Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 914/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2014-12-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt lit.c, art. 152, art. 200
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 21 ust2 pkt 2, art. 28 ust. 4, art 29 ust. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 173
law: Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich - tekst jednolity.
article: §4 ust.1 pkt 3, § 5 ust. 1 pkt 2, lit b, § 15 ust. 1 pkt 2 lit a, § 16 ust. 1, § 16a ust.1, § 16b ust ,1 § 16c ust 1 pkt , § 18 ust.3
journal: Dz.U. 2009 nr 48 poz 390
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju  Wsi z dnia 19 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Zalesianie gruntów rolnych oraz zalesianie gruntów innych niż rolne" objętego Programem Rozwoju Obszarów  Wiejskich na lata 2007-2013
journal: Dz.U.UE.L 2006 nr 368 poz 15 art. 47 ust. 1 i ust. 2
law: Rozporządzenie Komisji (WE) NR 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady  (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich  (EFRROW)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Kobylecka (spr.), Sędzia WSA Dorota Chobian, Sędzia WSA Jacek Kuza, Protokolant Joanna Nowak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 22 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi J. T. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranej płatności z tytułu zalesienia gruntów rolnych I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku; III. zasądza od Dyrektora Świętokrzyskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Kielcach na rzecz J. T. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 20 sierpnia 2014r. Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 10 ust. 2 oraz art. 29 ust. 1, 2 i 8 ustawy z dnia 9 maja 2008r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. Nr 98, poz. 634 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania J. T. od decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR o ustaleniu J. T. kwoty nienależnie pobranej płatności z tytułu zalesiania gruntów rolnych w łącznej wysokości 1 969,60 zł - zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy.

W uzasadnieniu decyzji organ podał następujący stan faktyczny i prawny sprawy:

Dnia 1 października 2007r. do Biura Powiatowego ARiMR wpłynął wniosek J. T. o przyznanie pomocy na zalesianie gruntów rolnych (Schemat I), w którym strona zadeklarowała jedną działkę rolną oznaczoną literą M o powierzchni 3,12 ha jako przeznaczoną do zalesienia, położoną na działce ewidencyjnej Nr 189, w obrębie G., gmina O. W ramach przedmiotowego wniosku producent wnioskował o przyznanie:

wsparcia na zalesienie gruntów rolne z tytułu poniesionych kosztów zalesienia terenów o korzystnej konfiguracji (drzewa iglaste stanowić miały obszar 2,11 ha powierzchni zalesionej, zaś drzewa liściaste obszar 1,01 ha powierzchni zalesionej) oraz zabezpieczenia przed zwierzyną (grodzenie 2 metrową siatką metalową na powierzchni 3,12 ha),

premii pielęgnacyjnej na okres 5 lat z tytułu poniesionych kosztów pielęgnacyjnych uprawy leśnej na terenach o korzystnej konfiguracji na obszarze 3,12 ha powierzchni zalesionej,

premii zalesieniowej na okres 15 lat do obszaru 3,12 ha powierzchni zalesionej.

Składając wniosek J. T. złożył własnoręczny podpis w części XII wniosku - oświadczenia i zobowiązania - m.in. pod oświadczeniem: "znane mi są zasady przyznawania pomocy na zalesianie; jestem świadomy(a) skutków niewykonania zobowiązań wynikających z realizacji działania "Zalesianie gruntów rolnych oraz zalesianie gruntów innych niż rolne" oraz pod zobowiązaniem do prowadzenia uprawy leśnej na gruntach objętych niniejszym wnioskiem przez okres 15 lat od dnia uzyskania pierwszej pomocy na zalesianie (...), niezwłocznego informowania na piśmie Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o każdym fakcie, który ma wpływ na przyznanie, pobieranie lub wypłacanie pomocy na zalesianie, o każdej zmianie stanu faktycznego lub prawnego danych objętych wnioskiem, powstałej w okresie trwania złożonych przeze mnie zobowiązań, a w szczególności jeśli zmiana dotyczy: wykorzystania gruntów, wielkości powierzchni, przeniesienia własności części albo wszystkich działek objętych wnioskiem na rzecz innego rolnika.

Po przeprowadzeniu wymaganych kontroli Kierownik Biura Powiatowego ARiMR postanowieniem z dnia 4 stycznia 2008r. stwierdził spełnienie przez producenta niezbędnych warunków do przyznania pomocy na zalesianie.

