Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 740/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2011-02-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2, ust. 3 i ust. 3a)
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 7, art. 11, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151, art. 153;
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Dnia 3 lutego 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak Sędziowie WSA Małgorzata Górecka WSA Szymon Widłak (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Janusz Maciaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lutego 2011 roku przy udziale sprawy ze skargi K. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. z dnia 5 października 2010r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek o d d a l a s k a r g ę


UZASADNIENIE

W dniu 25 sierpnia 2008 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. wpłynął wniosek K. S. o umorzenie należności z tytułu składek na:

- ubezpieczenia społeczne za okres 08/2003 – 07/2004 w kwocie [...] zł,

- ubezpieczenie zdrowotne za okres 08/2003 – 07/2004 w kwocie [...] zł,

- Fundusz Pracy za okres 08/2003 – 07/2004 w kwocie [...] zł.

Wnioskodawca dołączył do wniosku pismo, w którym wskazał, że przebywał w zakładzie karnym i był trzykrotnie operowany, w związku z czym musiał zaprzestać prowadzenia działalności gospodarczej. Podkreślił, że przyznano mu umiarkowany stopień niepełnosprawności i nie może podjąć żadnej pracy. Jego żona również nie pracuje od wielu lat. Jedynym źródłem jego utrzymania jest zasiłek stały z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K.

Decyzją nr [...] z dnia 5 grudnia 2008 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie [...] zł – oprócz wnioskowanych kwot doliczono koszty upomnienia – [...] zł oraz odsetki za zwłokę naliczone do 25.08.2008 r. tj. do dnia złożenia wniosku o umorzenie – [...] zł.

W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, że w oparciu o materiał dowodowy zebrany w toku postępowania administracyjnego ustalił, iż wnioskodawca prowadził działalność gospodarczą w okresie od dnia 1 sierpnia 2003 r. do 7 lipca 2004 r. w zakresie usług transportowych. Obecnie wnioskodawca nie osiąga żadnych dochodów. Źródłem jego utrzymania jest zasiłek stały przyznany decyzją Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. w wysokości [...] zł miesięcznie. Wnioskodawca objęty jest stałą pomocą socjalną. W roku 2008 korzystał z zasiłków okresowych oraz zasiłku celowego. Ponadto organ wskazał, że zgodnie z orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności wnioskodawca został zakwalifikowany do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, datowanego do dnia 31 maja 2009 r. Na podstawie przedmiotowego orzeczenia wnioskodawca jest niezdolny do podjęcia zatrudnienia, wymaga czasowego wsparcia i pomocy innej osoby. Zakład ustalił, iż K. S. zamieszkuje w domu stanowiącym własność syna, który ponosi również koszty utrzymania rodziny. Wnioskodawca pozostaje w związku małżeńskim, nie prowadził jednak z żoną wspólnego gospodarstwa domowego. Małżonka od dnia 6 sierpnia 2008r. posiada status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku. Organ wskazał, iż zobowiązany nie jest właścicielem żadnej nieruchomości oraz nie posiada żadnego pojazdu. Dodatkowo Zakład stwierdził, że z pisma Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. wynika, iż wnioskodawca posiada zaległości z tytułu podatku od towarów i usług na kwotę [...] zł plus należne odsetki.

