Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 709/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2006-12-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6169 Inne o symbolu podstawowym  616
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Dnia 21 grudnia 2006 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janina Kosowska Sędziowie Sędzia WSA Adam Matuszak (spr.) Sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora Protokolant Lech Ledwożyw po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 grudnia 2006 roku sprawy ze skargi Z. S., R. S., K. S. i G. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie przejęcia na własność Państwa gospodarstwa rolnego - oddala skargę WSA/wyr.1 - sentencja wyroku


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 23 maja 2005r. Z. S. i R. S. zwrócili się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego o stwierdzenie na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa nieważności decyzji:

1. Naczelnika Gminy z dnia "[...]"1975r., znak "[...]", wydanej na podstawie ustawy z dnia 29 maja 1974r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa w zamian za rentę i spłaty pieniężne, dotyczącej przekazania gospodarstwa rolnego bez budynków, stanowiącej własność małżonków G. i J. B. i ustanawiającej na ich rzecz prawo do bezpłatnego, dożywotniego użytkowania działki - jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa;

2. Kierownika Urzędu Rejonowego z dnia "[...]"1997r., znak "[...]", orzekającej nieodpłatne przeniesienie na własność na rzecz G. B. udziału do 16/24 części, na rzecz M. B. udziału do 4/24 części i na rzecz K. S., Z. S., G. W. i R. S. po 1/24 części w działce gruntu pod budynkami, położonej w miejscowości M. gm. M., oznaczonej na mapie i w rejestrze ewidencji gruntów jako działka nr "[...]", o pow. 0, 2705 ha – jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa,

a w związku z uchyleniem tych decyzji, o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wójtowi Gminy, celem określenia właściwych osób i ich udziałów.

W uzasadnieniu wniosku wskazali, iż w 1975r. małżonkowie G. i J. B. złożyli wniosek o przekazanie w zamian za rentę gospodarstwa rolnego położonego w M., a stanowiącego rzekomo ich współwłasność. Rozpatrujący wniosek Naczelnik Urzędu Gminy nie zażądał wypisu z księgi wieczystej nieruchomości ani jakiegokolwiek innego dokumentu własności i przyjął jako pewnik, że oboje małżonkowie są współwłaścicielami tego gospodarstwa. Tymczasem J. B. przedmiotowe gospodarstwo rolne otrzymał na własność w drodze decyzji administracyjnej – aktu nadania nr "[...]" z dnia "[...]"1947r., wydanego przez Państwową Komisję Osadnictwa Rolnego w M. Na podstawie tej decyzji Powiatowa Komisja Osadnictwa Rolnego w M. wydała w dniu "[...]"1947r. orzeczenie (akt nadania) o wyznaczeniu J. B. nabywcą gospodarstwa. Obie decyzje przyznające gospodarstwo rolne zostały wydane na J. B., w zamian za mienie pozostawione przez małżonków J. i K. B. poza granicami PRL. Bowiem, w dacie wydania obu decyzji J. B. pozostawał w związku małżeńskim z pierwszą żoną K. B., która zmarła w dniu "[...]"1948r. Z tego związku pochodzi dwoje dzieci – M. B. i K. S. K. S. zmarła w 1986r. pozostawiając dzieci Z., R., K. S. i córkę G., obecnie W. Z kolei G. B. była drugą żoną J. B., z którym zawarła związek małżeński w dniu "[...]"1955r. Nadto, powołując się na orzecznictwo Sądu Najwyższego, podnieśli, iż gospodarstwo rolne nadane w czasie trwania małżeństwa na rzecz jednego z małżonków w trybie dekretu z dnia 6 września 1946r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska (Dz. U. 46, Nr 49, poz. 279) wchodzi w skład majątku wspólnego obojga małżonków. Zatem gospodarstwo rolne objęte decyzją Naczelnika Gminy w M. z dnia "[...]"1975r. nigdy nie było współwłasnością G. B., drugiej żony J. B., bowiem nie mogła ona nabyć uprawnień, których nigdy nie posiadała, tylko współwłasnością pierwszej żony – K. B.

