Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1081/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-04-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6294 Przejęcie mienia na podstawie umów międzynarodowych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 1,  art. 2,  art. 5  ust. 2
journal: Dz.U. 1968 nr 12 poz 65
law: Ustawa z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Żmich Sędziowie: WSA Monika Sawa WSA Małgorzata Boniecka - Płaczkowska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Skarbu Państwa - Prezydenta [...] na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] marca 2020 r., nr [...] w przedmiocie przejścia na rzecz Skarbu Państwa udziału w prawie własności nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej na rzecz Skarbu Państwa - Prezydenta [...] kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 13 marca 2020 r., nr PR4.6400.15.2017.7.RFB Minister Finansów, działając na podstawie art. 1, art. 2 i art. 5 ust. 2 ustawy z 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U z 1968 r., poz. 65), stwierdził przejście na rzecz Skarbu Państwa udziału w wysokości 50% w prawie własności nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], dawne oznaczenie hip. nr [...], za utratę którego na mocy postanowień Układu między Rzeczpospolitą Polską a Konfederacją Szwajcarską dotyczącym odszkodowania interesów szwajcarskich w Polsce, zawartym 25 czerwca 1949 r. (wejście w życie 17 maja 1950 r.) przyznano odszkodowanie C. S., dotychczasowej współwłaścicielce, w rozumieniu przepisów rozporządzenia wykonawczego do ustawy z 1968 r.; utrata tych praw powoduje wygaśnięcie w odpowiednim zakresie uprawnień dotyczących ustanowienia praw rzeczowych, o których mowa w dekrecie z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279).

W uzasadnieniu decyzji Minister Finansów wskazał, że postępowanie zostało wszczęte z urzędu w związku z ustaleniem, że na mocy wyżej wskazanego Układu przyznano odszkodowanie C. S. za utratę udziału w wysokości 50% w prawie własności powyższej nieruchomości.

Organ podał, że strony postępowania: Prezydent [...], jako reprezentant Skarbu Państwa, C. S. oraz C. K. zostały prawidłowo zawiadomione o toczącym się postępowaniu oraz o możliwości czynnego udziału w każdym stadium postępowania poprzez wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. C. S. oraz C. K. nie ustanowiły w Polsce pełnomocnika do doręczeń (art. 40 § 5 kpa). Do postępowania zgłosił swój udział, pismem z 11 maja 2017 r., jako uczestnik na prawach strony, Prokurator delegowany do Prokuratury Regionalnej w [...], sygn. akt [...].

Organ wyjaśnił, że podstawą wydania decyzji były, w szczególności, następujące dokumenty:

1. akta postępowania odszkodowawczego z wykonania Układu, prowadzonego przez właściwe organy szwajcarskie pod oznaczeniem: [...],

2. tłumaczenie z języka niemieckiego wybranych dokumentów z postępowania odszkodowawczego prowadzonego w Szwajcarii pod nr [...], w tym wskazujących oznaczenie nieruchomości oraz oświadczenia z [...] marca 1955 r. i oświadczenia ostatecznego z [...] października 1956 r., w których C. S. zrzeka się swoich roszczeń względem udziału 50% w nieruchomości w [...], ul. [...],

3. kopia zaświadczenia Sądu Rejonowego dla [...] w [...] Wydział VI Ksiąg Wieczystych z [...] marca 1992 r., L. dz. [...] dotyczącego przysługującego prawa własności do nieruchomości w [...] przy ul. [...],

4. kopia pisma Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z 31 maja 1954 r., nr [...] skierowanego do Prezydium Rady Narodowej w [...] z zapytaniem o wartość nieruchomości położonej przy ul. [...], celem udzielenia odpowiedzi Poselstwu Szwajcarskiemu,

5. pismo Burmistrza [...] z [...] grudnia 2016 r., znak: [...],

6. pismo Biura Geodezji i Katastru Urzędu [...] z [...] września 2018 r., znak: [...],

7. postanowienie Sądu Okręgowego w [...] VI Wydział Cywilny Odwoławczy z [...] lipca 2018 r., sygn. akt [...] stwierdzające, że podlegają uznaniu w Polsce wymienione w nim orzeczenia sądów szwajcarskich stwierdzające, iż jedynymi spadkobierczyniami K. S. są C. S. oraz C. K.,

8. wydruk z elektronicznej księgi wieczystej KW nr [...],

9. wydruk z elektronicznej księgi wieczystej KW nr [...].

