Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 639/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2023-01-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32
journal: Dz.U. 2022 poz 1009
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Jarosław Szaro, Sędzia WSA Małgorzata Niedobylska, Sędzia WSA Piotr Popek /spr./, Protokolant sekr. sąd. Sabina Długosz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi D.Z. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 19 sierpnia 2022 r., nr UP-669/2022 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne wynikających z decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania R.Z. 1) oddala skargę, 2) przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wynagrodzenie radcy prawnemu B.T. w kwocie 590,40 (pięćset dziewięćdziesiąt 40/100) złotych, w tym podatek od towarów i usług w kwocie 110,40 (sto dziesięć 40/100) złotych, za pomoc prawną udzieloną z urzędu.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi D.Z. (dalej: zobowiązana/skarżąca) jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: organ/ZUS) z dnia 19 sierpnia 2022 r. nr UP-669/2022, utrzymująca w mocy decyzję własną z dnia [...] czerwca 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne wynikających z decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania R.Z.

Z uzasadnienia decyzji i akt administracyjnych wynika, że wnioskiem z dnia 25 marca 2020 r. skarżąca zwróciła się do ZUS o umorzenie należności za zobowiązania zmarłego męża R.Z.

W uzasadnieniu wniosku podniosła, że jej obecne wynagrodzenie w kwocie 2370 zł netto nie pozwala jej na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych i spłatę długu wobec ZUS. Wskazała, że mieszka w starszej nieruchomości wymagającej remontu. Oznajmiła, że na bieżąco opłaca rachunki za prąd, gaz, ogrzewanie, podatek od nieruchomości, gaz, ścieki. Do pracy dojeżdża środkami komunikacji publicznej. Co miesiąc 100 zł przeznacza na lekarstwa.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym podała, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, jest współwłaścicielką domu o powierzchni 60 m2. Ponosi opłaty eksploatacyjne w kwocie 1500 zł.

W odpowiedzi na pismo ZUS z dnia 15 kwietnia 2022 r. informujące o konieczności przedłożenia dokumentacji przedstawiającej sytuację materialną skarżąca przedłożyła zaświadczenie o zatrudnieniu i wysokości wynagrodzenia, rachunek za gaz, potwierdzenie opłaty abonamentu Cyfrowego Polsatu, potwierdzenie uiszczenia opłaty śmieciowej, kserokopię biletu, paragon potwierdzający zakup drewna oraz rachunek za energię elektryczną wystawiony na nazwisko O.J. Wskazała, że opłaca ½ rachunku za energię.

Decyzją z dnia 21 czerwca 2022 r. nr 1186/2022 r. ZUS, działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1009; dalej: u.s.u.s.) odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek wynikających z decyzji nr [...] z [...] kwietnia 2011 r. o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania R.Z. w łącznej kwocie [...] zł, w tym na:

a) ubezpieczenia społeczne - za okres: 05.2006 - 02.2011 w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu:

składek-[...] zł,

odsetek liczonych na 25 marca 2022 r. - [...] zł,

kosztów upomnienia - [...] zł,

b) ubezpieczenie zdrowotne - za okres: 05.2006 - 02.2011 w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu:

składek - [...] zł

odsetek liczonych na 25 marca 2022 r. - [...] zł,

kosztów upomnienia - [...] zł,

c) Fundusz Pracy - za okres: 05.2006 - 02.2011 w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu:

składek - [...] zł,

odsetek liczonych na 25 marca 2022 r. - [...] zł,

kosztów upomnienia - [...] zł.

W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia organ stwierdził, że nie wystąpiła żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s.. Ponadto, zdaniem organu, skarżąca nie wykazała, aby ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązała się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, ani żeby powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń, czy wreszcie aby stan zdrowotny lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły ją możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Z tych względów organ uznał, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku, zarówno jeżeli chodzi o przesłanki umorzenia wskazane w art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s., jak i w przypadkach wskazanych w przepisach rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365; dalej: rozporządzenie).

W dniu 7 lipca do ZUS wpłynął wniosek skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W piśmie z dnia 11 sierpnia 2022 r., stanowiącym uzupełnienie wniosku skarżąca oświadczyła, że stan jej zdrowia (związany z chorobą tarczycy) wymaga stałych wydatków na leczenie. Podniosła, że pracuje na stanowisku pokojowej od poniedziałku do piątku oraz raz w miesiącu w sobotę lub niedzielę. Z tytułu zatrudnienia - umowy o pracę otrzymuje najniższe wynagrodzenie. Ze względu na konieczność sprawowania opieki nad 90-letnią matką, jak również z uwagi na swój stan zdrowia nie ma możliwości podjęcia dodatkowego zatrudnienia. Wskazała, że w związku z doprowadzeniem kanalizacji będzie zmuszona ponosić dodatkowe, stałe koszty za ścieki. Powyższe opłaty będą stałym dodatkowym obciążeniem jej budżetu.

