Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 1151/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-04-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
6560
Hasła tematyczne: Interpretacje podatkowe
Podatek dochodowy od osób fizycznych
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art., 17 ust. 1 pkt 10, art. 23 ust. 1 pkt 38, art. 22 ust. 1 pkt 2, art. 30b
journal: Dz.U. 2012 poz 361
law: Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - tekst jednolity
article: art. 184
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Małgorzata Wolf- Kalamala, Sędzia NSA Jan Grzęda, Sędzia WSA (del.) Mirosław Surma (sprawozdawca), Protokolant Anna Rembowska, po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2018 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej w Bydgoszczy działającego z upoważnienia Ministra Finansów od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 27 stycznia 2016 r. sygn. akt I SA/Gd 1858/15 w sprawie ze skargi M. L. na interpretację indywidualną Dyrektora Izby Skarbowej w Bydgoszczy działającego z upoważnienia Ministra Finansów z dnia 27 sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Szefa Krajowej Administracji Skarbowej na rzecz M. L. kwotę 180 (słownie: sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

1. Wyrok Sądu pierwszej instancji i przedstawiony przez ten Sąd tok postępowania przed organami podatkowymi.

1.1. Wyrokiem z 27 stycznia 2016 r. sygn. akt I SA/Gd 1858/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 146 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz.U.2012.1647), zwanej dalej "p.p.s.a.", po rozpoznaniu skargi M. L. uchylił interpretację indywidualną Ministra Finansów z 27 sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych.

1.2. Sąd pierwszej instancji podał, że M. L. wystąpił o wydanie interpretacji indywidualnej dotyczącej podatku dochodowego od osób fizycznych w zakresie skutków podatkowych uczestnictwa w programie motywacyjnym. W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał, że jest osobą fizyczną będącą polskim rezydentem podatkowym zatrudnionym na podstawie umowy o pracę przez polską spółkę z o.o. - dalej "spółka", która jest częścią międzynarodowej grupy kapitałowej - dalej jako "grupa". Jedynym udziałowcem spółki, posiadającym 100% udziałów w jej kapitale zakładowym, jest podmiot amerykański - dalej jako "DC". Wnioskodawca podał, że grupa wdrożyła długoterminowy program motywacyjny - dalej "program", którego celem jest m.in. powiązanie wynagrodzenia kluczowych pracowników z interesami udziałowców grupy, powiązanie łącznej wartości wynagrodzeń w grupie z kulturą promującą wyższą wydajność, umożliwienie pracownikom osiągania korzyści ze wzrostu wartości rynkowej grupy oraz wsparcie celu w postaci pozyskiwania i utrzymywania osób o różnych talentach poprzez udostępnienie im potencjału otrzymywania ponadprzeciętnego wynagrodzenia. Wybrani pracownicy spółki, w tym wnioskodawca, zostali objęci oraz będą obejmowani w przyszłości programem zyskując status jego uczestników. Podstawowym założeniem programu jest gratyfikacja uczestników, w tym wnioskodawcy, która polega na przyznaniu im opcji na akcje "DC" - dalej "opcje". W chwili otrzymania opcji wnioskodawca nie jest obowiązany do zapłaty jakiegokolwiek wynagrodzenia na rzecz jakiegokolwiek podmiotu. Opcje w takiej formie, w jakiej wynikają z programu, dostępne są wyłącznie dla jego uczestników, którzy spełniają warunki określone przez grupę. Inne występujące na rynku opcje na akcje "DC" nie będą oferowane na takich samych (identycznych) warunkach, jak w przypadku uczestników programu. Opcje uprawniają wnioskodawcę do zakupu akcji "DC" - dalej "akcje", po określonej cenie i w określonym czasie. Do czasu realizacji opcji, tj. do czasu nabycia akcji, wnioskodawca nie posiada w rzeczywistości akcji (ani nimi nie dysponuje), lecz jedynie uzyskuje prawo do nabycia akcji w przyszłości po określonej na dzień otrzymania opcji cenie, tj. tzw. grant price. Wnioskodawca podał, że otrzymane opcje są niezbywalne, bowiem nie można przenieść prawa do uczestnictwa w programie ani opcji na rzecz podmiotów trzecich. Przystąpienie do programu nie daje wnioskodawcy żadnych natychmiastowych korzyści ani też gwarancji uzyskania ich w przyszłości (z uwagi na niepewność co do przyszłego rynkowego kursu akcji). Tym samym, nie jest możliwe ustalenie wartości rynkowej przyznanych wnioskodawcy opcji, m.in. z uwagi na to, że otrzymywane opcje są niezbywalne, w momencie otrzymania opcji nie ma pewności, czy będą one mogły zostać zrealizowane (możliwość realizacji opcji zależy bowiem od przyszłej i nieznanej wartości rynkowej akcji) oraz w momencie otrzymania opcji nie ma pewności, po jakiej cenie zostaną zrealizowane opcje (wartość ta zależy od przyszłej i nieznanej wartości akcji).

