Postanowienie WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 240/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2015-04-28 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6309 Inne o symbolu podstawowym 630
6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Urszula Wiśniewska po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w T. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodu osobowego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy


UZASADNIENIE

W dniu 19 marca 2015r. do tut. Sądu wpłynął na urzędowym formularzu wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z córką. Oświadczył, że nie posiada oszczędności, papierów wartościowych, przedmiotów wartościowych, nieruchomości oraz nie uzyskuje dochodu. Wskazał, że prowadzona działalność gospodarcza od 2012r. przynosi stratę. Wraz z wnioskiem skarżący przedłożył m.in. PIT-36 za lata 2012-2013, dokumenty księgowe, orzeczenie o niepełnosprawności córki oraz pismo

z dnia 19 marca 2015r. stanowiące uzupełnienie wniosku.

Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 9 kwietnia 2015r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Pismem z dnia 16 kwietnia 2015r. skarżący – reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika z wyboru – wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia. W uzasadnieniu podał, że zaskarżone orzeczenie jest niezgodne

z prawem i przytoczył wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia

17 października 2006r., sygn. akt II OZ 1028/06. Stwierdził, że z przedłożonych przez niego dokumentów oraz oświadczeń jednoznacznie wynika, że nie jest on w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania siebie

i rodziny.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - dalej jako "p.p.s.a."

w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Pismem z dnia 16 kwietnia 2015r. strona wniosła sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 9 kwietnia 2015r., który nie został odrzucony przez Sąd, a zatem powyższe postanowienie utraciło moc.

W świetle art. 199 p.p.s.a., zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy. Na podstawie art. 245 § 1 i 3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane

w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się

w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Jej wyjątkowy charakter powoduje, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom, których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005r., sygn. akt I GZ 107/05 – dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl), a zatem np. osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku.

Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny, a przez to powinno sprowadzać się do przypadków,

w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych, zwolnienie od ich ponoszenia stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego

z art. 84 Konstytucji RP (postanowienie NSA z dnia 19 października 2007r., II FZ 498/07 – dostępne j.w.). Ubiegający się o taką pomoc wnioskodawca powinien

w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa (por. postanowienie SN z dnia 24 września 1984 r. o sygn. akt II CZ 104/84, Lex nr 8623).

Należy również zauważyć, że wykładnia określenia "gdy wykaże" użytego w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oznacza, iż to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2009r., sygn. akt I OZ 713/09 – dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl.). W związku z powyższym, rozstrzygnięcie Sądu w kwestii przyznania bądź odmowy przyznania prawa pomocy zależy od tego, co zostanie przez stronę wykazane w trakcie postępowania.

Dopełnieniem powyższych przepisów jest art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Ponadto, zgodnie z art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

W złożonym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF) skarżący podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z 5-letnią córką, która jest niepełnosprawna i wymaga całodobowej opieki, leczenia i rehabilitacji. Oświadczył, że nie posiada oszczędności, papierów wartościowych, przedmiotów wartościowych, nieruchomości oraz nie uzyskuje dochodu. Wskazał, że prowadzona działalność gospodarcza od 2012r. przynosi stratę. Wraz z wnioskiem skarżący przedłożył: PIT-36 za lata 2012-2013 z których wynika, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za powyższe okresy wykazał stratę w kwotach 50.745,50 zł (przychód 1.569.692,29 zł) oraz 57.892,48 zł (przychód 643.626,89 zł); dołączył także orzeczenie

o niepełnosprawności córki. Ponadto skarżący przedłożył: podatkową księgę przychodów i rozchodów za okres od czerwca do listopada 2014r.; zbiorcze podsumowanie księgi przychodów i rozchodów za 2014r., z którego wynika, że w okresie tym poniósł stratę w kwocie 25.705,93 zł (przychód 413.939,61 zł) i deklaracje VAT-7K za 2 i 3 kwartał 2014r. Natomiast w piśmie z dnia 19 marca 2015r. skarżący oświadczył, że nie posiada rachunków bankowych, oszczędności, nie otrzymuje wynagrodzeń, emerytury, renty, honorariów i innych należności oraz świadczeń. Ponosi miesięczne wydatki związane z utrzymaniem w wysokości ok. 1.000 zł. Zamieszkuje na zasadzie użyczenia w lokalu, którego najemcą jest jego matka. Korzysta z pomocy finansowej matki w kwocie 1.000 zł miesięcznie. Nie pozostaje w związku małżeńskim. W okresie 3 miesięcy poprzedzających złożenie wniosku skarżący nie uzyskał świadczeń z pomocy społecznej. Posiada samochód Mercedes Benz rok produkcji 1993 o wartości ok. 5.000 zł. Przeciwko skarżącemu prowadzona jest egzekucja przez Trzeci Urząd Skarbowy w B. oraz Izbę Celną w T.

