Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 158/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2022-06-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 29 ust. 1
journal: Dz.U. 2019 poz 1505
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa t.j.
article: art. 134, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 135, art. 200, art. 205 par 2
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: par 14 ust. 1 pkt 1 lit a i par 2 pkt 5
journal: Dz.U. 2018 poz 265
law: Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości  z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bolesław Stachura Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Dziel, Sędzia WSA Joanna Wojciechowska (spr.) po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi T. Z. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] stycznia 2022 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności ekologicznych za lata 2015 -2018 I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję K. B. P. A. R. i M. R. dla P. K. i M. Ś. z siedzibą w G. z dnia 15 lipca 2021 r. nr [...], II. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz skarżącego T. Z. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) dla powiatu [...] i miasta [...] z siedzibą w [...] ("organ I instancji") wydał w dniu 15 lipca 2021 r. decyzję nr [...] na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej "K.p.a."), art. 29 ust. 1, 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2019 r., poz. 1505, dalej "ustawa o ARiMR"), art. 26 ust. 2 pkt 2 oraz art. 44 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich

w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U.

z 2021 r., poz. 182 ze zm., dalej "ustawa PROW"), § 31 ust. 1 oraz ust. 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Rolnictwo ekologiczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2018 r., poz. 1784, ze zm., dalej "rozporządzenie ekologiczne"), art. 7 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014

z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 227 z 31.07.2014 r., str. 69, dalej "rozporządzenie nr 809/2014"), w której ustalił T. Z. (dalej "rolnik", "skarżący") do zwrotu kwotę nienależnie pobranej płatności ekologicznej w łącznej wysokości [...] zł.

Organ I instancji wskazał, że w dniu 15 czerwca 2015 r. rolnik złożył wniosek

o przyznanie płatności na rok 2015, w tym o przyznanie płatności ekologicznej. Decyzją nr [...] z dnia 24 czerwca 2016 r. organ I instancji odmówił rolnikowi przyznania płatności ekologicznej (PROW 2014-2020) za rok [...] z uwagi na niespełnienie warunków do otrzymania ww. płatności. Dyrektor Z. Oddziału Regionalnego ARiMR w S. ("organ odwoławczy") decyzją nr [...] z dnia 20 września 2016 r., po rozpoznaniu odwołania rolnika, uchylił decyzję z 24 czerwca 2016 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Organ I instancji wydał w dniu 29 czerwca 2017 r. decyzję nr [...], w której odmówił rolnikowi przyznania płatności ekologicznej z uwagi na położenie zgłoszonych działek na terenie [...], które nie spełniały warunków przyznania płatności. Organ odwoławczy decyzją nr [...] z dnia 29 listopada 2017 r., po rozpoznaniu odwołania rolnika, uchylił decyzję z 29 czerwca 2017 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Organ I instancji wydał w dniu 26 czerwca 2018 r. decyzję nr [...], której przyznał rolnikowi płatność ekologiczną za rok [...] za wariant: 5.1 uprawy paszowe na gruntach ornych w okresie konwersji, do powierzchni [...] ha, w wysokości [...] zł z uwzględnieniem kosztów transakcyjnych w wysokości [...] zł. Przyznane środki finansowe zostały przekazane na rachunek bankowy rolnika w dniu 9 lipca 2018 r.

W dniu 2 czerwca 2016 r. rolnik złożył pierwszy wniosek kontynuacyjny o przyznanie płatności ekologicznej na 2016 r. Organ I instancji decyzją nr [...] z dnia 21 czerwca 2017 r. odmówił rolnikowi przyznania płatności ekologicznej z uwagi na położenie zgłoszonych działek na terenie [...], które nie spełniały warunków przyznania płatności. Organ odwoławczy decyzją nr [...] z dnia 2 listopada 2017 r. uchylił decyzję z 21 czerwca

2017 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Organ I instancji wydał w dniu 26 czerwca 2018 r. decyzję nr [...], której przyznał rolnikowi płatność ekologiczną w ramach wariantu: 5.1. uprawy paszowe na gruntach ornych w okresie konwersji, w wysokości [...] zł z uwzględnieniem kosztów transakcyjnych w wysokości [...] zł. Przyznane środki finansowe zostały przekazane na rachunek bankowy rolnika w dniu 9 lipca 2018 r.