Zasady programu określają, że bazowa wartość gratyfikacji w postaci opcji może ulegać zwiększeniu lub zmniejszeniu w zależności od zmiennych czynników, takich jak jego indywidualne osiągnięcia albo zmiana wartości rynkowej akcji. Łączna wartość przyznanych opcji zależy również od przyporządkowania wnioskodawcy do odpowiedniego szczebla (poziomu) wynagrodzenia. Jednocześnie, w celu wyznaczenia liczby przyznanych opcji ich łączna wartość dzielona jest przez tzw. cenę wskazaną w opcjach, tj. cenę, po której uczestnicy będą mogli w przyszłości nabyć akcje, tj. grant price.

Po przyznaniu opcji, wnioskodawca może je zrealizować w określonym czasie (co do zasady w okresie 10 lat od ich przyznania). Niezrealizowanie opcji

w określonym czasie może skutkować ich anulowaniem. Otrzymywanie opcji przez wnioskodawcę jest procesem rozłożonym w czasie. Realizacja opcji może nastąpić m.in. poprzez rozliczenie bez konieczności fizycznego przelewania środków pieniężnych przez wnioskodawcę. W takiej sytuacji wnioskodawca realizuje opcje poprzez nabycie akcji po cenie ustalonej w opcjach (grant price) - w związku z tym, po stronie wnioskodawcy powstaje zobowiązanie do zapłaty wynagrodzenia z tytułu nabytych akcji. Jednocześnie, wnioskodawca natychmiastowo sprzedaje akcje po bieżącej cenie rynkowej - z tytułu tej sprzedaży po stronie wnioskodawcy powstaje należność. W kolejnym kroku, ww. zobowiązanie wnioskodawcy jest kompensowane ze wspomnianą powyżej należnością, a nadwyżka należności pozostająca po tej kompensacie (wynikająca z tego, że bieżąca cena rynkowa akcji jest wyższa niż grant price ustalona w momencie przyznania opcji wnioskodawcy) jest przekazywana na rzecz wnioskodawcy. W programie zastrzeżono, że wykonanie opcji może nastąpić tylko wtedy, gdy cena rynkowa akcji jest wyższa niż cena akcji określona

w opcjach (grant price). Ponadto, w związku z realizacją opcji i sprzedażą akcji wnioskodawca jest obciążany kosztami transakcyjnymi. Jeżeli zatrudnienie wnioskodawcy przez grupę ustanie z jakiegokolwiek powodu innego niż jego śmierć, przejście na emeryturę lub niezdolność do pracy, wszystkie posiadane przez niego opcje są anulowane. W przypadku nieobecności lub urlopu wnioskodawcy przyznanie gratyfikacji w formie opcji oraz możliwość realizacji opcji może zostać zawieszone lub anulowane, zgodnie z samodzielną decyzją "DC". Wypłata wszelkich należności wnioskodawcy z tytułu realizacji opcji następuje w następnym miesiącu po realizacji opcji w opisany powyżej sposób. Płatności na rzecz wnioskodawcy

w związku z realizacją opcji są dokonywane przez spółkę.

W opinii wnioskodawcy, opcje będące przedmiotem wniosku stanowią pochodne instrumenty finansowe w rozumieniu art. 5a pkt 13 ustawy z 26 lipca

1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (j.t. Dz.U.2012.361 ze zm.) - dalej "u.p.d.o.f.", w zw. z art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (j.t. Dz.U.2014.94 ze zm.) - dalej "u.o.i.f.".