W złożonym sprzeciwie powołał się na brak dochodów, konieczność opieki nad niepełnosprawną córką oraz stratę wykazywaną w prowadzonej działalności gospodarczej.

Oceniając przedstawione przez stronę informacje - w kontekście przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. sytuacji gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - uznać należy, że skarżący nie uprawdopodobnił, iż jego sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie wniosku.

Skarżący prowadzi działalność gospodarczą, która wprawdzie przynosi stratę (odpowiednio za lata 2012-2014 w wysokości: 50.745,50 zł, 57.892.48 zł, 25.705,93 zł), jednakże przychody kształtowały się na stosunkowo wysokim poziomie, tj. w 2012r. – 1.569.692,29 zł, w 2013r. – 643.626,89 zł, a 2014r. – 413.939,61 zł.

W tym kontekście zauważyć należy, że o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą (por. postanowienie NSA z dnia 17 października 2011r., sygn. akt II FZ 542/11, LEX 987763). Fakt ponoszenia kosztów działalności gospodarczej jest związany z istotą aktywności gospodarczej nastawionej na zysk, nie ma zatem podstaw do przerzucania konieczności ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa tylko z tego powodu, że koszty działalności są wysokie. Zauważyć bowiem należy, że koszty uzyskania przychodu powiększane są np. o odpisy amortyzacyjne, co z kolei powoduje niższy dochód podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym. Nie oznacza to jednak, że środki finansowe z działalności gospodarczej są równe temu dochodowi. Oczywiście działalność gospodarcza może przynosić niskie dochody czy nawet stratę podatkową, co jednak nie jest równoznaczne z brakiem uzyskiwania w ogóle realnego dochodu – środków finansowych. Wykazywanie przy dużych obrotach równocześnie wysokich kosztów uzyskania przychodów nie przesądza jeszcze, że podatnik nie dysponuje żadnymi środkami pieniężnymi. Odróżnić należy dochód podatkowy, od faktycznego dochodu osiąganego z działalności gospodarczej będącego w dyspozycji podatnika. Zatem sam fakt wykazania straty, będącej wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie może przesądzać o wyniku rozstrzygnięcia dotyczącego przyznania prawa pomocy. Strata, mająca znaczenie dla rozliczeń podatkowych, nie oznacza bowiem realnego braku środków finansowych (por. postanowienia: NSA

z dnia 9 marca 2011r., sygn. akt II FZ 43/11; NSA z dnia 4 listopada 2014r, sygn. akt II GZ 735/14; NSA z dnia 17 grudnia 2014r, sygn. akt II GZ 860/14 – dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Podnieść również należy, że obowiązkiem strony jest partycypowanie

w kosztach postępowania. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe, tak jak to ma miejsce

w niniejszej sprawie, w związku z prowadzoną przez siebie profesjonalną działalnością gospodarczą. Skarżący, składając skargę, powinien więc liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne czy pieniężne zobowiązania umowne (por. postanowienie NSA z dnia 04 sierpnia 2014r., sygn. akt I FZ 252/14; WSA w Opolu z dnia 16 stycznia 2015r., sygn. akt I SA/Op 807/14; WSA w Gliwicach z dnia 3 lutego 2014r., sygn. akt

I SA/Gl 1417/13 – dostępne j.w.). Jak wynika z ugruntowanego orzecznictwa podmiot, który nie wykazał, że utracił płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinien partycypować

w kosztach postępowania sądowego. Wydatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty sądowe. Brak jest podstaw do uznania, że istnieją przesłanki przemawiające za obciążeniem Skarbu Państwa kosztami prowadzonego przez skarżącego postępowania sądowoadministracyjnego.

W ocenie Sądu, bez znaczenia dla oceny możliwości płatniczych skarżącego pozostawało prowadzenie postępowań egzekucyjnych przez Urząd Skarbowy oraz Izbę Celną względem skarżącego, szczególnie w sytuacji, gdy nadal kontynuuje on prowadzenie działalności gospodarczej (por. postanowienie NSA z dnia 10 grudnia 2014r, sygn. akt II FZ 1589/14 – dostępne j.w.). Dodać należy, że także wielość toczących się postępowań nie może przemawiać za przyznaniem pomocy (por. postanowienie WSA w Łodzi z 11 października 2012r. sygn. akt I SA/Łd 1464/11 – dostępne j.w.)

