Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 265/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2014-09-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1i 3
journal: Dz.U. 2013 poz 173
law: Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Wojtynowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski, Sędzia NSA Elżbieta Rischka, Protokolant Starszy Sekretarz sądowy Agnieszka Rupińska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 3 września 2014 r. sprawy ze skargi M.K. na decyzję Dyrektora Pomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w G. z dnia 23 grudnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 267 - dalej: K.p.a.) w zw. z art. 10 ust. 2 oraz art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2008 r. Nr 98, poz. 634 ze zm.), w zw. z art. 28 ust. 1 i 3, art. 20 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2013 poz. 173), po rozpatrzeniu odwołania M. K. od decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 23 września 2013 r. w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolno środowiskowego, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzje.

Podstawą rozstrzygnięcia były następujące ustalenia i rozważania:

Dnia 10 września 2013 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wystosował zawiadomienie, w którym powiadomił o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego przyznanych M. K. na mocy decyzji tego organu nr [...] z dnia 27 grudnia 2010 r., nr [...] z dnia 8 grudnia 2011 r., nr [...] z dnia 3 stycznia 2013 r. o przyznaniu płatności rolno środowiskowych.

W odpowiedzi na powyższe zawiadomienie M. K. złożyła do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR oświadczenie, w którym poinformowała, że zaprzestanie wykonywania planu działalności rolnośrodowiskowej przed upływem terminu było niezależne od niej z uwagi na nie przedłużenie przez wydzierżawiającego umowy dzierżawy gruntu o powierzchni 34,45 ha oraz w związku z ciążą i przybywaniem na długotrwałym zwolnieniu lekarskim, następnie urlopie macierzyńskim od 1 października 2012 r. do chwili obecnej. Powyższe okoliczności wskazują na brak jakiejkolwiek jej winy. Do oświadczenia strona załączyła zaświadczenie z zakładu pracy oraz informację o ustaniu dzierżawy.

Decyzją z dnia 23 września 2013 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR ustalił M. K. kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego w łącznej wysokości 52.495,50 zł, powiększoną o odsetki jak dla zaległości podatkowych.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że w wyniku prowadzonego postępowania w sprawie ustalenia nienależnie pobranych płatności stwierdzono, iż nastąpiło niedotrzymanie pięcioletniego zobowiązania rolnośrodowiskowego poprzez brak złożenia wniosku kontynuacyjnego w roku 2013.

Od powyższej decyzji M. K. wniosła odwołanie do Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR, w którym oświadczyła, że nie złożyła wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej z powodu ciąży i przybywania na zwolnieniu lekarskim. Po urodzeniu dziecka obecnie przebywa na urlopie macierzyńskim. Ponadto wskazała, że wydzierżawiający wbrew uprzednim ustaleniom, nie przedłużył umowy dzierżawy. W dalszej części odwołania strona oświadczyła, że powyższe okoliczności bez wątpienia są wyjątkowe, co więcej nieprzewidywalne z chwilą składania wniosku i zobowiązania się do realizowania 5-letniego programu. Natomiast z powodu ciąży i narodzin noworodka nie jest zdolna nawet w najmniejszym stopniu zajmować się uprawą ziemi.

Skarżąca ponadto wskazała, że: wymienione w decyzji przypadki siły wyższej lub wyjątkowe okoliczności to tylko przykłady - katalog "między innymi" - dlatego nie można go traktować katalog zamknięty. W dużej mierze ocena jest pozostawiona organowi wydającemu decyzję, działającego "uznaniowo", co nie znaczy dowolnie. Natomiast w jej przypadku można mówić o dowolności organu, który wymaga aby kobieta ciężarna, z zagrożoną ciążą i nowonarodzonym dzieckiem, nieprzerwalnie zajmowała się uprawą ziemi. Jej przypadek stanowi niewątpliwie długotrwałą niezdolność do wykonywania zawodu rolnika, a fakt, że nie przedłużono umowy dzierżawy - utratę posiadania gruntów, na których mogła realizować program.

W ocenie skarżącej powyższe okoliczności uzasadniają zaprzestanie wykonywania planu bez jakiejkolwiek jej winy i tym samym nie może być mowy o kwotach nienależnie pobranych z tytułu realizacji planu działalności rolnośrodowiskowej.

