Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 123/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2021-04-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2 i 3a
journal: Dz.U. 2019 poz 300
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Sędkowska Sędziowie: Sędzia WSA Grzegorz Gocki Asesor sądowy Anna Komorowska – Kaczkowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi B. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 19 stycznia 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i na Fundusz Pracy oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi B. W. (dalej: strona, skarżąca, zobowiązana) jest wydana z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzja z 19 stycznia 2021 r., nr [...] , wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, dalej zwana: "k.p.a.") w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2021 r., poz. 423, dalej zwana: "u.s.u.s.") w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy.

Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym:

Wnioskiem z 14 sierpnia 2020 r. skarżąca zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Odział w Opolu Inspektorat w [...] o umorzenie należności z tytułu składek objętych tytułami wykonawczymi z 10 sierpnia 2020 r. We wniosku tym skarżąca wniosła również o rozłożenie należności na raty oraz wskazała, że zastosowany środek egzekucyjny jest dla niej zbyt uciążliwy, ponieważ już ma dwa inne zajęcia komornicze do rachunku bankowego. Uzasadniając swój wniosek, oświadczyła, że od 7 lat nie pracuje, nie osiąga żadnego dochodu, ani nie posiada majątku. Podała, że w jej sprawie występuje przypadek zaprzestania prowadzenia działalności w połączeniu z brakiem majątku, wysokość składki nie przekracza kosztów upomnienia, a nadto nie posiada majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

Wobec rozpoznania przez organ w osobnym postępowaniu kwestii związanych z zastosowaniem zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego oraz rozłożeniem należności na raty, przedmiotem rozstrzygnięcia objętego zaskarżoną decyzją objęte zostały wyłącznie kwestie związane z umorzeniem zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy.

Pismem z dnia 21 sierpnia 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych zawiadomił skarżącą o prawie do czynnego udziału na każdym etapie postępowania oraz możliwości złożenia dodatkowych dokumentów potwierdzających okoliczności uzasadniających umorzenie należności.

10 września 2020 r. skarżąca złożyła dodatkowe wyjaśnienia w sprawie oraz przedłożyła oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej.

Pismem z dnia 24 września 2020 r. organ zawiadomił o zakończeniu postępowania w sprawie o umorzenie należności z tytuł składek oraz poinformował o prawie do wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji, co do zebranych materiałów, dowodów oraz zgłoszonych żądań.

Decyzją z 9 października 2020 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w [...], po przeprowadzeniu postępowania, odmówił umorzenia należności z tytułu składek w kwocie 1. 033,75 zł, obejmującej:

a) składki na ubezpieczenia społeczne za wrzesień 2013 r. w łącznej kwocie 537 zł (w tym z tytułu składek – 342,44 zł, odsetek liczonych na dzień 18 sierpnia 2020 r. w kwocie 195,00 zł;

b) składki na ubezpieczenie zdrowotne za miesiąc wrzesień w łącznej kwocie 410, 73 zł, w tym z tytułu składek w kwocie 261,73 zł, odsetek liczonych na dzień 18 sierpnia 2020 r. w kwocie 149,00 zł;

c) składki na Fundusz Pracy za miesiąc wrzesień w łącznej kwocie 85,58 zł, w tym z tytułu składek w kwocie 54,58 zł, odsetek liczonych na dzień 18 sierpnia 2020 r. w kwocie 31,00 zł.

W uzasadnieniu decyzji Zakład Ubezpieczeń Społecznych podał, iż w celu rozpatrzenia sprawy korzystano także z danych wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS oraz rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców, Bazy Danych Ksiąg Wieczystych. Wskazano, iż z ustaleń organu wynika, że skarżąca prowadziła działalność gospodarczą od września 2007 r. do 20 września 2013 r. W tym okresie nie wywiązywała się z obowiązku opłacania składek na własne ubezpieczenia z tytułu prowadzonej działalności. Nadto organ wskazał, że zasady przedawnienia zobowiązań reguluje art. 24 u.s.u.s. Wyjaśnił, że zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s. w przypadku wydania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia, bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu - od dnia wszczęcia postępowania do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna. Natomiast zgodnie z art. 24 ust. 5 b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje także zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Mając powyższe na uwadze organ wskazał, iż wobec przedmiotowej zaległości zostały podjęte następujące czynności skutkujące zawieszeniem biegu terminu przedawnienia:

- od 2 listopada 2017 r., tj. od dnia odbioru zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie określenia wysokości zadłużenia do uprawomocnienia się decyzji wyrokiem sądu, tj. do dnia 13 lipca 2019 r.;

- od 10 sierpnia 2020 r., tj. od dnia skierowania należności do przymusowego dochodzenia/wszczęcia egzekucji do nadal, co oznacza, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony do dnia zakończenia egzekucji.

Uwzględniając powyższe organ stwierdził, że należności objęte postępowaniem nie uległy przedawnieniu.

Oceniając zasadność wniosku w kontekście przesłanek całkowitej nieściągalności określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Zakład stwierdził, że żadna z nich nie została spełniona. Możliwość umorzenia należności składkowych została także przeanalizowana z punktu widzenia przesłanek, które pozwalają na umorzenie składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, o czym stanowi § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. (Dz. U. z 2003, Nr 141, poz.1365 – dalej jako: "rozporządzenie") wydanego na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

Organ wskazał, że w stosunku do skarżącej nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2,4 i 4b u.s.u.s. nie zachodzą. Wskazał również, iż z przyczyn oczywistych w rozpatrywanej sprawie nie ma zastosowania art. 28 ust. 1 pkt 1 u.s.u.s. Nadto zadłużenie jest wyższe niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, co oznacza, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. również nie ma zastosowania w przedmiotowej sprawie. Natomiast z uwagi na fakt, że postępowanie egzekucyjne nie zostało dotychczas zakończone, nie można uznać należności objętych postępowaniem za całkowicie nieściągalne. Jednocześnie Zakład nie wyczerpał okresu dochodzenia należności. Wobec powyższych okoliczności, w ocenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, nie można było uznać, że spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s. Nadto ani Naczelnik Urzędu Skarbowego ani Komornik Sądowy nie stwierdzili braku majątku, z którego można prowadzić egzekucje.

