Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 159/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2014-06-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 27 ust. 1, ust. 2, art. 28 ust. 1 pkt 1, ust. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 1228
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jednolity
article: art. 7, art. 11, art. 77 par. 1, art. 107 par. 3, art. 138 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Naumowicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Jeżewska Sędzia WSA Daria Sachanbińska Protokolant St. insp. sądowy Katarzyna Stec po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 5 czerwca 2014 r. sprawy ze skargi A. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 5 września 2013 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymywanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 18 kwietnia 2012 r., nr [...], opartą o przepisy art. 12 ust. 2 i art. 27 ust. 1-3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. nr 1, poz. 7, z późn. zm.), zwanej dalej ustawą, Zastępca Dyrektora Miejskiego Centrum Świadczeń w Opolu, działający z upoważnienia Prezydenta Miasta Opola, zobowiązał A. H. do zwrotu kwoty 661,45 zł i ustawowych odsetek z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych za okres od 1 czerwca do 30 sierpnia 2010 r. W. H. i S. H.. W uzasadnieniu organ wskazał, że świadczenie za lipiec i sierpień, w kwocie wynoszącej 1240 zł, wypłacone zostało w dniu 28 września 2010 r., zaś świadczenie za czerwiec, w kwocie 620 zł - na skutek błędu technicznego - w dniu 20 października 2010 r. Łączna kwota świadczeń wypłaconych z funduszu wyniosła 1860 zł i od tej kwoty naliczono odsetki, które do dnia wydania decyzji (tj. do dnia 18 kwietnia 2012 r.) wynoszą 154,10 zł. Natomiast tytułem świadczeń na konto organu od dłużnika wypłynęła kwota 1198,55 zł i odsetki 36,45 zł, wyegzekwowane za pośrednictwem komornika sądowego. W związku z tym do zapłaty tytułem zwrotu świadczeń została kwota 661,45 zł plus odsetki 117,65 zł. Organ zacytował przepisy powołane w podstawie prawnej decyzji i wyjaśnił, że w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego, organ prowadzący postępowanie egzekucyjne przekazuje wyegzekwowane od dłużnika kwoty organowi właściwemu wierzyciela, które w pierwszej kolejności zaspokajają należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami - do ich całkowitego zaspokojenia, w drugiej kolejności zaliczane są na poczt zaległości powstałych z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej - do ich całkowitego zaspokojenia, natomiast w dalszej kolejności zaspokajane są należności wierzyciela alimentacyjnego - do ich całkowitego zaspokojenia oraz należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy.

Od tej decyzji A. H. wniósł odwołanie, zarzucając naruszenie art. 7, 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a. Zakwestionował prawidłowość ustaleń organu, który nie dopełnił czynności w prowadzonym postępowaniu. Podniósł, że tytułem alimentów dokonywał wpłat do rąk komornika, pomimo tego matka dzieci – S. W. złożyła wniosek, na podstawie którego przyznano świadczenia, o czym nie został powiadomiony, a wywiad przeprowadzono z nim 29 września 2010 r., czyli po upływie dwóch dni od daty dokonania przez organ wypłaty świadczenia na ręce matki dzieci. Wskazał, że S. W. pobierała podwójnie świadczenie, tj. z funduszu i od komornika tytułem alimentów, a zatem to ona jest dłużnikiem, co potwierdza złożona dokumentacja, w której wyraźnie wskazano, że matka dzieci w lipcu otrzymała alimenty za czerwiec i podtrzymała swój wniosek wypłaty świadczenia za czerwiec. Zdaniem odwołującego, zarówno w dacie wydania decyzji o przyznaniu świadczenia alimentacyjnego, tj. w dniu 20 lipca 2010 r., jak i w dniu wydawania decyzji z dnia 18 kwietnia 2012 r. nie zalegał z alimentami za miesiąc czerwiec, a zwłaszcza nie zaistniał dwumiesięczny okres nieskuteczności egzekucji, o jakim mowa w ustawie.