Rozpatrując odwołanie Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, w pierwszej kolejności powołał się na art. 29 ust. 1-2 oraz 7- 8 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2008 Nr 98, poz. 634 ze zm.), § 46 pkt 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U z 2013 r., poz. 361 - dalej: "rozporządzenie rolno środowiskowe") i wskazał, że w niniejszym postępowaniu zastosowanie będą miały przepisy powyższego rozporządzenia.

W dalszej kolejności organ odwoławczy przywołał § 39 ust. 1 - 3 i 6 rozporządzenia rolno środowiskowego i przepisy art. 28 ust. 1 - 3 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (t.j.Dz. U. Nr 213, poz. 173) i wskazał, że wypłacone nienależnie M. K. środki publiczne za rok 2010, 2011 oraz 2012 z tytułu płatności rolnośrodowiskowej, pochodzą ze środków z Europejskiego Funduszu Rolniczego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW), tj. z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 w/w/ ustawy, zatem ustalenie kwoty nienależnie pobranych środków następuje w drodze decyzji wydawanej przez Kierownika biura powiatowego.

W wyniku ponownie przeprowadzonego postępowania w sprawie ustalenia nienależnie pobranych płatności, organ odwoławczy stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nastąpiło zaniechanie realizacji pięcioletniego zobowiązania rolnośrodowiskowego.

M. K. złożyła do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2010. W dołączonej do wniosku deklaracji pakietów rolnośrodowiskowych w ramach PROW 2007-2013 w roku 2010 r. zadeklarowała pakiet 2 Rolnictwo ekologiczne wariant 2.1 - Uprawy rolnicze ( z certyfikatem zgodności ) do powierzchni 22,15 ha, wnioskując o przyznanie pomocy w wysokości 17.498,50 zł.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR decyzją z dnia 27 grudnia 2010 r. przyznał stronie płatność rolnośrodowiskową w wysokości 17.498,50 zł, za pakiet 2 Rolnictwo ekologiczne wariant 2.1 - Uprawy rolnicze (z certyfikatem zgodności) do powierzchni 22,15 ha.

W dniu 9 maja 2011 r.strona złożyła do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej (PROW 2007-2013) na rok 2011. W dołączonej do wniosku Deklaracji pakietów rolnośrodowiskowych w ramach PROW 2007-2013 w roku 2011 rolniczka zadeklarowała pakiet 2 Rolnictwo ekologiczne wariant 2.1 - Uprawy rolnicze (dla których zakończono okres przedstawiania) do powierzchni 22,15 ha, wnioskując o przyznanie pomocy w wysokości 17.498,50 zł.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR decyzją z dnia 8 grudnia 2011 r. przyznał stronie płatność rolnośrodowiskową w wysokości 17.498,50 zł, za pakiet 2 Rolnictwo ekologiczne, wariant 2.1 - Uprawy rolnicze (z certyfikatem zgodności) do powierzchni 22,15 ha, w wysokości 17.498,50 zł.

Następnie, w dniu 10 maja 2012 r. M. K. złożyła do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej (PROW 2007-2013) na rok 2012. W dołączonej do wniosku Deklaracji pakietów rolnośrodowiskowych w ramach PROW 2007-2013 w roku 2012 r zadeklarowała pakiet 2 Rolnictwo ekologiczne wariant 2.1 - Uprawy rolnicze (dla których zakończono okres przedstawiania) do powierzchni 22,15 ha, wnioskując o przyznanie pomocy w wysokości 17.498,50 zł.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR decyzją z dnia 3 stycznia 2013 r. przyznał stronie płatność rolnośrodowiskową w wysokości 17.498,50 zł, za pakiet 2 Rolnictwo ekologiczne wariant 2.1 - Uprawy rolnicze (z certyfikatem zgodności) do powierzchni 22,15 ha, w wysokości 17.498,50 zł.

Organ odwoławczy podkreślił, że M. K. składając po raz pierwszy wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej w 2010 roku, zadeklarowała pakiet 2 Rolnictwo ekologiczne wariant 2.1. - Uprawy rolnicze (bez certyfikatu zgodności) do powierzchni 22,15 ha, wnioskując o przyznanie pomocy w wysokości 17.498,50 zł i do takiej powierzchni otrzymała płatność. Mając na uwadze spełnienie warunków otrzymania płatności, m.in. § 2 ust. 1 rozporządzenia z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 33, poz. 262, z późn. zm.), oraz zgodnie z zapisami zawartymi w części DC wniosku (oświadczenia i zobowiązania), zobowiązała się m.in. do realizacji 5-letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego, które rozpoczęło się w dniu 15 marca 2010 r. Podjęcie takiego zobowiązania jest warunkiem koniecznym dla uzyskania pierwszej oraz kolejnych płatności.