Organ zaznaczył, iż podstawą umorzenia należności z tytułu składek jest art. 28 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.), zwanej dalej ustawą o s.u.s. Oceniając całokształt materiału dowodowego stwierdził, że w przedmiotowej sprawie zostały spełnione przesłanki całkowitej nieściągalności – działalność gospodarcza została zlikwidowana, wnioskodawca nie posiada majątku, do którego można skierować postępowanie egzekucyjne. Organ podkreślił jednak, że konstrukcja art. 28 w/w ustawy powoduje, iż nawet wystąpienie przesłanek w nim określonych nie obliguje Zakładu do wydania decyzji pozytywnej. Wskazał jednocześnie, że wyjątkiem od zasady sformułowanej w art. 28 ust. 1 w/w ustawy jest ust. 3a art. 28, a także rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31.07.2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Organ rentowy zaznaczył, że analizując sprawę pod kątem art. 28 ust. 3a ustawy o s.u.s. miał na uwadze cały materiał dowodowy zebrany w sprawie, ważny interes osoby zobowiązanej oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Po przytoczeniu treści § 3 w/w rozporządzenia, Zakład stwierdził, że to w interesie zobowiązanego do uregulowania zadłużenia jest udokumentowanie trudnej sytuacji finansowej. Zdaniem organu wnioskodawca nie wykazał okoliczności, które pozwalałyby na umorzenie należności pomimo braku całkowitej nieściągalności ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej. Zakład stwierdził, że skoro wnioskodawca posiada orzeczoną czasowo niezdolność do pracy do 31.05.2009 r., to zachodzi przypuszczenie, że jego stan zdrowia i co za tym idzie również sytuacja finansowa może ulec zmianie. Stąd obecne problemy finansowe mają charakter przejściowy. Organ podniósł dodatkowo, iż zastosowanie instytucji umorzenia jest jego uprawnieniem, a nie obowiązkiem. Zakład stwierdził, że nie neguje trudnej sytuacji finansowej wnioskodawcy, nie jest to jednak okoliczność wyjątkowa, która obligowałaby do umorzenia należności z tytułu składek. Organ zaznaczył, że wnioskodawca podał, iż trudna sytuacja finansowa powstała w wyniku osadzenia w zakładzie karnym. Stąd nie jest następstwem nadzwyczajnych przyczyn losowych, na które wnioskodawca nie miał wpływu. Zakład podniósł ponadto, że zobowiązany nie wykazał, iż spłata zadłużenia przyczyni się do niezaspokojenia jego podstawowych potrzeb egzystencjalnych.

Organ podkreślił, iż przepis art. 28 ustawy o s.u.s. skonstruowany został na zasadzie uznania administracyjnego. Zaznaczył również, iż umorzenie należności publicznoprawnych następować winno w wyjątkowo uzasadnionych przypadkach, tak aby interes jednostki nie był honorowany przez administrację kosztem interesu publicznego. W niniejszej sprawie nie stwierdzono istnienia takich szczególnie uzasadnionych okoliczności.

Od powyższej decyzji K. S. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

We wniosku strona podniosła, że organ I instancji nie wziął pod uwagę w całości jego stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej. Zaznaczył, że opłacanie przez niego należności z tytułu składek pozbawiłoby jego i jego żonę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Dodatkowo w ocenie wnioskodawcy uzasadnienie decyzji organu zawierało nieścisłości co do jego sytuacji majątkowej. Skarżący wskazał, że mieszka z żoną u syna, który prowadzi odrębne gospodarstwo domowe i ponosi koszty utrzymania domu, ale nie pozostaje na jego utrzymaniu. Wnioskodawca wraz z żoną prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Korzysta ze stałej pomocy socjalnej, ponieważ w związku z jego chorobą nie może podjąć żadnej pracy. Cały czas się leczy, miesięczny koszt leków to ok. [...] zł, a koszt wizyt lekarskich to ok. [...] zł. Żona wnioskodawcy jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Wnioskodawca podkreślił, że jego stan zdrowia nie uległ do tej pory poprawie, a przebyta operacja kręgosłupa wyklucza wykonywanie w przyszłości jego wyuczonego zawodu kierowcy.

Decyzją nr [...] z dnia 20 lutego 2009 r. Prezes ZUS utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Wyrokiem z dnia 21 maja 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. decyzją nr [...] z dnia 3 grudnia 2009 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia 5 grudnia 2008 r.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy zaznaczył, iż wobec treści wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, na nowo przeprowadził postępowanie dowodowe i ustalił aktualny stan faktyczny. Zakład wskazał, że obecnie wnioskodawca nie osiąga dochodów, nie jest zatrudniony, nie pobiera świadczeń z ubezpieczenia społecznego, nie jest również zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w K. jako osoba poszukująca zatrudnienia. Zobowiązany utrzymuje się ze świadczeń pomocy społecznej (zasiłek stały w wysokości [...] zł przyznany decyzją Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. z dnia 22.06.2009 r. na okres od 01.06.2009 r. do 30.06.2012 r.). Na przestrzeni od 01/2009 do 07/2009 korzystał również z zasiłków okresowych oraz celowego na łączną kwotę [...] zł. Wnioskodawca posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, z treści którego wynika, iż może podjąć pracę na stanowisku przystosowanym. Organ ustalił ponadto, że zobowiązany nie jest właścicielem nieruchomości ani majątku ruchomego, do którego może zostać skierowane postępowanie egzekucyjne. Obok zadłużenia z tytułu składek posiada także zaległości w podatku od towarów i usług. Dodatkowo wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną, która jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w K. jako poszukująca zatrudnienia. Zakład wskazał również, że zobowiązany zamieszkuje w domu stanowiącym własność syna, który prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Na podstawie przedłożonych przez odwołującego dokumentów organ rentowy ustalił, iż partycypuje on w kosztach utrzymania domu w kwocie [...] zł miesięcznie. Z kolei koszty związane z leczeniem zobowiązany oszacował na kwotę ok. [...] zł miesięcznie. Podkreślił, iż zgodnie z oświadczeniem wnioskodawcy w ponoszeniu powyższych kosztów oraz zakupie wyżywienia pomagają rodzice żony.

