Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt I SA/Go 342/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2017-12-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 13 par 1
journal: Dz.U. 2016 poz 599
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Skupień Sędziowie Sędzia WSA Krystyna Skowrońska – Pastuszko (spr.) Sędzia WSA Anna Juszczyk - Wiśniewska Protokolant Sekretarz sądowy Alicja Rakiej po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 grudnia 2017 r. sprawy ze skargi L.K., W.K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z egzekucji wierzytelności pieniężnych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] czerwca 2017 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] lutego 2017 r., którym nie wyrażono zgody na zwolnienie spod zajęcia wynagrodzenia za pracę L.K. i świadczenia rentowego W.K. zajętych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym przeciwko ww. zobowiązanym z tytułu nieuregulowanego podatku dochodowego za 2010 r.

Z akt sprawy wynika, że organ egzekucyjny prowadził postępowanie egzekucyjne wobec L. i W.K. w zakresie wymagalnych zaległości w podatku dochodowym za 2010 rok.

Egzekucję wszczęto na podstawie - wystawionych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego - tytułów wykonawczych o nr [...] oraz [...], przez dokonanie w dniu [...] grudnia 2016 r. zajęcia wynagrodzenia za pracę L.K., a w dniu [...] grudnia 2016r. świadczenia rentowego W.K.. Zawiadomienia o zajęciu świadczenia rentowego i wynagrodzenia za pracę wraz z odpisami tytułów wykonawczych zobowiązani odebrali w dniu 27 grudnia 2016 r.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych zrealizował zawiadomienie o zajęciu, przekazując odpowiednio kwoty z zajętego świadczenia zobowiązanego, tj. w dniu [...] stycznia 2017 r. kwotę 169,18 zł oraz w dniu [...] lutego 2017 r. kwotę 169,18 zł (zwróconą następnie na rachunek dłużnika zajętej wierzytelności z uwagi na całkowite uregulowanie zaległości). Pracodawca L.K. tytułem realizacji zajętego wynagrodzenia przekazał z kolei na rachunek bankowy organu egzekucyjnego odpowiednio: w dniu [...] grudnia 2016 r. kwotę 330,41 zł; w dniu [...] stycznia 2017 r. kwotę 1.163,26 zł oraz w dniu [...] lutego 2017 r. kwotę 125,41 zł.

Egzekucja została zakończona poprzez całkowite uregulowanie należności przez dłużników zajętej wierzytelności w dniu [...] lutego 2017 r. - tytuły zostały zamknięte.

L. i W.K. pismem z dnia [...] grudnia 2016 r. (wpływ do organu 2 stycznia 2017r.) wystąpili z wnioskiem o zaprzestanie egzekucji wskazując, że tytuły wykonawcze są zbyt uciążliwym środkiem egzekucyjnym, a ich realizacja pogorszy stan finansów oraz stan ich zdrowia.

Pismem z dnia [...] stycznia 2017r. organ egzekucyjny wezwał L. i W.K. do sprecyzowania żądania oraz przedstawienia dokumentów lub informacji wykazujących ważny interes strony.

W odpowiedzi L. i W.K. pismem z dnia [...] stycznia 2017 r. poinformowali, że złożony wniosek dotyczył zaprzestania prowadzenia egzekucji, gdyż jej prowadzenie uniemożliwia zobowiązanym ochronę zdrowia. W.K. od blisko 4 lat ma zdiagnozowaną cukrzycę, a brak środków finansowych pozbawia stronę możliwości zakupu leków. Egzekucja uniemożliwi stosowanie odpowiedniej diety, w wyniku czego pogorszy się stan zdrowia W.K.. Z kolei L.K. pozbawia możliwości rehabilitacji z uwagi na brak finansów. Ponadto zobowiązani mają na utrzymaniu dwoje dzieci uczących się poza miejscem zamieszkania, a brak środków utrudnia ich sytuację.

Postanowieniem z dnia [...] lutego 2017r. nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego orzekł o odmowie wyrażenia zgody na zwolnienie z egzekucji wynagrodzenia za pracę L.K. oraz świadczenia rentowego otrzymywanego przez W.K..

