronie niezbędnych wyjaśnień i wskazówek z urzędu, a nie tylko na wniosek, w celu ochrony strony przed negatywnymi konsekwencjami braku wiedzy co do obowiązującego prawa. Zgodzić należy się ze stanowiskiem prezentowanym w orzecznictwie, iż obowiązek udzielania informacji stronie obejmuje cały tok postępowania od wszczęcia do jego zakończenia decyzją (por. wyrok NSA z 15 grudnia 2020 r., sygn. I OSK 1686/20, wszystkie powołane orzeczenia dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wprawdzie obowiązki informacyjne ciążące na organie administracji nie mogą być utożsamiane z obowiązkiem świadczenia pomocy prawnej, udzielania porad prawnych bądź instruowania stron o wyborze optymalnego sposobu postępowania, co w konsekwencji czyniłoby z organu pełnomocnika strony (tak: NSA w wyrokach: z 18 maja 2020 r., sygn. I OSK 1649/19, z 16 grudnia 2020 r., sygn. II OSK 1368/18, czy z 9 stycznia 2020 r., sygn. I OSK 3525/18), to nie oznacza jednak, że organ jako gospodarz postępowania, wydania władczego rozstrzygnięcia, nie powinien poprzedzić przeprowadzeniem starannego postępowania wyjaśniającego, które uwzględnia także słuszny interes strony. Organ nie prowadzi bowiem postępowania przeciwko stronie, lecz dąży do wyjaśnienia sprawy w interesie strony, nie może zatem pomijać okoliczności korzystnych dla strony lub rezygnować z wyjaśniania okoliczności mogących przemawiać na jej korzyść (por. wyrok NSA z 23 kwietnia 2020 r., sygn. II OSK 2026/19).

Zważywszy, że w następstwie złożenia przez skarżącego wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek doszło do wszczęcia postępowania administracyjnego, Zakład, kierując się ww. zasadami, powinien był - w rozsądnym terminie - udzielić skarżącemu należytego i wyczerpującego wyjaśnienia m.in. o okolicznościach prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie jego praw i obowiązków, a więc konkretnie wskazać, jakich dokumentów rozliczeniowych brakuje, aby wniosek mógł zostać pozytywnie rozpatrzony. Od momentu złożenia wniosku przez skarżącego [...].04.2020r.) do upływu terminu na złożenie deklaracji rozliczeniowych za marzec – maj 2020 r. (30.06.2020 r.) minęło dwa i pół miesiąca. Pomimo upływu tak długiego czasu, organ nie udzielił skarżącemu przed 30 czerwca 2020 r. wyjaśnień co do warunków pozytywnego załatwienia jego wniosku, tj. złożenia brakujących dokumentów rozliczeniowych, po czym wydał decyzję odmowną.

W ocenie Sądu również art. 77 § 4 Kpa zobowiązywał Zakład do zakomunikowania stronie faktów znanych organowi z urzędu, a które nie wymagają dowodu. Stanowi on, że fakty powszechnie znane oraz fakty znane organowi z urzędu nie wymagają dowodu. Fakty znane organowi z urzędu należy zakomunikować stronie. Jeżeli więc Zakład – jak twierdzi - na podstawie posiadanych dokumentów ubezpieczeniowych ustalił, a czego prawidłowość wymyka się kontroli Sądu, z uwagi na brak jakichkolwiek dokumentów źródłowych w aktach administracyjnych zakończonego postępowania, że skarżący nie jest zwolniony z obowiązku złożenia deklaracji rozliczeniowych za okres marzec – maj 2020 r., powinien był zakomunikować to stronie przed upływem ustawowego terminu określonego przepisem art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19, tj. przed do 30 czerwca 2020 r.

