Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 169/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-04-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Busz (spr.) Sędzia WSA Tomasz Grossmann Asesor sądowy WSA Sebastian Michalski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 07 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi S. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2022 r. nr [...] w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

IV SA/Po 169/22

Uzasadnienie

Burmistrz Miasta i Gminy Ż. decyzją z dnia [...].10.2020 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.:Dz.U z 2020r. poz.256, dalej jako k.p.a.), art. 3 ust. 11, art. 17, art. 20 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2020r poz. 111, dalej jako u.ś.r.) odmówił S. W. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym synem: P. W., ur. [...].

W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że w dniu [...].09.2020r. wpłynął wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z dnia [...].09.2020r. dla S. W. (dalej jako skarżąca) w związku ze sprawowaniem przez nią osobistej opieki nad jej niepełnosprawnym synem urodzonym [...].

Przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zostały opisane w art. 17 ust.1 u.ś.r. Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011r. O wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Natomiast art.17 ust. 1a stanowi, że osobom innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma osób w/w lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Według art.17 ust. 1b świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

W myśl art. 17 ust. 5 u.ś.r. podaje, że: świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli:

1) osoba sprawująca opiekę :

a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno- rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym,

b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

2) osoba wymagająca opieki:

a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,

b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu;

3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury

5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014r. o ustaleniu

wypłacie zasiłków dla opiekuna;

6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej

6. Zarejestrowanie w powiatowym urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy lub posiadanie statusu bezrobotnego nie ma wpływu na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego.

Skarżąca - osoba sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym synem P. W., posiada od [...].08.2020r. prawo do renty z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr: [...] w kwocie [...]zł miesięcznie, legitymuje się orzeczeniem wydanym przez PCPR nr orzeczenia [...], z którego wynika, że lekki stopień niepełnosprawności datuje się od [...].03.2015r., pozostaje osobą bierną zawodowo, w związku z czym nie zostały spełnione warunki określone w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r.

Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w J. wydał P. W. (osobie wymagającej opieki) orzeczenie o stopniu niepełnosprawności nr [...] z dnia [...].10.2013r., z którego wynika, że znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od [...].10.2013r. tj. w wieku [...] lat, w związku z czym nie zostały spełnione warunki określone w art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Organ I instancji zapoznał się z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 (sygn. akt K 38/13), a także z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r. (sygn. akt SK 2/17) w których określono, iż art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, a także art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a, który pozbawia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobę sprawującą opiekę, która ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy są niezgodne z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Co prawda przywołane przepisy wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego zostały uznane za niezgodne z Konstytucją RP, jednakże nie zostały uchylone i nadal wiążą organy administracji publicznej. Ponadto, Trybunał Konstytucyjny jednocześnie stwierdził w ww. wyroku, że cyt.: "wykonanie niniejszego wyroku Trybunału Konstytucyjnego wymaga podjęcia działań ustawodawczych, które doprowadzą do przywrócenia równego traktowania opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych".

Dlatego zdaniem organu I instancji, skoro zgodnie z art. 17 u.ś.r. muszą być spełnione wszystkie przesłanki aby uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, tj. niepełnosprawność osoby wymagającej opieki musi powstać nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, a osoba sprawująca opiekę nie może mieć ustalonego prawa do renty, to skarżąca nie spełnia wszystkich przesłanek do przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Odwołanie od powyższej decyzji w ustawowym terminie wniosła S. W. wnosząc o uchylenie w całości decyzji Kierownika Miejsko Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ż. nr [...] i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie jej prawa do świadczenia.

Skarżąca zarzuciła :

1. naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP,

2. błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. polegającą na pominięciu celów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2016 r., poz. 1518 ze zm.) i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez skarżącą renty stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu odwołania wyjaśniono m.in., że oczywistym jest, że skarżąca korzysta z renty, bowiem dotychczasowe regulacje prawne uniemożliwiły jej skuteczne ubieganie się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Nie jest to zatem kwestia jej wyboru, ale sytuacja wymuszona okolicznościami. Z treści oświadczenia złożonego przez skarżącą wynika jednoznacznie intencja wyboru świadczenia pielęgnacyjnego jako korzystniejszego oraz świadomość konieczności zaprzestania pobierania świadczenia dotychczasowego. Z prezentowanego w orzecznictwie poglądu wynika, że nie można w demokratycznym państwie prawa akceptować stanowiska, "przymuszania" obywatela do wystąpienia o świadczenie mniej korzystne, na skutek wydania przepisów niekonstytucyjnych, których negatywne skutki godzące w stabilność sytuacji prawnej zagwarantowanej ostateczną decyzją administracyjną nie zostały przez prawodawcę należycie wyeliminowane - jest sytuacją nieodwracalną tylko i wyłącznie z powodu zastosowania literalnej wykładni przepisów.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...].01.2022 r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przyznało S. W. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad synem P. W. od dnia [...] grudnia 2021 r. na czas nieokreślony.

W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że w niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjnego w Poznaniu wyrokiem z dnia 15 lipca 202lr. (IV SA/Po 232/21) uchylił decyzję Kolegium z dnia [...] grudnia 2020r. [...] utrzymującą w mocy decyzję wydaną z up. Burmistrza Miasta i Gminy Ż. z dnia [...] października 2020r. znak: [...] odmawiającą skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd zauważył, iż co prawda zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit, a u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, jednakże skarżącej przysługuje prawo wyboru jednego z tych świadczeń przy rezygnacji z pobierania świadczenia niższego. Sąd wskazał, iż wybór można zrealizować poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do renty czy emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zawieszenie prawa do renty, emerytury skutkować będzie wstrzymaniem jej wypłaty a przedłożenie takiej decyzji umożliwi przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

W związku z powyższym wyrokiem, pismem z dnia [...] października 2021r. Kolegium wezwało S. W. do przedłożenia stosownej decyzji organu rentowego.

Pismem z dnia [...] grudnia 2021r. skarżąca przesłała do Kolegium decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. . z dnia [...] listopada 2021r. znak [...] wstrzymującą jej wypłatę emerytury od dnia [...] grudnia 2021r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze podzieliło w całości pogląd prezentowany w orzecznictwie, zgodnie z którym należy opowiedzieć się za funkcjonalną i prokonstytucyjną wykładnią art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podnosi się, że nie sposób znaleźć przekonujących argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegające na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w sytuacji gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne. Za zróżnicowaniem sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegającym na pozbawieniu świadczenia pielęgnacyjnego tych z nich, którzy otrzymują świadczenia niższe, wymienione w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., nie przemawia stan finansów państwa. Świadczy o tym wprowadzenie w ostatnich latach nowych programów przyznających w dużej skali świadczenia socjalne (np. świadczenie wychowawcze, świadczenia z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, bon turystyczny, ostatnio Rodzinny Kapitał Opiekuńczy).

Ponadto podkreślono, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Pozbawienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających emeryturę w niższej wysokości niż to świadczenie powoduje, że ten cel nie jest w stosunku do tej grupy opiekunów realizowany, mimo że sprawując opiekę po uzyskaniu prawa do emerytury, opiekun nie może podjąć pracy zarobkowej (zob. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 18 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 260/21, z 25 czerwca 2021 r., sygn. akt I OSK 305/21, z 22 października 2021 r" sygn. akt I OSK 690/21 i I OSK 702/21, z 28 października 2021 r., sygn. akt I OSK 727/21, CBOSA).

Co prawda jedynym przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury, przyznawanych i wypłacanych przez różne organy jest przywoływany wyżej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Biorąc jednak pod uwagę zasady konstytucyjne uznać należy, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie emerytury. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 u.e.r.f.u.s. Zgodnie z tym przepisem prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Ustawa nie ogranicza możliwości złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r.f.u.s., skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s.). Emerytura jest prawem niezbywalnym, ale uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w postaci posiadania prawa do emerytury. Istota ograniczenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Przedstawiony stan rzeczy wskazuje na to, iż zaskarżona decyzja została podjęta z naruszeniem przepisów prawa materialnego. W związku z powyższym organ II instancji dokonał weryfikacji ww. decyzji i przyznał S. W. wnioskowane świadczenie. Jednocześnie możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia zaistniała dopiero od dnia [...] grudnia 2021r., bowiem dopiero od tegoż dnia wstrzymano S. W. wypłatę emerytury.