W dniu 29 marca 2017 r. rolnik złożył drugi wniosek kontynuacyjny o przyznanie płatności ekologicznej na rok 2017. Organ I instancji wydał w dniu 26 czerwca 2018 r. decyzję nr [...], w której przyznał rolnikowi płatność ekologiczną za rok 2017 w wysokości [...] zł. Przyznane środki finansowe zostały przekazane na rachunek bankowy rolnika w dniu 9 lipca 2018 r.

W dniu 21 maja 2018 r. rolnik złożył trzeci wniosek kontynuacyjny o przyznanie płatności ekologicznej na rok 2018. Organ I instancji wydał w dniu 28 lutego 2019 r. decyzję nr [...], w której przyznał rolnikowi płatność ekologiczną za rok 2018 w wysokości [...] zł. Przyznane środki finansowe zostały przekazane na rachunek bankowy rolnika w dniu 15 marca 2019 r.

W dniu 29 maja 2019 r. rolnik złożył czwarty wniosek kontynuacyjny o przyznanie płatności ekologicznej na rok 2019. Organ I instancji wydał w dniu 20 lutego 2020 r. decyzję nr [...], w której odmówił rolnikowi przyznania płatności ekologicznej za rok 2019 z powodu, że w trakcie kontroli administracyjnej wniosku wykryto tzw. konflikt krzyżowy, tj. te same działki zostały zgłoszone do płatności przez więcej niż jednego producenta rolnego. W wyniku przeprowadzonego postępowania organ stwierdził, że nastąpiło zaniechanie przez rolnika prowadzenia działalności rolniczej na działkach ewidencyjnych, objętych zobowiązaniem ekologicznym. Potwierdziły to dowody przedstawione przez A. S., świadczące

o braku posiadania tytułu prawnego do gruntów deklarowanych do płatności przez rolnika oraz zaprzestania prowadzenia na nich działalności rolniczej (oświadczenie rolnika z dnia 11.12.2019 r). Ww. decyzja została doręczona w dniu 25 lutego 2020 r. Rolnik nie złożył od niej odwołania.

Organ I instancji zawiadomił rolnika, że z dniem 8 czerwca 2021 r. wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych środków finansowych przyznanych rolnikowi na podstawie ww. decyzji w związku ze stwierdzeniem nieprawidłowości wynikających z zaniechania kontynuowania zobowiązania ekologicznego. W piśmie pouczono rolnika o przysługującym mu prawie wglądu do akt, jak również o możliwości składania wyjaśnień, z którego nie skorzystał.

Organ I instancji przytoczył treść art. 44 ust. 1 i 2 ustawy PROW, art. 29 ust. 1 i 2 ustawy o ARiMR i wskazał, że rolnik nienależnie pobrał przedmiotowe płatności, gdyż zaniechał kontynuacji zobowiązania ekologicznego. Organ I instancji podał, że we wniosku za rok 2019 rolnik zadeklarował do płatności w wariancie 11.1 Uprawy paszowe na gruntach ornych po okresie konwersji, działki rolne: oznaczone symbolem [...], zlokalizowane na działkach ewidencyjnych położonych w obrębie: [...], powiat [...] województwo [...] o nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...],[...], [...],[...], o łącznej powierzchni [...] ha.

W trakcie kontroli administracyjnej wniosku wykryto, tzw. konflikt krzyżowy, tj. zgłoszenia do płatności tych samych działek przez rolnika i A. S.. Organ I instancji przeprowadził postępowanie dowodowe i uznał, że doszło do zaniechania kontynuowania programu ekologicznego przez rolnika w 2019 r. Potwierdziły to dowody przedstawione przez A. S., świadczące

o braku posiadania tytułu prawnego do gruntów deklarowanych do płatności przez rolnika oraz zaprzestania prowadzenia na nich działalności rolniczej (oświadczenie rolnika z dnia 11 grudnia 2019 r.). Organ I instancji podał, że rolnik, podejmując

w 2015 r. zobowiązanie ekologiczne, zadeklarował do płatności ww. działki, do których nie posiadał tytułu prawnego, ani żadnej innej umowy. Rolnik podjął ryzyko, że