W roku 2013 M. K. nie złożyła wniosku kontynuacyjnego niezbędnego do uzyskania przedmiotowej płatności. W związku z tym organ I instancji stwierdził, że strona nie dotrzymała zobowiązania do przestrzegania warunków uczestnictwa w programie rolnośrodowiskowym przez okres 5 lat od dnia rozpoczęcia jego realizacji.

Jak wyjaśnił organ, zobowiązanie rolnośrodowiskowe zostało określone w art. 39 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z dnia 21 października 2005, str. 1, ze. zm.) i obejmuje wszystkie pakiety i warianty, które realizuje rolnik w gospodarstwie w okresie 5 lat od dnia 15 marca roku, w którym został złożony pierwszy wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej.

Zgodnie z treścią art. 47 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającym szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 368 z 23.12.2006, str. 15, z późn. zm.):

Państwa członkowskie mogą uznać w szczególności następujące kategorie siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, w których nie będą wymagać częściowego lub pełnego zwrotu pomocy otrzymanej przez beneficjenta:

śmierć beneficjenta;

długotrwała niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu;

wywłaszczenie dużej części gospodarstwa, jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu podjęcia zobowiązania;

katastrofa naturalna poważnie dotykająca grunty gospodarstwa;

wypadek powodujący zniszczenie budynków dla zwierząt gospodarskich;

choroba epizootyczna dotykająca część lub całość należącego do rolnika żywego inwentarza.

Przypadki siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności są zgłaszane przez beneficjenta lub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności.

Przepis § 35 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. stanowi, że: "Inną niż wymienione w przepisach rozporządzenia nr 1974/2006 kategorią siły wyższej lub wyjątkową okolicznością, w przypadku wystąpienia której zwrot pomocy nie jest wymagany, jest:

wywłaszczenie części nieruchomości, jeżeli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, uniemożliwiające dalszą realizację tego zobowiązania;

zmiana zasięgu obszarów objętych programami mającymi na celu ograniczenie odpływu azotu ze źródeł rolniczych na obszarach szczególnie narażonych na zanieczyszczenia związkami azotu lub zmiana tych programów;

określenie obszaru, na którym dotychczas było realizowane zobowiązanie rolnośrodowiskowe, jako obszaru zagrożonego erozją wodną, o którym mowa w przepisach o minimalnych normach - w przypadku realizacji pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 8;

4) utrata posiadania gruntów rolnych, na których powinno być realizowane zobowiązanie rolnośrodowiskowe, w wyniku scalenia gruntów dokonanego na podstawie przepisów o scalaniu i wymianie gruntów;

wystąpienie okoliczności określonych w § 5a - w przypadku pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt. 5;

śmierć posiadanego przez rolnika zwierzęcia, za którą rolnik nie ponosi odpowiedzialności - w przypadku realizacji pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 7;

usunięcie posiadanego przez rolnika zwierzęcia z programu ochrony zasobów genetycznych danej rasy z przyczyn niezależnych od rolnika - w przypadku realizacji pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 7.".

8) inna okoliczność, której nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, mająca wpływ na realizację zobowiązania rolnośrodowiskowego i będąca wynikiem przyczyn niezależnych od rolnika;

Organ podzielił stanowisko skarżącej, że powyższe przesłanki nie mają charakteru katalogu zamkniętego, o czym świadczy sformułowanie w "szczególności". Ustawodawca krajowy wskazał okoliczności, które po przyjęciu ich w akcie prawa rangi rozporządzenia uznawane mogłyby być za siłę wyższą.

W przedmiotowej sprawie wygaśnięcie umowy dzierżawy, nastąpiło w dniu 1 września 2012 r., zgodnie z umową dzierżawy, która została zawarta w dniu 1 września 2006 r. na okres sześciu lat i nie została przedłużona. W ocenie organu w tych okolicznościach w sprawie nie ma zastosowania przepis § 45 pkt 8 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r., ponieważ strona powinna się liczyć z możliwością nie przedłużenia umowy dzierżawy. Ponadto warunkiem uznania przez organy siły wyższej, jest zgłoszenie jej wystąpienia przez producenta rolnego w terminie 10 dni roboczych, od dnia w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności.

