Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 877/19
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-10-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne: Gry losowe
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 89 ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2022 poz 888
law: Ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (t.j.)
article: art. 229
journal: Dz.U. 2021 poz 1540
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosław Trzecki (spr.) Sędzia NSA Gabriela Jyż Sędzia del. WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz po rozpoznaniu w dniu 4 października 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej R.O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 15 maja 2019 r., sygn. akt I SA/Bk 27/19 w sprawie ze skargi R.O. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku z dnia 15 listopada 2018 r. nr 2001-IOA.4246.140.2018 w przedmiocie kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od R.O. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku 2700 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 15 maja 2019 r., sygn. akt I SA/Bk 27/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę R.O. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku z 15 listopada 2018 r. w przedmiocie kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył R.O. (dalej "skarżący"), wnosząc o jego uchylenie w całości, przeprowadzenie rozprawy oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zarzucił:

I. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 145 § 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329; dalej "p.p.s.a.") przez jego niezastosowanie, w zw. z art. 189 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021 r., poz. 1540; dalej "o.p.") w zw. z art. 229 o.p., przez jego wadliwe zastosowanie co polegało na zaniechaniu uznania, że organ wadliwe zaniechał przeprowadzenia dowodów z przesłuchania świadków wskazanych w treści odwołania R.O. od decyzji organu I instancji, tj.:

G.K.

M.D.,

E.G.

M.N. – wszystkich na okoliczność, czy odwołujący, bądź jego pracownicy, albo zleceniobiorcy podejmowali względem H. Spółka z o.o. czynności inne niż polegające na udostępnianiu tej spółce lokalu, którego; dotyczyła umowa dzierżawy zawarta 11.08.2015 r., w tym czynności związane z obsługą automatów należących do H. Spółka z o.o., czy związane z pomaganiem osobom korzystających z tych automatów w korzystaniu z nich, jeśli tak, to jakie;

- które to zaniechanie doprowadziło w konsekwencji do wadliwego ustalenia podstawy faktycznej rozstrzygnięcia przez organ II instancji, a w konsekwencji do wydania decyzji przypisując skarżącemu odpowiedzialność za urządzanie gier na automatach poza kasynem w lokalu.

2. art. 145 § 1 lit. c) p.p.s.a., przez jego niezastosowanie, w zw. z art. 187 § 1 o.p. i art. 191 o.p. przez ich wadliwe zastosowanie – co polegało na zaniechaniu uznania, że organ nie dokonał należytej oceny materiału dowodowego, a dokonał tej oceny w sposób sprzeczny z zasadami logiki i doświadczenia życiowego co dotyczy:

uznania przez organ że postanowienia ramowej umowy dzierżawy powierzchni z 11.08.2015 r. zawartej pomiędzy H. Sp. z o.o., a skarżącym wskazują na to, że status skarżącego jako strony tej umowy wykracza poza modelowy status wydzierżawiającego w umowie dzierżawy, a skarżący odpowiada cechom urządzającego gry hazardowe a nie jedynie udostępniającego miejsce do posadowienia automatów do tychże gier przez osobę trzecią (w tym przypadku: H. Sp. z o.o.)

uznanie, że udostępnienie przez skarżącego dla H. Sp. z o.o. punktu poboru prądu umiejscowionego w lokalu obejmującym przedmiot dzierżawy celem zasilenia automatów umiejscowionych tam przez H. jest znamieniem urządzania gier hazardowych przez Skarżącego

uznanie, że umieszczenie (przez osobę działającą ramienia H. Sp. z o.o. na automacie do gier znajdującym się w obrębie stacji paliw skarżącego) napisów mówiących o możliwości ich użycia przez osoby, które ukończyły 18 lat oznacza, że skarżący sprawował szczególną pieczę nad automatami nie udostępniając ich osobom, które nie osiągnęły wymaganego wieku;

art. 151 p.p.s.a., przez jego wadliwe zastosowanie, polegające na oddaleniu skargi w sytuacji, w której brak było podstaw do tego;

art. 148 p.p.s.a. przez jego wadliwe niezastosowanie, polegające na zaniechaniu uwzględnienia skargi w sytuacji, gdy istniały podstawy do tego.

II. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

art. 65 § 1 i 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2022 r. poz. 1360 ze zm.; dalej "k.c.") przez ich nieprawidłowe zastosowanie co polegało zaniechaniu uznania, iż organ wadliwie przyjął, że z postanowień umowy z 11.08.2015 r. wynika, iż zgodnym zamiarem stron było nie tyle zawarcie umowy dzierżawy ile podjęcie wspólnego celu gospodarczego polegającego na połączeniu składników majątkowych tak aby udostępnić grę na automatach dla ogółu;

art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych – Dz. U. z 2022 r., poz. 888; dalej "u.g.h." (w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 marca 2017 r.) przez jego wadliwą wykładnię polegającą na przyjęciu, że przez urządzanie gier hazardowych poza kasynem w rozumieniu przywołanego przepisu należy uważać zawarcie i wykonywanie przez właściciela lokalu umowy dzierżawy o treści jak w stanie faktycznym niniejszej sprawy, na podstawie której udostępnione zostaje podmiotowi posiadającemu automaty do gier pomieszczenie, w którym dzierżawca takie automaty lokuje oraz w następstwie wadliwe zastosowanie, polegające na uznaniu, iż odwołujący urządzał gry hazardowe na automatach do gier poza kasynem, podczas gdy odwołujący zawarł jedynie umowę dzierżawy, (której treść ani praktyka jej wykonywania nie wskazuje, aby zachowanie skarżącego kwalifikowane być mogło jako "urządzanie gier"), na podstawie której udostępnił pomieszczenie podmiotowi posiadającemu automaty do gier, co prowadziło bezpośrednio do wydania skarżonego rozstrzygnięcia.

Skarżący wniósł również o przeprowadzenie na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. dowodu z treści:

a) postanowienia Sądu Rejonowego w Łomży II Wydziału Karnego z 11 grudnia 2015 r., sygn. akt [...] oraz

b) postanowienia Sądu Rejonowego w Łomży II Wydziału Karnego z 30 grudnia 2015 r., sygn. akt [...]1

na okoliczność wykonywania umowy dzierżawy z 8 sierpnia 2015 r. przez skarżącego w sposób, który nie pozwala na kwalifikację tego zachowania jako urządzania gier losowych. Skarżący wskazał, że przeprowadzenie tego dowodu nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania, a ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

Pismem z 24 czerwca 2019 r. skarżący uzupełnił skargę kasacyjną poprzez dodanie przed przepisami prawa materialnego "art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. przez jego niezastosowanie w zw. z".

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie, odrzucenie wniosku o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z uwagi na niespełnienie warunków określonych w art. 106 § 3 p.p.s.a. oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Pismem z 14 września 2022 r. skarżący przedstawił swoje stanowisko w sprawie.

Zarządzeniem z 1 lipca 2022 r. sprawa została skierowana na posiedzenie niejawne, na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.), o czym poinformowano pełnomocników stron.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania, która w niniejszej sprawie nie zachodzi. Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Granice skargi są wyznaczone przez zawarte w niej podstawy i wnioski. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Sąd ten uprawniony jest bowiem jedynie do zbadania, czy podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty polegające na naruszeniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny konkretnych przepisów prawa materialnego lub procesowego w rzeczywistości zaistniały. Nie ma on natomiast prawa badania, czy w sprawie wystąpiły inne, niż podane przez skarżącego, naruszenia prawa, które mogłyby prowadzić do uchylenia zaskarżonego wyroku. Zakres kontroli wyznacza zatem sam autor skargi kasacyjnej, wskazując, które normy prawa zostały naruszone.

W rozpatrywanej sprawie spór prawny dotyczy oceny prawidłowości stanowiska Sądu pierwszej instancji, który kontrolując zgodność z prawem decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku w przedmiocie kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry, stwierdził, że decyzja ta nie jest niezgodna z prawem.

W sytuacji gdy autor skargi kasacyjnej zarzuca zarówno naruszenie przepisów prawa materialnego, jak również naruszenie przepisów postępowania, w pierwszej kolejności należy rozpoznać zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Do analizy zarzutów naruszenia prawa materialnego można przejść bowiem, gdy stan faktyczny sprawy został ustalony prawidłowo.

