Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 1186/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2021-04-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 25 ust. 1, art. 28, art. 35
journal: Dz.U. 2019 poz 1397
law: Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności - tekst jedn.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 97 par..1 pkt 4, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 344 par. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 1740
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janina Guść (spr.), Sędziowie: Sędzia WSA Paweł Mierzejewski, Sędzia WSA Jolanta Sudoł, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 1 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi M. D. na decyzję Wojewody [...] z dnia 6 października 2020 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wójt Gminy decyzją z dnia 27 lipca 2020 r., działając na podstawie art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j.: Dz. U. z 2019 r. poz. 1397 ze zm.) oraz art. 104, art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.) – dalej powoływanej jako "k.p.a.", orzekł o wymeldowaniu M. D. z pobytu stałego w lokalu mieszkalnym nr [...] przy ul. [...] w miejscowości K., gmina K.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w dniu 12 marca 2020 r R. D. - właściciel lokalu, złożył wniosek o wymeldowanie M. D. z pobytu stałego w lokalu położonym w K. przy ul. [...]. We wniosku poinformowano, że M. D. dobrowolnie opuściła dom, zabrała wszystkie swoje rzeczy osobiste i dnia 14 września 2019 r. oddała klucze, nie dopełniając obowiązku wymeldowania się.

W toku postępowania organ zwrócił się do Komendy Powiatowej Policji w K. i Straży Gminnej Gminy K. z prośbą o ustalenie i sprawdzenie czy M. D. faktycznie mieszka pod wskazanym adresem. W odpowiedzi Komenda Powiatowa Policji w K. pismem z dnia 28 kwietnia 2020 r. poinformowała, że M. D. nie mieszka pod wskazanym adresem od lipca 2019 r.; wyprowadziła się, nie podając nikomu nowego adresu, z byłym mężem nie utrzymuje kontaktów; z pozyskanych informacji wynika, że przebywa w okolicach miejscowości C.

Organ opisał zeznania stron oraz świadków przesłuchanych w sprawie wskazując, że M. D. utrzymywała, iż została zmuszona do opuszczenia miejsca zamieszkania przez działania swojego byłego męża A. D.

Organ ustalił, że M. D. nie mieszka od lipca 2019 r. w miejscu stałego pobytu, gdyż opuściła lokal i od około roku mieszka w innym miejscu nie dopełniając obowiązku meldunkowego zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności.

Organ wskazał, że w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że w świetle art. 35 ustawy o ewidencji ludności przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego jest spełniona, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Posiadanie pobytu stałego związane jest natomiast z przebywaniem pod danym adresem z zamiarem pobytu stałego, a to oznacza, że dany lokal jest miejscem, w którym koncentruje się ogół spraw życiowych zainteresowanej osoby, innymi słowami posiada ona w nim swoje centrum życiowe.

Organ stwierdził, że zgromadzony materiał dowodowy, w szczególności protokół z przesłuchań stron i świadków, pismo z dnia 4 marca 2019 r. wypowiadające umowę użyczenia, protokół zdawczo - odbiorczy z dnia 14 września 2019 r., świadczą, że opuszczenie przedmiotowego lokalu przez M. D. było dobrowolne i trwałe. Od lipca 2019 r. nie przebywa ona w lokalu, nie znajdują się tam jej rzeczy osobiste, a obecnie jej życie skoncentrowane jest w rejonie C. Organ uznał, że podnoszone przez stronę okoliczności związane z przemocą domową i obawą o swoje bezpieczeństwo, w tym wyrok Sądu Rejonowego w K. z dnia 18 grudnia 2019 r. sygn. akt [...], mają drugorzędne znaczenie. Strona sama kilkakrotnie podkreślała, że nie dopełniła obowiązku wymeldowania się ze względu na brak rozliczeń poniesionych nakładów na remont lokalu z A. D. a nie chęć zamieszkiwania w lokalu.

Organ zauważył, że opuszczając lokal wymieniona nie wystąpiła do sądu powszechnego z pozwem o przywrócenie posiadania lokalu. Dopiero podjęcie kroków prawnych dla przywrócenia stanu posiadania sprzed dnia opuszczenia lokalu, z którego nastąpiło wymeldowanie, wystarczająco manifestuje wolę osoby wymeldowanej.

Za niezasadne organ uznał przeprowadzenie dowodu z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy [...] w postaci zeznań M. D., P. D. oraz M. D. na okoliczności wskazane w treści wniosku strony z dnia 6 lipca 2020 r., gdyż zebrany w sprawie materiał dowodowy, w tym powyższy wyrok pozwala przyjąć, że gdyby nawet przyczyna opuszczenia lokalu nie była dobrowolna, to fakt przeniesienia centrum życiowego w inne miejsce, bez podejmowania jakiejkolwiek czynności prawnej zmierzającej do odzyskania zamieszkania w opuszczonym lokalu, stwarza sytuację prawną zobowiązującą organ administracji do wymeldowania takiej osoby. Skoro wymieniona nie przebywa pod adresem stałego zameldowania od prawie roku, to na chwilę obecną trwale zerwała więzi z miejscem zameldowania i taki upływ czasu pozwala na przyjęcie, że opuszczenie miejsca stałego zameldowania ma charakter trwały.

