Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 923/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2018-11-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art.28 ust.2
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Rischka, Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski (spr.), Sędzia NSA Małgorzata Tomaszewska, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Dorota Pellowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 7 listopada 2018 r. sprawy ze skargi K. O. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 27 lipca 2015 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 15 maja 2015 r., Nr [...] 2. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz strony skarżącej kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 27 lipca 2015 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267; dalej "k.p.a.") w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 121 ze zm.; dalej: "u.s.u.s."), po rozpatrzeniu wniosku K. O. o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek, uchylił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 15 maja 2015 r. w części, dotyczącej należności z tytułu składek na ubezpieczenia za osobę, prowadzącą działalność gospodarczą z tytułu składek finansowanych przez płatnika będącego jednocześnie ubezpieczonym, pomimo braku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności i w tym zakresie - na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. – umorzył należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres: marzec 2001 r.; od czerwca 2001 r. do lipca 2001 r.; od marca 2002 r. do marca 2004 r.; od maja 2004 r.; do grudnia 2004 r., w łącznej kwocie 10.742,50 zł, w tym z tytułu: składek 4.399,90 zł, odsetek w kwocie 6.273 zł i kosztów upomnienia 69,60 zł. W pozostałym zakresie utrzymał w mocy decyzję z dnia 15 maja 2015 r.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, że w okresie od grudnia 1998 r. do stycznia 2005 r. wnioskodawczyni prowadziła działalność gospodarczą, z tytułu której miała obowiązek opłacania należnych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy. Ponieważ nie wywiązała się z tego obowiązku w sposób prawidłowy, powstało zadłużenie.

Odnośnie sytuacji osobistej i materialnej strony ustalono, że jedynym źródłem utrzymania jest emerytura - 905,39 zł netto i zasiłek pielęgnacyjny - 153 zł. Strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z małżonkiem, którego jedynym źródłem dochodu jest emerytura - 1.127,55 zł netto i zasiłek pielęgnacyjny - 153 zł. Małżonkowie są współwłaścicielami ½ nieruchomości, 55 m2 domu w C. Zgodnie z oświadczeniem majątkowym strona ponosi koszty utrzymania w kwocie 700 zł miesięcznie. Ponadto posiada zobowiązania w łącznej kwocie 300.000 zł, spłacane miesięcznie w formie przymusowego potrącania egzekucyjnego ze świadczeń emerytalnych oraz męża w łącznej kwocie około 800 zł, z czego średniomiesięcznie około 250 zł przekazywane jest tytułem spłaty zaległych składek ZUS.

Analizując strukturę dochodów i wydatków w oparciu o posiadane dowody w sprawie oraz przedstawione informacje, stwierdzono, że łączny miesięczny dochód w prowadzonym gospodarstwie domowym wynosi 2.338,94 zł, zaś kwota miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem, leczeniem oraz z uwzględnieniem potrąceń egzekucyjnych 2.300 zł. Ponadto w związku z brakiem środków pieniężnych powstało zadłużenie z tytułu podatku od nieruchomości, co potwierdza decyzja z dnia 21 stycznia 2015 r. o spłacie zaległości podatkowej w ratach po 300 zł miesięcznie.

Ustalono, że wnioskodawczyni posiada znaczny stopień niepełnosprawności orzeczony na stałe (orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 13 października 2004 r.), wymaga pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością do samodzielnej egzystencji. Strona ma stwierdzoną przewlekłą, zaostrzoną niewydolność krążenia mózgowego, jest po dwóch zawałach mózgu, ma stwierdzony niedowład prawostronny. Występują u niej problemy zdrowotne na podłożu ginekologicznym, kardiologicznym, jest po operacji tarczycy, ma stwierdzoną jaskrę pierwotną z otwartym kątem przesączania. W związku z tym posiada poważne ograniczenia w wykonywaniu codziennych obowiązków.

Małżonek strony Z. O. też jest osobą schorowaną, ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności, posiada problemy urologiczne oraz problemy z kręgosłupem. Oboje wymagają stałej opieki medycznej, rehabilitacji oraz specjalnej diety i kosztownych leków.

Analiza powyższych okoliczności doprowadziła do uznania przez ZUS, że zachodzą przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek w części finansowych przez płatnika będącego jednocześnie ubezpieczonym, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Podstawą uwzględnienia wniosku strony w tej części stanowił art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ze zm.; dalej: "rozporządzenie").

