Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2304/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-06-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6361 Rejestr  zabytków
Hasła tematyczne: Ochrona dóbr kultury
Skarżony organ: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 3, 5, 6, 7, 9
journal: Dz.U. 2003 nr 162 poz 1568
law: Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Joanna Skiba Sędziowie: WSA Jolanta Dargas WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Agnieszka Żurawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 czerwca 2011 r. sprawy ze skarg [...] Sp. z o. o. w Z. oraz [...] sp. z o.o. w L. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] września 2010 r. nr [...] w przedmiocie wpisu do rejestru zabytków oddala skargi.


UZASADNIENIE

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, po rozpatrzeniu odwołania [...] Sp. z o. o. z siedzibą w L. oraz odwołania [...] Sp. z o.o. z siedzibą w Z., decyzją z dnia [...] września 2010 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia [...] marca 2010 r., nr [...] o wpisie do rejestru zabytków województwa [...] zespołu budynków dawnej fabryki Z. R., zlokalizowanego w L. przy al. [...] i ul. [...], wraz z otoczeniem zabytku, w granicach działek geodezyjnych nr [...] obręb [...].

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

[...] Wojewódzki Konserwator Zabytków decyzją znak [...] z dnia [...] marca 2010 r. wpisał do rejestru zabytków województwa [...] zespół budynków dawnej fabryki Z. R. w L., przy al. [...] i ul. [...] wraz z otoczeniem zabytku. Zakres wpisu do rejestru zabytków obejmuje jedenaście budynków usytuowanych na działkach [...] obręb [...] oraz otoczenie zabytków w granicach powyższych działek. Zabytkowe budynki oraz obszar otoczenia zostały zaznaczone na załączniku graficznym, stanowiącym integralną część decyzji. W uzasadnieniu rozpatrywanej decyzji podkreślono znaczenie zespołu fabrycznego Z. R. jako elementu krajobrazu miasta, stanowiącego ważny składnik poprzemysłowego charakteru [...]. Organ konserwatorski wskazał również na wartości artystyczne obiektów, utrzymanych w stylistyce typowej dla [...] architektury fabrycznej, wznoszonej od lat 70 - tych XIX w. Fasady budynków w pierzei ul. [...], charakterystyczne dla okresu modernizmu, obrazują architekturę drugiej połowy lat 20 - tych XX w. Wobec prowadzonych na terenie zespołu fabrycznego robót budowlanych, stanowiących zagrożenie dla zachowania zabytku wyżej wymienionej decyzji, na podstawie art. 108 § 1 Kpa, nadano rygor natychmiastowej wykonalności.

Od decyzji [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków nr [...] z dnia [...] marca 2010 r. wniosła odwołanie [...] sp. z o. o. będąca użytkownikiem wieczystym nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] obręb [...] i współużytkownikiem wieczystym nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] obręb [...]. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 10 Kpa, poprzez niezapewnienie stronie udziału w prowadzonym postępowaniu oraz zakwestionowała wartości zabytkowe obiektu.

[...] sp. z o. o., będąca współużytkownikiem wieczystym działki nr [...] obręb [...] i właścicielem trzech lokali produkcyjno-magazynowych w budynku zaskarżyła przedmiotową decyzję zarzucając jej naruszenie m. in. przepisów art. 7, art. 80, art. 84 § 1 oraz art. 107 § 1 i § 3 Kpa. W szczególności w odwołaniu podniesiono zaniechanie dopuszczenia dowodu z opinii biegłego, na okoliczność, czy obiekt spełnia cechy zabytku oraz niedostateczne rozpoznanie historyczne obiektu.

