Postanowienie WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 626/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2017-09-11 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: utrzymano w mocy postanowienie lub zarządzenie art. 260 § 1 ustawy - PoPPSA
Powołane przepisy: article: art. 260 par. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Jarosław Szulc po rozpoznaniu w dniu 11 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 03 sierpnia 2017 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności byłego prezesa zarządu spółki z tytułu podatku od towarów i usług za maj 2011r., lipiec 2011 r., sierpień 2011r., wrzesień 2011r., październik 2011 r. i listopad 2011r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie


UZASADNIENIE

Wraz ze skargą Skarżący złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz dwójką dzieci, którego miesięczny dochód wynosi łącznie 2.500 zł. Jako majątek skarżący wskazał mieszkanie o pow. 58 m² oraz samochód marki O.rok produkcji 2007r. Oświadczył, że nie posiada innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych.

W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego skarżący przedłożył: umowę pożyczki gotówkowej; pierwszą stronę PIT-11 żony skarżącego za lata 2015-2016 poświadczoną za zgodność przez pełnomocnika skarżącego; wyciąg z rachunku bankowego; urzędowe poświadczenie odbioru; PIT-37 skarżącego za 2015r.; PIT-11 skarżącego za 2015r.; rachunek do umowy o dzieło z dnia 1 czerwca 2015r.; umowę

o dzieło z dnia 25 maja 2015r.; zestawienie kosztów (mieszkanie 570 zł, kredyty łącznie 900 zł; TV 163 zł, telefon 170 zł, prąd 200 zł co dwa miesiące); zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego; informację

o wysokości opłat za użytkowanie lokalu mieszkalnego, umowę kredytu konsolidacyjnego sporządzoną w dniu 20 kwietnia 2010r.

Ponadto skarżący oświadczył, że: posiada wraz z małżonką samochód osobowy O.o wartości ok. 13.000 zł; nie korzysta z pomocy społecznej.

Referendarz postanowieniem z dnia 03 sierpnia 2017r. odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu podał, że skarżący w sposób wybiórczy zobrazował swoją sytuację finansową, a złożony wniosek nie zasługuje na uwzględnienie.

Pismem z dnia 16 sierpnia 2017 r. pełnomocnik Skarżącego wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia zarzucając błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę skarżonego postanowienia, polegający na niewłaściwym przyjęciu, iż M.S. dysponuje majątkiem wystarczającym do uiszczenia opłaty od skargi

w niniejszej sprawie. Wyjaśnił, że Skarżący otrzymuje wynagrodzenie za wykonywane umowy zlecenia w wysokości wystarczającej mu tylko do opłacenia podstawowych rachunków. Zgodnie z dokumentami przesłanymi do sądu - wykazami z kont bankowych - nie posiada żadnych wolnych środków finansowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje.

Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 258 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017r. poz. 1369 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), czynności

w zakresie przyznania prawa pomocy wykonuje referendarz sądowy, a do czynności tych należy w szczególności wydawanie na posiedzeniu niejawnym postanowień

o przyznaniu, cofnięciu, odmowie przyznania prawa pomocy albo umorzeniu postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy. Na podstawie art. 259 § 1 p.p.s.a. od tych postanowień referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. W myśl art. 260 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Przy tym zgodnie z art. 260 § 2 zd. drugie, w sprawach, o których mowa w § 1, sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu, a stosownie do § 3 tego artykułu sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym.

Na podstawie art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane

w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Stosownie natomiast do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Podać należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, który Sąd rozpoznający niniejszą sprawę w pełni podziela, iż prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego i z tego powodu jego przyznanie następuje jedynie w wyjątkowych przypadkach, a mianowicie w sytuacji, gdy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. Przeszkoda ta musi być realna,

a do stwierdzenia jej zaistnienia niezbędne jest dokładne poznanie sytuacji wnioskodawcy. To na składającym wniosek spoczywa ciężar przekonania sądu,

że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę

za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 listopada 2012r., sygn. akt I FZ 429/12, opublikowane

w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o sprawach na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl, podobnie jak wszystkie niżej podane orzeczenia sądowe).