1.3. W związku z przedstawionym powyżej zdarzeniem przyszłym M. L. zwrócił się z następującymi pytaniami:

1. czy w momencie przyznania mu opcji reprezentujących prawo do nabycia akcji po określonej cenie (grant price) w przyszłości po jego stronie powstanie przychód (dochód) podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych?

2. czy w momencie realizacji praw wynikających z opcji, tj. w momencie nabycia akcji po ustalonej w przeszłości cenie (grant price), po jego stronie powstaje przychód (dochód) podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych?

3. w przypadku stwierdzenia, że stanowisko w zakresie pytania nr 2 jest prawidłowe, to czy przychód (dochód) po stronie wnioskodawcy powstaje w momencie

zbycia akcji nabytych w wyniku realizacji opcji i przychód (dochód) ten należy kwalifikować jako przychód (dochód) z kapitałów pieniężnych (o których mowa

w art. 10 ust. 1 pkt 7 oraz art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a u.p.d.o.f.) oraz powinien zostać on ustalony jako różnica pomiędzy ceną rynkową akcji z dnia realizacji opcji (ceną sprzedaży akcji), a ceną akcji wskazaną w opcjach (tj. grant price, po której wnioskodawca nabył akcje)?

4. w przypadku stwierdzenia, że stanowisko w zakresie pytania nr 2 jest nieprawidłowe i uznaniu, że w momencie realizacji praw wynikających z opcji (nabycia akcji) po jego stronie powstaje przychód (dochód) podlegający opodatkowaniu, to czy powinien zostać on uznany za przychód (dochód) z kapitałów pieniężnych (o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 7 oraz art. 17 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.f.) oraz czy dochód (przychód) ten powinien zostać ustalony jako różnica pomiędzy ceną rynkową akcji z dnia realizacji opcji (ceną sprzedaży akcji) a ceną akcji wskazaną w opcjach (tj. grant price, po której wnioskodawca nabył akcje)?

5. czy w przypadku stwierdzenia, że stanowisko w zakresie pytania nr 2 jest nieprawidłowe, to czy w momencie zbycia przez wnioskodawcę akcji nabytych

w wyniku realizacji opcji po jego stronie nie będzie powstawał przychód (dochód),

o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 7 oraz art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a u.p.d.o.f. ustalany jako różnica pomiędzy ceną rynkową akcji z dnia realizacji opcji (ceną sprzedaży akcji) a ceną akcji wskazaną w opcjach (tj. grant price)?

1.4. W ocenie wnioskodawcy w momencie przyznania mu opcji reprezentujących prawo do nabycia akcji w przyszłości po z góry ustalonej cenie po jego stronie nie powstaje przychód (dochód) podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych. W momencie realizacji przez niego opcji, tj. nabycia akcji po cenie ustalonej w przeszłości (grant price), również nie powstaje po jego stronie przychód (dochód) podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych.

Wnioskodawca wskazał, że w przypadku stwierdzenia, iż stanowisko

w zakresie pytania nr 2 jest prawidłowe, należy uznać, że odpowiedź na pytanie nr 3 powinna być twierdząca. W konsekwencji, przychód (dochód) podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych powstaje po jego stronie w momencie zbycia akcji i jest to przychód (dochód) ze źródła kapitały pieniężne, który powinien zostać ustalony jako różnica pomiędzy wynagrodzeniem z tytułu sprzedaży akcji ustalonym w oparciu o cenę rynkową akcji z dnia realizacji opcji

a kosztami związanymi z nabyciem i zbyciem tych akcji obejmującymi: poniesione wynagrodzenie z tytułu nabycia przez niego akcji ustalone w oparciu o określoną

w opcjach cenę (grant price) oraz poniesione przez niego koszty transakcyjne. Tak ustalony dochód będzie podlegał opodatkowaniu według 19% stawki podatku zgodnie z art. 30b ust. 1 u.p.d.o.f. oraz będzie podlegał wykazaniu w zeznaniu rocznym, o którym mowa w art. 45 ust. 1a pkt 1 tej ustawy.

