Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 1015/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-03-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 27 § 1 i 2, art. 33, art. 59 § 1 pkt 2, art. 63 § 1 pkt 4 i 6, art. 64c § 1 i 3
journal: Dz.U. 2014 poz 1619
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 138 § 1 pkt 1, art. 144
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Ewa Radziszewska – Krupa (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Piotr Przybysz, sędzia WSA Waldemar Śledzik, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 27 marca 2017 r. sprawy ze skargi M.P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu kosztów egzekucyjnych oddala skargę


UZASADNIENIE

I. Stan sprawy przedstawia się następująco:

1. Naczelnik Urzędu Skarbowego W. – M. (zwany dalej: "NUS") na podstawie własnego tytułu wykonawczego z [...] stycznia 2012r. nr [...], obejmującego zaległość z tytułu podatku od czynności cywilnoprawnych (zwany dalej: "p.c.c.") za listopad 2006r. - [...] zł i należne odsetki, prowadził postępowanie egzekucyjne wobec majątku Skarżącego – M. P.. NUS w celu wyegzekwowania ww. należności zajął prawo majątkowe stanowiące wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności - [...] Banku S.A. (zwany dalej: "Bankiem"). Zawiadomienie z 19 stycznia 2012r. wraz z odpisem ww. tytułu wykonawczego doręczono Skarżącemu w trybie art. 44 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016r., poz. 23; zwany dalej: "k.p.a.") 9 lutego 2012r., a Bankowi 25 stycznia 2012r. Bank poinformował, iż na rachunkach Skarżącego nie ma środków do przekazania zajętej kwoty.

NUS w wyniku dalszych czynności egzekucyjnych, zawiadomieniem z 3 sierpnia 2012r. zajął prawo majątkowe stanowiącego udział w [...] Sp. z o.o. Sąd Rejonowy dla [...][...] Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego w odpowiedzi na powyższe, poinformował, iż Spółkę wykreślono z KRS [...] marca 2009r.

NUS zawiadomieniem z 16 maja 2013r. zajął prawo majątkowe stanowiące wierzytelność z rachunku bankowego w Banku [...] w W. S.A., doręczając je w trybie art. 43 k.p.a Skarżącemu 29 maja 2013r., a Bankowi 22 maja 2013r.

2. Skarżący 30 czerwca 2015r. zwrócił się do NUS o zwrot niesłusznie wyegzekwowanych [...] lutego 2014r. [...] zł, gdyż p.c.c. za XI 2006r. - należność główna [...] zł - uległa przedawnieniu [...] lutego 2014r. (odsetki - [...] zł, koszty egzekucyjne – [...] zł).

3. NUS postanowieniem z [...] października 2015r. odmówił zwrotu wyegzekwowanych kosztów egzekucyjnych w wysokości [...] zł, w podstawie prawnej wskazując m.in. art. 64c § 1 ustawy z 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2014r., poz. 1619 ze zm.; zwana dalej "u.p.e.a.").

W uzasadnieniu NUS po przedstawieniu dokonanych czynności egzekucyjnych na podstawie ww. tytułu wykonawczego wskazał, iż Dział Spraw Wierzycielskich, po przeanalizowaniu akt sprawy poinformował [...] września 2015r., że zaległość w p.c.c. objęta ww. tytułem wykonawczym była wymagalna na dzień dokonania czynności ([...] lutego 2014r.), a zobowiązanie nie uległo przedawnieniu. Postępowanie egzekucyjne jego wszczęcie i prowadzenie - było zgodne z przepisami i zostało zakończone w wyniku wyegzekwowania należności i przekazania jej 17 lutego 2014r. wierzycielowi. Wyegzekwowaną kwotę zaksięgowano na należność główną ([...] zł), odsetki ([...] zł), koszty egzekucyjne ([...] zł). Na koszty egzekucyjne składały się: opłaty za czynności egzekucyjne ([...] zł – art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.), opłata manipulacyjna ([...] zł – art. 64 § 6 u.p.e.a.).