Rozstrzygnięcie zatem w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. To strona musi wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna,

że uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Właściwe bowiem przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających wobec niej zastosowanie prawa pomocy oraz dowodów na ich poparcie umożliwi sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny jej sytuacji majątkowej. Nastąpić to może tylko w przypadku, gdy strona ubiegająca się

o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób przekonujący, niebudzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji umożliwiającej zastosowanie wobec niej instytucji prawa pomocy.

Skoro udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, to powinno ono sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 stycznia 2013r., sygn. akt II FZ 987/12). Ponadto w orzecznictwie podkreśla się, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Może być ono przyznane na wniosek osób ubogich, znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe

w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie kosztów postępowania. Nie bez przyczyny instytucja ta określana jest w orzecznictwie sądowym tzw. prawem ubogich. Przyznanie prawa pomocy ma bowiem na celu zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są

w stanie ponieść kosztów postępowania. Można tytułem przykładu wskazać, że stan bezrobocia strony, może być przesłanką przyznania prawa pomocy, ale jednocześnie konieczne jest ustalenie, że wnioskujący o prawo ubogich jest obiektywnie pozbawiony możliwości uzyskania środków na utrzymanie siebie i rodziny, w tym na prowadzenie postępowania sądowego (por. też post. NSA z 16 stycznia 2015r. sygn. akt II OZ 1152/14, post. NSA z 22 stycznia 2015r. sygn. akt II GZ 935/14).

Mając na uwadze powyższe podkreślenia wymaga, że zgodnie z art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a. ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użycia w tych przepisach określenia "gdy wykaże" wynika niezbicie, że to na stronie wnioskującej spoczywa obowiązek przekonania sądu, iż w jej przypadku zachodzą ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że to strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku

o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami

o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (vide: postanowienia NSA z dnia 9 września 2004r., sygn. akt FZ 360/04, niepubl.,

z dnia 7 marca 2006r., sygn. akt OZ 211/06, niebubl.).

To zatem strona ma przekonać rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy, że nie jest w stanie ponieść określonych kosztów postępowania. Składając formularz wniosku, powinna tym samym skrupulatnie go wypełnić, a w sytuacji, gdy zawarte

w nim oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku i dochodach okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.), powinna przedłożyć dodatkowe oświadczenia i dokumenty źródłowe pozwalające na zweryfikowanie złożonego przez nią oświadczenia i dokonanie oceny jej rzeczywistej sytuacji materialnej. Wybór żądanych dokumentów źródłowych uzależniony jest od indywidualnych okoliczności rozpoznawanej sprawy i pozostawiony został uznaniu rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy. Podkreślić również należy, że art. 255 p.p.s.a. stanowi podstawę do wezwania strony, a nie organów państwowych, czy też jakichkolwiek instytucji, do złożenia w zakreślonym terminie dodatkowych oświadczeń, czy też dokumentów źródłowych.

Zwrócić należy także uwagę, że przepis art. 255 p.p.s.a. jest nie tylko podstawą prawną dla działań Sądu umożliwiających prawidłową ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy, ale regulacja ta pozwala także ubiegającemu się o przyznanie prawa pomocy na uzupełnienie wniosku w przypadku, kiedy okoliczności wskazane we wniosku nie okażą się wystarczające do stwierdzenia przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku informacji o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (vide: postanowienie NSA z 10 stycznia 2008 r., sygn. II FZ 540/07, niepubl.).

Mając na uwadze powyższe Sąd w pełni podziela stanowisko Referendarza sądowego, że składający wniosek o przyznanie prawa pomocy, z naruszeniem spoczywającego na stronie obowiązku, nie wykazał zasadności udzielenia mu prawa pomocy. Przede wszystkim rację ma Referendarz, że z przedłożonych w trakcie postępowania dokumentów oraz oświadczeń nie można jednoznacznie ustalić, jaki jest rzeczywisty stan finansowy i majątkowy skarżącego oraz jego żony. W ocenie Sądu oceny tej nie zmienia również argumentacja przedstawiona w sprzeciwie przez pełnomocnika skarżącego.

