Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 425/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2015-06-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Darmoń (spr.) Sędziowie: WSA Magda Froncisz WSA Aldona Gąsecka-Duda Protokolant: st. sekr. sąd. Katarzyna Paszko-Fajfer po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 czerwca 2015 r. sprawy ze skargi M.P. na decyzję Wojewody [....] z dnia 4 lutego 2015 r. znak: [....] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją nr [....] z dnia 21 lipca 2014 r. Prezydent Miasta K. orzekł o odmowie zwrotu części działki nr [....] o pow. 40466 m 2, obr. [....] , jedn. ewid. [....] m. K. objętej księgą wieczystą nr [....] w granicach wywłaszczonych na rzecz Skarbu Państwa parcel l. kat. [....] i l. kat. [....] obj. księgą wieczystą nr [....] na rzecz M.P.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że wnioskiem z dnia 21 sierpnia 2012 r. M.P. wystąpiła do Prezydenta Miasta K. o wydanie decyzji w sprawie zwrotu wywłaszczonych nieruchomości stosownie do prawomocnego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie z dnia 28 maja 1996 r. sygn. akt. SA/Kr 2512/95.

Na podstawie posiadanej dokumentacji organ I instancji ustalił, iż Kierownik Urzędu Rejonowego w K. decyzją znak: [....] z dnia 4 sierpnia 1995 r. odmówił zwrotu działek nr: [....][....][....] , odpowiadających wywłaszczonym parcelom l. kat. [....] i [....] , położonych w K. , wywłaszczonych orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia 21 marca 1956 r. znak: [....] . Następnie decyzją z dnia 8 listopada 1995 r. znak: [....] Wojewoda [....] utrzymał w mocy decyzję Kierownika Urzędu Rejonowego w K. W wyniku wniesienia skargi, wyrokiem z dnia 28 maja 1996 r. sygn., akt SA/Kr 2512/95 Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie - Ośrodek Zamiejscowy w K. uchylił decyzję Wojewody [....] oraz Kierownika Urzędu Rejonowego w K. w przedmiotowej sprawie. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia ww. sąd wyjaśnił, iż "organy administracyjne nie ustaliły w sposób nie budzący wątpliwości stanu zagospodarowania nieruchomości objętych wnioskiem o zwrot, a w szczególności, czy cel na jaki nieruchomość wywłaszczona został zrealizowany na całej nieruchomości, czy też na jej część (w szczególności działki nr: [....] [....] nie zostały na ten cel wykorzystane i stały się zbędne w rozumieniu art. 69 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami".

Na podstawie zgromadzonej dokumentacji organ I instancji ustalił, iż parcele l. kat. [....] i [....] obj. [....] zostały wywłaszczone orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. l.dz. [....] z dnia 21 marca 1956 r. na cele realizacji narodowych planów gospodarczych od S.A. , M.A. i inni .....,Wywłaszczone parcele zmieniły oznaczenie na działkę nr [....] , obr. [....] , jedn. ewid. [....] , a następnie działka podzieliła się na działki nr: [....] [....] . Z kolei działka nr [....] podzieliła się na działki nr: [....] i [....] (która następnie podzieliła się na działki nr: .....). Działki nr: [....] i [....] zostały zniesione do działki nr [....] , która zmieniła konfigurację, powierzchnię oraz oznaczenie na działkę nr [....] , obr. [....] , jedn. ewid. P.

Przedmiotem decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia 21 lipca 2014 r. jest część działki nr [....] , obr. [....] , jedn. ewid. [....] (odpowiadająca parcelom l. kat.....). Postępowanie w sprawie zwrotu działek nr: [....] i [....] , obr. [....] , jedn. ewid. P. (które powstały z działki nr .....) toczy się odrębnie.

Jak ustalił Prezydent Miasta K. na podstawie odpisu z księgi wieczystej nr [....] działka nr [....] , obr. [....] , jedn. ewid. [....] , m. [....] stanowi własność Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym [....] Spółka Akcyjna w K.

Decyzją z dnia 9 lipca 1992 r. nr [....] Wojewoda [....] stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez byłe Państwowe Przedsiębiorstwo "[....] ", a obecnie "[....] " Spółka Akcyjna z siedzibą w W. prawa użytkowania wieczystego m.in. działek nr: [....] oraz [....] , obr. [....] , b. dz. adm. P. , (które zniosły się do działki nr [....] , obr. [....] , jedn. ewid. [....] ) co zostało ujawnione w księdze wieczystej nr [....] w dniu 15 września 1993 r.