W uzasadnieniu wskazał, że art. 7 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r. poz. 599 ze zm.) – dalej u.p.e.a., statuuje dwie zasady: zasadę celowości, czyli stosowania środków prowadzących bezpośrednio do wykonania obowiązku oraz zasadę stosowania najłagodniejszego środka egzekucyjnego. Dodał, że katalog środków egzekucyjnych w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych został określony w art. 1a pkt 12 lit.a tej ustawy (skonkretyzowany w jej dziale II) i obejmuje między innymi egzekucję z wynagrodzenia za pracę i świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego lub ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej. Podkreślił zarazem, że egzekucja administracyjna musi być prowadzona zgodnie z zasadą poszanowania minimum egzystencji i tym samym stanowi ograniczenie dla organów egzekucyjnych oraz swego rodzaju gwarancję dla zobowiązanego.

Zwrócił uwagę, że na podstawie złożonych przez stronę dokumentów oraz ustaleń własnych stwierdzono, że L.K. oraz W.K. prowadzą czteroosobowe gospodarstwo domowe, zaś źródłem ich utrzymania są dochody uzyskiwane przez:

- L.K. ze stosunku pracy (nauczyciel) w kwocie brutto 4.592,68 zł (netto 3.220,35 zł) oraz zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153,00 zł,

- W.K. z tytułu renty w kwocie 676,75 zł oraz

- córkę Ż.K. - zasiłek pielęgnacyjny w wysokości 153,00 zł.

Łączne dochody rodziny wynoszą 4.203,10 zł.

Z treści złożonych dokumentów wynika ponadto, że nie posiadają środków zgromadzonych na rachunku bankowym, terminowych lokat bankowych, papierów wartościowych. Posiadają natomiast ruchomości - samochód osobowy [...] rok produkcji 2003 oraz [...] rok produkcji 1993 oraz nieruchomość- działka budowlana nr [...], położoną przy ulicy [...] posiadająca obciążenie hipoteczne do 30.000,00 $. Ponadto mają zadłużenie kredytowe 15.060,00 $ wobec [...] (kredyt mieszkaniowy - hipoteczny), limit debetowy w wysokości 745,84 zł oraz limit kredytu na rachunku w wysokości 5.000,00 zł. Ponoszą wydatki na gaz, prąd, wodę, kanalizację, telefon/Internet, jednorazowe koszty związane z utrzymaniem mieszkania, ubezpieczenie na życie, domu oraz samochodu, spłatę kredytu, ochronę zdrowia oraz na podatek od nieruchomości w wysokości od ok. 2.427,08 zł do 3.327,08 zł. Ponadto na spłatę kredytu mieszkaniowego przeznaczają miesięcznie kwotę 51,39 $ wraz z odsetkami w wysokości 24,13 $ - łączna kwota zobowiązania wynosi 311,66 zł (kredyt w walucie USD przeliczono wynoszący 4,1268 zł kursem średnim z dnia złożenia oświadczenia majątkowego, tj. [...] grudnia 2016 r.).

Ponieważ wnioskodawcy nie podali w oświadczeniu majątkowym kosztów związanych z wydatkami na żywność, określono je w wysokości podanej przez Główny Urząd Statystyczny za rok 2015 r., tj. przeciętnych miesięcznych wydatków na 1 osobę w gospodarstwie domowym na żywność i napoje bezalkoholowe, które wynoszą 262,32 zł (koszty na żywność jakie ponosi czteroosobowe gospodarstwo domowe wynoszą łącznie 1.049,28 zł).

Ustalono ponadto, że L.K. i W.K. oraz córka Ż.K. są osobami niepełnosprawnymi o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Rodzina K. korzysta z systemu wsparcia finansowego i materialnego - zasiłki pielęgnacyjne w łącznej kwocie 306,00 zł.

