Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 288/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2021-06-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 39, art. 40, art. 41 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2020 poz 1876
law: Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, asesor sądowy WSA Elżbieta Lemańska (spr.), Protokolant specjalista Anna Makal, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 10 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego i świadczenia pieniężnego na zakup posiłku oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] marca 2021 r. znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy następujące decyzje Wójta Gminy W.:

- z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] o odmowie przyznania J. G. prawa do zasiłku celowego na: zakup pieca tzw. kozy do ogrzania domu; ocieplenie i remont częściowo spróchniałego i załamanego sufitu; wymianę dwóch spróchniałych i nieszczelnych okien; wymianę starej aluminiowej instalacji elektrycznej; doprowadzenie bieżącej wody do domu; dojazdy do gabinetu rehabilitacyjnego w W. oraz dojazdy do lekarzy specjalistów w Ł. i poza Ł. i lekarza rodzinnego oraz zakup okularów; zakup potrzebnych leków w tym bez recepty; zakup maści przeciwzapalnych i rozgrzewających; dresu i obuwia do rehabilitacji; dokończenie wygospodarowanego pomieszczenia na łazienkę i ubikację; remont i naprawę ciągnika (silnika, skrzyni biegów, układu kierowniczego i jezdnego, hamulców); naprawę rozrzutnika (wymianę łożysk, zębatek i łańcucha); zakup opony; zakup paliwa do ciągnika; zakup nawozów i środków ochrony roślin;

- z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] o odmowie przyznania J. G. pomocy społecznej w formie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku.

Decyzje wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Wnioskiem z [...] lutego 2021 r. J. G. zwrócił się do Wójta Gminy W. o przyznanie pomocy społecznej:

- "o którą zwrócił się we wnioskach, na które otrzymał decyzje odmowne", jak również o którą zwrócił się we wszystkich kolejnych wnioskach składanych od marca 2016 r., w tym niektórych "celowo pozostawionych bez rozpatrzenia". Wymienił 37 wniosków. Nadto zwrócił się o przyznanie pomocy na: zakup pieca tzw. kozy do ogrzania domu, gdyż stary jest mocno poprzepalany i nieszczelny, co grozi pożarem i zatruciem czadem; ocieplenie i remont częściowo spróchniałego i załamanego sufitu; wymianę dwóch spróchniałych i nieszczelnych okien w zajmowanym pokoju; wymianę starej aluminiowej instalacji elektrycznej powodującej zwarcia, co grozi pożarem, gdyż dom jest drewniany a ściana i przewody elektryczne oklejone papierową tapetą; doprowadzenie bieżącej wody do domu; dokończenia wygospodarowanego pomieszczenia na łazienkę i ubikację; dojazdy do lekarzy specjalistów w Ł. i poradni specjalistycznych; wykupienie okularów; zakup dresu i obuwia do rehabilitacji; wykup potrzebnych, w tym bez recepty lekarza leków oraz maści przeciwzapalnych i rozgrzewających; dojazdy do lekarzy specjalistów w Ł. i lekarza rodzinnego; na remont i naprawę ciągnika U. z 1984 r.; naprawę rozrzutnika; zakup opony; zakup paliwa do ciągnika; zakup nawozów i środków ochrony roślin;

- w formie zasiłku celowego na ciepłe posiłki lub dostarczanie takich posiłków do domu zgodnie z programem rządowym i Uchwałą nr 140 Rady Ministrów z dnia 15 października 2018 r.

Organ pierwszej instancji, po wpłynięciu wniosku z [...] lutego 2021 r., przeprowadził dwa postępowania administracyjne, tj. postępowanie o przyznanie zasiłku celowego na wskazane we wniosku potrzeby (znak [...]) oraz postępowanie o przyznanie pomocy na zakup posiłku (znak [...]).