Nawiązując do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie z dnia 28 maja 1996 r. sygn. akt SA/Kr 2512/95, zawierającego ocenę prawną oraz wskazania, co do dalszego postępowania w sprawie organ I instancji wyjaśnił, iż zasada związania organu oceną prawną zawartą w wyroku sądu orzekającego w sprawie wyrażona w art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie znajduje zastosowania w przypadku, gdy w trakcie ponownego rozpatrywania sprawy organ stwierdzi, że stan faktyczny uległ zmianie i jest odmienny od przyjętego przez sąd, bądź jak w przedmiotowej sprawie, nastąpiła zmiana stanu prawnego po wydaniu orzeczenia przez sąd. Wyżej opisane decyzje Kierownika Urzędu Rejonowego w K. i Wojewody [....] , jak również ww. wyrok NSA zapadły pod rządami obowiązującej wówczas ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości. Natomiast z dniem 1 stycznia 1998 r. nastąpiła zmiana stanu prawnego w zakresie przepisów dotyczących zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, gdyż ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości została zastąpiona przez ustawę z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Zgodnie z art. 229 tej ustawy roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy tj. 1 stycznia 1998 r. nieruchomość została sprzedana lub ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.

Biorąc pod uwagę stan prawny działki nr [....], obr. [....] , jedn. ewid. [....] wypełniający normę art. 229 ugn. Prezydent Miasta K. decyzją z dnia 21 lipca 2014 r. nr [....] orzekł o odmowie zwrotu ww. nieruchomości.

Od tej decyzji odwołanie wniosła M.P. , zarzucając naruszenie art. 35 § 3 w zw. z art. 7 i 8 k.p.a. w zw. art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami przez taką ich wykładnię, która na skutek oczywistej bezczynności organu administracji ma doprowadzić do utraty uzasadnionego roszczenia o zwrot nieruchomości, wynikającego z art. 69 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, art. 153 p.p.s.a. przez pozbawienie mocy wiążącej zapatrywania prawnego wyrażonego w wyroku NSA z 28 maja 1996 r. wydanego w tej sprawie zwłaszcza, że sprawa powinna i mogła być rozpoznana (załatwiona) w terminie określonym w art. 35 § 3 k.p.a., a w każdym razie w terminie rozsądnym. Na podstawie tych zarzutów wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości.

Wojewoda [....] decyzją z dnia 4 lutego 2015 r. znak [....] na podstawie art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2014 r., poz. 518) - dalej "u.g.n." oraz art.138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r.-Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity -Dz. U. z 27 lutego 2013 r., poz. 267 ze zm.) utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. nr [....] z dnia 21 lipca 2014 r.

Uzasadniając tę decyzję organ odwoławczy w całości przyjął ustalenia faktyczne oraz ich ocenę prawną dokonaną przez organ I instancji. Przepis art. 229 u.g.n. jest na tyle precyzyjny, że w sytuacji gdy znajduje on zastosowanie, organ administracji zobowiązany jest do wydania decyzji o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Stanowisko takie wielokrotnie wyraził już zarówno Naczelny Sąd Administracyjny (m.in. wyrok NSA z dnia 30 stycznia 2007 r. sygn. akt I OSK 386/06), jak i Sąd Najwyższy (wyrok z dnia 9 grudnia 2008 r. sygn. akt II CSK 275/08)

Odnosząc się do zarzutu odwołania, iż niekorzystna dla strony zmiana stanu prawnego nastąpiła w toku rozpatrywanej sprawy wskutek przewlekłości postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, wyjaśnić należy, iż organ administracji załatwiając sprawę zobowiązany jest orzekać na podstawie przepisów obowiązujących w dacie wydania decyzji, kończącej postępowanie. W konsekwencji w chwili obecnej nie jest możliwe orzeczenie o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości wbrew obowiązującym przepisom prawa (art. 229 u.g.n.). Ponadto formułowanie hipotez co do ewentualnego orzeczenia o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości na gruncie przepisów ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości wobec treści wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 maja 1996 r. należy uznać obecnie za pozbawione celu. Nie jest zadaniem Wojewody [....] dokonywanie oceny, jaka hipotetycznie decyzja w sprawie zwrotu nieruchomości mogłaby zapaść, gdyby w dacie wydawania orzeczenia kończącego sprawę nie zmieniły się przepisy prawne i ostateczna decyzja zapadałaby pod rządami ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.

