Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 81/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-06-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Dnia 14 czerwca 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Sachajko Sędzia WSA Szymon Widłak Sędzia WSA Izabela Paluszyńska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 14 czerwca 2022 roku sprawy ze skargi S. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z dnia 25 listopada 2021 roku nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą będącą jednocześnie płatnikiem tych składek oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2021r., nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. (dalej: organ) na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia [...] czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. 2021, poz. 735 ze zm., dalej: k.p.a.) w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. 2021, poz. 423 ze zm. , dalej: u.s.u.s.) utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. z [...] września 2021r., nr [...] o odmowie umorzenia S. G. (dalej: skarżący) należności z tytułu składek.

Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Skarżący [...] maja 2021r. złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu składek powołując się na trudną sytuację materialną.

Decyzją z dnia [...] września 2021r. ZUS na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 2, 3, 3a i 3b i art. 32 u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 – 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. 2003, Nr 141, poz. 1365) odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą będącą jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie [...]zł, w tym na:

a/ ubezpieczenie społeczne- za okres 09/2008 – 10/2008, 01/2009, 07/2009, 11/2009-07/2013 w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu:

- składek – [...] zł,

- odsetek liczonych na [...] maja 2021r. – [...] zł

b/ ubezpieczenie zdrowotne – za okres 12/2008 – 01/2009, 03/2011 – 09/2012, 04/2013-07/2013, 03/2014, 05/2014, 10/2014, 12/2016 w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu

- składek – [...] zł,

- odsetek liczonych na [...] maja 2021r. – [...] zł

c/ Fundusz Pracy – za okres [...] w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu:

- składek – [...] zł.

Organ podał, że skarżący figuruje w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej od [...] sierpnia 1994r. do nadal jako osoba prowadząca działalność gospodarczą w zakresie [...]. Z tego tytułu podlega obowiązkowi opłacania składek w ZUS. Skarżący podał, że jego sytuacja pogorszyła się od czasu ostatniego wystąpienia do ZUS o umorzenie, gdyż w kwietniu 2018r. Rada W. – M. Okręgowej Izby Architektów RP uchwałą z dnia [...] kwietnia 2019r. (uchwała nr [...]) skreśliła go z listy członków Izby. Powodem skreślenia była niemożność opłacenia składek członkowskich. Krajowa Rada Izby Architektów uchwałą z [...] sierpnia 2019r. (uchwała nr [...]) podtrzymała skreślenie z listy członków Architektów pozbawiając go możliwości wykonywania prac projektowych i uzyskania z tego tytułu dochodów w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, która obejmuje "sporządzanie dokumentacji architektoniczno – budowlanej". Skarżący podał, że jego jedynym dochodem jest świadczenie emerytalne, które otrzymuje od lipca 2013r. wynoszące po waloryzacji od [...] marca 2021r. kwotę [...]zł brutto, z tego po odliczeniu podatku, składek na ubezpieczenie zdrowotne i egzekucji za zaległe składki w wysokości [...] zł otrzymuje [...] zł brutto. Prowadzona przez niego działalność ostatni dochód przyniosła w 2017r. Osiągane dochody nie pozwalają na zaspokojenie potrzeb związanych z egzystencją. Miesięczne wydatki na potrzeby życiowe wynoszą [...] zł. Skarżący podał, że zadłużenie względem Zakładu powstało w sposób niezamierzony, wpłynęła na nie sytuacja życiowa w jakiej się znalazł. Skarżący podał, że w 2012r. utracił mieszkanie w O., w którym był zameldowany na pobyt stały. Było to mieszkanie jego partnerki, która po trzynastu latach postanowiła zerwać związek a skarżący pozostał bez mieszkania. Brak mieszkania zmusił go do opuszczenia O. i pozbawił możliwości uzyskiwania zleceń z prowadzonej działalności gospodarczej. Od powyższych zdarzeń sytuacja mieszkaniowa skarżącego jest doraźna, aktualnie przebywa w domu swojej siostry, bez stałego zameldowania.