W obydwu postępowaniach ustalono sytuację wnioskodawcy, w tym – jak wskazał organ pierwszej instancji - na podstawie wywiadu środowiskowego z [...] stycznia 2021 r. Z ustaleń wynika, że J. G. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Posiada orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności. Mieszka w domu drewnianym, zajmuje dwa pomieszczenia (kuchnię i pokój). Dom ogrzewany jest piecykiem węglowym. Źródłem utrzymania wnioskodawcy w miesiącu styczniu 2021 r. był dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości 846,23 zł (2,7475 ha x 308 zł). Dochód został pomniejszony o opłaconą składkę KRUS w miesiącu styczniu 2021 w wysokości 139 zł i wyniósł 707,23 zł. Wnioskodawca otrzymał też pomoc dla rolników szczególnie dotkniętych kryzysem związanym z COVID-19 w wysokości 5 759 zł ( 5759 zł: 12 miesięcy= 479,92 miesięcznie). Łączny dochód w miesiącu styczniu 2021 r. organ ustalił na kwotę 1187,15 zł (707,23 zł + 479,92 zł).

Powyższe ustalenia doprowadziły organ pierwszej instancji do następującej konkluzji:

- w sprawie znak [...] o przyznanie zasiłku celowego – uzyskany przez stronę dochód jest znacznie wyższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, które wynosi 701 zł (art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, dalej: u.p.s.), dlatego pomoc nie może być przyznana. Organ rozważył możliwość przyznania zasiłku celowego na podstawie art. 41 pkt 1 u.p.s., tj. w szczególnie uzasadnionym przypadku, jednak okoliczności uzasadniających zastosowanie tej podstawy przyznania pomocy nie stwierdził. Wskazał, że sytuacja wnioskodawcy nie jest krytyczna i na tyle odbiegająca od sytuacji innych osób ubiegających się o pomoc, aby uzasadniała przyznanie pomocy na szczególnych zasadach. Nie wystąpiły nieprzewidziane, nadzwyczajne i wyjątkowe okoliczności, których nie dało się przewidzieć a skutkujące koniecznością przyznania wyjątkowego wsparcia. Organ podkreślił, że ani stan budynku mieszkalnego, ani gospodarstwa, ani stan zdrowia wnioskodawcy nie uzasadniają potraktowania jego sytuacji jako wyjątkowej. Z kolei zaspokojenie zgłoszonych potrzeb przekracza możliwości finansowe Ośrodka Pomocy Społecznej i jego roczny budżet. Zdaniem organu pierwszej instancji, wnioskodawca nie podejmuje kroków celem wyraźnej poprawy swojej sytuacji. Zgłaszając kolejne żądania powiela również prośby o pomoc złożone w podaniach z roku 2020, które już zostały zrealizowane np. wykup leków, dojazdy na rehabilitację (zakończoną). Organ wskazał, że strona otrzymuje wsparcie z OPS, bowiem przyznano: pomoc w postaci świadczenia pieniężnego na zakup posiłku w wysokości po 50 zł miesięcznie na okres od stycznia do marca 2020 r. (decyzja z [...] stycznia 2020 r.), zasiłek celowy specjalny w wysokości 100 zł (decyzja z [...] marca 2020 r.), pomoc w formie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku w wysokości po 100 zł miesięcznie od kwietnia do sierpnia 2020 r. (decyzja SKO w Ł.), świadczenie pieniężne na zakup posiłku w wysokości 100 zł od września do grudnia 2020 r. (decyzja z [...] września 2020 r.), specjalny zasiłek celowy na zakup opału i odzieży zimowej w wysokości 450 zł (decyzja z [...] października 2020 r.). Łączna kwota otrzymanej przez stronę pomocy finansowej z OPS w 2020 r. wyniosła 1600 zł. Jak wskazał organ, świadczenia z pomocy społecznej mają wspomóc osoby w ich własnych wysiłkach w poprawie sytuacji. Wnioskodawca posiada własne zasoby w postaci gospodarstwa rolnego, prowadzi hodowlę bydła (byki) w ilości 7 sztuk, z której uzyskuje dochód, posiada las. Sytuacja strony jest trudna, ale jest lepsza niż pozostałych osób korzystających z pomocy społecznej;

- w sprawie znak [...] organ pierwszej instancji wskazał, że odmowa przyznania pomocy w formie świadczenia pieniężnego z wieloletniego programu wspierania finansowego gmin w zakresie dożywiania na lata 2019-2023 nastąpiła ze względu na przekroczone kryterium dochodowe. W przypadku strony kryterium dochodowym jest kwota 1051,50 zł, zaś uzyskiwany dochód to 1187,15 zł.

