Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt SA/Sz 1917/02
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2004-05-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 611  Podatki  i  inne świadczenia pieniężne, do  których   mają zastosowanie przepisy Ordynacji  podatkowej, oraz egzekucja t
Hasła tematyczne: Podatek dochodowy od osób fizycznych
Skarżony organ: Izba Skarbowa
Powołane przepisy: article: art. 6
journal: Dz.U. 1991 nr 80 poz 350
law: Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych.
article: art. 121 art. 133 art. 134  par. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 137 poz 926
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zygmunt Chorzępa Sędziowie: Sędzia NSA Kazimiera Sobocińska Sędzia WSA Alicja Polańska/spr./ Protokolant Krzysztof Kapelczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 maja 2004r. sprawy ze skargi A.B.B. na postanowienie Izby Skarbowej z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie zaliczenia wpłaty i nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2000r. na zaległość podatkową w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1992r. I. u c h y l a zaskarżone postanowienie II. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu III. z a s ą d z a od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżących kwotę[...] tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Pierwszy Urząd Skarbowy w dniu [...], kierując się dyspozycją przepisu art. 62 § 1 i art. 75 § 1 Ordynacji podatkowej, zarachował dokonaną w dniu [...] wpłatę oraz nadpłatę, wykazaną w złożonej w dniu [...] korekcie zeznania PIT-36 A.B. za 2000 r., na zaległość obojga małżonków A.B.B. w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1992 r. wraz z odsetkami za zwłokę, wydając na tę okoliczność postanowienia o nr [...] oraz o nr [...]. Organ ten dokonał zarachowania kwoty [...] na należność główną oraz kwoty [...] na odsetki za zwłokę.

A.B.B. na postanowienia te złożyli w dniu [...] zażalenie, w którym podnieśli, że zaległość w podatku dochodowym za 1992 r. została określona niesłusznie, dotyczy bowiem wynagrodzenia uzyskanego przez B.B. z tytułu pracy na statku u armatora [...], wskazując przy tym, że Izba Skarbowa wznowiła postępowanie w sprawie zaległości za 1992 r. i wydała decyzję, a podatnicy w dalszym ciągu oczekują bezskutecznie na wznowienia postępowania przez Pierwszy Urząd Skarbowy, gdyż w istocie nikt postępowania nie wznowił i nie prowadzi go. Ponadto, podatnicy zarzucili również, że w dniu [...] Urząd ten - oprócz postanowień z dnia [...] w sprawie zarachowania wpłaty i nadpłaty A.B. na zaległość podatkową za 1992 r. / które zostały uchylone w postępowaniu zażaleniowym przez Izbę Skarbową/, wydał także kolejne postanowienia, które - tak samo jak poprzednie - zaliczały nadpłacony podatek na poczet przedmiotowej zaległości, jednak w innych wysokościach, zaś w dniu [...] organ ponownie wydał postanowienia, które tym razem - podobnie jak te z dnia [...] - zarachowują wpłatę i nadpłatę. Czynności te podatnicy nazwali "tajemniczą zmianą kwot" zaliczanej nadpłaty.

Izba Skarbowa w wyniku rozpoznania zażalenia podatników postanowieniem z dnia [...] o nr [...] utrzymała w mocy zaskarżone postanowienia. W uzasadnieniu postanowienia organ odwoławczy stwierdził, że skoro na koncie podatniczki A.B. i jej małżonka B.B. widnieje zaległość podatkowa za 1992 r., to Urząd Skarbowy zobowiązany był, na podstawie art. 273 § 1 pkt 2 lit. a i b oraz art. 62 § 1 i 75 § 1 Ordynacji podatkowej wydać postanowienia w przedmiocie zaliczenia wpłaty i nadpłaty, wynikających z zeznań podatkowych A.B. za 2000 r., na poczet istniejącej zaległości podatkowej.

Organ odwoławczy wyjaśnił ponadto, że Izba Skarbowa decyzją z dnia [...] o nr [...] - wydaną w następstwie wznowienia postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją określającą A.B.B. podatek dochodowy za 1992 r. - stwierdziła, iż ta decyzja ostateczna została wydana z naruszeniem prawa, lecz nie może ona zostać uchylona, gdyż upłynął okres 5 lat od daty jej doręczenia, a to oznacza, że decyzja ta prawnie obowiązuje /nie została wyeliminowana z obrotu prawnego/ i w efekcie wykazuje zaległość podatkową za 1992 r. na koncie podatników. Skoro zaległość istnieje, to organ podatkowy zobowiązany był z urzędu zaliczyć dokonaną wpłatę i nadpłatę na tę zaległość.

Nieuzasadnione jest natomiast dalsze oczekiwanie przez A.B. na powtórne wznowienie postępowania i wydanie kolejnej decyzji przez Urząd Skarbowy, bowiem nie istnieje taka instytucja prawa, a ponadto strona otrzymała w tym przedmiocie wyjaśnienia z Urzędu Skarbowego w piśmie z dnia [...], będącym odpowiedzią na skargę podatników z dnia [...].