S. W. w ustawowym terminie wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wnosząc o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2022 r., nr [...], w zakresie określenia daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia złożenia wniosku ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych

Ponadto na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.) wniosła o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym

Skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., polegającą na pominięciu celów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu skargi m.in. wyjaśniono, że niemożliwa byłaby sytuacja, kiedy to po zawieszeniu przez skarżącą przysługującego jej prawa do renty i wydania decyzji o zawieszeniu tego prawa byłaby pozbawiona jakiegokolwiek świadczenia do czasu wydania nowej decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne. Już sam wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego powinien być potraktowany jako skorzystanie przez stronę z prawa wyboru świadczenia korzystniejszego. Aby wybór mógł zostać skutecznie dokonany, nie zachodzi konieczność rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie z tych świadczeń rzeczywiście zostanie przyznane (wyrok WSA w Krakowie z dnia 10 czerwca 2020 r. wydany w sprawie sygn. akt III SA/Kr 504/20).

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując swą dotychczasową argumentację.

Wskazano, że w związku z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 15 lipca 2021 r. (IV SA/Po 232/21) uchylającym wcześniejszą decyzję Kolegium z dnia [...] grudnia 2020r. [...] utrzymującą w mocy decyzję decyzji wydaną z up. Burmistrza Miasta i Gminy Ż. z dnia [...] października 2020r. znak: [...] odmawiającą S. W. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, pismem z dnia [...] października 2021 r. Kolegium wezwało S. W. do przedłożenia stosownej decyzji organu rentowego.

Pismem z dnia [...] grudnia 2021r. S. W. przesłała do Kolegium decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Odział w O. . z dnia [...] listopada 2021r. znak [...] wstrzymującą jej wypłatę emerytury od dnia [...] grudnia 2021r.

Co prawda jedynym przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury, przyznawanych i wypłacanych przez różne organy jest przywoływany wyżej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Biorąc jednak pod uwagę zasady konstytucyjne uznano, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie emerytury. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 u.e.r.f.u.s. Zgodnie z tym przepisem prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty. Ustawa nie ogranicza możliwości złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r.f.u.s., skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s.). Emerytura jest prawem niezbywalnym, ale uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w postaci posiadania prawa do emerytury. Istota ograniczenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W przedmiotowej sprawie możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia zaistniała dopiero od dnia [...] grudnia 2021r., bowiem dopiero od tegoż dnia wstrzymano skarżącej wypłatę emerytury.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

W niniejszej sprawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz.U. z 2016 r., poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a.") wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.

Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sad dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną.

Niniejsza skarga została rozpoznana w trybie uproszczonym. Stosownie bowiem do treści art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111, ze zm., dalej u.ś.r.).

Kontrolą Sądu w niniejszej sprawie objęta była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...].01.2022 r. nr [...] uchylająca w całości decyzję Burmistrza Miasta i Gminy Ż. z dnia [...].10.2020 r. nr [...] odmawiającą S. W. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym synem P. W. i przyznająca S. W. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad synem P. W. od dnia [...] grudnia 2021 r. na czas nieokreślony.

Ustalenia faktyczne dokonane przez organy obu instancji były niesporne. W szczególności niesporne było to, że skarżąca sprawuje faktyczną opiekę nad swoim synem i pobierała rentę, a obecnie emeryturę. Wprawdzie organy ustaliły, że wcześniej pobierała ona rentę natomiast nie ustaliły kiedy skarżąca przestała pobierać rentę, a zaczęła otrzymywać emeryturę, to jednak Sąd miał na uwadze, że w myśl art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje zarówno wówczas, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, jak i wówczas gdy ma ona ustalone prawo do renty. Tym samym w kontekście niniejszej sprawy nie było istotne, czy skarżąca otrzymywała rentę, czy też emeryturę.

W myśl art.17 ust.1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Według art. 17 ust.1b. u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Artykuł 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r. stanowi, iż świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego, świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego.