Ponadto wskazali, iż rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa zachodzi wówczas, gdy istnieje oczywista sprzeczność pomiędzy treścią przepisu, a rozstrzygnięciem objętym decyzją. W niniejszym przypadku zachodzi taka sytuacja, bowiem G. B., która nigdy nie była właścicielką gospodarstwa rolnego, nie mogła go przekazać w zamian za rentę. Jak również nie mogła nabyć 16/24 części udziału, a jedynie jako spadkobierczyni J. B. 1/3 udziału. Zatem obie decyzje w sposób rażący naruszają prawo.

Decyzją z dnia "[...]"2006r., znak "[...]", Samorządowe Kolegium Odwoławcze odmówiło R. i Z. S. stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy M. z dnia "[...]"1975r., znak "[...]", w sprawie przejęcia na własność Państwa gospodarstwa rolnego bez budynków, wpisanego do księgi wieczystej nr "[...]", położonego we wsi M., stanowiącego własność G. i J. B.

W motywach uzasadnienia Kolegium wskazało, iż Powiatowa Komisja Osadnictwa Rolnego w M. na wniosek z dnia "[...]"1947r. o wyznaczeniu nabywcy gospodarstwa (akt nadania "[...]"), nadała J. B. gospodarstwo rolne położone w M. W dniu "[...]"1955r. J. B. zawarł związek małżeński z G. M. Następnie, Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w M. decyzją z dnia "[...]"1964r., Nr "[...]", orzekło na podstawie art. 5 i 31 dekretu z dnia 6 września 1946r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska (Dz. U. Nr 49, poz. 279, z 1947r. Nr 66, poz. 410 oraz z 1951r. Nr 46, poz. 340), dekretu z dnia 6 września 1951r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz. U. Nr 46, poz. 340) oraz art. 12, 13 i 14 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (t.j. Dz. U. z 1959r. Nr 14, poz. 78) o wykonaniu aktu nadania w części dotyczącej ustalenia warunków nabycia gospodarstwa Nr "[...]" położonego w M. Jak wskazało Kolegium, w świetle przepisu art. 31 § 1 dekretu o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska, przeniesienie prawa własności nadanego gospodarstwa na nabywcę następuje w drodze orzeczenia, zwanego orzeczeniem o wykonaniu aktu nadania.

W dacie wydania orzeczenia o wykonaniu aktu nadania ("[...]"1964r.) J. B. pozostawał w związku małżeńskim z G. B., z domu M. W dniu "[...]"1975r. G. i J. B. złożyli do Naczelnika Gminy M. wniosek o przejęcie gospodarstwa rolnego bez zabudowań na Skarb Państwa w zamian.za rentę. Naczelnik Gminy M., po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, decyzją z dnia "[...]"1975r. przejął na własność Skarbu Państwa gospodarstwo rolne bez budynków, w zamian za rentę.

Nadto Kolegium wskazało, iż podstawę prawną decyzji Naczelnika Gminy M. z dnia "[...]"1975r. stanowi przepis art. 9 ustawy z dnia 29 maja 1974r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. 74, Nr 21, poz. 118). W myśl tego przepisu, Państwo na wniosek rolnika przejmuje na własność gospodarstwo rolne za rentę, jeżeli przekaże on wszystkie nieruchomości wchodzące w skład tego gospodarstwa, obejmujące co najmniej 2 ha gruntów rolnych i leśnych, a ponadto: 1) osiągnął wiek 65 lat mężczyzna, a 60 lat kobieta; albo 2) zaliczony został do jednej z grup inwalidów, w myśl przepisów o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin. J. i G. B. spełniali ustawowe kryteria dopuszczające przejęcie gospodarstwa w zamian za rentę. Gospodarstwo rolne objęte było wspólnością ustawową, a zatem renta w zamian za gospodarstwo przysługiwała obojgu małżonkom. Kolegium dodało, iż w świetle powyższych ustaleń, brak jest podstaw do stwierdzenia, że decyzja Naczelnika Gminy M. z dnia "[...]"1975r. dotknięta jest wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 kpa.