Szwajcarska Komisja do Spraw Odszkodowań za Nacjonalizację przyznała odszkodowanie C. S. na podstawie wniosku zgłoszonego 30 marca 1949 r. Przyznane odszkodowanie zostało uznane przez Komisję jako należne w związku z objęciem przedmiotowej nieruchomości postanowieniami dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu nieruchomości na terenie m. st. Warszawy.

Dla nieruchomości będącej przedmiotem decyzji prowadzona była księga hipoteczna - hip. nr [...].

Minister wskazał, że z treści zaświadczenia Sądu Rejonowego dla [...] z [...] marca 1992 r. dotyczącego przysługującego prawa własności do nieruchomości w [...] przy ul. [...] wynika, że zgodnie ze stanem działów I-IV wykazu hipotecznego księgi wieczystej pod nazwą "Nieruchomość [...]" inw. nr [...] prawo własności nieruchomości wpisane było na rzecz Skarbu Państwa, na wniosek z [...] marca 1956 r., nr [...] oraz orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w [...] z [...] grudnia 1955 r., nr [...]. Jako poprzednich właścicieli wskazano: 1. T. F. do 1/6 części, 2. L. i J. T. w równych częściach do 1/6 części, 3. K. S. I voto W. do 3/6 części, 4. E. C. I voto W. do 1/6 części.

Z pisma Burmistrza [...] z [...] grudnia 2016 r. wynika, że dawna nieruchomość hip. nr [...] obejmuje obecnie działkę nr ew. [...] w obrębie [...] uregulowaną w KW nr [...] oraz działkę nr ew. [...] w obrębie [...] uregulowaną w KW nr [...]. Nieruchomości te stanowią własność Miasta [...].

Z kolei z pisma Biura Geodezji i Katastru Urzędu [...] z [...] września 2018 r. wynika, że dawna nieruchomość hipoteczna nr [...] aktualnie nie figuruje w operacie gruntów i budynków prowadzonym dla jednostki ewidencyjnej dzielnicy [...] oraz brak jest rozliczenia powierzchni w obecnych działkach.

Ponadto postanowienie Sądu Okręgowego w [...] z [...] lipca 2018 r., sygn. akt [...] potwierdziło, że podlegają uznaniu w Polsce wymienione w nim orzeczenia sądów szwajcarskich stwierdzające, iż jedynymi spadkobierczyniami K. S. są C. S. oraz C. K.

Minister wskazał, że zgodnie z art. 1 ustawy z 1968 r. przepisy ustawy stosuje się do wpisów na rzecz Skarbu Państwa w księgach wieczystych tytułu własności nieruchomości obywateli państw obcych oraz uprawnień wynikających z wieczystego użytkowania lub z ustanowionych na rzecz tych obywateli ograniczonych praw rzeczowych, które to nieruchomości i prawa przeszły na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowych umów o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, zawartych z rządami tych państw przez Rząd Polski. Przepisy ustawy stosuje się odpowiednio do zagranicznych osób prawnych.

Zgodnie z art. 2 ustawy wpis do księgi wieczystej Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości lub uprawnionego do korzystania z wieczystego użytkowania albo z ograniczonego prawa rzeczowego następuje na podstawie decyzji Ministra Finansów, stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych. Stosownie do art. 5 ust. 2 ustawy jej przepisy stosuje się również do nieruchomości oraz praw, które przeszły na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowych umów o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, zawartych przed ogłoszeniem ustawy.