W pozostałym zakresie ZUS wniosku nie uwzględnił, gdyż nie została spełniona przesłanka "całkowitej nieściągalności", o której mowa w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Skuteczna bowiem egzekucja zaległych należności ze świadczenia emerytalnego oznacza brak możliwości stwierdzenia całkowitej ich nieściągalności.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku K. O. podniosła, że zaskarżona decyzja została wydana z rażącym naruszeniem art. 28 ust.3a u.s.u.s. oraz jej uzasadnionego interesu faktycznego i prawnego. Ponadto naruszono § 3 ust.1 pkt 1 i 3 rozporządzenia.

Skarżąca wskazała także, że w sprawie doszło do naruszenia art. 7, art. 11, art. 77, art. 107 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie przesłanek, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, dlaczego określona jej sytuacja faktyczna uzasadnia zastosowanie umorzenia co do zaległości z tytułu ubezpieczenia zdrowotnego, a co do zadłużenia z tytułu ubezpieczenia społecznego oraz na Fundusz Pracy i FGŚP nie, bez podania w tej kwestii jakiegokolwiek uzasadnienia w zaskarżonej decyzji. Tym samym, w ocenie skarżącej, nie wyjaśniono zasadności przyjętych w zaskarżonej decyzji przesłanek, którymi kierował się organ.

Skarżąca wyjaśniła, że wnioskiem z dnia 5 marca 2015 r. wystąpiła o umorzenie całości całego zadłużenia z tytułu nieopłaconych należności za lata 2001 r. - 2004 r., uzasadniając to dowodami potwierdzającymi, że nie ma możności wywiązania się z obowiązku uregulowania zaległości, gdyż nie posiada źródeł dochodu w wysokości, która pozwoliłaby na uregulowanie zadłużenia bez uszczerbku dla jej utrzymania oraz rodziny. Ponadto wykazała, że ani ona ani jej mąż ze względu na choroby zagrażające życiu, jak też wiek, nie są w stanie podjąć jakiegokolwiek zatrudnienia. Wykazała również, że prowadzona dotychczas egzekucja komornicza zadłużenia pozwala jedynie na opłacenie kosztów komorniczych oraz w niewielkim stopniu na spłatę narastających nieprzerwanie od 2001 r. odsetek, nie wspominając już o należnościach głównych.

Skarżąca podała, że decyzją z dnia 15 maja 2015 r. organ odmówił umorzenia należności. Następnie wnioskiem z dnia 2 czerwca 2015 r. wystąpiła o ponowne rozpatrzenie sprawy, przedstawiając dodatkową argumentację wraz z dowodami, uzasadniającymi wydanie pozytywnej decyzji w przedmiocie umorzenia należności. Zaskarżoną decyzją organ w punkcie 1 umorzył w całości należności z tytułu ubezpieczenia zdrowotnego w łącznej kwocie 10.742, 50 zł. Jednocześnie w 2 punkcie tej samej decyzji organ odmówił umorzenia należności z tytułu ubezpieczenia społecznego oraz opłat na Fundusz Pracy i FGŚP, bez jakiegokolwiek uzasadnienia i wyjaśnienia przesłanek, którymi się kierował.

Zdaniem skarżącej, jest to o tyle istotne, że skoro do części z tego samego okresu zastosowano art. 28 ust.3a u.s.u.s., to niezrozumiałym jest przyjęcie odmiennej oceny zasadności przesłanek co do stanu faktycznego do umorzenia należności dla pozostałej części w zaskarżonej decyzji.

Skarżąca podkreśliła, że wniosła skargę, ponieważ dla całego jej zadłużenia jest w tej samej sytuacji faktycznej. Obowiązek opłacenia należności ZUS pozbawia ją oraz jej męża możliwości zaspokojenia niezbędnych i koniecznych potrzeb życiowych. Ponadto odbije się to na ich stanie zdrowia, jak też na standardzie życia poniżej minimum egzystencji, gdyż zadłużenie, pomimo ściągalności ze świadczeń emertytalnych nie będzie ulegało zmianie, a wręcz będzie zwiększało się o kolejne odsetki.

Mając powyższe na uwadze, skarżąca wniosła o uchylenie pkt 2 zaskarżonej decyzji z dnia 27 lipca 2015 r. oraz poprzedzającej ją decyzji ZUS z dnia 15 maja 2015 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 12 stycznia 2016 r. sygn. akt I SA/Gd 1498/15 oddalił skargę.