Z. S. i R. S. wnioskiem z dnia 20 lutego 2006r. zwrócili się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego o ponowne rozpatrzenie sprawy w przedmiocie stwierdzenia na podstawie art. 156 § 2 pkt 2 kpa nieważności decyzji Naczelnika Gminy w M. z dnia "[...]"1975r., znak "[...]", dotyczącej przejęcia na własność Państwa od J. i G. B. gospodarstwa rolnego w zamian za rentę, jak również stwierdzenia nieważności decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w M. z dnia "[...]"1997r., znak "[...]", orzekającej nieodpłatne przeniesienie na własność części w działce gruntu, położonej w miejscowości M. gm. M., oznaczonej na mapie i w rejestrze ewidencji gruntów jako działka nr "[...]", o pow. 0, 2705 ha.

W uzasadnieniu wniosku podnieśli, iż orzeczenie o wykonaniu aktu nadania

w stosunku do J. B. nie zostało wydane przed wejściem w życie dekretu z dnia 6 września 1951r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych, gdyż zostało ono wydane dopiero w dniu

"[...]"1964r., a zatem pozostaje bez znaczenia dla kwestii stanu prawnego gospodarstwa rolnego. Bowiem, zgodnie z art. 2 ust. 1 wskazanego dekretu osoby, które posiadają gospodarstwa rolne i prowadzą je osobiście lub przez członków rodziny, żyjących z nimi we wspólności gospodarczej, a do dnia wejścia w życie niniejszego dekretu nie nabyły ich własności, stają się z mocy prawa właścicielami tych gospodarstw. W tej sytuacji przyjąć należy, zdaniem wnioskodawców, iż własność gospodarstwa rolnego nadanego J. B. przeszła na niego z mocy prawa z dniem wejścia w życie dekretu o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych, to jest z dniem "[...]"1951r. Zatem w tej dacie J. B. nie pozostawał w związku małżeńskim z G. B., gdyż zawarli oni związek małżeński dopiero w 1955r., a co za tym idzie, przedmiotowe gospodarstwo rolne nigdy nie weszło w skład wspólności ustawowej J. i G. B., tylko stanowiło majątek osobisty J. B.

Nadto wskazali, że przepisy ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych

na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne dotyczą przejmowania tylko

od właścicieli gospodarstw rolnych. Natomiast G. B. nigdy nie była współwłaścicielką gospodarstwa rolnego. Zatem decyzja Naczelnika Gminy w M. z dnia "[...]"1975r. została wydana z rażącym naruszeniem przepisów ustawy z dnia 29 maja 1974r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne. Również decyzja Kierownika Urzędu Rejonowego w M. z dnia "[...]"1997r., zdaniem odwołujących się, rażąco narusza prawo, bowiem G. B. nie będąc współwłaścicielką gospodarstwa, nie mogła uzyskać 16/24 części, a jedynie jako spadkobierczyni po J. B., tylko 1/3 udziału.

Po rozpatrzeniu wniosku Z. S. i R. S. z dnia "[...]"2006r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia "[...]"2006r., znak "[...]", utrzymało w mocy własną decyzję z dnia "[...]"2006r., znak "[...]".