W dniu 19 maja 2008r. J. T. złożył oświadczenie o wykonaniu w terminie wiosna 2008 zalesienia zgodnie z planem zalesienia i w dniu 15 lipca 2008r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wydał decyzję w sprawie przyznania J. T. pomocy na zalesianie, w tym z tytułu:

wsparcia na zalesianie w wysokości 23 121,40 zł - płatność realizowana jednorazowo po wykonaniu zalesienia,

premii pielęgnacyjnej w wysokości 3 026,40 zł - płatność realizowana corocznie przez okres 5 lat począwszy od dnia wykonania zalesienia,

premii zalesieniowej w wysokości 4 929,60 zł - płatność realizowana corocznie przez okres 15 lat, począwszy od dnia wykonania zalesienia.

J. T. nie wniósł od powyżej decyzji odwołania i decyzja stała się ostateczna.

Płatności przyznane powyższą decyzją w łącznej wysokości 31 077,40 zł zostały zrealizowane na rachunek bankowy wnioskodawcy w dniu 23 września 2008r.

W dniu 11 maja 2009r. J. T. złożył w Biurze Powiatowym ARiMR wniosek o wypłatę pomocy na zalesianie gruntów rolnych na rok 2009, po rozpatrzeniu którego w dniu 9 listopada 2009r. wypłacono mu kwotę w wysokości 7 956 zł z tytułu premii pielęgnacyjnej oraz z tytułu premii zalesieniowej.

W dniu 17 maja 2010r. J. T. złożył w Biurze Powiatowym ARiMR wniosek o wypłatę pomocy na zalesianie gruntów rolnych na rok 2010, po rozpatrzeniu którego w dniu 5 listopada 2010r. wypłacono mu kwotę w wysokości 7 956 zł z tytułu premii pielęgnacyjnej oraz z tytułu premii zalesieniowej.

W dniu 6 września 2010r. J. T. złożył zmianę do wniosku z dnia 1 października 2007r., w którym wskazał do zalesienia tereny o korzystnej konfiguracji o łącznej powierzchni 3,12 ha, przy czym drzewa iglaste stanowić miały obszar 2,01 ha powierzchni zalesionej, zaś drzewa liściaste obszar 1,11 ha powierzchni zalesionej. W dniu 22 października 2010r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wydał decyzję o uchyleniu decyzji z dnia 15 lipca 2008r. oraz przyznaniu J. T. pomocy na zalesianie, w tym z tytułu:

wsparcia na zalesianie w wysokości 23 121,40 zł - płatność realizowana jednorazowo po wykonaniu zalesienia.

premii pielęgnacyjnej w wysokości 3 026,40 zł - płatność realizowana corocznie przez okres 5 lat począwszy od dnia wykonania zalesienia.

premii zalesieniowej w wysokości 4 929,60 zł - płatność realizowana corocznie przez okres 15 lat począwszy od dnia wykonania zalesienia.

Organ podał, że z uwagi na zapis art. 68 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004, jeżeli rolnik może wykazać, że nie jest winny nieprawidłowości w złożonym wniosku lub z własnej inicjatywy poinformuje Kierownika BP, że dane zawarte we wniosku są nieprawidłowe lub dane wykazane we wniosku zdezaktualizowały się od czasu jego złożenia (jeżeli nie został powiadomiony o zamiarze przeprowadzenia kontroli na miejscu oraz nie został poinformowany o nieprawidłowościach we wniosku), nie stosuje się pomniejszenia płatności. Zmiana danych nie może skutkować zwiększeniem powierzchni uprawnionej do płatności oraz dodaniem nowych działek rolnych.

W dniu 11 maja 2011r. J. T. złożył w Biurze Powiatowym ARiMR wniosek o wypłatę pomocy na zalesianie gruntów rolnych na rok 2011, po rozpatrzeniu którego w dniu 14 października 2011r. wypłacono mu kwotę w wysokości 7 956 zł z tytułu premii pielęgnacyjnej oraz z tytułu premii zalesieniowej.