W dalszej części uzasadnienia organ przeanalizował możliwość umorzenia należności z tytułu składek ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikiem składek, mimo braku ich całkowitej nieściągalności – w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i wydane na tej podstawie rozporządzenie, wskazując jednocześnie, że przepisy te zobowiązują płatnika do wykazania, że ze względu na sytuację rodzinną i stan majątkowy nie może opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Organ wyjaśnił przy tym, że do takich sytuacji § 3 ust. 1 rozporządzenia w szczególności zalicza przypadki, gdy:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Mając na uwadze powyższe organ rozważył na podstawie posiadanych informacji możliwość umorzenia należności z uwagi na trudną sytuacje finansową, która w przypadku konieczności opłacenia zadłużenia pozbawiałaby skarżącą możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Wskazał, że jak wynika z akt sprawy, skarżąca nie uzyskuje dochodów z tytułu zatrudnienia, a od 31 sierpnia 2019 r. jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna niepobierająca zasiłku. Nadto 5 września 2020 r. skarżąca oświadczyła, że nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej, świadczeń z Urzędu Pracy oraz nie korzysta z innych form pomocy. Jednocześnie z oświadczeń skarżącej wynika, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jednak nie wykazała żadnych kosztów związanych z utrzymaniem. Wskazała jedynie na inne zobowiązania pieniężne, które spłaca w układzie ratalnym po 600 zł miesięcznie. Następnie organ podkreślił, że w toku postępowania skarżąca nie dołączyła do akt sprawy dokumentów, które potwierdzałby trudności w terminowym wywiązywaniu się z podstawowych i bieżących opłat. W związku z powyższym organ uznał, że znajdujący się w aktach sprawy materiał dowodowy nie pozwala na przyjęcie trwałego lub wyjątkowego charakteru występujących trudności. Analizując sytuację skarżącej organ podkreślił, że w aktach sprawy brak jest dokumentów potwierdzających przeciwwskazania do podjęcia przez skarżącą aktywności zawodowej. Wyjaśnił przy tym, że osoba posiadająca zobowiązania finansowe powinna podjąć starania mające na celu uzyskanie dochodu pozwalającego na spłatę zaległości. W ocenie organu sytuacja finansowa skarżącej aczkolwiek trudna i stwarzająca pewne ograniczenia, nie wyklucza możliwości spłaty zadłużenia w dłuższej perspektywie. Brak jest bowiem podstaw do wykluczenia możliwości podjęcia przez skarżącą stałego zatrudnienia umożliwiającego poprawę jej sytuacji. Już sam fakt, że skarżąca jest zarejestrowana w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna świadczy o tym, że wykazuje gotowość do podjęcia zatrudnienia, a obecna sytuacja ma charakter przejściowy. Posiadanie statusu osoby bezrobotnej daje dodatkowe możliwości otrzymania pomocy w celu uzyskania zatrudnienia, przygotowania zawodowego osób dorosłych, a także możliwości skorzystania z różnych form przeciwdziałania bezrobociu. Wobec powyższego nie można wykluczyć, że w przyszłości będzie w stanie uregulować powstałe zadłużenie. Nadto organ podkreślił, że niemożność zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych powinna być brana pod uwagę przy umarzeniu zaległości, jeśli wynika ona z przyczyn niezależnych, obiektywnych, których strona nie jest w stanie przezwyciężyć mimo podjętego w tym kierunku wysiłku. W ocenie organu skarżąca nie wykazała, aby sytuacja, w której znajduje się w sposób jednoznaczny wskazywała na brak możliwości zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych. Organ podkreślił przy tym, iż pomimo że jak wynika z akt sprawy, skarżąca nie osiąga dochodu to przedstawiony przez nią stan materialny, nie daje podstaw do przyjęcia, iż znajduje się ona w stanie trwałego ubóstwa oraz uznania, że sytuacja ta ma charakter definitywny. Zakład wskazał, iż co prawda nie jest jasne skąd skarżąca czerpie środki pozwalające na pokrycie bieżących wydatków, jednak w toku postępowania skarżąca nie wykazała – nie dołączyła do akt sprawy - dokumentów, które potwierdzałyby występowanie trudności w terminowym wywiązywaniu się z podstawowych i bieżących opłat. W związku z powyższym można domniemywać, że opłaty te realizowane są płynnie, zaś skarżąca nie znajduje się w stanie trwałego ubóstwa, a opłacenie zaległości składkowych w dogodnych ratach, pozbawiłoby ją możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Co więcej skarżąca zaproponowała uregulowanie należności w układzie ratalnym, proponując stawkę 100 zł miesięcznie. Zatem pomimo trudnej sytuacji finansowej, na którą się powołuje jest w stanie zabezpieczyć środki finansowe na ten cel. W dalszej części organ wyjaśnił, że każdy przejściowo może wykazać, że znajduje się w trudnej sytuacji, lecz Zakład jest obowiązany w sposób dokładny i racjonalny ocenić sytuację i podjąć decyzję, czy uznaje ją za przesłankę do zastosowania umorzenia, czy też nie. Zobowiązany jest przy tym porównać stwierdzoną sytuację majątkową wnioskodawcy z zaległą należnością i wskazać jego dochody (rzeczywiste czy też potencjalne), które w ocenie organu byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia. Tymczasem w aktach sprawy brak jest dokumentów potwierdzających przeciwskazania do podjęcia przez skarżącą aktywności zawodowej. Osoba posiadająca zobowiązania finansowe powinna w pierwszej kolejności podjąć starania mające na celu uzyskanie dochodu pozwalającego na spłatę zaległości. W ocenie organu aktualna sytuacja finansowa skarżącej stwarza pewne ograniczenia, ale nie wyklucza możliwości spłaty zadłużenia w dalszej perspektywie. Nie daje jednak podstaw do wykluczenia możliwości podjęcia przez skarżącą stałego zatrudnienia umożliwiającego poprawę jej sytuacji finansowej, zaś niemożność zaspokajania podstaw życiowych powinna być brana pod uwagę przy umarzeniu należności, jeśli wynika ona z przyczyn niezależnych obiektywnych, którym strona nie jest w stanie się przeciwstawić mimo podjętego w tym kierunku wysiłku.

W zakresie wystąpienia przesłanki wymienione] w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia organ wskazał, że powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia, ale było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej.