W uzasadnieniu decyzji podniosło, iż zgodnie z treścią przepisu art. 2 ust. 1 dekretu z dnia 6 września 1951r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych, J. B. stał się z mocy prawa właścicielem gospodarstwa rolnego wraz z zabudowaniami. Zwróciło również uwagę, iż zmarła w 1948r. K. B. nie mogła nabyć z mocy prawa gospodarstwa rolnego, jak również nie mogło ono być w tym czasie objęte małżeńską wspólnością ustawową. Wskazało, że zawarty pomiędzy G. i J. B. w dniu "[...]"1948r. ślub w obrzędzie rzymsko – katolickim, nie wywołał skutków prawnych, gdyż zgodnie z art. 12 § 2 obowiązującego w tym czasie dekretu z dnia 25 września 1945r. Prawo małżeńskie (Dz. U. Nr 48, poz. 270) jedynie małżeństwo zawarte przed urzędnikiem miało skutki prawne w obliczu państwa. Związek małżeński przed urzędnikiem stanu cywilnego został zawarty w dniu "[...]"1955r. Jednakże, jak podniosło, obecnie cywilna i wyznaniowa forma zawarcia małżeństwa są formami alternatywnymi. Ustawodawca zrealizował postulaty osób wierzących, dla których decydująca jest wyznaniowa forma małżeństwa, nie zadbał jednak o konfirmację związków wyznaniowych uprzednio zawartych. Luka pozostawiona przez ustawodawcę w tym zakresie przemawia jednak za tym, by nie dyskryminować G. M. i J. B. z powodu zawarcia przez nich w 1948r. małżeństwa w formie wyznaniowej. Ponadto dodało, że zarówno pod rządami Kodeksu rodzinnego z 1950r., jak i pod rządami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego z 1964r. przedmioty majątkowe, nabyte przez któregokolwiek z małżonków w czasie trwania małżeństwa i stanowiące jego dorobek, są wspólnym majątkiem obojga małżonków (wspólność ustawowa). Stąd też, gospodarstwo rolne stanowiło z mocy prawa od 1951r. wspólność ustawową G. i J. B., którzy zawarli związek małżeński w 1948r. Jeżeli gospodarstwo rolne objęte jest wspólnością ustawową lub stanowi odrębną własność jednego

z małżonków, nadto, jeżeli rolnik wystąpi o przekazanie gospodarstwa w zamian za rentę, to zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 29 maja 1974r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne, renta w zamian

za gospodarstwo rolne przysługuje łącznie obydwu małżonkom, choćby warunki do renty spełniał tylko jeden z nich.

Na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]"2006r., skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie wnieśli Z. S., R. S., K. S. i G. W., żądając uchylenia zaskarżonej decyzji w całości, jak również uchylenia poprzedzającej ją decyzji z dnia "[...]"2006r. Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie przepisów prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 12 § 2 dekretu z dnia 25 września 1945r. Prawo małżeńskie poprzez uznanie, iż ślub w obrzędzie rzymsko – katolickim zawarty w dniu "[...]"1948r. między J. B. a G. M. wywołał skutki prawne, a w związku z tym gospodarstwo rolne nr "[...]" w M. wpisane w księdze wieczystej nr "[...]", stanowiło z mocy prawa od 1951r., wspólność ustawową G. B. i J. B. Ponadto, zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie art. 156 § 1 kpa poprzez utrzymanie w mocy własnej decyzji z dnia "[...]"2006r., odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy M. z dnia "[...]"1975r., jak również naruszenie art. 107 kpa poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji, która rozstrzygnęła istotę sprawy jedynie w części, w ogóle nie odnosząc się do decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w M. z dnia "[...]"1997r.

W uzasadnieniu skargi wywiedli stanowisko, iż pomimo zawarcia ślubu rzymsko – katolickiego, J. B. nie pozostawał z G. M. w takim związku małżeńskim, który rodziłby jakiekolwiek skutki w sferze prawa. W tej sytuacji, brak jest jakichkolwiek podstaw prawnych do przyjęcia, że w 1951r., tj. w dacie przeniesienia własności gospodarstwa rolnego na J. B., przedmiotowe gospodarstwo weszło w skład majątku wspólnego J. B. i G. M. Dopiero zawarcie związku małżeńskiego w 1955r. spowodowało, że między małżonkami zaczął obowiązywać ustrój małżeńskiej wspólności majątkowej. Skarżący podnieśli również, że sam fakt zawarcia w pierwszej kolejności ślubu kościelnego, a dopiero po kilku latach małżeństwa, ślubu świeckiego, świadczy o fakcie, iż J. i G. B. zdawali sobie sprawę z braku skutków prawnych wynikających z zawarcia związku wyznaniowego. W przeciwnym razie nie zdecydowaliby się na wstąpienie w związek małżeński przed urzędnikiem stanu cywilnego. Nadto dodali, że niezależnie od chwili,

