Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 912/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-02-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6163 Gospodarowanie nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 63 § 2
journal: Dz.U. 1991 nr 107 poz 464
law: Ustawa z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zofia Flasińska (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Barbara Adamiak Sędzia del. WSA Piotr Broda Protokolant starszy asystent sędziego Elżbieta Granatowska po rozpoznaniu w dniu 6 lutego 2019 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej Z. T. i J. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 września 2016 r. sygn. akt IV SA/Wa 1427/16 w sprawie ze skargi Z. T. i J. J. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 30 września 2016 r., sygn. akt IV SA/Wa 1427/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Z. T. i J. J. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2016 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji.

Wyrok ten został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Decyzją z dnia [...] marca 2016 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] listopada 2015 r. umarzającą postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewódzkiej Komisji ds. Uwłaszczenia w B. z dnia [...] listopada 1973 r., utrzymującej w mocy akt własności ziemi Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. z dnia [...] września 1973 r., wydany na podstawie ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250).

W uzasadnieniach obu decyzji Minister podał, że stosownie do art. 63 § 2 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnych Skarbu Państwa (Dz. U. z 2015 r., poz. 1014 ze zm.) od dnia 1 stycznia 1992 r., tj. od wejścia w życie tej ustawy, do ostatecznych decyzji wydanych na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250 ze zm.) nie stosuje się przepisów kodeksu postępowania administracyjnego dotyczących m.in. stwierdzenia nieważności decyzji. Regulacja ta oznacza, iż od dnia wejścia w życie tego przepisu nie ma prawnej możliwości wzruszania aktów własności ziemi, wydawanych na podstawie ustawy z 26 października 1971 r.

W skardze do sądu administracyjnego pełnomocnik Z. T. oraz J. J. zarzucił: rażące naruszenie prawa materialnego, tj. art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz art. 6 i 14 Konwencji tj. prawa do poszanowania mienia oraz prawa do rzetelnego procesu sądowego; naruszenie podstawowych zasad postępowania administracyjnego tj. art. 7, 8, 10 k.p.a., przez niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, brak wnikliwego zbadania sprawy i jej umorzenie bez wcześniejszego zapoznania się z materiałem dowodowym w sprawie; naruszenie art. 77 k.p.a., zobowiązującego organ administracji publicznej do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, zgodnie z zasadami swobodnej oceny dowodów; naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. przez odmowę usunięcia z obrotu prawnego decyzji, która jest sprzeczna z obowiązującym w dacie wydania decyzji prawem krajowym i nigdy nie powinna była zapaść, z uwagi na to, iż nie spełniała dwóch kluczowych przesłanek art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 26 października 1971 r o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych - tj. B. J. nigdy nie był rolnikiem, ani nie władał nieruchomością jako posiadacz samoistny.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie została oparta na uzasadnionych podstawach.

Sąd zauważył z urzędu, że Minister trafnie potraktował wniosek skarżących jako żądanie stwierdzenia nieważności przedmiotowego aktu własności ziemi. Organ powinien więc rozstrzygnąć na podstawie art. 61 a § 1 k.p.a. i odmówić wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewódzkiej Komisji ds. Uwłaszczenia w B. z dnia [...] listopada 1973 r., nie zaś umarzać postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Uchybienie to jednakże, w ocenie Sądu, nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy.

Sąd zauważył, że postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po A. J. zostało wydane już w dniu [...] września 1992 r., spadkobiercy zaś wystąpili z wnioskiem o stwierdzenie nieważności owego aktu własności ziemi dopiero [...] lipca 2015 r.

