Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 55/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2005-11-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Barbara Kamieńska Sędzia WSA Aleksandra Łaskarzewska Sędzia WSA Małgorzata Górecka /spr/ Protokolant St. sekr. sąd. Henryka Pawlak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 09 listopada 2005 r. przy udziale sprawy ze skargi B.W. na decyzję Wojewody z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość; I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...]r. nr [...], II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącej kwotę 200,- zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania, III. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ M. Górecka /-/ B. Kamieńska /-/ A. Łaskarzewska


UZASADNIENIE

II SA/Po 55/04

Uzasadnienie

Skarżąca – B.W. wniosła skargę na decyzję Wojewody z dnia [...]roku utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...]roku.

Decyzją z dnia [...]roku Prezydent Miasta (działający z jego upoważnienia Dyrektor Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego), odmówił skarżącej waloryzacji odszkodowania ustalonego ostatecznym orzeczeniem Urzędu Spraw Wewnętrznych Prezydium Rady Narodowej miasta P. z dnia [...].1962 roku o wywłaszczeniu nieruchomości i ustaleniu odszkodowania.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że zgodnie z art. 129 ust. 1 w zw. z art. 4 pkt 9 lit. "b 1" ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami odszkodowanie za wywłaszczone nieruchomości ustala prezydent miasta na prawach powiatu, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, w decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości. Prowadzenie spraw z zakresu wywłaszczania nieruchomości przekazano zaś na mocy uchwały Rady Miasta z dnia 12 stycznia 1999 r. Nr VI/46/III/99, zmieniającą uchwałę Rady Miejskiej z dnia 25 czerwca 1991 r. Nr XXXII/177/91 w sprawie przekształcenia Przedsiębiorstwa Geodezyjno-Kartograficznego w Zarząd Geodezji i Katastru Miejskiego – Zarządowi Geodezji i Katastru Miejskiego.

Co do meritum sprawy organ I instancji podał, iż na mocy prawomocnego orzeczenia Urzędu Spraw Wewnętrznych Prezydium Rady Narodowej miasta P. z dnia [...].1962 r. nr [...] o wywłaszczeniu nieruchomości i ustaleniu odszkodowania, Skarb Państwa nabył połowę nieruchomości położonej w P. przy ul. [...] (ob. ul. [...]), narożnik [...], zapisanej w ks. wiecz. ówczesnego Sądu Powiatowego dla m. Poznania w Poznaniu kw. Nr [...], o pow. [...]m 2. Nieruchomość ta stanowiła własność L. i P. małżonków P. Na podstawie zgromadzonych dokumentów organ ustalił, że oboje małżonkowie już nie żyją, zaś spadek po nich nabyły ich dzieci: skarżąca, B. P. L. W. z d. P. i A.J. P. z d. P. a obecnie po zmarłej w dniu [...]roku A.J.P. z d. P.- jej mąż- T.P. i dzieci- A.P. i W.P.

W dniu [...].1999 r. skarżąca złożyła wniosek o wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia z dnia [...].1962 r. i decyzją z dnia [...]r. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia o wywłaszczeniu przedmiotowej nieruchomości i ustaleniu odszkodowania, która to decyzja, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, została prawomocnie utrzymana w mocy decyzją z dnia [...]r.

Z kolei skarżąca zwróciła się do Prezydenta Miasta z wnioskiem z dnia [...].2002 r. o wydanie decyzji w przedmiocie waloryzacji kwoty odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość żądając wypłaty z tego tytułu kwoty [...]zł. Jako podstawę prawną swojego żądania wskazała przepis art. 132 ust. 3 w zw. z art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

W ocenie organu I instancji brak jest podstaw do żądania waloryzacji odszkodowania w niniejszej sprawie bowiem sprawa dotycząca wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości oraz ustalenia odszkodowania była prowadzona w oparciu o przepisy ustawy z dnia 12 marca 1958 roku o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. Z 1958r. Nr 17, poz. 70). Decyzja wydana w oparciu o przepisy tejże ustawy stała się decyzją ostateczną i brak jest podstaw prawnych do zastosowania przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami bowiem zgodnie z jej art. 233 na podstawie przepisów tej ustawy prowadzi się jedynie sprawy wszczęte lecz nie zakończone decyzją ostateczną przed dniem jej wejścia w życie.