w kolejnych latach, może dojść do sytuacji, w której nie będzie mógł realizować podjętego przez siebie zobowiązania ekologicznego. Realizacja przedsięwzięcia ekologicznego ma charakter trwały, co uzasadnione jest celem i kompleksowym charakterem działania "Rolnictwo ekologiczne". Program ten ma charakter wieloletni

i beneficjent pomocy zobowiązany jest do jego realizacji w każdym roku obowiązywania 5-letniego zobowiązania ekologicznego. W konsekwencji wymogi nałożone na stronę w działaniu "Rolnictwo ekologiczne" wiążą przez cały okres trwania zobowiązania, a wywiązywanie się strony z obowiązków przyjętych w ramach programu realizacji przedsięwzięć ekologicznych musi być oceniane w okresie całego 5- letniego okresu zobowiązania. W 2015 r. rolnik, składając wniosek o przyznanie płatności ekologicznej, dobrowolnie zobowiązał się do realizowania zobowiązania na wszystkich działkach rolnych zgłoszonych do programu zgodnie z warunkami

i wymogami określonymi w rozporządzaniu ekologicznym, w niniejszym przypadku na gruntach ornych, na powierzchni [...] ha. W tym wniosku rolnik oświadczył, że znane mu są zasady przyznawania tej płatności i zobowiązał się, m.in. do informowania organu o ewentualnych zmianach, mających wpływ na ww. płatności. Organ I instancji przytoczył treść § 31 ust. 1 i ust. 4 rozporządzenia ekologicznego, z którego wynika obowiązek zwrotu przez rolnika pobranych płatności. Organ I instancji przedstawił wyliczenie kwoty do zwrotu. Organ I instancji podał, że w sprawie brak było podstaw do zaniechania zwrotu pobranych płatności przez rolnika. Według organu, nie wystąpiła sytuacja z art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr 809/2014. Organ I instancji wskazał, że w latach 2015-2019, nie popełnił przy rozpatrywaniu wniosku rolnika błędów, które mogłyby doprowadzić do przyznania i wypłacenia mu pomocy nienależnej w ówczesnym stanie faktycznym i prawnym. W związku z czym, nie można w żadnej mierze mówić, iż doszło do wypłaty środków w wyniku pomyłki organu. Ponadto pomyłka organu może zaistnieć wówczas, gdy na podstawie niespornych okoliczności faktycznych wyliczył on kwotę płatności przy zastosowaniu błędnych stawek lub z powodu błędów rachunkowych, a taka sytuacja nie wystąpiła. Wypłata płatności nastąpiła na skutek wyłącznie na skutek działań rolnika, tj. złożenia wniosku o płatność. Organ I instancji wskazał, że brak było podstaw do zaniechania zwrotu pobranych płatności, gdyż nie wystąpiła siła wyższa lub nadzwyczajne okoliczności

z art. 4 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014 z dnia 11 marca

2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. U. UE L z dnia 20 czerwca 2014 r., dalej "rozporządzenie nr 640/2014"). Pojęcie siły wyższej i nadzwyczajnych okoliczności określone są w art. 2 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. UE L 347/549, dalej "rozporządzenie nr 1306/2013").

W ocenie organu, za nadzwyczajne okoliczności nie można uznać oświadczenia rolnika, że uniemożliwiono mu kontynuowanie zobowiązania. Według organu, rolnik podejmując w 2015 r. zobowiązanie ekologiczne, zadeklarował do płatności ww. działki, do których nie posiadał tytułu prawnego, ani żadnej innej umowy. Rolnik podjął zatem ryzyko, że w kolejnych latach, może dojść do sytuacji, w której nie będzie mógł realizować zobowiązania ekologicznego na powierzchni [...] ha.

Organ I instancji przywołał treść art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. UE nr L 312, s. 1 z 23.12.1995 r. ze zm., dalej "rozporządzenie EURATOM") i wskazał, że w niniejszej sprawie za datę dopuszczenia się nieprawidłowości przez rolnika należy uznać datę – 29 maja

2019 r. - w przypadku zaniechania działalności ekologicznej na całości powierzchni objętej zobowiązaniem - złożenie wniosku o przyznanie płatności - licząc 4 lata od daty złożenia wniosku, termin przedawnienia ustalonej należności mija w dniu

29 maja 2023 r. Natomiast przerwanie biegu przedawnienia nastąpiło poprzez doręczenie w dniu 10 czerwca 2021 r. zawiadomienia o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranej płatności, wskazującego wyraźnie na stwierdzone nieprawidłowości. Po przerwaniu terminu przedawnienia biegnie on na nowo.