Tymczasem skarżąca zaprzestała prowadzenia działalności rolniczej na obszarach zadeklarowanych do płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych w dniu 1 września 2012 r., zaś posiadając wiedzę, że umowa nie zostanie przedłużona już w marcu 2012 r. poinformowała o tym organ I instancji we wrześniu następnego roku, po otrzymaniu informacji o wszczęciu postępowania windykacyjnego, a zatem również z uchybieniem kryterium niezwłoczności. W rezultacie powyższy termin nie został dochowany, czego konsekwencją było ustalenie skarżącej kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych.

W konsekwencji nie można mówić o sile wyższej w przypadku nie przedłużenia umowy dzierżawy, ponieważ kształt umowy nie dawał pewności dotrzymania wieloletnich zobowiązań rolnośrodowiskowych i strona powinna się z taką okolicznością liczyć.

W ocenie Dyrektora Oddziału nie można zgodzić się z zarzutami strony zawartymi w odwołaniu, jakoby organ wymagał aby kobieta ciężarna, z zagrożoną ciążą i nowonarodzonym dzieckiem, nieprzerwalnie zajmowała się uprawą ziemi, ponieważ strona osobiście nie musi wykonywać prac polowych, mogąc skorzystać na zasadach ogólnie przyjętych z pomocy innych podmiotów. Natomiast w przypadku długotrwałej niezdolności do pracy powinna zgłosić ww. informację w stosownym terminie.

W rozpatrywanej sprawie nie zaistniały również przesłanki, o których mowa art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 i art. 5 ust 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011, skutkujące brakiem obowiązku zwrotu przez skarżącą nienależnie pobranych płatności. Na podstawie wskazanego przepisu, obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy lub innej władzy oraz jeśli błąd nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika, co w niniejszej sprawie nie znajduje zastosowania, gdyż płatność została przyznana zgodnie z przepisami prawa i nie wynikała z pomyłki organu.

W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku M. K. wniosła o jej uchylenie, zarzucając naruszenie prawa materialnego poprzez błędne zastosowanie lub zastosowanie:

- rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, w tym w szczególności § 39 ust 1 -3 i 6 ,

- § 28 ust 1-3 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz rozwoju obszarów Wiejskich,

- art. 47 Rozporządzenia Komisji WE nr 1874/2006 z dnia 15 grudnia 2006r. ustanawiającym szczegółowe zasady stosowania Rozporządzenia WE nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich,

- naruszenie przepisów postępowania tj. art. 6,7,8,9 K.p.a., poprzez nie powiadomienie skarżącej o jakichkolwiek terminach i obowiązkach w sytuacji , kiedy nie mogła uprawiać ziemi z powodu stanu zdrowia oraz w związku z utratą tytułu prawnego do nieruchomości rolnej.

W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że w latach 2010-2012 złożyła stosowne wnioski na przyznanie płatności rolnośrodowiskowych. W związku ze spełnieniem wszelkich wymagań otrzymała wnioskowane płatności. Program miała realizować przez 5 lat, jednak w 2013 roku nie złożyła wniosku, bowiem po pierwsze była w ciąży i przebywała na zwolnieniu chorobowym, a następnie po urodzeniu dziecka i obecnie na urlopie macierzyńskim, po drugie wydzierżawiający wbrew uprzednim ustaleniom nie przedłużył jej umowy dzierżawy. Powyższe okoliczności bez wątpienia są wyjątkowe, co więcej nieprzewidywalne z chwilą składania wniosku i zobowiązania się do realizowania 5 letniego Programu. Będąc w ciąży i mając noworodka nie jest zdolna nawet w najmniejszym stopniu zajmować się uprawą ziemi ani zarządzaniem w tym zakresie. Wymienione zaś w decyzji przypadki siły wyższej lub wyjątkowe okoliczności, to tylko przykłady, katalog "między innymi", dlatego nie można go traktować jako enumeratywnie wymienionych przyczyn, stanowiących katalog zamknięty. W dużej mierze ocena jest pozostawiona organowi wydającemu decyzję, działającego "uznaniowo", co nie znaczy dowolnie. Natomiast w tym przypadku można mówić o dowolności organu, który wymaga aby kobieta ciężarna, z zagrożoną ciążą i nowonarodzonym dzieckiem, nieprzerwanie zajmowała się uprawą ziemi. Jak wskazała skarżąca, jej przypadek stanowił niewątpliwie długotrwałą niezdolność do wykonywania zawodu rolnika, a fakt, że nie przedłużono jej umowy dzierżawy - utratę posiadania gruntów, na których mogła realizować Program. Jedno i drugie było nie do przewidzenia na etapie składania pierwszego wniosku w 2010 r. Złożyły się na to przyczyny obiektywne i zupełnie niezależne od niej, które uzasadniają zaprzestanie wykonywania planu bez jakiejkolwiek jej winy, tym samym nie może być mowy o kwotach "nienależnie" pobranych z tytułu realizacji planu działalności rolnośrodowiskowej, gdyż zaprzestanie wykonywania planu działalności rolnośrodowiskowej przed upływem terminu jego realizacji, nie było nieuzasadnione.