Dodatkowo organ I instancji wskazał powołując się na literaturę przedmiotu, iż roszczenie o wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość ma charakter cywilnoprawny i do jego przedawnienia stosuje się przepisy kodeksu cywilnego, zgodnie z którymi (art. 118 i 120 k.c.) roszczenie skarżącej uległo przedawnieniu skoro stało się ono wymagalne w części w 1962 roku a w pozostałej części 1963 roku.

Co do powołanego przez skarżącą przepisu art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami, organ I instancji stwierdził, iż ta podstawa prawna dotyczy nieruchomości położonych na obszarze miasta stołecznego Warszawy, tzw. "grunty warszawskie" a więc w niniejszej sprawie nie znajduje zastosowania.

Odwołanie od powyższej decyzji z dnia [...]roku złożyła skarżąca wnosząc o wypłacenie jej odszkodowania w kwocie [...]zł zaznaczając, że odszkodowanie ustalone w związku z wywłaszczeniem przedmiotowej nieruchomości w ogóle nie zostało wypłacone.

Decyzją z dnia [...]roku Wojewoda rozpoznając złożone odwołanie, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu organ II instancji podzielił stanowisko prezentowane przez organ I instancji stwierdzając, iż w omawianej sprawie nie znajdują zastosowania przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami a także i to, że roszczenie o wypłatę odszkodowania ma charakter cywilnoprawny i może być dochodzone przed sądem powszechnym. Dodatkowo powtórzył argumentację zawartą przez organ I instancji w uzasadnieniu decyzji z dnia [...]roku co do zastosowania w niniejszej sprawie przepisów kodeksu cywilnego w przedmiocie przedawnienia żądania stwierdzając, iż żądanie skarżącej uległo przedawnieniu na mocy art. 118 k.c.

Skargę na powyższą decyzję z dnia [...]roku wniosła B.W.

W uzasadnieniu wskazała, że kwota żądana tytułem odszkodowania została wyliczona w oparciu o całkowitą wartość parceli położonej w P. u zbiegu ulic [...] oraz [...] (ob. ul. [...]), która na dzień dzisiejszy wynosi kwotę [...]zł, zaś połowa tej kwoty to [...]zł. Skarżąca wskazała, że jest córką L. i P.P. – współwłaścicieli przedmiotowej części nieruchomości. Do roku 1945 na tej parceli stał budynek wielopiętrowy, który w połowie należał do jej rodziców, a który w wyniku działań wojennych został zniszczony. Rodzice skarżącej po powrocie z wygnania odbudowali cześć parterową budynku, którą następnie na własny koszt w 1962 roku musieli rozebrać w oparciu o nakaz Prezydium Rady Narodowej P. aby w ten sposób przygotować plac pod budowę biurowca dla Przedsiębiorstwa "A", które w myśl decyzji o wywłaszczeniu przedmiotowej nieruchomości i ustaleniu odszkodowania zobowiązane było do zapłaty ustalonego tą decyzją, odszkodowania. Skarżąca wskazała, iż do dnia dzisiejszego nie zostało wypłacone odszkodowanie.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu powtórzył argumentację swojego stanowiska wyrażonego w skarżonej decyzji. Dodatkowo stwierdził, iż brak jest informacji o złożeniu odszkodowania do depozytu sądowego, co – jego zdaniem- wskazuje na okoliczność, że ustalone odszkodowanie mogło być niewypłacone.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje;

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Wbrew stanowisku organów administracyjnych obydwu instancji rozstrzygnięcie o rewaloryzacji niewypłaconych odszkodowań za wywłaszczone nieruchomości oraz o odsetki za zwłokę lub opóźnienie w wypłacie odszkodowania (art. 7 ustawy z dnia 29 września 1990 roku o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, Dz. U. Nr 79, poz. 464, ze zm.) następuje przez wydanie decyzji administracyjnej (uchwała 7 sędziów SN z dnia 7 kwietnia 1993 roku, III AZP 3/93, OSNCP 1993, nr 10, poz. 174).