Natomiast w przypadku stwierdzenia, że stanowisko w zakresie pytania nr 2 jest nieprawidłowe i uznania, że w momencie realizacji praw wynikających z opcji (nabycia akcji) po stronie wnioskodawcy powstaje przychód (dochód) podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, odpowiedź na pytanie nr 4 powinna być twierdząca. W konsekwencji, po stronie wnioskodawcy powstaje przychód (dochód) podlegający opodatkowaniu, który powinien zostać uznany za przychód (dochód) z kapitałów pieniężnych, (o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 7 oraz art. 17 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.f.) oraz ustalony jako różnica pomiędzy ceną rynkową akcji z dnia realizacji opcji (ceną sprzedaży akcji) a ceną akcji wskazaną

w opcjach (tj. grant price, po której wnioskodawca nabył akcje).

W ocenie strony w przypadku stwierdzenia, że stanowisko w zakresie pytania nr 2 jest nieprawidłowe, należy uznać, że w momencie zbycia przez niego akcji nabytych w wyniku realizacji opcji, po jego stronie nie będzie powstawał przychód (dochód), o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 7 i art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a u.p.d.o.f., stanowiący różnicę pomiędzy ceną rynkową akcji z dnia realizacji opcji (ceną sprzedaży akcji) a ceną akcji wskazaną w opcjach (tj. grant price), gdyż dochód

ten podlega opodatkowaniu jako dochód z tytułu realizacji opcji (o którym mowa

w art. 17 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.f.) i nie może on zostać opodatkowany ponownie jako dochód ze sprzedaży akcji (o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a u.p.d.o.f.).

1.5. Uznając stanowisko wnioskodawcy za nieprawidłowe Minister Finansów przytoczył treść mających zastosowanie w sprawie przepisów u.p.d.o.f. i wskazał, że przyznane wnioskodawcy pochodne instrumenty finansowe w postaci opcji zostały udostępnione tylko i wyłącznie uczestnikom programu. Wnioskodawca, jako uczestnik programu, nie występował w pozycji uprzywilejowanej w porównaniu

z innymi uczestnikami rynku (takich bowiem nie było). Zdaniem organu, na moment przyznania opcji nie jest możliwe ustalenie ich wartości rynkowej. Tym samym, przyznanie wnioskodawcy opcji na akcje w ramach programu nie rodzi skutku

w postaci powstania przychodu ustalonego zgodnie z zasadami wynikającymi

z art. 11 u.p.d.o.f.

1.6. Zdaniem Ministra Finansów, z tytułu realizacji opcji stanowiących pochodne instrumenty finansowe w rozumieniu art. 5a pkt 13 u.p.d.o.f. w zw. z art. 2 ust. 1 pkt 2 u.o.i.f., wnioskodawca osiągnie przychód, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.f., przy ustalaniu którego stosuje się odpowiednio przepisy art. 19 tej ustawy. Przychód dla celów podatkowych stanowi wartość rynkowa akcji otrzymanych w wyniku realizacji praw wynikających z ww. pochodnych instrumentów finansowych. W momencie odpłatnego zbycia akcji wnioskodawca uzyska natomiast przychód stosownie do art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a u.p.d.o.f. w wysokości wartości wyrażonej w cenie określonej w umowie odpłatnego zbycia (umowie sprzedaży).

1.7. Organ administracji podniósł, odwołując się do art. 23 ust. 1 pkt 38 u.p.d.o.f., że nie uważa się za koszty uzyskania przychodów wydatków związanych z nabyciem pochodnych instrumentów finansowych - do czasu realizacji praw wynikających z tych instrumentów albo rezygnacji z realizacji praw wynikających

z tych instrumentów albo ich odpłatnego zbycia, o ile wydatki te, stosownie do

art. 22g ust. 3 i 4 u.p.d.o.f., nie powiększają wartości początkowej środka trwałego oraz wartości niematerialnych i prawnych (art. 23 ust. 1 pkt 38a u.p.d.o.f.).

Z powyższego organ interpretacyjny wywiódł, że dopiero z chwilą realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych oraz sprzedaży akcji ustala się koszty, które warunkują ich nabycie oraz sprzedaż. Z treści wniosku wynika, że wnioskodawca otrzymał opcje nieodpłatnie, tym samym w przypadku realizacji opcji nie wystąpią koszty uzyskania przychodów. Natomiast przychód, jaki wnioskodawca uzyska z odpłatnego zbycia akcji, będzie mógł obniżyć o zapłaconą cenę wskazaną w opcjach, tj. tzw. grant price, po której strona nabyła akcje oraz koszty transakcyjne.