Rolnik złożył odwołanie od ww. decyzji i wskazał, że jego zdaniem w sprawie wystąpiły nadzwyczajne okoliczności, czy tez siła wyższa, które spowodowały, iż nie mógł on kontynuować zobowiązania ekologicznego.

Organ odwoławczy wydał dniu 3 stycznia 2022 r. decyzję nr [...], w której utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z dnia 15 lipca 2021 r.

Organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny w sprawie i przytoczył treść art. 29 ust. 1 i ust. 2 ustawy ARiMR. Organ odwoławczy podał, że rolnikowi przyznano przedmiotowe płatności za lata 2015-2018 na podstawie § 2 ust. 1 rozporządzenia ekologicznego. Organ odwoławczy podał, że rolnik zaprzestał kontynuowania zobowiązania w 2019 r. oraz na podstawie § 31 ust. 1 i ust. 4 rozporządzenia ekologicznego oraz art. 44 ust. 1 i ust. 2 ustawy PROW– pobrane płatności jako nienależnie pobrane podlegają zwrotowi. Organ odwoławczy wskazał, że w sprawie nie zaistniały okoliczności nadzwyczajne oraz związane z siłą wyższą, żeby organ mógł odstąpić od dochodzenia zwrotu pobranych płatności przez rolnika. Według organu odwoławczego, rolnik zaryzykował, rozpoczynając realizację 5- letniego programu Działanie -rolnictwo ekologiczne na działkach należących do A. S., mając jedynie ustną zgodę ówczesnego dyrektora [...] i zdając sobie sprawę, że w każdej chwili posiadacz samoistny lub zależny tej nieruchomości, będzie chciał na niej prowadzić swoją działalność rolniczą. Zatem utrata posiadania przedmiotowych działek przed upływem zobowiązania ekologicznego nie może zostać uznana za okoliczność niemożliwą do przewidzenia przez rolnika. Rolnik mógł przewidzieć, że jego posiadanie może zostać zakłócone do końca okresu trwania programu, lecz podjął ryzyko w zgłoszeniu przedmiotowych działek do programu ekologicznego. Zdaniem organu odwoławczego, w sprawie za wystąpienie siły wyższej czy też nadzwyczajnych okoliczności nie można uznać uniemożliwienia rolnikowi prowadzenia prac na zgłoszonych działkach z uwagi na fakt użytkowania ww. gruntów przez ich prawowitego posiadacza – A. S. w 2019 r., co rolnik mógł przewidzieć, przystępując w 2015 r. do programu. Według organu, rolnik nie zachował należytej staranności, aby zawrzeć z właścicielem ww. działek A. S. ważnej pod względem prawnym i zgodnie z reprezentacją [...] umowy na ich użytkowanie.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że w sprawie nie miał zastosowania art. 91 ust. 1 rozporządzenia nr 1306/2013 dotyczący kar administracyjnych.

Organ, odnosząc się do wniosków rolnika o przeprowadzenia dowodu

z dołączonych do odwołania zdjęć na okoliczność wykonania koszenia na terenie [...] oraz z zeznań byłego dyrektora A. S. na okoliczność zawarcia ustnej umowy na prace połowę w latach 2015-2020 wskazał, że prace rolnicze wykonywane przez rolnika w latach 2015-2018 były prowadzone nielegalnie na terenie [...] A. S., zaś ustna umowa zawarta z A. B. byłym dyrektorem [...] była nieważna, gdyż nie została sporządzona pisemnie i podpisana zgodnie z reprezentacją ustaloną w statucie [...]

i KRS. Poza tym zarząd [...] nic nie wiedział o tej umowie.