Z kolei analizując wystąpienie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia, organ wskazał, iż jej zastosowanie uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Organ wskazał przy tym, iż w toku postępowania skarżąca nie przedłożyła żadnej dokumentacji medycznej. W aktach sprawy brak jest dowodu (np. orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności lub trwałej niezdolności do pracy) na definitywne wykluczenie skarżącej z rynku pracy ze względu na stan zdrowia. Nadto skarżąca nie informowała o konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, co pozbawiałby ją możliwości uzyskiwania dochodów na spłatę zobowiązań wobec ZUS. W oparciu o powyższe organ stwierdził, że sprawie ta przesłanka nie zachodzi.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podała, że jej sytuacja uległa zmianie bowiem 10 października 2020 r. w skutek pożaru straciła cały dorobek życia, a że jest osobą niepracującą nie jest obecnie w stanie spłacać żadnego zadłużenia. Wskazała, że jest pozbawiona wszelkich środków do życia, nie posiada nawet najpotrzebniejszych rzeczy, takich jak ubrania czy środki czystości. Mając powyższe na uwadze wniosła o umorzenie zaległości w całości.

Ponownie rozpatrując sprawę Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] decyzją z dnia 19 stycznia 2021 r., nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia 9 października 2020 r. nr [...] o odmowie umorzenia z tytułu składek.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że dokonał ponownej analizy kwestii przedawnienia składek i uznał, że w decyzji z dnia 9 października 2020 r. nr [...] prawidłowo stwierdzono, że należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu.

Następnie organ wskazał, iż w toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że:

1) przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych;

2) przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że:

- sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości łub umorzył postępowania upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe,

- nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

- nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

" nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. - zaprzestała Pani wykonywania działalności gospodarczej 30 września 2013 r., jednak nie zachodzi przesłanka braku majątku, ponieważ jest Pani właścicielką dwóch samochodów ciężarowych o wartości pozwalającej na dokonanie zastawu skarbowego;

3) przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wnosi skarżąca przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym - koszty upomnienia są określone w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 11 września 2015 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia skierowanego przez wierzyciela do zobowiązanego przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2015 r., poz. 1526) i wynoszą 11,60 zł;

4) przesłanka wymieniona w art. 28 ust.3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi dlatego, że Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi - nie można stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ przymusowe dochodzenie należności jest prowadzone przez uprawnione w tym zakresie organy egzekucyjne. Organ wskazał, że fakt prowadzenia postępowania egzekucyjnego (postępowanie egzekucyjne w toku) wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności z tytułu składek.

Podsumowując ten etap postępowania organ wskazał, że nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności składek, co uniemożliwia pozytywne rozpatrzenie wniosku w oparciu o art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Wobec powyższego organ podjął ponownie czynności zmierzające do ustalenia, czy w przedmiotowej sprawie występują przesłanki umorzenia określone w cytowanym rozporządzeniu oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia.

W zakresie wystąpienia przesłanki wymienione] w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia organ wskazał, że powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia, ale było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Co prawda 10 października 2020 r. doszło do pożaru, który objął dom, w którym mieszkała skarżąca, jednak powstanie analizowanego zadłużenia nie jest następstwem tego nadzwyczajnego zdarzenia, ale powstało wiele lat wcześniej.

W odniesieniu do przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, organ wskazał, iż ma ona zastosowanie wyłącznie do podmiotów, które nie zaprzestały prowadzenia działalności gospodarczej i poniosły straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, a opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić je możliwości dalszej działalności. Dlatego nie może mieć ona zastosowania w przypadku skarżącej, ponieważ zaprzestała ona prowadzenia działalności gospodarczej.

Z kolei analizując wystąpienie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia, organ wskazał, iż jej zastosowanie uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Organ wskazał przy tym, iż w toku postępowania skarżąca nie przedłożyła żadnej dokumentacji medycznej. W aktach sprawy brak jest dowodu (np. orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności lub trwałej niezdolności do pracy) na definitywne wykluczenie skarżącej z rynku pracy ze względu na stan zdrowia. Nadto skarżąca nie informowała o konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, co pozbawiałby ją możliwości uzyskiwania dochodów na spłatę zobowiązań wobec ZUS. W oparciu o powyższe organ stwierdził, że sprawie ta przesłanka nie zachodzi.

Nadto organ wskazał, że analizując uregulowania prawne dotyczące możliwości umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności należy także brać pod uwagę między innymi to, czy spłata zadłużenia w dłuższym czasie nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych czy mają charakter okresowy, czy stały i pogłębiający się. Trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów, musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały.