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego decyzją z dnia [...] września 2010 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia [...] marca 2010 r., nr [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy potwierdza wysoką wartość historyczną dawnej fabryki Z. R., pozwalającą na objęcie obiektu ochroną prawną. Minister podkreślił, że zespół fabryczny Z. R., będący świadectwem przemysłowej historii [...], współtworzy charakter i tożsamość tego miasta. Organ podkreślił, że charakterystyczne zabudowania fabryczne dawnej fabryki Z. R. tworzą pierzeje dwóch ulic, czterokondygnacyjna przędzalnia stanowi dominantę w tej części miasta. Przędzalnię i wykańczalnię wełny założył w [...] r. Z. R., syn [...] przemysłowca, osiadłego w [...] od [...] r. Oprócz prowadzenia własnej firmy Z. R. działał w [...], był prezesem [...], posiadał udziały w wielu innych [...] firmach. Budynki zespołu fabrycznego powstawały w kilku etapach. Najstarsze obiekty usytuowane są wzdłuż obecnej ulicy [...] (budynek mieszkalny i kantor, magazyny z portiernią, apretura, przędzalnia u zbiegu ulicy [...]). Przed [...] r. powstała trzypiętrowa przędzalnia przy ul. [...]. Kolejne rozbudowy i przebudowy zespołu fabrycznego miały miejsce w latach [...] . W [...] r., sześć lat po śmierci Z. R., fabrykę przy ul. [...] i inne nieruchomości [...] nabyła "[...] Spółka Akcyjna [...]". Nowi właściciele wyposażyli fabrykę w nowoczesne maszyny i urządzenia dla farbiarni, drukarni i bielnika oraz uruchomili cienkoprzędną przędzalnię bawełny.

Minister zauważył, że z materiałów archiwalnych, stanowiących podstawę opracowania Karty Ewidencyjnej Zabytku wynika, że zespół fabryczny zachował historyczne rozplanowanie przestrzenne. Wpisane zaskarżoną decyzją do rejestru zabytków budynki posiadają historyczną bryłę, w znacznej części historyczną artykulację i wystrój elewacji, w części budynków zachowały się historyczne podziały wnętrz, oryginalna stolarka i ślusarka okienna i drzwiowa, elementy oryginalnej konstrukcji nośnej.

Minister zauważył, że organ pierwszej instancji wziął pod uwagę przekształcenia i przebudowy, jakim poddawane były obiekty zespołu fabryki Z. R. na przestrzeni lat i wyłączył z zakresu ścisłej ochrony budynki położone w południowo-zachodniej części zespołu oraz elementy pozbawione wartości zabytkowej (wnętrza w budynku nr [...], przybudówka do budynku nr [...]). Podczas oględzin obiektu przeprowadzonych w dniu 28 września 2009 r. rozważano również możliwość wyłączenia z zakresu ochrony wnętrz budynku nr [...], z uwagi na brak oryginalnego wyposażenia wnętrz i wtórny charakter konstrukcji nośnej. Jednakże uznano, że mimo tych przekształceń zachowany został pierwotny układ pomieszczeń i rozplanowanie wnętrz, a w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano, iż dokonane na przestrzeni lat przebudowy historycznych budynków zespołu są czytelne, obrazują kolejne etapy rozwoju przedsiębiorstwa.

Organ podał, że wydanie orzeczenia w przedmiotowej sprawie poprzedzone było rozpoznaniem historii obiektu, czasu jego powstania, kolejnych etapów rozbudowy, oraz zgromadzeniem wszelkich danych historyczno-architektonicznych o obiekcie. W aktach sprawy znajduje się Karta Ewidencyjna Zabytku opracowana przez E. S., na podstawie dostępnej literatury przedmiotu, akt archiwalnych, źródeł ikonograficznych i fotograficznych. Informacje o przeprowadzonej kwerendzie archiwalnej zamieszczone są w rubryce [...] karty ewidencyjnej zabytku i wynika z nich, że kwerendą objęto zasób Archiwum Państwowego w [...], Urzędu Miasta [...] i Sądu Rejonowego w L. Ponadto, w obecności stron, w dniu 28 września 2009 r. i w dniu 16 października 2009 r. przeprowadzono lustrację obiektu, określając w protokole stan budynków, stopień zachowania oryginalnej substancji zabytkowej, zakres wprowadzonych zmian.

W ocenie Ministra, wiedza specjalistyczna, jaką dysponuje organ konserwatorski oraz zgromadzony w aktach sprawy materiał dowodowy, w tym protokół z oględzin budynku, dają podstawy do merytorycznego rozstrzygnięcia kwestii wpisu przedmiotowego obiektu do rejestru zabytków, bez potrzeby zasięgania opinii biegłego.

Organ odwoławczy podał, że nie widzi przeszkód, by wpisać do rejestru zabytków zespół budynków. W ocenie Ministra, zespół wpisanych do rejestru zabytków budynków dawnej fabryki spełnia kryteria definicji historycznego zespołu budowlanego, zawartej w art. 3 pkt 13 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami stanowiącej, iż jest to powiązana przestrzennie grupa budynków, wyodrębniona ze względu na formę architektoniczną, styl, zastosowane materiały, funkcję, czas powstania lub związek z wydarzeniami historycznymi.