2. Skarga do Sądu pierwszej instancji.

2.1. W skardze na powyższą interpretację do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku M . L. wniósł o uchylenia zaskarżonej interpretacji w całości i zasądzenia od organu na swoją rzecz kosztów postępowania wg norm przepisanych. Zarzucił naruszenie:

1. art. 17 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.f. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że realizacja opcji (zakup akcji) powoduje po stronie skarżącego powstanie przychodów z tytułu realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych, co w konsekwencji doprowadziło do niewłaściwej oceny co do zastosowania ww. przepisu, tj. przyjęcia, że znajduje on zastosowanie w stanie faktycznym/zdarzeniu przyszłym będącym podstawą do wydania interpretacji;

2. art. 17 ust. 1 pkt 10 i art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a w zw. z art. 30b ust. 1 i ust. 2 pkt 3 u.p.d.o.f. w zw. z art. 2 w zw. z art. 84, art. 21, art. 32 oraz art. 217 Konstytucji RP, poprzez błędną wykładnię powołanych przepisów u.p.d.o.f. skutkującą podwójnym opodatkowaniem podatkiem dochodowym od osób fizycznych tego samego przysporzenia po stronie podatnika oraz sytuacją, w której podatek może zostać pobrany według efektywnej stawki wyższej niż przewidziana w u.p.d.o.f.,

co narusza:

a. art. 2 w zw. z art. 84 Konstytucji RP, które wyrażają zasadę sprawiedliwości opodatkowania - poprzez podwójne opodatkowanie tego samego przysporzenia;

b. art. 21 Konstytucji RP nakazującego ochronę własności - poprzez konieczność zapłaty podatku w wysokości wyższej niż podatek należny od wartości faktycznie uzyskanego przysporzenia (co w istocie prowadzi do wywłaszczenia);

c. art. 217 Konstytucji RP, który stanowi, że nakładanie podatków, innych danin publicznych, określanie podmiotów, przedmiotów opodatkowania i stawek podatkowych, a także zasad przyznawania ulg i umorzeń oraz kategorii podmiotów zwolnionych od podatków następuje w drodze ustawy - poprzez zastosowanie wyższej stawki podatkowej niż maksymalna stawka przewidziana przepisami u.p.d.o.f.;

d. art. 32 Konstytucji RP ustanawiający prawo do równego traktowania oraz zakaz stosowania dyskryminacji w życiu gospodarczym - poprzez dyskryminację skarżącego w stosunku do podmiotów, które uczestniczą w podobnych programach motywacyjnych, lecz rozliczają się bez nabywania instrumentu bazowego, tj. akcji.

2.2. W odpowiedzi na skargę Minister Finansów, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

3. Uzasadnienie rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji.

3.1. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił zaskarżoną interpretację. W jego ocenie, doszło do naruszenia prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie przepisów art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a i pkt 10 u.p.d.o.f. oraz błędną wykładnię przepisu art. 17 ust. 1b tej ustawy, co mogłoby doprowadzić do podwójnego opodatkowania dochodu, jaki uzyska skarżący z tytułu realizacji opcji polegającej na nabyciu akcji i ich sprzedaży giełdowej.

3.2. Niebezpieczeństwo podwójnego opodatkowania w zbliżonej sytuacji zauważył ustawodawca, wprowadzając wyraźną regulację dotyczącą momentu powstania dochodu z tytułu objęcia lub nabycia akcji w spółce przez osoby uprawnione na podstawie uchwały walnego zgromadzenia przy poniesieniu wydatków niższych niż wartość rynkowa akcji (art. 24 ust. 11 u.p.d.o.f.) i stwierdzając w uzasadnieniu do projektu ustawy (druk nr 1955 Sejmu III kadencji), że przepis ten ma wyeliminować podwójne opodatkowanie z tytułu nabycia, a następnie zbycia akcji. Uznanie, że w sytuacji nieodpłatnego nabycia akcji (udziałów) dochód powstaje dopiero w momencie ich zbycia powoduje również jednakowe obciążenie podatkowe podatników nabywających akcje nieodpłatnie i podatników nabywających akcje odpłatnie. Każdy z nich zapłaci podatek wyłącznie od faktycznego przyrostu majątku w wyniku zbycia akcji. Przepis art. 24 ust. 11 u.p.d.o.f. nie stanowi definitywnego zwolnienia podatkowego, a jedynie przesuwa w czasie datę powstania obowiązku podatkowego z tytułu objęcia akcji. Natomiast w myśl art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a u.p.d.o.f. z chwilą zbycia tych akcji powstaje obowiązek opodatkowania przychodu