Ponadto w myśl art. 79a Kpa w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się. Oznacza to, że w niniejszym postępowaniu jako wszczętym na żądanie strony, Zakład informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, powinien był wskazać stronie przesłanki zależne od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co mogło skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Konsekwencją stwierdzenia przez Zakład na podstawie posiadanych dokumentów, że M. R. nie jest zwolniony z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowych za marzec - maj 2020 r., powinno być poinformowanie strony o obowiązku złożenia tychże deklaracji przed upływem terminu określonego w art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19 i wyjaśnienie, że stanowi to warunek zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek. Jest to o tyle istotne, że gdyby nastąpiło przed 30 czerwca 2020 r., skarżący miałby szansę przed upływem ustawowego terminu wyjaśnić zaistniałą sytuację i – w razie konieczności – przedstawić wymaganą dokumentację, tym bardziej, że ze względu na milczenie organu mógł przypuszczać, że wniosek złożył prawidłowo.

Sąd zaznacza, że poza jego kontrolą pozostało zbadanie, czy faktycznie, jak przyjął to Zakład, z uwagi na brzmienie przepisów art. 31zq ust. 1 ustawy COVID-19 w zw. z art. 47 ust. 2a i 2b u.s.u.s. (powołane wyżej), skarżący nie był zwolniony z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowych za okres marzec – maj 2020 r. z uwagi na zmianę w stosunku do miesiąca poprzedniego. Mając na względzie brzmienie tych przepisów, Zakład chcąc wykazać, że skarżący w badanym okresie nie był zwolniony z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej powinien był przedstawić dokumenty źródłowe, z których by to wynikało.

Przepis art. 77 § 1 Kpa stanowi, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Materiał dowodowy zebrany w sprawie powinien więc być kompletny, tj. dotyczący wszystkich okoliczności faktycznych, które mają znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, a zatem konieczne jest zgromadzenie i przeprowadzenie z urzędu dowodów, które pozwolą rozstrzygnąć sprawę w kontekście znajdujących zastosowanie przepisów prawa materialnego. Dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 Kpa).

Akta administracyjne nie zawierają zaś dokumentów ubezpieczeniowych skarżącego, które pozwoliłyby stwierdzić, czy Zakład prawidłowo wyłączył go z grona osób zwolnionych z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej za marzec – maj 2020 r. Zawierają jedynie wniosek strony o zwolnienie, decyzję Zakładu z [...] sierpnia 2020 r., wniosek strony o ponowne rozpatrzenie sprawy, zawiadomienie w trybie art. 36 § 1 Kpa, wewnętrzny dokument – "informację do wniosku RDZ-ODW", e-mailową korespondencję wewnętrzną pomiędzy pracownikami Zakładu, a także zawiadomienie w trybie art. 10 § 1 Kpa z [...] października 2020 r. (oryginały w aktach adm. o sygn. III SA/Po 28/21).

W myśl art. 81 Kpa okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, chyba że zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 10 § 2, tj. gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną. Przepis art. 10 § 3 Kpa nakazuje organowi administracji publicznej utrwalenie w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny odstąpienia od zasady określonej w § 1 (tj. odstąpienia od umożliwienia stronom wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań). W ocenie Sądu w okolicznościach niniejszej sprawy nie można było uznać, że załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną. Biorąc nawet pod uwagę, że Zakład procedował w warunkach stanu epidemii nie pozwala na przyjęcie, że załatwienie sprawy dotyczącej zwolnienia z obowiązku opłacenia należności za składki za jeden miesiąc nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną. Sąd uwzględnił przy tym, że Zakład wywiązał się z obowiązku wynikającego z art. 10 § 1 Kpa w postępowaniu z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (zawiadomienie z [...].10.2020 r.). Zważywszy na wydanie przez Zakład decyzji w I instancji [...] sierpnia 2020 r., a więc po upływie ustawowego terminu na złożenie przez płatnika deklaracji rozliczeniowych, organ iluzorycznie umożliwił stronie skorzystania z prawa czynnego udziału w postępowania. Wymaga dodania, że z powszechnie dostępnej informacji podanej 29 kwietnia 2020 r. (https://www.zus.pl/o-zus/aktualnosci/-/publisher/aktualnosc/23/obsluga-klientow-w-zus-od-4-maja-2020-r_/3382301) od 4 maja 2020 r. Zakład przywrócił standardową obsługę klientów w swych placówkach, zachęcając jedynie do załatwiania spraw "bez wychodzenia z domu", przez elektroniczny portal Platformy Usług Elektronicznych. Organ powinien był więc od 4 maja 2020 r. realizować uregulowaną w art. 10 Kpa zasadę czynnego udziału strony w toku prowadzonego postępowania (por. wyrok WSA w Poznaniu z 21 kwietnia 2021 r., sygn. III SA/Po 649/21).

