Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 227/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-12-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: art. 7 i art. 77 § 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Cezary Pryca Sędziowie NSA Andrzej Kuba (spr.) Krystyna Anna Stec Protokolant Grzegorz Heleniak po rozpoznaniu w dniu 1 grudnia 2009 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej K. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 24 października 2008 r. sygn. akt V SA/Wa 1117/08 w sprawie ze skargi K. Z. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 24 października 2008 r., sygn. akt V SA/Wa 1117/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę K. Z. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2008 r., nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Przedstawiając w uzasadnieniu orzeczenia stan faktyczny sprawy Sąd I instancji podał, że w dniu 29 grudnia 2004 r. wpłynął do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek K. Z. o umorzenie należności wraz z odsetkami z tytułu zaległości na rzecz ZUS, dotyczących okresu od stycznia 1999 r. do grudnia 2000 r.

W dniu 16 marca 2005 r. wpłynęło do ZUS pismo K. Z., w którym rozszerzył on zakres swojego wniosku, prosząc o umorzenie należności wobec ZUS również za okres od kwietnia 1996 r. do grudnia 1998 r.

Pismem z 27 kwietnia 2005 r. Inspektor ds. ewidencji gruntów w Urzędzie Miasta i Gminy w S. poinformował ZUS, że K. i M. Z. są właścicielami nieruchomości położonej we wsi S. o pow. 1,08 ha, częściowo przeznaczonej pod zabudowę mieszkaniową lub letniskową, a w części stanowiącej działkę rolną.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych w dniu [...] maja 2005 r. odmówił umorzenia należności z tytułu określonych składek, w uzasadnieniu podając, że sytuacja życiowa i rodzinna płatnika, jakkolwiek trudna, nie miała bezpośredniego wpływu na powstanie zadłużenia. Obecny stan majątkowy dłużnika pozwala na dochodzenie należności po dokonaniu zabezpieczenia na nieruchomości stanowiącej jego własność.

Decyzją z [...]czerwca 2005 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał powyższą decyzję w mocy. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ stwierdził, iż brak stałego miejsca zatrudnienia oraz konieczność ponoszenia kosztów utrzymania rodziny nie stanowią wystarczających przesłanek dających podstawę do umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z 26 stycznia 2006 r. stwierdził nieważności zaskarżonej decyzji wskazując, że w dacie jej wydania organem właściwym do rozpatrywania odwołań od decyzji w sprawach umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, w których w I instancji orzekał Zakład Ubezpieczeń Społecznych, był Minister Polityki Społecznej.

Postanowieniem z 19 kwietnia 2006 r. Minister Pracy i Polityki Społecznej, w oparciu o przepis art. 65 § 1 k.p.a., przekazał Prezesowi ZUS, jako organowi właściwemu, wniosek K. Z..

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy z wniosku K. Z., w dniu [...] czerwca 2006 r. ZUS wydał decyzję, którą utrzymał w mocy decyzję własną z [...] maja 2005 r. W uzasadnieniu organ wskazał, iż w złożonym wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie zostały zawarte żadne nowe istotne fakty, które mogłyby stanowić podstawę do zmiany decyzji. Podnoszone zaś argumenty nie stanowią wystarczających podstaw do wydania przez Zakład pozytywnej decyzji, tym bardziej, że aktualna sytuacja finansowa strony nie ma charakteru wyjątkowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z 12 marca 2007 r., uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wyroku Sąd wyjaśnił, iż decyzja ta narusza art. 10, art. 11, art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy z wniosku K. Z., w dniu [...] lutego 2008 r. ZUS wydał decyzję, którą utrzymał w mocy decyzję własną z [...] maja 2005 r. W uzasadnieniu organ wskazał, iż po wyroku WSA z 12 marca 2007 r. zostało wdrożone postępowanie wyjaśniające mające na celu ustalenie czy zachodzą przesłanki uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek. W dniu 6 czerwca 2007 r. strona została poinformowana o prowadzeniu postępowania w sprawie wniosku o umorzenie należności składkowych. Pismo zawierało szczegółowe wyjaśnienie przesłanek prawnych dotyczących umarzania należności z tytułu składek, a także wezwanie strony do przedłożenia dokumentów pozwalających na dokonanie oceny aktualnej sytuacji strony, która potwierdzałaby okoliczności uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek. Zawierało ono również pouczenie o prawach strony do czynnego udziału w każdym stadium postępowania, do wypowiedzenia się co do zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz do składania dodatkowych oświadczeń oraz dokumentów, zgodnie z art. 10 § 1 k.p.a.