Odwołanie od powyższych decyzji złożył w jednym piśmie procesowym J. G.

Zaskarżoną decyzją SKO w Ł. utrzymało obydwa rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjne w mocy. Ustaliło, że J. G., lat 55, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i utrzymuje się z gospodarstwa rolnego o pow. 7,05 ha w tym 2,7475 ha przeliczeniowych. Dochód z gospodarstwa rolnego, wyliczony na podstawie art. 8 ust. 9 u.p.s., wynosi 846,23 zł miesięcznie. Do tej kwoty doliczono kwotę pomocy uzyskanej przez stronę w postaci wyjątkowego tymczasowego wsparcia dla rolników, mikroprzedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw szczególnie dotkniętych kryzysem związanym z COVID-19, w wysokości 5759 zł – przeliczoną w stosunku miesięcznym za okres roku kalendarzowego (art. 8 ust. 11 pkt 1 u.p.s.). Całkowity miesięczny dochód strony na potrzeby rozpoznania wniosku z 5 lutego 2021 r. wyliczono na kwotę 1187 zł i przekracza on, jak wskazało Kolegium, ustawowe kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, które wynosi 701 zł (art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s.). Powoduje to brak możliwości przyznania pomocy w formie zasiłku celowego na zasadach ogólnych, czyli zgodnie z art. 39 u.p.s.

Kolegium wyjaśniło również, że zakres zgłoszonych przez stronę potrzeb jest niewspółmierny do możliwości ich zaspokojenia przez OPS, który w 2021 r. dysponuje kwotą 25 000 zł z przeznaczeniem na zasiłki celowe. Dlatego w pierwszej kolejności należy zabezpieczyć potrzeby osób i rodzin, które nie posiadają dochodu ani możliwości jego pozyskania z dodatkowych źródeł. Zdaniem organu, naprawy ciągnika i rozrzutnika, zakup opon i paliwa oraz zakup nawozów i środków ochrony roślin nie stanowi niezbędnych potrzeb mieszczących się w celach pomocy społecznej sformułowanych w art. 3 ust. 1 i ust. 2 u.p.s. jako wsparcie osób potrzebujących.

W ocenie Kolegium, J. G. nie spełnia również warunków do przyznania zasiłku celowego, o którym mowa w art. 40 ust. 1 i ust. 2 u.p.s., gdyż nie stwierdzono, aby poniósł straty spowodowane zdarzeniem losowym ewentualnie klęską żywiołową lub ekologiczną. Kolegium rozważyło również – z wynikiem negatywnym – możliwość przyznania stronie specjalnego zasiłku celowego na zasadach art. 41 ust. 1 u.p.s. Wskazało, że nie wystąpił w sytuacji strony szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mowa w tym przepisie.

Odnośnie odmowy przyznania pomocy społecznej w formie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku Kolegium stwierdziło, że do przyznania tej formy pomocy oprócz ustawy o pomocy społecznej miał także zastosowanie przepis III.2.1., Uchwały nr 140 Rady Ministrów z dnia 15 października 2018 r. w sprawie ustanowienia wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023 (M. P. z 2018 r., poz. 1007), wprowadzający kryterium dochodowe 150% kryterium ustawowego wynikającego z art. 8 u.p.s. Zdaniem organu odwoławczego, J. G. nie spełnia tego warunku dochodowego, bowiem skoro dochód strony w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku tj. w styczniu 2021 r. wyniósł 1187 zł, natomiast kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. wynosi 701 zł, to 150 % tej kwoty wynosi 1050,50 zł a więc mniej niż dochód skarżącego.