Stwierdzono, że w składanych w latach 2010 – 2015 zeznaniach podatkowych o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) skarżący wykazali za poszczególne lata: a) L.K. dochód z wynagrodzenia ze stosunku pracy w wysokości na poziomie między 52.343,40 zł (za 2010 r.) do 63.545,38 zł (za 2013 r.); b) W.K. dochód z emerytur-rent krajowych w wysokości na poziomie od 6.471,50 zł (za rok 2010) do 8.047,56 zł (za rok 2015). Stwierdzono, że L.K. w dniu [...] grudnia 2004 r. nabyła spadek po zmarłym ojcu - udział 1/3 części w lokalu mieszkalnym nr 3 położonym w budynku nr 12 przy ul. [...], którego współwłasność zniesiono [...] października 2005r. Z kolei W.K. [...] lipca 2006 r. nabył samochód osobowy [...] rok produkcji 1993 r.

W ocenie organu pierwszej instancji celem egzekucji administracyjnej nie jest wyrządzenie zobowiązanemu dolegliwości, ale bezpośrednie zapewnienie wykonania obowiązków administracyjnych, czyli doprowadzenie do realizacji ciążących na zobowiązanym obowiązków. W przypadku, gdy istnieje kilka środków egzekucyjnych prowadzących bezpośrednio do wykonania obowiązku należy stosować te środki, które są najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Zaznaczył, że u.p.e.a. nie warunkuje podjęcia czynności egzekucyjnych od zgody zobowiązanego ani nie wymaga uzgodnienia z nim wyboru środka egzekucyjnego. Zdaniem organu dokonanie zajęcia wynagrodzenia za pracę zobowiązanej oraz świadczenia rentowego zobowiązanego było konieczne. Natomiast zwolnienie z egzekucji równałoby się z niemożnością wyegzekwowania zaległości podatkowych, co oznaczałoby zgodę na bezskuteczność egzekucji. Takie postępowanie należałoby uznać za sprzeczne z ustawowymi obowiązkami organu egzekucyjnego, który na mocy art. 7 § 2 (w związku z art. 6 § 1) u.p.e.a. jest zobligowany, w razie uchylania się zobowiązanego od wykonania ciążącego na nim obowiązku, podejmować czynności prowadzące bezpośrednio do wykonania obowiązków wynikających z tytułów wykonawczych poddanych egzekucji administracyjnej. Organ podkreślił ponadto, że strona nie wskazała żadnego innego składnika majątku celem dokonania zabezpieczenia bądź też przeprowadzenia z niego skutecznej egzekucji. Wskazał, że zwolnienie określonych składników majątkowych nie może prowadzić do udaremnienia podstawowego celu egzekucji, jakim jest przymusowe ściągnięcia należności objętych tytułem wykonawczym.

Rozważając kwestię ważnego interesu zobowiązanego, o którym mowa w art. 13 § 1 u.p.e.a. wskazał, że w tym zakresie należy zbadać nie tylko wystąpienie sytuacji nadzwyczajnych (do tych zaliczyć można również chorobę czy wypadek), ale również normalną sytuację ekonomiczną podatnika, wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów i ponoszonych wydatków.

Organ wskazał, że niepełnosprawność W.K. oraz Ż.K. nie ma charakteru stałego. W odniesieniu zaś do L.K. zauważył, że nawet stały charakter niepełnosprawności nie przekreśla możliwości uzyskiwania przez nią stałego dochodu z tytułu wykonywania zawodu nauczyciela. Podniósł, że do wniosku nie dołączono dokumentów potwierdzających stan zdrowia W.K., przedstawionego w uzasadnieniu tego wniosku, jak również dokumentów potwierdzających korzystanie ze świadczeń prywatnej służby zdrowia. Zgromadzony materiał dowodowy nie dawał podstaw do stwierdzenia, że w sprawie wystąpiły nadzwyczajne, losowe przypadki skutkujące tym, że strona nie jest w stanie uregulować powstałych zaległości.

W ocenie organu nie można wystąpienia przesłanki ważnego interesu strony upatrywać w dolegliwości finansowej, jakiej doświadczają obecnie zobowiązani w związku z koniecznością wywiązania się z ciążących na nich zobowiązaniach. Zwolnienie spod zajęcia skutkowałoby niezaspokojeniem wierzyciela, co jest sprzeczne z konstytucyjną zasadą równości i sprawiedliwości społecznej. Ponadto uzyskiwanie stałego dochodu przez wnioskodawców oraz posiadany przez nich majątek, nie daje podstaw do twierdzenia, że w wyniku uregulowania zaległości objętych tytułami wykonawczymi strona będzie zmuszona do korzystania z pomocy Państwa w stopniu większym niż obecnie. Podkreślił zarazem, że zwolnienie z egzekucji określonego składnika majątkowego ma charakter "fakultatywny", co oznacza, że organ egzekucyjny orzeka w ramach uznania administracyjnego, które przejawia się m.in. w możliwości negatywnego dla zobowiązanego rozstrzygnięcia jego wniosku.