Zobowiązana oświadczyła, że nie korzysta z pomocy społecznej, gdyż w świetle przepisów ustawy o pomocy społecznej nie spełnia ustawowych kryteriów dochodowych związanych z uzyskaniem świadczeń z pomocy społecznej dla osoby prowadzącej jednoosobowe gospodarstwo domowe. Podniosła, że obecnie przeznacza na opłaty eksploatacyjne około 1500 zł, jednakże z uwagi na bardzo wysoką inflację opłaty te zapewne będą wzrastać. Z kwoty, jaka jej pozostaje, musi zabezpieczyć środki na leczenie, wyżywienie i zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Podała, ze nie zostaje jej już nawet 800 zł. Do tego musi uwzględnić miesięczne koszty przejazdu do pracy w kwocie ok. 160 zł.

Podkreśliła nadto, że jej sytuacja finansowa jest bardzo trudna, nie ma charakteru przejściowego tylko stały, co nie pozwala jej na spłatę pełnej kwoty zadłużenia wobec ZUS w dalszej perspektywie. Wniosła o rozważenie możliwości częściowego umorzenia zobowiązań wobec ZUS.

ZUS, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia 19 sierpnia 2022 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie z dnia [...] czerwca 2022 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek wynikających z decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania zmarłego męża.

Organ dokonał analizy zebranego materiału dowodowego, w tym oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym, z którego wynika, że skarżąca jest wdową, prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, posiada stały dochód z tytułu umowy o pracę na czas nieokreślony, nie korzysta z pomocy społecznej, ani z innych form pomocy, jest współwłaścicielem domu.

Wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 2 z zastrzeżeniem art. 30 u.s.u.s. należności z tytułu składek (w tym składki, odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Następnie organ wymienił przypadki wystąpienia całkowitej nieściągalności określone art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. i wyjaśnił z jakich powodów nie można uznać, że wystąpił w stosunku do zobowiązanej którykolwiek z tych przypadków. W szczególności wskazał, że przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi dlatego, że Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nie można też stwierdzić, że zachodzi przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., gdyż nie można stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ przymusowe dochodzenie należności prowadzi uprawniony w tym zakresie organ egzekucyjny i od lutego 2022 r. do czerwca 2022 r. wyegzekwowano łącznie [...] zł.

W ocenie organu nie zostały również spełnione przesłanki umorzenia określone w rozporządzeniu w zw. z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Jego zdaniem zgromadzone w sprawie dowody nie wskazują na to, że zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych, lecz było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek na ubezpieczenia społeczne w czasie prowadzonej przez męża skarżącej działalności gospodarczej.

Organ podkreślił, że umorzenie należności jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie trudnych, gdy ze względu na stan zdrowia, inne względy społeczne i brak dochodów, nie jest możliwe wywiązywanie się z zobowiązań wobec ZUS. W jego ocenie ograniczone możliwości płatnicze zobowiązanej, podnoszone jako jeden z głównych argumentów wniosku o umorzenie, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia zaległości, jako, że obiektywnie brak jest podstaw do stwierdzenia aby aktualna sytuacja miała charakter trwały.

ZUS podkreślił, że w procesie rozpoznania sprawy wziął pod uwagę element interesu społecznego wyrażony w postaci zasady równości i powszechności w wypełnianiu obowiązków płatnika, który nie pozwala dowolnie preferować interesu jednych płatników kosztem innych.

Reasumując, organ uznał, że nie znalazł podstaw do uchylenia własnej decyzji z dnia [...] czerwca 2022 r. i decyzją z dnia 19 sierpnia 2022 r. utrzymał ją w mocy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję skarżąca zarzuciła naruszenie:

- § 3 ust. 1 rozporządzenia poprzez brak jego zastosowania w odniesieniu do jej sytuacji życiowej i majątkowej,

- naruszenie przepisów art. 7 ustawy z dnia14 czerwca 1960 r. Kodeks postepowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 1009 ze zm., dalej: k.p.a.), art. 77 k.p.a, art. 89 k.p.a. poprzez brak rozpoznania wniosku o częściowe umorzenie zobowiązań wobec ZUS zawartego w piśmie skarżącej z dnia 11 sierpnia 2022 r.