W uzasadnieniu wskazał, że wniosek skarżącej dotyczył umorzenia zaległości wobec ZUS szczegółowo wymienionych na k. 43-44 akt administracyjnych. Wśród tych należności jedynie co do należności umorzonych w zaskarżonej decyzji można było zastosować art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i przepisy rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Stąd też rozstrzygnięcie uwzględniające w tej części wniosek skarżącej.

Sąd stwierdził, że pozostałe należności mogły być rozpatrzone na podstawie przepisów art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Sąd wskazał, że według oceny ZUS nie zachodzą wobec skarżącej przesłanki całkowitej nieściągalności zaległych składek, gdyż zadłużenie to jest objęte postępowaniem egzekucyjnym, w ramach którego zajęte zostało świadczenie emerytalne. Z tytułu przedmiotowego zajęcia średnio wpływa na rachunek wierzyciela około 250 zł miesięcznie. Zaległości objęte są więc skuteczną egzekucją. Oznacza to, że brak jest podstaw do zastosowania ulgi na tej podstawie prawnej.

Mając to na uwadze, Sąd uznał, że skarga nie może być uwzględniona i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018, poz. 1302, dalej "p.p.s.a.") orzekł o jej oddaleniu. Sąd dodał, że przywołane przez skarżącą okoliczności w piśmie z dnia 7 stycznia 2016 r. nie zostały rozpatrzone, gdyż zostały przedłożone już po zamknięciu rozprawy i wydaniu wyroku z dnia 12 stycznia 2016 r.

Skarżąca zaskarżyła powyższy wyrok w całości, wnosząc skargę kasacyjną, zarzucając mu - na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. - naruszenie przepisów:

1.postępowania, których uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

-art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak odniesienia się w uzasadnieniu wyroku do wszystkich okoliczności faktycznych podnoszonych w toku postępowania przez skarżącą, w tym: że zakres uchylonej decyzji ZUS z dnia 27 lipca 2015 r. w zaistniałym stanie faktyczno-prawnym jest węższy aniżeli podstawa umorzenia z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., gdzie wobec przyjęcia przez ZUS i Sąd I instancji meriti, iż po stronie skarżącej zachodzą przesłanki z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., takie stanowisko jest nieuzasadnione; decyzja ZUS z dnia 27 lipca 2015 r., poprzez zakres punktu 1 nie obejmuje należności z tytułu odsetek za zwłokę od składek finansowanych przez ubezpieczonych na ubezpieczenie zdrowotne, liczonych na dzień 9 marca 2015 r. za okres od 2001 r. do 2004 r. w kwocie 1.224,58 zł;

-art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 6, art. 7, art. 8 i art. 107 § 1 k.p.a., poprzez oddalenie skargi, pomimo że ziściła się podstawa do jej uwzględnienia; ZUS w żaden sposób nie wykazał w uzasadnieniu decyzji, dlaczego przy uwzględnieniu racji skarżącej co do spełnienia przesłanek z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. nie umorzył odsetek od ubezpieczenia zdrowotnego, za zwłokę od składek finansowanych przez ubezpieczonych, liczonych na 9 marca 2015 r. za okres od 2001 r. do 2004 r. (1.224,58 zł); WSA nie wziął także pod uwagę, że w zaistniałym stanie faktyczno-prawnym powinny być umorzone wszelkie należności względem ZUS na podstawie art. 28 u.s.u.s. z uwagi na brak możliwości zaspokojenia wierzyciela (mnogość prowadzonych egzekucji względem skarżącej oraz jej męża, bardzo zły stan zdrowia skarżącej i jej męża, konieczność wydatkowania znacznej części środków pieniężnych na lekarstwa, konieczność otrzymywania pomocy państwa celem zaspokojenia podstawowych i koniecznych potrzeb życiowych skarżącej i jej rodziny itp.), gdzie w świetle zgłoszonego wniosku dowodowego o przeprowadzenie postępowania dowodowego z otrzymanego przez skarżącą nowego dokumentu w sprawie, jak i wniosku o przyjęcie pisma procesowego z dnia 7 stycznia 2016 r., ziściły się przesłanki do umorzenia należności ZUS w całości;

2. prawa materialnego, przez wadliwą wykładnię i błędne zastosowanie art. 28 w zw. z art. 24 i art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia, poprzez:

-nieuzasadnione przyjęcie, że ZUS dokonał prawidłowej subsumcji w zaistniałym stanie faktyczno-prawnym, co skutkowało oddaleniem skargi; brak skutecznej egzekucji w 2016 r. wskazuje, że zachodzą przesłanki do uznania, że po stronie skarżącej występuje całkowita nieściągalność składek;

-nieuzasadnione uznanie, że nie ma przesłanek do umorzenia odsetek, od ubezpieczenia zdrowotnego, za zwłokę od składek finansowanych przez ubezpieczonych, liczonych na dzień 9 marca 2015 r. za okres od 2001 r. do 2004 r. w kwocie 1.224,58 zł – art. 28 ust. 3a, 3b, 4 w zw. z art. 24 i art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia; zdaniem skarżącej, na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności ZUS powstałe na skutek nieopłacenia składek na ubezpieczenie zdrowotne winny być umorzone w kwocie 12.843,50 zł, a nie w kwocie 10.742,50 zł;

-nieuzasadnione uznanie, że nie zachodzą przesłanki, które pozwalają na umorzenie należności z tytułu składek w całości, gdzie sytuacja majątkowa skarżącej w sposób jednoznaczny wskazuje, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne – art. 28 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 pkt 3, pkt 4 i pkt 6 u.s.u.s. – pismo ZUS z dnia 21 marca 2016 r.; brak jakichkolwiek wpłat na rzecz ZUS w 2016 r. z prowadzonej egzekucji oraz bardzo zła sytuacja finansowa i zdrowotna skarżącej świadczy, że w przyszłości ZUS nie zostanie zaspokojony na podstawie prowadzonej egzekucji.

W związku z powyższym skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku, poprzez orzeczenie zgodnie z jej żądaniem, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Sądowi I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Wyrokiem z dnia 5 września 2018 r. sygn. akt I GSK 859/18 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia Sądowi I instancji.

Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku uniemożliwia dokonanie jego merytorycznej kontroli instancyjnej, gdyż nie daje możliwości jednoznacznej rekonstrukcji podstawy prawnej rozstrzygnięcia, która winna obejmować też odniesienie się do kwestii prawnych, wynikających z zarzutów podnoszonych w skardze.

Sąd II instancji podniósł, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku w ogóle nie odnosi się do zarzutów sformułowanych w skardze. Co więcej, nawet ich nie przedstawiono w części historycznej uzasadnienia. Tymczasem w skardze podniesiono zarzuty rażącego naruszenia art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia. Ponadto zarzucono naruszenie art. 7, art. 11, art. 77 i art. 107 k.p.a., przez niewyjaśnienie przesłanek zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, dlaczego określona sytuacja faktyczna skarżącej uzasadnia zastosowanie umorzenia co do zaległości z tytułu ubezpieczenia zdrowotnego, a co do zadłużenia z tytułu ubezpieczenia społecznego oraz na Fundusz Pracy i FGŚP nie, bez podania w tej kwestii jakiegokolwiek uzasadnienia w zaskarżonej decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że Sąd I instancji ograniczył się do stwierdzenia, że wniosek skarżącej dotyczył umorzenia zaległości ZUS szczegółowo wymienionych na k. 43-44 akt administracyjnych, bliżej ich jednak nie określając. Przy czym autorytatywnie stwierdzono, że tylko co do należności umorzonych w zaskarżonej decyzji można było zastosować art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i przepisy rozporządzenia. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie ma jednak jakiegokolwiek wyjaśnienia takiej konstatacji Sądu I instancji, co czyni go nieczytelnym zarówno dla skarżącej, jak i Sądu kasacyjnego.

Resumując, Sąd II instancji stwierdził, że ze względu na sposób uzasadnienia zaskarżonego wyroku Sąd I instancji nie wypełnił obowiązków wynikających z art. 141 § 4 p.p.s.a., sporządzając nieczytelne dla strony skarżącej uzasadnienie i tym samym nie dał szansy Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu na dokonanie oceny słuszności jego rozumowania. Stwierdzone zaś naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, czyni bezprzedmiotowym zajmowanie się pozostałymi zarzutami skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że ponownie rozpoznając sprawę Sąd I instancji uwzględni powyższe wskazania, dokonując kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, przede wszystkim ustosunkowując się do zarzutów skargi.