Zdaniem Sądu, przedstawione przez skarżącego oświadczenie dotyczące jego sytuacji finansowej, jest nierzetelne. We wniosku o przyznania prawa pomocy, na formularzu PPF, skarżący rubryki dotyczące posiadanego majątku wypełnił wpisując "nie mam" (pkt 7.1, 7.2, 7.2.1, 7.2.2), a rubryki dotyczące uzyskiwanego dochodu przekreślił (pkt 10). Wypełniając rubrykę dotyczącą stanu rodzinnego – osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym wpisał tylko 5-letnią córkę. Natomiast w piśmie z dnia 19 marca 2015r. skarżący podał, że zamieszkuje u matki, która go utrzymuje przekazując miesięcznie kwotę 1.000 zł i pokrywając czynsz za mieszkanie. Nie przedstawił przy tym jej dochodów.

Sąd nie dał wiary oświadczeniu skarżącego, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z córką. W formularzu wniosku PPF skarżący podał bowiem adres zamieszkania B., ul. N. [...]. Ten sam adres figuruje w przedłożonych zeznaniach podatkowych, podatkowej księdze przychodów i rozchodów oraz piśmie skarżącego z dnia 19 marca 2015r. Natomiast z oświadczenia o niepełnosprawności córki, jak i zaświadczenia lekarskiego wynika, że zamieszkuje ona pod adresem B., B. K. [...]. Skarżący nie wyjaśnił nigdzie rozbieżności

w adresach zamieszkania, co ma istotne znaczenie w kontekście oświadczenia, że prowadzi z córką wspólne gospodarstwo domowe. Ponadto, jak wynika ze złożonego oświadczenia o niepełnosprawności córka skarżącego wymaga całkowitej opieki

i pomocy w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych. Skarżący jednakże nigdzie nie wskazuje na niewątpliwe koszty związane z utrzymaniem chorego dziecka, ani nie przedkłada na to żadnych dowodów w tym związanych ze sprawowaniem opieki

w czasie prowadzenia przez niego działalności gospodarczej. Powstały zatem wątpliwości, co do tego z kim skarżący faktycznie prowadzi wspólne gospodarstwo domowe.

Reasumując z przedłożonych przez skarżącego wniosków i złożonych oświadczeń wynika, że niczego nie posiada i nic nie ma. Mieszka u matki, która wspomaga go finansowo w kwocie 1.000 zł miesięcznie. Wyjaśnienia te trudno uznać za wiarygodne, zwłaszcza w kontekście stosunkowo wysokich obrotów firmy skarżącego oraz faktu, że nie korzysta z instytucji pomocy społecznej. Skarżący twierdząc, że nie posiada żadnego źródła dochodu, pokrywa straty nadal działającej firmy. W ocenie Sądu zatem, strona celowo akcentuje swoje ubóstwo, aby uchylić się od uiszczenia kosztów sądowych.

Wskazać należy, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek rzetelnego współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego

i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź składanie niepełnych lub sprzecznych oświadczeń musi mieć wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia NSA: z dnia 12 kwietnia 2011r., sygn. akt II GZ 165/11; z dnia 13 stycznia 2011r., sygn. akt I GZ 455/10 – dostępne j.w.). Tak więc w sytuacji, gdy strona uchyla się od przedstawienia rzetelnych informacji, w sposób wybiórczy bądź ze sobą sprzeczny przedstawia okoliczności związane z sytuacją materialną i rodzinną, akcentując przy tym te z nich, które mogłyby świadczyć o jej wyjątkowo trudnej sytuacji, to powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie miał podstaw do przyznania jej prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 16 grudnia 2010r., sygn. akt II FZ 607/10, LEX nr 742666).

Podkreślić również należy, że strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. W przypadku,

gdy zachodzą poważne wątpliwości, co do wiarygodności złożonych przez stronę oświadczeń, to wnioskującemu powinno zależeć na ich obaleniu. Sąd nie jest zaś zobowiązany do prowadzenia postępowania mającego na celu ustalenie sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej skarżącego, gdy dane umożliwiające ocenę tego stanu nie są pełne, mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. Skarżący nie wykazał również na etapie sprzeciwu inicjatywy w przedstawieniu nowych, dodatkowych dokumentów świadczących o zasadności złożonego wniosku.

Z tych powodów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sąd orzekł jak

w sentencji postanowienia.