Organ ustalił, że skarżący z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej osiągał:

- 2018r. – przychód /dochód [...] zł (koszty [...] zł),

- 2019r. – przychód / dochód [...] zł (koszty [...] zł),

- 2020r. – przychód/dochód [...] zł (koszty wg ROF – [...] zł, wg PIT- 36 – [...] zł),

- 2021r. – kwiecień – przychód/ dochód [...] zł (koszty [...] zł).

Dochód z emerytury w 2020r. – [...] zł, dochód z tytułu praw autorskich [...] zł. Skarżący jest stanu wolnego, podał, że nie pracuje zarobkowo, mieszka u siostry, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Pobiera świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł brutto ( [...] zł netto). Nie korzysta z pomocy społecznej ani innych form pomocy. Nie figuruje jako pobierający świadczenia z KRUS, ani jako producent rolny. Nie posiada pojazdu ani majątku nieruchomego. Posiada mienie ruchome w postaci komputera o wartości [...] zł. Poza zobowiązaniami wobec ZUS nie posiada innych zobowiązań pieniężnych. Miesięczne wydatki skarżący określił na kwotę [...]zł, w tym: mieszkanie ([...] zł), energia elektryczna na oświetlenie i gotowanie ([...] zł), środki czystości, proszki, płyny do prania, mydło, szampon, pianka do golenia, ostrza do golenia i pozostałe kosmetyki ([...] zł), bilety na środki komunikacji ([...] zł), żywność ([...]), telefon ([...] zł), Internet ([...] zł), potrzeby kulturalne, gazety ([...] zł), ochrona zdrowia, leki zapobiegawcze i uodparniające ([...] zł), odzież, obuwie ([...] zł), wymiana zużytych żarówek, uszczelek do kranów i baterii ([...] zł), opłata bankowa za prowadzenie konta, na które otrzymuje świadczenie emerytalne ([...] zł), nici, igły, guziki, zamki błyskawiczne ([...] zł). Skarżący z wnioskiem o umorzenie wystąpił uprzednio w 2018r. ZUS odmówił umorzenia należności. WSA w Olsztynie wyrokiem z [...] października 2019r. (sygn. I SA/Ol 492/19) oddalił skargę skarżącego na decyzje odmowne. NSA wyrokiem z dnia 18 września 2020r. (sygn. I GSK 329/20) oddalił skargę kasacyjną.

Organ rozpoznając sprawę podał, że należności są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Należności z tytułu składek są objęte postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Dyrektora Oddziału ZUS – wszczęte [...] marca 2017r. Prowadzona egzekucja jest skuteczna – od marca 2021r. potrącenia wynoszą [...] zł. We wniosku o umorzenie skarżący nie wskazał na swój stan zdrowia, poinformował jedynie o kosztach związanych z utrzymaniem w postaci wykupywania leków zapobiegawczych i uodparniających. Do akt sprawy nie przedłożono żadnej dokumentacji medycznej.

Organ odmówił umorzenia należności z tytułu składek, ponieważ:

- nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 u.s.u.s.,

- skarżący nie wykazał zgodnie z zapisem art. 28 ust. 3a u.s.u.s., że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jego gospodarstwa domowego,

- skarżący nie wykazał, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń,

- skarżący nie wykazał, że stan zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący podał, że realny dochód w kwocie [...]zł jest mniejszy od sumy minimum socjalnego w kwocie [...]zł, że nie ma miejsca stałego zamieszkania i w domu siostry przebywa czasowo, bez stałego zameldowania. Realne koszty jego utrzymania wynoszą [...] zł miesięcznie i nie uwzględniają dodatkowych nieprzewidzianych wydatków. Skarżący podał, że samo prawdopodobieństwo uzyskania dochodów z działalności gospodarczej jest niewystarczające dla uzyskania możliwości osiągania dochodów. Jego zdaniem spełnił przesłanki do umorzenia należności z § 3 ust. 1 rozporządzenia.