Odnosząc się do wniosku skarżącej o przeprowadzenie dowodów z dokumentów załączonych do skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny zauważył, że nie przeprowadza postępowania dowodowego z dokumentów, o jakich mowa w art. 106 § 3 p.p.s.a., gdyż przepis ten jest adresowany do Sądu I instancji. Stąd też Naczelny Sąd Administracyjny nie mógł uwzględnić wniosku o przeprowadzenie dowodów z dokumentów, załączonych do skargi kasacyjnej.

Podczas rozprawy przed tut. Sądem w dniu 7 listopada 2018 r. pełnomocnik skarżącej podkreślił, że stan zdrowia skarżącej znacznie się pogorszył i z uwagi na wiek nie ma możliwości podjęcia pracy. Pełnomocnik złożył do akt sprawy kserokopie kart leczenia szpitalnego skarżącej.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Na wstępie rozważań nad zgodnością z prawem zaskarżonej decyzji w pierwszej kolejności należy wskazać, że niniejsza sprawa była przedmiotem wyrokowania Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w wyniku złożonej przez skarżącą skargi kasacyjnej wyrokiem z dnia 5 września 2018 r. sygn. akt I GSK 859/18 uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 12 stycznia 2016 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania tut. Sądowi.

W związku z powyższym w rozpoznawanej sprawie zachodzi sytuacja przewidziana w art. 190 zdanie pierwsze p.p.s.a., zgodnie z którym sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Powołany wyżej przepis w sposób jednoznaczny wyznacza kierunek postępowania sądu pierwszej instancji, który nie posiada już na tym etapie postępowania sądowoadministracyjnego swobody w zakresie wykładni prawa, jak również nie może odstąpić od wskazań co do dalszego postępowania, zawartych w wyroku Sądu wyższej instancji.

Możliwość odstąpienia od zawartej w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego wykładni prawa może nastąpić jedynie w sytuacjach wyjątkowych w szczególności, jeżeli stan faktyczny sprawy ustalony w wyniku ponownego jej rozpoznania uległ tak zasadniczej zmianie, że do nowo ustalonego stanu faktycznego należy stosować przepisy prawa odmienne od wyjaśnionych przez Naczelny Sąd Administracyjny (por. wyrok SN z dnia 9 lipca 1998 r., sygn. akt I PKN 226/98, OSNAP 1999, nr 15, poz. 486), jak również w przypadku, gdy przy niezmienionym stanie faktycznym sprawy, po wydaniu orzeczenia przez Naczelny Sąd Administracyjny, zmienił się stan prawny (tak: H. Knysiak - Molczyk [w:] H. Knysiak - Molczyk, M. Romańska, T. Woś, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis 2005).

Odnosząc przedstawione rozważania do okoliczności rozpoznawanej sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie stwierdził zaistnienia przesłanek umożliwiających odstąpienie od oceny prawnej wyrażonej w wyżej przywołanym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego. Oznacza to, że dalsze rozważania na temat legalności zaskarżonego aktu muszą być prowadzone w oparciu o stanowisko Sądu wyższej instancji.

W uzasadnieniu wyroku z dnia 5 września 2018 r. sygn. akt I GSK 859/18, jak zostało to już wcześniej wskazane, Sąd II instancji stwierdził, że ze względu na sposób uzasadnienia zaskarżonego wyroku Sąd I instancji nie wypełnił obowiązków, wynikających z art. 141 § 4 p.p.s.a., sporządzając nieczytelne dla strony skarżącej uzasadnienie i tym samym nie dał szansy Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu na dokonanie oceny słuszności jego rozumowania. Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że ponownie rozpoznając sprawę Sąd I instancji uwzględni powyższe wskazania, dokonując kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, przede wszystkim ustosunkowując się do zarzutów skargi.

Mając powyższe na uwadze, stwierdzić należy, że skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ ponowna ocena legalności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, doprowadziła Sąd do wniosku, że wydano je z naruszeniem przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy. Zasadne więc okazały się zarzuty skargi, dotyczące naruszenia przepisów postępowania.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie wyjaśniono bowiem, dlaczego określona sytuacja faktyczna skarżącej uzasadniała zastosowanie umorzenia co do zaległości z tytułu ubezpieczenia zdrowotnego w łącznej kwocie 10.742,50 zł, a co do zadłużenia w pozostałym zakresie, w tym z tytułu ubezpieczenia społecznego oraz na Fundusz Pracy i FGŚP nie, bez podania w tym zakresie uzasadnienia. Nie wiadomo zatem, dlaczego organ odwoławczy zastosował art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz przepisy rozporządzenia w odniesieniu do umorzonych należności z tytułu zaległości na ubezpieczenie zdrowotne. Sąd jednoznacznie podziela przy tym stanowisko Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, co do wystąpienia w sprawie przesłanek z § 3 ust.1 pkt 1 i 3 rozporządzenia.