W dniu 15 maja 2012r. J. T. złożył w Biurze Powiatowym ARiMR wniosek o wypłatę pomocy na zalesianie gruntów rolnych na rok 2012, po rozpatrzeniu którego w dniu 14 lutego 2013r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wydał decyzję w sprawie przyznania pomocy na zalesianie w pomniejszonej wysokości w łącznej kwocie 7 717,32 zł (2 935,61 zł z tytułu premii pielęgnacyjnej oraz 4 781,71 zł z tytułu premii zalesieniowej). W dniu 8 marca 2013r. wypłacono producentowi kwotę wynikająca z powyższej decyzji w wysokości 7 717,32 zł.

Dnia 18 kwietnia 2013r. J. T. złożył w Biurze Powiatowym ARiMR wniosek o wypłatę pomocy na zalesianie gruntów rolnych na rok 2013.

W dniach 23-24 września 2013r. przeprowadzono w gospodarstwie J. T. kontrolę uprawy leśnej, podczas, której stwierdzono, że zadeklarowana powierzchnia całkowita zalesienia jest większa niż powierzchnia całkowita stwierdzona - stwierdzono 2,96 ha uprawy leśnej oraz 3,12 ha powierzchni ogrodzenia. Ponadto w protokole kontrolnym Nr dok. 221/OR13/0000261/13 wskazano, że brakująca powierzchnia (0.16 ha) to obszar bez sadzonek. Według organu znajduje to potwierdzenie na fotografiach stanowiących element dokumentacji pokontrolnej oraz na szkicu sytuacyjnym. Z powyższego wynika, że producent nie dotrzymał zobowiązania wieloletniego na powierzchni 0,16 ha.

W dniu 28 maja 2014r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wydał decyzję w sprawie pomocy na zalesianie w pomniejszonej wysokości na rok 2013.

Dnia 23 kwietnia 2014r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia J. T. kwoty nienależnie pobranej płatności z tytułu zalesiania gruntów, zrealizowanej na rachunek strony w dniach 23 września 2008r. oraz 5 listopada 2010r., a następnie dnia 8 lipca 2014r. wydał decyzję o ustaleniu J. T. kwoty nienależnie pobranej płatności z tytułu zalesiania gruntów rolnych w łącznej wysokości 1 969,60 zł za lata 2007 i 2010.

Po rozpatrzeniu odwołania J. T. od decyzji z dnia 8 lipca 2008r., organ odwoławczy uznał, że decyzja organu I instancji jest zasadna. Uzasadniając swoje stanowisko, co do uznania należności za lata 2007 i 2010 za nienależnie pobrane organ odwoławczy podał:

Od dnia 1 stycznia 2014r. należy stosować odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności w ramach PRO W 2007 - 2013, gdy kwota płatności nie jest wyższa od równowartości 100 euro, zgodnie z art. 28a ustawy z dnia 7 marca 2007r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz.U. z 2013 r., poz. 173), art. 33 ust. 7 rozporządzenia (WE) nr 1290/2005 z dnia 21 czerwca 2005r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej (Dz. Urz. UE L 209 z dnia 11 sierpnia 2005r., s. 1 ze zm.), które utraciło moc (art. 119 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania ...), ale odesłania do uchylonych rozporządzeń traktuje się jak odesłania do rozporządzenia (UE) nr 1306/2013, zgodnie z tabelą korelacji zamieszczoną w załączniku III do tego rozporządzenia (art. 119 ust. 2 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013). Zgodnie z powołaną tabelą korelacji, dotychczas obowiązującemu art. 33 rozporządzenia (WE) nr 1290/2005, odpowiada aktualnie art. 54 i 56 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013. Przepis art. 54 ust. 3 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 stanowi, że w należycie uzasadnionych przypadkach państwa członkowskie mogą zadecydować o zaprzestaniu odzyskiwania. Taka decyzja może zostać podjęta jedynie w następujących przypadkach:

w przypadku, gdy łączna kwota już dokonanych oraz przewidywanych kosztów odzyskiwania przewyższa kwotę do odzyskania; warunek ten uznaje się za spełniony

jeżeli kwota do odzyskania od beneficjenta w kontekście płatności indywidualnej w ramach programu pomocy lub środka wsparcia nie przekracza 100 EUR, nie licząc odsetek; lub

jeżeli kwota do odzyskania od beneficjenta w kontekście płatności indywidualnej w ramach programu pomocy lub środka wsparcia wynosi między 100 a 150 EUR, nie licząc odsetek, a dane państwo członkowskie stosuje próg równy lub wyższy niż kwota, która ma zostać odzyskana zgodnie z jego prawem krajowym w odniesieniu do niedochodzenia należności krajowych;

w przypadku, gdy odzyskanie okazuje się niemożliwe z uwagi na niewypłacalność dłużnika lub osób odpowiedzialnych prawnie za nieprawidłowości, stwierdzoną i uznaną zgodnie z prawem krajowym.