Organ podkreślił, że w trakcie prowadzonego postępowania wyjaśniającego nie zostały złożone żadne dokumenty o które strona była dwukrotnie proszona pismami z dnia 6 czerwca 2007 r. oraz z 25 września 2007 r. Wskazano również, że pismami z 17 lipca 2007 r. oraz z 6 sierpnia 2007 r. strona została wezwana do złożenia wyjaśnień dotyczących prowadzenia działalności oraz złożenia dokumentów obrazujących sytuację finansową, rodzinną i zdrowotną. Pomimo odbioru powyższej korespondencji strona nie stawiła się i nie przedłożyła żadnych dokumentów. Wobec powyższego organ uwzględnił dokumenty uzyskane we własnym zakresie i wymienił je. Pismem z 15 listopada 2007 r. strona została poinformowana o zakończeniu postępowania wyjaśniającego i przysługujących jej prawach.

Następnie organ stwierdził, że wnioskodawca ani jego małżonek nie posiadają tytułu do ubezpieczeń. Wnioskodawca w okresie od 2 marca 2007 r. do 17 lipca 2007 r., a jego małżonek w okresie od 25 stycznia 2006 r. do 15 czerwca 2007 r., byli zatrudnieni na podstawie umowy zlecenia i z tego tytułu osiągali comiesięczny dochód. Obecny brak tytułu do ubezpieczeń nie stanowi podstawy do stwierdzenia, że w przyszłości strona nie będzie uzyskiwać dochodów pozwalających na spłatę zadłużenia, tym bardziej, że strona nie przedłożyła dokumentacji z której wynikałoby, że stan zdrowia nie pozwala na podjęcie zatrudnienia. Organ podał nadto, że strona jest współwłaścicielem nieruchomości, która jest przedmiotem zabezpieczenia spłaty zadłużenia z tytułu składek.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalając skargę na powyższą decyzję wskazał, że należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 ze zm.). Zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec ZUS zadłużenia.

Sąd podzielił stanowisko organu orzekającego co do braku wystąpienia przesłanek całkowitej nieściągalności i w konsekwencji braku prawnej możliwości umorzenia należności w oparciu o to kryterium. Bezspornym jest to, że skarżący wraz z żoną są właścicielami zabudowanej działki. Na nieruchomości tej zabezpieczona została wierzytelność z tytułu składek na rzecz ZUS. W tej sytuacji istnieje możliwość skutecznego egzekwowania należności z tytułu składek z majątku skarżącego.

W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365), gdzie jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Podkreślenia wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 wymienionego rozporządzenia, ma również zastosowanie instytucja tzw. uznania administracyjnego.

Sąd I instancji uznał, że organ orzekający podjął niezbędne kroki do wyjaśnienia aktualnego stanu faktycznego sprawy, na gruncie art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. oraz wydanego do niej rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Poinformował skarżącego o przepisach regulujących instytucję umorzenia należności z tytułu składek. Wymienił w nim szczegółowo przesłanki, przewidziane w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia, których zaistnienie umożliwia umorzenie zadłużenia. Organ wezwał skarżącego do przedłożenia aktualnych dokumentów, które potwierdzają takie okoliczności w tym: dotyczących stanu zdrowia, ponoszonych wydatków związanych z codziennym utrzymaniem rodziny, uzyskanej pomocy w innych instytucjach oraz zadłużenia wobec innych niż Zakład wierzycieli. Skarżący nie odpowiedział na przedmiotowe pismo i nie przedłożył żadnych dokumentów. Zawartość akt administracyjnych potwierdza dalsze wystąpienia organu do skarżącego o przedłożenie dokumentów prezentujących sytuację skarżącego oraz jego rodziny a także o osobiste złożenie wyjaśnień.