W kontekście powyższego wyjaśnić trzeba, że organ był zobowiązany tak prowadzić postępowanie, aby jak najwszechstronniej wyjaśnić wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności sprawy oraz jak najstaranniej wyjaśnić podstawy faktyczne i prawne rozstrzygnięcia.

I tak, zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.

W tym celu organy są obowiązane w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.).

Ponadto w myśl art. 11 k.p.a. organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu.

Z kolei według art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Obowiązkiem organu przy sporządzaniu uzasadnienia decyzji jest ustosunkowanie się do wszystkich zarzutów podnoszonych przez stronę w trakcie toczącego się postępowania, w tym odpowiednie odniesienie się do nich w ramach przepisów prawa materialnego, które znajdują zastosowanie w sprawie lub na które strona się powołuje. Nie wykonanie tego obowiązku stanowi naruszenie prawa procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Podkreślić zatem należy, że zadaniem uzasadnienia decyzji - jest takie wyjaśnienie stronie jej dyspozytywnej części, którą jest rozstrzygnięcie, aby jasne były motywy, jakimi kierował się organ przy jej wydaniu. Prawidłowe zredagowanie pod względem merytorycznym i prawnym uzasadnienia decyzji ma istotne znaczenie dla stosowania zasad postępowania administracyjnego, tj. wspominanej wyżej zasady przekonywania (art. 11 k.p.a.), jak również zasady pogłębiania zaufania obywateli (art. 8 k.p.a.) - realizowanych na podstawie art. 107 § 3 k.p.a.

Wskazać także należy, że zgodnie z art. 8 k.p.a. organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Wyrażona w tej regulacji zasada znajduje swoje rozwinięcie w dalszych przepisach k.p.a., które nakładają na organy administracji publicznej m.in. obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 k.p.a.) oraz obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.).

Doniosłą rolę w kontekście realizacji zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów władzy publicznej pełni właśnie uzasadnienie decyzji administracyjnej, które nie może być sformułowane ogólnikowo. Funkcją uzasadnienia jest przekonanie strony, że jej stanowisko zostało poważnie wzięte pod uwagę, a jeżeli zapadło inne rozstrzygnięcie, stwierdzenie, że przyczyną tego są istotne powody (por. np. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 2 lutego 2012 r. sygn. akt II SA/Po 721/11, LEX nr 1109030; oraz wyrok WSA w Warszawie z dnia 6 października 2009 r. sygn. akt VI SA/Wa 1379/09, LEX nr 574299).

Zaznaczyć również należy, że obowiązek organów administracji należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, którymi kierowały się te organy w toku załatwiania spraw, stanowi jeden z istotnych czynników wpływających na umocnienie praworządności w administracji. Motywy podjęcia przez organ decyzji powinny znaleźć swój wyraz w jej uzasadnieniu faktycznym i prawnym, bowiem strony mają prawo znać argumenty i przesłanki podejmowanych decyzji. Bez zachowania tego elementu decyzji, strony nie mają możliwości obrony swoich słusznych interesów oraz prowadzenia polemiki z organem - zarówno w odwołaniu, jak też w skardze do Sądu.

Niezależnie od powyższego, prawidłowe uzasadnienie stanowi jeden z warunków sine qua non skutecznej kontroli decyzji administracyjnych przez sąd administracyjny. Prawidłowe uzasadnienie decyzji ma więc nie tylko znaczenie prawne, ale i wychowawcze, bowiem pogłębia zaufanie stron postępowania do organów administracyjnych.

Dodać przy tym należy, że ustawodawca w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia określa przesłanki pozwalające na podjęcie decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek oraz zakreśla granice uznania administracyjnego. Co istotne, przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym organ obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Decyzja uznaniowa nie oznacza więc decyzji dowolnej. Zatem rozstrzygnięcie podjęte w ramach uznania administracyjnego powinno być szczególnie przekonująco, wyczerpująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją.