Skargę na powyższą decyzję organu odwoławczego złożył do sądu administracyjnego J. G., który zarzucił naruszenie:

- art. 2, art. 30, art. 31 pkt 2, art. 32, art. 47, art. 65 pkt 1, art. 67, art. 68 pkt 1 i 3, art. 69 Konstytucji RP;

- art. 6, 7, 8, 9, 15, art. 75 § 1, art. 76, art. 77 § 1, art. 78, art. 80, art. 107 § 3 K.p.a.;

- ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych;

- przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy;

- kodeksu karnego – przez pomawianie i niedopełnianie obowiązków służbowych oraz celowe i świadome fałszowanie i manipulowanie posiadanymi informacjami, celowe pomijanie konkretnych przepisów ustaw, w tym ustawy o pomocy społecznej;

- ustawy o pracownikach samorządowych;

- art. 2 ust. 1, art. 3, art. 6 pkt liii, art. 7 pkt 1, 5, 6, 14, art. 8 ust. 1, ust. 2, ust. 3, ust. 12; art. 17 ust. 1 pkt 5, pkt 6, ust. 2 pkt 1; art. 18 ust. 1 pkt 6; art. 39; art. 40; art. 41; art. 45; art. 107 ust. 1, ust. 5b pkt 6; art. 119 ust. 1, ust. 2; art. 123 u.p.s.

Skarżący wniósł o jak najszybsze rozpatrzenie skargi; zmianę decyzji przez przyznanie specjalnego zasiłku celowego w wysokości 700 zł oraz 250 zł zasiłku celowego na każdy miesiąc 2021 roku na zakup gorących posiłków lub dostarczenia takich posiłków do domu, zobowiązanie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. do wydania postanowienia sygnalizacyjnego na podstawie art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych, ukaranie grzywną w najwyższej wysokości organu pierwszej i drugiej instancji za ponowne, świadome łamanie obowiązujących przepisów prawa, szkodzenie najbiedniejszym mieszkańcom gminy potrzebującym pomocy społecznej; przyznanie od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej w wysokości 100000 zł, o czym mowa w art. 149 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.

Skarga podlega oddaleniu.

Przedmiotem kontroli sądowej w sprawie niniejszej jest decyzja SKO w Ł., którą – po rozpoznaniu odwołania od dwóch decyzji organu pierwszej instancji – podzielono ustalenia i ocenę tego organu odnośnie niespełnienia przez skarżącego przesłanek do przyznania pomocy społecznej w formie zasiłku celowego, w tym świadczenia pieniężnego na zakup posiłku w ramach programu rządowego "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023. Zdaniem sądu, zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przede wszystkim przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2020 r., poz. 1876 ze zm., dalej: u.p.s.). Zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s., pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zadaniem pomocy społecznej jest wspieranie osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka, a także zapobieganie wskazanym w art. 2 ust. 1 ustawy trudnym sytuacjom przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 1 i 2 u.p.s.), przy czym rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, zaś potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s.). Jak wynika natomiast z treści art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., prawo do świadczeń z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kryterium wynoszącego 701 zł, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społeczne (długotrwała lub ciężka choroba, bezrobocie, niepełnosprawność itp.).

W ocenie sądu, w zaskarżonej decyzji bez naruszenia prawa zinterpretowano oraz zastosowano ww. przepisy.