W wyniku rozpatrzenia odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu decyzją z dnia 5 września 2013 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ odwoławczy zrelacjonował dotychczasowy przebieg postępowania i zaznaczył, że decyzja organu pierwszej instancji została wydana w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, po uchyleniu przez Kolegium decyzją z dnia 2 listopada 2011 r. wcześniejszej decyzji pierwszoinstancyjnej z dnia 7 lipca 2011 r. Wskazał ponadto, że w każdym przypadku, gdy zakończy się okres świadczeniowy, czyli okres, na jaki ustala się prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, lub gdy organ właściwy wierzyciela uchyli własną decyzję w sprawie przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego, powstaje ustawowy obowiązek organu wydania decyzji administracyjnej w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczenia z funduszu alimentacyjnego.

Odnosząc się do stanu faktycznego sprawy Kolegium wyjaśniło, że A. H. jest dłużnikiem alimentacyjnym w rozumieniu art. 2 pkt 3 ustawy, gdyż na mocy wyroku Sądu Rejonowego w Opolu z dnia [...], sygn. akt [...], został zobowiązany do świadczenia tytułem alimentów na rzecz S. H. i W. H. W zaświadczeniu o bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych z dnia 12 lipca 2010 r. komornik stwierdził bezskuteczność egzekucji i na podstawie tego zaświadczenia decyzją z dnia 20 lipca 2010 r. przyznano W. H. i S. H. świadczenie z funduszu alimentacyjnego. Z dołączonego do akt harmonogramu wypłat świadczeń z funduszu alimentacyjnego wynika, że łącznie z funduszu alimentacyjnego wypłacono kwotę 1860 zł, natomiast z informacji komornika sądowego z dnia 11 kwietnia 2012 r. o stanie egzekucji świadczeń alimentacyjnych wynika, że na poczet należności z funduszu alimentacyjnego komornik przekazał kwotę 1235 zł (w dniu 29 września 2010 r. - 500 zł, 2 listopada 2010 r. - 200 zł, w dniach 1 grudnia 2010 r., 3 stycznia i 1 lutego 2011 r. - po 150 zł, a 1 marca 2011 r. - 85 zł). Z tej kwoty na poczet należności głównej zaliczono kwotę 1198,55 zł, a na odsetki 36,45 zł.

Na tej podstawie Kolegium uznało, że zobowiązanie strony wobec organu pierwszej instancji z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobom uprawnionym nie zostało zaspokojone w całości i strona zobowiązana jest zwrócić organowi należność w kwocie 661,45 zł (1860 zł - 1198,55 zł) plus ustawowe odsetki naliczone od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty, wynoszące na dzień wydania decyzji 117,65 zł. Organ odwoławczy przedstawił tabelaryczne zestawienie naliczenia odsetek i skonstatował, że należność, do zwrotu której A. H. został zobowiązany, wyliczona została prawidłowo i prawidłowo organ pierwszej instancji zastosował przepis art. 27 ust. 2 ustawy. W ocenie Kolegium, niedopełnienie przez organ obowiązku wynikającego z art. 27 ust. 7 ustawy i nieprzekazanie stronie informacji o przyznaniu osobom uprawnionym świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jakkolwiek stanowi nieprawidłowość, to nie skutkuje zwolnieniem ze zwrotu należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, stąd ta okoliczność pozostaje bez wpływu na zasadność wydania przez organ pierwszej instancji decyzji zobowiązującej do zwrotu kwoty wypłaconej z funduszu alimentacyjnego. Odnośnie argumentów odwołania, dotyczących zarzutu nienależenie pobranego świadczenia, Kolegium wskazało natomiast, że obecnie prowadzone postępowanie dotyczy decyzji w sprawie obowiązku zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego świadczeń wypłaconych osobom uprawnionym z funduszu alimentacyjnego, a nie ostatecznej decyzji w sprawie przyznania osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z tego też powodu zarzuty te nie mogą być uwzględnione.