NUS wskazał również, że Skarżący w trybie art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. mógł wnieść zarzuty w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego w terminie 7 dni od doręczenia ww. tytułu wykonawczego, z czego nie skorzystał.

4. Skarżący w zażaleniu z 13 listopada 2015r. wniósł o uchylenie ww. postanowienia NUS, z uwagi na naruszenie art. 64c § 1 i 3 u.p.e.a. - przez uznanie, że Skarżący był zobowiązany do uiszczenia należności, choć wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem. Wskazał też, że NUS w ww. postanowieniu odniósł się jedynie do kosztów egzekucyjnych, pomijając inne kwestie podniesione w piśmie z 30 czerwca 2015r. NUS nie odniósł się też do przedawnienia dochodzonego roszczenia.

5. Dyrektor Izby Skarbowej w W. (zwany dalej: "DIS") postanowieniem z [...] lutego 2016r. utrzymał w mocy ww. postanowienie NUS, podtrzymując jego podstawę faktyczną i prawną.

W uzasadnieniu DIS zwrócił też uwagę na treść art. 26 § 1, art. 29 § 1, 2, art. 27 § 1 i 2 oraz art. 64c § 2-4 u.p.e.a. oraz wskazał, że NUS nadał ww. tytułowi wykonawczemu 18 stycznia 2012r. klauzulę o skierowaniu go do egzekucji, a w prowadzonym postępowaniu zastosował szereg środków egzekucyjnych, czego następstwem było powstanie kosztów egzekucyjnych. Z art. 64c § 3 u.p.e.a. wynika, że jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela, z zastrzeżeniem § 3a. Organ, aby obciążyć wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w tym trybie, winien wykazać, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem oraz, że niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel. Do stwierdzenia, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, zgodnie z wyrokiem WSA w Warszawie z 24 sierpnia 2006r. sygn. akt III SA/Wa 1750/06, powinno dojść w innymi postępowaniu niż to, którego przedmiotem jest sprawa kosztów egzekucyjnych. Również NSA w wyrokach z: 11 czerwca 2010r. sygn. akt II FSK 167 i 168/09 i z 13 lipca 2014r. sygn. akt II FSK 2015/12 stanął na stanowisku, że w postępowaniu w sprawie zwrotu kosztów egzekucyjnych, organ egzekucyjny nie bada, czy postępowanie egzekucyjne było wszczęte i prowadzone niezgodnie z prawem, a ocenia tylko czy okoliczność ta została formalnie stwierdzona w innym postępowaniu.

DIS podzielił powyższe poglądy i stwierdził, że Skarżący ani nie powołał się na postanowienie, które stwierdzałoby, że egzekucję wszczęto i prowadzono niezgodnie z prawem, ani nie przedstawił rozstrzygnięcia wydanego w następstwie wniesienia zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, skargi na czynności egzekucyjne, względnie wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego. NUS wydając postanowienie o kosztach egzekucyjnych nie był więc uprawniony do samodzielnego badania czy egzekucję wszczęto i prowadzono niezgodnie z prawem oraz nie mógł przesłanki tej uznać za spełnioną. Kwestia przedawnienia dochodzonego obowiązku podatkowego winna być rozpatrywana w postępowaniu w trybie art. 33 § 1 pkt. 2 u.p.e.a., bądź z wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego (art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a.), w zależności od stadium postępowania, w którym zdaniem Skarżącego przedawnienie nastąpiło. Skoro p.c.c. za listopad 2006r., w opinii Skarżącego, przedawnił się w trakcie postępowania egzekucyjnego, winien on złożyć wniosek o umorzenie tegoż postępowania, ale w ww. piśmie z 30 czerwca 2015r. takiego wniosku brak.