W pierwszej kolejności wskazać trzeba, że obydwie zawnioskowane w sprawie niniejszej formy pomocy (przyznanie środków pieniężnych na sfinansowanie szczegółowo wskazanych we wniosku potrzeb, tj. zakup pieca, remonty i naprawy, zakup lekarstw, sfinansowanie dojazdów do lekarzy i inne, jak i świadczenie pieniężne na zakup posiłku z programu rządowego - uchwała Rady Ministrów nr 140 z dnia 15 października 2018 r. w sprawie ustanowienia wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019 -2023, M.P. z 2018 r., poz. 1007) – realizowane są w trybie przewidzianym w przepisach u.p.s. i należy je zakwalifikować zbiorczo jako zasiłek celowy, o którym mowa w art. 39 tej ustawy (vide identyczne stanowisko tutejszego sądu w sprawie II SA/Bk 493/20, orzeczenia.nsa.gov.pl). W świetle regulacji art. 39 u.p.s., w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Treść tego przepisu pozostaje w spójności z treścią przepisów powołanej uchwały Rady Ministrów, z której wynika m.in., że program na szczeblu gminy realizują samorządowe jednostki organizacyjne pomocy społecznej przy udziale właściwych jednostek organizacyjnych gminy, zaś do zadań gminy (wójta, burmistrza, prezydenta miasta) należy przyznawanie wynikającej z Programu pomocy za pośrednictwem kierowników ośrodków pomocy społecznej.

Rozpoznając sprawę w powyższym zakresie wskazać trzeba, że podstawowym kryterium przyznania pomocy społecznej w formie zasiłku celowego jest kryterium dochodowe. W przypadku tej części wniosku, która dotyczy szczegółowo wymienionych przez stronę potrzeb (za wyjątkiem świadczenia pieniężnego na zakup posiłku), znajduje zastosowanie ogólne kryterium ustawowe przewidziane w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. w wysokości 701 zł. Tego kryterium skarżący nie spełnił. Organy prawidłowo, mając na uwadze datę złożenia wniosku ([...] lutego 2021 r.), przyjęły konieczność wyliczenia dochodu (sumy miesięcznych dochodów) za styczeń 2021 r., tj. za miesiąc poprzedzający złożenie wniosku (art. 8 ust. 3 u.p.s.). W tym czasie skarżący prowadził gospodarstwo rolne o powierzchni przeliczeniowej 2,7475 ha, zaś w takiej sytuacji dochód wylicza się jako ryczałtowy (zgodnie z art. 8 ust. 9 u.p.s. jako iloczyn ha przeliczeniowych i normatywnie ustalonej kwoty dochodu z tego ha, która to kwota w styczniu 2021 r. wynosiła 308 zł na podstawie § 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 lipa 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, Dz. U. poz. 1358 ze zm.). W kontrolowanym postępowaniu organ prawidłowo ustalił więc dochód skarżącego z miesiąca stycznia 2021 r. jako wynoszący 707, 23 zł (dochód uzyskany z gospodarstwa rolnego w wysokości 846,23 zł miesięcznie pomniejszony o składkę KRUS uiszczoną w styczniu 2021 r. w wysokości 139 zł miesięcznie). Dochód ten, już we wskazany sposób wyliczony, był wyższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (701 zł). Niezależnie od tego, do dochodu wliczono skarżącemu pomoc uzyskaną dla rolników szczególnie dotkniętych kryzysem związanym z Covid-19 w wysokości 5 759 zł, której wysokość – w przeliczeniu na miesiąc w stosunku rocznym – wyniosła 479, 92 zł (k. 8 akt adm.). Wyliczenia tego organ dokonał na podstawie art. 8 ust. 11 u.p.s., zgodnie z którym w przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwotę kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, w przypadku osoby samotnie gospodarującej - kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony. Skoro pięciokrotność kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej wynosi 3 505 zł, a skarżący otrzymał pomoc w wysokości 5 759 (wypłaconą 15 grudnia 2020 r.), to zastosowanie art. 8 ust. 11 u.p.s. odnośnie miesiąca stycznia 2021 r. było uzasadnione. W efekcie dochód całkowity strony za miesiąc styczeń 2021 r. wyniósł 1 187, 15 zł i przekroczył kryterium ustawowe, co uzasadniało odmowę przyznania świadczenia w postaci zasiłku celowego na zasadach ogólnych z art. 39 u.p.s.