Organ wskazał, że kurs euro ustala się zgodnie z art. 7 ust. 2. Rozporządzenie Komisji (WE) nr 1290/2005, a zgodnie z art. 7 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 883/2006, stosowany kurs wymiany walut jest przedostatnim kursem wymiany walut ustanowionym przez Europejski Bank Centralny przed miesiącem, w odniesieniu do którego wydatki i dochody przeznaczone na określony cel zostają zadeklarowane, tj. kurs według którego nastąpiła wypłata danych płatności.

W rozpatrywanej sprawie, kwotę nienależnie pobranych płatności stanowią kwoty z tytułu zalesiania gruntów rolnych:

- wypłacona dnia 23 września 2008r. - 1561,60zł, równowartość 100 euro - 334,98 zł,

- wypłacona dnia 9 września 2009r. - 408,00 zł, równowartość 100 euro – 425,65 zł,

- wypłacona dnia 5 listopada 2010r. - 408,00 zł, równowartość 100 euro – 396,46 zł,

- wypłacona dnia 14 października 2011r. - 408,00 zł, równowartość 100 euro – 443,11 zł,

- wypłacona dnia 8 marca 2013r. – 395,76 zł, równowartość 100 euro – 416,48 zł.

Organ stwierdził, że płatności uznane za nienależne za lata: 2009, 2011 i 2012 nie przekraczają kwoty stanowiącej równowartość 100 euro, przeliczoną na złote według kursu euro, ustalonego zgodnie z art. 7 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 883/2006. Tym samym w odniesieniu do tych płatności zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności i nie podlegają one zwrotowi. Natomiast kwoty płatności uznane za nienależnie pobrane za lata 2007 oraz 2010 przekraczają kwotę stanowiącą równowartości 100 euro, przeliczoną na złote według kursu euro, ustalonego zgodnie z art. 7 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 883/2006, w związku z tym dla tych płatności nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności.

W związku powyższym w dniu 14 kwietnia 2014r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wystosował do J. T. informację o odstąpieniu od ustalenia kwoty nienależnie pobranej płatności z tytułu zalesiania gruntów rolnych za lata: 2009, 2011 i 2012, a decyzją z dnia 8 lipca 2014r. ustalił kwoty nienależnie pobranej płatności z tytułu zalesiania gruntów rolnych w łącznej wysokości 1 969,60 zł za lata 2007 i 2010. Wypłacone nienależnie środki publiczne z tytułu zalesiania gruntów rolnych oraz zalesiania gruntów innych niż rolne pochodzą ze środków z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz ze środków krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie, tj. z funduszy, o których mowa w w/w art. 29 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 9 maja 2008r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz.U. Nr 98, poz. 634, ze zm.).

Organ powołał przepis § 18 ust. 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 marca 2009r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Zalesianie gruntów rolnych oraz zalesianie gruntów innych niż rolne", objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 - "W przypadku gdy uprawa leśna założona na gruntach rolnych została częściowo zlikwidowana przed upływem 15 lat od dnia uzyskania pierwszej płatności na zalesianie, a uprawa założona na gruntach innych niż rolne - przed upływem 5 lat od tego dnia, rolnik zwraca pomoc na zalesianie w pełnej wysokości za cały okres jej pobierania wypłaconą do gruntów, na których uprawa ta została zlikwidowana, chyba że wystąpiły następujące wyjątkowe okoliczności, o których mowa w § 1 pkt 7:

grunty zalesione zostały wywłaszczone zgodnie z przepisami o gospodarce nieruchomościami;

dokonano scalenia gruntów objętych pomocą na zalesianie;

wystąpiła inna okoliczność, której nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania, o którym mowa w § 4 ust. 1 pkt 3 albo § 5 ust. 1 pkt 2 lit. b, albo § 15 ust. 1 pkt 2 lit. a, albo § 16 ust. 1, albo § 16a ust. 1, albo § 16b ust. 1, albo § 16c ust. 1 pkt 1, mająca wpływ na realizację tego zobowiązania i będąca wynikiem przyczyn niezależnych od rolnika".