Sąd wskazuje, że w sprawie niniejszej w dniu 15.07.2021 r. zapadł prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu o sygn. IV SA/Po 232/21 w którym Sąd w sposób wiążący opowiedział się za funkcjonalną i prokonstytucyjną wykładnią art.17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wyrażaną w aktualnym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyjaśniając, że w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych, ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 u.ś.r., gdzie wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną – także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2021 r., poz. 291), dalej powoływanej jako "u.e.r.f.u.s.", zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Przepisy każdej z ustaw regulują zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw, ewentualnie wyraźnie wskazanych przepisów (por. art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r., czy art. 96 u.e.r.f.u.s.) wypłacanych przez organy określone w każdej z tych ustaw. Jedynym jednak przepisem dotyczącym zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury, przyznawanych i wypłacanych przez różne organy jest przywoływany wyżej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy. Biorąc pod uwagę zasady konstytucyjne Sąd uznał, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie emerytury. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 u.e.r.f.u.s. Zgodnie z tym przepisem, prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu na wniosek emeryta lub rencisty.

Ustawa nie ogranicza możliwości złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 u.e.r.f.u.s. skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 u.e.r.f.u.s.). Emerytura jest prawem niezbywalnym, ale uznać należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w postaci posiadania prawa do emerytury. Istota ograniczenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to Sąd uznał, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca, w którym strona przedstawi decyzję o wstrzymaniu wypłaty emerytury. O możliwości złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i uzależnieniu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty, organ winien stronę poinformować.

Sąd wskazał, że w niniejszej sprawie organy zaniechały poinformowania skarżącej o możliwości zawieszenia prawa do renty, naruszając tym samym art. 9 k.p.a. W aktach sprawy figuruje bowiem jedynie wzywające skarżącą do przedłożenia dokumentu potwierdzającego, że skutecznie zrzekła się w ZUS prawa do świadczenia rentowego. Skoro zatem organy nie poinformowały o możliwości zawieszenia renty, wstrzymania jej wypłaty i przedłożenia decyzji w tym zakresie, nie wezwały też strony do złożenia brakujących dokumentów, co umożliwiłoby wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości, to skutkowało to przedwczesną odmową przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia.

Należy podkreślić, że na podstawie art.153 p.p.s.a. Sąd orzekający w niniejszej sprawie jest związany wykładnią przepisów przedstawioną w wyroku WSA w Poznaniu z dnia 15 lipca 2021r. o sygn. IV SA/Po 232/21.

Trzeba też zaakcentować, że w związku z tym, że skarga dotyczy jedynie określenia daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i orzeczenia co do istoty sprawy poprzez przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia złożenia wniosku obecnie spór dotyczy nie zasady przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, lecz jedynie czasokresu od którego ono przysługuje.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela stanowisko organu odwoławczego, że możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia zaistniała dopiero od dnia [...] grudnia 2021r., bowiem dopiero od tegoż dnia wstrzymano S. W. wypłatę emerytury.

Jak już wspomniano dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy kluczowa jest ocena, czy organ odwoławczy w sposób prawidłowy ustalił datę, od której przyznał skarżącej świadczenie pielęgnacyjne.

Decyzja ZUS z [...].08.2020 r. o przyznaniu renty określała czas jej przysługiwania skarżącej do [...].07.2021 r. Można wnioskować, że po tym terminie skarżąca pobierała emeryturę, choć nie wynika to wprost z akt sprawy.

W związku z powołanym wyrokiem o sygn. IV SA/Po 232/21, pismem z dnia [...] października 2021 r. Kolegium wezwało S. W. do przedłożenia stosownej decyzji organu rentowego. Pismem z dnia [...] grudnia 2021r. skarżąca przesłała do Kolegium decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. . z dnia [...] listopada 2021r. znak [...] wstrzymującą jej wypłatę emerytury od dnia [...] grudnia 2021r.

Odnosząc się do zarzutu skarżącej dotyczącego naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., polegającą na pominięciu celów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych i przyjęciu, że okoliczność pobierania przez opiekuna renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego Sąd stwierdza, że jest on bezzasadny w świetle ustaleń Sądu zawartych w prawomocnym wyroku o sygn. IV SA/Po 232/21, gdzie wskazano, że "skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego", przesądzając tym samym, że okoliczność pobierania przez opiekuna renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Przechodząc do zarzutu skarżącej dotyczącego wadliwego określenia daty początkowej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i żądania orzeczenia co do istoty sprawy poprzez przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia złożenia wniosku należy wziąć pod uwagę, że negatywna przesłanka pobierania emerytury ustała z dniem [...] listopada 2021 r., to świadczenie pielęgnacyjne mogło zostać wypłacone od dnia 1 grudnia 2021 r. Uznanie, że organ powinien wypłacić świadczenie pielęgnacyjne od miesiąca złożenia wniosku byłoby sprzeczne z ww. wskazaniami Sądu i skutkowałoby wypłatą podwójnego świadczenia (emerytury i świadczenia pielęgnacyjnego).