K. Z. złożył skargę kasacyjną od powyższego wyroku wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów postępowania kasacyjnego, a także zasądzenie na rzecz pełnomocnika skarżącego kosztów udzielonej z urzędu pomocy prawnej za instancję kasacyjną.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) przez oddalenie skargi w sytuacji naruszenia przez organ administracji przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, polegającego na niedokonaniu wszechstronnego oraz dogłębnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, naruszeniu zasady prawdy obiektywnej oraz nieuwzględnieniu zasady interesu społecznego i słusznego interesu obywateli przy rozpoznawaniu sprawy, w konsekwencji czego Sąd błędnie uznał, iż organ administracji właściwie przeprowadził postępowanie wyjaśniające w sprawie;

2. art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 28 ust. 3a w zw. z art. 4 ust. 2 pkt. d) ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 ze zm.), polegające na nieuchyleniu zaskarżonej decyzji organu w sytuacji naruszenia przez nią prawa materialnego, a to art. 28 ust. 3a w zw. z art. 4 ust. 2 pkt. d) u.s.u.s., a polegającego na niezastosowaniu w/w przepisu w sprawie skarżącego, w sytuacji gdy z ustalonego w sprawie stanu faktycznego wynika, że zaległości składkowe powstały w ramach prowadzenia przez skarżącego jednoosobowej działalności gospodarczej, a więc w czasie gdy był on jednocześnie ubezpieczonym i płatnikiem składek w myśl w/w ustawy, a zatem w sytuacji gdy organ ZUS uprawniony był do umorzenia zaległości pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

W uzasadnieniu podano, że jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego jest zasada prawdy obiektywnej, określona w art. 7 k.p.a. Obowiązki określone w powyższym przepisie precyzuje z kolei art. 77 § 1 k.p.a., w myśl którego organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Sąd I instancji pominął całkowicie kwestię niedokonania przez organ ZUS jakichkolwiek rozważań odnośnie możliwości zastosowania w sprawie uwzględnienia interesu społecznego i słusznego interesu obywatela przy rozpoznaniu sprawy z wniosku skarżącego. Samo odwołanie się przez ZUS do treści art. 28 u.s.u.s. nie może zastąpić rozważenia kwestii zastosowania zasady ogólnej postępowania administracyjnego, określonej w art. 7 k.p.a. in fine przez organ orzekający w sprawie, przepis ten znajduje zastosowanie w szczególności w odniesieniu do decyzji podejmowanych w ramach uznania administracyjnego. Jeżeli zaś Sąd I instancji w ogóle nie odniósł się do kwestii zgodności wydanej decyzji z normą ogólną, to należy uznać takie postępowania za istotne naruszenia prawa, które mogło mieć wpływ na wynik postępowania.

Sąd w ustaleniach stanu faktycznego sprawy powołuje wzmianki o braku jakiejkolwiek współpracy skarżącego z organem ZUS w celu wykazania jego trudnej sytuacji majątkowej, jednakże z dowodów przedstawionych przez ZUS wynika jednoznacznie, że możliwości finansowe skarżącego są znikome i wystarczając jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb egzystencjonalnych rodziny.