Organ wskazał także, że katalog okoliczności, których wystąpienie powoduje, że zwrot płatności nie jest wymagany przewiduje art. 47 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 368 z dnia 23.12.2006 str. 15 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem państwa mogą uznać w szczególności następujące kategorie siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, w których nie będą wymagać częściowego lub pełnego zwrotu pomocy otrzymanej przez beneficjenta:

śmierć beneficjenta;

długookresowa niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu;

wywłaszczenie dużej części gospodarstwa, jeśli takiego wywłaszczenie nie można było przewidzieć w dniu podjęcia zobowiązania;

katastrofa naturalna poważnie dotykająca grunty gospodarstwa;

wypadek powodujący zniszczenie budynków dla zwierząt gospodarskich;

choroba epizootyczna dotykająca część lub całość należącego do rolnika inwentarza.

Przypadki siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności są zgłaszane przez beneficjenta lub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności - zgodnie z art. 47 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006.

W ocenie organu odwoławczego, przesłanki, o których mowa w art. 47 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 muszą zostać spełnione łącznie. W związku z powyższym, rozstrzygnięcie organu I instancji nie budzi wątpliwości, bowiem znajduje oparcie w obowiązujących przepisach prawa.

W niniejszym przypadku, zgodnie § 5 ust. 1 pkt 2 lit rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 marca 2009r., zobowiązanie J. T. dotyczyło okresu 15 lat od wypłaty pierwszej płatności z tytułu zalesiania gruntów do powierzchni 3,12 ha, tj. od dnia 23 września 2008r. do dnia 23 września 2023r.

W ocenie organu, J. T. nie podważa faktu zmniejszenia powierzchni uprawy leśnej objętej zobowiązaniem wieloletnim o 0,16 ha. Skoro zatem w okresie zobowiązania nastąpiły okoliczności wskazane w § 18 ust. 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 marca 2009r. zasadnym było ustalenie kwoty zwrotu nienależnie pobranych przez J. T. płatności w ramach programu zalesianie gruntów rolnych. Kwota 1 969,60 zł stanowi łączną kwotę nienależnie pobranej płatności przez J. T. za lata 2007 i 2010 w ramach wniosku strony, jaki został złożony w dniu 1 października 2007r. do Biura Powiatowego ARiMR w Opatowie o przyznanie płatności na zalesianie gruntów rolnych.

Ponadto organ wskazał, że analizując zastosowane w sprawie przepisy prawa wspólnotowego i krajowego, przyjął, że użyte w art. 73 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 określenie "nienależne" odnosi się także do sytuacji, gdy nie zachodziły okoliczności uzasadniające udzielenie płatności na gruncie regulacji unijnych. Przyjmując zatem, iż stosowne regulacje wspólnotowe przewidywały przyznanie płatności w wysokości określonej w zależności od zadeklarowanej powierzchni posiadanych gruntów rolnych, a jednocześnie normowały również przypadki, w których płatności nie przyznaje się wskutek stwierdzonych nieprawidłowości we wniosku, to ich przyznanie i wypłacenie rolnikowi wbrew tym unormowaniom powoduje, że są one nienależne. Zatem wszczęcie i prowadzenie postępowania mającego na celu ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności uznać należało za prawidłowe.

W niniejszej sprawie płatności nie zostały dokonane na skutek pomyłki ARiMR. Postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności przez J. T. za lata 2007 i 2010 w ramach wniosku strony, jaki został złożony w dniu 1 października 2007r. do Biura Powiatowego ARiMR w Opatowie o przyznanie płatności na zalesianie gruntów rolnych, było wynikiem dowodów i okoliczności, które wyszły na jaw po wydaniu decyzji w sprawie ich przyznania. Nie znajduje zastosowania w sprawie art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. oraz art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009r. Ponadto ustalone kwoty nienależnie pobrane nie uległy przedawnieniu.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach na decyzję z dnia 20 sierpnia 2014r. wniósł J. T. , w której zarzucił organowi naruszenie art. 28 ust. 4 ustawy z dnia 7 marca 2007r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich oraz § 18 ust 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 marca 2009r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania zalesianie gruntów rolnych (...), z uwagi na wystąpienie wyjątkowych okoliczności.