Minister wskazał, że zgodnie z art. 1 pkt 1 Układu Rząd Polski wypłacił Rządowi Szwajcarskiemu sumę pięćdziesięciu dwóch milionów pięciuset tysięcy franków szwajcarskich tytułem globalnego i ryczałtowego odszkodowania za wszystkie majątki, prawa i interesy szwajcarskie, dotknięte bądź przez ustawodawstwo polskie i kroki, które zeń wypływają bądź przez wszelkie inne kroki, powzięte przez Państwo Polskie lub jego organy.

Zgodnie z art. 2 Układu po pełnej spłacie sumy pięćdziesięciu dwóch milionów pięciuset tysięcy franków szwajcarskich, Rząd Szwajcarski będzie uważał za definitywnie załatwione wszystkie pretensje szwajcarskie wymienione w artykule 1. Załatwienie to będzie miało dla Rządu Polskiego skutek zwalniający w stosunku do zainteresowanych szwajcarskich i ich przedstawicieli prawnych.

Istotną kwestią dla Komisji było ustalenie tytułu prawnego, stanu oraz wartości mienia, na którym opierało się roszczenie obywatela Szwajcarii.

Minister podniósł, że przyjęcie odszkodowania w zamian za utratę udziału w prawie własności zostało potwierdzone w oświadczeniach złożonych przez C. S. [...] marca 1955 r. i oświadczeniu ostatecznym z [...] października 1956 r. Oświadczyła ona, że przyjmuje do wiadomości wycenienie przez Komisję jej roszczenia za udział we własności określonych nieruchomości, w tym do nieruchomości w [...] przy ul. [...] i wyraża zgodę na taką wycenę, jak i na ustalenie czynnika redukcyjnego. Jednocześnie oświadczyła, że po dokonanym rozliczeniu roszczenia odszkodowawczego w ramach Układu jej wcześniejsze prawa dotyczące, m.in. nieruchomości w [...] ul. [...] wygasają i nie będzie ona dochodzić tych praw w żadnej innej formie.

Minister Finansów wskazał, że okoliczności niniejszej sprawy, w szczególności sposób obliczenia odszkodowania oraz treść oświadczeń złożonych przez C. S. –jednoznacznie wskazują na utratę przez nią udziału 50% we własności nieruchomości w [...] przy ul. [...], oznaczonej dawnym nr hip [...].

Organ podkreślił, że w toku postępowania należy do niego wyłącznie sprawdzenie, czy istnieją przesłanki przewidziane ustawą z 1968 r., a ich wystąpienie implikuje obowiązek wydania decyzji stwierdzającej przejście praw w odpowiednim zakresie. Zgodnie ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym, uprawniona do odszkodowania złożyła do właściwego organu (Komisja szwajcarska) wniosek o przyznanie odszkodowania. Komisja po przeprowadzeniu postępowania w sprawie, której nadała sygnaturę [...] przyznała wnioskodawczyni, na mocy Układu, stosowne odszkodowanie, m.in. za udział 50% w prawie własności przedmiotowej nieruchomości.

Minister Finansów wyjaśnił, że wydawana przez niego decyzja w swojej istocie stwierdza jedynie zaistnienie zdarzenia prawnego w przeszłości. Stanowi ona podstawę umożliwiającą właściwemu organowi reprezentującemu Skarb Państwa w zakresie gospodarki nieruchomościami, na podstawie § 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 9 maja 1968 r. w sprawie trybu dokonywania w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. poz. 109) wystąpienie z wnioskiem o wpis do ksiąg wieczystych tytułu prawnego Skarbu Państwa do danej nieruchomości.

Minister wskazał, że ustalając stan faktyczny oraz prawny niniejszej sprawy obowiązany jest do oceny zaistnienia przesłanek wskazanych w przepisach ustawy z 1968 r., tj.