Wskazała ponadto, że organ w decyzji zarzucił jej, że nie dochowała terminu poinformowania o takiej sytuacji, tymczasem nic na temat obowiązków w tym zakresie nie wiedziała, skoro organ nigdy nie informował o takim obowiązku.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR podtrzymał swoje stanowisko, wnosząc o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę administracji publicznej przez badanie zgodności zaskarżonych decyzji i postanowień z prawem. W wyniku takiej kontroli decyzja lub postanowienie mogą zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., określanej dalej jako p.p.s.a.). Ponieważ prawo wspólnotowe począwszy od dnia 1 maja 2004 r. stało się częścią polskiego porządku prawnego, dokonywana przez Sąd ocena legalności decyzji dotyczy jej zgodności z prawem stanowionym, tak przez polskiego ustawodawcę, jak i ustawodawcę wspólnotowego.

Z przepisu art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a. wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą skargi. Jego wykładnia wskazuje, że Sąd ma nie tylko prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Z drugiej jednak strony granicą praw i obowiązków Sądu wyznaczoną w art. 134 § 1 p.p.s.a. jest zakaz wkraczania w sprawę nową. Granice te zaś wyznaczone są dwoma aspektami mianowicie: legalnością działań organu podatkowego oraz całokształtem aspektów prawnych tego stosunku prawnego, który był objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia. Powyższe oznacza, że Sąd naruszyłby ten przepis jedynie wówczas, gdyby przekroczył określone wyżej granice danej sprawy albo gdyby ograniczył się w ocenie legalności tylko do zarzutów i wniosków skargi.

Posiadając tak określony zakres swojej kognicji Sąd uznał, że w ustalonym stanie faktycznym skarga nie zasługuje na uwzględnienie, zaś zaskarżona decyzja nie narusza prawa, co byłoby podstawą wyeliminowania jej z obrotu prawnego.

Na wstępie należy wskazać, że płatności rolnośrodowiskowe zostały skarżącej przyznane na podstawie ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, ze środków z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich ( Dz.U. Nr 64, poz. 427 z późn. zm. - dalej: EFRROW ) oraz ze środków krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy UE. Szczegółowe zasady i warunki udzielania, wstrzymywania, zawieszania, zwracania i zmniejszania tej pomocy określone zostały w drodze rozporządzenia wydanego dnia 26 lutego 2009 r. przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 ( Dz.U. Nr 33,poz.262 ), zastąpionego następnie rozporządzeniem z dnia 13 marca 2013 r. Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolno środowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013. ( Dz.U z 2013 r., poz. 361 - dalej: "rozporządzenie rolnośrodowiskowe"), wydanym z upoważnienia zawartego w art. 29 ust. 1 ww. ustawy.

W niniejszej sprawie bezsporne jest, że strona skarżąca przerwała w 2013 r. realizację pięcioletniego programu rolnośrodowiskowego, zapoczątkowanego w roku 2010. Stało się tak, jak twierdzi skarżąca, wskutek wyjątkowych okoliczności spowodowanych po pierwsze ciążą, przebywaniem na zwolnieniu lekarskim, a następnie po urodzeniu dziecka na urlopie macierzyńskim. Po drugie, umowa dzierżawy zawarta w dniu 1 września 2006 r. na okres sześciu lat, wbrew wcześniejszym ustaleniom, nie została przez wydzierżawiającego przedłużona, przy czym jej wypowiedzenie nastąpiło w marcu 2012 r.