W uzasadnieniu skarżący wskazał, że zaistniałą szkodę w wyniku ekstremalnych zjawisk naturalnych w uprawie leśnej założonej w okresie wiosna 2008r. prowadzonej na działce ewid. 189 o powierzchni 3,12 ha zgłosił do organu I instancji, podając obumarcie 20436 sadzonek Zgłoszenie to wpłynęło do organu w dniu 1 października 2010r. Na zlecenie ARiMR Nadleśniczy dokonał oszacowania zaistniałej szkody i na tę okoliczność sporządził notatkę służbową w dniu 16 listopada 2010r. Wynika z niej, że sadzonki obumarły całkowicie na powierzchni 0,25 ha. Tymczasem w aktach sprawy brak jest ww. dokumentów. Skarżący wyjaśnił, że uzupełnił uszkodzoną uprawę leśną sadzonkami dębu, które w 2013r. były niewielkimi drzewkami. Te właśnie drzewka inspektorzy ARiMR uznali za posadzone po piątym roku od założenia uprawy leśnej. Tymczasem kontrola została przeprowadzona po czwartym roku od założenia uprawy.

W skardze zawarto ponadto zarzuty dotyczące sposobu przeprowadzenia kontroli we wrześniu 2013r. Wbrew zapisom raportu z czynności kontrolnych inspektor K. W. nie zawiadomił osobiście pełnomocnika skarżącego, K. T., o terminie kontroli, a skarżący nie brał udziału w czynnościach kontrolnych. Po dokonaniu tych czynności inspektorzy przybyli do siedziby skarżącego, poinformowali go, że nie stwierdzili nieprawidłowości, po czym zażądali podpisania każdej strony raportu. Działając w zaufaniu do inspektorów skarżący złożył stosowne podpisy. Dopiero później, po zapoznaniu się z treścią raportu stwierdził wiele nieprawidłowości, które zgłosił do Biura Kontroli na Miejscu w Kielcach w dniu 11 października 2013r.

W odrębnym piśmie, stanowiącym uzupełnienie skargi, J. T. zarzucił organowi naruszenie przepisów postępowania poprzez niezawiadomienie beneficjenta o kontroli i wyłudzenie od niego podpisów protokołów kontroli, bez odczytania ich treści, a także sprzeczność między ustaleniami kontrolujących a zebranym materiałem dowodowym, w szczególności notatką pracowników Nadleśnictwa z dnia 16 listopada 2010r. na okoliczność uszkodzeń powstałych w wyniku ekstremalnych zjawisk naturalnych w uprawach leśnych.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Dodatkowo wyjaśnił, że skarżący złożył w dniu 1 października 2010r. dokumentację o wystąpieniu suszy wraz z wnioskiem o przyznanie pomocy de minimis w rolnictwie na pokrycie kosztów uzupełnienia sadzonek i takie dofinansowanie otrzymał. Skoro więc strona otrzymała dodatkowe środki na uzupełnienie sadzonek na powierzchni 0,25 ha, to brak jest podstaw do uznania, że nie mogła dotrzymać zobowiązania wieloletniego na powierzchni 0,16 ha. Ponadto przez 5 lat skarżący otrzymywał premię pielęgnacyjną, w celu każdorazowego uzupełniania sadzonek. Zarzuty dotyczące raportu z czynność kontrolnych skarżący mógł wnieść w terminie 7 dni od dnia jego otrzymania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1, art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania naruszyły przepisy prawa materialnego, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy i przepisy postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Wychodząc z tak zakreślonych granic kognicji Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.).

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonych decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz.U. z 2013 r., poz. 173), zwanej dalej "ustawą", rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 19 marca 2009r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej w ramach działania "Zalesianie gruntów rolnych oraz zalesianie gruntów innych niż rolne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. Nr 48, poz. 390 ze zm.), zwanego dalej "rozporządzeniem MRiRW", rozporządzenia Komisji (UE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 368 z dnia 23.12.2006 str. 15 ze zm.) oraz rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE L 25 z 28.01.2011, s. 8).