Ponownie rozpatrując sprawę organ podał, że skarżący jest stanu wolnego, jest mikroprzedsiębiorcą, z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w latach 2018 – 2020 nie osiągnął przychodów, nie pracuje zarobkowo, od [...] lipca 2013r. pobiera świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł brutto, tj. [...] zł netto miesięcznie, nie uzyskuje dochodów z innych źródeł, nie otrzymuje zasiłków z pomocy społecznej, nie korzysta z innych form pomocy, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem w łącznej wysokości [...] zł, w tym z tytułu opłat eksploatacyjnych – [...] zł oraz innych – [...] zł, nie posiada innych zobowiązań pieniężnych, nie posiada nieruchomości, ruchomości, praw majątkowych i wierzytelności, posiada komputer o wartości [...] zł.

Organ stwierdził, że od [...] sierpnia 1994r. skarżący prowadzi działalność gospodarczą pod firmą "[...] w zakresie architektury, jest zgłoszony do ubezpieczenia społecznego jako osoba prowadząca działalność gospodarczą oraz jako emeryt, pobiera świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł brutto, tj. [...] zł netto miesięcznie, z którego dokonywane są potrącenia egzekucyjne na rzecz ZUS w kwocie [...]zł miesięcznie i do wypłaty pozostaje kwota [...]zł, nie jest właścicielem pojazdu, nie jest właścicielem ani współwłaścicielem nieruchomości, należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu, postępowanie egzekucyjne jest skutecznie prowadzone przez Dyrektora Oddziału ZUS w O..

Zdaniem organu nie zachodzi żadna z przesłanek wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych. Przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że:

- sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy – Prawo upadłościowe,

- nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

- nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym,

- ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003r. – Prawo upadłościowe.

Nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. – skarżący prowadzi działalność gospodarczą. Przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie skarżący wnosi przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi – nie można stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ przymusowe dochodzenie należności jest prowadzone przez Dyrektora Oddziału ZUS w O., na przestrzeni 6 ostatnich miesięcy wyegzekwowano łączną kwotę [...]zł. Organ podał, że postępowanie egzekucyjne, które jest nadal w toku wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Ponieważ wobec skarżącego nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Organ rozważał również zaistnienie przesłanek umorzenia należności określonych w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Uznał, że powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia, natomiast było wynikiem nieopłacenia należności w ustawowym terminie płatności w czasie prowadzonej działalności gospodarczej – nie zachodzi przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia. Zdaniem organu nie zaszła przesłanka wymieniona w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Skarżący nie powoływał się na swój stan zdrowia lub konieczność opieki nad chorym członkiem rodziny. Do sprawy nie przedłożył żadnych dokumentów medycznych. Organ podkreślił, że skarżący jest osobą aktywną zawodowo – prowadzi działalność gospodarczą, tym samym potwierdził brak przeciwwskazań zdrowotnych do wykonywania pracy zarobkowej oraz dysponuje stałym źródłem dochodu w postaci świadczenia emerytalnego, które jest wypłacane bez względu na stan zdrowia, a które stanowi źródło stopniowej spłaty zadłużenia wobec ZUS. Dlatego w analizowanej sprawie przesłanka ta nie zachodzi.

Odnosząc się do wskazanej również we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, tj. przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, organ podał, że trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów, musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały. Ograniczone możliwości płatnicze skarżącego nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste. Organ podał, że pomniejszenia egzekucyjne emerytury skarżącego są konsekwencja nieregulowania zobowiązań. Zdaniem organu sytuacja skarżącego jest trudna ale nie wskazuje na zagrożenie bytu. Zestawienie wysokości dochodów jakimi skarżący dysponuje i ponoszonych wydatków prowadzi do wniosku, że jego sytuacja jest niejednoznaczna, ponieważ przy dochodach w wysokości [...] zł ponosi comiesięczne wydatki w łącznej kwocie [...]zł. Skarżący podał, że w celu zabezpieczenia kosztów utrzymania obciążą swoją kartę kredytową i zapożycza się u życzliwych ludzi, jednocześnie [...] czerwca 2021r. oświadczył, że nie posiada zobowiązań pieniężnych wobec innych niż ZUS wierzycieli. Zdaniem organu skarżący nie udowodnił, że sytuacja materialno – bytowa definitywnie uniemożliwia mu spłatę zaległości wobec ZUS. Prowadzi on działalność gospodarczą oraz dysponuje stałym źródłem dochodu w postaci świadczenia emerytalnego.