1. stwierdzenia, czy określona nieruchomość lub prawo podlegało przejściu na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych zawartej również przed ogłoszeniem ustawy oraz

2. stwierdzenia, czy prawo własności do danej nieruchomości lub uprawnienia wynikające z wieczystego użytkowania lub z ograniczonych praw rzeczowych były ustanowione na rzecz obywatela państwa obcego lub zagranicznych osób prawnych.

Odnosząc się do pierwszej przesłanki Minister Finansów ustalił, że C. S. wystąpiła do władz szwajcarskich, tj. Komisji, z roszczeniem o odszkodowanie, m.in. za utratę udziału we własności przedmiotowej nieruchomości (wniosek z [...] marca 1949 r.).

Organ wskazał, że do jego właściwości nie należy badanie procedury wyceny majątku objętego odszkodowaniem. Państwo Polskie zgodziło się na podstawie umowy międzynarodowej, aby szwajcarskie organy ustaliły procedurę przyznawania poszczególnych odszkodowań swoim obywatelom, natomiast rola strony polskiej ograniczyła się wyłącznie do zapłacenia umówionej kwoty globalnego odszkodowania oraz współpracy przy dostarczaniu informacji i dokumentów niezbędnych do przeprowadzenia postępowań przed Komisją. Wynika z powyższego, że Minister Finansów nie jest władny kwestionować ani oceniać ustaloną przez szwajcarskie organy państwowe procedurę przyznawania odszkodowania szwajcarskim obywatelom.

Organ wskazał, że wnioskodawczyni spełniła przesłanki formalne dotyczące roszczenia, co potwierdzone zostało przez Komisję w postaci wyceny odszkodowania i przekazaniu jej "oświadczenia" o wyrażeniu zgody na wycenę.

Treść oświadczenia z [...] marca 1955 r. oraz oświadczenia ostatecznego z [...] października 1956 r. złożonych przez C. S. oraz dokumenty wypłat kolejnych rat jasno dowodzą, że odszkodowanie zostało przyznane, a wnioskodawczyni zrzekła się swoich roszczeń, m.in. względem nieruchomości w [...] przy ul. [...].

Minister wskazał, że ze zgromadzonych w toku postępowania dowodów wynika, iż nieruchomość w [...] przy ul. [...] (dawny nr hip. [...]) została objęta działaniem dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy. Odszkodowanie zostało przyznane za szkodę, jaka powstała w wyniku objęcia nieruchomości przepisami dekretu.

Organ wyjaśnił, że przejęcie praw do nieruchomości na własność Skarbu Państwa w wyniku zastosowania polskiego ustawodawstwa jest jednym z warunków wskazanych w Układzie (art. I). Spełnienie warunków wskazanych w umowie oznaczało stan przejścia nieruchomości lub praw na rzecz Skarbu Państwa na jej podstawie (art. 1 ustawy z 1968 r.), tj. zaistnienie jednej z przesłanek wskazanych w przepisach ustawy z 1968 r.

Minister Finansów stwierdził, że odszkodowanie zostało przez Komisję przyznane. W związku z powyższym organ obowiązany jest jedynie do stwierdzenia faktu zastosowania postanowień Układu do własności nieruchomości oraz do odpowiedniego określenia tych praw przy wydaniu decyzji.

Jak wynika z art. 1 pkt 1 Układu odszkodowanie obejmowało "wszystkie majątki, prawa i interesy szwajcarskie, dotknięte bądź przez ustawodawstwo polskie i kroki, które zeń wypływają bądź przez wszelkie inne kroki, powzięte przez Państwo Polskie lub jego organy", a zatem także prawa lub roszczenia wynikające z nacjonalizacji nieruchomości. Takim prawem jest, m.in. użytkowanie wieczyste lub uprawnienia wynikające z ustanowienia praw rzeczowych, o których mowa w dekrecie. Za taką interpretacją Układu przemawia także nałożenie w art. 1 i art. 2 ustawy z 1968 r. obowiązku orzekania przez Ministra Finansów w drodze decyzji, na podstawie której możliwe jest wpisanie do ksiąg wieczystych Skarbu Państwa jako właściciela lub uprawnionego do korzystania z wieczystego użytkowania lub ograniczonych praw rzeczowych. Ustawa z 1968 r. przewidywała możliwość przejścia na rzecz Skarbu Państwa wszystkich uprawnień wynikających z prawa użytkowania wieczystego i ograniczonych praw rzeczowych. Minister Finansów stwierdził zaistnienie pierwszej przesłanki wynikającej z przepisów stanowiących podstawę prawną wydania decyzji.