Naturalną konsekwencją zaprzestania wykonywania zobowiązania, o którym mowa, co przejawiało się także brakiem kolejnego wniosku o płatności na następny rok, było wszczęcie przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR, z urzędu postępowania administracyjnego, zawiadomieniem datowanym na dzień 10 września 2013 r. w związku z realizacją programu rolnośrodowiskowego, następnie przerwanego, które zostało poprzedzone informacją z dnia 25 lipca 2013 r. o możliwości dokonania zwrotu nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności.

Wbrew odmiennemu stanowisku skarżącej, w sprawie tej organy ARiMR dokonały ustaleń w pełni wystarczających do podjęcia niewadliwego rozstrzygnięcia, kierując się rozwiązaniami wynikającymi z prawidłowo wskazanych aktów prawnych, które legły u podstaw wydanych decyzji.

Z treści § 46 pkt 1 rozporządzenia rolno środowiskowego wynika, że do przyznawania i zwrotu płatności rolnośrodowiskowej w sprawach objętych postępowaniami wszczętymi i niezakończonymi ostateczną decyzją przez dniem wejścia w życie rozporządzenia, stosuje się przepisy rozporządzenia, o którym mowa w § 58. A zatem w sprawie należało stosować przepisy aktualnie obowiązującego rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013r.

Sytuacje, kiedy płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi, określone zostały w § 39 tego rozporządzenia. Za Dyrektorem ARiMR wypada w pierwszej kolejności podkreślić znaczenie rozwiązania przyjętego w § 39 ust. 2 pkt 4, stosownie do którego, płatność podlega zwrotowi między innymi wówczas, gdy rolnik nie złożył wniosku o przyznanie kolejnej płatności rolnośrodowiskowej za realizację danego wariantu albo informacji, o której mowa w § 23 ust. 3. Uwzględnienia wymaga ponadto powinność informowania Agencji przez beneficjenta o każdym fakcie, który ma wpływ na przyznanie, przedłużanie, korzystanie lub dalsze wypłacanie płatności rolnośrodowiskowej, wynikająca z zapisów zamieszczonych w części XI wniosku.

W świetle przytoczonych przepisów i dodatkowych zobowiązań przyjmowanych przez rolnika składającego pierwotny wniosek o płatność rolnośrodowiskową jest oczywiste, że w razie zaprzestania bez poinformowania organów Agencji o przyczynach tego stanu, istnieje - co do zasady - podstawa do wydania decyzji określającej wysokość kwoty pobranych płatności przypadających do zwrotu.

Zarówno wspólnotowy, jak i rodzimy prawodawca przewidział oczywiście sytuacje, których wystąpienie wykluczy możliwość żądania przez organy zwrotu płatności. Zważywszy na okoliczności rozpoznawanej sprawy, podkreślenia wymaga, że słusznie przyjął organ drugiej instancji, że nie zachodzą żadne okoliczności tego typu wskazane w § 39 ust. 4 rozporządzenia rolnośrodowiskowego.

Ze względu na powoływanie się przez skarżącą twierdzeń związanych z jej ciążą, przebywaniem na długotrwałym zwolnieniu lekarskim, a następnie po urodzeniu dziecka na urlopie macierzyńskim, wypowiedzeniem umowy dzierżawy, a zatem istnienia zdaniem strony "siły wyższej" - co zauważył też Dyrektor ARiMR w uzasadnieniu kontrolowanej przez Sąd decyzji, wskazać należy, że zgodnie z treścią art. 47 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającym szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 368 z 23.12.2006, str. 15, z późn. zm.):

1.Państwa członkowskie mogą uznać w szczególności następujące kategorie siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, w których nie będą wymagać częściowego lub pełnego zwrotu pomocy otrzymanej przez beneficjenta:

a) śmierć beneficjenta;

b) długotrwała niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu;

c) wywłaszczenie dużej części gospodarstwa, jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu podjęcia zobowiązania;

d) katastrofa naturalna poważnie dotykająca grunty gospodarstwa;

e) wypadek powodujący zniszczenie budynków dla zwierząt gospodarskich;

f) choroba epizootyczna dotykająca część lub całość należącego do rolnika żywego inwentarza.