Nadto w ocenie Sądu podjęte przez Zakład rozstrzygnięcia oraz okoliczności stanowiące podstawę rozstrzygnięcia powinny znaleźć odzwierciedlenie w decyzji spełniającej wymogi określone w art. 107 § 3 Kpa. Wskazany przepis stanowi, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie faktyczne i prawne jest ważnym elementem decyzji, ponieważ przedstawia tok rozumowania organu, który doprowadził do wydanego rozstrzygnięcia. Obowiązek sporządzenia uzasadnienia decyzji odpowiadającego wymogom określonym w art. 107 § 3 Kpa stanowi realizację w postępowaniu administracyjnym zasady przekonywania (art. 11 Kpa). Prawidłowo sporządzone uzasadnienie daje również możliwość pełnej i merytorycznej weryfikacji decyzji w postępowaniu sądowym, w toku którego nie jest możliwe uzupełnienie przeprowadzonego postępowania administracyjnego o stosowną argumentację prawną, i wyręczanie w ten sposób organów administracji w dokonaniu oceny w kwestii spełnienia przesłanek ustawowych, uzasadniających wydanie konkretnej decyzji (por. wyrok NSA z 25 października 2016 r., sygn. II OSK 110/15).

Zakład nie sporządził uzasadnień faktycznych wydanych w niniejszej sprawie decyzji zgodnie z przedstawionymi wymogami. Uzasadnienie faktyczne decyzji z [...] sierpnia 2020 r. sprowadza się do stwierdzenia, że z analizy dokumentacji ubezpieczeniowej zgromadzonej na koncie płatnika składek prowadzonym w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS wynika, że skarżący nie złożył deklaracji rozliczeniowej za kwiecień 2020 r., pomimo, iż nie był zwolniony z obowiązku jej złożenia. Stanowiska tego nie poparto przywołaniem dowodów, pochodzących z dokumentacji ubezpieczeniowej skarżącego. Z kolei uzasadnienie faktyczne zaskarżonej decyzji zredukowano do podania, że płatnik nie był zwolniony z obowiązku złożenia deklaracji rozliczeniowych, albowiem podstawa wymiaru składek utworzona na podstawie przypisu z urzędu za okres 03-05/2020 nie odpowiadała faktycznie obowiązującej płatnika wysokości podstawy wymiaru składek należnych za w/w miesiące, a strona nie złożyła deklaracji za w/w miesiące w terminie do 30 czerwca 2020 r. Zakład nie tylko nie przedstawił dokumentacji ubezpieczeniowej, w oparciu o którą stwierdził, że na skarżącym ciążył obowiązek złożenia deklaracji rozliczeniowej za okres marzec - maj 2020 r., ale i w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie odniósł się do stanowiska M. R. zajętego we wniosku o ponowne sprawy, iż ten od czasu zmiany kodu ubezpieczenia w 2019 r. nie składał deklaracji rozliczeniowych (miesięcznych) i jak dotychczas nie otrzymał z Zakładu informacji o braku deklaracji lub innych nieprawidłowościach.

Zważywszy, że akta administracyjne sprawy nie zawierają dokumentów ubezpieczeniowych skarżącego, twierdzenia Zakładu należało uznać za gołosowne. Sąd ma świadomość, że organ działał w trudnych warunkach stanu epidemii, dużej liczby wniosków do rozpoznania w relatywnie krótkim czasie, co nie zmienia obrazu sprawy, że wskazane uchybienia procesowe - jako mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy - są nie do zaakceptowania.