W terminowo złożonej skardze S. G. zaskarżył w całości decyzje z [...] listopada 2021r. wskazując, że nie uwzględniła ona całości jego argumentów, potraktowała je wybiórczo, orzekając, że w jego sprawie nie wystąpiły przesłanki przemawiające za umorzeniem należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Podał, że jego sytuacja życiowa uniemożliwiająca spłatę zobowiązań wobec ZUS trwa od kilku lat a jego trudności finansowe jeszcze bardziej się pogłębiły od wszczęcia wobec niego egzekucji komorniczej ze świadczenia emerytalnego, co wskazuje na trwały charakter sytuacji finansowej. Trudno mu udokumentować koszty utrzymania z uwagi na sytuację w jakiej się znalazł. Mieszka u siostry, bez stałego zameldowania i stara się rekompensować w miarę możliwości ponoszone przez nią koszty. Dochody nie pozwalają mu zaspokoić potrzeb, gdyż wykazane wydatki są wyższe od dochodów. Wsparcie od życzliwych osób otrzymuje bez konkretnych zobowiązań terminowych ich zwrotu, w związku z tym, nie jest zasadny zarzut zaciągania przez niego dodatkowych, nieujawnionych kredytów. Podana przez niego kwota wydatków jest zmienna w poszczególnych miesiącach. Powodem niespłacenia zaległości było nieprzewidziane wydarzenie związane z koniecznością opuszczenia mieszkania i O., w którym zamieszkiwał przeszło 30 lat i prowadził działalność gospodarczą. Przekonany był, że zaległości spłaci. Konieczność wyjazdu z O. i realia pobytu poza tym miastem w istotny sposób przyczyniły się do braku możliwości uzyskania zleceń projektowych i w konsekwencji do braku możliwości spłaty zadłużeń wobec ZUS.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 121 P.p.s.a. (wniosek organu k. 13 i brak wniosku skarżącego o rozpoznanie sprawy na rozprawie).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność zaskarżonej decyzji (innego aktu lub czynności) z przepisami prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie oraz z przepisami prawa procesowego, regulującymi tryb jej wydania lub podjęcia aktu albo czynności będącej przedmiotem zaskarżenia.

Sąd administracyjny bada legalność zaskarżonej decyzji, jej zgodność z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron, oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 §1 pkt 1 lit. a-c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329, ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."). Tym samym Sąd administracyjny nie zastępuje w orzekaniu organów administracyjnych, a jedynie kontroluje zaskarżoną decyzję pod względem zgodności z prawem, i w przypadku ustalenia, że narusza ona prawo - uchyla ją. Sąd administracyjny nie jest władny do przyznania pomocy publicznej w postaci zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, gdyż to należy do uprawnień ZUS, który po ponownie przeprowadzonym postępowaniu, kierując się wskazaniami zawartymi w uzasadnieniu wyroku, ma obowiązek wydać stosowne rozstrzygnięcie w przedmiocie wniosku strony.

Przedmiotem oceny Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2021r. wydana w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Oceniając zaskarżoną decyzję według podanych kryteriów stwierdzić należy, że nie narusza ona prawa w stopniu nakazującym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego, a tym samym skarga podlega oddaleniu.

Postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek uregulowane jest w art. 28 u.s.u.s., jak również w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych enumeratywnie w ust. 3 tego artykułu. Całkowita nieściągalność, o której mowa w tym przepisie zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie to jest wyczerpujące, stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek i dopiero wystąpienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.