z kapitałów pieniężnych, co w konsekwencji spowoduje opodatkowanie ostatecznego przysporzenia. Jest rzeczą oczywistą, że wartość akcji z dnia objęcia jest jedynie wyceną ich wartości, która się zmienia wraz ze zmianą kursu akcji. Cechą papierów wartościowych, jakimi są akcje, jest to, że generują dochód w przyszłości w postaci dywidendy, czy też w przypadku ich odpłatnego zbycia - w postaci różnicy pomiędzy przychodem ze sprzedaży a kosztami poniesionymi na ich nabycie. Oznacza to, że

w momencie otrzymania akcji przysporzenie jest potencjalne.

3.3. W rozpoznawanej sprawie, zgodna z Konstytucją wykładnia językowa przepisu art. 17 ust. 1 pkt 10 i ust. 1b u.p.d.o.f., pozwala na jednoznaczne rezultaty,

bez konieczności sięgania do wykładni systemowej wewnętrznej. Zgodnie

z art. 17 ust. 1 pkt 10 u.p.d.f. za przychody z kapitałów pieniężnych uważa się przychody z realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych, jakimi są opcje (art. 5a pkt 13 tej ustawy). Stosownie art. 17 ust. 1b przychód określony w ust. 1 pkt 10 powstaje w momencie realizacji praw wynikających

z pochodnych instrumentów finansowych. W rozpoznawanej sprawie beneficjent nie mógł uzyskać innych korzyści z tytułu nabycia akcji (np. prawa do dywidendy) niż osiągnięcie dochodu z ich sprzedaży. Należało zatem przyjąć, że realizacja praw wynikających z opcji polegała na uzyskaniu opodatkowanego dochodu dopiero

w momencie sprzedaży akcji.

4. Skarga kasacyjna.

4.1. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku Minister Finansów wniósł

o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi, ewentualnie

o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy WSA w Gdańsku do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie od skarżącego kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi, na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a., zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a i pkt 10 oraz art. 17 ust. 1b u.p.d.o.f., poprzez ich błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwą ocenę możliwości ich zastosowania do stanu faktycznego/zdarzenia przyszłego opisanego we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej polegające na uznaniu przez Sąd,

że mogłoby doprowadzić do podwójnego opodatkowania dochodu, jaki uzyska skarżący z tytułu realizacji opcji polegającej na nabyciu akcji i ich sprzedaży giełdowej, podczas gdy obydwa zdarzenia, tj. zarówno realizacja opcji polegająca na nabyciu przez skarżącego akcji oraz późniejsze odpłatne zbycie przez skarżącego ww. papierów wartościowych są odrębnymi, kolejnymi czynnościami, które należy oceniać niezależnie od siebie pod względem skutków prawnych, jakie wywołują,

a zatem należy tu rozróżnić dwa momenty powstania obowiązku podatkowego.

5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

5.1. Skarga kasacyjna pozbawiona jest usprawiedliwionych podstaw.

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i z urzędu bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, która w rozpatrywanej sprawie nie zachodzi.

Rozpoznanie sprawy w granicach skargi kasacyjnej oznacza, że Naczelny Sąd Administracyjny związany jest także wskazanymi w niej podstawami. W myśl art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

5.2. Strona skarżąca podniosła zarzuty oparte na podstawie kasacyjnej, o której mowa w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. Zarzuty te nie zasługują na uwzględnienie.

Jednocześnie wskazać należy, że stanowisko w tym zakresie zajmował wielokrotnie Naczelny Sąd Administracyjny, m.in. w wyrokach z: z 21 lipca 2016 r., sygn. akt II FSK 1725/14; z 23 listopada 2016 r. II FSK 3313/14; z 10 listopada 2016 r. II FSK 2209/14 (dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Stanowisko wyrażone w tych wyrokach Sąd w niniejszej sprawie przyjmuje za własne i argumentację na jego poparcie przedstawia poniżej.