DIS wyjaśnił też, że organ egzekucyjny nie był uprawniony do rozpatrzenia ww. pisma z 30 czerwca 2015r. w całości i dlatego odniósł się jedynie do kosztów egzekucyjnych. Sprawę dotyczącą zwrotu należności głównej i odsetek przekazał do Działu Spraw Wierzycielskich, celem rozpatrzenia zgodnie z właściwością, o czym powiadomiono Skarżącego w postanowieniu z [...] października 2015r.

6. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżący wniósł o uchylenie ww. postanowień DIS i NUS i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia oraz zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania, w tym zwrot kosztów zastępstwa procesowego, z uwagi na naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 144 k.p.a. w związku z art. 64c § 1 i 3 u.p.e.a. - przez utrzymanie w mocy ww. postanowienia NUS, w którym wadliwie uznano, iż Skarżący był zobowiązany do uiszczenia należności, choć egzekucję wszczęto i prowadzono niezgodne z prawem,

Skarżący w uzasadnieniu zarzucił, iż organy obu instancji odniosły się jedynie do kosztów egzekucyjnych, pomijając kwestie z pisma z 30 czerwca 2015r. - zwrotu niesłusznie wyegzekwowanych pieniędzy z rachunku bankowego - [...]zł (należność główna - [...]zł, odsetki - [...]zł, koszty egzekucyjne - [...]zł) oraz przedawnienie dochodzonej należności. Kwestia kosztów egzekucyjnych była wtórna wobec przedawnienia należności i powinna być rozpatrzona po wyjaśnieniu innych zagadnień, w szczególności po rozważeniu przedawnienia. Skoro w chwili zajęcia rachunku bankowego należności były przedawnione, Skarżący nie był zobowiązany do ich zwrotu. Naruszono więc art. 64a § 1 u.p.e.a.

7. DIS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.

II. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

1. Skarga nie ma uzasadnionych podstaw.

2. Na wstępie należy wskazać, że złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do przepisu art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016r., poz. 718, zwana dalej: "P.p.s.a."). Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy stronie zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

W rozpoznawanej sprawie przedmiotem kontroli jest postanowienie DIS utrzymujące w mocy postanowienie DIS o odmowie zwrotu wyegzekwowanych kosztów egzekucyjnych.

Zdaniem Sądu, słuszne jest stanowisko DIS, zgodnie z którym, NUS zasadnie i bez naruszenia przepisów prawa wskazywanych przez Skarżącego wydał w sprawie postanowienie o odmowie zwrotu ww. kosztów egzekucyjnych.

3. Sąd wskazuje, że w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym – co do zasady – można wyróżnić trzy stadia: stadium poprzedzające wszczęcie egzekucji administracyjnej, stadium stosowania egzekucji oraz stadium następujące po przeprowadzeniu egzekucji. Należy przy tym zaznaczyć, że nie zawsze postępowanie egzekucyjne przebiega przez wszystkie wymienione stadia. Może ono bowiem zakończyć się na etapie poprzedzającym wszczęcie egzekucji albo też może przebiegać tylko przez dwa pierwsze stadia i zakończyć się wraz z zakończeniem egzekucji administracyjnej.

Badanie dopuszczalności egzekucji oraz ocena, czy tytuł wykonawczy spełnia wymogi określone w art. 27 § 1 i § 2 u.p.e.a. przez organ egzekucyjny następuje w pierwszym stadium postępowania egzekucyjnego – stadium poprzedzającym wszczęcie egzekucji administracyjnej. W przypadku stwierdzenia przez organ egzekucyjny, że obowiązek, którego dotyczy tytuł wykonawczy, nie podlega egzekucji lub tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art. 27 § 1 i 2 u.p.e.a. – organ egzekucyjny nie przystępuje do egzekucji, zwracając tytuł wierzycielowi. W sytuacji, gdy organ egzekucyjny stwierdzi, że egzekucja jest dopuszczalna i tytuł wykonawczy spełnia wszystkie wymogi, nadaje mu klauzulę wykonalności i doręcza jego odpis zobowiązanemu.