Organ wyjaśnił nadto, że instytucja wymeldowania ma charakter wyłącznie ewidencyjny, co oznacza, że powinna ona odzwierciedlać istniejący stan faktyczny, poprzez wskazanie aktualnego miejsca pobytu danej osoby. Decyzja o wymeldowaniu nie przesądza natomiast o uprawnieniach do lokalu uzyskanego w trakcie trwania wspólności ustawowej małżeńskiej, jak również kwestii rozliczeń między byłymi małżonkami.

Strona odwołała się od decyzji organu pierwszej instancji podnosząc, że organ nie wziął pod uwagę wszystkich okoliczności sprawy oraz nie podjął wnioskowanych przez nią czynności. Podtrzymała twierdzenia, że nie opuściła dobrowolnie lokalu i podejmuje czynności prawne zmierzające do uregulowania jej sytuacji finansowej z byłym mężem. Przesłała wniosek o zawieszenie postępowania wraz z potwierdzeniem złożenia pozwu o przywrócenie naruszonego posiadania lokalu.

Po rozpatrzeniu odwołania Wojewoda decyzją z dnia 6 października 2020 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Organ odwoławczy stwierdził, że miejsce stałego pobytu danej osoby to miejsce, w którym osoba ta stale realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe, tj. w szczególności mieszka, nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje rzeczy niezbędne do codziennego funkcjonowania (odzież, żywność, meble), przyjmuje wizyty członków rodziny lub znajomych, utrzymuje chociażby okazjonalne kontakty z sąsiadami, przyjmuje i nadaje korespondencję. Oznacza to, że dany lokal jest miejscem, w którym koncentruje się ogół spraw życiowych zainteresowanej osoby, a więc posiada ona w nim tzw. centrum życiowe. Przebywanie w lokalu musi być połączone z zamiarem pobytu stałego i koncentrowaniem w tym miejscu swoich interesów życiowych.

W tym kontekście organ odwoławczy zwrócił uwagę, że odwołująca się sama potwierdziła, iż opuściła miejsce pobytu stałego w lipcu 2019 r., kiedy to zabrała swoje wszystkie dokumenty, rzeczy osobiste oraz meble i przewiozła je do miejsca, gdzie aktualnie przebywa. We wrześniu 2019 r. oddała klucze do lokalu byłemu mężowi oraz podpisała protokół zdawczo-odbiorczy potwierdzający opuszczenie lokalu, co też było konsekwencją wypowiedzenia jej umowy użyczenia tego lokalu przez byłego szwagra, a termin wypowiedzenia przypadał na wrzesień 2019 r. Co prawda strona podnosiła, że nie opuściła lokalu dobrowolnie, a została do tego zmuszona przez byłego męża, który przez ostatni czas, mniej więcej od września 2018 r. wywoływał sytuacje konfliktowe, zdarzały się także akty przemocy fizycznej, jednak - zdaniem organu odwoławczego - przedstawione argumenty nie są wystarczające do uznania, że w jej przypadku nastąpił brak dobrowolności i trwałości opuszczenia tego lokalu. Jak strona później przyznała, były mąż proponował jej ponowne zamieszkanie w lokalu, na co ona jednak nie wyraziła chęci, jak również sama nie próbowała się z nim porozumieć.

Strona do czasu wydania decyzji organu pierwszej instancji nie występowała z powództwem o przywrócenie naruszonego posiadania, co więcej wskazywała, że podejmuje działania prawne zmierzające do uregulowania kosztów jakie poniosła podczas zamieszkiwania w lokalu i jak sama zaznaczyła, do czasu rozliczenia wspólnych inwestycji nie dokona wymeldowania. W związku z tym należy przyjąć, że zależy jej jedynie na utrzymaniu zameldowania, a nie na zamieszkiwaniu w lokalu.

Organ odwoławczy wskazał, że orzeczenie sądu cywilnego wydane w sprawie posesoryjnej miałoby decydujące znaczenie w sprawie o wymeldowanie, gdyby wydane zostało przed jej rozstrzygnięciem. Wówczas właściwy organ zobligowany byłby wziąć je pod uwagę oceniając zaistnienie przesłanek z art. 35 ustawy o ewidencji ludności. W sytuacji, gdy do czasu wydania decyzji przez organ administracyjny takie orzeczenie nie zapadło, to fakt wytoczenia powództwa o przywrócenie posiadania należy traktować jako jeden z dowodów w sprawie, który w powiązaniu z pozostałymi dowodami mógłby przemawiać za wydaniem decyzji o odmowie wymeldowania, co w niniejszej sprawie nie miało jednak miejsca. Rozstrzygnięcie sprawy cywilnej nie stanowi przy tym zagadnienia wstępnego w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Ewentualne późniejsze uwzględnienie przez sąd powszechny powództwa cywilnego dotyczącego przywrócenia posiadania lokalu osoby, która została wcześniej z niego wymeldowana decyzją organu administracji, może być podstawą do ponownego zameldowania tej osoby w danym lokalu, o ile faktycznie w tym lokalu zamieszka.

Organ odwoławczy stwierdził, że w przypadku skarżącej nie ma mowy o jej stałym zamieszkiwaniu w miejscu pobytu stałego, a ustalenie opuszczenia lokalu obligowało organy meldunkowe do usunięcia fikcji meldunkowej, jaka w stosunku do niej zaistniała. Nieprzebywanie w miejscu stałego zameldowania jest aktem równoznacznym z ustaniem pobytu w lokalu. Od lipca 2019 r. przedmiotowy lokal nie stanowi już dla M. D. centrum życiowego.