W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie nie może wywrzeć zamierzonego skutku powoływanie się na art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Europejski Trybunał Praw Człowieka w swym orzecznictwie zwraca szczególną uwagę na prymat stabilności stosunków własnościowych. Podstawowe znaczenie ma zatem, by roszczenie zgłoszone w oparciu o art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji było aktualne, a więc zaistniało po dacie jego ratyfikacji przez dane państwo. Polska przyjęła Protokół nr 1 do Konwencji w 1994 r. (Dz. U. Z 1995 r., Nr 36, poz. 175, zmieniony w myśl postanowień Protokołu nr 11 – ETS nr 155 – Dz. U. z 1998 r., Nr 147, poz. 962), a więc już po uchwaleniu ustawy z dnia 19 października 1991 roku o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw. Od dnia wejścia w życie art. 63 ust. 2 tej ustawy (tj. od dnia 1 stycznia 1992 r.) nie ma prawnej możliwości skutecznego wzruszenia w postępowaniach nadzwyczajnych (w trybie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego) decyzji wydanych na podstawie wspomnianej ustawy z dnia 26 października 1971 r., które uzyskały przymiot ostateczności. Wskazane roszczenie nie miało zatem przymiotu aktualności, powstało bowiem przed datą ratyfikacji art. 1 Protokołu nr 1 do tej Konwencji przez Polskę. Trzeba mieć przy tym na względzie, że art. 1 Protokołu nr 1 do tej Konwencji nie służy ochronie spadkobierców. Wobec tego nietrafne było także powoływanie się na art. 6 Konwencji gwarantujący prawo do rzetelnego procesu sądowego oraz na art. 14 Konwencji zawierający zakaz dyskryminacji.

Zdaniem Sądu, trafnie przyjął zatem Minister (skoro już błędnie wszczął nieważnościowe postępowanie), że nie ma możliwości jego prowadzenia. Z woli ustawodawcy, trybów nadzwyczajnych przewidzianych w postępowaniu administracyjnym w zakresie wzruszania ostatecznych decyzji (aktów własności ziemi) nie stosuje się, chociażby te decyzje były dotknięte takimi kwalifikowanymi wadami, które w innych sytuacjach niż uregulowane przepisami art. 63 ust. 2 i 3 cytowanej ustawy z dnia 19 października 1991 r., skutkowałyby stosowaniem tych trybów.

Skargę kasacyjną od tego wyroku wnieśli Z. T. i J. J., zarzucając Sądowi I instancji:

1) niedostrzeżenie przez Sąd I instancji naruszenia przepisów prawa materialnego przez organ administracji II instancji, które to naruszenie w sposób istotny wpłynęło na wynik sprawy, tj. art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji, podczas gdy inne grupy społeczeństwa wywłaszczone np. na podstawie tzw. Dekretu Bieruta nadal korzystają z prawa wzruszenia w trybie nadzwyczajnym prawomocnych decyzji administracyjnych oraz 32 ust. 1 i 2 Konstytucji (zakaz dyskryminacji) oraz 14 i 6 Konwencji tj. zasady zakazu dyskryminacji, równości wobec prawa w tym do poszanowania mienia oraz prawa do rzetelnego procesu sądowego (mimo iż zgodnie z art. 91 ust. 2 Konstytucji RP umowa międzynarodowa ratyfikowana za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie ma pierwszeństwo przed ustawą, jeżeli ustawy tej nie da się pogodzić z umową) przez nieuwzględnienie, iż przepis art. 63 § 2 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa uniemożliwia ochronę własności równą dla wszystkich albowiem nie zapewnia jej i odbiera prawo do rzetelnego procesu sądowego pokrzywdzonym w sprawach, w których podstawą wywłaszczenia były przepisy ustawy z dnia 26 października 1971 roku o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych, przy czym bez znaczenia jest, iż wszyscy w tej grupie podlegają tym samym ograniczeniom;

2) niedostrzeżenie przez Sąd I instancji naruszenia przez organ administracji II instancji prawa materialnego, które to naruszenie w sposób istotny wpłynęło na wynik sprawy, tj. artykułu 156 § 1 pkt 2 k.p.a. przez odmowę usunięcia z obrotu prawnego decyzji, która jest sprzeczna z obowiązującym w dacie wydania decyzji prawem krajowym i nigdy nie powinna była zapaść z uwagi na to, iż nie spełniała dwóch kluczowych przesłanek art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych tj. B. J. nigdy nie był rolnikiem ani nie władał nieruchomością jako posiadacz samoistny.

Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na ich rzecz kosztów postępowania za obie instancje.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, iż fakt, iż do ratyfikacji Protokołu nr 1 do Konwencji doszło już po uchwaleniu ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa nie oznacza, iż w niniejszej sprawie nie możemy stosować zapisów Konwencji i jej Protokołu 1 dla ustalenia naruszenia prawa. Polska faktycznie uznała jurysdykcję Trybunału dnia 30.04.1993 r. (Konwencja ratyfikowana została w 1993 r., a Protokół nr 1 w 1994 r.). Zatem Trybunał rozpatruje wszelkie skargi dotyczące zdarzeń, faktów i czynów jakie miały miejsce po tej dacie. Przedmiotem skargi nie było jednak wydanie aktu własności ziemi w 1973 r., czy wejście w życie ustawy z 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, a decyzja administracyjna z 2016 r. umarzająca postępowanie w sprawie. Decyzja ta ewidentnie naruszała art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, a także akty wyższe niż ustawa, na podstawie której wydano decyzję tj. zapisy Konstytucji RP z 1997 r. w zakresie ochrony prawa własności tj. art. 64. 1 i zasady równej dla wszystkich ochrony prawnej własności (pkt 2 w/w artykułu), czego nie dostrzegł Sąd I instancji.

Zapis art. 63 § 2 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, w świetle orzecznictwa Trybunalu Konstytucyjnego (wyrok z dnia 22 lutego 2000 r., SK 13/98 oraz z dnia 15 maja 2000 r., SK 29/99), w praktyce uniemożliwia ochronę własności oraz odbiera prawo do rzetelnego procesu sądowego pokrzywdzonym w sprawach, w których podstawą wywłaszczenia były przepisy ustawy z dnia 26 października 1971 roku o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych. Art. 63 ust. 2 i 3 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa stanowi rażące naruszenie prawa do poszanowania mienia oraz prawa do rzetelnego procesu sądowego określonych w Konstytucji i art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Przepis art. 63 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 19 października 1991 r. nie powinien być stosowany, ponieważ nie da się on pogodzić z zasadą zakazu dyskryminacji określoną w Konstytucji RP - art. 32 ust. 1 i 2. W/w orzeczenia TK z 2000 r. godzą zatem w naczelne zasady Konstytucji, a w szczególności zasadę równości wobec prawa, gdyż w przypadku wywłaszczeń dokonywanych na gruncie innych przepisów, np. dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze Warszawy, dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej nadal istnieje możliwość wzruszenia decyzji wydanych i to na podstawie znacznie starszych aktów prawnych.

Brak też podstaw by czynić zarzut skarżącym, iż nie skorzystali z możliwości wzruszenia decyzji do końca 1991 r. albowiem musieliby przewidzieć, iż ich uprawnienia będą ograniczone w "nowym ustroju", a w "starym" dochodzenie ich było bezskuteczne, na co wskazuje choćby rozstrzygnięcie w sprawie odwołania A. J. Rozstrzygnięcie komisji odwoławczej - wobec oczywistego naruszenia prawa - oceniać należy jako skrajnie nieracjonalne. Przyczyny nieracjonalności leżały raczej nie po stronie orzekających, a po stronie systemu panującego w czasie, w którym zostały wydane. W tym sensie skarżący nie mieli podstaw przypuszczać, iż mogą skutecznie wzruszyć akt własności ziemi w "starym ustroju".

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwonych podstaw.