W ocenie organu odwoławczego, zasadnym było nadanie zaskarżonej decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności, na podstawie art. 108 § 1 Kpa. Mając na uwadze fakt, iż właściciele nieruchomości prowadzą prace budowlane na terenie zabytkowego zespołu fabrycznego organ uznał, że zachodziła przesłanka do nadania decyzji wpisującej zespół do rejestru zabytków rygoru natychmiastowej wykonalności, z uwagi na interes społeczny, jakim jest zachowanie przedmiotowych obiektów w jak najmniej przekształconym stanie.

Od decyzji Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] września 2010 r., nr [...] [...] sp. z o. o. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła: 1) naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie art. 7, 10 § 2, 77 § 1, 80, 84 § 1 oraz 107 § 1 i 3 Kpa, które to uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wobec: - uniemożliwienia skarżącemu złożenia wniosku dowodowego o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego, poprzez niepowiadomienie skarżącego o zakończeniu postępowania dowodowego przed organem drugiej instancji i niezapewnienie możliwości wypowiedzenia się, co do zebranego materiału dowodowego, - zaniechania dopuszczenia dowodu z opinii biegłego, aby ustalić, czy obiekt spełnia cechy zabytku i oparcia się w tej mierze na skąpym materiale dowodowym, którego niekompletność wynika z niedostatecznego rozpoznania historycznego oraz braku badania architektonicznego pozwalającego na rozdzielenie elementów pierwotnych od wtórnych; 2) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 3 pkt 1 i 3 oraz art. 6 ust. 1 pkt 1 lit b ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, wobec objęcia ochroną "zespołu budynków" wymienionych w decyzji, w sytuacji, gdy zabytkiem może być nieruchomość, jej część lub zespół nieruchomości, a wskazane w decyzji budynki nie są odrębnymi nieruchomościami, lecz częścią nieruchomości (czym innym jest bowiem "zespół nieruchomości", którym nie może być wskazany w decyzji "zespół budynków", a czym innym zespół budowlany), a nadto nie posiadają możliwej do zachowania wartości historycznej, artystycznej lub naukowej. W skardze Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Od decyzji Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] września 2010 r., nr [...] [....] sp. z o.o. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła: 1) naruszenie przepisów prawa materialnego: - art. 3 pkt 2 w zw. z art. 6 ust. 1 lit. b, c, e ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji wpisanie do rejestru zabytków kompleksu budynków dawnej fabryki Z. R. przy ul. [...] i al. [...] w sytuacji, gdy nie posiada on wartości historycznej uzasadniającej objęcie go ochroną, ze względu na interes społeczny, albowiem w chwili obecnej w związku z licznymi przebudowami oraz nadbudowami, utraciły one swój pierwotny kształt i charakter, nie wspominając już nawet o tym, że wnętrza przedmiotowych budynków objętych wpisem, z uwagi na ich charakter i zakres wykorzystywania nie są ogólnie dostępne i nie odzwierciedlają ich dawnego charakteru; - art. 9 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 2 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami poprzez objęcie zakresem zaskarżonej decyzji również wnętrz budynków wchodzących w skład przedmiotowego kompleksu, podczas gdy, na skutek wielu prac remontowo - adaptacyjnych dokonywanych na przestrzeni choćby ostatnich kilkunastu lat i zmierzających do przystosowania wnętrz przedmiotowych budynków stosownie do potrzeb kolejnych użytkowników tych budynków zgodnie z zakresem i charakterem ich wykorzystania (np. kluby, restauracje czy sklepy), wnętrza przedmiotowych budynków zostały całkowicie zmodernizowane w taki sposób, że nie oddają w jakikolwiek sposób pierwotnego fabrycznego charakteru nieruchomości co sprawia, iż wbrew dowolnemu uznaniu organów, wnętrza przedmiotowych budynków nie posiadają wartości historycznych, artystycznych czy naukowych, a zatem nie zachodzi konieczność ich zachowania w interesie społecznym, zwłaszcza jako zabytek nieruchomy wraz z częścią wnętrz; 2) naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy: - art. 7, 77 § 1 i 80 Kpa poprzez niezebranie i nierozważenie całokształtu materiału dowodowego, albowiem ustalając stan faktyczny będący podstawą zaskarżonej decyzji, organ I jak i II instancji pominął, iż wewnętrzny układ przedmiotowych budynków na przestrzeni ostatnich kilkunastu lat uległ znacznym przekształceniom w taki sposób, iż zmianie uległ nie tylko wystrój wnętrza, ale i pierwotny rozkład pomieszczeń, stropów, klatek schodowych, liczby kondygnacji, czy też konstrukcja najwyższych pięter zmodernizowanych w związku z zawaleniem się dachu, co sprawia, że trudno wywieść, że rzeczone przebudowy historycznych budynków zespołu są czytelne, obrazują kolejne etapy rozwoju przedsiębiorstwa, skoro w tym przypadku przebudowa nie miała najmniejszego związku z jego rozwojem, zwłaszcza, że w czasie dokonywania wskazanych prac jeszcze przed wydaniem zaskarżonej decyzji przedsiębiorstwo już od dawna nie istniało; - art. 107 § 1 Kpa poprzez wydanie decyzji administracyjnej obejmującej swym zakresem stan budynków, który już od dawna nie istnieje, a zatem nie pozwalającej na precyzyjną identyfikację przedmiotu ochrony, co z kolei nie pozwala precyzyjnie ustalić, które elementy zespołu budynków Z. R. zostały wpisane do rejestru zabytków województwa [...] i podlegają ochronie konserwatorskiej i co zarazem uniemożliwia właścicielowi nieruchomości podjęcie jakichkolwiek działań, związanych choćby z możliwością adaptacji wnętrz budynków. W skardze Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargi Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wniósł o ich oddalenie i jednocześnie podtrzymał stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skargi nie są uzasadnione.