Przedmiotem badania w niniejszym postępowaniu o wydanie decyzji na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy było ustalenie, czy doszło do nienależytego lub nadmiernego pobrania przez J. T. środków pochodzących z wymienionych w tym przepisie funduszy. Bezspornym jest, że wypłacone środki publiczne z tytułu zalesiania gruntów rolnych dla skarżącego pochodziły ze środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz ze środków krajowych przeznaczonych na współfinansowanie, tj. funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy. Zobowiązanie skarżącego, zgodnie z § 5 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z dnia 19 marca 2009r. dotyczyło okresu 15 lat od wypłaty pierwszej płatności z tytułu zalesiania gruntów - do zgłoszonej przez skarżącego we wniosku z dnia 1 października 2009r. powierzchni 3,12 ha – tj. od dnia 23 września 2008r. do dnia 23 września 2023r.

Częściowe zlikwidowanie uprawy leśnej założonej na gruntach rolnych przed upływem tych 15 lat powoduje, że rolnik musi zwrócić uzyskaną pomoc na zalesianie w pełnej wysokości za cały okres jej pobierania wypłaconą do gruntów, na których uprawa ta została zlikwidowana (§ 18 ust. 3 rozporządzenia z dnia 19 marca 2009r.). W sprawie niniejszej, organ ustalając, że skarżący częściowo zlikwidował uprawę leśną na powierzchni 0,16 ha (co skutkowało ustaleniem nienależnie pobranych płatności do tej powierzchni), oparł się na wynikach kontroli przeprowadzonej w dniach 23 – 25 września 2010r., w której stwierdzono, że zadeklarowana przez skarżącego powierzchnia gruntów do zalesienia, objęta wnioskiem o przyznanie pomocy (3,12 ha) nie odpowiada powierzchni stwierdzonej (rzeczywiście zalesionej) podczas kontroli na miejscu (2,96 ha), a zatem różnica wynosi 0,16 ha, co stanowi zawyżenie powierzchni deklarowanej o 5,41%.

Skarżący, który wprawdzie podpisał protokół z kontroli, lecz podał okoliczności, z których wynikało że nie był obecny podczas kontroli, a podpisał po poinformowaniu go przez członków komisji, że wyniki są prawidłowe - nie zgodził się z interpretację wyników kontroli w kontekście art. 28 ust. 4 oraz § 18 ust. 3 rozporządzenia MRiRW z dnia 19 marca 2009r.

Organ powołał w uzasadnieniu decyzji przepis § 18 ust. 3 rozporządzenia z dnia 19 marca 2009r., z którego wynika, że zwrot pomocy, w sytuacji o której mowa w ust. 3 nie występuje, gdy zachodzą wyjątkowe okoliczności, o których mowa w § 1 pkt 7. Jedną z takich sytuacji jest wystąpienie okoliczności, której nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania, o którym mowa w § 4 ust. 1 pkt 3 albo § 5 ust. 1 pkt 2 lit. b, albo § 15 ust. 1 pkt 2 lit. a, albo § 16 ust. 1, albo § 16a ust. 1, albo § 16b ust. 1, albo § 16c ust. 1 pkt 1, mająca wpływ na realizację tego zobowiązania i będąca wynikiem przyczyn niezależnych od rolnika.

Organ wskazał także na katalog okoliczności, których wystąpienie powoduje, że zwrot płatności nie jest wymagany, który określa rozporządzenie Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006r. (obowiązującego w sprawie na mocy art. 19 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 807/2014 - Dz.U.UE.L.2014.227.1). Tą wyjątkową okolicznością jest m.in. "katastrofa naturalna poważnie dotykająca grunty gospodarstwa" (art. 47 ust. 1), którą rolnik ma obowiązek zgłosić organowi na piśmie w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym jest w stanie dokonać tej czynność (art. 47 ust. 2).

W ocenie Sądu, organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji, mimo powołania i zacytowania tych przepisów w ogóle nie wyjaśnił, dlaczego uważa, że nie mają one w sprawie zastosowania, pomimo takich twierdzeń skarżącego. Należy zauważyć, że stosownie do regulacji art. 21 ust. 3 ustawy, ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. W przepisie tym zmodyfikowano zarówno niektóre zasady ogólne procedury administracyjnej, jak i rozstrzygnięto kwestię rozkładu ciężaru dowodu w postępowaniu objętym tą ustawą. W myśl art. 21 ust. 2 pkt 2 ustawy organ jest jednak zobowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy. W sytuacji zatem, gdy strona przedstawia w postępowaniu administracyjnym swoje stanowisko kwestionujące ustalenia dokonane przez organ w wyniku kontroli na miejscu, organ zobowiązany jest odnieść się do nich. Rolą organu odwoławczego, rozpoznającego odwołanie od kwestionowanej przez stronę decyzji organu I instancji, jest ponowne rozpatrzenie danej sprawy, w jej całokształcie.