We wniesionym na ww. postanowienie zażaleniu skarżący wskazali, że do organu podatkowego został złożony wniosek o skorygowanie deklaracji, zaniechanie egzekucji oraz wniosek o umorzenie zaległości podatkowej. Zarzucili przy tym, że według decyzji zaległość wynosiła 1.041,00 zł, natomiast wyegzekwowano kwotę 1.957,44 zł, a kwotę 169,18 zł zwrócono dopiero [...] marca 2017 r., bez odsetek. Wskazali ponadto, że nie wyzbywali się majątku, natomiast prowadzenie egzekucji było dla nich bardzo uciążliwe, ponieważ nie zapewniało minimum egzystencji, a organ podatkowy był poinformowany o posiadaniu przez nich innych zobowiązań. Podkreślili, że W.K. otrzymuje rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy od 1997 roku, a córka Ż.K. posiada orzeczenia o niepełnosprawności począwszy od 2004 r. Wskazali, że według danych z pisma z dnia [...] lutego 2017 r. koszty ich zobowiązań wynoszą miesięcznie ok. 3.327 zł, przy dochodach 4.203,10 zł. Zatem na życie pozostaje kwota 876,10 zł w sytuacji, gdy minimum egzystencji wynosi 800 zł na osobę. Dodali, że w ww. piśmie nie ujęto diety stosowanej osobno dla W.K. oraz innej diety dla córki Ż.K..

Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2017 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji.

Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie zaznaczył, że przesłanka ważnego interesu zobowiązanego w rozumieniu art. 13 § 1 u.p.e.a. ma na celu ochronę interesów zobowiązanego, jednak jej zastosowanie nie może prowadzić do sytuacji, w której postępowanie egzekucyjne stanie się bezskuteczne. Zatem organ egzekucyjny prowadzący postępowanie egzekucyjne, zobligowany jest wziąć pod uwagę realną możliwość wyegzekwowania dochodzonych należności. Z kolei zobowiązany obowiązany jest wykazać nie tylko argumenty przemawiające za zwolnieniem z egzekucji określonego składnika majątkowego, ale także, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych składników majątkowych.

Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, że w przedmiotowej sprawie nie zaistniały okoliczności uzasadniające zastosowanie instytucji zwolnienia z egzekucji składników majątkowych. W oparciu o przedłożone przez stronę dokumenty organ pierwszej instancji przeanalizował sytuację strony pod kątem sytuacji rodzinnej, zdrowotnej i majątkowej. Z kolei wnioskując o zwolnienie z egzekucji ww. składników majątkowych zobowiązani nie wskazali jednocześnie innych składników, z których możliwe byłoby zaspokojenie należności egzekwowanych w oparciu o ww. tytuły wykonawcze. Zdaniem organu odwoławczego, organ pierwszej instancji zasadnie w okolicznościach rozpoznawanej sprawy ocenił, że zwolnienie z egzekucji wynagrodzenia za pracę oraz świadczenia rentowego skutkowałoby niemożnością wyegzekwowania zaległości podatkowych, co oznaczałoby jednocześnie zgodę na bezskuteczność egzekucji. Podzielił również stanowisko organu egzekucyjnego, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że zajęcie przez Naczelnika Urzędu Skarbowego wynagrodzenia za pracę oraz świadczenia emerytalno-rentowego stanowiło środki o najmniejszej uciążliwości dla zobowiązanych. Podkreślił, że realizacja zajęcia prawa majątkowego w postaci wynagrodzenia za pracę następuje z uwzględnieniem przepisów Kodeksu pracy, do stosowania których odsyła art. 9 § 1 u.p.e.a. Z kolei przepis art. 10 § 1 tej ustawy określa, że świadczenia pieniężne przewidziane w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym podlegają egzekucji w zakresie określonym w tych przepisach. Zatem realizując zajęcie świadczenia rentowego ZUS obowiązany jest uwzględnić zasady określające części wolne od egzekucji i potrąceń, o których mowa w art. 139 i art. 140, z zastrzeżeniem art. 141 ustawy o emeryturach, rentach i Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Nie kwestionując ważnego interesu zobowiązanych, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej podkreślił, że powoływana przez stronę trudna sytuacja finansowa wynika również z faktu, że poza zaległościami podatkowymi, egzekwowanymi w przedmiotowym postępowaniu egzekucyjnym, małżonkowie L. i W.K. spłacają zobowiązania cywilnoprawne. Zwolnienie z egzekucji zajętych składników majątkowych, w sytuacji braku możliwości zaspokojenia należności podatkowych objętych ww. tytułami wykonawczymi z innego majątku strony, oznaczałoby działanie na szkodę Skarbu Państwa. Zapłata zobowiązań cywilnoprawnych nie może bowiem odbywać się kosztem niezaspokojonych należności budżetowych.