W ocenie Sądu złożone oświadczenia: zawarte we wniosku skarżącego złożonym na urzędowym formularzu PPF, przedłożone w trakcie postępowania na wezwanie Referendarza oraz argumentacja przedstawiona w sprzeciwie są niewystarczające do oceny czy strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Sąd podziela stanowisko Referendarza sądowego, że strona nie wykazała, aby spełniła przesłanki upoważniające do przyznania prawa pomocyw zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wskazać należy, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy Skarżący podał, że nie uzyskuje żadnego dochodu, a miesięczny dochód rodziny wynosi łącznie 2.500 zł. (wynagrodzenie żony). Pełnomocnik skarżącego w piśmie procesowym z dnia 3 lipca 2017r. oświadczył, że Skarżący nie posiada zaświadczenia o byciu osobą bezrobotną albowiem wykonuje prace na podstawie umów cywilno-prawnych. Do pisma dołączono umowę o dzieło z dnia 25 maja 2015r. oraz dotyczący tej umowy rachunek z dnia 1 czerwca 2015r. na kwotę 300 zł. Już tylko w przedmiocie dochodów Skarżącego składane oświadczenia są sprzeczne ze sobą i wybiórcze. Jak podnosi pełnomocnik Skarżącego otrzymuje on wynagrodzenie za wykonywane umowy zlecenia w wysokości wystarczającej mu tylko do opłacenia podstawowych rachunków. Tymczasem na dowód tego strona przedstawiła jedynie jedną umowę sprzed dwóch lat na kwotę 300 zł. W konsekwencji trudno ocenić rzeczywiste dochody Skarżącego z tytułu umów o dzieło. Ponadto w kontekście ustalenia rzeczywistych dochodów rodziny wnioskodawcy podkreślenia wymaga, że Skarżący odpowiadając na wezwanie Referendarza nie przedłożył zaświadczenia o wysokości otrzymywanego aktualnie przez żonę wynagrodzenia.

Ponadto jak słusznie podniósł Referendarz Skarżący nie odpowiedział we właściwy sposób na wezwanie o przedłożenie wyciągów i wykazów z wszystkich posiadanych rachunków bankowych skarżącego i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym za okres ostatnich trzech miesięcy. W odpowiedzi skarżący przedłożył wyciąg z rachunku bankowego o nr [...] za okres od kwietnia do czerwca 2017r., na którym nie odnotowano żadnych operacji finansowych oraz wyciąg z rachunku bankowego o nr [...]jednakże tylko za miesiąc kwiecień 2017r. Dodatkowo wskazać należy, że na przedstawionych rachunkach bankowych brak jest wpływu kwoty 19.000 zł z tytuł uzyskanej przez żonę skarżącego pożyczki gotówkowej, która zgodnie z postanowieniami umowy winna być przekazana poprzez przelew środków na rachunek. W konsekwencji trudno uznać przedstawione dowody za wiarygodne

i kompletne.

O tym jak niekompletne informacje Skarżący przedstawił na wezwanie Referendarza świadczy również to, że wezwany do przedłożenia odpisów zeznań podatkowych jego oraz osób pozostających ze nim we wspólnym gospodarstwie domowym za ostatnie dwa lata kalendarzowe przedłożył jedynie swoje zeznanie podatkowe PIT-37 za 2015r. oraz pierwsze strony zeznań żony - PIT-11 za lata 2015-2016, na podstawie których nie sposób ustalić jakie dochody uzyskała w tych latach ani jaki dochód uzyskał skarżący w 2016r.