Należy zauważyć, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji brak jest rozważań, co do charakteru roślinności występującej na obszarze wyłączonym od płatności (0,16 ha). W raporcie z czynności kontrolnych przeprowadzonych w dniach 23-24 września 2013r. znajduje się zapis, że brakująca powierzchnia w zalesieniu, to obszar bez sadzonek. Z wyjaśnień Kierownika Biura Kontroli na Miejscu z dnia 17 lutego 2014 r. wynika, że brak sadzonek dokumentują fotografie nr 17, 18 i 19 (k. 35 akt adm.). Tymczasem fotografie te przedstawiają roślinność, której rodzaju organ nie określił. Z treści skargi wynika zaś, że skarżący pomoc de minimis wykorzystał na uzupełnienie sadzonek i na tym obszarze posadził sadzonki dębu, które w 2013r. podczas kontroli były niewielkimi drzewkami. Organ tych okoliczności nie wyjaśnił. Należy podkreślić, że ze złożonych na rozprawie przez pełnomocnika organu pisma z dnia 3 stycznia 2014r. (nr dokumentu 0240-00000000836/14) wynika, że wyniki kontroli budziły zastrzeżenia także Kierownika BP.

Ponadto skarżący na rozprawie podniósł, że wniósł sprzeciw od protokołu kontroli przeprowadzonej we wrześniu 2013r. i na tę okoliczność złożył pismo datowane na 11.10.2013r., którego w aktach sprawy administracyjnej brak. Ta okoliczność również wymaga wyjaśnienia przez organ.

Brak wyjaśnień w przedstawionym wyżej zakresie w uzasadnieniu decyzji pozbawia Sąd możliwości kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w kontekście argumentów, jakimi posługiwał się skarżący, i na które powoływały się organy rozstrzygające niniejszą sprawę Uniemożliwia Sądowi również ocenę, czy ustalenie przez organ, że świadczenie pobrane przez skarżącego w roku 2007 oraz 2010, można uznać za świadczenie pobrane nienależnie. W konsekwencji stwierdzić trzeba, że organ odwoławczy nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, do czego był zobowiązany na podstawie art. 21 ust. 2 pkt 2 ustawy.

Organ odwoławczy dopiero w odpowiedzi na skargę wyjaśnił, że jest mu znany fakt przyznania skarżącemu pomocy de minimis, na skutek zgłoszenia suszy na działce nr 189 i podał, że obowiązkiem beneficjenta było poinformować ARiMR o obumarciu sadzonek i uzupełnić brakujące sadzonki. Jednak odniesienie się dopiero w odpowiedzi na skargę do zarzutów odwołania nie może być uznane za konwalidację wad decyzji, ponieważ odpowiedź na skargę nie zastępuje uzasadnienia decyzji. Argumentacja zawarta w odpowiedzi na skargę, a zatem w piśmie złożonym po zakończeniu postępowania, nie może zastępować argumentacji uzasadnienia decyzji i nie może być przedmiotem kontroli sądu. Organ w odpowiedzi na skargę powinien odnieść się do zarzutów skargi, a nie uzupełniać uzasadnienie decyzji.

W świetle powyższego, ponieważ rozstrzygnięcie organu II instancji wydane zostało z naruszeniem przepisów postępowania, mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, tj. art. 21 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach stwierdził konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. Orzeczenie w pkt II wyroku oparto o przepis art. 152 p.p.s.a. Orzeczenie o kosztach postepowania uzasadnia art. 200 p.p.s.a.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ odwoławczy przeprowadzi postępowanie administracyjne mając na uwadze przedstawione wyżej wywody i eliminując dotychczas popełnione uchybienia. W szczególności w sposób wyczerpujący ustosunkuje się do wszystkich zarzutów skarżącego, konfrontując zebrany w sprawie materiał dowodowy z twierdzeniami skarżącego oraz rozpatrzy niniejszą sprawę w kontekście wystąpienia podnoszonych przez skarżącego okoliczności, które zwalniają go do zwrotu pobranych płatności.

-----------------------

I