W oparciu o powyższe zarzuty wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania przez ZUS lub rozpatrzenie skargi w zakresie wniosku o umorzenie zobowiązań wobec ZUS w całości lub w części.

Podkreśliła, że jej sytuacja życiowa, zdrowotna i finansowa nie pozwala w sposób stały na spłatę w całości zobowiązań wobec ZUS w dalszej perspektywie bez negatywnych konsekwencji finansowych dla budżetu domowego, by móc przynajmniej żyć na poziomie minimum socjalnego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty, które legły u podstaw wydania zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast w myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej: P.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi.

Skarga jest niezasadna, ponieważ Sąd nie dopatrzył się po stronie orzekającego organu naruszenia prawa uzasadniającego wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. W ocenie Sądu, wbrew twierdzeniom skarżącej, stan faktyczny sprawy został wyjaśniony należycie, zebrano w sposób wyczerpujący i rozpatrzono cały materiał dowodowy, a po dokonaniu jego oceny prawidłowo uznano, że nie występują w sprawie przesłanki uzasadniające umorzenie odsetek od zaległych składek.

Podstawę materialną zaskarżonej decyzji, jak również decyzji ją poprzedzającej, stanowiły przepisy art. 28 ust. 2 i 3a u.s.u.s., przewidujące możliwość umarzania należności z tytułu składek (w tym odsetek) w sytuacji ich całkowitej nieściągalności, a także możliwość umarzania należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, w sytuacjach, o których mowa w § 3 rozporządzenia.

Niewątpliwie nie wystąpiła w analizowanej sprawie żadna z przesłanek wymienionych w art.28 ust.3 u.s.u.s. stanowiąca o całkowitej nieściągalności, już choćby z tego względu, że skarżąca posiada majątek, jak również uzyskuje stałe dochody i prowadzona jest skuteczna egzekucja przedmiotowych zobowiązań. Te okoliczności nie były zresztą kwestionowane przez skarżącą.

Zgodnie natomiast z powołanym rozporządzeniem, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającej opłacenie należności.

Treść tego przepisu wskazuje, po pierwsze, że to na zobowiązanym spoczywa ciężar wykazania przesłanek umorzenia, a po drugie, że nie jest wystarczające samo powołanie się przez zobowiązanego na trudności w spłacie należności, wynikające z opisanych w przepisie przesłanek - konieczne jest bowiem wykazanie, że ze względu na stan majątkowy czy też sytuację rodzinną lub zdrowotną, zobowiązany nie jest w stanie uiścić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego bądź członka jego rodziny.

W każdym przypadku organ zobligowany jest do wnikliwej oceny stanu faktycznego z perspektywy określonych w przepisach przesłanek. Ocena taka, przeprowadzona z uwzględnieniem wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych, powinna znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji. Treść zawarta w uzasadnieniu decyzji ma bowiem zasadnicze znaczenie przy ocenie jej prawidłowości, realizowanej w administracyjnym toku instancji, a następnie w ramach kontroli sądowej.

Kontrolując wydane w danej sprawie decyzje Sąd ocenia sposób przeprowadzenia postępowania w sprawie, w szczególności, czy organ w sposób wyczerpujący zgromadził i rozpatrzył materiał dowodowy, z akcentem na tę drugą powinność z uwagi na sygnalizowany wyżej rozkład ciężaru dowodu. Bada zatem w szczególności czy organ uwzględnił wszystkie okoliczności danej sprawy, umożliwił stronie czynny udział w postępowaniu a końcowo, czy uzasadnił należycie wydane w sprawie rozstrzygnięcie. Do przestrzegania tych zasad prowadzenia postępowania administracyjnego, organ administracji publicznej jest zobowiązany na mocy art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.

W ocenie Sądu zasadnie w następstwie niewadliwego postępowania, z punktu widzenia wymienionych wyżej zasad, organ uznał, że przesłanki umorzenia na podstawie przepisów u.s.u.s. jak również podstawie przepisów rozporządzenia nie zostały spełnione.