Odnosząc się do drugiej przesłanki organ wskazał, że prawo własności nieruchomości było ustanowione w części wynoszącej 3/6 na rzecz K. S. I voto W. (C. S.). Mając powyższe na uwadze Komisja przyznała odszkodowanie za udział w wysokości 50% części własności nieruchomości.

Nabycie obywatelstwa szwajcarskiego przez C. S. zostało potwierdzone w toku postępowania przed Komisją o przyznanie odszkodowania prowadzonego na podstawie Układu. Z dokumentów wynika, że naturalizacja miała miejsce poprzez małżeństwo z "M. S.", który zmarł w 1941 r. Brak jest wskazania daty zawarcia związku małżeńskiego, jednakże wnosić należy, że miało to miejsce przed 1941 r.

Oznacza to stwierdzenie przez organy administracji Szwajcarii zgodności roszczenia z postanowieniami Układu, w tym posiadanie obywatelstwa przez wnioskodawczynię w dniu utraty mienia (art. 9 Układu, przesłanka pierwsza) oraz wejścia w życie Układu (art. 9 Układu, przesłanka druga).

W ocenie Ministra Finansów zostały spełnione obie przesłanki przewidziane w ustawie z 1968 r., co wynika ze złożenia wniosku do Komisji przez zainteresowaną oraz przyznania odszkodowania za utratę własności nieruchomości, zatem Minister jest uprawniony do wydania decyzji deklaratoryjnej w brzmieniu, jak w sentencji.

Mając na uwadze, że Komisja przyznała odszkodowanie C. S. w części odpowiadającej jej udziałowi we własności nieruchomości decyzja Ministra Finansów obejmuje odpowiednią część udziałów we własności tej nieruchomości.

Skargę na decyzję Ministra Finansów z 13 marca 2020 r. złożył Skarb Państwa - Prezydent Miasta [...]. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

Zaskarżonej decyzji zarzucił:

I. naruszenie prawa materialnego, tj. § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 9 maja 1968 r. w sprawie trybu dokonywania w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych w zw. z art. 25 ust. 1 pkt 1 oraz art. 26 ust. 1 ustawy z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece, poprzez pominięcie w rozstrzygnięciu aktualnego oznaczenia nieruchomości, której prawo własności przeszło na rzecz Skarbu Państwa, poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie;

II. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, 77 i 80 art. 107 § 1 kpa poprzez zaniechanie przez organ wyczerpującego zebrania i zbadania materiału dowodowego, zaniechanie opracowania geodezyjnego i ustalenia aktualnych oznaczeń ewidencyjnych nieruchomości, pozwalającego na ustalenie stanu faktycznego sprawy zgodnego z rzeczywistością, a w konsekwencji dokonanie oceny sprawy z przekroczeniem zasady swobodnej oceny dowodów.

Zarzuty rozwinięto w uzasadnieniu skargi podnosząc m.in., że Minister Finansów wskazał, że dawna nieruchomość hip. [...] obejmuje obecnie działkę nr ew. [...] uregulowaną w KW nr [...] oraz działkę nr ew. [...] uregulowaną w KW nr [...]. Potwierdził, że nieruchomości te stanowią własność [...]. Jednakże zgodnie z informacją z rejestru gruntów Miasto [...] jest współwłaścicielem w udziale 613/1000 prawa własności działki nr [...]. Skarżący podniósł, że pismo, na którym organ oparł swe rozstrzygnięcie datowane jest na 9 grudnia 2016 r. Organ wydający decyzję powinien dochować należytej staranności, aby stan ten był zgodny ze stanem faktycznym. Minister Finansów nie dokonał żadnej czynności weryfikującej stan prawny nieruchomości od 2016 r.