W odniesieniu do twierdzeń strony, organ drugiej instancji ocenił, że nie została ona przymuszona do opuszczenia lokalu, bowiem sama zorganizowała wywóz swoich rzeczy osobistych i mebli, oddała klucze i zdała swoją część lokalu protokołem zdawczo-odbiorczym. Ponadto poprzez całe postępowanie przed organem pierwszej instancji strona i jej pełnomocnik nie argumentowali aby chcieli dochodzić praw na drodze postępowania cywilnego. Strona podkreślała, że poprzez drogę sądową chce uzyskać jedynie zwrot poniesionych na remont nakładów finansowych.

Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, co do braku konieczności przesłuchania dodatkowych świadków i zebrania dodatkowych dowodów, gdyż zgromadzony przez organ materiał dowodowy jest wystarczający i nie pozostawia wątpliwości co do okoliczności opuszczenia lokalu przez stronę.

M. D., reprezentowana przez pełnomocnika, zaskarżyła decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wnosząc o jej uchylenie, jak również o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego mające wpływ na treść rozstrzygnięcia, to jest:

1. art. 35 w zw. z art. 25 ust. 1 w zw. z art. 28 ust. 4 ustawy o ewidencji ludności, w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. wyrażające się w:

a) dokonaniu błędnej, zawężającej wykładni przesłanek warunkujących orzeczenie o wymeldowaniu z miejsca pobytu na pobyt stały, w szczególności na błędnej wykładni pojęcia "opuszczenie miejsca pobytu stałego" oraz pojęcia "pobytu stałego" użytych w art. 25 ust. 1, art. 35 w zw. z art. 28 ust. 4 ustawy o ewidencji ludności, polegającej na uznaniu że jedynym miarodajnym kryterium warunkującym zastosowanie instytucji wymeldowania stanowi:

- brak fizycznego przebywania osoby objętej wymeldowaniem w danym lokalu,

- opuszczenie lokalu mieszkalnego i zabranie z niego rzeczy osobistych.

Skarżąca wskazała, że w świetle prawidłowej, kumulatywnej wykładni przepisów art. 25 ust. 1, art. 35 oraz art. 28 ust 4 ustawy o ewidencji ludności opuszczenie miejsca pobytu stałego cechować musi zarówno element faktyczny, polegający na stałym nieprzebywaniu w mieszkaniu, jak i element wolicjonalny, łączony z dobrowolnością zmiany miejsca pobytu, a w konsekwencji dla zaistnienia przesłanki opuszczenia miejsca pobytu konieczne jest, aby fizycznemu przebywaniu osoby w innym miejscu niż miejsce pobytu stałego towarzyszył zamiar stałego związania się z tym innym miejscem, urządzenia w nim swego trwałego centrum życiowego, który to zamiar określa się na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności, a który to "zamiar" w przypadku opuszczenia miejsca pobytu należy rozumieć nie tylko jako wolę wewnętrzną, ale także wolę dającą się określić na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności, w szczególności dla jego oceny istotne będzie ustalenie, czy okoliczności istniejące w sprawie potwierdzają wolę wewnętrzną zainteresowanego pozostawania w danym lokalu.

b) dokonaniu błędnej oceny, że opuszczenie lokalu ma charakter trwały, ocena w tym zakresie nie może być oparta na dosłownym rozumieniu pojęcia "trwały" i być interpretowana jedynie jako opuszczenie lokalu "na zawsze", skarżąca stwierdziła, że opuściła lokal jedynie z obawy o własne zdrowie i życie, determinowanej zachowaniem A. D. oraz R. D., nie kierowała się zamiarem dobrowolnej zmiany centrum aktywności życiowej, gdyż w dalszym ciągu chce powrotu do lokalu w razie zmiany okoliczności, w tym ustania przyczyn, dla których opuściła lokal,

c) skarżąca zarzuciła, że opuszczenie lokalu w warunkach przymusu psychicznego lub fizycznego, a także niemożność powrotu do lokalu mieszkalnego warunkowana sytuacją rodzinną, wyłączają możliwość stwierdzenia, że doszło do dobrowolnego opuszczenia lokalu na stałe.

W przypadku skarżącej wystąpiły okoliczności uniemożliwiające przyjęcie, że wystąpiło dobrowolne opuszczenie lokalu, mające charakter utrwalony, tj.: brak elementu wolicjonalnego, przymusowy charakter opuszczenia lokalu (determinowany obawą o swoje życie i zdrowie) oraz wola powrotu do lokalu.

Nadto skarżąca podniosła zarzuty naruszenia przepisów postępowania mające wpływ na treść rozstrzygnięcia, to jest:

1. art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. w zw. z art. 35 w zw. z art. 28 ust. 4 ustawy o ewidencji ludności, w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. polegające na uznaniu przez organ odwoławczy, że złożenie powództwa o ochronę naruszonego posiadania przez skarżącą nie stanowi zagadnienia wstępnego w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., determinującego prawidłowe rozstrzygniecie odwołania; prawidłowa subsumpcja oraz wykładnia wskazanych wyżej przepisów prowadzi bowiem co wniosku, że pozytywne rozstrzygnięcie sprawy z powództwa o naruszenie posiadania, skutkuje przywróceniem posiadania skarżącej lokalu, co świadczyć będzie o braku dowolności w opuszczeniu lokalu;

2. art. 7 w zw. z art. 77 w zw. z art. 80 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 138 § 2 k.p.a. wyrażające się:

- w uznaniu przez organ odwoławczy, że decyzja organu pierwszej instancji została oparta na prawidłowej wszechstronnej analizie całokształtu materiału dowodowego, a poczynione przez Wójta Gminy ustalenia dotyczące dobrowolnego, trwałego opuszczenia przez skarżącą lokalu są prawidłowe, podczas gdy analiza materiału dowodowego prowadzi do wniosku, że organ pierwszej instancji zaniechał rozważania istotnych okoliczności sprawy związanych z dowodami w postaci zeznań skarżącej, zeznań świadka, zapisu na płycie CD, szczegółowych notatek skarżącej,

- zignorowaniiu okoliczności braku dobrowolnego, zgodnego, objętego zakresem świadomości i woli opuszczenia przez skarżącą przedmiotowego lokalu (to jest opuszczenia lokalu na skutek działań byłego męża i jego brata, złożenia pozwu w zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia przestępstwa, działań prawnych zmierzających do uregulowania kwestii związanych z rozliczeniem nakładów z tytułu lokalu, ujawnienia przez byłego męża względem osób trzecich woli zmuszenia skarżącej do opuszczenia lokalu, w końcu wyrażonej woli skarżącej powrotu do lokalu);

3. art. 7 w zw. z art. 77 w zw. z art. 80 w zw. z art. 136 § 1 k.p.a. poprzez uznanie przez organ odwoławczy, że zgromadzony materiał dowodowy bezspornie wskazuje na zaistnienie okoliczności w postaci dobrowolnego oraz trwałego opuszczenia przez skarżąca lokalu, w sytuacji braku rozważania istotnych okoliczności i dowodów w sprawie; zgromadzone w sprawie dowody (zeznani skarżącej, zeznania G. G., zapisy na płycie CD, notatki skarżącej) wskazują, że u skarżącej brak było woli opuszczenia lokalu, a jego opuszczenie było następstwem obawy o własne życie i zdrowie, determinowane incydentem z udziału R. D. oraz A. D. z lipca 2019 r., a także wcześniejszym zachowaniem A. D. Świadczą o tym zawiadomienie o popełnienie przestępstwa oraz działania prawne skarżącej zmierzające do uregulowania kwestii związanych z rozliczeniem nakładów z tytułu lokalu mieszkalnego.

Skarżąca zarzuciła, że organ odwoławczy nie przeprowadził dodatkowego postępowania w celu przeprowadzenia uzupełniających czynności dowodowych obejmujących:

- zwrócenie się do Sądu Rejonowego w K. o udostępnienie akt sprawy [...],

- przeprowadzenie dowodu ze znajdujących się w aktach sprawy [...] dokumentów w postaci zeznań skarżącej, zeznań P. D. oraz M. D., wyroku wydanego w dniu 18 grudnia 2019 r. na okoliczność występowania po stronie skarżącej uzasadnionej obawy o bezpieczeństwo w związku z napiętymi relacjami z A. D.

W uzasadnieniu skargi skarżąca powtórzyła, że nie zaistniał element wolicjonalny w postaci stałego opuszczenia lokalu, albowiem w świetle wskazanych dowodów opuściła przedmiotowy lokal jedynie z obawy o własne zdrowie i życie, nie kierując się zamiarem dobrowolnej zmiany centrum aktywności życiowej. Skarżącą stwierdziła, że chce wrócić do lokalu w razie zmiany okoliczności, w tym ustania przyczyn, dla których opuściła lokal. Na poparcie swoich twierdzeń oraz zarzutów powołała się na szereg orzeczeń sądów administracyjnych.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

W dniu 29 marca 2021 r. Sąd pozyskał z Sądu Rejonowego w K. informację, że sprawa z powództwa M. D. przeciwko R. D. i A. D. o naruszenie posiadania jest w toku. Jednocześnie otrzymano kserokopię pozwu w tej sprawie oraz wyroku Sądu Rejonowego w K. z dnia 19 grudnia 2019 r. sygn. akt [...] oraz kopię wyroku Sądu Okręgowego w G. z dnia 28 maja 2020 r. sygn. akt [...] utrzymującego w mocy wyrok Sądu Rejonowego w K. z dnia 19 grudnia 2019 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W przedmiotowej sprawie kontroli Sądu poddano decyzję Wojewody z dnia 6 października 2020 r. utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia 27 lipca 2020 r. o wymeldowaniu M. D. z miejsca pobytu stałego w lokalu nr [...] przy ul. [...] w K.

Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia wskazanych powyżej kryteriów stwierdzić należy, że nie narusza ona prawa w stopniu powodującym konieczność wyeliminowania jej z obrotu prawnego.

Podstawę prawną wydanych w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy o ewidencji ludności, w tym art. 35, który stanowi, że organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się.

Zgodnie natomiast z art. 28 ust. 4 ustawy o ewidencji ludności zameldowanie na pobyt stały lub czasowy służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu osoby w miejscu, w którym się zameldowała.

Z treści przywołanych przepisów wynika, że obowiązek wymeldowania powstaje w przypadku opuszczenia miejsca pobytu stałego bez wymeldowania, a działanie takie związane jest z koniecznością utrzymania aktualnych wpisów w ewidencji ludności.