Na powyższą decyzję A. H. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skargę, w której zakwestionował prawidłowość rozstrzygnięcia, podnosząc argumentację podawaną wcześniej w odwołaniu, dotyczącą nieuwzględnienia faktu przekazania alimentów za czerwiec 2010 r., braku przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego, niekontaktowania się z nim przez organ przed wypłaceniem środków z funduszu alimentacyjnego, błędne podanie informacji o miesiącach, za które wypłacono świadczenie, niedoinformowania komornika o kolejnej wypłacie środków wpłaconych wierzycielowi w październiku 2010 r.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 26 czerwca 2014 r. pełnomocnik skarżącego – S. H. podtrzymała skargę. W piśmie z dnia 4 czerwca 2014 r., złożonym jako załącznik do protokołu, rozwinęła zarzuty skargi. Przedstawiła szczegółowo czynności skarżącego oraz organu pierwszej instancji poprzedzające wydanie decyzji o przyznaniu świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz decyzji zobowiązującej do zwrotu świadczeń. Stwierdziła, że bezskuteczność egzekucji trwała jedynie 15 dni, co nie uprawniało organu do wydania decyzji o przyznaniu świadczeń począwszy od 1 czerwca 2010 r. Podkreśliła, że w toku postępowania organ przedstawiał harmonogram wypłat i twierdził, że były to wypłaty za lipiec, sierpień i wrzesień 2010 r., a nie za czerwiec, lipiec i sierpień 2010 r. Ta dezinformacja miała wpływ na ocenę stanu faktycznego sprawy. Ponadto wyjaśniła, że z zaświadczenia komornika z dnia 12 lipca 2010 r. jasno wynika, iż w dniu 5 lipca 2010 r. dokonana została wpłata w kwocie 1139,85 zł, a wierzycielce przekazano kwotę 991,86 zł, co było świadczeniem za czerwiec i częściowo za lipiec 2010 r. Zarzuciła, że w zaskarżonej decyzji organ odwoławczy nie odniósł się do kwestii uchybień, które dyskredytują decyzję organu pierwszej instancji i wyraziła przekonanie, że gdyby do nich nie doszło, decyzja ta nie zostałaby wydana, zatem błędne jest twierdzenie, że uchybienia te nie mają wpływu na postępowanie. Poza tym wyraziła pogląd, że niezapewnienie stronie czynnego udziału w postępowaniu było rażącym naruszeniem art. 10 K.p.a., a organ odwoławczy zlekceważył wszystkie naruszenia procedury.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269, z późn. zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność ich wykładni oraz prawidłowość przyjętej procedury.

Ocena działalności organów administracji publicznej dokonywana przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny sprowadza się zatem do kontroli prawidłowości rozstrzygnięcia będącego przedmiotem tej oceny pod względem zgodności z przepisami prawa materialnego i przepisami postępowania administracyjnego. Stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., wyeliminowanie przez sąd z porządku prawnego zaskarżonego aktu może nastąpić w razie stwierdzenia naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy (lit. a), bądź naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. b), albo naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (lit. c), a także wówczas, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (pkt 2).