Ponadto w myśl art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki te precyzuje rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W myśl postanowień § 3 tego rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Z powyższych przepisów wynika, że należności z tytułu składek mogą być umarzane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w razie stwierdzenia całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s.) – co w niniejszej sprawie nie wystąpiło oraz w uzasadnionych przypadkach także pomimo braku całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a ustawy w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia). Dopuszczenie w podanych regulacjach możliwości umorzenia należności przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazuje na uznaniowy charakter wydawanych w tym przedmiocie decyzji, który polega na tym, że w przypadku zaistnienia którejkolwiek z przesłanek warunkujących możliwość umorzenia, organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia. Może zatem w przypadku stwierdzenia istnienia przesłanki umorzenia uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Innymi słowy, jeśli ZUS ustali, że nie wystąpiła przesłanka umorzenia należności z tytułu składek określona we wskazanych przepisach, to ma obowiązek odmówić umorzenia tych należności i taka decyzja nie jest wydawana w ramach uznania administracyjnego. Dopiero w razie stwierdzenia, że ziściły się przesłanki umorzenia, ZUS wydaje decyzję w ramach uznania administracyjnego o umorzeniu lub o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

Rozstrzygnięcia w tego rodzaju sprawach nie mogą mieć charakteru dowolnego, lecz muszą być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 K.p.a., wyczerpującego zebrania oraz rozpatrzenia materiału dowodowego (art. 77 § 1 K.p.a.) oraz jego oceny (art. 80 K.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 K.p.a. Dowolność tę wyklucza również brzmienie art. 6 K.p.a., w myśl którego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa.

Ze względu na powyższe regulacje, sądowej kontroli podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji, a nie zasadność jej wydania. Kontrola ta dotyczy zarówno wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego wynikające z przepisów K.p.a. reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocena. W przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, a nie rozstrzygnięcie będące wynikiem dokonania wyboru. Istotne jest dokonanie oceny, czy zostały spełnione przesłanki umorzenia. Natomiast o tym, czy składki powinny być umorzone, czy też nie, rozstrzyga organ administracji publicznej.

Podkreślenia również wymaga, że w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza zawartą w art. 2a ust. 1 i 2 pkt 2 u.s.u.s. zasadę równego traktowania ubezpieczonych (por. wyroki NSA z dnia 28 stycznia 2011 r., II GSK 99/10 i z dnia 25 lutego 2015 r., II GSK 193/14). Należy mieć również na uwadze istotę Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, którego celem jest realizacja zadań z Zakład Ubezpieczeń Społecznych, w tym wypłata świadczeń z ubezpieczenia emerytalnego, rentowego, chorobowego oraz wypadkowego (art. 51, art. 52 i art. 54 u.s.u.s.). Ustawowym obowiązkiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest dochodzenie należności z tytułu składek. Składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata nieopłacone w terminie, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.). Umorzenie należności z tytułu składek oznacza definitywną rezygnację organu z możliwości ich wyegzekwowania. Z tych względów Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest zobowiązany do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności.