Ponadto odnosząc się do zawartego w odwołaniu wniosku, że: "gdyby nawet błędne stanowisko organu administracji uznać za trafne co do zasady wówczas ze względu na to, że w toku prowadzonego postępowania zwrot taki był możliwy i powinien był nastąpić, organ powinien ograniczyć się w swym rozstrzygnięciu do stwierdzenia, po myśli art. 158 § 2 k.p.a., że wydanie uprzedniej decyzji Wojewody nastąpiło z naruszeniem prawa a naruszeniem takim było w każdym razie niewydanie decyzji przez organ na skutek ewidentnego jego zawinienia w czasie w jakim mogła i powinna być wydana tj. do 1 stycznia 1998 r." wyjaśniono, iż w trybie niniejszego postępowania odwoławczego przepis art. 158 § 2 k.p.a. nie znajduje zastosowania. Niniejsze postępowanie nie jest postępowaniem w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w K. z dnia 4 sierpnia 1995 r. nr [....] z dnia 4 sierpnia 1995 r., czy też utrzymującej jej w mocy decyzji Wojewody [....] nr [....] z dnia 8 listopada 1995 r. Ponadto postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji niewątpliwie powinno dotyczyć decyzji ostatecznej lub nieostatecznej, ale zawsze takiej, która pozostaje w obrocie prawnym. Natomiast wyrokiem NSA w Warszawie - Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie z dnia 28 maja 1996 r. sygn., akt SA/Kr 2512/95 uchylono zarówno decyzję organu odwoławczego, jak i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji o odmowie zwrotu nieruchomości.

Odnosząc się do zarzutu negatywnego wpływu przedłużającego się postępowania w sprawie na sposób jej rozstrzygnięcia decyzją Prezydenta Miasta K. z 21 lipca 2014 r. nr [....] zauważono, iż stronie w toku tego postępowania przysługiwało prawo reagowania na bieżąco na przedłużające się postępowanie w sprawie na podstawie art. 37 k.p.a. czy też art. 227 k.p.a.

Powyższą decyzję zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie M.P. , zarzucając naruszenie:

1. art. 35 § 3 w zw. z art. 7 i 8 K.p.a. w zw. z art. 229 u.g.n.

a. przez taką ich wykładnię, która na skutek oczywistej bezczynności organu administracji ma doprowadzić do utraty prima facie uzasadnionego roszczenia o zwrot nieruchomości, wynikającego z art. 69 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości,

b. polegające na uznaniu, że powołany przepis wyłącza zwrot nieruchomości także w sytuacji, gdy własność bądź użytkowanie wieczyste zostały przeniesione lub ustanowione na rzecz innego podmiotu lub osoby prawnej reprezentującej Skarb Państwa -jednoosobowej spółki Skarbu Państwa,

2. art. 153 p.p.s.a. przez pozbawienie mocy wiążącej zapatrywania prawnego wyrażonego w wyroku NSA z 28 maja 1996 r., wydanego w tej sprawie, zwłaszcza, że sprawa powinna i mogła być rozpoznana (załatwiona) w terminie określonym w art. 35 § 3 K.p.a., a w każdym razie w terminie rozsądnym.

Na podstawie tych zarzutów skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [....] wniósł o jej oddalenie i w całości podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Przepis art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1647) stanowi, iż sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną lub postanowienie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Zgodnie z treścią art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - dalej "p.p.s.a." - sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.).

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji według tych kryteriów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie doszedł do wniosku, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa, a zarzuty skargi nie mogą odnieść skutku.

Przede wszystkim należy wskazać, że nie budzą wątpliwości Sądu, ani też nie są przedmiotem zarzutu skarżącej ustalenia faktyczne dokonane w zaskarżonej decyzji. Skarżąca kwestionuje natomiast sposób wykładni przepisów prawa materialnego oraz przepisów procedury administracyjnej i sądowoadministracyjnej. Zarzuty te były jednak wcześniej podnoszone w odwołaniu, a Wojewoda [....] wyjaśnił szczegółowo, dlaczego nie mogą one zostać uwzględnione.