Zacząć należy od tego, że zgodnie z art. 5 Konstytucji RP jednym z obowiązków Rzeczypospolitej Polskiej jest ochrona dziedzictwa narodowego. Jednym z filarów tworzących system ochrony dóbr kultury jest ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. Nr 162, poz. 1568 ze zm.) – zwana dalej uoz. Ustawa ta obejmuje swym zakresem przedmiotowym zabytki, a więc m.in. nieruchomości ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową (art. 3 pkt 1 i 2 uoz).

Z przepisów uoz wynika, że wojewódzki konserwator zabytków będący organem wojewódzkiej administracji zespolonej działającym w imieniu wojewody właściwym w sprawach ochrony zabytków ma m.in. obowiązek prowadzenia rejestru i wojewódzkiej ewidencji zabytków oraz gromadzenia dokumentacji w tym zakresie, wydawania decyzji, postanowień i zaświadczeń w sprawach określonych w ustawie i przepisach szczególnych oraz organizowanie i prowadzenie kontroli w zakresie ochrony zabytków (art. 91 ust. 4 uoz). Ochrona zabytków sprawowana przez ten organ polega, w szczególności, na podejmowaniu działań mających na celu m.in. zapewnienie warunków prawnych, organizacyjnych i finansowych umożliwiających trwałe zachowanie zabytków oraz ich zagospodarowanie i utrzymanie; zapobieganie zagrożeniom mogącym spowodować uszczerbek dla wartości zabytków; udaremnianie niszczenia i niewłaściwego korzystania z zabytków; kontrolę stanu zachowania i przeznaczenia zabytków (art. 4 uoz). Warto zwrócić uwagę, że ochronie podlegają - i to bez względu na stan zachowania - zabytki nieruchome będące, w szczególności zespołami budowlanymi, dziełami architektury i budownictwa, obiektami techniki, zakładami przemysłowymi (art. 6 uoz).

Z przepisów uoz wynika, że podstawową formą ochrony zabytków jest wpis do rejestru zabytków (art. 7 uoz). Wpis do rejestru zabytków zabytku nieruchomego może być dokonany z urzędu w formie decyzji administracyjnej wojewódzkiego konserwatora zabytków (art. 9 uoz). Przepisy regulujące to zagadnienie nie wprowadzają szczegółowych przesłanek którymi winien kierować się organ dokonując oceny celowości objęcia zabytku tego rodzaju formą ochrony konserwatorskiej, a zatem decyzja tego organu ma charakter ekspercki i opiera się na ocenie przesłanek danego przedmiotu ochrony przez pryzmat ustawowej definicji zabytku, zgromadzonej w sprawie dokumentacji oraz wiedzy i doświadczenia wojewódzkiego konserwatora zabytków (art. 3 pkt 1 i 2, art. 91 ust. 2 pkt 2 i 3 uoz).