Organ podał, że zaległości z tytułu składek nie są przedawnione. Prowadzona egzekucja od [...] marca 2017r jest skuteczna. Przed [...] stycznia 2012r. termin przedawnienia składek wynosił 10 lat albowiem od [...] stycznia 2003 r. ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2002 r. Nr 241 poz. 2074 ze zm.) dokonano zmiany m.in. art. 24 ust. 4 u.s.u.s., stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Z dniem 1 stycznia 2012r. Na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz.U. z 2011 r.. Nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r., stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu. W przedmiotowej sprawie składki zaległe przed [...] stycznia 2012r. (od 09/2008r.) nie uległy przedawnieniu przed zmianą przepisów wprowadzających skrócony okres przedawnienia. Termin ich przedawnienia wynosił 5 lat licząc od [...] stycznia 2012r. Zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Organ podał, że było nią wszczęcie postępowania egzekucyjnego [...] marca 2017r., nie dokonał dokładnej analizy pod kątem przedawnienia, nie wskazał, czy przed [...] marca 2017r. były podejmowane czynności zmierzające do wyegzekwowania należności. Zaległości obejmują okres do lipca 2013r. (na ubezpieczenie społeczne), i do grudnia 2016r. ( na ubezpieczenie zdrowotne). Z całą pewnością więc te, których pięcioletni termin przedawnienia nie upłynął przed [...] marca 2017r., kiedy doszło do zawieszenia terminu przedawnienia, nie są przedawnione i mogą stanowić przedmiot wniosku o umorzenie. Tym samym, zdaniem Sądu brak dokładnego wyjaśnienia kwestii przedawnienia wszystkich składek, nie ma wpływu na treść niniejszego rozstrzygnięcia. Kwota i okres zaległości nie były bowiem podstawą decyzji odmownej. Ewentualne przedawnienie niektórych składek może być rozpoznane w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego.

W przedmiotowej sprawie organ wyczerpująco wyjaśnił, że nie wystąpiła żadna z przesłanek wskazanych w art. 28 ust. 3 u.u.s., co nie było kwestionowane przez skarżącego i w ocenie sądu ustalenia organu były w tym zakresie prawidłowe, tym samym nie wymagają ponownego przytaczania. Właściwa jest ocena organu, że w okolicznościach sprawy nie zachodzą wobec skarżącego przesłanki, pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie, na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Za prawidłową Sąd uznaje również dokonaną przez organ analizę stanu faktycznego i wyprowadzoną na jego tle ocenę prawną przesłanek określonych w § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 rozporządzenia. Z treści tej regulacji wynika, że to zobowiązany ma wykazać przesłanki uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Wykazanie tych okoliczności, a nie tylko ich wskazanie, oznacza, że to zobowiązany ma udowodnić te okoliczności. Konstrukcja tego przepisu nie wyklucza wprawdzie realizacji ciążącej na organie administracyjnym zasady prawdy materialnej, jednak w sposób istotny modyfikuje pozycję procesową strony postępowania administracyjnego, włączając ją do czynnego udziału w postępowaniu dowodowym, celem wykazania przesłanek określonych w § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia (por. wyrok NSA z 5 marca 2019 r., sygn. akt I GSK 3467/18). W konsekwencji, to strona powinna wykazać konkretne okoliczności, o których mowa w § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia. W ocenie Sądu skarżący nie wykazał, że odmowa przyznania wnioskowanej ulgi pociągnęłaby dla niego zbyt ciężkie skutki.

W szczególności w ocenie Sądu, organ wydając zaskarżoną decyzję nie naruszył przepisów postępowania w aspekcie zbadania przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 pkt 2 i 3 rozporządzenia. Trafnie uznał, że skarżący nie wykazał, by poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić go możliwości dalszego prowadzenia działalności. Nie wykazał również na istnienie przewlekłej choroby lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiając go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Ustaleń tych skarżący nie kwestionował.