Nietrafny jest zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz art. 14 i 6 Konwencji. Sąd I instancji prawidłowo przyjął, że przepisy Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności i protokołów dodatkowych do tej Konwencji nie mają w tej sprawie zastosowania ratione temporis. Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzona w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. weszła w życie w stosunku do Rzeczypospolitej Polskiej dnia 19 stycznia 1993 r. (oświadczenie rządowe z dnia 7 kwietnia 1993 r. - Dz. U. Nr 61, poz. 285), natomiast Protokół Nr 1 do Konwencji wszedł w życie w stosunku do Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 10 października 1994 r. (Dz. U. Nr 36, poz. 175). Przepisy Konwencji mają zastosowanie tylko do takich naruszeń praw i wolności, które miały miejsce po wejściu w życie Konwencji wobec danego państwa. Punktem wyjścia dla określenia jurysdykcji ratione temporis jest więc moment zaistnienia faktów stanowiących naruszenie któregoś z praw czy wolności gwarantowanych przez Konwencję (L. Garlicki [w:] Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Tom I. Komentarz do artykułów 1–18 pod red. L. Garlickiego, Warszawa 2010, s. 45, wyrok ETPCz z 8 marca 2006 r. w sprawie Blecić przeciwko Chorwacji, skarga nr 59532/00, § 70). Kwestionowany przez stronę skarżącą przepis art. 63 ust. 2 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 2015 r., poz. 1014 ze zm.) wszedł w życie 1 stycznia 1992 r., a więc przed wejściem w życie w stosunku do Polski Konwencji oraz Protokołu Nr 1. W myśl tego przepisu do ostatecznych decyzji wydanych na podstawie ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250) nie stosuje się przepisów k.p.a. dotyczących wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności i uchylenia lub zmiany decyzji. W skardze kasacyjnej wskazano, że źródłem naruszenia Konwencji nie było wejście w życie art. 63 ust. 2 ustawy z 19 października 1991 r., lecz wydanie przez organ zaskarżonej decyzji z dnia [...] marca 2016 r. o umorzeniu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewódzkiej Komisji ds. Uwłaszczenia w B. z dnia [...] listopada 1973 r. Zauważyć jednak należy, iż wskazana decyzja o umorzeniu postępowania administracyjnego jest jedynie decyzją procesową, mającą charakter deklaratoryjny, gdyż to z przepisu prawa wynika brak możliwości prowadzenia postępowania administracyjnego w tego rodzaju sprawach. Zatem decyzja z 2016 r. nie mogłaby stanowić źródła naruszenia Konwencji, zwłaszcza, że dla zastosowania Konwencji istotna jest data zaistnienia faktów lub sytuacji naruszających Konwencję, a nie data oceny tego naruszenia przez władze krajowe.

W odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji RP, wskazać należy, iż w wyroku z dnia 22 lutego 2000 r., sygn. akt SK 13/98 Trybunał Konstytucyjny uznał, że art. 63 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa nie jest niezgodny z art. 64 i art. 2 Konstytucji. Sądy administracyjne są związane tym wyrokiem na mocy art. 190 ust. 1 Konstytucji. Ponadto w wyroku z dnia 15 maja 2000 r., sygn. akt SK 29/99 Trybunał Konstytucyjny orzekł, iż wskazany przepis jest zgodny z art. 77 ust. 2 Konstytucji i nie jest niezgodny z art. 77 ust. 1 oraz z art. 78 Konstytucji. W uzasadnieniach obu tych wyroków Trybunał podkreślał, że wydane na podstawie ustawy z 26 października 1971 r. ostateczne decyzje administracyjne o nadaniu własności gospodarstw rolnych ich samoistnym posiadaczom mogły być podważane w drodze nadzwyczajnych środków ich zaskarżenia jeszcze po uchyleniu tej ustawy w 1982 r. – do końca 1991 r. Był to wystarczająco długi okres czasu dla zapewnienia osobom zainteresowanym możliwości skorzystania z przysługujących im środków wzruszenia ostatecznych decyzji administracyjnych o nadaniu własności gospodarstwa rolnego jego samoistnemu posiadaczowi. Wprowadzone w 1991 r. ograniczenia były konieczne z uwagi na wartość, jaką jest stabilność stosunków prawnych oraz rosnące z czasem trudności dowodowe w prowadzeniu ewentualnego nadzwyczajnego postępowania weryfikacyjnego, a także na potrzebę ochrony praw nabytych przez osoby trzecie.