W kontekście powołanych wyżej przepisów nie można zarzucić [...] Wojewódzkiemu Konserwatorowi Zabytków naruszenia prawa, czy dowolności przy wydawaniu decyzji z dnia [...] marca 2010 r., nr [...] o wpisie do rejestru zabytków zespołu budynków dawnej fabryki Z. R. w L. wraz z otoczeniem.

Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym Karty Ewidencyjnej Zabytku opracowanej w miesiącach styczeń – marzec 2009 r. wynika, że zespół fabryczny Z. R. (od [...] r. prezesa [...]) został założony [...] r. jako przędzalnia i wykańczalnia wełny. Fabryka ta była średniej wielkości przedsiębiorstwem zatrudniającym [...] robotników, gdzie roczna wartość produkcji wynosiła [...] tyś. rubli. W skład tego zespołu pierwotnie wchodziły takie budynki fabryczne jak: budynek mieszkalny i kantor, magazyny z portiernią, apretura i przędzalnia. Dominantę zespołu stanowi wzniesiony przed [...] r. budynek dawnej przędzalni 3- piętrowy z dwoma wieżami wyższymi o jedną kondygnację. W [...] r. Fabrykę nabyła [...] Spółka Akcyjna [...], gdzie produkowano wyroby trykotowe i pończosznicze. Z Karty tego zabytku wynika, że zespół ten reprezentuje typowy dla XIX – wiecznej architektury fabrycznej styl , z wykorzystaniem czerwonej cegły ceramicznej cegły ceramicznej i konstrukcją stropów opartych na elementach żeliwnych.

W protokole lustracji obiektu sporządzonym w dniu 28 września 2009 r. przy udziale pełnomocnika [...] sp. z o. o. podkreślono, że w budynku nr [...] w elewacji frontowej została zachowana oryginalna ślusarka okienna oraz w części zewnętrznej ślusarka drzwiowa. W budynku dawnych magazynów zachowano oryginalną artykulację elewacji, ślusarkę okienną w poziomie parteru.

W protokole lustracji sporządzonym w dniu 16 października 2009 r. przy udziale przedstawiciela [...] sp. z o. o. wskazano, że bryła dawnego magazynu została zachowana, wewnątrz jest oryginalna konstrukcja nośna. W budynku przędzalni również bryła została zachowana, w części oryginalna ślusarka okienna i drzwiowa. Pozostałości po oryginalnej konstrukcji nośnej. W budynku wykańczalni została zachowana w części stolarka okienna, oryginalna konstrukcja nośna oraz oryginalna drewniana konstrukcja dachu. W budynkach administracyjno – biurowych zachowano bryłę, artykulację elewacji, w części oryginalną stolarkę okienną i drzwiową. Budynek kotłowni z przybudówkami ma zachowaną bryłę, artykulację elewacji, detal, ślusarkę okienną i drzwiową.

Analizując zgromadzony w sprawie materiał dowodowy [...] w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] marca 2010 r. podał, że zespół fabryczny Z. R. posiada znaczne wartości historyczne. Obiekt dokumentuje działalność przemysłową jednej z najznamienitszych [...] rodzin fabrykanckich, która odegrała ważną rolę w innych dziedzinach życia społeczno-gospodarczego miasta (Z. R. był m.in. [...], działał w zarządzie [...]).