W ocenie organu odwoławczego, organ I instancji przeprowadził postępowanie administracyjne prawidłowo i nie naruszył przepisów prawa materialnego, ani prawa postępowania. Organ odwoławczy rozważył również kwestię przedawnienia na podstawie art. 3 ust. 1 w związku z art. 1 ust. 2 rozporządzenia EURATOM. Płatności wypłacone rolnikowi w Działaniu - rolnictwo ekologiczne dotyczą 5- letniego programu PROW 2014-2020, dlatego też, pod pojęciem daty zakończenia programu należy rozumieć dzień zamknięcia programu wynikający z deklaracji zamykającej program wysłanej do Komisji Europejskiej, a więc co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r., jednakże nie dłużej niż do dnia 30 czerwca 2024 r. Powyższe oznacza, że jeżeli dla danej sprawy, dotyczącej płatności w ramach PROW 2014 - 2020, wyliczony termin przedawnienia upływałby przed dniem zamknięcia programu, ulega on przedłużeniu do tej daty. W niniejszej sprawie za datę dopuszczenia się nieprawidłowości przez rolnika organ odwoławczy uznał datę złożenia wniosku o przyznanie płatności ekologicznej na rok 2019 - tj. dzień 29 maja 2019 r., w którym rolnik zadeklarował do płatności ekologicznej przedmiotowe działki, nie mając do nich tytułu prawnego ani innej umowy zawartej z właścicielem i do których wnioskował o płatność inny producent rolny (właściciel). Przerwanie biegu przedawnienia nastąpiło poprzez doręczenie w dniu 25 lutego 2020 r. decyzji nr [...] z dnia 20.02.2020 r. o odmowie przyznania płatności ekologicznej na rok 2019, czyli przed upływem terminu przedawnienia obliczonego na dzień 31 grudnia 2023 r. zamknięcia programu PROW 2014-2020., a następnie poprzez doręczenie w dniu 10 czerwca 2021 r. zawiadomienia (z dnia 8 czerwca 2021 r.) o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności. Organ I instancji w dniu 15 lipca 2021 r. wydał decyzję ustalającą kwotę wymaganą do zwrotu. Decyzja ta została odebrana dnia 19 lipca 2021 r., czyli przed upływem ostatecznego terminu przedawnienia obliczonego na dzień 29 maja 2027 r. (osiem lat od daty dopuszczenia się nieprawidłowości).

Zdaniem organu odwoławczego, w sprawie nie wystąpiły przesłanki z art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr 809/2014. Wypłacenie tych kwot nie wynikało z błędu organu I instancji, gdyż organ nie posiadał wówczas wiedzy, że rolnik bez żadnego tytułu prawnego ani innej ważnej prawnie umowy z właścicielem gruntów A. S., podjął ryzyko prowadzenia upraw metodami ekologicznymi na zgłoszonych działkach rolnych w 5- letnim programie Działanie - rolnictwo ekologiczne. Rolnik miał świadomość, że na deklarowanych gruntach w każdej chwili może prowadzić działalność rolniczą posiadacz, tj. A. S., co właśnie miało miejsce w 2019 r. Organ odwoławczy podał, że rolnik przerwał podjęte 5- letnie zobowiązanie w 2019 roku i nie ukończył programu Działanie- rolnictwo ekologiczne. Dlatego też otrzymane płatności ekologiczne we wcześniejszych latach nie zostały właściwie wykorzystane, gdyż nie zostały osiągnięte cele 5- letniego programu ekologicznego. Organ odwoławczy wskazał, że płatności ekologiczne nie są przyznawane z urzędu, ale na wniosek rolnika, złożony w organie na urzędowym formularzu, w którym rolnik deklaruje posiadanie określonych gruntów rolnych lub zwierząt uprawnionych do płatności, natomiast integralną częścią wniosku stanowią oświadczenia i zobowiązania. Rolnik zdawał sobie sprawę z tego, że niedotrzymanie jakiegokolwiek warunku programu Działanie- rolnictwo ekologiczne, w tym zaniechanie podjętego zobowiązania, będzie się wiązało z koniecznością zwrotu środków finansowych wypłaconych we wcześniejszych latach.