Warto w tym miejscu przywołać – wyrażone co prawda na gruncie przepisów ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j.: Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.) ale zachowujące nadal aktualność - stanowisko Trybunału Konstytucyjnego w kwestii charakteru i celu obowiązku meldunkowego oraz ewidencji ludności, zaprezentowane w wyroku z dnia 27 maja 2002 r. (sygn. akt K 20/01, OTK- A 2002/3/34), w który wskazano, że "Niezależnie od zmian sposobu jego realizacji obowiązek meldunkowy służy prawidłowemu wykonywaniu przez organy władzy publicznej ich funkcji. Posiadanie informacji o miejscu zamieszkania i pobytu umożliwia racjonalizację szeregu działań należących do zadań państwa i samorządu terytorialnego. Celem obowiązku meldunkowego jest bowiem zapewnienie prawidłowego funkcjonowania ewidencji ludności. Należy podkreślić, iż ewidencja ludności polegająca na rejestracji danych o miejscu pobytu (adresie) osób służy także ochronie interesów samych zainteresowanych (np. dzięki zameldowaniu można odnaleźć osobę w przypadku dziedziczenia przez nią majątku) oraz ochronie praw osób trzecich (np. wierzycieli w przypadku "przeprowadzki" dłużnika). Oznacza to, że obowiązek meldunkowy uznać należy w świetle Konstytucji za instytucję wynikającą z klauzuli ochrony porządku publicznego, mającą także związek z ochroną praw i interesów jednostki". Ponadto w wyroku tym Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że "ewidencja ludności służy zbieraniu informacji w zakresie danych o miejscu zamieszkania i pobytu osób, a więc rejestracji stanu faktycznego, a nie stanu prawnego. Nie jest ona formą kontroli nad legalnością zamieszkania i pobytu".

Mając na uwadze treść art. 28 ust. 4 ustawy o ewidencji ludności oraz zaprezentowane stanowisko Trybunału Konstytucyjnego stwierdzić trzeba, że celem instytucji wymeldowania jest przede wszystkim zagwarantowanie, że dane uwidocznione w ewidencji m.in. dotyczące zameldowania na pobyt stały, są aktualne i zgodne z rzeczywistością.

Pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania (art. 25 ust. 1 ustawy). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że o pobycie stałym przesądzają dwa elementy: fizyczne przebywanie danej osoby w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem oraz zamiar przebywania w tym miejscu (lokalu) w sposób stały (na stałe). Przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu przepisu art. 35 ustawy o ewidencji ludności jest spełniona zatem wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne (m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 maja 2010 r. sygn. akt II OSK 851/09).

Zagadnienie trwałości i dobrowolności opuszczenia lokalu jest bogato komentowane w judykaturze. Przyjmuje się, że o tym, czy opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stałego ma charakter trwały świadczy nie tylko fizyczne i długotrwałe nieprzebywanie osoby pod wskazanym adresem, ale zamiar zainteresowanej osoby założenia w nowym miejscu ośrodka swoich spraw osobistych, rodzinnych i majątkowych, który jest połączony z jednoczesnym zerwaniem wszelkich związków z dotychczasowym lokalem i brakiem woli powrotu do miejsca swojego dotychczasowego zameldowania (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 7 marca 2013 r. sygn. akt III SA/Kr 654/12, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 6 czerwca 2012 r. sygn. akt III SA/GL 370/12, wyrok WSA w Łodzi z dnia 19 stycznia 2012 r. sygn. akt III SA/Łd 1058/11). Z kolei aby uznać, że opuszczenie stałego miejsca pobytu ma charakter dobrowolny należy stwierdzić, iż wynika ono z własnej woli zainteresowanego, a nie z bezprawnego działania innych osób. Innymi słowy, o dobrowolności decyduje samodzielna rezygnacja z przebywania pod danym adresem, nie zaś rezygnacja wywołana przymusem fizycznym czy psychicznym (por. wyrok Wojewódzkiego Sądy Administracyjnego w Białymstoku z dnia 22 listopada 2012 r. sygn. II SA/Bk 468/12).

Biorąc powyższe pod uwagę należy wskazać, że prowadzone przez organy administracji postępowanie wyjaśniające w sprawie dotyczącej wymeldowania każdorazowo musi być nakierowane na ustalenie, czy opuszczenie przez daną osobę lokalu nosi cechy trwałości i dobrowolności.

W ocenie Sądu, zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy został przez organy zebrany w sposób prawidłowy, wystarczający dla rozpoznania sprawy, a przyjęte przez nie ustalenia faktyczne, istotne z punktu widzenia wydania decyzji orzekającej o wymeldowaniu M. D. z pobytu stałego w lokalu nr [...] przy ul. [...] w K., wynikały z prawidłowo przeprowadzonej oceny zgromadzonych w toku postępowania dowodów.

W rozpatrywanej sprawie poza sporem pozostaje, że skarżąca w lipcu 2019 r. wyprowadziła się z przedmiotowego lokalu i w dniu 14 września 2019 r. zdała klucze do lokalu właścicielowi R. D. Od tego czasu przebywa w okolicach miejscowości C., jednak nie chce ujawnić swojego aktualnego miejsca pobytu. Nie ulega zatem wątpliwości, że jej centrum życiowe znajduje się właśnie w tym nowym miejscu przebywania. W poprzednim miejscu pobytu stałego nie pozostawiła rzeczy osobistych, mebli, dokumentów.

Istotną kwestią podnoszoną przez skarżącą w trakcie postępowania administracyjnego oraz w skardze do sądu administracyjnego były okoliczności opuszczenia przez nią lokalu. Skarżąca utrzymywała bowiem, że opuściła lokal pod przymusem z obawy o swoje zdrowie i życie, gdyż jej były mąż A. D. oraz jego brat stosowali przemoc fizyczną i psychiczną wobec niej. Deklarowała też chęć powrotu do lokalu w przypadku złagodzenia konfliktu rodzinnego.