Po otrzymaniu odpisu tytułu wykonawczego zobowiązanemu przysługuje prawo zgłoszenia zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Zarzuty są środkiem ochrony przysługującym zobowiązanemu przed niezgodnym z prawem skierowaniem i prowadzeniem do jego majątku egzekucji administracyjnej. Podstawy zarzutów zostały enumeratywnie wymienione w art. 33 u.p.e.a.

Z akt sprawy, a przede wszystkim z uzasadnień wydanych w sprawie postanowień wynika, że Skarżący nie skorzystał z ww. środka ochrony przysługującego zobowiązanemu na mocy ww. przepisu art. 33 u.p.e.a. Skarżący we wniosku z 30 czerwca 2015r. o zwrot niesłusznie wyegzekwowanych pieniędzy z rachunku bankowego ([...]zł, w tym należność główna - [...] zł, odsetki - [...]zł, koszty egzekucyjne - [...] zł) nie wniósł również o umorzenie postępowania egzekucyjnego, stosownie do art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a.

W postępowaniu egzekucyjnym obowiązuje natomiast zasada niekonkurencyjności środków, która wyraża się w niedopuszczalności stosowania zamiennych środków ochrony przy naruszeniu tego samego dobra prawnego. Na gruncie sprawy oznacza to, iż Skarżący w ramach postępowania w przedmiocie kosztów egzekucyjnych nie mógł podnosić zarzutów dotyczących tytułu wykonawczego i należności objętych tych tytułem, gdyż uprawnienie to przysługiwało zobowiązanemu jedynie w czasie trwania postępowania egzekucyjnego.

Warto też wskazać, że wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych następuje po zakończeniu postępowania egzekucyjnego, czyli w stadium następującym po przeprowadzeniu egzekucji.

Skoro zobowiązany nie może w tym stadium kwestionować tytułu wykonawczego oraz zasadności egzekwowania należności objętych tym tytułem, to również organ egzekucyjny (NUS), jak i organ nadzoru nad egzekucją administracyjną (DIS) na tym etapie nie mogły - jak słusznie zauważono w wydanych w sprawie postanowieniach - badać prawidłowości postępowania egzekucyjnego. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przyznaje zobowiązanemu wiele środków (np. zarzuty, skarga na czynności egzekucyjne, wnioskowanie o wyłączenie spod egzekucji, o umorzenie postępowania egzekucyjnego), których uruchomienie może doprowadzić do wydania rozstrzygnięcia w ww. zakresie. Jeżeli zobowiązany zdecyduje się na uruchomienie jednego albo wszystkich ww. środków przewidzianych w u.p.e.a., w celu ochrony praw w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym, wówczas organ egzekucyjny, który będzie rozpatrywał kwestię zwrotu kosztów egzekucyjnych, powinien sprawdzić czy w postępowaniu egzekucyjnym wydano postanowienia, które wyłączały odpowiedzialność Skarżącego za ww. koszty. W tym zakresie Wojewódzki Sąd Administracyjny w pełni podziela stanowisko NSA wyrażone w wyroku z 11 czerwca 2010r. sygn. akt II FSK 167/09 (dostępny na www.nsa.gov.pl). Organ egzekucyjny rozpatrując kwestię zwrotu kosztów egzekucyjnych miał też obowiązek ustosunkować się do podnoszonych przez Skarżącego zarzutów, ale bez naruszania zasad przewidzianych w u.p.e.a., jeśli Skarżący mimo prawidłowych pouczeń nie skorzystał w toku postępowania egzekucyjnego z przewidzianych prawem środków zaskarżenia (np. zarzutów, skargi na czynności egzekucyjne, wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego).