Zdaniem organu odwoławczego przedstawione przez stronę we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nowe okoliczności nie mają wpływu na zmianę rozstrzygnięcia i podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Przyznał, że w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy o s.u.s. Zaznaczył jednak, iż z uwagi na uznaniowy charakter przepisu powyższe nie obliguje do wydania decyzji pozytywnej. Organ podkreślił, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą również przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 5 i pkt 6 ustawy o s.u.s., ponieważ Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. prowadzący postępowanie egzekucyjne nie stwierdził braku składników majątkowych podlegających egzekucji i nie umorzył prowadzonego postępowania egzekucyjnego.

Zakład stwierdził ponadto brak możliwości umorzenia należności z tytułu składek na podstawie dyspozycji art. 28 ust. 3a, gdyż w sprawie nie zachodzą przesłanki wskazane w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Organ rentowy podkreślił, że sytuacja materialna, w jakiej znajduje się strona ma charakter przejściowy - gdyż orzeczenie o niepełnosprawności datowane jest do 30.06.2012 r. - i jest skutkiem głównie braku zatrudnienia. Z treści tego orzeczenia wynika, że strona może podjąć pracę na stanowisku przystosowanym. Stąd, według organu, zasadne jest przyjęcie, że wnioskodawca posiada potencjalne możliwości zarobkowania a w konsekwencji możliwości spłaty zobowiązań.

Organ zwrócił ponadto uwagę, iż w okresie podlegania ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia przez zobowiązanego działalności gospodarczej opłacił on jedynie należności z tytułu składek w kwocie 6,60 zł, pomimo osiągania określonego dochodu z tego tytułu.

W końcowej części uzasadnienia Zakład podkreślił uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Na skutek skargi K. S. na powyższą decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 14 kwietnia 2010 r., sygn. akt III SA/Po 62/10 uchylił zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że analizując powołane przesłanki umorzenia, za zasadne uznał stwierdzenie organu odwoławczego, iż materiał dowodowy zgromadzony w niniejszej sprawie nie podlegał ocenie pod kątem spełnienia przesłanek zawartych w art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 4 i 4a ustawy o s.u.s. Sąd podzielił również stanowisko organu rentowego, że ponieważ organ egzekucyjny, do którego skierowano tytuły wykonawcze nie umorzył prowadzonego postępowania egzekucyjnego, nie zachodzą również przesłanki umorzenia wskazane w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 powołanej ustawy. Zakład stwierdził jednak, że w niniejszej sprawie została spełniona przesłanka umorzenia należności wynikająca z przepisu art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy o s.u.s., jednak korzystając z uznania administracyjnego, nie zdecydował o umorzeniu należności. W ocenie Sądu organ rentowy nie uwzględnił i nie ocenił należycie wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy okoliczności, czym przekroczył granice uznania administracyjnego. Zakład wprawdzie zebrał w przeważającej części materiał dowodowy, jednak nie dokonał jego wnikliwej analizy z punktu widzenia art. 28 ust. 3a ustawy o s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Organ rentowy stwierdził jedynie, że wskazana przez skarżącego sytuacja finansowa nie stanowi samoistnych i wystarczających podstaw do podjęcia decyzji pozytywnej w oparciu o powołane przepisy. Nie wskazał natomiast, jakie elementy ustalonej sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego uzasadniają to twierdzenie. Niewątpliwie z § 3 ust. 1 wymienionego rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003r. wynika, że to wnioskujący ma wykazać, iż znajduje się w wyjątkowej sytuacji majątkowej i rodzinnej, powodującej, że nie jest w stanie opłacić zaległych należności. Jednak rolą organu, który ma obowiązek ocenić w sposób odpowiadający treści art. 80 k.p.a. okoliczności przedstawione przez skarżącego, było ustalenie także comiesięcznych kosztów utrzymania ponoszonych przez niego i rodzinę oraz zestawienie ich z comiesięcznymi dochodami. Dokonując takiego zestawienia organ winien uwzględnić poczynione przez siebie ustalenia, z których wynika, iż jedynym źródłem utrzymania skarżącego są świadczenia otrzymywane z MOPS – zasiłek stały w kwocie [...] zł oraz zasiłki celowe i okresowe, które służą zaspokajaniu niezbędnych potrzeb życiowych uprawnionego. Dodatkowo skarżący udokumentował swój zły stan zdrowia – kolejne orzeczenie o niepełnosprawności datowane do 30.06.2012 r.- oraz koszty miesięcznego leczenia i zakupu leków. Zatem mając powyższe na uwadze organ powinien ocenić, w oparciu o zasady doświadczenia życiowego, czy nie zachodzi przesłanka z § 3 ust. 1 powołanego rozporządzenia, to jest czy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Przy czym analizując ponownie przesłanki umorzenia zaległości, organ winien mieć na uwadze, iż sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, nie jest zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym (zob. wyrok NSA z dnia 20 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 345/06, LEX nr 321267). Sąd podkreślił, że organ rentowy badając przesłanki umożliwiające wydanie pozytywnego rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia zaległości powinien odnieść się do aktualnej sytuacji majątkowej i życiowej strony postępowania. W konsekwencji za nieprawidłową uznał argumentację organu odwoławczego, dotyczącą uchylania się przez skarżącego w okresie prowadzenia przez niego działalności gospodarczej od obowiązku opłacania składek, pomimo osiągania określonego dochodu z tego tytułu.