Skoro więc spór o samo odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość nie jest sprawą cywilną, ponieważ nie powstaje na tle stosunku cywilnoprawnego, nie może być odmiennie zakwalifikowany spór o rewaloryzację, czyli przeliczenie (ustalenie na nowo wysokości) tego odszkodowania (komentarz do art. 132 ustawy o gospodarce nieruchomościami - Gerard Bieniek, Stanisława Kalus, Zenon Marmaj, Eugeniusz Mzyk, "Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis", Warszawa 2005, str. 429-431).

Tak więc powyższe oznacza, iż do rozpoznawania spraw związanych z roszczeniami o odsetki od odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości i spraw związanych z roszczeniami o rewaloryzację nie są powołane sądy powszechne. Właściwymi do orzekania w tych sprawach w formie decyzji administracyjnej są ograny administracyjne a ich właściwość wynika ze stosownej normy kompetencyjnej. Artykuł 132 ust. 5,6 i 7 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami w miarę precyzyjnie określa jaki podmiot jest zobowiązany do zapłaty odszkodowania.

Skoro niniejsza sprawa dotyczy stosunku administracyjno-prawnego, toteż nie mają tu zastosowania powołane przez organy administracyjne obydwu instancji przepisy kodeksu cywilnego, w tym przepisy dotyczące przedawnienia. Sprawy ze stosunku administracyjno-prawnego nie ulegają przedawnieniu.

Bowiem w prawie publicznym - co do zasady - nie można mówić o przedawnieniu, chyba, że przepis szczególny wyraźnie tak stanowi. Stąd też decyzja o wywłaszczeniu, niezależnie od daty jej wydania, będzie podlegała wykonaniu. Jeśli tak, to również odszkodowanie, ustalone w decyzji o wywłaszczeniu, jeśli nie zostało wypłacone (przy braku złożenia do depozytu, gdyż wówczas doszłoby do zwolnienia ze zobowiązania), nie podlegałaby przedawnieniu (równość podmiotów)- vide w/ powołany komentarz, str. 434.

Zgodnie z przepisem art. 132 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami – wysokość odszkodowania ustalona w decyzji o wywłaszczeniu podlega waloryzacji na dzień zapłaty. Tak samo stanowił art. 55 ust. 3 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 roku o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości.

Przepis ten miał również zastosowanie do odszkodowania ustalonego na podstawie poprzednio obowiązujących przepisów o wywłaszczeniu. Jak bowiem wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wydanym w dniu 15.06.1993 roku wyroku (IV SA 1667/92, OSNA 1993/4/115) "Artykuł 55 ust. 3 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991r. Nr 30, poz. 127 z późn. zm.) stanowiący, że odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość ustalone w decyzji podlega rewaloryzacji na dzień wypłaty, ma zastosowanie również do odszkodowania ustalonego na podstawie poprzednio obowiązujących przepisów o wywłaszczeniach, a więc także przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. Z 1974 r., Nr 10, poz. 64, z późn. zm.).

Reasumując należy wskazać, iż rzeczą, którą winien organ administracyjny rozpoznając ponownie sprawę zbadać, jest ustalenie w sposób niewątpliwy (a nie oparty na domniemaniach, przypuszczeniach) czy odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość ustalone orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej w P. Urząd Spraw Wewnętrznych z dnia [...]1962 roku, zostało wypłacone byłym właścicielom nieruchomości bądź ich następcom prawnym. Należy bowiem podkreślić, iż nie było to przedmiotem badania przez organy administracyjne obydwu instancji.

Powyższe ustalenie ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia. W razie bowiem stwierdzenia, że przyznana orzeczeniem wywłaszczeniowym kwota została wypłacona bądź też złożono ją do depozytu sądowego, to należy uznać, iż zobowiązanie wygasło a więc nie może być waloryzowane.

Z powyższych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c", art. 152 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - orzeczono jak w sentencji wyroku.

/-/ A. Łaskarzewska /-/ B. Kamieńska /-/ M. Górecka