Prawdą jest, że po uchyleniu przez Naczelny Sąd Administracyjny wydanych w sprawie decyzji organy administracji zobowiązane były ponownie rozpoznać sprawę, co jednak uczyniły dopiero po złożeniu przez skarżącą wniosku o zwrot nieruchomości w 2012 roku. Okoliczność ta nie wpływa jednak na obecne rozstrzygnięcie sprawy.

W razie zmiany przepisów w toku postępowania o tym, którą ustawę należy zastosować przesądzają tzw. przepisy międzyczasowe. Zgodnie z art. 233 u.g.n. sprawy wszczęte, lecz niezakończone decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, prowadzi się na podstawie jej przepisów. W dacie wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami wydane w sprawie decyzje były już wyeliminowane z obrotu prawnego przez Naczelny Sąd Administracyjny, a zatem prawidłowo zastosowano w niniejszej sprawie przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami, w tym również jej art. 229. W tym miejscu można przytoczyć fragment uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 października 2000 r., sygn. V SA 283/00, opubl: Legalis: "Należy wskazać w związku z powyższym na potrzebę stosowania norm prawa materialnego obowiązującego w dniu wydania decyzji. Zaznaczyć wyraźnie należy, że przepisy kodeksu postępowania administracyjnego nie wiążą z datą wszczęcia postępowania podstawy faktycznej i prawnej rozpoznania sprawy. Miarodajny w tym zakresie jest stan obowiązujący w dacie wydania decyzji (vide B. Adamiak, Komentarz, Warszawa 1998, s. 363)". Przyczyny wydania decyzji z opóźnieniem nie mają jednak znaczenia w kontekście rozstrzygnięcia sprawy.

Co do zarzutu naruszenia art. 153 p.p.s.a. należy wyjaśnić, że przepis ten w ogóle nie miał w tej sprawie zastosowania. W wymienionym przepisie chodzi, bowiem o wyroki sądów administracyjnych wydane już po wejście w życie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Natomiast wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1996 roku podlega hipotezie przepisu art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 Nr 153 poz. 1271), który stanowi: "Ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego, wydanym przed dniem 1 stycznia 2004 r. (...) wiąże w sprawie wojewódzki sąd administracyjny oraz organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia". Dyspozycja art. 190 przepisów wprowadzających częściowo pokrywa się z dyspozycją art. 153 p.p.s.a. - w obu przypadkach chodzi o związanie organów administracji oraz wojewódzkich sądów administracyjnych oceną prawną zawartą w innym orzeczeniu.

Jak słusznie zauważył organ I instancji powyższa zasada związania oceną prawną traci moc w przypadku zmiany przepisów prawa materialnego bądź też zmiany stanu faktycznego, która powoduje, że pogląd wyrażony w orzeczeniu sądu dezaktualizuje się. W tym zakresie można przytoczyć orzecznictwo dotyczące art. 153 p.p.s.a. I tak w wyroku z dnia 22 października 2014 r., sygn. II FSK 2472/12 (LEX nr 1591744) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał: "Użyty w art. 153 p.p.s.a. zwrot "ocena prawna wyrażona w orzeczeniu wiąże ten sąd" oznacza, że ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez ten sąd, tylekroć będzie on związany oceną prawną wyrażoną w tym orzeczeniu, jeżeli nie zostanie ono uchylone lub nie ulegną zmianie przepisy. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania takiej decyzji podatkowej. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego ciąży na organie podatkowym i na sądzie, może być wyłączony tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego". Podobnie NSA wypowiedział się w wyroku z dnia 10 czerwca 2014 r., sygn. II FSK 1670/12 (LEX nr 1518885): "Przez ocenę prawną rozumie się powszechnie wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie. Wynika z tego, że ocena prawna musi dotyczyć prawidłowości zastosowania w konkretnej sprawie określonych przepisów prawa, pozostających w logicznym związku z treścią rozstrzygnięcia. Zakres dokonanej oceny prawnej musi też być oceniany w kontekście ustrojowej funkcji sądu administracyjnego, który nie orzeka in merito, a dokonuje wyłącznie kontroli zgodności z prawem zaskarżonego aktu. Kontrola ta dokonywana jest na podstawie stanu faktycznego, jak też stanu prawnego, który istniał w chwili podjęcia tego aktu. Przyjęte założenie ma istotne znaczenie, bowiem w przypadku zmiany stanu prawnego, bądź zmiany stanu faktycznego, zmianie może ulec związanie przyjętą oceną prawną. Przy czym zmiana stanu prawnego lub zmiana stanu faktycznego tylko wtedy będzie miała wpływ na przyjętą ocenę prawną, jeżeli zmiana stanu prawnego uczyni pogląd sądu administracyjnego nieaktualnym, a zmiana stanu faktycznego będąca następstwem wyjścia na jaw nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów, dotyczyć będzie istotnych jego elementów".