Wyjaśniając przyczynę zmian wysokości kwot w kolejnych postanowieniach dotyczących zarachowania wpłat i nadpłat podatników na zaległość podatkową za 1992 r., organ odwoławczy wskazał, że postanowienia, zarówno te uchylone z dnia [...], jak i te będące przedmiotem niniejszego postępowania odwoławczego, dotyczą rozliczeń podatkowych A.B., natomiast postanowienia z dnia [...] o nr [...] i nr [...] dotyczą rozliczeń męża podatniczki. Nie są więc to postanowienia zaliczające na poczet zaległości podatkowej małżonków za 1992 r. tę samą wpłatę i nadpłatę, jak przyjmuje strona.

W postępowaniu odwoławczym przed Izbą Skarbową przymiot strony postępowania przyznano tylko A.B.. Również adresatem postanowienia była tylko A.B. i postanowienie to doręczone zostało wyłącznie A.B.

Skargę na powyższe postanowienie złożyli do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Szczecinie A.B.B.. Skarżący podnieśli, że podatek za 1992 r. był naliczony bezprawnie, gdyż tak właśnie ustalono po rozmowach rządowych polsko-duńskich. Skarżący podnieśli, że skoro Izba Skarbowa w postanowieniu potwierdza, że decyzja w sprawie podatku za 1992 r. została wydana z naruszeniem prawa, to jak taka decyzja może nadal obowiązywać i stanowić podstawę do zaliczania bieżących podatków. Ponadto, podatnicy wskazali, że zaliczona wpłata i nadpłata tylko w części obniża zaległość podatkową za 1992 r., a pozostała jeszcze kwota zaległości w wysokości [...] i odsetki od tej zaległości, czy zatem - pytają skarżący - do końca życia, przy każdej ewentualnej nadpłacie podatku Urząd Skarbowy "zagarnie nam tę nadpłatę", uzasadniając to tym, że znajduje się w obrocie prawnym bezprawnie wydana decyzja.

W odpowiedzi na skargę Izba Skarbowa wniosła o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie i podniosła, że stroną postępowania była A.B., nie zaś /również/ B.B.. Dodatkowo, pełnomocnik Dyrektora Izby Skarbowej na rozprawie w dniu 11 maja 2004 r. przed Wojewódzkim Sadem Administracyjnym w Szczecinie poinformował, że Izba Skarbowa decyzją z dnia [...]umorzyła podatnikom zaległość w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1992 r. w pozostałej kwocie w wysokości [...] oraz odsetki od tej kwoty.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, właściwy do rozpoznania skargi z mocy art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U.Nr 153, poz. 1271 ze zm./ zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona, bowiem zaskarżone postanowienie wydane zostało z naruszeniem przepisów postępowania, które to naruszenia stanowią podstawę do wznowienia postępowania oraz miały one istotny wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z treścią art. 133 Ordynacji podatkowej /w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2002 r./ stroną w postępowaniu podatkowym jest każdy, kto żąda czynności organu podatkowego, do kogo czynność organu podatkowego się odnosi lub czyjego interesu działanie organu podatkowego chociażby pośrednio dotyczy, natomiast zgodnie z treścią art. 134 § 1 Ordynacji podatkowej /w brzmieniu obowiązującym także do dnia 31 grudnia 2002 r./ stroną w postępowaniu podatkowym jest podatnik /.../.

Z tak ukształtowanego pojęcia strony postępowania podatkowego wynika, że adresatem decyzji /lub postanowienia/ rozstrzygającej o prawach lub obowiązkach mogą być podmioty, które mając legitymację procesową /art.133/, posiadają równocześnie legitymację materialnoprawną w rozumieniu art. 134. To legalne zdefiniowanie pojęcia podatnika w Ordynacji podatkowej dopełnione jest dalszymi konkretnymi obowiązkami i uprawnieniami, wynikającymi z mocy odrębnych ustaw podatkowych. Przepisem szczegółowo kształtującym uprawnienia małżonków jako podatników podatku dochodowego jest art. 6 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych /Dz. U. Nr 80, poz. 350 ze zm./. Przepis ten w ust. 2, w brzmieniu obowiązującym od 1992 r. dotychczas /doprecyzowanym zmianą wprowadzoną w 1993 r./, określa przedmiot postępowania podatkowego. Przedmiotem tym są prawa i obowiązki podatkowe małżonków - między którymi istnieje wspólność majątkowa - którzy złożyli wniosek wyrażony we wspólnym zeznaniu rocznym, o łączne opodatkowanie ich dochodów danego roku podatkowego. Z unormowań tych wynika, że prawa i obowiązki małżonków rozliczających łącznie swoje dochody danego roku podatkowego są wspólne. Wszelkie zatem działania organów podatkowych, następujące po dacie złożenia wspólnego zeznania podatkowego przez małżonków, mające za przedmiot lub wiążące się z tymi prawami i obowiązkami małżonków, dotyczą obojga małżonków jako podatników. A zatem, organy podatkowe podejmujące jakiekolwiek działania mające za przedmiot wspólne prawa i obowiązki małżonków, wynikające z faktu złożenia przez nich wspólnego zeznania podatkowego, zobowiązane są podejmować czynności lub prowadzić postępowanie w stosunku do każdego z tych małżonków i to niezależnie od tego, że małżonek może - na mocy odrębnych przepisów - reprezentować drugiego małżonka w tym postępowaniu.