Mając powyższe na uwadze, organ doszedł do wniosku, iż ograniczone możliwości płatnicze, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane w ustalonym stanie faktycznym za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia zaległości. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się bowiem do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych składek, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste. W ocenie organu sytuacja materialna skarżącej jest niejednoznaczna. Brak dochodów i jednocześnie nieponoszenie kosztów utrzymania sugeruje, że skarżąca pozostawała na utrzymaniu innej osoby, czego nie ujawniła, ponieważ - zgodnie z zasadami logiki - w innych okolicznościach egzystencja nie byłaby możliwa. Ponadto pomimo braku jakichkolwiek dochodów dzierżawiła budynek, który spłonął w pożarze 10 października 2020 r. Natomiast istotą dzierżawy jest to, że wydzierżawiający na oznaczony czas oddaje dzierżawcy rzecz do używania i pobierania pożytków, w zamian za co dzierżawca zobowiązuje się płacić wydzierżawiającemu czynsz. Konieczną cechą dzierżawy jest zatem jej odpłatność. Podobna sytuacja ma miejsce w przypadku umowy najmu - wynajmujący zobowiązuje się oddać przedmiot najmu do używania najemcy, na czas oznaczony lub nieoznaczony, w zamian za wynagrodzenie w postaci czynszu płaconego przez najemcę. Wobec braku jakichkolwiek dochodów nie jest jasne, z jakich źródeł skarżąca finansowała te koszty, podobnie jak obowiązkowe ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej dwóch pojazdów marki [...] z 2013 r. i z 2007 r., których - według urzędowych ustaleń organu - jest właścicielką. Pojazdy nie figurują w rejestrze zastawów skarbowych, a skarżącą nie przedstawiła odpisu protokołu zajęcia komorniczego pojazdów, na które się powoływała. Organ podkreślił przy tym, że zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia w postępowaniu o umorzenie należności z tytułu składek ciężar dowodu spoczywa na wnioskodawcy. Wskazał również, że uwagę zwraca okoliczności, iż 5 września 2020 r. skarżąca oświadczyła, że nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej, świadczeń z Urzędu Pracy oraz nie korzysta z innych form pomocy, co doprowadziło organ do wniosku, że skarżąca może zaspokajać niezbędne potrzeby bytowe bez wsparcia ze strony instytucji socjalnych. W ocenie organu fakt posiadania zobowiązań, które dochodzone są przymusowo przez Komorników Sądowych nie stanowi wystarczającej i samodzielnej przesłanki do zwolnienia z obowiązku opłacania należnych składek. Przyznanie takiej ulgi doprowadziłoby do naruszenia interesu publicznego, ponieważ skutkiem umorzenia byłoby zwolnienie spod egzekucji osiąganych dochodów oraz posiadanego majątku na rzecz zaległości, które nie muszą korzystać z pierwszeństwa zaspokojenia na gruncie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym. Zobowiązania cywilnoprawne, przy ustalaniu preferencji spłaty powinny zajmować miejsce drugorzędne, a w pierwszej kolejności powinny być regulowane zobowiązania publicznoprawne. Ponadto obowiązek zapłaty składek wynika bezpośrednio z przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a zobowiązania cywilnoprawne zaciągane są świadomie, z uwzględnieniem możliwości finansowych oraz ich ewentualnych, negatywnych konsekwencji. Organ podkreślił, że instytucja umorzenia przewidziana jest dla przypadków szczególnie drastycznych, gdy ze względu na obiektywne, niezależne od dłużnika okoliczności nie jest możliwe uzyskiwanie przez niego dochodów, ani obecnie ani w przyszłości. W ocenie organu w odniesieniu do skarżącej takie okoliczności nie zachodzą. Jest ona osobą młodą w wieku 35 lat i do osiągnięcia wieku emerytalnego pozostało jeszcze 25 lat, w ciągu których może być aktywna zawodowo i osiągać dochody pozwalające na sukcesywną spłatę zobowiązań wobec ZUS, np. w formie układu ratalnego. W ocenie organu wiek skarżącej, brak udokumentowanych przeciwskazań zdrowotnych do podjęcia pracy i stosunkowo nieduża wysokość zaległości z tytułu składek, dają pozytywną prognozę ich spłaty w przyszłości; po podjęciu przez nią zatrudnienia.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skarżąca wskazała, że zgodnie z prawem składki z tytułu ZUS przedawniają się w upływem 5 lat od daty ich wymagalności, a ona nie prowadzi działalności gospodarczej od 8 lat, zatem "od należnych składek minęło już 5 lat", więc roszczenie ZUS-u jest przedawnione i bezprawnie ściągane.

W odpowiedzi na skargę organ wskazał, że istotą sporu w rozpoznawanej sprawie jest zakres sprawy w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, nie zaś to, czy należności, o których umorzenie wnosi skarżąca się przedawniły. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 czerwca 2017 r. sygn. akt II GSK 646/17, uznał, że w granicach sprawy prowadzonej na podstawie art. 28 u.s.u.s., dotyczącej umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek ubezpieczenia społecznego, pozostaje ustalenie przesłanek, od których ustawa uzależnia umorzenie tych składek. Przedmiotem postępowania o umorzenie należności jest zatem ustalenie istnienia materialnoprawnej podstawy umorzenia, jaką jest całkowita nieściągalność, a w przypadku jej braku - zaistnienie uzasadnionego przypadku w stosunku do płatnika składek. Przedawnienie nie jest przesłanką, której zaistnienie uzasadnia wniosek o umorzenie zaległości, a zatem nie mieści się ono w granicach sprawy dotyczącej umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek.

W dalszej części organ wskazał, iż w rozpoznawanej sprawie niezależnie od powyższego, organ zbadał kwestie przedawnienia i stwierdził, że należności te nie uległy przedawnieniu, bowiem w stosunku do przedmiotowej zaległości podjęte zostały czynności skutkujące zawieszeniem biegu terminu przedawnienia od dnia 2 listopada 2017 r. do dnia 13 lipca 2019 r., tj. od daty odbioru zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie określenia wysokości zadłużenia do daty uprawomocnienia się decyzji ZUS z dnia 15 listopada 2017 r., znak: [...] wskutek wyroku Sądu Okręgowego w [...] z dnia 27 marca 2019 r., sygn. akt [...] oddalającego odwołanie wnioskodawczyni oraz wyroku Sądu Apelacyjnego [...] z dnia 13 listopada 2019 r., sygn. akt [...], oddalającego apelację wnioskodawczyni. Dalsze zawieszenie biegu terminu przedawnienia nastąpiło w dniu 10 sierpnia 2020 r. wskutek skierowania należności do przymusowego dochodzenia/wszczęcia egzekucji, które trwa do nadal, do czasu zakończenia egzekucji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:

Skargę należało uznać za niezasadną.

W myśl art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej zwana: "p.p.s.a."), zaskarżona do sądu administracyjnego decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), jak też w razie stwierdzenia okoliczności uzasadniających stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji (pkt 2).

Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną z zastrzeżeniem art. 57a (niemającym tu zastosowania).