Niewątpliwie zmiana stanu prawnego, która miała miejsce w niniejszej sprawie była zmianą istotną. Do ustawy o gospodarce nieruchomościami wprowadzono, bowiem w art. 229 dodatkową negatywną przesłankę zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. W razie spełnienia hipotezy tego przepisu zwrot nieruchomości nie jest możliwy, bowiem "roszczenie nie przysługuje".

Zaskarżona decyzja prawidłowo rozstrzyga o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Strona skarżąca wywodzi, że przedsiębiorstwo państwowe, jakim był Orbis nie może być traktowany, jako osoba trzecia w rozumieniu art. 229 u.g.n. Argument ten nie może jednak odnieść skutku, bowiem art. 229 nie przewiduje żądnych ograniczeń ani co do sposobu, ani co do podmiotu, na rzecz którego ustanowione zostało użytkowanie wieczyste. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wielokrotnie wypowiadał się, iż w zakresie art. 229 u.g.n. mieści się zarówno prawo użytkowania wieczystego powstałe z mocy umowy, jak i powstałe z mocy prawa, w tym również na rzecz przedsiębiorstwa państwowego. W wyroku z dnia 17 czerwca 2011 r., sygn. I OSK 1251/10 (dostępnym w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjny na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query) Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził:, "Co do wykładni pojęcia "osoby trzeciej" użytego w art. 229 u.g.n. wskazać należy, że w kontekście podniesionego w skardze kasacyjnej zarzutu wymaga rozważenia kwestia, czy przedsiębiorstwo państwowe [....] nabywające z dniem 5 grudnia 1990 r. prawo użytkowania wieczystego gruntu są osobą trzecią w rozumieniu art. 229 u.g.n. Ustawa ta nie zawiera definicji pojęcia "osoba trzecia", lecz w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wypracowano pogląd, że osobą trzecią w rozumieniu art. 229 u.g.n. jest każda - zarówno fizyczna, jak i prawna - osoba inna (zatem trzecia) niż poprzedni właściciel lub Skarb Państwa, na którego rzecz utracił on swą własność (por. wyrok NSA z dnia 5 grudnia 2001 r., sygn. akt I SA 2469/99, publ. Lex nr 82648). Jest prawnie oczywiste, co zostało wyżej wywiedzione, że stronami umowy zawieranej w trybie art. 6 ustawy wywłaszczeniowej z 12 marca 1958 r. był poprzedni właściciel nieruchomości jako zbywający oraz Skarb Państwa, jako nabywca nieruchomości. Prezentowanej przez autora skargi kasacyjnej tezie, że [....] nie mogą być uznane za osobę trzecią, bo były stroną umowy sprzedaży i nabywcą wywłaszczonej nieruchomości, przeczą też dokumenty zgromadzone przez organy administracji orzekające w sprawie. Jak bowiem wynika z akt sprawy [....] decyzją z dnia (...) stycznia 1979 r. przekazał w użytkowanie na czas nieokreślony [....] wymienione w decyzji nieruchomości państwowe pod budowę Zakładu Nr (...), a następnie sporządzony został protokół zdawczo – odbiorczy z dnia (...) listopada 1979r. pomiędzy Dzielnicowym Zarządem Gospodarki Terenami K. – P. i K. [....] , na podstawie § 4 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 maja 1962 r. w sprawie przekazywania terenów w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1969 r. Nr 3, poz. 18). [....] z tego tytułu ponosiły opłaty, co stanowiło podstawę do wydania przez Wojewodę K. decyzji z dnia (...) lipca 1991 r. decyzji stwierdzającej nabycie przez to przedsiębiorstwo z mocy prawa, z dniem 5 grudnia 1990 r., w trybie art. 2 ust. 1 ustawy z 29 września 1990 r. prawo użytkowania wieczystego gruntu, w tym objętego żądaniem zwrotu. To świadczy dodatkowo o tym, że [....] nie nabyły i nie były nigdy właścicielem przedmiotowej nieruchomości. Wszystkie te okoliczności, wbrew stanowisku wyrażonemu z skardze kasacyjnej, przemawiają za uznaniem [....] za osobę trzecią w rozumieniu art. 229 u.g.n. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela również prezentowanego w skardze kasacyjnej stanowiska, że jedynie nabycie użytkowania wieczystego w drodze umowy (a nie także z mocy prawa) może być rozważane, jako negatywna przesłanka zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Z brzmienia art. 229 u.g.n. wynika, że w przepisie tym jest mowa o "ustanowieniu" użytkowania wieczystego nieruchomości. Zwrot "ustanowiono użytkowanie wieczyste" obejmuje nabycie prawa użytkowania wieczystego zarówno w drodze czynności prawnej, jak i nabycie z mocy prawa. Naczelny Sąd Administracyjny wypowiadał się już kilkakrotnie w tej kwestii, przyjmując, że art. 229 u.g.n. nie czyni żadnej różnicy co do sposobu powstania prawa użytkowania wieczystego. Z punktu widzenia tego przepisu obojętne jest, czy prawo użytkowania wieczystego powstało na podstawie umowy cywilnoprawnej, czy ex lege, na mocy decyzji administracyjnej (por. wyroki NSA: z dnia 28 lipca 2009 r., sygn. akt I OSK 648/08, publ. Lex nr 552324; z dnia 20 kwietnia 2011 r., sygn. I OSK 904/10, publ. www.nsa.gov.pl). Stanowisko to podziela skład orzekający w rozpoznawanej sprawie".