Dodatkowo zdaniem Sądu uzasadnienie decyzji organu odwoławczego nie spełnia wymogów, o których mowa w art. 107 § 3 k.p.a. Uzasadnienie to ogranicza się bowiem do wskazania ustalonej przez organ sytuacji materialnej skarżącego, przytoczenia odpowiednich przepisów prawnych oraz stwierdzenia, że wskazana przez skarżącego sytuacja finansowa nie stanowi samoistnych i wystarczających podstaw do podjęcia decyzji pozytywnej w oparciu o powołane przepisy. Tymczasem okoliczności uzasadniające odmowę umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne powinny być przeanalizowane i omówione w sposób nie budzący żadnych wątpliwości, szczególnie gdy decyzja dotyczy sfery elementarnych potrzeb skarżącego i jego rodziny - posiadania środków niezbędnych do przeżycia. Konieczne jest zatem skonfrontowanie sytuacji materialnej strony skarżącej z wysokością zaległej należności i wskazanie dochodów, które zdaniem organu - byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia (wyrok NSA z dnia 10 października 2007 r., II GSK 176/07, LEX nr 399183).

Reasumując, Sąd stwierdził, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie dokonał wnikliwej i rzetelnej oceny, czy skarżący jest w stanie faktycznie spłacać istniejące zadłużenie bez uszczerbku dla podstawowego utrzymania swojej rodziny. W konsekwencji organ nie uwzględnił i nie ocenił należycie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, naruszając tym samym art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., zaś wskazane uchybienia, w ocenie Sądu, mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją nr [...] z dnia 5 października 2010 r. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, że aktualnie wnioskodawca nie osiąga żadnych dochodów i nie posiada żadnego tytułu ubezpieczenia. Nie figuruje również w ewidencji Powiatowego Urzędu Pracy w K. jako osoba bezrobotna. Nie posiada majątku mogącego stanowić przedmiot zabezpieczenia istniejącego zadłużenia - zarówno nieruchomości na terenie miasta K. jak i majątku ruchomego. Obok zadłużenia z tytułu składek wnioskodawca posiada zaległości podatkowe na kwotę [...] zł plus należne odsetki. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w K. potwierdza fakt korzystania przez wnioskodawcę z pomocy socjalnej w formie zasiłku stałego na kwotę [...] zł miesięcznie (do 06/2012 r.) oraz zasiłków okresowych i celowych (w roku 2010 r. stanowią one kwotę [...] zł). Wnioskodawca legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności do dnia 30.06.2012r. Małżonka wnioskodawcy posiada status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku. W przeprowadzonym ponownie postępowaniu pomimo wezwań, wnioskodawca nie przedłożył żadnych dokumentów obrazujących aktualną sytuację materialną i osobistą. W dniu 27.07.2010 r. stawił się na wezwanie Zakładu, jednak odmówił złożenia jakichkolwiek wyjaśnień oraz przedłożenia dokumentów potwierdzających trudną sytuację materialną, oświadczył jedynie, iż jego sytuacja finansowa oraz osobista nie uległy zmianie od chwili spisywania poprzedniego kwestionariusza o sytuacji majątkowej i możliwościach płatniczych. W toku przeprowadzonego w 2010 roku postępowania wyjaśniającego ustalono, że wnioskodawca nie jest właścicielem majątku ruchomego i nieruchomości na terenie miasta K., do których może zostać skierowane postępowanie egzekucyjne. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. prowadzący postępowanie egzekucyjne nie stwierdził braku składników majątkowych podlegających egzekucji. W analizowanym przypadku nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne, a wysokość zadłużenia z tytułu składek przekracza wysokość kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Uznano, iż materiał dowodowy nie podlega analizie pod kątem spełnienia przesłanek zawartych w art. 28 ust. 3 pkt 1, 2 i 4 ustawy o s.u.s. W wyniku analizy całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego uznano, iż w przedmiotowej sprawie spełniona została przesłanka umorzenia należności wynikająca z przepisu art. 28 ust. 1 pkt 3 ustawy o s.u.s., z uwagi jednak na uznaniowy charakter przepisu, powyższe nie obliguje Zakładu do podjęcia decyzji pozytywnej. W przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki umorzenia zadłużenia w oparciu o art. 28 ust. 3 pkt 4a, 5 i 6 ustawy o s.u.s. Wysokość nieopłaconych składek przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Organ egzekucyjny, do którego skierowano tytuły wykonawcze nie umorzył prowadzonego postępowania egzekucyjnego z uwagi na brak składników majątkowych podlegających zajęciu, nie jest także oczywistym, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Organ rentowy stwierdził brak możliwości umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy o s.u.s. Zdaniem organu w sprawie nie zachodzą przesłanki określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Wskazał przy tym, że trudna sytuacja materialna, w której aktualnie znajduje się wnioskodawca nie ma charakteru trwałego i wynika głównie z braku zatrudnienia. Z treści przedłożonego orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, które datowane jest do dnia 30.06.2012r., wynika, że wnioskodawca może podjąć pracę na stanowisku przystosowanym. Wnioskodawca nie figuruje jednak w ewidencji Powiatowego Urzędu Pracy w K. jako osoba poszukująca zatrudnienia. Zdaniem organu fakty te wskazują na przejściowy charakter problemów finansowych, potwierdzają również tezę, iż wnioskodawca posiada potencjalne możliwości zarobkowania, a w konsekwencji spłaty ciążących na nim zobowiązań. Organ podkreślił, że w prowadzonym postępowaniu wyjaśniającym wnioskodawca odmówił przedłożenia jakichkolwiek dokumentów obrazujących aktualną sytuację osobistą i materialną oraz złożenia jakichkolwiek wyjaśnień w tym zakresie. Oświadczył natomiast, iż jego sytuacja materialna oraz finansowa nie uległy zmianie od czasu spisywania ostatniego kwestionariusza o sytuacji majątkowej tj. od dnia 28.09.2009r. W wywiadzie o możliwościach płatniczych z dnia 05.09.2008r. podał, że utrzymuje się z pomocy najbliższej rodziny, przy czym nie prowadzi z żoną wspólnego gospodarstwa. Dom, w którym zamieszkuje jest własnością syna. Koszty utrzymania określił na kwotę [...] zł miesięcznie (prąd , woda, gaz). We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy podał natomiast, że prowadzi z żoną wspólne gospodarstwo domowe, odrębne gospodarstwo prowadzi natomiast syn, który ponosi jedynie wydatki utrzymania domu. Wnioskodawca określił wydatki związane z leczeniem - miesięcznie ok. [...] zł na leki i po [...] zł na wizyty lekarskie. Wskazał również, że przebyta operacja kręgosłupa wyklucza pracę w wyuczonym zawodzie kierowcy. Podał także, iż żona nie może podjąć zatrudnienia z uwagi na wiek i brak ofert pracy. Nie podał natomiast czy istnieją inne przeszkody podjęcia przez nią zatrudnienia. Zakład