Z kontrolnej funkcji sądów administracyjnych oraz toczących się przed nimi postępowań wynika ponadto, że dokonując oceny działań organów administracji publicznej, sąd administracyjny nie stanowi kolejnej instancji w sprawach należących do właściwości tych organów, a - jak wspomniano wyżej - ocenia wydane akty pod względem legalności. Sąd bada jedynie, czy orzekając w sprawie organ administracji nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd przy rozpatrywaniu sprawy nie bada zatem ani celowości, ani słuszności zaskarżonego rozstrzygnięcia, a ogranicza się do stwierdzenia, czy w świetle ustalonego stanu faktycznego oraz obowiązującego stanu prawnego dopuszczalne było wydanie zaskarżonego aktu. Ponadto, stosownie do treści z art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że w granicach danej sprawy sąd dokonuje oceny zgodności zaskarżonego aktu z przepisami prawa i bierze z urzędu pod uwagę wszelkie naruszenia prawa proceduralnego i materialnego, niezależnie od treści podnoszonych w skardze zarzutów, jednakże w zakresie oceny legalności nie może wykraczać poza sprawę, która była przedmiotem postępowania przed organami administracji publicznej, tj. której dotyczy zaskarżony akt. Niezwiązanie granicami skargi nie oznacza jednak, że sąd administracyjny może czynić przedmiotem swoich rozważań i ocen wszystkie aspekty skargi, bez względu na treść zaskarżonego aktu lub czynności. W świetle uregulowań wskazanego ostatnio przepisu sąd pierwszej instancji nie ma obowiązku badania tych aspektów sprawy, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (por. wyrok NSA z dnia 11 grudnia 2008 r., sygn. akt II FSK 1225/07, Lex nr 530455; wyrok NSA z dnia 28 lutego 2012 r., sygn. akt II OSK 2395/10, LEX nr 1138160).

Należy jeszcze dodać, że zgodnie z treścią art. 133 § 1 P.p.s.a., sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy, co oznacza, że przy ocenie legalności decyzji bierze pod uwagę zaoferowany materiał dowodowy, zgromadzony przez organy w toku całego prowadzonego postępowania administracyjnego oraz okoliczności, które z niego wynikają i które legły u podstaw wydania zaskarżonego aktu.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji we wskazanym wyżej zakresie, Sąd stwierdził, że została ona podjęta z takim naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, które uzasadniają wyeliminowanie jej z porządku prawnego, jednak z przyczyn innych niż wskazywane przez skarżącego.

Przedmiot oceny Sądu stanowi decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 5 września 2013 r., utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Opola z dnia 18 kwietnia 2012 r., zobowiązującą skarżącego do zwrotu kwoty 661,45 zł, tytułem świadczeń alimentacyjnych wypłaconych za okres od 1 czerwca do 30 sierpnia 2010 r., wraz z ustawowymi odsetkami.

Biorąc pod uwagę zakres przedmiotowy rozpoznawanej sprawy w pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy (w dacie orzekania przez organ odwoławczy - Dz. U. z 2012 r., poz. 1228, z późn. zm.), dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami, przy czym ust. 1a stanowi, iż odsetki naliczane są od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty. Stosownie zaś do art. 27 ust. 2 ustawy organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Analiza zacytowanych przepisów prowadzi do wniosku, że w ust. 1 art. 27 ustawodawca określił ustawowy obowiązek dłużnika alimentacyjnego zwrócenia - wraz z ustawowymi odsetkami - tych świadczeń alimentacyjnych, które zostały faktycznie wypłacone z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej oraz w ust. 2 zobligował organ do podjęcia stosownego rozstrzygnięcia konkretyzującego tenże obowiązek, w drodze wydania wobec dłużnika alimentacyjnego decyzji o zwrocie świadczeń alimentacyjnych wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, jeżeli zakończy się okres wypłaty alimentów z funduszu alimentacyjnego, a wypłata tych świadczeń nastąpiła na podstawie uprzedniej decyzji o przyznaniu takiej pomocy. Dopóki bowiem decyzja o przyznaniu świadczeń alimentacyjnych nie zostanie wzruszona i wyeliminowana z porządku prawnego w jednym z dostępnych trybów weryfikacji, bądź też wypłata świadczeń nie zostanie we właściwym postępowaniu oceniona jako wypłata nienależnego świadczenia, to organy administracji są związane decyzją przyznającą świadczenia alimentacyjne i na organie wierzyciela spoczywa obowiązek wydania decyzji o zwrocie przez dłużnika świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie tej decyzji. Stanowisko to jest utrwalone w aktualnym orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyroki NSA z 16 kwietnia 2014 r., I OSK 525/13 i z 27 listopada 2013 r., I OSK 1679/13, dostępne na stronie internetowej - Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl, oraz z 29 lipca 2011 r., I OSK 546/11, LEX nr 1082781 i z 11 stycznia 2013 r., I OSK 1200/12, LEX nr 1341428).