Należy w tym miejscu wskazać, że w odniesieniu do zarzutów naruszenia przepisów postępowania określonych jako I.2-4 w petitum skargi kasacyjnej nie wskazano wpływu, jaki miało ich naruszenie na wynik sprawy.

Zarzut naruszenia przepisów postępowania może być zaś uwzględniony tylko wówczas, gdy naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wykazanie potencjalnego wpływu uchybienia procesowego na wynik sprawy należy do strony wnoszącej skargę kasacyjną. Przez "wpływ", o którym mowa w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., należy rozumieć istnienie związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym, stanowiącym przedmiot zarzutu skargi kasacyjnej, a wydanym w sprawie zaskarżonym orzeczeniem sądu administracyjnego pierwszej instancji, który chociaż nie musi być realny, to jednak musi uzasadniać istnienie hipotetycznej możliwości odmiennego wyniku sprawy. Obowiązkiem strony wnoszącej skargę kasacyjną, wynikającym z przepisu art. 176 § 1 p.p.s.a., jest więc nie tylko wskazanie podstaw kasacyjnych, lecz również ich uzasadnienie, co w odniesieniu do zarzutu naruszenia przepisów postępowania powinno się wiązać z wykazaniem istnienia wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy. Autor skargi kasacyjnej zobowiązany jest więc uzasadnić, że następstwa zarzucanych uchybień były na tyle istotne, że kształtowały lub współkształtowały treść kwestionowanego orzeczenia w takim stopniu, że gdyby do nich nie doszło, to wyrok sądu pierwszej instancji byłby inny (por. wyroki NSA: z 11 marca 2014 r. o sygn. akt II GSK 2103/12, z 20 lutego 2014 r. o sygn. akt II GSK 1933/12).

Takiej zaś argumentacji w odniesieniu do zarzutów powołanych w pkt I.2-4 petitum skargi kasacyjnej zabrakło, co uniemożliwiło NSA ich rozpoznanie.

W zarzucie naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 189 i art. 229 o.p. autor skargi kasacyjnej zarzucił zaniechanie uznania, że organ wadliwie zaniechał przeprowadzenia dowodów z przesłuchania świadków, co doprowadziło do wadliwego ustalenia podstaw faktycznej rozstrzygnięcia przez organ drugiej instancji, a w konsekwencji do wydania decyzji, przypisując skarżącemu odpowiedzialność za urządzanie gier na automatach poza kasynem w lokalu.

W tym zakresie wskazać należy, że zarzut naruszenia art. 189 o.p. uchyla się spod rozpoznania. Należy bowiem stwierdzić, że artykuł ten składa się z dwóch jednostek redakcyjnych (paragrafów), a ze skargi kasacyjnej nie wynika, który dokładnie przepis został powołany jako naruszony. Z zasady związania granicami skargi kasacyjnej wynika zaś, że NSA nie może wychodzić poza zarzuty, konkretyzować ich czy domyślać się, który konkretnie przepis został naruszony.

Natomiast stosownie do art. 229 o.p. organ odwoławczy może przeprowadzić, na żądanie strony lub z urzędu, dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zasadnie Sąd pierwszej instancji przyjął, że nie było konieczne przesłuchiwanie dodatkowe świadków. Stan faktyczny sprawy został bowiem przyjęty na podstawie wyników kontroli przeprowadzonej w lokalu skarżącego, umowy dzierżawy zawartej przez skarżącego z H. Sp. z o.o. oraz opinii biegłego. Skoro więc stan faktyczny sprawy nie budził zastrzeżeń organu odwoławczego, to nie było podstaw, aby przeprowadzał on dodatkowe dowody w postaci wysłuchania świadków. Stanowisko to zaś zasadnie zaakceptował Sąd pierwszej instancji. Tym samym zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 229 o.p. okazał się być niezasadny.

Rozpoznanie zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego należy poprzedzić kilkoma uwagami wstępnymi.

NSA nie mógł uwzględnić "sprostowania" zarzutów prawa materialnego dokonanego pismem z 24 czerwca 2019 r., ponieważ – wbrew twierdzeniom autora skargi kasacyjnej – pismo to zostało nadane po terminie do sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej. Wobec tego, jak sam dostrzegł autor skargi kasacyjnej, zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego nie zostały powiązane z przepisami p.p.s.a., co stanowi o wadliwości zarzutów, lecz nie powoduje niemożności ich rozpoznania.

W odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 65 § 1 i 2 k.c. stwierdzić należy, że Sąd pierwszej instancji nie dokonywał wykładni oświadczeń woli stron umowy z 11 sierpnia 2015 r. ani nie badał zamiaru stron czy celu umowy. Nie było to również przedmiotem wypowiedzi Sądu, więc nie mogło dojść do naruszenia tego przepisu w sposób opisany w skardze kasacyjnej.

Przechodząc zaś do naruszenia art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., NSA stwierdza, że również ten zarzut nie jest zasadny.

Jakkolwiek ustawa o grach hazardowych, w brzmieniu mającym zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, nie definiuje pojęcia "urządzającego gry", o którym mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2, to jednak posługuje się nim w wielu przepisach, które umożliwiają określenie i ustalenie jego treściowego zakresu. Na ich podstawie, przy uwzględnieniu potrzeby szerokiego podejścia do rozumienia pojęcia "urządzającego gry na automatach" oraz "urządzania gier na automatach" w pełni zasadnie przyjmuje się, że "urządzanie gier hazardowych" to ogół czynności i działań stanowiących zaplecze logistyczne dla umożliwienia realizowania w praktyce działalności w zakresie gier hazardowych, w szczególności: zorganizowanie i pozyskanie odpowiedniego miejsca na zamontowanie urządzeń, przystosowanie go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego miejsca nieograniczonej ilości graczy, utrzymywanie automatów w stanie stałej aktywności, umożliwiającym ich sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych, obsługa urządzeń, zatrudnienie i odpowiednie przeszkolenie personelu, zapewniające graczom możliwość uczestniczenia w grze.

Powyższe rozumienie słowa "urządzanie" potwierdza definicja zawarta w Słowniku Języka Polskiego PWN, zgodnie z którą "urządzić – urządzać" oznacza: "wyposażyć coś w odpowiednie sprzęty", "zorganizować [jakąś imprezę], jakieś przedsięwzięcie itp.", "zapewnić komuś dobre warunki" (por. https://sjp.pwn.pl/sjp/urzadzic;2533410.html.). "Urządzanie" to wedle przedstawionego słownikowego rozumienia tego zwrotu również "stwarzanie komuś odpowiednich warunków", co w rozpoznawanej sprawie należy odnieść do tworzenia warunków do urządzania gier na automatach poza kasynem gry, a to poprzez udostępnienie miejsca ich urządzania i tym samym udostępniania samych gier na automatach poza kasynem gry.

Takie też rozumienie ww. przepisu prawidłowo przyjął organ, ustalając, że skarżący spełniał przesłanki pozwalające na uznanie go za urządzającego gry. Skarżący bowiem zawarł z H. Sp. z o.o. umowę dzierżawy lokalu, przez co umożliwił grającym korzystanie z automatów. Z tytułu czynszu skarżący otrzymywał wynagrodzenie w wysokości 1500 zł miesięcznie od chwili uruchomienia urządzeń do miesiąca, w którym urządzenie przestało być eksploatowane. W przypadku nieeksploatowania urządzeń obowiązek zapłaty czynszu nie aktualizował się. Czynsz płatny był w dniu wyjęcia gotówki przez przedstawiciela dzierżawcy. Skarżący zobowiązał się również do niezwłocznego informowania dzierżawcy w przypadku włamania lub jakiegokolwiek istotnego uszkodzenia urządzeń. Zdaniem NSA, skoro ten ostatni zapis został umieszczony w umowie, to nie był to jedynie przymus społeczny informowania o szkodzie, na zasadzie zachowania etycznego.

Uwzględniając powyższe, NSA zaakceptował stanowisko Sądu pierwszej instancji, dokonana przez organ subsumcja ustalonego w sprawie stanu faktycznego, niepodważonego skargą kasacyjną, w odniesieniu do tych jego elementów, które dotyczyły roli skarżącego w organizowaniu przedsięwzięcia hazardowego i pozwoliły na przyjęcie, że skarżący był "urządzającym gry" w rozumieniu ustawy o grach hazardowych.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a i § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265). NSA uwzględnił to, że pełnomocnik organu, który nie występował przed Sądem pierwszej instancji, sporządził w terminie odpowiedź na skargę kasacyjną