2.Przypadki siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności są zgłaszane przez benefi cjenta lub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organo wi, wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności.

Z kolei § 35 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. stanowi, że: "Inną niż wymienione w przepisach rozporządzenia nr 1974/2006 kategorią siły wyższej lub wyjątkową okolicznością, w przypadku wystąpienia której zwrot pomocy nie jest wymagany, jest:

1) wywłaszczenie części nieruchomości, jeżeli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, uniemożliwiające dalszą realizację tego zobowiązania;

2) zmiana zasięgu obszarów objętych programami mającymi na celu ograniczenie odpływu azotu ze źródeł rolniczych na obszarach szczególnie narażonych na zanieczyszczenia związkami azotu lub zmiana tych programów;

3) określenie obszaru, na którym dotychczas było realizowane zobowiązanie rolnośrodowiskowe, jako obszaru zagrożonego erozją wodną, o którym mowa w przepisach o minimalnych normach - w przypadku realizacji pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 8;

4) utrata posiadania gruntów rolnych, na których powinno być realizowane zobo wiązanie rolnośrodowiskowe, w wyniku scalenia gruntów dokonanego na pod stawie przepisów o scalaniu i wymianie gruntów;

5) wystąpienie okoliczności określonych w § 5a - w przypadku pakietu wymienio nego w § 4 ust. 1 pkt. 5;

6) śmierć posiadanego przez rolnika zwierzęcia, za którą rolnik nie ponosi odpo wiedzialności - w przypadku realizacji pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 7;

7) usunięcie posiadanego przez rolnika zwierzęcia z programu ochrony zasobów genetycznych danej rasy z przyczyn niezależnych od rolnika - w przypadku realizacji pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 7;

8) inna okoliczność, której nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia reali- zacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, mająca wpływ na realizację zobo- wiązania rolnośrodowiskowego i będąca wynikiem przyczyn niezależnych od rolnika;

Sąd, podobnie jak organ odwoławczy, podziela pogląd skarżącej, że powyższe przesłanki nie mają charakteru zamkniętego, o czym świadczy sformułowanie: "w szczególności".

Jak trafnie wskazał organ odwoławczy, w przedmiotowej sprawie nie może jednak mieć zastosowania przepis § 45 pkt. 8 rozporządzenia z 2013 r.

Skoro skarżąca zawarła w dniu 1 września 2006 r. umowę dzierżawy na czas określony do dnia 1 września 2012 r.( o rozwiązaniu, której powzięła wiadomość już w marcu 2012 r.), to po pierwsze: podchodząc racjonalnie do podjętego zobowiązania, powinna przewidzieć, że umowa ta nie zostanie przedłużona. Po drugie: fakt wypowiedzenia umowy nie może być traktowany jako "siła wyższa".

Niewątpliwie w doktrynie prawniczej brak pełnej definicji tego pojęcia. Niemniej jednak w odczuciu powszechnym przyjmuje się, że "siła wyższa" to ogólne określenie przyczyny sprawczej zdarzenia o charakterze przypadkowym lub naturalnym, nie do uniknięcia, takiego, nad którym człowiek nie panuje (vis maior, quae humana infirmitas resistere non potest). "Siła wyższa" to zjawisko, które powoduje zwolnienie kogoś z odpowiedzialności. Jako przykład można podać powódź, huragan, trzęsienie ziemi, sztorm, śnieżyca itp. Termin "siła wyższa" nie obejmuje jednak sytuacji, które można było przewidzieć wiedząc o naturze zobowiązania, a z taką sytuacją mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie.

Niewątpliwie, skarżąca przed złożeniem wniosku o przyznanie płatności posiadała wiedzę co do terminu obowiązywania umowy dzierżawy, tym samym, w ocenie Sądu, fakt jej nie przedłużenia nie jest zjawiskiem wyjątkowym, uzasadniającym odstąpienie przez organy od czynności związanych z odzyskaniem nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych.