W ocenie skarżącego ZUS winien rozważyć, czy występują przypadki uzasadniające w okolicznościach sprawy umorzenie należności składkowych pomimo braku całkowitej nieściągalności.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, zachodzącą w przypadkach enumeratywnie wymienionych w § 2 ww. przepisu. Oznacza to, że postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, wszczęte skargą kasacyjną, nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz zakres badania sprawy przez sąd kasacyjny wyznaczają zarzuty sformułowane w ramach podstaw, na których skargę kasacyjną oparto.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7 i art. 77 § 1. Przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. stanowi o uprawnieniu sądu pierwszej instancji do wydania orzeczenia o charakterze kasacyjnym w sytuacjach przepisem tym przewidzianych, a to gdy sąd ten stwierdzi naruszenie przepisów postępowania - innych od wymienionych w ust. 1 lit. b i ust. 2 - jeżeli naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Obrazę art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. autor skargi kasacyjnej upatrywał w oddaleniu skargi w sytuacji naruszenia przez organ administracji przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, polegającego na niedokonaniu wszechstronnego oraz dogłębnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, naruszeniu zasady prawdy obiektywnej oraz nieuwzględnieniu zasady interesu społecznego i słusznego interesu obywateli przy rozpoznawaniu sprawy, w konsekwencji czego Sąd błędnie uznał, iż organ administracji właściwie przeprowadził postępowanie wyjaśniające w sprawie.

Niewątpliwie zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, wyrażoną w art. 7 i skonkretyzowaną w art. 77 § 1 k.p.a., organy administracji publicznej zobowiązane są w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, przy czym to normy prawa materialnego decydują, ustalenie jakich okoliczności jest niezbędne do załatwienia sprawy.

W ocenie składu orzekającego Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że organ ponownie rozpoznając sprawę, ustalając stan faktyczny sprawy, nie uchybił objętym skargą kasacyjną przepisom postępowania administracyjnego w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy.

Wyjaśnić należy, że organy administracji podejmują wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Nie można jednak zapominać, iż ustalanie stanu faktycznego wymaga w pewnych wypadkach udziału strony. Nałożenie na organy prowadzące postępowanie obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego nie zwalnia strony postępowania od współudziału w realizacji tego obowiązku. W rozpatrywanej sprawie, po uchyleniu decyzji przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z 12 marca 2007 r., z powodu naruszenia przez organ art. 10, art. 11, art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., ZUS przeprowadził kolejne postępowanie wyjaśniające mające na celu ustalenie czy zachodzą przesłanki uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek. W toku tego postępowania nie zostały złożone żadne dokumenty, o które strona była dwukrotnie proszona pismami z dnia 6 czerwca 2007 r. oraz z 25 września 2007 r. Pismami z 17 lipca 2007 r. oraz z 6 sierpnia 2007 r. strona została wezwana do złożenia wyjaśnień dotyczących prowadzenia działalności oraz złożenia dokumentów obrazujących sytuację finansową, rodzinną i zdrowotną. Pomimo odbioru powyższej korespondencji strona nie stawiła się i nie przedłożyła żadnych dokumentów. Wobec tego organ uwzględnił dokumenty uzyskane we własnym zakresie i wymienił je. W związku z powyższym nie można zarzucić Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, że nie podjął niezbędnych kroków w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Organ dysponował materiałem dowodowym, a dodatkowo podejmował kroki w celu uzyskania środków dowodowych od strony postępowania. Ta jednak nie zareagowała na wezwania ZUS-u i nie przedstawiła dokumentów, które mogłyby zmienić ocenę dokonaną przez organ w granicach uznania administracyjnego.

Poza tym należy zwrócić uwagę na niekonsekwencję skarżącego, który w pkt 1 petitum skargi kasacyjnej zarzuca niedokonanie wszechstronnego oraz dogłębnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, zaś w jej uzasadnieniu wywodzi, że uzupełnienie materiału dowodowego poprzez złożenie przez skarżącego dodatkowych wyjaśnień i dokumentów, o które organ zwracał się dwukrotnie, nie było konieczne. Przy czym kasator nie wskazuje jakie, w jego ocenie, okoliczności faktyczne nie zostały wyjaśnione.