Ponadto, w księdze wieczystej [...] widnieje wzmianka o przekształceniu użytkowania wieczystego we własność na podstawie ustawy z 20 lipca 2018 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów. Organ w uzasadnieniu decyzji nie odniósł się do tej wzmianki, z której wynika, że prawo użytkowania wieczystego do nieruchomości uległo przekształceniu we własność.

Zdaniem skarżącego organ wydając decyzję w trybie przepisów ustawy z 1968 r. powinien wskazywać współczesne oznaczenia geodezyjne i wieczystoksięgowe. Opracowanie geodezyjne pozwoliłoby ustalić przedmiot postępowania poprzez powiązanie oznaczeń dawnych z tymi, które funkcjonują współcześnie. Minister Finansów nie może zasłaniać się tym, że przyporządkowanie historycznym oznaczeniom adresowym, geodezyjnym, hipotecznym i wieczystoksięgowym nieruchomości ich oznaczeń współczesnych pozostaje poza zakresem ustawowych zadań Ministra Finansów. Wydawanie decyzji w oparciu o przedwojenne oznaczenia nieruchomości skutkuje przede wszystkim niemożliwością wykonania decyzji w myśl art. 104 kpa. Minister powinien wziąć pod uwagę okoliczność, że stany prawne gruntów ulegają ciągłym zmianom.

W ocenie skarżącego decyzja z 13 marca 2020 r. jest zgodna z założeniami układów międzynarodowych, jednakże niewykonalna, z uwagi na powoływanie się na oznaczenia nieruchomości, które nie istnieją w dniu orzekania. Nie jest ona bowiem dokumentem stanowiącym wystarczającą podstawę prawną do ujawnienia prawa Skarbu Państwa w księdze wieczystej.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z 11 grudnia 2020 r. skarżący poparł stanowisko przedstawione w skardze i podniósł m.in., że pogląd organu dotyczący zbędności ustalenia aktualnych oznaczeń nieruchomości jak i możliwości ich dokonania jest chybiony.

Zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału z 4 marca 2021 r. wydanym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U z 2020 r., poz. 347 ze zm.) sprawa została skierowana na posiedzenie niejawne, o czym pełnomocnik skarżącego, organ oraz uczestnicy postępowania i Prokurator zostali powiadomieni.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Skarga jest zasadna.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 1, art. 2 i art. 5 ust. 2 ustawy z 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych, których treść organ przytoczył. Nie ma więc potrzeby ponownego ich przytaczania.

Wskazać należy, że warunkiem wydania, na podstawie art. 2 ustawy, deklaratoryjnej decyzji stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa, jest: jej nacjonalizacja lub w inny sposób przejęcie przed dniem zawarcia międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, po wtóre objęcie wynikających z tego tytułu roszczeń byłego właściciela taką umową. Jedną z umów, do której nawiązuje art. 1 ustawy z 1968 r. (zwanych układami indemnizacyjnymi), jest Układ między Rzeczpospolitą Polską a Konfederacją Szwajcarską dotyczący odszkodowania interesów szwajcarskich w Polsce, zawarty 25 czerwca 1949 r. Zgodnie z art. 1 pkt 1 Układu Rząd Polski wypłacił Rządowi Szwajcarskiemu sumę pięćdziesięciu dwóch milionów pięciuset tysięcy franków szwajcarskich tytułem globalnego i ryczałtowego odszkodowania za wszystkie majątki, prawa i interesy szwajcarskie, dotknięte bądź przez ustawodawstwo polskie i kroki, które zeń wypływają bądź przez wszelkie inne kroki, powzięte przez Państwo Polskie lub jego organy.