Odnośnie przesłanki podanej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia w ocenie Sądu, stan majątkowy i sytuacja rodzinna Skarżącego nie wskazuje, że nie może on opłacić zaległych należności z tytułu składek. Skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, otrzymuje świadczenie emerytalne w kwocie [...]zł netto, nadal figuruje jako osoba prowadząca działalność gospodarczą, ponosi stałe, miesięczne wydatki związane z utrzymaniem z tytułu opłat - [...] zł, opłat eksploatacyjnych - [...] zł, nie posiada innych zobowiązań pieniężnych; nie posiada majątku nieruchomego, ruchomego (poza komputerem o wartości [...] zł), wierzytelności i praw majątkowych; nie znajduje się w likwidacji, upadłości lub postępowaniu restrukturyzacyjnym. Ze świadczenie emerytalnego prowadzona jest skuteczna egzekucja na poczet zaległych składek w kwocie [...]zł miesięcznie. Skarżący nie korzysta z pomocy społecznej. Trafnie ZUS podał, że budżet skarżącego po potrąceniach jest niższy niż minimum socjalne za I kwartał 2021r. dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego wynoszące [...] zł i wyższe niż minimum egzystencji za rok 2020r., które dla takiego gospodarstwa wynosiło [...] zł. Trafnie również organ wskazał, że sytuacja skarżącego jest trudna ale nie wskazuje na zagrożenie bytu. Organ zasadnie podniósł, że wskazanie przez skarżącego ponoszonych miesięcznych wydatków w kwocie [...]zł, przy wykazywanym dochodzie ze świadczenia emerytalnego, który po potrąceniach wynosi [...] zł, budzi wątpliwości, co do rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego. Jego twierdzenie, że otrzymuje pomoc od osób życzliwych bez terminu zwrotu jest niewystarczające dla możliwości stwierdzenia, że zaszła przesłanka z § 3 ust. 1 rozporządzenia. Na skarżącym bowiem ciąży obowiązek wykazania prawdziwości swoich twierdzeń. Jak już bowiem wyżej wskazano umorzenie należności z tytułu zaległych składek ma charakter wyjątkowy i zarezerwowane jest dla sytuacji nadzwyczajnych a te w sposób nie budzący wątpliwości musza być przez stronę wykazane. Nadto nawet posiadanie zobowiązań wobec innych wierzycieli nie może być argumentem przemawiającym za umorzeniem należności z tytułu składek. Należności o charakterze prywatnoprawnym nie mają pierwszeństwa przed regulowaniem należności składkowych. Skutkowałoby to w istocie przerzuceniem ciężaru finansowania świadczeń z ubezpieczeń społecznych, na innych ubezpieczonych. Jak słusznie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 27 czerwca 2019 r., sygn. akt I GSK 573/19, przyznanie priorytetu w zaspokajaniu należnościom prywatnym prowadziłoby do naruszenia interesu publicznego, gdyż dochodziłoby do nieuprawnionego uprzywilejowywania podmiotów prawa cywilnego kosztem Skarbu Państwa, czyli kosztem ogółu obywateli.

W niniejszej sprawie organ zobowiązał skarżącego do podania informacji istotnych dla rozpoznania wniosku, podjął również działania zmierzające do ustalenia stanu faktycznego. Zebrany materiał w sprawie nie uzasadniał uznania, że skarżący nie jest w stanie spłacić zaległości. Egzekucja jest prowadzona, skarżący nie wykazał, że jego sytuacja ma charakter trwały. Nadal bowiem ma zarejestrowaną działalność gospodarczą i choć nie osiąga dochodów, to utrzymywanie prowadzonej działalności gospodarczej, wskazuje, że sytuacja ta może ulec zmianie. To, że trwa od kilku lat i spowodowana była m.in. konieczności opuszczenia O. nadal nie pozwala na uznanie, że nie ulegnie żadnej zmianie. Skarżący nie podnosił okoliczności związanych ze złym stanem zdrowia, które mogłyby utrudniać podejmowanie aktywności zarobkowej w ramach prowadzonej działalności. Skreślenie z listy członków Izby Architektów stanowi utrudnienie w osiąganiu dochodów z prowadzonej działalności pn Pracownia Architektoniczna, skoro jednak nie spowodowało zaprzestania prowadzenia działalności i spadku dochodów od daty skreślenia, nie można stwierdził, że żadnych dochodów skarżący z wciąż zarejestrowanej działalności (choćby przy zmianie jej profilu) osiągać już nie może. Warto zauważyć, że sytuacja skarżącego obecnie (nawet przy skreśleniu z listy architektów) nie pogorszyła się w stosunku do sytuacji będącej przedmiotem poprzedniego wniosku o umorzenie należności, który był przedmiotem wyroku NSA (I GSK 329/20). Sam upływ czasu nie wskazuje jeszcze na trwały charakter sytuacji skarżącego. Nadal bowiem nie zostały udokumentowane takie fakty, które pozwolić mogą pozostawać w przekonaniu, że skarżący oprócz świadczenia emerytalnego nie jest w stanie pozyskać dochodów jako zarejestrowany nadal przedsiębiorca. Brak korzystania przez skarżącego z pomocy społecznej miało zasadniczo walor informacyjny. Była to jedna z wielu okoliczności, które zostały wyważone przez organ w niniejszej sprawie, wskazujących łącznie, że w takiej wyjątkowej sytuacji, uzasadniającej skorzystanie z najdalej idącej ulgi w spłacie zaległości z tytułu zobowiązań publicznoprawnych, skarżący się nie znajduje.