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w tak zakreślonych granicach, Sąd uznał, że poza zakresem tego postępowania pozostawać będzie, co do zasady, kwestia wymagalności i ewentualnego przedawnienia należności. Naczelny Sąd Administracyjny stoi na stanowisku, iż z zasady ogólnej wyrażonej w art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika, że zakresem rozpoznania sądu administracyjnego objęte są wszystkie czynności i akty wydane w danej sprawie administracyjnej, niezależnie od tego, w jakim stadium postępowania i w jakim trybie zostały podjęte. Wprawdzie dokonując oceny przesłanek umorzenia należności istotnym elementem stanu faktycznego sprawy są ustalenia w zakresie istnienia i wysokości zaległości, o których umorzenie wnioskuje strona, jednak kwestia ta pozostaje, poza granicami sprawy administracyjnej dotyczącej ich umorzenia, podlegając co do zasady kognicji sądów powszechnych, jako sprawa z zakresu ubezpieczenia społecznego w znaczeniu materialnoprawnym. W postępowaniu o umorzenie należności z tytułu składek organ nie ma kompetencji do badania istnienia tych należności z uwagi na podleganie obowiązkowi ubezpieczenia społecznego czy prawidłowości obliczenia należności wynikającej z decyzji z uwagi na właściwe rozliczenie konta płatnika składek przez organ. W tego rodzaju postępowaniu ewentualne wątpliwości dotyczące wymagalności obowiązku opłacenia należności, objęcia czy wyłączenia z ubezpieczeń społecznych, a także przedawnienia, mogłyby być podstawą zainicjowania odrębnego postępowania w zakresie ustalenia obowiązku, określenia wysokości tych należności i okresów ich powstania, czy też mogą być podstawą do złożenia wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Kontrola sądu administracyjnego ogranicza się zatem do granic sprawy administracyjnej, tj. umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek (por. wyrok NSA z dnia 25 czerwca 2020 r., sygn. akt I GSK 540/20)

Podkreślić należy, że w sprawach dotyczących umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek ubezpieczenia społecznego Zakład Ubezpieczeń Społecznych wyposażony został w kompetencję do umorzenia należności z tytułu tych składek w przypadku stwierdzenia ustalonych ustawowo przesłanek umorzenia. Obowiązujące przepisy przewidują mianowicie, że umorzenie należności jest możliwe w przypadku całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., bądź istnienia uzasadnionego przypadku, o którym mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

Mając na uwadze przytoczoną powyżej regulację prawną, uznać należy, że w granicach prowadzonej na podstawie art. 28 u.s.u.s sprawy dotyczącej umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek ubezpieczenia społecznego, pozostaje ustalenie przesłanek, od których ustawa uzależnia umorzenie tych składek. Przedmiotem postępowania o umorzenie należności jest zatem ustalenie istnienia materialnoprawnej podstawy umorzenia, jaką jest całkowita nieściągalność, a w przypadku jej braku - zaistnienie uzasadnionego przypadku w stosunku do płatnika składek. Przedawnienie nie jest przesłanką, której zaistnienie uzasadnia wniosek o umorzenie zaległości, a zatem nie mieści się ono w granicach sprawy dotyczącej umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Należy podzielić pogląd, że "decyzja w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu zaległych składek nie rozstrzyga kwestii związanych z ich wysokością, lecz przesądza o braku podstaw do umorzenia kwoty wynikającej z zaległości (por. postanowienie NSA z dnia 27 sierpnia 2009r., II GZ 167/09). Poza zakresem sprawy dotyczącej umorzenia należności pozostaje zatem, co do zasady, ustalenie okoliczności związanych z wymagalnością tych należności. Tym samym organ administracyjny rozstrzygając w sprawie dotyczącej umorzenia zobowiązany jest do przeprowadzenia postępowania w zakresie ustalenia przesłanek ustawowych umorzenia i w zależności od jego wyniku orzec o umorzeniu lub o odmowie umorzenia należności.

W kontekście powyższego wyjaśnić trzeba, że organ był zobowiązany tak prowadzić postępowanie, aby jak najwszechstronniej wyjaśnić wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności sprawy oraz jak najstaranniej wyjaśnić podstawy faktyczne i prawne rozstrzygnięcia.

W rozpoznawanej sprawie kontroli sądowej została poddana decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 19 stycznia 2021 r., którą utrzymano w mocy decyzję wydaną w I instancji z dnia 9 października 2020 r., odmawiająca stronie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Podstawę analizy zasadności żądania strony o umorzenie ww. należności stanowiły prawidłowo przywołane przez Zakład przepisy art. 28 ust. 3 w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia. Przypomnieć trzeba, że zgodnie ze stanowiącym podstawę rozstrzygnięcia przepisem art. 28 ust. 1 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub części, z zastrzeżeniem ust. 2 - 4. W ust. 2 wskazano, że należności z tytułu składek mogą być umarzane w przypadku ich całkowitej nieściągalności, które to przypadki zostały enumeratywnie wymienione w art. 28 ust. 3 w punktach od 1 do 6. Całkowita nieściągalność, o której mowa w tym przepisie zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2019 r., poz. 498, z późn. zm.).;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w powyższym przepisie jest wyczerpujące, a zatem stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Regulując bowiem kwestię umorzenia należności z tytułu składek ustawodawca przesądził, że decyzja Zakładu ma charakter uznaniowy (na co wskazuje zwrot "należności mogą być umarzane"), a to oznacza, że organ ten, nawet w przypadku ustalenia, że spełniona jest którakolwiek z przesłanek z ust. 3 art. 28 u.s.u.s. nie ma obowiązku umorzenia zadłużenia. Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia wyraża się w tym, że organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanki uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Dopiero w przypadku stwierdzenia zaistnienia przesłanek umorzenia (nieściągalności) organ zyskuje swobodę wyboru, czy ulgi udzielić, czy też nie. Rozstrzygnięcie nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 k.p.a., wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.) oraz jego oceny (art. 80 k.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Dowolność tę wyklucza również brzmienie art. 6 K.p.a., w myśl którego organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa.

Z kolei sądowej kontroli legalności takiej decyzji podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji, nie zaś zasadność jej wydania. Kontrola ta dotyczy zarówno wykładni prawa materialnego, jak i właściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniającego wynikające z przepisów k.p.a., reguły dowodzenia, kompletność materiału dowodowego oraz jego ocenę. W przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, a nie rozstrzygnięcie będące wynikiem dokonania wyboru, o którym była mowa wyżej. Obowiązkiem Sądu jest dokonanie oceny, czy spełnione zostały przesłanki umorzenia. Natomiast o tym, czy składki powinny być umorzone, czy też nie, rozstrzyga organ administracji publicznej.

W ocenie Sądu w niniejszej sprawie nie ma wątpliwości, co do tego i organ wyjaśnił szczegółowo w uzasadnieniu decyzji, że nie zachodzi całkowita nieściągalność składek w rozumieniu tego przepisu. Prawidłowo ocenił, że w sprawie nie zaistniała przesłanka całkowitej nieściągalności, bowiem zgromadzony materiał dowodowy nie wskazuje na wystąpienie sytuacji opisanych w art. 28 ust. 3 pkt od 1) do 6) u.s.u.s. W sprawie nie budzi żadnych wątpliwości brak wystąpienia okoliczności, o których mowa pkt 1) - 2) i od 4) do 5). Materiał dowodowy nie wskazuje również na to, że po stronie skarżącej nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (ww. pkt 3), jak i brak podstaw do uznania, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (ww. pkt 6).