5.3. Sedno sporu w rozpatrywanej sprawie wiąże się z ustaleniem prawnopodatkowych konsekwencji wykonania (tj. realizacji) uzyskanych przez skarżącego pochodnych instrumentów finansowych w postaci opcji (w ramach opisanego we wniosku programu motywacyjnego), w wyniku czego otrzyma on akcje spółki po określonej cenie (grand price). Niesporne w sprawie jest natomiast to, że otrzymanie przez stronę samych tylko opcji nie skutkuje powstaniem po jej stronie obowiązku podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych.

5.4. Kontrowersje dotyczą w istocie identyfikacji momentu powstania obowiązku podatkowego. Sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko skarżącego, że korzyść majątkowa, którą uzyskuje podatnik w postaci akcji nabytych po cenie ustalonej w przeszłości (grand price) w chwili realizacji opcji na akcje nie rodzi obowiązku podatkowego. Przysporzenie to uwzględnione zostanie dopiero w momencie "realizacji dochodu", tj. przy sprzedaży objętych lub nabytych w ten sposób akcji. Zdaniem natomiast Ministra Finansów, wykonanie praw z opcji, poprzez nabycie akcji spółki skutkuje powstaniem przychodu z realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych (art. 17 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.f.), podlegającego opodatkowaniu 19% zryczałtowanym podatkiem dochodowym zgodnie z art. 30b u.p.d.o.f. W ocenie organu zbycie tak uzyskanych akcji stanowi kolejną czynność podlegającą opodatkowaniu.

5.5. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela stanowiska organu interpretacyjnego, aprobując zarazem pogląd prezentowany w zaskarżonym wyroku przez WSA w Gdańsku. W ocenie rozpatrującego niniejszą sprawę składu orzekającego kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia zarysowanej wyżej kwestii spornej ma zakaz podwójnego opodatkowania tożsamych wartości tym samym podatkiem. Zasada ta, wypływająca również z norm konstytucyjnych, w powiązaniu

z szerszym kontekstem systemowym (wymagającym oceny przepisów regulujących opodatkowanie przychodów z tytułu zbycia papierów wartościowych oraz rozliczania kosztów uzyskania przychodów) winna być uwzględniona przy dokonywaniu wykładni mających w sprawie zastosowanie przepisów prawa materialnego, w tym

art. 17 ust. 1 pkt 10 u.p.d.o.f. Problem przysporzenia uzyskanego przez podatnika

w związku z realizacją opcji na akcje, w kontekście zakazu podwójnego opodatkowania, był już wielokrotnie przedmiotem wypowiedzi orzeczniczych Naczelnego Sądu Administracyjnego, m.in. wyroki NSA z 5 października 2011 r., sygn. akt II FSK 517/10, z 11 grudnia 2013 r., sygn. akt II FSK 111/12, z 25 lutego 2015 r., sygn. akt II FSK 96/13, czy też z 7 lutego 2014 r., sygn. akt II FSK 347/12, (dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak zwrócił uwagę NSA w ostatnim z przywołanych wyroków, podwójne opodatkowanie dochodu z tego samego źródła (przychód z kapitałów pieniężnych) w zbieżnych z niniejszą sprawą okolicznościach faktycznych narusza konstytucyjną zasadę równości wyrażoną w art. 32 Konstytucji RP. Konstytucyjna zasada równości wobec prawa, obowiązująca we wszystkich sferach funkcjonowania społeczeństwa, oznacza więc, że wszystkie charakteryzujące się określoną, istotną cechą podmioty prawa, których dotyczą konkretne normy prawne, traktowane być muszą równo tzn. według jednakowej miary (por. wyrok NSA z 18 maja 2011 r., sygn. akt II GSK 490/10; dostępny na www. orzeczenia.nsa.gov.pl). Na tle prawa podatkowego konstytucyjna zasada równości oznacza postulat zachowania równomierności w opodatkowaniu podatkami, przez wprowadzenie powszechnego i proporcjonalnego opodatkowania. Powszechność opodatkowania oznacza opodatkowanie wszystkich podatników na tych samych zasadach (por. wyrok NSA z dnia 5 kwietnia 2011 r., sygn. akt I FSK 525/10; dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego (por. wyrok z 22 maja 2002 r., sygn. akt K 6/02, OTKA 2002/3/33) i Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok z 11 czerwca 2010 r., sygn. akt I FSK 972/09; dostępny na www.orzeczenia.nsa.gov.pl) wskazuje się, że podwójne opodatkowanie stoi też w sprzeczności z zasadami wyrażonymi w art. 84 i art. 217 Konstytucji RP.