W kontekście konstrukcji wskazanej ulgi, której stosowanie zostało ograniczone do sytuacji wyjątkowych, szczególnie uzasadnionych, podkreślenia wymaga przede wszystkim, że skarżąca posiada stałe źródło dochodu z umowy o pracę na czas nieokreślony w kwocie 2434,24 zł netto. Dodatkowo, jeśli chodzi o sytuację materialną skarżącej, to jest ona poza tym współwłaścicielką domu oraz nieruchomości gruntowej o powierzchni 0,42 ha, do których to składników majątkowych może być skierowana egzekucja, lub potencjalnie mogą być źródłem dochodu. Fakt świadczenia stałej, zarobkowej pracy dowodzi, że w jej stanie zdrowia nie ma przeciwskazań do pracy, co ewentualnie stanowiłoby podstawę do rozważania stanu zdrowia skarżące jako przesłanki uzasadniającej umorzenie zaległości. Bezpodstawny jest zatem zarzut skargi, że organ przy podejmowaniu decyzji negatywnej nie wziął pod uwagę stanu zdrowia skarżącej. Godzi się przy tym zauważyć, że skarżąca powołując się ogólnie na problemy z tarczycą, nie wykazuje (nie dokumentuje) zarazem, aby ta dość powszechna przypadłość u kobiet, niewątpliwie dolegliwa, wiązała się z poważnymi zaburzeniami tego gruczołu w sposób istotnie wpływając na funkcjonowanie całego organizmu.

Podkreślenia raz jeszcze wymaga, że ulga w postaci umorzenia jest zastrzeżona dla sytuacji szczególnie wyjątkowych, aby nie rzec nadzwyczajnych, gdy np. ze względu na wiek, stan zdrowia i inne względy społeczne, wywiązanie się z zobowiązań wobec ZUS jest realnie niemożliwe lub wiązało się ze skutkami nie do pogodzenia z zasadami współżycia społecznego. Omawiana instytucja służy wsparciu obywateli w zupełnie wyjątkowych okolicznościach związanych ze skrajną biedą, nieprzewidzianymi wypadkami losowymi, chorobą czy innymi niemożliwymi do przewidzenia zdarzeniami, tj. w sytuacjach, gdy status materialny zobowiązanych nie rokuje pozytywnie w kontekście spłaty ciążącego na nich zobowiązania, bądź też, gdy ewentualna próba ściągnięcia należności mogłaby w sposób negatywny odbić się na sytuacji osobistej zobowiązanych czy ich rodzin.

Zdaniem Sądu ograniczone możliwości płatnicze skarżącej, podnoszone jako jeden z głównych argumentów skargi, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia należności wobec ZUS. Przesłanki umorzenia wynikające z u.s.u.s. jak również z rozporządzenia nie odnoszą się do subiektywnego odczucia wnioskodawcy o dolegliwości z powodu konieczności uregulowania zobowiązań, lecz oznaczają obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Należy zgodzić się z organem, że w przedmiotowej sprawie tego rodzaju sytuacja nie została wykazana, a jak już zostało nadmienione, ciężar udowodnienia faktów, na które powołuje się strona, spoczywa na niej, skoro z tych faktów wywodzi skutki prawne.

Jeśli zatem nie istnieją szczególne przesłanki natychmiastowego umorzenia zaległości, tj. osobie zobowiązanej nie grozi niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych, niemożność odbudowania majątku po klęsce żywiołowej, czy też konieczność sprawowania opieki nad chorym członkiem trudno dopatrywać się przesłanek do umorzenia należności, a tym samym, aby naruszone zostały wskazane w skardze przepisy prawa materialnego.

W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie nie doszło do naruszenia wskazanych w skardze przepisów prawa procesowego. Organ orzekający wziął pod uwagę podnoszone przez skarżącą okoliczności aktualne na dzień orzekania i dokonał ich oceny, co znalazło swoje odzwierciedlenie w materiale dowodowym sprawy, jak też w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Trudno się nie zgodzić z organem, że przyjmując nawet, że skarżąca opiekuje się zamieszkałą wspólnie z nią matką, ale też te starania te, jak widać, nie umożliwiają jej wykonywanie pracy zarobkowej. Poza tym celnie organ argumentuje, że matka skarżącej posiadając niewątpliwie zaopatrzenie emerytalne przyczyniać się może do utrzymania domu. Wykazywany przez samą skarżącą budżet prowadzonego przez nią gospodarstwa domowego jak podkreślił organ utrzymuje się ponad minimum socjalnym organ a skarżąca nie korzysta z żadnych form wsparcia społecznego przewidzianego dla osób znajdujących się w ubóstwie. Przytaczane czy to we wniosku czy też w skardze okoliczności nie zostały pominięte przez organ orzekający, jednakże zostały one ocenione jako nie dające wystarczających podstaw do zastosowania instytucji umorzenia zaległości i z tym stanowiskiem należy się zgodzić.