Powyższy dochód wykluczył również skarżącego, co trafnie oceniły organy, z możliwości przyznania świadczenia pieniężnego na zakup posiłku według reguł programu rządowego. Wedle załącznika do uchwały Rady Ministrów nr 140 z dnia 15 października 2018 r. oraz uchwały Rady Gminy W. z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] w sprawie podwyższenia kryterium dochodowego uprawniającego do zasiłku celowego na zakup żywności lub posiłków w ramach wieloletniego rządowego programu "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019 - 2023 warunkującej skorzystanie z tej formy pomocy – kryterium dochodowe dla uzyskania tej formy pomocy wynosi 150 % wysokości kryterium, o którym mowa w art. 8 u.p.s., czyli 1050, 50 zł (701 zł +150% x 701 zł). Skoro dochód skarżącego wyniósł 1 187 zł, to przekracza on również wymagane kryterium 150 %.

Niezależnie od powyższego organ przeanalizował możliwość objęcia skarżącego pomocą szczególną. O ile jednak organ pierwszej instancji wprost rozważył możliwość przyznania specjalnego zasiłku celowego na zasadach art. 41 pkt 1 u.p.s., to organ odwoławczy uzupełnił te rozważania dodatkowo o przesłanki z przepisu art. 40 u.p.s.

Zgodnie z art. 40 u.p.s., zasiłek celowy może być przyznany również osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku zdarzenia losowego (ust. 1); zasiłek celowy może być przyznany także osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku klęski żywiołowej lub ekologicznej (ust. 2); zasiłek celowy, o którym mowa w ust. 1 i 2, może być przyznany niezależnie od dochodu i może nie podlegać zwrotowi (ust. 3). Kolegium rozważyło, uzupełniając w tym zakresie wywody organu pierwszej instancji, czy skarżącego spotkało zdarzenie losowe powodujące straty, bądź klęska żywiołowa lub ekologiczna. Na to pytanie odpowiedziało negatywnie i ustalenie to należy podzielić. Okoliczności, które skarżący wskazuje, nie mogą być kwalifikowane jako zdarzenie losowe bądź klęska żywiołowa lub ekologiczna, o której mowa w ww. przepisie. Pomoc udzielana na tej podstawie winna być skierowana do osób, które na skutek zdarzeń losowych (a takimi są również klęska żywiołowa i ekologiczna) znalazły się w tak trudnej sytuacji życiowej, że nie są w stanie same, przy wykorzystaniu własnych zasobów i możliwości, sytuacji tej przezwyciężyć. Pomoc na podstawie art. 40 u.p.s. ma służyć obywatelom w najcięższych sytuacjach życiowych, kiedy ich podstawowe potrzeby egzystencjalne nie mogą być zaspokojone we własnym zakresie (vide wyrok w sprawie I OSK 308/19). Zasiłek taki nie musi być zatem wypłacony każdemu kto jest właścicielem nieruchomości dotkniętej zdarzeniem losowym lub klęską żywiołową czy też ekologiczną, ale osobom, których sytuacja kwalifikuje się jako na pierwszy rzut oka wyjątkowo ciężka, trudna, nie do przezwyciężenia własnymi zasobami. Skarżący niewątpliwie znajduje się w trudnej sytuacji, ale zagrożenia wyżej opisanego nie ustalono i nie wynika ono z materiału dowodowego sprawy, co nie budzi wątpliwości.