Dodał, że przedmiotowe postępowanie egzekucyjne zostało zakończone wskutek wyegzekwowania dochodzonych należności, co dodatkowo w rozważanej sprawie uzasadnia odmowę zwolnienia z egzekucji ww. praw majątkowych.

Zauważył ponadto, że po rozpatrzeniu wniosku małżonków o umorzenie zaległości podatkowej w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2010 r., Naczelnik Urzędu Skarbowego w dniu [...] stycznia 2017 r. orzekł o odmowie zastosowania żądanej ulgi w spłacie przedmiotowego zobowiązania, a Dyrektor Izby Administracji Skarbowej decyzją z dnia [...] czerwca 2017 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.

Podniósł, że w tym postępowaniu, nie mogą podlegać ocenie podniesione przez zobowiązanych zarzuty dotyczące przebiegu postępowania podatkowego, zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego czy też związane z ulgami w spłacie zaległości.

W skardze na ww. decyzję L. i W.K. zarzucili oczywiste nieprawidłowe zastosowanie zasad ogólnych postępowania oraz niewłaściwe ocenienie materiału w sprawie, ustalanie tylko tych okoliczności, które są wygodne dla organów podatkowych. Ponadto zarzucono naruszenie art. 32 , art. 68 §3 i art. 75 Konstytucji.

W uzasadnieniu stwierdzili, że ich problemy z fiskusem rozpoczęły się w marcu 2008 r. kiedy złożyli wniosek o zwrot niektórych wydatków związanych z budownictwem mieszkaniowym poniesionych po 1 maja 2004 r. Od 2005 r do

2011 r. były wszczynane postępowania podatkowe, w których zmianie ulegały wydatki na cele rehabilitacyjne i wydatki mieszkaniowe do odliczania w latach następnych. Stwierdzili, że korzystając z ulg zaspokoili własne potrzeby mieszkaniowe oraz chronili zdrowie członków rodziny. W trakcie czynności sprawdzających za każdy rok podatkowy począwszy od 2004r. przedstawiane było orzeczenie o niepełnosprawności córki Ż., natomiast W.K. ma orzeczoną rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy od 1997 r. na stałe, natomiast umiarkowany stopień niepełnosprawności od 2013 r., z kolei L.K. niepełnosprawność ma od urodzenia, a umiarkowany stopień orzeczony dopiero w 2008 r., mimo tego pracuje i zaspakaja potrzeby całej rodziny, w ramach ciążącego obowiązku utrzymania rodziny.

Podkreślili, że nie przenoszą kosztów utrzymania rodziny na całe społeczeństwo, o czym świadczą zaciągnięte kredyty na wykształcenie córki, czy na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych. Sytuacja materialna, jak i zdrowotna, przemawia – ich zdaniem – za odstąpieniem od egzekwowania zaległości podatkowej za rok 2010 i umorzeniem tych kwot.