Powyższe oznacza, że decyzja wydawana w sprawie obciążenia dłużnika alimentacyjnego obowiązkiem zwrotu kwot świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego nie jest decyzją uznaniową. Decyzja ta jest związana z decyzją o przyznaniu świadczeń alimentacyjnych, będąc jej prawną konsekwencją. W postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 27 ustawy organ zobowiązany jest dokonać ustaleń, o jakich mowa w ust. 1 i 2 tego przepisu, tj. ustalić, czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i czy te świadczenia zostały wypłacone, zaś w razie poczynienia w tym zakresie pozytywnych ustaleń ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot przez dłużnika alimentacyjnego wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej.

W świetle tych przepisów bezspornym jest przy tym, że w postępowaniu poprzedzającym wydanie decyzji administracyjnej w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego, organ obowiązany jest do ustalenia wysokości świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych podmiotom uprawnionym, a także ustalenia wysokości sum wyegzekwowanych w toku egzekucji komorniczej tytułem wykonania zobowiązania alimentacyjnego.

Zaznaczenia w tym miejscu wymaga, że decyzja Kolegium oparta została o przepis art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. Na tej podstawie organ odwoławczy wydaje rozstrzygnięcie o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji, gdy w wyniku rozpoznania sprawy stwierdzi, iż decyzja ta jest prawidłowa. Podkreślić przy tym należy, że z zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, określonej w art. 15 K.p.a., wynika obowiązek organu odwoławczego ponownego merytorycznego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy rozstrzygniętej decyzją organu pierwszej instancji. Obowiązkiem organu odwoławczego jest więc ponowne rozpatrzenie sprawy tak, jak gdyby nie było rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji. Natomiast motywy rozstrzygnięcia organu drugiej instancji, jakie winny zostać podane w uzasadnieniu decyzji, muszą odzwierciedlać rację decyzyjną i wyjaśniać w sposób spójny, logiczny i wyczerpujący tok rozumowania tego organu, przedstawiający proces konkretyzacji stosunku administracyjnoprawnego w danej sprawie, aby również w postępowaniu sądowym możliwe było dokonanie weryfikacji stanowiska zajętego przez organ odwoławczy. Uzasadnienie decyzji stanowi też element decydujący o przekonaniu strony co do trafności rozstrzygnięcia. Prawidłowe uzasadnienie decyzji, zwłaszcza tych, które nakładają na adresatów określone nakazy lub zakazy, wiąże się z realizacją zasady przekonywania, wyrażonej w art. 11 K.p.a., mocą której organ jest zobowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, jakimi kierował się przy załatwieniu sprawy. Zasada ta pozostaje niezrealizowana zarówno wówczas, gdy organ pominie milczeniem niektóre twierdzenia, jak również gdy nie odniesie się do wszystkich faktów istotnych dla danej sprawy.