podejmując czynności z urzędu ustalił, że pod adresem zamieszkania wnioskodawcy zameldowanych jest pięć osób. W oświadczeniu z dnia 28.09.2009r. wnioskodawca wyjaśnił, że zameldowane osoby – poza nim to: żona, matka, syn oraz córka. Z matką, W. S. nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego. W zakresie ponoszonych kosztów utrzymania stwierdził, że ponosi je po połowie z synem. Koszty te oszacował na kwotę ok. [...] zł miesięcznie, natomiast koszty leczenia na kwotę [...] zł miesięcznie. Oświadczył również, że nie posiada dokumentów potwierdzających wysokość kosztów ponoszonych w związku z leczeniem. Oświadczył także, iż córka A. od 2005 roku przebywa prawdopodobnie za granicą, a dochody syna nie są mu znane. Matka pobiera rentę rodzinną w wysokości [...] zł i przekazuje co miesiąc [...] zł synowi wnioskodawcy celem pokrycia kosztów utrzymania domu. Na okoliczność ponoszonych wydatków wnioskodawca przedstawił faktury i rachunki za różne media, z różnych okresów. Z przedłożonej dokumentacji wynika, że faktury za media wystawiane są na różne osoby: np. na wnioskodawcę i małżonkę za gaz, na wnioskodawcę za energię i wywóz odpadów, na syna za usługi RTV, internet i wodę oraz na matkę za telefon. Wskazał również, iż z uwagi na trudną sytuację materialną korzysta z pomocy rodziny. Nie określił jednak charakteru oraz zakresu tej pomocy. W powyższym stanie faktycznym nie można – zdaniem organu w sposób jednoznaczny stwierdzić, jaka jest rzeczywista wysokość dochodów, jak również kosztów i obciążeń występujących w gospodarstwie domowym wnioskodawcy. W konsekwencji Zakład uznał, że wnioskodawca nie wykazał, czy spłata zaległości mogłaby wpłynąć negatywnie na możliwość zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencjalnych. Niezłożenie przez wnioskodawcę szczegółowych wyjaśnień dotyczących wysokości ponoszonych kosztów jak również dochodów występujących w gospodarstwie domowym uniemożliwia Zakładowi dokonanie korelacji kosztów w stosunku do dochodów przypadających na członka gospodarstwa domowego, a tym samym na stwierdzenie w sposób bezsporny, iż opłacenie należności z tytułu składek przyczyniłoby się do ubóstwa wnioskodawcy i członków rodziny. W ocenie Zakładu w przedmiotowej sprawie nie wskazano nadzwyczajnych okoliczności uzasadniających umorzenie należności pomimo braku całkowitej nieściągalności z uwagi na ważny interes osoby zobowiązanej. Wnioskodawca wskazał, że trudna sytuacja finansowa powstała w wyniku osadzenia w zakładzie karnym, a więc nie jest następstwem nadzwyczajnych przyczyn losowych, na które nie miał on wpływu. W ocenie Zakładu wnioskodawca nie wykazał, iż spłata zadłużenia przyczyni się do zachwiania egzystencji jego rodziny. Zawarte we wniosku stwierdzenia dotyczące trudnej sytuacji materialnej mają charakter ogólny i nie są poparte stosownymi dowodami. W ocenie Zakładu instytucja umorzenia należności z tytułu składek winna znajdować zastosowanie jedynie w odniesieniu do tych dłużników, którzy wykażą w sposób wyczerpujący wyjątkowe okoliczności mogące skutkować umorzeniem, jak również przekonają o wykorzystaniu w pełni aktywnej postawy w poszukiwaniu źródeł dochodów. Wnioskodawca natomiast nie figuruje w ewidencji osób poszukujących zatrudnienia pomimo możliwości wykonywania pracy na stanowisku przystosowanym, nie wyjaśnił również czy podejmował jakiekolwiek próby zmierzające do poprawy swojej sytuacji materialnej.