W przypadku specjalnego zasiłku celowego na podstawie art. 41 pkt 1 u.p.s., może on być przyznany w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe, w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, i może nie podlegać zwrotowi. Sformułowanie "może być przyznany" oznacza, że decyzja ma charakter uznaniowy, a brak zdefiniowania "szczególnie uzasadnionych przypadków" wskazuje na uprawnienie organu do oceny, w okolicznościach danego przypadku, przyczyn wystąpienia z wnioskiem o pomoc w kategoriach szczególnej istotności dla wnioskodawcy. Uznaniowy charakter takiej decyzji obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalić w odniesieniu do konkretnej osoby, jak i w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłaszanych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Zdaniem sądu, organy w sprawie niniejszej słusznie oceniły, że w przypadku skarżącego nie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek. Uzasadniając swoje stanowisko trafnie podkreśliły co jest celem pomocy społecznej, a więc zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych osób i rodzin oraz umożliwianie im bytowania w warunkach odpowiadających godności człowieka, pomoc w życiowym usamodzielnianiu oraz integracji ze środowiskiem. Jeszcze raz wskazać trzeba, że rodzaj, forma i rozmiar świadczeń z pomocy społecznej powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy ale i możliwości pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s.). Podnieść także należy, że świadczenia z pomocy społecznej mają jedynie charakter pomocniczy, tzn. są przyznawane w zakresie, w jakim osoby ubiegające się o ich przyznanie same we własnym zakresie nie są w stanie ich zapewnić. A zatem wsparcie przyznawane na gruncie ustawy o pomocy społecznej, bez względu na jego rodzaj, ma charakter jedynie przejściowy i zakłada wykształcenie odpowiednich postaw u osób z niej korzystających, w celu pokonania życiowych trudności. Omawiana pomoc nie może zatem zabezpieczać wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również być przyznana w oczekiwanej przez te osoby wysokości. Przepis art. 41 u.p.s. nie może w żadnym razie prowadzić do powstania sytuacji, w której wnioskodawca uczyni z pomocy społecznej swoje stałe źródło utrzymania. Interpretacja taka byłaby niedopuszczalna jako całkowicie sprzeczna z intencją ustawodawcy, a zwłaszcza z ustanowioną w art. 2 ust. 1 ustawy, zasadą pomocniczości).

W przypadku skarżącego nie wystąpił "szczególnie uzasadniony przypadek" rozumiany jak powyżej oraz w kontekście charakteru pomocy społecznej w jej całokształcie. Rozstrzygnięcie organów w tym zakresie nie przekroczyło granic uznania administracyjnego.

Zdaniem sądu, skarżący nie wykazał, aby jego sytuacja cechowała się szczególnością uprawniającą do uzyskania wnioskowanego świadczenia. Sytuacja życiowa skarżącego została opisana i wnikliwie przeanalizowana, wskazano z jakich form i z jakiej wysokości pomocy skarżący ostatnio korzystał (w okresie od stycznia 2020 r. do daty wydawania decyzji – 1600 zł łącznie), wskazano na niemożliwość zaspokojenia wszystkich, nawet uzasadnionych potrzeb osób ubiegających się o wsparcie z pomocy społecznej, a na etapie odwoławczym do akt załączono pismo Kierownika OPS w W. z [...] lutego 2021 r. wskazujące, że na cały 2021 r. Ośrodek posiada na zasiłki celowe kwotę 25 000 zł, zaś na datę orzekania w pierwszej instancji wydatkowano już na zasiłki celowe i specjalne celowe kwotę 2 730 zł dla potrzebujących (zakup opału, leków i naprawę komina po pożarze).

Nie bez znaczenia odnośnie przyznania zasiłku celowego specjalnego w niniejszej sprawie pozostaje także fakt, że w podobnych sprawach skarżącego wypowiadał się kilkakrotnie Naczelny Sąd Administracyjny, który m.in. w wyroku z 19 października 2017 r., I OSK 640/17, stwierdził, że wskazywana przez skarżącego sytuacja materialna i zdrowotna oraz deklarowane potrzeby w zakresie pokrywania kosztów dojazdów na rehabilitację nie stanowi szczególnie uzasadnionego przypadku, o którym mowa w art. 41 u.p.s. oraz, "że art. 41 u.p.s. nie może w żadnym razie prowadzić do powstania sytuacji, w której wnioskodawca uczyni z pomocy społecznej swoje stałe źródło utrzymania. Interpretacja taka byłaby niedopuszczalna jako całkowicie sprzeczna z intencją ustawodawcy, a zwłaszcza z ustanowioną w art. 2 ust. 1 u.p.s. zasadą pomocniczości". Podobnie wypowiedział się NSA w wyroku w sprawie I OSK 359/17.