Niezależnie od powyższych rozważań wskazać również należy, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że nawet zaistnienie przewidzianych w przepisach przesłanek nie zobowiązuje organu do zastosowania wnioskowanej ulgi, bowiem wybór sposobu załatwienia wniosku został pozostawiony woli organu. W sytuacji zaś gdy organ dostrzega możliwości zaspokojenia swoich roszczeń, nawet w dłuższej perspektywie, to trudno uznać za racjonalne decydowanie się na definitywną rezygnację z pozyskania należnych środków dla wspólnego systemu, co oznaczałoby w istocie zastosowanie najdalej idącej ulgi. Podkreślić należy, że w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji organ wskazał skarżącej choćby na możliwość wnioskowania o rozłożenie zaległości na raty, których wysokość organ ustala adekwatnie do aktualnych możliwości płatniczych wnioskodawcy.

Sąd zauważa, że co prawda organ nie odniósł się bezpośrednio do kwestii częściowego umorzenia należności, którą skarżąca podnosiła we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, ale nie można uznać, aby owo uchybienie miało taką doniosłość procesową, by miało wpływ na treść rozstrzygnięcia. Wskazać bowiem należy, że we wniosku inicjującym postępowanie z dnia 25 marca 2022 r. (data wpływu do organu 25 marca 2022 r.) złożonym na odpowiednim formularzu, wskazano, że wniosek dotyczy umorzenia zaległości w całości, co zostało wyrażone poprzez zakreślenie odpowiedniego pola wyboru (tzw. checkboxu). Wybór wniosku o częściowe umorzenie zaległości wymagałby sprecyzowania jakich konkretnie zaległości, za jaki okres i z jakiego tytułu wnioskodawca domaga się umorzenia, tak aby możliwe było ustosunkowanie się organu do żądania strony, a jak wskazuje treść owego pisma, stosowne rubryki nie zostały wypełnione i nie zawarto w tym kierunku żadnych uwag w pisemnym uzasadnieniu wniosku. Zakres przedmiotowy wniosku został więc wyraźnie zakreślony przez skarżącą i w takim zakresie organ przeprowadził postępowanie oraz wypowiedział się w decyzji co do zgłoszonego żądania. Na marginesie wypada zauważyć, że nic nie stoi na przeszkodzie, żeby skarżąca wystąpiła z kolejnym wnioskiem, obejmującym inne żądanie (udzielenie innej ulgi), aniżeli wyznaczające ramy rozpoznania w niniejszej sprawie, czy nawet złożyła nowy wniosek o umorzenie zaległości w całości, o ile oczywiście w międzyczasie nastąpiła istotna zmiana okoliczności faktycznych.

Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, dlatego na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

Co do rozstrzygnięcia zawartego w pkt 2 sentencji wyroku to zważyć należy, że z art. 250 § 1 P.p.s.a. wynika, że wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Szczegółowe zasady ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, udzielanej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu, reguluje rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2019 r. poz. 68). W myśl § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c) w/w rozporządzenia opłaty w postępowaniu przed sądami administracyjnymi w pierwszej instancji wynoszą 240 zł. Wskazać jednak należy na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 20 grudnia 2022 r. sygn. akt SK 78/21, w którym Trybunał orzekł o niezgodności z Konstytucją przepisów § 17 ust. 1 pkt 2 oraz § 17 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (j.t. Dz. U. z 2019r. poz. 18) przez to, że wskazane w nich stawki dla adwokatów ustanowionych obrońcami z urzędu są niższe od stawek w tych samych sprawach dla adwokatów ustanowionych obrońcami z wyboru. Sąd dostrzega, że wzmiankowane orzeczenie Trybunału zapadło na kanwie pełnomocnika (tu: obrońcy) z urzędu – adwokata, ustanowionego w postępowaniu karnym, ale też rozważaniom sądu konstytucyjnego przydać należy wymiar uniwersalny. W ocenie Sądu te same zastrzeżenia konstytucyjne należy odnieść do wzmiankowanych wyżej przepisów prawa regulujących opłaty należne radcom prawnym, także w postępowaniu sądowoadministracyjnym, którzy na zlecenie Sądu świadczą stronie pomoc prawną z urzędu, a więc znajdującym się w analogicznej sytuacji jak członkowie siostrzanej korporacji, czyli adwokaci. Dlatego też Sąd w niniejszej sprawie uznał za stosowne ustalenie należnego wynagrodzenia dla ustanowionego w sprawie pełnomocnika z urzędu skarżącej - radcy prawnego, w oparciu o stawkę przewidzianą w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265, z późn. zm.) adekwatną do rodzaju niniejszego postępowania, w tym wypadku określoną w § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c (w innej sprawie – 480 zł) z uwzględnieniem zasady ubruttowienia opłaty przysługującej pełnomocnikowi z urzędu.