W okolicznościach faktycznych poza sporem jest, że nieruchomość położona w [...] przy ul. [...], dawne oznaczenie hip. [...], której współwłaścicielką w 1/2 części była C. S. objęta została działaniem dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy. Poza sporem jest również, że w związku z tym przejęciem mająca obywatelstwo szwajcarskie C. S. wystąpiła w związku z ww. Układem do władz szwajcarskich o przyznanie odszkodowania. Nie kwestionowaną okolicznością jest przy tym, że Szwajcarska Komisja ds. Odszkodowań roszczenie to uznała za zasadne, a odszkodowanie zostało wypłacone. Zaistniały zatem przesłanki do wydania przez Ministra Finansów deklaratoryjnej decyzji stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa udziału w nieruchomości na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych będącej podstawą wpisu do księgi wieczystej Skarbu Państwa - art. 2 ustawy z 1968 r.

Zasadności podjęcia tego rodzaju decyzji skarżący nie kwestionuje. Istota sporu sprowadza się do tego, jakie elementy musi zawierać wydana na podstawie ustawy z 9 kwietnia 1968 r. decyzja, a przede wszystkim, czy powinna zawierać odniesienie do aktualnych oznaczeń geodezyjno-katastralnych nieruchomości.

Organ w odpowiedzi na skargę wskazał, że ze względu na deklaratoryjny charakter decyzji i objęcie działaniem układu indemnizacyjnego nieruchomości, których identyfikacja od czasu wojny podlegała zmianom, w decyzji podano "historyczne" oznaczenie nieruchomości. Wyjaśnił, że odnoszenie się do jej aktualnych oznaczeń nie jest niezbędne. Obowiązek taki nie wynika, w ocenie organu, z treści § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 9 maja 1968 r.

Zdaniem Sądu ze stanowiskiem takim nie sposób się zgodzić.

Zważyć należy, że § 2 ust. 1 zd. pierwsze rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości (wydanego na podstawie art. 3 ustawy z 9 kwietnia 1968 r.) stanowi, że decyzja, o której mowa w § 1, dotycząca nieruchomości powinna zawierać imię i nazwisko (nazwę) dotychczasowego właściciela, miejsce położenia nieruchomości ze wskazaniem w miarę możliwości ulicy i numeru nieruchomości, jak również jej oznaczenia w księdze wieczystej. Użyte w redakcji tego przepisu sformułowanie "w miarę możliwości" odnosić należy wyłącznie do tych elementów, które obrazują lokalizację nieruchomości, tj. danych adresowych (ulicy, numeru nieruchomości). Te elementy nie mają bowiem zasadniczego znaczenia przy identyfikowaniu nieruchomości. Tymczasem wydawana na podstawie ustawy z 1968 r. decyzja, skoro miała stanowić podstawę ujawnienia w księdze wieczystej tytułu Skarbu Państwa do nieruchomości, powinna w sposób jednoznaczny wskazywać tę nieruchomość. Temu służą identyfikujące ją oznaczenia geodezyjno-katastralne, tj. numer działki, obręb geodezyjny w jakim jest ona położona, a także oznaczenie jej powierzchni. Numer działki jest - jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych - desygnatem konkretnej powierzchni gruntu - nieruchomości z wszelkimi tego konsekwencjami wynikającymi z przepisów prawa. Numer działki funkcjonuje w obrocie prawnym jako nazwa własna, określająca konkretną wielkość i ukształtowanie terenu z czym wiążą się konkretne prawa.(por. wyrok NSA z 31 maja 2019 r., sygn. akt II OSK 1747/17). Bez powyższej identyfikacji wątpliwa staje się możliwość wykonania takiej decyzji. Rozstrzygnięcie decyzji musi być sformułowane w taki sposób, aby możliwe było następnie jej wykonanie. Rzeczywistej treści decyzji nie można bowiem domniemywać, ani wyprowadzać z treści uzasadnienia.