W związku z powyższym postawienie Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.ps.a. w zw. z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. nie uzasadnia uchylenia zaskarżonego wyroku.

W skardze kasacyjnej zarzucono również naruszenie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 28 ust. 3a w zw. z art. 4 ust. 2 pkt. d) ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 ze zm.), polegające na nieuchyleniu zaskarżonej decyzji organu w sytuacji naruszenia przez nią art. 28 ust. 3a w zw. z art. 4 ust. 2 pkt d) u.s.u.s. przez jego niezastosowanie w przedmiotowej sprawie.

Na wstępie rozważań dotyczących powyższego zarzutu należy wskazać, że w dokonywanych klasyfikacjach decyzji na podstawie różnych kryteriów wymienia się ich podział na tzw. decyzje związane i uznaniowe.

Uznaniowy charakter mają decyzje wydawane na podstawie art. 28 u.s.u.s., na co zwracał uwagę Sąd Najwyższy w swoich uchwałach i wyrokach odnosząc się do zakresu i kryteriów dokonywanej ich kontroli (por. wyrok SN z dnia 24 maja 2007 r. sygn. akt UK 216/06, OSNP 2008, nr 13-14, poz. 202).

Na tle zawartych w art. 28 u.s.u.s. unormowań bezsprzecznie w sprawie z wniosku o umorzenie należności z tytułu składek zakres koniecznych ustaleń obejmuje badanie, czy zachodzi przypadek całkowitej ich nieściągalności - w rozumieniu art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Ponadto, gdy ubezpieczony jest jednocześnie płatnikiem tych składek ustalenia wymaga, czy pomimo braku całkowitej nieściągalności umorzenie należności z tytułu składek jest uzasadnione (art. 28 ust. 3 a) u.s.u.s.). Ocenie podlega wówczas, czy zobowiązany wykazał, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt uciążliwe skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

Art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s. dopuszcza możliwość umorzenia należności przez ZUS tylko w przypadkach określonych w jego ust. 3 pkt 1-6, jeżeli w świetle tych przesłanek nie istnieją możliwości wyegzekwowania zaległych składek, występuje stan ich całkowitej nieściągalności. Wyjątek od nich jest przewidziany w art. 28 ust. 3a) u.s.u.s.: należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych wypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Należy podkreślić, że ustawodawca w obu powyższych przypadkach posłużył się wyrażeniem "mogą być umarzane".

W takiej więc sytuacji kontrola legalności decyzji właściwie sprowadza się do badania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury oraz czy w procesie dochodzenia do decyzji organ uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, czy miał na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.

W tym stanie rzeczy, zdaniem składu orzekającego Naczelnego Sądu Administracyjnego, skontrolowanie przez WSA legalności zaskarżonej decyzji zasadnie sprowadzało się zbadania, czy organ przy wydaniu skarżonej decyzji nie przekroczył granic uznania administracyjnego i czy rozstrzygnięcie uzasadnił dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami, a tym samym czy decyzja nie nosiła cech dowolności.

W ocenie NSA, wbrew stanowisku kasatora, WSA nie miał podstaw do stwierdzenia, że organ przekroczył granice uznania. Sąd pierwszej instancji trafnie przyjął, że wydanie decyzji poprzedzone było postępowaniem zmierzającym do ustalenia sytuacji materialnej skarżącego; organy orzekające wzięły pod uwagę okoliczności ustalone z urzędu i zgromadzone w toku postępowania dowody, a następnie odnosząc je do postawy materialnoprawnej rozstrzygnięcia sformułowały wnioski, które mieszczą się w granicach swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.).

Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 powołanej wyżej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.

Wniosek o przyznanie wynagrodzenia związanego z udziałem w sprawie pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy zgodnie z art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a. podlega rozpoznaniu przez referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W.