Do zarzutów skargi dotyczących nierozważenia przyznania pomocy na dojazdy skarżącego na rehabilitację w Ł., którą miał rozpocząć [...] kwietnia 2021 r., SKO odniosło się w odpowiedzi na skargę. Wskazało, że wniosku o pomoc na dojazdy na tę konkretną rehabilitację skarżący nie sformułował w piśmie z [...] lutego 2021 r. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w aktach sprawy. Odnośnie zarzutu nieuwzględnienia padnięcia w gospodarstwie rolnym skarżącego w roku 2020 dwóch cieląt, wskazać należy że skarżący na wcześniejszym etapie postępowania, w tej konkretnej sprawie, na tę okoliczność nie wskazywał, w związku z tym nie mogła ona być przedmiotem oceny organów.

Nie zasługują na uwzględnienie zarzuty procesowe naruszenia szeregu przepisów K.p.a., a także naruszenia Konstytucji RP czy ustawy o rehabilitacji zawodowej osób niepełnoprawnych. Organy wszechstronnie wyjaśniły stan faktyczny sprawy, zwłaszcza organ pierwszej instancji wyjątkowo obszernie odniósł się do stanowiska skarżącego oraz bez naruszenia prawa oceniły sytuację strony, co czyni zarzuty procesowe bezskutecznymi. Rozważono zarówno interes indywidualny (sytuację rodzinną, zdrowotną, finansową skarżącego oraz wielkość przyznanych środków w 2020 r., który to argument ubezskutecznia twierdzenia strony, jakoby organy celowo nie przyznawały mu świadczeń), jak i społeczny (możliwości pomocy społecznej, ilość osób potrzebujących, cele i zadania pomocy społecznej). Nie może ujść uwadze, że aktualna sytuacja skarżącego jest organom doskonale znana z uwagi na ilość składanych wniosków, obszerność przedstawianej przez stronę charakterystyki sytuacji życiowej a także wielość sporządzanych wywiadów środowiskowych na potrzeby prowadzonych postępowań, która to okoliczność również sądowi jest znana z urzędu z racji wielości rozpoznawanych spraw skarżącego.

Nie może również ujść uwadze, że wydana decyzja (co najmniej w części dotyczącej zasiłków celowych przyznawanych na specjalnych zasadach, niezależnie od kryterium dochodowego) ma charakter uznaniowy. Granic uznania administracyjnego organy nie przekroczyły. Dokonywana przez sąd kontrola decyzji opartej na uznaniu administracyjnym ma ograniczony zakres i sprowadza się do zbadania, czy zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności, tj. czy organ administracji wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia oraz czy wyboru takiego dokonał po ustaleniu i rozważeniu wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy, nie naruszając zasady swobodnej oceny dowodów. Skład orzekający przeprowadzając kontrolę legalności w tak zakreślonych ramach uznał, że rozstrzygając o nieprzyznaniu pomocy społecznej organy pozostawały w dopuszczalnych prawem granicach swobody. W pozostałym zakresie należy skonkludować, że organy dokonały wystarczających ustaleń co do stanu faktycznego oraz trafnie oceniły zebrany w sprawie materiał dowodowy, zgodnie z zasadami regulującymi postępowanie administracyjne, a więc zgodnie z art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Na tej podstawie słusznie uznały, że ustalone i uwzględnione okoliczności, mające wpływ na podjęte rozstrzygnięcie, uzasadniały wydanie rozstrzygnięcia o zaskarżonej treści. Zaskarżone decyzje znajdują oparcie w materiale dowodowym sprawy, a uzasadnienie decyzji odpowiada wymogom określonym w art. 107 § 3 K.p.a.

W tym stanie rzeczy skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) o czym orzeczono jak w sentencji wyroku.