Zarzucili, że pominięto fakt zaciągania kredytów na budowę domu w latach wcześniejszych, spłatę kredytu na zakup samochodu osobowego marki skoda fabia, czy zaspokojenie potrzeb egzystencjalnych we wcześniejszych latach. Nie wzięto pod uwagę orzeczeń o niepełnosprawności z chorobami narządu ruchu, z którego to tytułu ponoszą duże koszty związane z funkcjonowaniem w społeczeństwie. Dodali, że odmawia się prawa do skorzystania z ulgi na używanie samochodu osobowego dla potrzeb związanych z koniecznym przewozem na niezbędne zabiegi leczniczo-rehabilitacyjne, pomimo złożenia oświadczeń w trybie art. 180 § 2 Ordynacji podatkowej i wydatkowania tych kwot.

Zarzucili, że organy podatkowe wykraczały poza treść przepisów prawa a wątpliwości co do treści rozstrzygały na niekorzyść skarżących. Tymczasem interes publiczny, to nie tylko interes fiskalny. To również obowiązek zapewnienia pomocy osobom słabszym, w tym niepełnosprawnym. Zarzucono też, że organ podatkowy nie uwzględnił w wyliczeniach następujących faktów: dojazdów dzieci do szkół poza miejscem zamieszkania oraz ponoszenia kosztów dojazdów do pracy, tj. 40 km nieraz 80 dziennie. Przeprowadzona egzekucja doprowadziła do tego, że stan zdrowia wnioskodawców i ich córki znacznie się pogorszył, a na 4 osobową rodzinę zostało ok. 800 zł miesięcznie.

W związku z tymi okolicznościami, zdaniem skarżących organ podatkowy mógł zwolnić z egzekucji w całości wierzytelności z wynagrodzenia za pracę oraz świadczenie rentowe na czas nieoznaczony. Ponadto organ zajął wynagrodzenie przed doręczeniem zawiadomienia i 4 dni przed wygaśnięciem i przedawnieniem zobowiązania za 2010 r. Podnieśli również, że organ egzekucyjny ZUS zwrócił nienależnie pobrane pieniądze dopiero w marcu 2017 r.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się niezasadna. Przedmiotem kontroli Sądu w rozpoznawanej sprawie jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] czerwca 2017 r. utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] lutego 2017 r. w przedmiocie odmowy zwolnienia z egzekucji wierzytelności pieniężnych z tytułu wynagrodzenia za pracę oraz świadczenia rentowego.

Zakreślając ramy prawne sprawy należy zwrócić uwagę na art. 7 § 1 u.p.e.a., z którego wynika, że organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne przewidziane w ustawie. Z § 2 ww. przepisu wynika zaś, że stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Wynika z tego, że jedną z podstawowych zasad postępowania egzekucyjnego jest zasada celowości, która - jak zauważył NSA w wyroku z dnia 14 sierpnia 2012 r., sygn. akt II FSK 139/11 - oznacza podejmowanie w toku postępowania takich postanowień i innych czynności, które zmierzają najprostszą drogą do wykonania przez zobowiązanego spoczywającego na nim obowiązku.

Organ egzekucyjny może jednak, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego (art. 13 § 1 u.p.e.a.)