Odnosząc się do podnoszonej przez wnioskodawcę okoliczności spłaty zobowiązań o charakterze prywatnoprawnym Sąd wskazuje, że w orzecznictwie wielokrotnie wyjaśniano, iż przedkładanie należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowoadministracyjnych strony na Skarb Państwa (por. postanowienia NSA: z dnia 20 czerwca 2013 r., I FZ 224/13; z dnia 1 czerwca 2011 r., II FZ 234/11;

z dnia 10 listopada 2011 r., I FZ 362/11; z dnia 12 kwietnia 2011 r., II FZ 97/11). Taki też poprawny pogląd odnoszący się do powyższego zagadnienia przedstawił Referendarz w uzasadnieniu swojego postanowienia.

Ponadto pod pojęciem stanu majątkowego należy rozumieć także środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 144/11).

Z tego też względu posiadanie majątku, w postaci jakichkolwiek aktywów zawsze rzutuje na ocenę prawa do zwolnienia strony z kosztów postępowania. W tym kontekście wskazać należy, że Skarżący posiada mieszkanie o pow. 58 m² oraz samochód marki O. rok produkcji 2007r. o wartości 13.000 zł.

Jak wskazuje się w orzecznictwie, przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z 22 marca 2005 r., sygn. akt FZ 794/04). Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 10 maja 2005 r., sygn. akt II OZ 318/05 (dostępne j.w.) wskazał, że prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Nie każdy więc wydatek, który subiektywnie przez stronę jest postrzegany jako dolegliwy finansowo oznacza, że ponoszony jest jako uszczerbek w utrzymaniu koniecznym skarżącego

i jego rodziny.

Wnioskodawca w sposób wybiórczy przedstawił swoją sytuacje materialną, co uniemożliwia ocenę jego możliwości finansowych w zakresie ponoszenia kosztów sądowych. Jak wskazano wyżej to strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy podane przez skarżącego dane nie są pełne, mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy.

Reasumując, Sąd w sytuacji finansowej i majątkowej wnioskodawcy nie dopatrzył się przesłanek, które uzasadniałyby stwierdzenie, że wyłożenie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Skarżący nie wykazał że nie jest w stanie ponieść stosownych kosztów sądowych, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, co uzasadniałoby przyznanie prawa pomocy. W konsekwencji należy stwierdzić, że Referendarz w sposób pełny i wnikliwy dokonał analizy sytuacji materialnej skarżącego. Prawidłowo uznał, że nie została spełniona przesłanka z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.

Powyższej oceny skarżący skutecznie nie podważył w sprzeciwie. Pełnomocnik skarżącego stwierdził jedynie, że strona nie posiada środków na opłacenie skargi co wynikać ma z przesłanych do Sadu wyciągów bankowych. Odmienne stanowisko strony co do zaistnienia przesłanek umożliwiających przyznanie prawa pomocy nie zmienia prawidłowości wydanego postanowienia i nie jest podstawą stwierdzenia jego wadliwości. Zdaniem Sądu, stan faktyczny sprawy został poprawnie oceniony i ustalony przez Referendarza. To, że strona nie zgadza się z oceną stanu faktycznego

i prawnego dokonaną przez Referendarza nie zmienia prawidłowości wydanego postanowienia i nie jest przesłanką stwierdzenia jego wadliwości.

Ponadto Sąd wskazuje, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu

do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Prawidłowe zastosowanie przez Referendarza przepisów p.p.s.a. nie stanowi naruszenia norm Konstytucji RP gwarantujących obywatelowi swobodny dostęp do niezawisłego i bezstronnego sądu (por. postanowienia NSA:

z dnia 28 lipca 2011 r., II FSK 1407/11, z dnia 12 stycznia 2012 r., II FZ 876/11). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w przekonujący sposób

(por. postanowienie NSA z dnia 25 lutego 2011 r., I FZ 26/11).

W tym stanie rzeczy, z uwagi na fakt, iż skarżący nie wykazał, że jego obecna sytuacja finansowa nie pozwala na poniesienie pełnych kosztów postępowania,

bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, Sąd na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.