w której J. B. nabył przedmiotową nieruchomość na własność, podkreślenia wymaga fakt, iż na mocy aktu nadania z 1947r. Powiatowa Komisja Osadnictwa Rolnego w M. dokonała nadania J. B. tegoż gospodarstwa rolnego. Wówczas żoną J. B. była jeszcze K. B., która zmarła dopiero rok później. Ponadto podnieśli, iż organ nie odnosząc się w zaskarżonym orzeczeniu do decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w M. z dnia "[...]"1997r., znak "[...]", naruszył przepisy postępowania, co miało istotny wpływ na wynik sprawy.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ponadto wyjaśniło, iż sprawa w przedmiocie rozpatrzenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w M. z dnia "[...]"1997r., znak "[...]", została wyłączona do odrębnego postępowania, o czym wnioskodawcy zostali poinformowani.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002r. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej (§ 1). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowania wykładni tych przepisów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w toku kontroli legalności aktów podjętych w postępowaniu administracyjnym nie stwierdził naruszenia przepisów prawa materialnego i postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Na wstępie omawianej sprawy wskazać należy, iż akt nadania Państwowej Komisji Osadnictwa Rolnego w M. z dnia "[...]"1947r., nr "[...]", przyznający J. B. gospodarstwo rolne, wydany został na podstawie art. 25 dekretu z dnia 6 września 1946r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska (Dz. U. z 1946r. Nr 49, poz. 279 ze zm.). Zgodnie z ustępem 1 wskazanego artykułu: "wyznaczenie nabywcy gospodarstwa (działki) następuje w drodze orzeczenia właściwej władzy, zwanego w dalszym ciągu aktem nadania". Powyższy przepis oznaczał, że wyznaczona aktem nadania osoba, miała prawo objąć w posiadanie przeznaczone jej gospodarstwo rolne i prowadzić je stosownie do tzw. obowiązków osadnika określonych w dalszych przepisach tegoż dekretu. Jednakże akt nadania nie stanowił podstawy do przyjęcia, że doszło do przeniesienia własności gospodarstwa rolnego na nabywcę. Bowiem, zgodnie z art. 31 ust. 1 powołanego dekretu: "przeniesienie prawa własności nadanego gospodarstwa (działki) na nabywcę następuje w drodze orzeczenia, zwanego orzeczeniem o wykonaniu aktu nadania". Takie orzeczenie, jak wynika to z administracyjnych akt sprawy, zostało podjęte dopiero w 1964r., kiedy to Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w M. w dniu "[...]"1964r. wydało decyzję o wykonaniu aktu nadania w części dotyczącej ustalenia warunków nabycia gospodarstwa. Rozważania te prowadzą do stwierdzenia, że J. B. nie nabył własności gospodarstwa rolnego w 1947r., tym bardziej, nie weszło ono w skład majątku wspólnego małżonków J. i K. B. Powyższe ustalenia kwestionują również wywiedziony w skardze pogląd, iż K. B. nabyła, pozostając w tym czasie w związku małżeńskim z J. B., własność gospodarstwa rolnego.