Z regulacji tej wynika zatem, jak słusznie wywiodły organy, że podstawową przesłanką upoważniającą organ egzekucyjny do zwolnienia danego składnika majątkowego z egzekucji jest istnienie przemawiającego za tym "ważnego interesu zobowiązanego". Przesłanka ta jest swoistą klauzulą generalną, której znaczenie należy rozpatrywać w kontekście okoliczności faktycznych konkretnej sprawy (por. wyrok NSA z dnia 1 września 2011 r., sygn. akt II FSK 489/10). Na gruncie tej instytucji w orzecznictwie przyjmuje się, że o istnieniu ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz zobiektywizowane kryteria. W wyroku z dnia 10 marca 2010 r., sygn. akt I FSK 31/08 Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, że pojęcia ważnego interesu nie można ograniczać tylko i wyłącznie do sytuacji nadzwyczajnych, czy też zdarzeń losowych uniemożliwiających uregulowanie zaległości podatkowych, albowiem pojęcie to funkcjonuje w zdecydowanie szerszym znaczeniu, uwzględniającym nie tylko sytuacje nadzwyczajne, ale również normalną sytuację ekonomiczną strony. Zaznaczenia również w tym miejscu wymaga, że rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia danych składników majątku z egzekucji opiera się na tzw. uznaniu administracyjnym, o czym świadczy użyty w tym przepisie zwrot "organ może". Oznacza to, że nawet stwierdzenie przesłanek do zastosowania tej instytucji nie zobowiązuje organu do wydania rozstrzygnięcia na korzyść wnioskodawcy. Zgodnie z ukształtowanym w orzecznictwie sądów administracyjnych poglądem (por. m.in. wyrok NSA z dnia 21 lutego 2012 r., sygn. akt II FSK 1652/10), sądowa kontrola legalności decyzji uznaniowych organów podatkowych podlega ograniczonej kontroli sądu administracyjnego. Sąd administracyjny nie jest więc właściwy do oceny, czy dokonany przez organ wybór jest słuszny, tym samym sąd nie jest uprawniony do badania merytorycznej zasadności (celowości) wydanego przez organ egzekucyjny rozstrzygnięcia. To, czy należało zwolnić spod egzekucji składnik majątkowy czy też nie, należy wyłącznie do organów egzekucyjnych. Jednakże przyznana organowi egzekucyjnemu swoboda wynikająca z konstrukcji art. 13 § 1 u.p.e.a. nie zwalnia go z obowiązku przeprowadzenia zgodnego z prawem postępowania. Uznaniowość nie oznacza bowiem dowolności. Każde zatem postanowienie organu musi być poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie przesłanek zwolnienia spod egzekucji określonych/wnioskowanych składników majątkowych i ich analizą z zachowaniem wymogów proceduralnych i zawierać szczegółowe uzasadnienie prawne.

Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie organy sprostały tym wymaganiom.

Niewątpliwe jest bowiem, że oceniając "ważny interes zobowiązanych" dokonały wnikliwej analizy ich sytuacji zdrowotnej, finansowej, mieszkaniowej, rodzinnej. W wyniku tej analizy ustalono, że łączne dochody czteroosobowej rodziny opiewają na kwotę 4.2013,10 zł.; zobowiązani nie posiadają oszczędności; są w posiadaniu dwóch samochodów oraz działki budowlanej. Z ustaleń organów wynika, że posiadają obciążenia kredytowe. Na podstawie informacji podanych w oświadczeniu o stanie majątkowym ustalono comiesięczne wydatki rodziny, z wyjątkiem wydatków na żywność, których zainteresowani nie określili, a które w tej sytuacji ustalono na podstawie danych GUS. Jak wynika z zaskarżonych postanowień organy wzięły również pod uwagę fakt, że skarżący – jak też ich córka - legitymują się orzeczeniem o niepełnosprawności. Z tego też tytułu pobierają zasiłki pielęgnacyjnej. Słusznie zauważono jednak, że pomimo, iż L.K. – podobnie jak jej mąż i córka - jest osobą niepełnosprawną, to pracuje zawodowo jako nauczyciel. Organy zasadnie również wskazały, że strona powołując się na korzystanie z prywatnej służby zdrowia, nie udokumentowała tego faktu. Nie dołączono także dowodów potwierdzających stan zdrowia W.K.. Z akt postępowania nie wynika zarazem, by w sprawie wystąpiły nadzwyczajne okoliczności, które uniemożliwiałyby stronie uregulowanie powstałych zobowiązań podatkowych.

Oczywiście organy, jak i Sąd, mają świadomość trudnej sytuacji finansowej. Jednak nie można pomijać faktu, że wynika ona również z działań samych skarżących, którzy zaciągając zobowiązania kredytowe, zobowiązany są do ich spłaty ponosząc z tego tytułu comiesięczne wydatki. Wskazać natomiast w tym miejscu należy, że zadłużenie o charakterze cywilnoprawnym nie może korzystać z pierwszeństwa zaspokojenia przed długami publicznoprawnymi.