Pozbawiony jest jakichkolwiek racji argument skarżącej, wywodzony w kategoriach "siły wyższej" z faktu przebywania przez nią w ciąży, w jej następstwie długotrwałego zwolnienia lekarskiego, czy wreszcie korzystania z urlopu macierzyńskiego, jako podstawy do nierealizowania podjętego 5 - letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego. Prawidłowo organy uznały, że te okoliczności nie mieszczą się w kategoriach "długotrwałej niezdolności beneficjenta do wykonywania zawodu rolnika (art. 47 ust. 1 lit. "b" rozporządzenia Nr 1974/20060) lub innej okoliczności, której nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, mającą wpływ na realizację tego zobowiązania i będąca wynikiem przyczyn niezależnych od rolnika (§ 45 pkt 8 rozporządzenia rolnośrodowiskowego).

W pełni należy się zgodzić ze stanowiskiem organów, że w realiach tej konkretnej sprawy przesądzające znaczenie ma wymóg pisemnego powiadomienia organu o przyczynie zaprzestania realizacji podjętego programu rolnośrodowiskowego. Tego wymogu skarżąca zaś nie spełniła, bowiem z akt administracyjnych sprawy wynika, że takie powiadomienie złożyła dopiero po zawiadomieniu jej przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR o możliwości dobrowolnego dokonania zwrotu nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności, które otrzymała w dniu 11 września 2013 roku. Słusznie, w konsekwencji takiej oceny, zastosowały organy przepis art. 29 ust. 1 i 2 ustawy o Agencji, przewidujący decyzyjny tryb ustalania nienależnych pobranych płatności.

Dyrektor ARiMR trafnie przyjął ponadto, że w rozpatrywanej sprawie nie zaistniały również przesłanki, o których mowa art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 i art. 5 ust 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011, skutkujące brakiem obowiązku zwrotu przez skarżącą nienależnie pobranych płatności. Na podstawie wskazanego przepisu, obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy lub innej władzy oraz jeśli błąd nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika, co w niniejszej sprawie nie znajduje zastosowania, gdyż płatność została przyznana zgodnie z przepisami prawa i nie wynikała z pomyłki organu.

Zgodnie z art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. UE L 312 z 23.12.1995 r.): 1. Okres przedawnienia wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości określonej w art. 1 ust. 1. Zasady sektorowe mogą jednak wprowadzić okres krótszy, który nie może wynosić mniej niż trzy lata.

W przypadku nieprawidłowości ciągłych lub powtarzających się okres przedawnienia biegnie od dnia, w którym nieprawidłowość ustała. W przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia w każdym przypadku biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu.

Przerwanie okresu przedawnienia jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości. Po każdym przerwaniu okres przedawnienia biegnie na nowo. Upływ terminu przedawnienia następuje najpóźniej w dniu, w którym mija okres odpowiadający podwójnemu terminowi okresu przedawnienia, jeśli do tego czasu właściwy organ władzy nie wymierzył kary; nie dotyczy to przypadków, w których postępowanie administracyjne zostało zawieszone zgodnie z art. 6 ust. 1.

W odniesieniu do płatności w ramach PRO W 2007 - 2013 przez dzień ostatecznego zakończenia programu należy rozumieć datę, do której możliwe jest dokonywanie wypłat w ramach programu, tj. nie wcześniej niż 31 grudnia 2015 r.

Odnosząc się natomiast do zarzutów naruszenia przepisów postępowania, Sąd w zakresie wskazanym przez skarżącą ich nie podzielił, co więcej nie dopatrzył się naruszenia innych zasad postępowania, które to naruszenie niewątpliwie mogłoby skutkować wyeliminowaniem zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.

Końcowo, w nawiązaniu do podnoszonych przez pełnomocnika skarżącej na rozprawie w dniu 3 września 2014r. argumentów, dotyczących braku możliwości wykonywania przez skarżącą zawodu rolnika, faktu, że środki uzyskane z dopłat w połowie przeznaczała na zapłatę czynszu dzierżawy, w połowie na środki ochrony roślin i wynajem sprzętu rolniczego, wskazać należy, że kwestie te nie mają żadnego wpływu na wynik sprawy. Niemniej jednak, okoliczności związane z sytuacją finansową skarżącej, mogą być rozważane w odrębnym postępowaniu administracyjnym prowadzonym przez właściwy organ w sprawie udzielenia ulgi w spłacie, skoro kwota nienależnie pobranych płatności została ustalona decyzją administracyjną.

Mając powyższe na uwadze, Sąd nie znalazł podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji i na podstawie art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę jako bezzasadną.