Jak wynika bowiem z akt sprawy skarżąca figuruje w Centralnej Ewidencji Pojazdów jako właścicielka dwóch pojazdów marki [...] z 2013 r. i z 2007 r. o wartości pozwalającej na dokonanie zastawu skarbowego oraz dwóch przyczep lekkich z 2005 r. i 2009 r. o niskiej wartości rynkowej. Mając na uwadze, iż skarżąca pozostaje właścicielką dwóch pojazdów marki [...] z 2013 r. i z 2007 r. o wartości pozwalającej na dokonanie zastawu skarbowego oraz uwzględniając wysokość należności, organ prawidłowo uznał, że nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności.

Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że ustawowym obowiązkiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zatem w sytuacji, gdy organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania zaległych składek, to podjęte w ramach uznania administracyjnego, negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne.

Jednocześnie podkreślić należy, że możliwość umorzenia składek mimo braku całkowitej nieściągalności została przewidziana w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. stanowiącym, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania składek na tej podstawie określone zostały w przywołanym już rozporządzeniu z 31 lipca 2003 r. W myśl § 3 ust. 1 rozporządzenia, Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał za prawidłową dokonaną przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych analizę stanu faktycznego i wyprowadzoną na jego tle ocenę prawną przesłanek określonych w § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 rozporządzenia. Trafnie w tym względzie organ wywiódł, że przy ocenie przesłanek wskazanych w ww. przepisie należy brać pod uwagę między innymi to, czy spłata zadłużenia w dłuższym czasie nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych (np. wyżywienie, ubrania, leki itp.), czy mają charakter okresowy, czy stały i pogłębiający się. W orzecznictwie na gruncie omawianego przepisu podkreśla się, że umorzenie należności jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie trudnych, gdy ze względu na stan zdrowia, inne względy społeczne i brak szans na uzyskiwanie dochodów nie jest możliwe wywiązywanie się ze zobowiązań wobec ZUS. W związku z tym trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały, a więc występować w dłuższym okresie czasu.

W ocenie Sądu organ prawidłowo przeanalizował zgromadzone dowody pod kątem wystąpienia przesłanki związanej z możliwością pozbawienia skarżącej - w wyniku opłacenia należności z tytułu składek - zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia). Sąd nie znajduje podstaw do zakwestionowania prawidłowości ustaleń poczynionych w zaskarżonej decyzji w tym zakresie. Zdaniem Sądu, w kontrolowanej sprawie organ prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy i dokonały jego trafnej oceny prawnej. Przedstawione okoliczności dowodzą wprawdzie, że aktualna sytuacja finansowa uniemożliwia skarżącej jednorazową spłatę zadłużenia, lecz nie przesądza o braku możliwości spłaty zadłużenia w dłuższej perspektywie. Organ trafnie zauważył, że instytucja umorzenia przewidziana jest dla przypadków szczególnie drastycznych, gdy ze względu na obiektywne, niezależne od dłużnika okoliczności nie jest możliwe uzyskiwanie przez niego dochodów, ani obecnie ani w przyszłości. W analizowanej sprawie organ zatem słusznie przyjął, iż pomimo że obecna sytuacja skarżącej jest niewątpliwie trudna, to nie przesądza o braku możliwości spłaty zadłużenia w dłuższej perspektywie, tym bardziej że kwota zaległości jest kwotą stosunkową niedużą. Skarżąca jest bowiem osobą młodą w wieku 35 lat i do osiągnięcia wieku emerytalnego pozostało jej jeszcze 25 lat, w ciągu których może być aktywna zawodowo i osiągać dochody pozwalające na sukcesywną spłatę zobowiązań wobec ZUS, np. w formie układu ratalnego. Wiek skarżącej, brak udokumentowanych przeciwskazań zdrowotnych do podjęcia pracy i stosunkowo nieduża wysokość zaległości z tytułu składek dają pozytywną prognozę ich spłaty w przyszłości, po podjęciu przez skarżąca zatrudnienia. Oczywiście, może to wymagać podjęcia pewnego wysiłku oraz poniesienia pewnych wyrzeczeń, z ograniczeniem wydatków do niezbędnych, służących pokryciu najbardziej podstawowych potrzeb, ale są to normalne konsekwencje obowiązku regulowania ustawowych należności. W ocenie Sądu organ także słusznie zauważył, że skarżąca z jednej strony powołuje się na brak dochodów, lecz jednocześnie nie wykazała, że ponosi jakiekolwiek koszty utrzymania, co sugeruje, że skarżąca pozostawała na utrzymaniu innej osoby, czego nie ujawniła lub zaistniały inne niewykazane przez skarżącą okoliczności, ponieważ - zgodnie z zasadami logiki - w innych okolicznościach egzystencja nie byłaby możliwa. Uwagę zwraca również, iż skarżąca pomimo deklarowanego braku jakichkolwiek dochodów dzierżawiła budynek, który ucierpiał w pożarze 10 października 2020 r. Natomiast istotą dzierżawy jest to, że wydzierżawiający na oznaczony czas oddaje dzierżawcy rzecz do używania i pobierania pożytków, w zamian za co dzierżawca zobowiązuje się płacić wydzierżawiającemu czynsz. Konieczną cechą dzierżawy jest zatem jej odpłatność. Podobna sytuacja ma miejsce w przypadku umowy najmu - wynajmujący zobowiązuje się oddać przedmiot najmu do używania najemcy, na czas oznaczony lub nieoznaczony, w zamian za wynagrodzenie w postaci czynszu płaconego przez najemcę. Wobec braku jakichkolwiek dochodów nie jest jasne, z jakich źródeł skarżąca finansowała te koszty, podobnie jak obowiązkowe ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej dwóch pojazdów marki [...] z 2013 r. i z 2007 r., których - według urzędowych ustaleń organu - jest właścicielką. Pojazdy nie figurują w rejestrze zastawów skarbowych, a skarżącą nie przedstawiła odpisu protokołu zajęcia komorniczego pojazdów, na które się powoływała. Nadto słusznie organ zwrócił uwagę, że skarżąca, pomimo deklarowanego braku dochodu zaproponowała uregulowanie należności w układzie ratalnym proponując spłatę w ratach po 100 zł miesięcznie, a zatem mimo powoływania się na trudną sytuację finansową deklaruje również możliwości spłaty ratalnej zadłużenia, co wskazywać może na to, iż sytuacja skarżącej mimo deklarowanego braku dochodu nie nosi znamion ubóstwa, a uregulowanie należności w układzie ratalnym skutkowałoby pozbawieniem skarżącej możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Skarżąca nie wykazała, że korzysta z pomocy innych osób, nie wskazała też na konieczność wsparcia ze strony pomocy społecznej, co byłoby formalnym potwierdzeniem trudnej sytuacji finansowej, albowiem z założenia udzielana jest ona osobom znajdującym się w ciężkim położeniu (trudnej sytuacji materialnej). Należy zaznaczyć, że pomoc społeczna jest jedną z instytucji polityki społecznej państwa, w ramach której udzielane są świadczenia o charakterze pieniężnym i niepieniężnym. Korzystanie z takiej formy wsparcia, stanowi dodatkowe potwierdzenie, że dochody osoby zobowiązanej nie pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Co należy szczególnie podkreślić, organ nie negując trudnego położenia skarżącej prawidłowo wywiódł, iż sytuacja ta nie ma charakteru definitywnego. Zauważyć należy, że skarżąca nie wskazał też na potencjalne zaległości w regulowaniu bieżących zobowiązań.