Należy też zwrócić uwagę, że zgodnie z ugruntowanym w orzecznictwie poglądem, podzielanym także w pełni przez tut. Sąd, zobowiązany musi wykazać nie tylko argumenty przemawiające za zwolnieniem z egzekucji określonych składników majątkowych, ale także wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych jego składników majątkowych (por. wyroki WSA: w Bydgoszczy z dnia 14 lipca 2010 r., sygn. akt I SA/Bd 442/10; w Łodzi z dnia 16 stycznia 2008 r., sygn. akt I SA/Łd 997/07). Wiąże się to z tym, że art. 13 § 1 u.p.e.a. ma na celu ochronę interesów tak zobowiązanego jak i wierzyciela, dlatego też uregulowanie to nie może prowadzić do sytuacji, że egzekucja okaże się bezskuteczna (wyrok WSA w Lublinie z dnia 3 grudnia 2010 r., sygn. akt I SA/Lu 583/10). Nie ulega wątpliwości, że w niniejszej sprawie strona takich składników majątku nie wskazała. Zatem uprawnione było stwierdzenie organów, że zwolnienie z egzekucji składników majątku oznaczałoby de facto właśnie zgodę na bezskuteczność egzekucji.

Oceniając postępowanie organów należy także stwierdzić, że zgodnie z art. 7 § 2 u.p.e.a. zastosowano w sprawie środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanych, a jednocześnie spełniające warunek celowości tego postępowania. Zajęć egzekucyjnych dokonano bowiem z uwzględnieniem art. 9 § 1 oraz art. 10 § 1 u.p.e.a. i przepisów, do których ustawodawca w nich odsyła, pozostawiając w dyspozycji strony kwoty wolne od egzekucji, zarówno w odniesieniu do wynagrodzenia za pracę, jak i świadczenia rentowego.

Nie narusza również prawa – wbrew temu co twierdzi strona skarżąca – dokonanie zajęć egzekucyjnych przed doręczeniem zobowiązanym zawiadomień o tych zajęciach. Po pierwsze bowiem z akt sprawy wynika, że zawiadomienia zostały doręczone skarżącym 27 grudnia 2016r., po wcześniejszym awizowaniu przesyłki z powodu niemożliwości doręczenia w dniu 14 grudnia 2016 r. Po drugie zaś, co istotniejsze, ustawodawca nie uzależnia dokonania zajęć egzekucyjnych od wcześniejszego doręczenia odpisu zawiadomienia zobowiązanym, lecz dłużnikom zajętych wierzytelności. Z art. 72 § 2 oraz 79 § 2 u.p.e.a. wynika bowiem, że zajęcie świadczeń jest dokonane z chwilą doręczenia zawiadomienia pracodawcy i organowi rentowemu. Z kolei zobowiązany może kwestionować zajęcie egzekucyjne w trybie skargi z art. 54 u.p.e.a. i jak wynika z akt sprawy, strona z tego prawa skorzystała.

Słusznie również organy wskazały, że nie miały wpływu na termin przekazania przez ZUS W.K. kwoty 169,18 zł. Warto przy tym zwrócić uwagę, że ww. kwota została przez organ egzekucyjny zwrócona dłużnikowi zajętej wierzytelności (organowi rentowemu) już [...] lutego 2017 r.

Nie może też umknąć uwadze, że strona skarżąca, mimo że kwestionuje rozstrzygnięcie uznaniowe, w złożonej skardze w sposób obszerny argumentuje, dlaczego jej zdaniem niezasadnie pozbawiono ją, na przestrzeni lat, ulg z tytułu wydatków mieszkaniowych oraz rehabilitacyjnej. Tym samym przenosi na grunt niniejszej sprawy spór, który w tej sprawie toczyć się nie może. W niniejszym postępowaniu bowiem ani organ, ani Sąd, nie mogą oceniać prawidłowości "wymiaru" zobowiązania podatkowego, który mógł być kwestionowany w postępowaniu odrębnym. Nie można również twierdzić, że poprzez odmowę zwolnienia z egzekucji wierzytelności pieniężnych naruszono konstytucyjne prawo do mieszkania, czy też ochrony zdrowia. Sąd nie jest władny w tym postępowaniu oceniać, czy tych praw strona została pozbawiona poprzez odmowę dokonania odliczeń w kwotach przez nią wskazanych.

Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) oddalił skargę.