Omawiana zasada urzeczywistniana jest przy zastosowaniu art. 107 K.p.a., określającym podstawowe części składowe, jakie powinna zawierać decyzja. Do tych części ustawodawca zalicza między innymi uzasadnienie faktyczne i prawne. Uzasadnienie stanowi integralną cześć decyzji i jego zadaniem jest wyjaśnienie rozstrzygnięcia, stanowiącego dyspozytywną część decyzji. W myśl art. 107 § 3 K.p.a. uzasadnienie powinno w szczególności obejmować wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji. Odnośnie konstrukcji prawidłowego uzasadnienia w piśmiennictwie wskazuje się, że w dziedzinie faktów uzasadnienie decyzji musi wyjaśnić okoliczności wskazujące na potrzebę wydania decyzji w danej sprawie i wobec określonych podmiotów oraz ich wpływ na treść rozstrzygnięcia, a w sferze prawa chodzi o wskazanie normy obowiązującej i jej znaczenia ustalonego w drodze wykładni (por. J. Borkowski [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego, op. cit. s. 464 i powołana tam literatura). Pominięcie w uzasadnieniu decyzji ustalenia okoliczności faktycznych mogących mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, stwarza przesłankę do uznania naruszenia przez organ przepisów o postępowaniu administracyjnym w stopniu wywierającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Przenosząc powyższe uwagi na grunt przedmiotowej sprawy zauważyć należy, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji oraz wskazało, iż organ ten w sposób prawidłowy ustalił kwotę należności głównej oraz odsetek ustawowych, które skarżący obowiązany jest zwrócić. Niewątpliwym jest, że w decyzji wydanej na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy określenie kwoty podlegającej zwrotowi stanowi jeden z zasadniczych elementów rozstrzygnięcia, co obliguje organ do dołożenia szczególnej staranności w uzasadnieniu decyzji w tym właśnie zakresie. Zdaniem Sądu, organ odwoławczy z tego obowiązku nie wywiązał się w sposób należyty. Materiał dokumentacyjny zgromadzony w sprawie potwierdza, że wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, wynoszące łącznie 1860 zł, miały miejsce 28 września 2010 r. - 1240 zł (za lipiec i sierpień 2010 r.) oraz 20 października 2010 r. - 620 zł (za czerwiec - na skutek błędu technicznego, jak to wyjaśnił organ pierwszej instancji), natomiast wpłaty na poczet tych zaległości zostały dokonane przez skarżącego za pośrednictwem komornika, w łącznej kwocie 1235 zł, w dniach: 29 września 2010 r. - 500 zł, 2 listopada 2010 r. - 200 zł, 1 grudnia 2010 r. oraz 3 stycznia i 1 lutego 2011 r. - po 150 zł, a także 1 marca 2011 r. - 85 zł.