Warto w tym miejscu zwrócić uwagę, że organy w trakcie postępowania o wymeldowanie mają obowiązek stosować przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Stosownie zaś do treści art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Ponadto stosownie do zasady swobodnej oceny dowodów organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Przepisy te nakładają na organy prowadzące postępowanie administracyjne do wnikliwego rozważenia wszystkich okoliczności sprawy. Materiał dowodowy zebrany w sprawie powinien być kompletny, to jest dotyczący wszystkich okoliczności faktycznych, które mają znaczenie w sprawie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 maja 2020 r. sygn. akt I GSK 1655/19).

W niniejszej sprawie organy wywiązały się z tych obowiązków uwzględniając twierdzenia strony oraz konfrontując je z zebranym materiałem dowodowym.

Jak słusznie wskazały organy za dobrowolnym opuszczeniem lokalu przez skarżącą świadczy przede wszystkim fakt, że zgodnie z zeznaniami strony R. D., samej skarżącej oraz świadka A. D. w lipcu 2019 r. skarżąca opuściła sporny lokal zabierając z niego wszystkie swoje rzeczy osobiste i meble, a następnie przeniosła się do innego miejsca pobytu. W trakcie wyprowadzki pomagał jej były mąż. Wcześniej właściciel lokalu R. D. pismem z dnia 4 marca 2019 r. wypowiedział skarżącej nieformalną umowę użyczenia lokalu z sześciomiesięcznym terminem wypowiedzenia. Nadto w dniu 14 września 2019 r. skarżąca podpisała protokół przekazania lokalu oraz przekazała klucze do lokalu.

Podkreślić należy, że do momentu wydania przez organ pierwszej instancji decyzji o wymeldowaniu, skarżąca przez wiele miesięcy nie podejmowała żadnych czynności zmierzających do przywrócenia posiadania lokalu oraz nie wyrażała chęci powrotu do lokalu.

Skarżąca w toku postępowania o wymeldowanie wskazywała, że została zmuszona do opuszczenia lokalu przez działania jej byłego męża i jego brata. Przy czym w zeznaniach z dnia 23 czerwca 2020 r. skarżąca wskazała, że nie dokonała wymeldowania, ponieważ czeka na rozliczenie dokonanej wspólnie z mężem inwestycji - nakładów poczynionych na remont lokalu w 2013 r. Skarżąca oświadczyła, że były mąż regularnie namawia ją by powróciła do domu, ona jednak nie wyraża na to zgody ze względu na swoje bezpieczeństwo.

W odniesieniu do zarzutów skargi należy podkreślić, że sama deklarowana chęć powrotu do dotychczasowego miejsca zameldowania nie może samoistnie przesądzać o braku przesłanek do wymeldowania. O ocenie charakteru opuszczenia lokalu, decyduje bowiem nie tyle werbalna treść oświadczenia woli, lecz okoliczności faktyczne wskazujące na zamiar rzeczywisty. Zamiar utrzymania związków z miejscem stałego zameldowania powinien być zatem oceniany na podstawie obiektywnie istniejących i konkretnych okoliczności faktycznych sprawy, z których taki wniosek da się logicznie wyprowadzić.

Zdaniem Sądu, ustalone w sprawie okoliczności faktyczne świadczą, że skarżąca nie podejmowała prób powrotu do lokalu, a do wydania decyzji o wymeldowaniu z pobytu stałego przez organ pierwszej instancji nie podjęła działań w celu ochrony naruszonego posiadania lokalu. Wprawdzie złożyła pozew o ochronę naruszonego posiadania ale dopiero na etapie odwołania od decyzji organu pierwszej instancji, pismem z dnia 31 sierpnia 2020 r.

Z akt sprawy wynika również, że między skarżącą i jej byłym mężem dochodziło do awantur i interwencji Policji. A. D. także wyrokiem Sądu Rejonowego w K. z dnia 18 grudnia 2019 r. sygn. akt [...] został skazany na grzywnę za spowodowanie obrażeń ciała skarżącej w dniu 24 września 2018 r. Wyrok ten został utrzymany w mocy przez Sąd Okręgowy w G. wyrokiem z dnia 28 maja 2020 r. sygn. akt [...]. W ocenie Sądu, okoliczności tych jednak nie można bezpośrednio wiązać z faktem wyprowadzki skarżącej z lokalu w lipcu 2019 r., gdyż nie miały one miejsca w chwili opuszczania lokalu i trudno przyjąć, żeby - w świetle poczynionych przez organy ustaleń - stanowiły faktyczny powód opuszczenia miejsca pobytu stałego. Wyprowadzka ta była spowodowana wypowiedzeniem umowy użyczenia lokalu oraz istniejącym konfliktem między byłymi małżonkami.

Zaznaczyć także należy, że skarżąca, której po wyprowadzce proponowano powrót do lokalu nie wyraziła na to zgody, uzasadniając to brakiem porozumienia z byłym mężem.

Organy orzekające w sprawie prawidłowo zatem oceniły zgromadzony materiał dowodowy i słusznie wyprowadziły wniosek, że w przypadku skarżącej doszło do opuszczenia miejsca pobytu stałego w sposób dobrowolny i trwały.