Należy podkreślić, że ratio legis regulacji zawartej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. sprowadza się do tego, aby uniemożliwić osobom uprawnionym równoczesne pobieranie świadczeń, których istotą jest rekompensata opiekunowi utraty dochodów w związku z rezygnacją z zatrudnienia na rzecz sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Przepis ten należy interpretować w taki sposób, że nie jest dopuszczalna jednoczesna wypłata dwóch lub więcej opisanych w nim świadczeń, natomiast stronie przysługuje prawo wyboru, z którego z nich chce skorzystać. (tak słusznie w wyroku WSA w Gliwicach z dnia 15 czerwca 2020 r. o sygn. II SA/Gl 253/20, publ. LEX nr 3017865). Sąd orzekający w pełni podziela ten pogląd.

W art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. wyraźnie wskazuje się, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do m.in. emerytury. Z unormowania zawartego w art. 17 u.ś.r. jednoznacznie wynika, że dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, poza wypełnieniem przesłanek podmiotowych, muszą zaistnieć łącznie dwie przesłanki natury przedmiotowej. Pierwsza z nich ma charakter pozytywny i polega, co do zasady, albo na niepodejmowaniu, albo na rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą uprawnioną (art. 17 ust. 1). Druga zaś ma charakter negatywny, a mianowicie świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) lub b). Przepis art. 17 u.ś.r. stanowi zatem zamkniętą regulację normującą możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Z tego względu nie można prawa do niego wywodzić z innych niż wskazanych w treści tego przepisu zdarzeń i sytuacji, ani z innych ustaw. Przyjęcie odmiennego poglądu oznaczałoby zanegowanie zasady praworządności wyrażonej w art. 7 Konstytucji RP, wymagającej przestrzegania prawa zarówno przez obywateli, jak i organy administracji.

Istota ograniczenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla rencisty (tu dla emeryta), wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do renty, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do renty skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (tak WSA w Opolu w wyroku z dnia 24 marca 2022 r. o sygn. II SA/Op 9/22, publ. LEX nr 3334293)

Emerytura jest prawem niezbywalnym, ale przyjąć należy, że zawieszenie tego prawa eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. Wynikająca z tego przepisu istota ograniczenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego dla emeryta, musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zatem zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (tak WSA w Poznaniu w wyroku z dnia 23 marca 2022 r. o sygn. II SA/Po 922/21, publ. LEX nr 3327608, WSA w Gliwicach w wyrokach z dnia 16 marca 2022 r. o sygn. II SA/GL 1663/21, publ. LEX nr 3332874 i II SA/GL 1664/21, publ. LEX nr 3332840

Przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., w zakresie w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, należy zgodnie z konstytucyjną zasadą równości interpretować w taki sposób, że wyłącza on możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jedynie w sytuacji gdy osoba mająca ustalone prawo do emerytury, pobiera emeryturę i ze świadczenia tego nie chce zrezygnować. Osoba, która spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń, przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. Wybór ten może zrealizować przez złożenie do organu emerytalnego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 17 marca 2022 r. o sygn. III SA/Gd 1164/21, publ. LEX nr 331283 ).

W świetle powyższego w kontrolowanej sprawie negatywna przesłanka określona w art.17 ust.5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wskutek wstrzymania skarżącej wypłaty emerytury z dniem 01 grudnia 2021 r. przestała istnieć z tym dniem. Dlatego organ odwoławczy słusznie przyznał skarżącej świadczenie pielęgnacyjne od tego dnia, a nie od daty złożenia wniosku, gdyż w taki przypadku skarżąca otrzymałaby podwójne świadczenia, tj. emerytalne i pielęgnacyjne.

Wobec powyższego na podstawie art.151 p.p.s.a. skargę oddalono.