Wskazać również należy, iż samo wydanie przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w M. decyzji z dnia "[...]"1964r. o wykonaniu aktu nadania w części dotyczącej ustalenia warunków nabycia gospodarstwa, pozostaje bez znaczenia dla kwestii stanu prawnego gospodarstwa rolnego. Bowiem w dniu 7 września 1951r. zaczął obowiązywać dekret z dnia 6 września 1951r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz. U. z 1954r. Nr 46, poz. 340 ze zm.). Zgodnie z przepisem art. 2 ust. 1 i 2 cytowanego dekretu: "osoby, które posiadają gospodarstwo rolne i prowadzą je osobiście lub przez członków rodziny, żyjących z nimi we wspólności gospodarczej, a do dnia wejścia w życie niniejszego dekretu nie nabyły ich własności, stają się z mocy prawa właścicielami tych gospodarstw (ust. 1), wraz z gospodarstwem rolnym przechodzą na własność posiadaczy gospodarstw: a) inwentarz żywy, b) zabudowania i inwentarz martwy, stanowiące przynależność gospodarstwa i potrzebne do jego prowadzenia". Tym samym należy stwierdzić, iż na mocy powyższego przepisu, własność gospodarstwa wraz z zabudowaniami stanowiącymi jego przynależność, przekazanego J. B. aktem nadania Państwowej Komisji Osadnictwa Rolnego w M. z dnia "[...]"1947r, nr "[...]", przeszła na niego z mocy prawa z dniem wejścia w życie dekretu z dnia 6 września 1951r. Ponadto, niewątpliwym również jest, iż w dniu 7 września 1951r. małżonkowie J. i G. B. pozostawali ze sobą w stosunku wspólności gospodarczej (wspólne zamieszkanie i prowadzenie gospodarstwa domowego). Już tylko na marginesie należy dodać, że samo wydanie przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w M. decyzji o wykonaniu aktu nadania w części dotyczącej ustalenia warunków nabycia gospodarstwa miało wyłącznie charakter deklaratoryjny – w świetle przepisu art. 5 dekretu o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych, według którego w zakresie unormowanym w art. 2 cytowanego dekretu organ administracji wydaje z urzędu akty nadania, w celu poświadczenia w ten sposób nabycia z mocy samego prawa własności gospodarstwa rolnego (tak też w wyroku Sądu Najwyższego z dn. 12.03.1963r. Sygn. III CR 20/63, OSNPG 1963/12/73).

Odnosząc się do zarzutu skargi, iż zawarty pomiędzy J. B. a G. M. w dniu "[...]"1948r. ślub w obrzędzie rzymsko – katolickim nie wywołał skutków prawnych w sferze stosunków majątkowych, to wskazać należy, iż zgodnie z art. 12 § 2 obowiązującego w dacie zawarcia ślubu dekretu z dnia 25 września 1945r. Prawo małżeńskie (Dz. U. Nr 48, poz. 270) jedynie małżeństwo zawarte przed urzędnikiem stanu cywilnego miało skutki prawne w obliczu państwa. J. B. i G. M. nie zawarli małżeństwa przed urzędnikiem stanu cywilnego, a w związku z tym zawarte przez nich małżeństwo wyznaniowe nie wywoływało w świetle przepisu powołanego artykułu skutków prawnych. Oznacza to, że zawarty ślub wyznaniowy miał w świetle obowiązującego wówczas prawa postać konkubinatu. Jednakże, Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w uzasadnieniu wyroku z dnia 12.04.2000r., Sygn. V SA 1512/99 (Palestra 2000/7-8/241) stwierdził, iż: "... względy społeczne, moralne i humanitarne wymagają nieraz ustosunkowania się w praktyce sądowej do tego zjawiska społecznego, którym jest konkubinat. Kierując się tymi względami, praktyka sądowa w szczególnych wypadkach zapewnia ochronę konkubinie... Luka pozostawiona przez ustawodawcę w regulacji prawnej w zakresie konwalidacji małżeństw zawartych wyłącznie w postaci wyznaniowej w okresie 1946-1997, przy okazji wprowadzenia do polskiego prawa tzw. małżeństwa konkordatowego, przemawia za tym by nie dyskryminować z powodu zawarcia małżeństwa w formie wyznaniowej". Jak z tego wynika, skoro można obecnie,

po spełnieniu dodatkowych przesłanek, zawrzeć skutecznie małżeństwo wyznaniowe, to wyrazem sprzeniewierzenia się zasadzie "równości w prawach i powinnościach"

jest zakwalifikowanie do uniwersalnie ujętej grupy konkubinatów małżeństw zawartych wyłącznie w postaci wyznaniowej w okresie 1946-1997. Jest to szczególnie niesprawiedliwe do związków takich, jak związek J. B. i G. M., zakończony przez śmierć faktycznego małżonka przed momentem aksjologicznej i formalnej aprobaty dla związków wyznaniowych w prawie rodzinnym w wyniku wprowadzenia tzw. małżeństwa konkordatowego.