Sąd podziela przy tym pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z 21 maja 2014r., sygn. akt I SA/Bd 398/14, że przesłanka, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych świadczeń składkowych, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do trudności finansowych, ponieważ każda osoba indywidualnie, w ramach przysługującej jej samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste.

W świetle przedstawionych powyżej okoliczności faktycznych ZUS prawidłowo przyjął, że w rozpatrywanej sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek wymienionych w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia, uzasadniająca umorzenie należności z tytułu składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

W ustalonych przez organ okolicznościach sprawy, odmowa uwzględnienia wniosku nie jest sprzeczna z powołanymi wyżej przepisami rozporządzenia. W ocenie Sądu skarżący nie wykazał, że odmowa przyznania wnioskowanej ulgi uniemożliwi mu zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Konieczność uregulowania zadłużenia stanowi niewątpliwie obciążenie budżetu domowego, jednakże skumulowanie kwoty zaległości jest wynikiem niewywiązywania się z obowiązku publicznoprawnego przez pewien czas i samo w sobie nie stanowi przesłanki uwolnienia od długu. To bowiem jest możliwe w razie wykazania, że ze względu na stan majątkowy i sytuację osobistą zobowiązany nie jest w stanie opłacić tych należności bez wywołania dla niego zbyt ciężkich skutków, których przykładowe wyliczenie zawarto w § 3 ust. 1 rozporządzenia.

W ocenie Sądu ZUS prawidłowo ustalił, że nie wystąpiła żadna przesłanka umorzenia należności z tytułu składek określona we wskazanych przepisach. Obowiązkiem organu była więc odmowa umorzenia tych należności.

W rezultacie nie są zasadne podniesione zarzuty skargi.

Wydanej decyzji nie można również ocenić jako dowolnej, naruszającej wskazane w skardze przepisy postępowania administracyjnego. Należy podkreślić, że poprzedzona ona została wyjaśnieniem sytuacji materialnej i rodzinnej wnioskodawcy, w zakresie możliwym do ustalenia przez ZUS, który, co istotne, dokonując ustaleń w sprawie opierał się zarówno na wyjaśnieniach i informacjach podanych przez skarżącego jak i własnych ustaleniach, opisanych w decyzji. Podjęte w następstwie dokonanych ustaleń rozstrzygnięcie zostało w należyty sposób uzasadnione, nie uchybiając treści art. 107 § 3 k.p.a. Zdaniem Sądu organ dopełnił także wymagań wynikających z ogólnych przepisów postępowania administracyjnego, w tym wynikających z zasady przekonywania wskazanej w art. 11 k.p.a. i swobodnej oceny dowodów określonej w art. 80 k.p.a. Ponadto organ stosownie do treści art. 77 § 1 k.p.a. w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy. ZUS nie miał też obowiązku dokonania oceny zgromadzonego materiału dowodowego wyłącznie z korzyścią dla skarżącego, lecz zobligowany był odpowiednio i bezstronnie wyważyć słuszny interes zobowiązanego i interes społeczny (art. 7 k.p.a. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia), a dokonana w tym zakresie ocena nie budzi wątpliwości Sądu.

Z powyższych względów, nie dopatrując się naruszenia prawa, Sąd oddalił skargę jako bezzasadną na podstawie art. 151 p.p.s.a.