Zakład podkreślił, że wskazana przez wnioskodawcę sytuacja finansowa - brak środków na uregulowanie składek oraz zły stan zdrowia nie stanowią w świetle cytowanych przepisów samoistnych i wystarczających podstaw do podjęcia pozytywnej decyzji w przedmiocie umorzenia należności. Trudna sytuacja w jakiej obecnie się znajduje wnioskodawca nie jest następstwem nadzwyczajnych zdarzeń czy okoliczności, na które nie miał on wpływu. Zakład powołał się również na uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego K. S. powołał się na swoją sytuację rodzinną i majątkową, wskazując że nie uległa ona zmianie. Podkreślił przy tym, że stan jego zdrowia pogarsza się, a w związku z przebytymi chorobami i operacjami nie może podjąć zatrudnienia nawet na przystosowanych stanowiskach pracy. Zdaniem skarżącego organ rentowy nie uwzględnił powyższych okoliczności i nie dokonał korelacji ponoszonych kosztów w stosunku do dochodów. W opinii skarżącego spełnił on przesłanki z § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. - opłacenie zaległości z tytułu składek pozbawiłoby skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko i argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu administracyjnego wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.

W wiążącym w niniejszej sprawie wyroku z dnia 14 kwietnia 2010 r. Sąd uznał za zasadne stwierdzenie organu rentowego, iż materiał dowodowy zgromadzony w niniejszej sprawie nie podlegał ocenie pod kątem spełnienia przesłanek zawartych w art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 4 i 4a ustawy o s.u.s. Sąd podzielił również stanowisko organu rentowego, że ponieważ organ egzekucyjny, do którego skierowano tytuły wykonawcze nie umorzył prowadzonego postępowania egzekucyjnego, nie zachodzą również przesłanki umorzenia wskazane w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 powołanej ustawy. Zakład stwierdził natomiast, że w niniejszej sprawie została spełniona przesłanka umorzenia należności wynikająca z przepisu art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy o s.u.s., jednak korzystając z uznania administracyjnego, nie zdecydował o umorzeniu należności. W ocenie Sądu organ rentowy nie uwzględnił i nie ocenił należycie wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy okoliczności, czym przekroczył granice uznania administracyjnego. Zakład wprawdzie zebrał w przeważającej części materiał dowodowy, jednak nie dokonał jego wnikliwej analizy z punktu widzenia art. 28 ust. 3a ustawy o s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.

Zgodnie ze wskazaniami Sądu organ rentowy zobowiązany był uwzględnić poczynione przez Sąd uwagi. W szczególności zaś, ustalając, czy występują w sprawie okoliczności świadczące o wystąpieniu uzasadnionego przypadku, pozwalającego na umorzenie zobowiązań z tytułu zaległych składek, o którym mowa w art. 28 ust 3a ustawy o s.u.s., winien wnikliwe i rzetelnie ustalić oraz ocenić możliwości płatnicze skarżącego, z uwzględnieniem jego szczególnie trudnej sytuacji życiowej, jego stanu zdrowia, wydatków związanych z koniecznym leczeniem, opieką i kosztami utrzymania, mając również na uwadze wysokość zaległej należności.

Zgodnie z art. 28 ust. 2 ustawy o s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4).

Stosownie do art. 28 ust. 3 ustawy o s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Jednakże w myśl art. 28 ust. 3a ustawy o s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Szczegółowe warunki umorzenia należności z tytułu składek zostały określone w wydanym na podstawie art. 3b ustawy o s.u.s. rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Stosownie do § 3 tego rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W okolicznościach niniejszej sprawy Zakład stwierdził, iż w przypadku skarżącego nie zachodziły przypadki całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 4, 4a, 5 i 6 ustawy o s.u.s. Powyższe znajduje potwierdzenie w materiale sprawy i jest zgodne z oceną Sądu dokonaną w wyroku z dnia 14 kwietnia 2010 r., jak również nie było kwestionowane przez skarżącego zarówno w postępowaniu administracyjnym, jak i sądowoadministracyjnym. Zakład stwierdził natomiast zaistnienie przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy o s.u.s., jednak korzystając z uznania administracyjnego, nie zdecydował o umorzeniu należności. Organ rentowy stwierdził brak możliwości umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy o s.u.s. Zdaniem organu w sprawie nie zachodzą przesłanki określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Zgodnie z oceną prawną zawartą w wyroku z dnia 14 kwietnia 2010 r. organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego sprawy stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym. Rozstrzyganie podjęte w ramach uznania wymaga więc od organu poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), przy podejmowaniu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), a także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Z kolei, ocena całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego - w kontekście mających zastosowanie w sprawie przesłanek prawa materialnego, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli - winna znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji (art. 107 § 3 k.p.a.).