Niezależnie od powyższych rozważań, przede wszystkim należy mieć

na względzie, iż w dniu 7 września 1951r., kiedy to na mocy dekretu o ochronie

i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych przeszła na rzecz J. B. własność gospodarstwa rolnego, jak również J. B. pozostawał w związku małżeńskim z G. B., obowiązywała w tej dacie ustawa z dnia 27 czerwca 1950r. Kodeks rodzinny (Dz. U. Nr 34, poz. 308), która weszła w życie w dniu 1 października 1950r. Zgodnie z normą art. 21 § 1 tejże ustawy: "przedmioty majątkowe, nabyte przez któregokolwiek małżonków w czasie trwania małżeństwa i stanowiące jego dorobek, są wspólnym majątkiem obojga małżonków (wspólność ustawowa)". Tym samym należy przyjąć, iż własność gospodarstwa rolnego weszła do majątku wspólnego małżonków J. i G. B. Jak więc z tego wynika, traktowanie w późniejszym czasie przedmiotowego gospodarstwa rolnego przez organy administracji jako stanowiącego przedmiot majątku wspólnego, co miało wyraz zwłaszcza w decyzji Naczelnika Gminy w M. z dnia "[...]"1975r., było uzasadnione i prawidłowe, a odmienne stanowisko wyrażone w skardze nie zasługuje na uwzględnienie.

Nie zasługuje także na uwzględnienie zarzut skarżących, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze naruszyło art. 156 § 1 pkt 2 kpa poprzez utrzymanie w mocy własnej decyzji z dnia "[...]"2006r., znak "[...]", odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy M. z dnia "[...]"1975r., która to została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Wskazać za Kolegium należy, iż stwierdzenie nieważności decyzji jest nadzwyczajnym środkiem kontroli stosowanym w razie wyjątkowo ciężkiego naruszenia prawa i gdy rodzaj tego naruszenia powoduje, że decyzja taka nie może być zaakceptowana jako rozstrzygnięcie wydane przez organy praworządnego państwa. W niniejszej sprawie spór dotyczy tego, czy Naczelnik Gminy M. wydając decyzję z dnia "[...]"1975r. dopuścił się naruszenia prawa, które można zakwalifikować jako "rażące naruszenie prawa", o którym mowa w art., 156 § 1 pkt 2 kpa. Jak wynika z akt sprawy, wydanie decyzji o przejęcie gospodarstwa rolnego w zamian za rentę poprzedzone było przeprowadzeniem postępowania wyjaśniającego, ze rolnik odpowiada ustawowym warunkom dopuszczającym przejęcie gospodarstwa. Także wnioskodawcy spełniali warunki określone w przepisach ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność za rentę i spłaty pieniężne, a nadto gospodarstwo było objęte wspólnością ustawową. Zatem, w świetle powyższych ustaleń brak jest podstaw do stwierdzenia,

aby przedmiotowa decyzja była dotknięta wadą nieważności.

Sąd nie dopatrzył się również naruszenia przez organ administracji art. 107 kpa, bowiem jak to już wyjaśniło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę, wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w M. z dnia "[...]"1997r., znak "[...]", będzie rozpatrzony w odrębnym postępowaniu, do którego ta sprawa została wyłączona.

Reasumując, zaskarżona decyzja, jak też poprzedzająca ja decyzja z dnia "[...]"2006r., znak "[...]", w żaden sposób nie naruszyły prawa, dlatego skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd oddalił.