Organ stwierdził, że pomimo dokonanych częściowych przekształceń zespół fabryczny zachował walor autentyczności, zarówno w kontekście utrzymania oryginalnej substancji zabytkowej poszczególnych obiektów jak i historycznego rozplanowania przestrzennego fabryki. Poszczególne obiekty, objęte wpisem do rejestru zachowały historyczną bryłę, artykulację oraz w znacznej części wystrój elewacji, w części oryginalną stolarkę (kantor) lub ślusarkę okienną i drzwiową (zespół budynków apretury, maszynownia, tkalnia), a także historyczne podziały wnętrz i elementy oryginalnej, wewnętrznej konstrukcji nośnej (budynki przy apreturze, maszynownia, skład przy przędzalni, kantor, tkalnia i gazownia). Historyczne rozplanowanie kompleksu fabrycznego, pomimo rozbudowy części wewnętrznej zespołu zachowało swój pierwotny charakter. W ocenie Ministra, zachowana historyczna zabudowa oddaje pełen cykl produkcji wprowadzony w zakładach R. w [...] r. wraz z odbudową i adaptacją budynku dawnej apretury na tkalnię mechaniczną. Zabudowania fabryczne współtworzą pierzeje dwóch ulic odgrywając istotną rolę w kontekście urbanistycznym. W aspekcie historycznym i przestrzennym stanowią integralną część szerszego zespołu rezydencjonalno-fabrycznego, w którego skład wchodzi także zespół willowy Z. R. graniczący z fabryką od strony południowej (wpisany do rejestru zabytków decyzją z [...] marca 1990 r. pod numerem [...]). Zdaniem [...] budynki zespołu prezentują wartości artystyczne, utrzymane są w stylistyce typowej dla łódzkiej architektury fabrycznej wznoszonej od lat 70. XIX w., stanowią cenny w skali ponadlokalnej przykład dziedzictwa przemysłowego. Budynki apretury, tkalni i składu, a w szczególności przędzalnia, swą monumentalną bryłą nawiązują do średniowiecznej architektury obronnej, ceglane elewacje posiadają skromny detal w postaci płycin, pilastrów, gzymsów konsolowych oraz artykułowanych nadproży otworów okiennych i drzwiowych, odnoszący się do motywów renesansowych. Większość obiektów zespołu utrzymana jest w analogicznej stylistyce. Fasady budynków zlokalizowanych w pierzei ul. [...] zostały stylowo uproszczone w duchu modernizmu, odzwierciedlają architekturę drugiej połowy lat 20. XX w. oraz etap historii przedsiębiorstwa związany z rodziną E. W ocenie organu pierwszej instancji zespół fabryczny Z. R. z uwagi na swoją lokalizację w centrum miasta, dominującą sylwetę oraz charakterystyczne cechy architektoniczne i stylistyczne poszczególnych budynków, stanowi ważny składnik poprzemysłowego krajobrazu [...], współtworzy jego tożsamość jako XlX-wiecznego ośrodka przemysłu włókienniczego.

[...] wskazał też, że z uwagi na realne i bieżące zagrożenie dewastacją zabytku zachodzi uzasadnienie zastosowania rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji w myśl art. 108 § 1 Kpa, ponieważ zachowanie zabytku oraz jego wartości leży, w interesie społecznym, co spełnia przesłanki do zastosowania tego przepisu.

Organ zaznaczył, że dokonał analizy zagospodarowania całego obszaru historycznej nieruchomości Z. R. (działki nr [...], obręb [...] oraz działka [...], obręb [...]), ustalając zakres wpisu do rejestru zabytków w oparciu o istniejące wartości kulturowe. Z uzasadnienia decyzji wynika, że otoczenie zabytku wyznaczono w oparciu o analizę, wartości widokowych zabytku, w myśl art. 9 ust. 2, w związku z art. 3 pkt. 15 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.

Zdaniem Sądu, zaprezentowane w uzasadnieniu tej decyzji stanowisko organu ochrony konserwatorskiej utrzymane w mocy przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego jest logiczne, nie zawiera sprzeczności i w sposób dostateczny wskazuje na wartości zabytkowe (historyczne, artystyczne) przedmiotowego zespołu budynków dawnej fabryki Z. R. i potrzebę jego ochrony poprzez wpis do rejestru zabytków.

Odnosząc się do zarzutów skargi [...] sp. z o. o. Sąd zauważa, że pełnomocnik Spółki został zawiadomiony o zgromadzeniu w sprawie materiału dowodowego i prawie do wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji (zawiadomienie z dnia 19 listopada 2009 r. wraz z dowodem doręczenia przesyłki w dniu 14 stycznia 2010 r. ), a w aktach sprawy widnieje notatka, że w dniu 6 stycznia pełnomocnik zapoznał się w siedzibie organu z aktami sprawy. Trudno również uznać, że na etapie postępowania odwoławczego skarżący nie miał możliwości działania w sprawie, skoro pismami z dnia 12 maja 2010 r. i 1 lipca 2010 r. Minister informował pełnomocnika Spółki o trwającym postępowaniu. Poza tym zarzut uniemożliwienia Spółce złożenia wniosku o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego nie miałby istotnego wpływu na wynik niniejszej sprawy, ponieważ nie ma bezwzględnego wymogu oceny istnienia podstaw do wpisu zabytku nieruchomego do rejestru na podstawie ekspertyzy rzeczoznawcy w określonej dziedzinie opieki nad zabytkami. Jak natomiast wskazał pełnomocnik Spółki na rozprawie strona nie dysponuje prywatną ekspertyzą z tego zakresu. Nie można również uznać, że w niniejszej sprawie przedmiot wpisu został określony wadliwie. Sąd zwraca uwagę, że definicja zabytku i zabytku nieruchomego nie uzależnia zakresu ochrony konserwatorskiej od statusu prawnego nieruchomości i przewidzianych przez prawo cywilne rodzajów nieruchomości. W prawie ochrony zabytków część nieruchomości może zatem stanowić zbiór naniesień różnego typu (przyrodniczych i będących dziełem człowieka), tworzących grupy, czy określone założenia i układy przestrzenne (tzw. zabytki obszarowe).

