Wyrok NSA, sygn. akt II SA 1789/84
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 1985-02-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Hasła tematyczne: Kombatanci
Powołane przepisy: article: art. 1
journal: Dz.U. 1982 nr 16 poz. 122
law: Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. o szczególnych uprawnieniach kombatantów.
Teza: O tym, czy obóz hitlerowski był obozem koncentracyjnym w rozumieniu ustawy z dnia 26 maja 1982 r. o szczególnych uprawnieniach kombatantów /Dz.U. nr 16 poz. 122/, decyduje nie jego nazwa, zwłaszcza w nomenklaturze niemieckiej, ale jego funkcja w realizacji eksterminacyjnej polityki okupanta wobec Polaków.

TEZY

O tym, czy obóz hitlerowski był obozem koncentracyjnym w rozumieniu ustawy z dnia 26 maja 1982 r. o szczególnych uprawnieniach kombatantów /Dz.U. nr 16 poz. 122/, decyduje nie jego nazwa, zwłaszcza w nomenklaturze niemieckiej, ale jego funkcja w realizacji eksterminacyjnej polityki okupanta wobec Polaków.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny uznał zasadność skargi Jerzego K. na decyzję zarządu Głównego Związku Bojowników o Wolność i Demokrację z dnia 24 sierpnia 1984 r. w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich i na podstawie art. 207 par. 1 i 2 pkt 3 Kpa uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zarządu Wojewódzkiego ZBoWiD w B.B., a także - zgodnie z art. 208 Kpa - zasądził od Zarządu głównego ZBoWiD kwotę złotych sześćset tytułem zwrotu kosztów postępowania na rzecz skarżącego.


UZASADNIENIE

Jerzy K. domagał się przyjęcia w poczet członków Związku Bojowników o Wolność i Demokrację oraz przyznania uprawnień kombatanckich, ponieważ jako półtoraroczne dziecko przebywał wraz z rodzicami od maja 1942 r. do maja 1945 r. w obozie karnym w O. w bardzo ciężkich warunkach /głód, bicie, zimne barki, "dziwne zastrzyki", po których się chorowało/, w wyniku których stracił zdrowie. Powodem umieszczenia rodziny K. w obozie była działalność polityczna ojca Jerzego K. oraz odmowa podpisania tak zwanej volkslisty.

Komisja Weryfikacyjna Zarządu Wojewódzkiego Związku Bojowników o Wolność i Demokrację w B.B. decyzją z dnia 7 lutego 1984 r. odmówiła przyznania Jerzemu K. uprawnień kombatanckich, ponieważ pobyt w obozie przesiedleńczym nie daje podstaw do ich przyznania.

W odwołaniu od tej decyzji Jerzy K. ocenił ją jako krzywdzącą i wnosił o jej zmianę, jednakże Zarząd Główny ZBoWiD decyzją z dnia 24 sierpnia 1984 r. nr 1/Ka/WER/84 utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z podtrzymaniem zawartej w niej argumentacji.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Jerzy K., domagając się przyznania mu uprawnień kombatanckich, zarzucił, że decyzje organów ZBoWiD nie są słusznie, gdyż nie uwzględniają sensu i ducha prawa socjalistycznego oraz jego humanitarnych treści, jak również rzeczywistych, ciężkich warunków życia w obozie.

W odpowiedzi na skargę Zarząd Główny ZBoWiD nie znalazł podstaw do zmiany decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona. Z akt sprawy wynika, że skarżący, przebywał jako dziecko wraz z rodzicami przez 3 lata /1942-1945/ w obozie hitlerowskim w O. Z materiałów dowodowych sprawy zdaje się ponadto wynikać, że powodem osadzenia rodziny K. w obozie były względy polityczne i narodowościowe /ojciec skazanego, mieszkający w W., był członkiem Polskiej Partii Socjalistycznej, matka zaś - Rozalia, "nie nadaje się do zniemczenia" - tłumaczenie dokumentu niemieckiego znajdujące się w aktach/, warunki zaś życia w obozie były bardzo ciężkie /głód, przymus pracy, wielogodzinne apele z dziećmi na ręku, zakaz wydalania się z obozu itd./.

W świetle powyższych okoliczności lakoniczne uzasadnione decyzji obu instancji nie odpowiada dyspozycji art. 107 par. 3 Kpa. Nieprawidłowość ta została spowodowana niewyjaśnieniem, wbrew art. 7 i art. 77 par. 1 Kpa, stanu faktycznego sprawy.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. o szczególnych uprawnieniach kombatantów /Dz.U. nr 16 poz. 122/, uprawnienia kombatantów przysługują między innymi osobom, które były więzione ze względów politycznych i narodowościowych w hitlerowskich obozach koncentracyjnych oraz więzieniach. Rzeczą konieczną więc było ustalenie w czasie postępowania przyczyn osadzenia rodziny K. w obozie, określenie charakteru i funkcji tego obozu w realizacji ludobójczej polityki okupanta wobec Polaków i dopiero na tej podstawie wydanie stosownej decyzji. O tym, czy obóz hitlerowski był obozem koncentracyjnym w rozumieniu powołanej ustawy z 1982 r., decyduje nie tylko nazwa, zwłaszcza w nomenklaturze niemieckiej, ale jego funkcja w realizacji eksterminacyjnej polityki okupanta wobec Polaków.

Brak powyższych ustaleń i przyjęcie bez uzasadnionych podstaw faktycznych, że hitlerowski obóz w O. nie był obozem koncentracyjnym w rozumieniu ustawy z 1982 r., uzasadniają uchylenie decyzji organów obu instancji na mocy art. 207 par. 1 i 2 pkt 3 Kpa z równoczesnym orzeczeniem o kosztach na podstawie art. 208 Kpa.