Należy przy tym zauważyć, iż decyzje w przedmiocie umarzania należności z tytułu składek podejmowane są w granicach tzw. uznania administracyjnego. Decyzje o takim charakterze, z uwagi na swój specyficzny charakter podlegają kontroli sądowej w ograniczonym zakresie. Sąd ma bowiem możliwość badać jedynie to, czy organ poprawnie przeprowadził postępowanie dowodowe, a dokonana przez niego ocena stanu faktycznego jest właściwa, zgodna z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Sądowa kontrola zmierza zatem wyłącznie do ustalenia, czy na podstawie określonych przepisów prawnych dopuszczalne było wydanie decyzji uznaniowej, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania administracyjnego i czy uzasadnił rozstrzygnięcie sprawy dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami.

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja czyni zadość powyższym wymogom i wskazaniom Sądu zawartym w wyroku z dnia 14 kwietnia 2010 r. Organ wnikliwie przeanalizował wynikające ze zgromadzonego materiału dowodowego okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej i materialnej skarżącego z punktu widzenia przesłanki umorzenia z art. 28 ust. 3 a ustawy o s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, do której nawiązywał skarżący. Podkreślił przy tym, że pomimo stosownego wezwania przez organ w tym zakresie wnioskodawca nie złożył szczegółowych wyjaśnień ani dowodów dotyczących wysokości ponoszonych kosztów jak również dochodów występujących w gospodarstwie domowym, co uniemożliwia Zakładowi dokonanie korelacji kosztów w stosunku do dochodów przypadających na członka gospodarstwa domowego, a tym samym na stwierdzenie w sposób bezsporny, iż opłacenie należności z tytułu składek przyczyniłoby się do ubóstwa wnioskodawcy i członków rodziny. W szczególności wnioskodawca nie wykazał, jakie ponosi rzeczywiste koszty utrzymania, a w jakim zakresie są one finansowane przez jego syna, matkę lub pozostałych członków gospodarstwa domowego, biorąc pod uwagę, że przedłożone przez wnioskodawcę rachunki były wystawiane na różne osoby. Wnioskodawca nie określił też dokładnie rozmiarów otrzymywanej od rodziny pomocy materialnej. Ponadto nie udokumentował wskazanych kosztów leczenia. W rezultacie nie wykazał, iż spłata zadłużenia przyczyni się do zachwiania egzystencji jego rodziny. Zawarte we wniosku stwierdzenia dotyczące trudnej sytuacji materialnej mają charakter ogólny i nie są poparte stosownymi dowodami. Wnioskodawca nie wykazał również zaistnienia jakichkolwiek nadzwyczajnych okoliczności uzasadniających umorzenie należności z uwagi na ważny interes osoby zobowiązanej. Organ podkreślił przy tym, że trudna sytuacja finansowa skarżącego powstała w wyniku osadzenia w zakładzie karnym, a więc nie jest następstwem nadzwyczajnych przyczyn losowych, na które nie miał on wpływu. Uzasadniając odmowę umorzenia należności w ramach uznania administracyjnego organ rentowy powołał się na przejściowy charakter trudnej sytuacji materialnej skarżącego oraz potencjalne możliwości zarobkowania, a w konsekwencji spłaty ciążących na nim zobowiązań, wskazując w szczególności na okresowy charakter orzeczonego stopnia niepełnosprawności oraz możliwość wykonywania pracy na stanowisku przystosowanym. Jednocześnie zwrócił uwagę, że skarżący nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba poszukująca zatrudnienia, ani nie wykazał on w inny sposób, że podejmuje jakiekolwiek próby podjęcia zatrudnienia, a w konsekwencji poprawy swojej sytuacji materialnej. Ponadto podkreślił, że trudna sytuacja materialna, w jakiej znajduje się skarżący nie jest następstwem jakichkolwiek nadzwyczajnych okoliczności.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd doszedł do przekonania, że odmowa umorzenia należności w niniejszej sprawie została należycie uzasadniona i nie przekracza granic uznania administracyjnego. Powyższe oznacza, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, wobec czego skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 wyżej powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.