Organ odwoławczy bezrefleksyjnie zaaprobował stwierdzenie organu pierwszej instancji, że z ww. wpłat na należność główną zaliczono kwotę 1198,55 zł, a na odsetki kwotę 36,45 zł, przy czym nie omówił zastosowanej metody wyliczenia tych odsetek (w szczególności nie wskazał terminu początkowego ich naliczania), chociaż rzutuje ona w sposób zasadniczy na ustalenie wysokości kwoty zaległości podlegającej zwrotowi, określonej zaskarżoną decyzją, która jest właśnie o 36,45 zł niższa od różnicy pomiędzy łączna kwotą wypłat i łączną kwotą wpłat. Wprawdzie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, analogicznie jak w decyzji pierwszej instancji, w celu zobrazowania sposobu wyliczenia ustawowych odsetek przedstawiono tabelaryczne zestawienie obejmujące daty należności, kwoty zaległości oraz kwoty odsetek w poszczególnych okresach wraz ze wskazaniem liczby dni zaległości i stopy odsetek, jednak nie może być ono uznane za wystarczające, gdyż na jego podstawie nie sposób rozwiać nasuwających się wątpliwości odnośnie prawidłowości wyliczenia kwoty zaległości przypisanej do zwrotu zaskarżoną decyzją. Z zapisów zamieszczonych w komentowanej tabeli można tylko wywnioskować, że poszczególne kwoty wpłacone przez skarżącego za pośrednictwem komornika zostały rozliczone na należność główną i odsetki, przy czym z kwoty pierwszej wpłaty, wynoszącej 500 zł i dokonanej 29 września 2010 r., została potrącona kwota 2,60 zł na odsetki. Z analizowanej tabeli wynika, że organ przyjął, iż na dzień 29 września 2010 r. zaległość wynosiła 1240 zł (w związku z wypłatą świadczeń za lipiec i sierpień 2010 r. w kwotach po 620 zł, dokonaną 28 września 2010 r.) i od tej kwoty wyliczył odsetki w wysokości 9,72 zł do dnia 20 października 2010 r., przyjmując, że okres ten wynosi 22 dni. Następnie wskazał, że na dzień 21 października 2010 zadłużenie wynosiło 1362,60 zł (w związku z wypłatą świadczenia za czerwiec 2010 r. w kwocie 620 zł, dokonaną 20 października 2010 r.) i od tej kwoty wyliczył odsetki do dnia 2 listopada 2010 r., przyjmując, że okres ten wynosi 13 dni. Pozwala to na stwierdzenie, że kwota 500 zł, wpłacona za pośrednictwem komornika 29 września 2010 r., została zaliczona na poczet należności za czerwiec 2010 r., którą - co należy podkreślić - organ wypłacił ze środków funduszu alimentacyjnego dopiero 20 października 2010 r., czyli niemal po upływie miesiąca od daty wpłaty tejże kwoty. Różnica pomiędzy łączną kwotą wypłat w wysokości 1860 zł i wpłaconą kwotą 500 zł wynosi bowiem 1360 zł, podczas gdy podana przez organ zaległość na dzień 21 października 2010 r. stanowi kwotę 1362,60 zł, co oznacza, że na poczet należności z tytułu zaległości nie zaliczono pełnej kwoty, wynoszącej 500 zł, a jedynie 497,40 zł, czyli pomniejszoną o 2,60 zł. Z przedłożonych akt administracyjnych sprawy nie wynika, aby kwota 500 zł, wpłacona 29 września 2010 r., wpłynęła na konto organu w innym, późniejszym dniu. Skoro zatem organ otrzymał tę wpłatę w dniu 29 września 2010 r., to zarachowanie jej od innej, znacznie późniejszej daty, czyli dopiero od 20 października 2010 r., i to jeszcze z potrąceniem odsetek, jest kontrowersyjne i wymagało omówienia przez Kolegium, zwłaszcza że rzutuje w sposób istotny na wysokość kwoty zaległości w okresie od 29 września do 20 października 2010 r., stanowiącej podstawę do naliczenia odsetek. Szczegółowego wyjaśnienia przez organ odwoławczy wymagał także fakt zarachowania na poczet należności głównej tylko części tejże wpłaty, w wysokości 497,40 zł, czyli kwoty 500 zł zmniejszonej w związku z naliczeniem od niej odsetek. Zauważyć ponadto trzeba, że analogicznego rozliczenia na poczet należności głównej i odsetek dokonano w odniesieniu do wszystkich następnych wpłat wniesionych za pośrednictwem komornika w okresie od 2 listopada 2010 r. do 1 marca 2011 r. Również i tych wyliczeń nie wyjaśniono w zaskarżonej decyzji w sposób wystarczający, umożliwiający przeprowadzenie weryfikacji działania organu.

Skoro prawidłowość ustalenia kwoty zaległości z tytułu świadczeń alimentacyjnych powinna poddawać się weryfikacji, to nie ulega wątpliwości, że w uzasadnieniu decyzji winno zostać wykazane, jakie z wyegzekwowanych kwot zostały na bieżąco zaliczone na poczet odsetek ustawowych od wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń oraz od jakiej daty i przy użyciu jakiej stopy procentowej odsetki te zostały naliczone. Podnieść w tym miejscu należy, że w świetle z art. 28 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy, z kwoty uzyskanej z egzekucji od dłużnika alimentacyjnego organ prowadzący postępowanie egzekucyjne zaspokaja należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy - do ich całkowitego zaspokojenia, po należnościach związanych z kosztami egzekucyjnymi i kosztami upomnienia. W związku z tym, co do zasady, prawidłowe jest zaspokajanie bieżących odsetek od wypłaconych świadczeń z egzekwowanych kwot, na co wskazuje użyte w tych przepisach określenie "należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej", do których zgodnie z art. 27 ust. 1 zalicza się zarówno kwoty świadczeń wypłaconych jak i odsetki od tych świadczeń, to jednak powyższa okoliczność faktyczna, uzasadniająca naliczenie odsetek od dokonywanych przez organ egzekucyjny wpłat na należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego powinna zostać przez organ precyzyjnie ustalona i winna znaleźć swoje uzewnętrznienie w uzasadnieniu decyzji. Tymczasem, w zakresie naliczanych odsetek ustaleń takich nie dokonano, co stanowi naruszenie zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w art. 7 K.p.a. oraz obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego wynikającego z art. 77 § 1 K.p.a., stanowiącego doprecyzowanie tej zasady.