Niezasadny jest również zarzut naruszenia przez Sąd I instancji 32 ust. 1 i 2 Konstytucji RP. Przepisy te stanowią, iż wszyscy są wobec prawa równi. Wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne (art. 32 ust. 1). Nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny (art. 32 ust. 2). O naruszeniu tych przepisów można mówić, gdy doszło do różnego traktowania osób znajdujących się w podobnych sytuacjach. Takie zróżnicowanie jest dyskryminacyjne, tylko jeśli opiera się na określonych cechach osobistych oraz nie posiada obiektywnego i rozsądnego uzasadnienia. Z art. 32 ust. 1 Konstytucji wynika, że wszystkie podmioty prawa charakteryzujące się w równym stopniu daną cechą istotną (relewantną) powinny być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez zróżnicowań, zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących. To znaczy, że podmioty należące do tej samej kategorii muszą być traktowane równo, zaś podmioty należące do różnych kategorii mogą być traktowane różnie (por. wyroki TK z: 13 grudnia 2007 r., SK 37/06; 26 lutego 2008 r., SK 89/06; 22 lipca 2008 r., P 41/07; 11 maja 2010 r., SK 50/08 oraz 23 listopada 2010 r., K 5/10). W odniesieniu do niektórych, określonych przedmiotowo decyzji ostatecznych, najczęściej dotyczących praw do nieruchomości, ustawodawca zamknął możliwość ich wzruszenia w nadzwyczajnych trybach postępowania administracyjnego po upływie pewnego okresu czasu ze względu na zasadę pewności prawa (bezpieczeństwa prawnego). W tej sprawie dotyczy to decyzji wydanych na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych. Podobną regulację wykluczającą wzruszenie w trybach nadzwyczajnych decyzji o zatwierdzeniu projektu scalenia lub wymiany gruntów po upływie 5 lat od kiedy stała się ostateczna zawarto w art. 33 ust. 2 ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o scalaniu i wymianie gruntów (Dz. U. z 2014 r. poz. 700 ze zm.) oraz w art. 8 o ustawy z dnia 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych (Dz. U. z 2016 r., poz. 703 ze zm.) obowiązującym od dnia 1 stycznia 2016 r. w odniesieniu do decyzji o ustaleniu, które nieruchomości stanowią wspólnotę gruntową, ustaleniu wykazu uprawnionych do udziału we wspólnocie gruntowej oraz wykazu obszarów gospodarstw rolnych przez nich posiadanych i wielkości przysługujących im udziałów we wspólnocie. Sytuacja prawna podmiotów domagających się wzruszenia tego rodzaju decyzji jest jednakowa. Wszystkie osoby, które powołują się na wydanie aktów własności ziemi z rażącym naruszeniem prawa są w takiej samej sytuacji prawnej, gdyż nie mogą żądać wszczęcia postępowania nieważnościowego w tego rodzaju sprawach, zatem nie można mówić w tej sytuacji o naruszeniu zasady równości wobec prawa.

Strona skarżąca upatruje naruszenia konstytucyjnych zasad równości i niedyskryminacji w tym, że w przypadku wywłaszczeń dokonywanych na gruncie innych przepisów, np. dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze Warszawy, dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej nadal istnieje możliwość wzruszenia decyzji wydanych i to na podstawie znacznie starszych aktów prawnych. Podkreślenia wymaga, że ustawa z 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych była ustawą uwłaszczeniową, na jej podstawie państwo nadawało samoistnym posiadaczom własność gospodarstw rolnych, a nie pozbawiało ich własności. Nie można więc tej ustawy porównywać z aktami nacjonalizacyjnymi i wywłaszczeniowymi. Trudno się zgodzić z autorem skargi kasacyjnej, że poprzednik prawny skarżących został wywłaszczony, gdyż nie był on właścicielem nieruchomości, do której jego spadkobiercy roszczą sobie prawa. Nieruchomość ta była własnością państwa i została przyznana przez państwo decyzją administracyjną innej osobie. W obecnym stanie prawnym nie ma jednak już możliwości prawnych do wzruszenia tego rodzaju decyzji, nawet jeśli zostały wydane z naruszeniem prawa.

A.J. miał dostatecznie długi czas - ponad 18 lat na doprowadzenie do wzruszenia decyzji z dnia [...] listopada 1973 r. na drodze administracyjnej lub dochodzenia swoich praw na drodze postępowania przed sądem cywilnym, lecz z tej możliwości nie skorzystał. Twierdzenie pełnomocnika skarżących, że dochodzenie przez niego praw w "starym" ustroju byłoby bezskuteczne w żaden sposób nie usprawiedliwia jego bezczynności.

W związku z powyższym nietrafny jest również zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. przez odmowę usunięcia z obrotu prawnego decyzji, która jest sprzeczna z obowiązującym w dacie wydania decyzji prawem krajowym. Przepis ten nie miał w tej sprawie zastosowania, gdyż przedmiotem kontroli Sądu była decyzja procesowa o umorzeniu postępowania administracyjnego ze względu na brak możliwości prowadzenia postępowania o stwierdzenie nieważności aktu własności ziemi. Organ nie mógł więc w tym postępowaniu oceniać przesłanek z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302), orzekł jak w sentencji.