Sąd uznał za niezasadny zarzut skarżącej rozpoznania sprawy mimo występowania zagadnienia wstępnego i obowiązku zawieszenia przez organ postępowania.

Wskazać należy, że postępowanie o ochronę naruszonego posiadania (postępowanie posesoryjne) nie jest bezpośrednio związane z postępowaniem o wymeldowanie z pobytu stałego. Są to dwa różne postępowania, dotyczące innych przedmiotów i toczące się przed innymi organami.

Postępowanie o ochronę naruszonego posiadania toczy się na podstawie art. 344 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2020 r. poz. 1740 ze zm.) przed sądem powszechnym. Z kolei postępowanie o wymeldowanie z pobytu stałego wszczyna się w oparciu o art. 35 ustawy o ewidencji ludności w postępowaniu administracyjnym przed właściwym organem administracji publicznej. Celem tego pierwszego jest zapobieżenie aktualnym lub ewentualnym przyszłym naruszeniom posiadania poprzez odpowiednie zakazy lub nakazy nałożone na naruszyciela. Żądanie przywrócenia naruszonego posiadania nie jest żądaniem skierowanym do prawa, lecz dotyczy stanu faktycznego. Nie zmierza do pozbawienia naruszyciela prawa posiadania rzeczy, lecz do odzyskania przez dotychczasowego posiadacza faktycznego władztwa nad rzeczą w związku z samowolą uprawnionego w realizowaniu przysługującego mu prawa do rzeczy.

Stosownie do treści art. 344 § 1 Kodeksu cywilnego przeciwko temu, kto samowolnie naruszył posiadanie, jak również przeciwko temu, na czyją korzyść naruszenie nastąpiło, przysługuje posiadaczowi roszczenie o przywrócenie stanu poprzedniego i o zaniechanie naruszeń. Roszczenie to nie jest zależne od dobrej wiary posiadacza ani od zgodności posiadania ze stanem prawnym, chyba że prawomocne orzeczenie sądu lub innego powołanego do rozpoznawania spraw tego rodzaju organu państwowego stwierdziło, że stan posiadania powstały na skutek naruszenia jest zgodny z prawem.

Natomiast postępowanie meldunkowe ma na celu ustalenie zgodności ewidencji ludności ze stanem rzeczywistym, m.in., związanym z miejscem przebywania obywateli (art. 1 pkt 4 i art. 2 ustawy o ewidencji ludności).

Wzajemne relacje tych postępowań wielokrotnie były przedmiotem rozważań sądów administracyjnych. Początkowo uznawano, że wynik postępowania posesoryjnego jest zagadnieniem wstępnym w stosunku do postępowania administracyjnego o wymeldowanie w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a.

Obecna linia orzecznicza sądów administracyjnych, którą podziela Sąd w niniejszej sprawie, wyraża stanowisko, że sam fakt wniesienia przez stronę skarżącą powództwa posesoryjnego nie może automatycznie świadczyć, iż zerwanie więzi z dotychczasowym miejscem pobytu stałego nie miało charakteru dobrowolnego (a nastąpiło na skutek bezprawnego działania osób trzecich).

Okoliczność toczącego się przed sądem powszechnym sporu posesoryjnego podlega każdorazowo ocenie organów w toku prowadzonego postępowania i – co należy podkreślić w odniesieniu do formułowanego w skardze zarzutu naruszenia art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. – stanowi element stanu faktycznego, który organ powinien wziąć pod uwagę przy ocenie zaistnienia przesłanek z art. 35 ustawy o ewidencji ludności, nie zaś traktować takiej okoliczności jako "zagadnienie wstępne", stanowiące przesłankę do obligatoryjnego zawieszenia postępowania na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Żaden szczególny przepis nie uzależnia bowiem wydania decyzji w sprawie wymeldowania od zakończenia równolegle toczącego się postępowania posesoryjnego w sądzie powszechnym. Jeżeli wyrok sądu powszechnego rozstrzygający sprawę przywrócenia naruszonego posiadania został wydany przed rozstrzygnięciem sprawy o wymeldowanie, organ administracji jest niewątpliwie zobowiązany wziąć to orzeczenie pod uwagę, oceniając zaistnienie przesłanek z art. 35 ustawy o ewidencji ludności, natomiast w sytuacji, gdy sprawa o przywrócenie posiadania nie została zakończona przed wydaniem decyzji w sprawie o wymeldowanie, samo żądanie przez daną osobę udzielenia jej przez sąd cywilny ochrony posesoryjnej danego lokalu może mieć wpływ na ocenę przez organ meldunkowy przesłanki dobrowolności opuszczenia przez nią tego lokalu. Wytoczenie powództwa posesoryjnego (art. 344 § 1 k.c.) może bowiem wskazywać na fakt, iż dana osoba, korzystając z tego środka prawnego, stara się powrócić do lokalu, z którego wbrew swojej woli została usunięta (por. wyrok NSA z dnia 10 stycznia 2019 r. sygn. akt II OSK 297/17, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 10 września 2020 r. sygn. akt III SA/Gd 480/20). Okoliczność, że wytoczenie powództwa posesoryjnego może wskazywać na taką wolę, nie oznacza, że każdorazowo fakt wystąpienia z takim pozwem należy interpretować jako wskazujący na brak uprzedniej woli opuszczenia lokalu.