Mając na względzie treść zarzutów skargi, jeszcze raz zaakcentować należy, że w świetle art. 27 ust. 1 ustawy decydujące znaczenie w kwestii zwrotu należności przez dłużnika alimentacyjnego ma ustalenie, że świadczenie alimentacyjne zostało wypłacone, a nie formalna poprawność przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego, w tym m.in. naruszenie czynnego udziału dłużnika alimentacyjnego jako strony w tym postępowaniu. Jak zasadnie wskazano w orzecznictwie, dłużnik alimentacyjny legitymuje się bowiem interesem prawnym w ustaleniu prawidłowości przyznania świadczenia alimentacyjnego osobie uprawnionej, skoro z okoliczności istnienia takiej decyzji oraz wypłaty na jej podstawie świadczenia alimentacyjnego wynika dla niego obowiązek zwrotu tego świadczenia (por. wyrok NSA z 29 lipca 2011 r., I OSK 546/11, LEX nr 1082781). Z tego względu zarzuty skargi, wywodzone z okoliczności dotyczących nieistnienia dwumiesięcznego okresu zaległości, określonego w art. 2 pkt 2 ustawy, a będącego warunkiem uznania bezskuteczności egzekucji i stanowiącego podstawę do uzyskania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, podważają w istocie dopuszczalność wydania decyzji z dnia 20 lipca 2010 r., czyli dopuszczalność ustalenia oraz wypłaty na rzecz W. H. i S. H. świadczeń alimentacyjnych od 1 czerwca 2010 r. Wobec tego nie należą do okoliczności ocenianych w postępowaniu dotyczącym wydania decyzji na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy, będącej przedmiotem niniejszego postępowania. Postępowanie zakończone decyzją z dnia 20 lipca 2010 r. może natomiast podlegać ocenie w ramach istniejących instytucji procesowych i właśnie przez ich wykorzystanie dłużnik alimentacyjny może chronić swój interes prawny, jeśli faktycznie został on naruszony. Wskazywane w skardze argumenty co do prawidłowości przyznania świadczenia alimentacyjnego skarżący może zatem zgłosić w stosownym postępowaniu wobec decyzji z dnia z dnia 20 lipca 2010 r. o ustaleniu tego świadczenia.

W tych okolicznościach wszystkie zarzuty podnoszone konsekwentnie przez skarżącego w toku postępowania administracyjnego, jako wykraczające poza granice sprawy rozpoznawanej w tym postępowaniu, nie mogły być przedmiotem oceny organów, jak to zasadnie wskazał organ odwoławczy. Nie mogły stać się również przedmiotem oceny Sądu, bowiem kwestie te nie dotyczą sprawy zakończonej zaskarżoną decyzją.

Stwierdzone i omówione wyżej wady natury formalnej, dotyczące uchybienia przepisom art. 7, art. 77 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art. 107 § 3 K.p.a., skutkują tym, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. i wymyka się spod kontroli sądowej. W ocenie Sądu, stwierdzone naruszenie powołanych przepisów było tego rodzaju, że mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Z tych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.

Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 2 sentencji wyroku oparto na treści art. 152 P.p.s.a.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z treści niniejszego wyroku. Z uwagi na kasacyjny charakter orzeczenia Sądu, przy ponownym rozpatrywaniu sprawy rzeczą organu odwoławczego będzie wyjaśnienie okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia w sposób niebudzący wątpliwości, mając na uwadze wskazania przedstawione w motywach niniejszego wyroku, a następnie wydanie rozstrzygnięcia, które będzie odpowiadało nie tylko przepisom prawa materialnego, ale także przepisom procedury administracyjnej.