Skarżący na żadnym etapie postępowania nie otrzymał od organu informacji o braku przesłania wypełnionych w terminie dokumentów za kwiecień 2020r. Nie wyjaśniono mu kwestii podstaw zwolnienia z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowych i dlaczego – jeśli tak jest w rzeczywistości - nie jest już zwolniony z tego obowiązku. W sytuacji, w jakiej znalazł się skarżący - złożenia [...] kwietnia 2020 r. wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za marzec – maj 2020 r. i braku informacji od organu o obowiązku złożenia deklaracji rozliczeniowych za ten okres do 30 czerwca 2020 r., mógł on pozostawać w przekonaniu, że wszystkich formalności dopełnił.

Jednocześnie Sąd, uwzględniając funkcjonowanie Zakładu w stanie epidemii, nie przypisuje organowi ani złej woli, ani negatywnego nastawienia do strony, jak i lekceważącego stosunku do wynikających z ww. przepisów obowiązków. Stwierdza jedynie obiektywnie występujący stan naruszenia powołanych przepisów postępowania w taki sposób i w takim stopniu, który bezpośrednio miał wpływ na pozbawienie strony skarżącej prawa otrzymania ustawowego zwolnienia. Jest to o tyle istotne, że gdyby nastąpiło to przed 30 czerwca 2020 r., strona miałaby szansę dotrzymać terminu i złożyć wymaganą a brakującą - zdaniem organu - dokumentację. Organ powinien był o to zadbać. Skoro wniosek złożono [...] kwietnia 2020 r., było wystarczająco dużo czasu, by organ zweryfikował, czy jest on kompletny i czy spełnia wszystkie wymogi formalne.

Reasumując uznać należało, że naruszenie przez Zakład przepisów postępowania - art. 9, art. 10 § 1, art. 11, art. 77 § 1 i 4, art. 79a § 1, art. 80 i art. 81 oraz art. 107 § 3 k.p.a. mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dlatego Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art.135 Ppsa, uchylił zaskarżoną decyzji i poprzedzającą ją decyzję Zakładu z [...] sierpnia 2020 r.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ udokumentuje i ustalali stan faktyczny w zakresie ewentualnego obowiązku złożenia przez skarżącego deklaracji rozliczeniowych za marzec - maj 2020 r., a w przypadku pozytywnych ustaleń w tym zakresie (tj. ustalenia, że skarżący zobowiązany był złożyć deklarację rozliczeniową) rozważy celowość odebrania od skarżącego oświadczenia o złożeniu dokumentów i weźmie pod uwagę, że niezależnie od dokonanych w tym zakresie ustaleń, nie dające się usunąć wątpliwości w koniecznym dla załatwienia meritum sprawy zakresie, organ rozstrzyga na korzyść skarżącej, stosownie do art. 81a Kpa. Zakład powinien bowiem mieć na uwadze okoliczności towarzyszące złożeniu wniosku (stan epidemii COVID-19), charakter sprawy, a w szczególności dobro i interes strony postępowania. W rezultacie powinien rozważyć pominięcie braku wpływu dokumentów do Zakładu za kwiecień 2020r. do 30 czerwca 2020r. jako okoliczność wpływającą na rozstrzygnięcie o zasadności wniosku o zwolnienie z opłacania składek. Ewentualnie, w zależności od dokonanych ustaleń, biorąc pod uwagę obowiązujący od 16 grudnia 2020 r. art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 5 i ust. 2 ustawy z 2 marca 2020r. (zmiana: Dz.U. 2020.2255) organ zawiadomi skarżącego o uchybieniu terminu do dokonania przez stronę czynności kształtującej jej prawo (złożenie wymaganych dokumentów), wyznaczając termin do przywrócenia terminu do ich złożenia. Przepis ten bowiem wprost uwzględnia sytuację, w której strona uchybiła terminowi do dokonania czynności kształtującej jej prawa i obowiązki. I choć wszedł w życie w dniu następującym po dniu ogłoszenia (i już po wydaniu zaskarżonej decyzji) to obejmuje zdarzenia, które miały "w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19". Stan epidemii, jak wspomniano na wstępie, ogłoszono od 20 marca 2020 r.

Z uwagi na wniosek skarżącego i brak żądania organu przeprowadzenia przez Sąd rozprawy, niniejszą sprawę - na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 121 Ppsa rozpoznano w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.