W ocenie Sądu uwzględniając cel jakiemu służy decyzja wydawana na podstawie ustawy z 9 kwietnia 1968 r., przepis § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości wykładać należy w taki sposób, że jako element obligatoryjny decyzji wymienia on: imię i nazwisko (nazwę) dotychczasowego właściciela; miejsce położenia nieruchomości (tj. miejscowość gdzie ona się znajduje) oraz oznaczenie w księdze wieczystej. Fakultatywnie natomiast (o ile jest to możliwe) należy podać w niej, tzw. adres policyjny nieruchomości.

Zaprezentowane w odpowiedzi na skargę stanowisko organu, że to gospodarujący zasobem nieruchomości Skarbu Państwa Prezydent [...] (jako starosta wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej), wnioskując o założenie księgi wieczystej, względnie o dokonanie odpowiedniego wpisu w księdze już istniejącej, miałby dopiero dane identyfikujące przedmiotową nieruchomość precyzować lub regulować stan prawny nieruchomości jest nieuprawnione. Prowadziłoby to do swoistego dookreślania przez Prezydenta przedmiotu rozstrzygnięcia ujętego w decyzji, a tym samym formułowania wniosku wieczystoksięgowego nie na podstawie decyzji - jak wymaga tego art. 2 ustawy oraz § 1 ww. rozporządzenia, ale w oparciu o własne ustalenia faktyczno-prawne, które w skrajnych wypadkach mogły by wręcz prowadzić do zniekształcenia lub wypaczenia treści decyzji.

Jak wskazał Minister w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji dawna nieruchomość hipoteczna nr [...] aktualnie nie figuruje w operacie gruntów i budynków prowadzonym dla jednostki ewidencyjnej dzielnicy [...] oraz brak jest rozliczenia powierzchni w obecnych działkach. Z kolei z pisma Prezydenta [...] do Ministra Finansów z 4 stycznia 2011 r. wynika, że nieruchomość przy ul [...], ozn. hip [...] zawiera się "w przybliżeniu" w działkach "lub ich częściach" nr [...] i nr [...].

Należy podzielić zarzuty skargi, że Miasto [...] jest współwłaścicielem, a nie wyłącznym właścicielem działki nr [...] przy ul. [...]. Skarżący podnosi, że pismo, na którym organ oparł swe rozstrzygnięcie datowane jest na 9 grudnia 2016 r. Minister Finansów nie dokonał weryfikacji stanu prawnego nieruchomości od 2016 r. Jak wynika z treści księgi wieczystej [...] Miasto [...] jest współwłaścicielem w 957/1000 części działki nr [...]. Poza tym w księdze jest wzmianka o przekształceniu użytkowania wieczystego w prawo własności na podstawie ustawy z 20 lipca 2018 r. Kwestie te nie były przedmiotem oceny organu.

Ze wszystkich wyżej wskazanych przyczyn trafne są zarzuty skargi, że organ nie poczynił ustaleń faktycznych w odniesieniu do aktualnych danych geodezyjno-katastralnych przedmiotowej nieruchomości. Organ powinien bowiem ustalić, czy dla dawnej nieruchomości hip. [...] prowadzona jest księga wieczysta i jakie jest obecnie geodezyjne oznaczenie działek obejmujących tę dawną nieruchomość i jakie są ich powierzchnie. W celu pozyskania tych adekwatnych danych organ powinien rozważyć powołanie biegłego i zlecenie mu przygotowania odpowiedniego opracowania geodezyjnego.

Brak powyższych ustaleń czyni zasadnym zarzut naruszenia przepisów art. 7 , art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 1 i 2 kpa w zw. z art. 1 ust. 1 i art. 2 ustawy z 1968 r. w zw. z § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 9 maja 1968 r., co skutkuje uchyleniem zaskarżonej decyzji.

Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ppsa, orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. W przedmiocie kosztów postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 ppsa (pkt. 2 sentencji). Rozpoznając ponownie sprawę organ uwzględni stanowisko przedstawione w niniejszym uzasadnieniu.