5.6. Odnosząc powyższe rozważania do realiów rozpatrywanej sprawy nie sposób nie zauważyć, że aprobata wykładni dokonanej przez organ skutkowałaby tym, że przychód z tytułu nabycia akcji w ramach opisanego we wniosku programu motywacyjnego za cenę niższą od rynkowej byłby opodatkowany dwukrotnie. Po raz pierwszy różnicę między ceną rynkową akcji a ceną jej nabycia (preferencyjną) uznano za przychód podlegający opodatkowaniu w momencie objęcia (nabycia) akcji. Po raz drugi różnica ta stanowiłaby część przychodu z odpłatnego zbycia tychże akcji. Obowiązujące przepisy nie pozwalają bowiem w takim przypadku ustalić kosztów uzyskania przychodów na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 2 u.p.d.o.f. (por. wyrok NSA z dnia 25 lutego 2015 r., sygn. akt II FSK 96/13; dostępny na www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

5.7. W art. 30b ust. 2 u.p.d.o.f. (stanowiącym lex specialis) zdefiniowano dochód z odpłatnego zbycia papierów wartościowych (a takim są akcje, stosownie do

art. 5a pkt 1 u.p.d.o.f.) jako różnicę między sumą przychodów uzyskanych

z odpłatnego zbycia a kosztami uzyskania przychodów określonymi na podstawie

art. 22 ust. 1 f lub 1g lub art. 23 ust. 1 pkt 38, z zastrzeżeniem art. 24 ust. 13 i 14. Przepisy art. 22 ust. 1f lub 1g dotyczą nabycia akcji w zamian za wkład niepieniężny, nie miałyby zatem zastosowania we wskazanym we wniosku stanie faktycznym. Przepis art. 23 ust. 1 pkt 38 u.p.d.o.f. pozwala natomiast na odliczenie jedynie wydatków poniesionych na nabycie akcji. Skoro ustawodawca używa w tym przypadku określenia "wydatki", a nie koszty, to uznać należy, że pozwala na uznanie za koszt uzyskania przychodów jedynie rozchód środków pieniężnych, stanowiący faktyczne zmniejszenie aktywów podatnika. Przy uwzględnieniu stanowiska organu o odrębnym opodatkowaniu przychodu z wykonania opcji,

w przypadku sprzedaży akcji uzyskanych w ramach omawianego programu motywacyjnego, nie byłoby możliwe uwzględnienie, jako kosztu uzyskania przychodów, wartości opodatkowanego przychodu z tytułu realizacji opcji. Prawidłowa interpretacja art. 23 ust. 1 pkt 38 u.p.d.o.f. prowadzi do wniosku, że dopiero w momencie odpłatnego zbycia akcji beneficjent będzie uprawniony do rozpoznania kosztu uzyskania przychodu w kwocie stanowiącej iloczyn ceny akcji wynikającej z opcji oraz ilości zakupionych akcji. Różnica między obliczonym

w powyższy sposób przychodem a kosztem jego uzyskania stanowić będzie dochód z kapitałów pieniężnych. Z tych też powodów na aprobatę zasługuje pogląd Sądu pierwszej instancji, że skoro koszty uzyskania przychodów mogą powstać dopiero

w chwili zbycia akcji, to przychód podatkowy nie powstaje w chwili otrzymania przez uprawnionego instrumentu bazowego (tu akcji), lecz w chwili jego zbycia.

5.8. Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że nie zasługują

na uwzględnienie sformułowane w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia

art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a i pkt 10 oraz art. 17 ust. 1b u.p.d.o.f.

5.9. W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 209 w zw. z art. 204 pkt 2

i art. 205 § 2 i § 4 tej ustawy.