Rolnik złożył skargę na ww. decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Zarzucił organowi naruszenie:

1. art. 64 ust. 2 lit.d rozporządzenia nr 1306/2013, polegające na jego nie zastosowaniu w sytuacji gdy wystąpiły przesłanki do jego zastosowania, a tym samym organ zobowiązany był do odstąpienia od nałożenia kary z powodu braku winy skarżącego związanej z niewypełnieniem obowiązków określonych zobowiązaniem

w programie rolnictwa ekologicznego;

2. przepisów postępowania, która miała istotny wpływ na treść zaskarżonej decyzji,

a mianowicie art. 27 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy PROW, w związku z, art, 7, 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a., wyrażającą się w braku wszechstronnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz zaniechaniu dążenia do ustalenia zgodnego z prawdą stanu faktycznego sprawy, przejawiającą się w uznaniu przez organ I instancji, iż na części deklarowanych użytków rolnych nie była prowadzona działalność rolnicza, gdy w rzeczywistości powierzchnia użytków rolnych zgodna była z deklaracją.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie.

Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z 18 maja 2022 r. sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w składzie 3 sędziów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wskazał co następuje:

Podkreślić należy, że na podstawie art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej "p.p.s.a."), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Spór w sprawie dotyczy prawidłowości zwrotu przez rolnika pobranych płatności.

Zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR, organ, w drodze decyzji administracyjnej, ustala kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:

1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej;

2) krajowych, przeznaczonych na:

a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,

b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej.

Organ administracji podał, że rolnik rozpoczął 5- letnie zobowiązanie ekologiczne w 2015 r. Wobec zaprzestania kontynuacji tego zobowiązania w 2019 r. organ wydał w dniu 20 lutego 2020 r. decyzję, w której odmówił przyznania rolnikowi przedmiotowej płatności za rok 2019. Decyzja jest ostateczna z uwagi na fakt niezłożenia odwołania przez rolnika. Była to podstawa do wszczęcia wobec rolnika postępowania o zwrot nienależnie pobranych przedmiotowych płatności. W ocenie Sądu, kwestia przerwania kontynuowania przez rolnika 5-letniego zobowiązania ekologicznego w 2019 r. została przesądzona w decyzji z dnia 20 lutego 2020 r. W decyzji dotyczącej zwrotu nienależnie pobranych płatności, zdaniem Sądu, kwestia zaprzestania kontynuowania ww. zobowiązania ekologicznego przez rolnika nie podlega ponownemu badaniu przez organ. W decyzji o zwrocie pobranych płatności organ musi wskazać podstawę do zwrotu i wyliczyć kwotę podlegającą zwrotowi, rozważyć czy istnieją okoliczności wykluczające zwrot pobranych należności.

Zgodnie z art. 4 ustawy PROW, z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej stosuje się przepisy K.p.a., chyba że ustawa stanowi inaczej.

Stosownie do art. 27 ust. 1 ustawy PROW, w postępowaniu w sprawie o przyznanie pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie:

1) stoi na straży praworządności;

2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy;

3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania;

4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji administracyjnej, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisów art. 79a oraz art. 81 K.p.a. nie stosuje się.

Strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne (art. 27 ust. 2).

Jednakże to organy administracji prowadzą postępowanie administracyjne

i powinny prowadzić je w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej. Wiąże się to z kwestią przeprowadzenia rzetelnie postępowania, zebrania dowodów i ich oceny, a także sporządzeniem uzasadnienia decyzji według reguł z art. 107 K.p.a.

Przy rozpoznawaniu niniejszej sprawy Sąd nie może pominąć ustaleń wynikających ze znanych mu z urzędu wyroków WSA w Szczecinie z 15 marca

2018 r. o sygn. akt I SA/Sz 61/18 i I SA/Sz 62/18 w sprawie rolnika, dotyczących płatności bezpośrednich za lata 2015-2016, od których skargi kasacyjne rolnika zostały oddalone przez NSA wyrokami z 19 maja 2022 r. o sygn. akt I GSK 2484/18 i 2483/18.

Wskazać należy, że WSA oddalił skargi rolnika od decyzji Dyrektora Z. ARiMR, utrzymujących w mocy decyzje organu I instancji odmawiające rolnikowi płatności bezpośrednich za lata 2015-2016 z uwagi na to, że zgłoszone działki znajdowały się na terenie [...], które były w zarządzie A. S.. W ww. decyzjach organ administracyjny uznał, że przedmiotowe działki nie można zaliczyć do gruntów kwalifikujących się do przyznania płatności bezpośrednich na podstawie art. 32 ust. 2 rozporządzenia nr 1307/2013

z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008

i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz.UE L.2013.347.608; dalej "rozporządzenie nr 1307/2013"). Według organu administracyjnego, powyższych działek nie można było uznać za uprawnionych do jednolitej płatności obszarowej i płatności powiązanych w oparciu o art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach

w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2015 r. poz. 1551 ze zm.).