Podobne rozważania zawarto w wyroku z dnia 13 czerwca 2008 r., sygn. I OSK 949/07 (również dostępnym w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych): "Jako niezasadny ocenić należy zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r., Nr 46, poz. 543), poprzez przyjęcie, że [...] nabyła prawo użytkowania wieczystego wywłaszczonej nieruchomości, a ewentualne nabycie użytkowania wieczystego z mocy prawa w trybie art. 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. w sprawie zmiany ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464, z późn. zm.) nie było objęte ochroną przewidzianą w art. 229 powołanej ustawy i gospodarce nieruchomościami. (...) [...] będąca w rozumieniu tego przepisu osobą trzecią nabyła z dniem 5 grudnia 1990 r. z mocy prawa (art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości) prawo użytkowania wieczystego nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa składającej się z działki nr [...] położonej w obrębie [...], jednostka ewidencyjna [...] w K., z podziału której powstała działka nr [...] stwierdzone na podstawie art. 2 ust. 3 cyt. ustawy decyzją Wojewody [....] z dnia 21 listopada 1997 r. i ujawnione w księdze wieczystej KW [...] przed dniem 1 stycznia 1998 r. Oznacza to, że właścicielowi - spadkobiercy, roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie przysługuje".

Sąd podziela również zawarte w zaskarżonej decyzji rozważania dotyczące braku możliwości zastosowania w niniejszej sprawie art. 158 § 2 k.p.a. Po pierwsze: przedmiotem kontrolowanego obecnie postępowania administracyjnego nie jest nieważność decyzji administracyjnej, lecz kwestia zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, po drugie zaś - uprzednia decyzja Wojewody [....] oraz utrzymana nią w mocy decyzja Urzędu Rejonowego w K. zostały już w 1996 roku prawomocnie wyeliminowane z obrotu prawnego przez Naczelny Sąd Administracyjny. Z tych względów ani w niniejszym postępowaniu, ani też w żadnym innym trybie nie mogą obecnie podlegać ocenie z punktu widzenia przesłanek ich nieważności bądź też wydania z naruszeniem prawa. W niniejszej sprawie brak jest również podstaw do orzeczenia, iż "naruszeniem prawa było w każdym razie niewydanie decyzji przez organ na skutek ewidentnego jego zawinienia w czasie w jakim mogła i powinna być wydana, tj. do 1 stycznia 1998 r.".

Wobec ustalenia, że przedmiotowa nieruchomość przed 1 stycznia 1998 roku została obciążona prawem użytkowania wieczystego i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej, organy prowadzące postępowanie zobligowane były do wydania orzeczenia o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości i ani przebieg postępowania o zwrot nieruchomości (w tym nieuzasadnione jego przedłużanie), ani też kwestie związane z powstaniem prawa użytkowania wieczystego na taką ocenę nie mogą mieć wpływu.

Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a.