Oczywistym jest, że działanie polegające na wniesieniu powództwa posesoryjnego nigdy nie stanowi bezpośredniego dowodu na brak woli opuszczenia lokalu. Wniesienie takiego pozwu ma charakter następczy w stosunku do opuszczenia lokalu i nie jest sam w sobie dowodem wcześniejszej woli ani zamiaru strony, istniejących w momencie opuszczania lokalu. Ustalenia w tym zakresie - powiązanie faktu wystąpienia z pozwem i woli osoby opuszczającej lokal, dokonywane są w drodze domniemania faktycznego. Uzasadnione jest bowiem wywnioskowanie, że skoro strona inicjuje taki proces to nie opuściła lokalu dobrowolnie i chce do niego wrócić. Wnioskowanie w tym zakresie nie jest jednak automatyczne i musi opierać się na całokształcie okoliczności faktycznych konkretnej sprawy.

Organ słusznie podnosił, że w niniejszej sprawie skarżąca po opuszczeniu lokalu przez długi czas nie inicjowała postępowania posesoryjnego, nie wyrażała woli powrotu do byłego miejsca zamieszkania, przeciwnie odrzuciła propozycję powrotu do lokalu z uwagi na złe relacje z byłym mężem. Nadto w toku postępowania wskazywała ona, że brak woli wymeldowania z lokalu wynikał z konieczności rozliczenia między byłymi małżonkami nakładów finansowych na remont tego lokalu.

Ocena przez organ tego zachowania skarżącej nie naruszała zasad logiki ani doświadczenia życiowego. Organ słusznie stwierdził, że wystąpienie z powództwem posesoryjnym, po wydaniu decyzji organu pierwszej instancji, zaznaczającej brak takiego działania, było związane z taktyką zmierzającą do uzyskania korzystnego rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej a nie było wyrazem rzeczywistej woli postawania lokalu w dacie jego opuszczenia. Gdyby skarżąca w dacie opuszczania lokalu, należącego do brata byłego męża, miała zamiar w nim nadal zamieszkiwać i uznawała, że została z niego usuniętą pod przymusem, powróciłaby do lokalu w związku ze złożoną jej przez byłego męża propozycję. Nadto, gdyby uznawała nadal to miejsce za swoje centrum życiowe wystąpiłaby z pozwem posesoryjnym wkrótce po opuszczeniu lokalu a nie w okresie prawie roku po wyprowadzce.

W ocenie Sądu, organ przy wydaniu decyzji nie naruszył normy art. 80 k.p.a.

Zgodnie z art. 80 k.p.a. organ administracji ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego czy dana okoliczność została udowodniona.

W art. 80 k.p.a. ustawodawca statuując zasadę swobodnej oceny dowodów wskazał, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Zasada swobodnej oceny dowodów oznacza, że organ przy ustalaniu stanu faktycznego na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego nie jest skrępowany żadnymi przepisami co do wartości poszczególnych rodzajów dowodów i może swobodnie, zgodnie z własną oceną materiału dowodowego, w danej sprawie ustalić stan faktyczny. Ocenę dowodów organ obowiązany jest oprzeć na przekonywujących podstawach. Swobodna ocena dowodów, aby nie przekształciła się w samowolę, musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz zachowaniem określonych reguł tej oceny. Zgodnie z powszechnie przyjętym poglądem, organ orzekający ocenia wyniki postępowania wyjaśniającego (dowodowego) na podstawie wiedzy i zasad doświadczenia życiowego. Ocena ta jest "czynnością myślową" i jak każda czynność tego rodzaju powinna opierać się na zasadach logicznego myślenia.

W ocenie Sądu, organom nie można skutecznie postawić zarzutu, że dokonując oceny zebranego materiału dowodowego naruszyły granice zasady swobodnej oceny dowodów. Dokonana prze nie ocena nie narusza reguł logiki ani zasad doświadczenia życiowego.

Odnosząc się do zarzutów skarżącej pominięcia jej wniosków dowodowych Sąd stwierdził, że w toku postępowania administracyjnego nie było konieczne przeprowadzanie dodatkowego postępowania wyjaśniającego w zakresie dowodów wnioskowanych przez skarżącą, to jest przesłuchań P. D. oraz M. D. złożonych w postępowaniu karnym. Organ przekonywująco wskazał na brak czasowego związku między naruszeniem nietykalności cielesnej skarżącej a opuszczeniem przez nią lokalu. Skarżąca nie opuściła lokalu bezpośrednio po tym zdarzeniu, lecz znacznie później a bezpośrednim powodem wyprowadzki nie było zachowanie jej byłego męża lecz działanie właściciela lokalu, który wypowiedział jej umowę użyczenia i zażądał jego opuszczenia po upływie okresu wypowiedzenia.

Podkreślić należy, że zasada prawdy obiektywnej i obowiązek wyczerpującego zebrania przez organ materiału dowodowego nie oznaczają nieograniczonego obowiązku przeprowadzania dowodów mogących potwierdzić korzystne dla strony okoliczności. Sprawa została przez organy wyjaśniona w sposób wystarczający dla rozstrzygnięcia sprawy. Wyrazem należytego przeprowadzenia w niniejszej sprawie postępowania dowodowego jest uzasadnienie zaskarżonej decyzji, w którym organ prawidłowo, zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. wskazał fakty, które uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł, oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.

W okolicznościach sprawy nie doszło do naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, ani do naruszenia przepisów prawa materialnego wskazanych w skardze.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę jako niezasadną.

Orzeczenia sądów administracyjnych powoływane w niniejszym uzasadnieniu dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl.).