Jeżeli natomiast chodzi o zarzuty skarg [...] i [...] dotyczące pominięcia przy ocenie wartości zabytkowej przedmiotowego obiektu nawarstwień wtórnych oraz brak wyłączenia z wpisu wnętrz pomieszczeń zajmowanych przez skarżących, to Sąd zauważa, że na rozpoznanie elementów wtórnych wskazuje treść Karty Ewidencyjnej Zabytku oraz zgromadzone w sprawie protokoły oględzin. Kwestie te zostały omówione w uzasadnieniu decyzji [...] Organ pierwszej instancji wskazał, że dokonane na przestrzeni lat przebudowy historycznych budynków zespołu są czytelne, obrazują kolejne etapy rozwoju przedsiębiorstwa. Organ ten wyjaśnił, że większość obiektów zlokalizowanych w południowo-zachodniej części zespołu została znacznie przekształcona (nadbudowa kotłowni, farbiarni i magazynu przy tkalni) lub wzniesiona w okresie po II wojnie światowej w śladzie historycznej zabudowy (m.in. bielnik, farbiarnia, warsztaty mechaniczne, laboratorium). Budynki te wyłączono z zakresu wpisu do rejestru zabytków, jednakże z uwagi na to, iż stanowią integralną pod względem funkcjonalno-przestrzennym część kompleksu fabrycznego ich ochronę konserwatorską utrzymano na dotychczasowym poziomie (wojewódzka ewidencja zabytków). Z osnowy decyzji wynika zaś, że również w ramach dokonanego przedmiotu wpisu organ częściowo wyłączył wnętrza budynków (pkt 5,8 osnowy decyzji) oraz pewne elementy zespołu (pkt 6 osnowy decyzji).

Nie można pominąć i tego, że w niniejszej sprawie przedmiotem ochrony jest zabytek obszarowy - będący dziełem architektury i budownictwa historyczny zespół budowlany tworzący dawny zakład przemysłowy, gdzie walory zabytkowe należy wiązać z powiązaniami przestrzennymi grupy budynków, wyodrębnionych ze względu na formę architektoniczną, styl, zastosowane materiały, funkcję, czas powstania (art. 3 pkt 13 w zw. z artr. 6 ust. 1 pkt 1 lit. b, c i e uoz). Wobec tego decydującego znaczenia dla objęcia tego rodzaju obiektu formą ochrony, o której mowa w art. 7 pkt 1 uoz nie mają poszczególne elementy indywidualne konkretnych budynków takie jak np. elewacja, dachy, wnętrza pomieszczeń. Jednocześnie – biorąc pod uwagę zasadę ochrony zabytków, bez względu na stan zachowania (art. 6 ust. 1 uoz) – pierwszoplanowego znaczenia przy ocenie wartości zabytkowej przedmiotowego obiektu nie mają jego przekształcenia (spowodowane czynnikami naturalnymi bądź innymi), ale to, że ten obiekt, z punktu widzenia historycznego i artystycznego, przedstawia wartości materialne i niematerialne będące świadectwem minionej epoki (art. 3 pkt 1 uoz). W tej sytuacji nie budzi zastrzeżeń Sądu stanowisko [...], że pomimo dokonanych częściowych przekształceń zespół fabryczny zachował walor autentyczności, zarówno w kontekście utrzymania oryginalnej substancji zabytkowej poszczególnych obiektów jak i historycznego rozplanowania przestrzennego fabryki.

Biorąc powyższe pod uwagę i nie znajdując podstaw do uwzględnienia skarg Sąd w oparciu o przepis art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.