Przechodząc na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że Izba Skarbowa, przeprowadziła postępowanie odwoławcze z wyraźnym wyłączeniem udziału w nim podatnika B.B. Nie wskazała go również w decyzji, jako adresata decyzji, i nie doręczyła mu jej. Tym samym postępowanie to nie objęło wszystkich podmiotów mających przymiot strony postępowania. Organ odwoławczy, odmawiając zatem przyznania B.B. w postępowaniu odwoławczym przymiotu strony postępowania w sprawie dotyczącej zaliczenia wpłaty i nadpłaty dokonanej przez małżonkę A.B. z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2000 r. na zaległość podatkową wynikającą z ich wspólnego zeznania podatkowego i późniejszych decyzji organów podatkowych, dotyczących rozliczenia roku podatkowego 1992, naruszył tym samym przepisy art. 133 i 134 Ordynacji podatkowej. Takie naruszenie prawa stanowi podstawę do wznowienia postępowania podatkowego na podstawie art. 240 § 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej z tej przyczyny, że strona nie z własnej winy nie brała udziału w postępowaniu.

Ponadto, przepis art. 121 Ordynacji podatkowej określa zasadę udzielania pomocy prawnej przez organy podatkowe stronom postępowania. Zgodnie z tą zasadą, organy podatkowe zobowiązane są do wyczerpującego udzielania stronom postępowania niezbędnych informacji i wyjaśnień o przepisach prawa podatkowego pozostających w związku z przedmiotem postępowania.

Organ odwoławczy - naruszając art. 121 Ordynacji podatkowej - ani nie odniósł się w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, ani też nie wyjaśnił skarżącym kwestii związanych z możliwością usunięcia skutków wydania zaskarżonych odwołaniem postanowień, w szczególności nie poinformował ich o możliwości dochodzenia przez nich odszkodowania na podstawie art. 260 § 2 pkt 2 Ordynacji podatkowej, wobec wcześniejszego wydania przez Izbę Skarbową decyzji z dnia [...] stwierdzającej, że na skutek okoliczności, o którym mowa jest w art. 243 § 2 Ordynacji podatkowej /upływ terminu/, nie można uchylić niezgodnych z prawem decyzji dotyczących ich podatku dochodowego za 1992r. To zaniechanie spowodowało, że A.B., jak również B.B., nie uzyskali żadnej informacji o przysługujących im uprawnieniach w tym postępowaniu, jak również w żadnym z postępowań wcześniej toczących się, a związanych z tym obowiązkiem podatkowym skarżących, w tym również w postępowaniu skargowym zainicjowanym pismem skarżących z dnia [...] i zakończonym pismem Pierwszego Urzędu Skarbowego z dnia [...] o nr [...]. Tak więc, Izba Skarbowa- wbrew ciążącemu na niej obowiązkowi - nie poinformowania podatników o przepisach prawa podatkowego pozostających w związku z przedmiotem postępowania odwoławczego, co wskazuje także na taki sposób prowadzenia postępowania przez organ podatkowy, który nie wzbudza zaufania podatników do organów podatkowych /art. 121 Ordynacji podatkowej/. Również późniejsze wydanie przez Izbę Skarbową decyzji z dnia [...] o nr [...]umarzającej podatnikom pozostałą jeszcze zaległość podatkową z tytułu podatku dochodowego za 1992 r. w kwocie [...] wraz z odsetkami za zwłokę, także nie eliminuje skutków zaliczenia wpłaty i nadpłaty wynikającej z zeznań podatkowych A.B. za rok podatkowy 2000 przez Pierwszy Urząd Skarbowy zaskarżonymi zażaleniem podatników postanowieniami z dnia [...].

W tej sytuacji zachodzi konieczność ponownego przeprowadzenia przez organ odwoławczy postępowania, w którym podatnik B.B. uzyska status strony postępowania podatkowego, a organ odwoławczy w sposób wyczerpujący poinformuje podatników o sposobie usunięcia niekorzystnych dla nich skutków zaliczenia wskazanej wyżej wpłaty i nadpłaty na zaległość podatkową za 1992 r. W szczególności, organ odwoławczy pouczy podatników o trybie dochodzenia odszkodowania określonym w art. 261 Ordynacji podatkowej i 3-letnim terminie przedawnienia tego roszczenia.

Uwzględniając wskazane wyżej przyczyny, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz.1270/, orzekł o uchyleniu zaskarżonego postanowienia. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200, a o niewykonalności postanowienia na podstawie art. 152 tej ustawy.