Jak wynikało z akt niniejszej sprawy, organ I instancji miał wątpliwości, jeśli chodzi o objęcie płatnościami ekologicznymi działek [...]. Organ I instancji wydał za lata 20015-2016 decyzje, w których odmówił rolnikowi tych płatności właśnie z tego powodu (decyzje opisane powyżej w uzasadnieniu). Ostatecznie doszło jednak do sytuacji, że organ I instancji przyznał rolnikowi ww. płatności za lata 2015 -2016.

Podkreślić należy, że w decyzji z 26 czerwca 2018 r., przyznającej rolnikowi płatność ekologiczną za 2015 r., organ I instancji wskazał, że przeprowadził oględziny działek oraz ustalił, że wpłynęło pismo A. S. z dnia 17 listopada 2015 r., że przedmiotowe działki nie są wykorzystywane do prowadzenia działalności [...] i zostały oddane do dyspozycji osoby trzeciej (z uzasadnienia wyroku o sygn. akt I SA/Sz 61/18, dotyczącego płatności bezpośrednich za 2015 r. wynikało, że ww. osobą był skarżący). Ponadto podstawą do przyznania płatności ekologicznej był, m.in. art. 32 ust. 2 rozporządzenia nr 1307/2013. Taka sama sytuacja wystąpiła

w decyzji organu I instancji z dnia 26 czerwca 2018 r., przyznającej płatność ekologiczną rolnikowi za 2016 r. Zestawiając treść decyzji z 26 czerwca 2018 r., przyznających rolnikowi płatność ekologiczną za lata 2015 – 2016 z treścią uzasadnień wyroków WSA w Szczecinie, w których zaakceptowano stanowisko organu administracyjnego o odmowie przyznania płatności bezpośrednich za lata 2015-2016 wynikało, że organowi administracji w sprawach dotyczących płatności bezpośrednich znane było pismo A. S. z 17 listopada 2015 r. Jednakże organ uznał, że ww. pismo nie ma decydującego znaczenia w sprawie

z uwagi fakt, że przedmiotowe działki stanowią część [...] według przepisów ustawy [...]. Ponadto zwrócić należy uwagę, że ten sam przepis art. 32 ust. 2 rozporządzenia nr 1307/2013 był podstawą zarówno do odmowy przyznania płatności bezpośrednich rolnikowi oraz przyznania mu płatności ekologicznych za ten sam okres.

Zgodnie z art. 7 ust. 1 rozporządzenia nr 809/201, w przypadku dokonania nienależnej płatności beneficjent zwraca odnośną kwotę powiększoną, w stosownych przypadkach, o odsetki obliczone zgodnie z ust. 2.

Stosownie do art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr 809/201, obowiązek zwrotu,

o którym mowa w ust. 1, nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta w zwykłych okolicznościach.

Jednak w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego istotnych dla obliczania przedmiotowej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli decyzja

o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności.

W ocenie Sądu, organ winien wyjaśnić zatem czy płatności ekologiczne zostały prawidłowo przyznane rolnikowi do przedmiotowych działek w sytuacji, gdy te same działki wykluczono z płatności bezpośrednich z powodu ich położenia na terenie [...]. Po wyjaśnieniu tej kwestii i rozważeniu przesłanek z art. 7 ust. 3 rozporządzenia nr 809/2014, organ może dopiero przystąpić do dalszego rozstrzygania kwestii ewentualnego zwrotu pobranych płatności.

Sąd uznał, że wobec braku rozważań organu w ww. kwestii należało uznać, iż organ naruszył art. 27 ust. 1 pkt 2 ustawy PROW. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ zobowiązany jest uwzględnić ww. wskazania Sądu.

Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł o uchyleniu decyzji wydanych w obu instancjach.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200, art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit.a w zw. § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. (Dz. U. z 2018 r. poz. 265).

Na rzecz skarżącego zasądzono od organu odwoławczego kwotę [...]zł, na którą składa się [...] zł tytułem wpisu sądowego, [...] zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika i [...] zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.