W ocenie Sądu w zaskarżonej decyzji organ odniósł się również prawidłowo do posiadanych przez stronę zobowiązań, wskazując, że obowiązek spłaty innych należności, nie stanowi przesłanki wykluczającej spłatę zobowiązań z tytułu składek, zaś zobowiązania wobec ZUS nie mogą być pominięte i potraktowane drugorzędnie np. wobec zobowiązań cywilnoprawnych. Stanowisko to zasługuje na akceptację. Zauważyć trzeba, że prowadzenie każdej działalności gospodarczej wiąże się z ryzykiem, spoczywa na przedsiębiorcy i nie może być przerzucane na budżet państwa. Decydując się bowiem na założenie działalności gospodarczej skarżąca powinna być świadoma, że zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tytułu prowadzenia działalności za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet strat, czy też pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności problemów. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek a brak płynności finansowej nie powinien być równoważony ze środków stanowiących przychody Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Fakt posiadania zobowiązań, które dochodzone są przymusowo przez Komorników Sądowych nie stanowi przesłanki do zwolnienia skarążej z obowiązku opłacania należnych składek. Przyznanie takiej ulgi doprowadziłoby do naruszenia interesu publicznego, ponieważ skutkiem umorzenia byłoby zwolnienie spod egzekucji osiąganych dochodów oraz posiadanego majątku na rzecz zaległości, które nie muszą korzystać z pierwszeństwa zaspokojenia na gruncie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym. Zobowiązania cywilnoprawne, przy ustalaniu preferencji spłaty powinny zajmować miejsce drugorzędne, a w pierwszej kolejności powinny być regulowane zobowiązania publicznoprawne. Ponadto obowiązek zapłaty składek wynika bezpośrednio z przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a zobowiązania cywilnoprawne zaciągane są świadomie, z uwzględnieniem możliwości finansowych oraz ich ewentualnych, negatywnych konsekwencji.

Reasumując Sąd nie neguje, że sytuacja finansowa skarżącej jest trudna, jednak nie znalazł podstaw do zakwestionowania prawidłowości ustaleń poczynionych w zaskarżonej decyzji w powyższym zakresie. Przedstawione okoliczności potwierdzają, że w sprawie doszło do wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego. Zakład przy ocenie stanu sprawy z punktu widzenia przesłanki opisanej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia w sposób szczegółowy przeanalizował sytuację finansową i życiową strony, wskazując na liczne rozbieżności i nieścisłości w składanych oświadczeniach. W szczególności organ prawidłowo zauważył niespójność twierdzeń strony wskazujących z jednej strony na brak jakichkolwiek dochodów, z drugiej strony na ponoszenie kosztów związanych z umową dzierżawy, która z zasady jest umową odpłatną. Słusznie zatem organy zauważyły, iż przy deklarowanym braku jakichkolwiek dochodów nie jest jasne z jakich źródeł skarżąca finansowała te koszty, podobnie jak obowiązkowe ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej dwóch pojazdów marki [...] z 2013 r. i z 2007 r., których - według urzędowych ustaleń organu - jest właścicielką. Nadto z oświadczenia z dnia 5 września 2020 r., wynika, iż skarżąca nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej, świadczeń z Urzędu Pracy oraz nie korzysta z innych form pomocy, co prowadziło do wniosku, że może zaspokajać niezbędne potrzeby bytowe bez wsparcia ze strony instytucji socjalnych, a przynajmniej nie wykazała, aby nie mogła tych potrzeb zaspokajać. W toku postępowania odwoławczego skarżąca co prawda powołała się na zdarzenie losowe i straty jakie poniosła w wyniku pożaru, jednak nie udowodniła, że sytuacja ta uległa długotrwałej zmianie, czego przejawem mogłaby być konieczność korzystania z instytucjonalnego wsparcia osób znajdujących się w niedostatku. Pomimo że skarżąca podnosiła argument braku możliwości zaspokojenia po pożarze niezbędnych potrzeb bytowych, w żaden sposób nie wykazała, w jakim stopniu ta okoliczność w dłuższej perspektywie wpłynie na jej możliwość spłaty zadłużenia. Podkreślić należy, iż skarżąca dysponuje majątkiem – jest właścicielką dwóch pojazdów. Nadto z analizy całokształtu materiału dowodowego nie wynika, aby skarżąca żyje poniżej poziomu minimum egzystencji. Nadto jest osobą stosunkowa młodą mogąca podjąć zatrudnienie w celu poprawy swojej sytuacji życiowej, zaś kwota zadłużenia jest stosunkowo niewielka i nie przekracza połowy najniższego wynagrodzenia za pracę, co pozwala na uznanie za prawidłowe stanowiska organu, iż na tym etapie postępowania zgromadzony materiał dowodowy nie daje podstaw do stwierdzenia trwałego ubóstwa oraz uznania, że sytuacja ta ma charakter definitywny. Należy także podkreślić, iż z uwagi na to, że dla ustalenia sytuacji bytowej i materialnej istotne jest ustalenie dochodów i wydatków, a także relacji pomiędzy dochodami, a wydatkami koniecznymi dla egzystencji wnioskodawcy, z uwzględnieniem jego rodziny, bądź innych osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, wnioskodawca powinien przedstawić rzetelne informacje poparte stosownymi dokumentami, umożliwiające organowi dokonanie analizy i oceny w tym zakresie. Należy uwypuklić, że w kontekście art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia, to ubiegający się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczeń społecznych powinien wykazać, że ze względu na stan majątkowy, sytuację rodzinną oraz zdrowotną nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Wobec tego, jeśli to wnioskodawca ma wykazać spełnienie przesłanek wymienionych w § 3 rozporządzenia będących podstawą dla organu rentowego do wydania decyzji o umorzeniu składek to oznacza, że ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na nim jako wnioskodawcy (por. wyroki NSA: z dnia 2 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 157/13; z dnia 13 marca 2014 r., sygn. II GSK 31/13). Skarżąca w toku postępowania administracyjnego oraz w skardze nie podważyła prawidłowej oceny organu, że w sprawie nie zachodziły przesłanki umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s., w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Organ poddał trafnej analizie i ocenie materiał dowodowy w sprawie, a skarżąca nie przedstawiła dowodów podważających stanowisko organu.