W świetle powyższego zaakcentować trzeba, że zaskarżona decyzja wymyka się spod kontroli Sądu, ponieważ nie sposób z niej wywieść, jakimi merytorycznymi przesłankami kierował się organ, utrzymując w mocy w punkcie 2 decyzję z dnia 15 maja 2015 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu ubezpieczenia społecznego oraz opłat na Fundusz Pracy i FGŚP. Słusznie więc skarżąca podniosła, że skoro do części należności objętych wnioskiem, dotyczących tego samego okresu zastosowano art. 28 ust.3a u.s.u.s., to organ nie wyjaśnił, dlaczego przyjął odmienną ocenę zasadności przesłanek co do stanu faktycznego - w odniesieniu do pozostałej części należności wskazanych w zaskarżonej decyzji.

Jednocześnie dodać należy, co podniesiono na wstępie, że Sąd podziela stanowisko Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, co do wystąpienia w sprawie przesłanek z § 3 ust.1 pkt 1 i 3 rozporządzenia.

W myśl § 3 ust. 1 pkt 1-3 ww. rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2.poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3.przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego płacenie należności.

Skarżąca konsekwentnie eksponowała, że co do całego zadłużenia z tytułu należności składkowych jest w tej samej sytuacji faktycznej, gdyż w toku postępowania przed organem jednoznacznie wykazała, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności składkowych. Jak ustalił organ, kwota dochodu, pozostająca do dyspozycji we wspólnym gospodarstwie domowym, jakie skarżąca prowadzi z małżonkiem, jest niewystarczająca na zabezpieczenie ich podstawowych potrzeb życiowych. Ponadto skarżąca jest osobą schorowaną, legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności na stałe. Jej mąż jest również osobą schorowaną z orzeczonym umiarkowanym stopniem niepełnosprawności. Oboje małżonkowie wymagają stałej opieki medycznej, rehabilitacji, specjalnej diety oraz kosztownych leków.

Zatem rozpoznając ponownie sprawę w oparciu o całość zgromadzonego materiału dowodowego, Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustosunkuje się do tej argumentacji i rozpatrzy wniosek skarżącej o umorzenie należności składkowych zgodnie ze wskazaniami Sądu, wydając stosowne rozstrzygnięcie, spełniające wymagania, o których mowa w art. 107 § 3 k.p.a.

Bez wpływu na powyższą ocenę pozostaje treść dokumentów złożonych przez pełnomocnika skarżącej na rozprawie przed Sądem w dniu 7 listopada 2018 r. Podkreślić bowiem należy, że organ rozstrzyga sprawę w oparciu o stan faktyczny i prawny obowiązujący w dacie wydania decyzji. Z kolei rzeczą Sądu jest ocena legalności zaskarżonej decyzji z punktu widzenia zgodności z prawem obowiązującym w dacie jej wydania.

Konkludując, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art.135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję z dnia 15 maja 2015 r. jako wydane z naruszeniem opisanych wyżej przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Pomimo zawartego w skardze wniosku o uchylenie kwestionowanej decyzji tylko w części, tj. w zakresie pkt 2, Sąd uchylił jednak decyzje organów obu instancji w całości. Wprawdzie co do zasady, w postępowaniu sądowoadministracyjnym, możliwe jest uchylenie decyzji w części (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), jednakże może to nastąpić tylko wtedy, gdy podlegająca uchyleniu część decyzji charakteryzuje się "samodzielnością w obrocie prawnym". Innymi słowy jest to możliwe wówczas, gdy decyzja zawiera dwa lub więcej odrębnych rozstrzygnięć, które nie są ze sobą związane i mogą w sposób autonomiczny wywoływać niezależne od siebie skutki prawne. Takiego charakteru nie mają jednak rozstrzygnięcia zawarte w zaskarżonej decyzji.

Skoro w niniejszej sprawie wnioskiem z dnia 5 marca 2015 r. objęto żądaniem umorzenia wskazane w nim należności z tytułu składek, to w zakresie tych należności organ powinien orzekać co do istoty sprawy w jednej decyzji, wyjaśniając wnikliwie przesłanki podjętego rozstrzygnięcia.

Ponadto wyrok zawiera rozstrzygnięcie o kosztach postępowania, które Sąd, zgodnie z art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 p.p.s.a., oraz § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r. poz. 490 ze zm.) w zw. z § 21 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2015 r. poz. 1804 ze zm.), zasądził na rzecz skarżącej od organu administracji.