W rozpoznawanej sprawie organy obu instancji powyższym czynnościom uczyniły zadość, gdyż zbadały przebieg prowadzonego postępowania egzekucyjnego i podkreślił, że Skarżący nie kwestionował w nim ani wymagalności wyegzekwowanego obowiązku, ani nie podnosił, że doszło do przedawnienia zobowiązania w p.c.c. za listopad 2006r., a zdaniem organów administracyjnych postępowanie egzekucyjne, w świetle akt sprawy, było wszczęte i prowadzone zgodne z przepisami i zakończone w wyniku wyegzekwowania należności i przekazania jej 17 lutego 2014r. wierzycielowi. Organy administracyjne wskazały też na prawidłową podstawę ustalenia kosztów egzekucyjnych (art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. – wobec opłaty za czynności egzekucyjne, art. 64 § 6 u.p.e.a. – wobec opłaty manipulacyjnej). Skarżącemu wyjaśniono również, dlaczego w sprawie mogła być rozpatrzona jedynie kwestia zwrotu wyegzekwowanych kosztów egzekucyjnych i jaki organ wypowie się w pozostałym zakresie wskazanym w piśmie Skarżącego z 30 czerwca 2015r. (k. 21, k. 45 akt administracyjnych).

Warto też zauważyć, że w aktach administracyjnych (k. 25) znajduje się decyzja NUS z [...] grudnia 2015r., w której Skarżącemu omówiono zwrotu wyegzekwowanych należności w wysokości [...]zł (należność główna – [...]zł i odsetki od tej należności – [...]zł), co wskazuje, że w odrębnym trybie – wbrew zarzutom Skarżącego podniesionym w skardze – rozpatrzono pozostałą część żądania Skarżącego zawartą w piśmie z 30 czerwca 2015r. Z treścią ww. decyzji Skarżący reprezentowany przez fachowego pełnomocnika mógł się zatem zapoznać także w toku rozpoznawanej sprawy. Bezzasadne są więc zarzuty podniesione w uzasadnieniu skargi, że organy obu instancji odniosły się jedynie do kosztów egzekucyjnych, pomijając kwestie z pisma z 30 czerwca 2015r. - zwrotu niesłusznie wyegzekwowanych pieniędzy z rachunku bankowego - [...]zł (należność główna - [...]zł, odsetki - [...]zł, koszty egzekucyjne - [...]zł). Kwestia ta była rozpatrzona w odrębnym postępowaniu, o czym Skarżącego informowano w toku rozpoznawanej sprawy.

Bezzasadna była również argumentacja skargi, co do braku odniesienia się w wydanych w sprawie postanowieniach do kwestii przedawnienia. Zarówno bowiem DIS w zaskarżonym postanowieniu, jak również NUS w ww. postanowieniu z [...] października 2015r. wyraźnie wskazali, że w tej kwestii wypowiedział się wierzyciel w znajdującym się w aktach administracyjnych sprawy piśmie z 11 września 2015r., zaś Skarżący w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnych nie składał zarzutów na mocy art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. w związku z art. 33 u.p.e.a., zaś składając wniosek z 30 czerwca 2015r. nie wnosił o umorzenie postępowania egzekucyjnego, np. z powodu przedawnienia.

W tej sytuacji rację miały organy administracyjne obu instancji przyjmując w wydanych w sprawie, wyżej powołanych postanowieniach, że nie było podstaw do przyjęcia, że zaszła, którakolwiek z przesłanek przewidzianych w art. 64c § 3 u.p.e.a. oraz, że był możliwy zwrot na rzecz Skarżącego wyegzekwowanych kosztów egzekucyjnych, z powodów wskazywanych przez Skarżącego. Bezzasadne były w związku z tym zarzuty skargi o naruszeniu przez DIS przepisów art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 144 k.p.a. w związku z art. 64c § 1 i 3. Niemożliwe było również uznanie za zasadny zarzutu naruszenia art. 64a § 1 u.p.e.a., który nie stanowił podstawy prawnej wydanych w sprawie postanowień NUS i DIS. Przepis ten dotyczył egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym, a w sprawie odmówiono zwrotu kosztów egzekucyjnych pobranych w związku z wyegzekwowaniem p.c.c.

4. Sąd, mając powyższe rozważania na względzie uznał, że zasadne było oddalenie skargi, na mocy art. 151 w związku z art. 119 pkt 3 P.p.s.a.