Za prawidłową Sąd uznaje również dokonaną przez Zakład analizę stanu faktycznego i wyprowadzoną na jego tle ocenę prawną przesłanek określonych w § 3 ust.1 pkt 2 rozporządzenia (brak klęski żywiołowej lub innych nadzwyczajnych zdarzeń), a także z punktu 3 tego przepisu, czyli przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Mimo wskazywania pożaru dzierżawionego przez skarżąca budynku mieszkalnego, czego kwestionować nie sposób wobec przedstawionej dokumentacji, to jednak nie występuje w tej sprawie dalszy warunek określony wskazanym przepisem, a mianowicie powstania skutku w postaci pozbawienia skarżącej możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Skarżąca nie udowodniła, by ze względu na tą okoliczność nie była w stanie uzyskiwać dochodów umożliwiających spłatę zadłużenia. Podkreślić przy tym należy, iż budynek dotknięty pożarem nie był własnością skarżącej, a jedynie dysponowała nim na podstawie odpłatnej umowy – w zamian za uiszczany czynsz.

Oceniając zatem na podstawie akt sprawy poczynione przez organ ubezpieczeniowy ustalenia stwierdzić należy, że organ w sposób wyczerpujący zebrał dostępny mu materiał dowodowy i dokonał wszechstronnej jego oceny, wyprowadzając zasadnie z tej oceny wniosek, iż brak jest okoliczności dostatecznie wskazujących na konieczność umorzenia zaległości. Jednocześnie, jak podkreślono, Sąd nie może ingerować w dokonany przez organ wybór sposobu merytorycznego rozstrzygnięcia danej konkretnej sprawy, nie może kwestionować rozstrzygnięcia merytorycznego zawartego w zaskarżonej decyzji, będącego wynikiem dokonanego przez organ wyboru, jego celowości i słuszności. Jeśli zatem Sąd nie dopatrzy się uchybień organu w sposobie procesowania i oparcia rozstrzygnięcia o kompletne dowody (w dacie wydania zaskarżonej decyzji) to nie ma podstaw prawnych do eliminowania decyzji z obrotu prawnego.

Zdaniem Sądu ustalenia, które poczynił organ były wystarczające do podjęcia rozstrzygnięcia. W tych warunkach twierdzeniom organu o braku podstaw do zastosowania wobec skarżącej najdalej idącej ulgi w spłacie zadłużenia w postaci umorzenia w całości kwoty należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne nie można zarzucić dowolności. Jeżeli istnieje możliwość wyegzekwowania zaległych należności, a umorzenie zaległości przy braku przesłanki całkowitej nieściągalności jest zastrzeżone jedynie dla sytuacji szczególnie krytycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia oraz inne względy społeczne i znikome źródło przychodów na utrzymanie jest niemożliwe wywiązanie się strony ze zobowiązań wobec ZUS, to negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie nie może być uważane za dowolne.

Końcowo podkreślić należy, że wniosek o umorzenie należności składkowych na rzecz ZUS nie korzysta z powagi rzeczy osądzonej, a więc może być ponawiany w przypadku zmiany stanu faktycznego lub po uzyskaniu nowych dowodów. Z tego też względu skarżący może wystąpić do organu rentowego z nowym wnioskiem wskazując na nowe okoliczności sprawy.

Powracając zaś do podniesionego w skardze zarzutu przedawnienia należności, który jak wskazano na wstępie pozostaje poza granicami rozpatrywanej sprawy, końcowo podkreślić przyjdzie, że niezależnie od wniosku o umorzenie należności w oparciu o przesłanki wynikające z art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s, strona uważając, że egzekwowane od niej w postępowaniu egzekucyjnym należności są przedawnione i w związku z tym nie powinny podlegać egzekucji administracyjnej, może na każdym etapie prowadzonego postępowania egzekucyjnego złożyć wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego w oparciu o art. 59 ust.1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. 2020 r.poz.1427) podnosząc kwestie przedawnienia. Instytucja umorzenia postępowania egzekucyjnego ma na celu jego zakończenie wówczas, gdy w konkretnej sytuacji zaistniałej w jego toku wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne. Jedną z takich przyczyn, skutkujących koniecznością umorzenia postępowania przez organ egzekucyjny, jest upływ terminu przedawnienia egzekwowanej należności. Wówczas to okoliczności związane z przedawnieniem, jako mogące mieć wpływ na umorzenie postępowania egzekucyjnego podlegać będą ocenie w ramach odrębnego postępowania.

Mając na względzie wszystkie przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.

Informacyjnie Sąd podaje, iż orzeczenia sądów administracyjnych powołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Bazie Orzeczeń pod adresem https://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query.