Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 710/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2021-11-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 8, art. 9, art. 11 w zw z art. 80 oraz art. 77 par 1
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 4, art. 27 ust. 2
journal: Dz.U. 2020 poz 217
law: Ustawa z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz  Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Sokołowska Sędziowie Sędzia WSA Bolesław Stachura (spr.) Sędzia WSA Ewa Wojtysiak po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu [...] listopada 2021 r. sprawy ze skargi D. N. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej na 2020 r. oddala skargę.


UZASADNIENIE

Sygn. akt I SA/Sz [...]

U Z A S A D N I E N I E

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatu [...] Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r. nr [...] w sprawie przyznania D. N. (dalej: "rolnik", "strona", "skarżący") płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej (PROW 2014-2020).

Stan sprawy przedstawia się następująco.

W dniu [...] czerwca 2020 r. rolnik złożył wniosek o przyznanie płatności na rok 2020, obejmujący swym zakresem m.in. płatność rolno-środowiskowo-klimatyczną PROW 2014-2020 (płatność RŚK). Wniosek był dwukrotnie - 22 i [...] czerwca 2020 r. – modyfikowany. Ostatecznie do wsparcia tego rodzaju rolnik zgłosił 92,04 ha, w całości w wariancie 1.1. Rolnictwo zrównoważone.

W dniu [...] lipca 2020 r. rolnik złożył do organu I instancji:

a) datowany na [...] marca 2020 r. dokument oznaczony, jako "Aneks do umowy dzierżawy nieruchomości rolnej", zgodnie z treścią którego D. N. wypowiada C. N. umowę dzierżawy z [...] maja 2018 r. w odniesieniu do działek nr [...] i 305,

b) datowany na [...] września 2019 r. dokument oznaczony, jako "Aneks do umowy dzierżawy nieruchomości rolnej", zgodnie z treścią którego D. N. wypowiada C. N. umowę dzierżawy z [...] października 2017 r. w odniesieniu do działki nr [...].

Decyzją z dnia [...] r. organ I instancji odmówił przyznania stronie płatności RŚK na rok 2020.

W motywach decyzji organ I instancji wskazał, iż rolnik w 2020 r. zadeklarował do płatności RŚK w wariancie 1.1 areał 92,04 ha w sytuacji, w której realizował zobowiązanie tego rodzaju, podjęte w latach 2018 i 2019, na powierzchni 73,88 ha.

Różnica między obszarem zadeklarowanym a zatwierdzonym do płatności wyniosła wobec powyższego 18,16 ha, co stanowi 24,58% areału zatwierdzonego. Organ I instancji wskazał przy tym, że z rozbieżnością tego rodzaju, unormowanie art. 19 ust. 1 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr [...] z dnia [...] marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr [...] w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (zwanego dalej: "rozporządzeniem nr [...]"; Dz. Urz. WE nr [...] z [...] czerwca 2014 r. ze zm.) - wiąże konieczność odmowy przyznania płatności do danej grupy upraw.

W odwołaniu od powyższej decyzji rolnik wskazał, że część gruntów wchodzących w roku 2020 w skład jego gospodarstwa nabył już w okresie realizacji zobowiązania, w związku z czym – pomimo, iż realizowane jest na nich działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne w wariancie 1.1 - nie mogły zostać zgłoszone do płatności, czego rolnik był i jest świadomy. Ich ujęcie we wniosku nie wynikało z chęci wprowadzenia organu w błąd, ale z braku wiedzy, że zaistniały zmiany zasad oznaczania takich działek we wniosku. Zdaniem strony bowiem dopiero od roku 2020 przy wypełnianiu wniosku należało dla działek rolnych nieobjętych zobowiązaniem w wariancie 1.1 zaznaczyć opcję "1.1 bez płatności", czego - z uwagi na brak stosownych szkoleń dla rolników w ramach kampanii 2020 r. - wypełniając wniosek nie był świadomy.

Część działek rolnik przejął od syna w drodze transferu, jednakże - z uwagi na pandemię koronawirusa - nie zostały dopełnione warunki formalne dla przeniesienia zobowiązania.

W opinii strony, organ I instancji winien był w razie wątpliwości przeprowadzić postępowanie wyjaśniające i uwzględnić jego wyjaśnienia. Rolnik wskazał również na swoje dolegliwości psychiczne, które sprawiają mu wiele problemów.

Z powyższego wywiódł, że nie powinien ponosić negatywnych konsekwencji tego, że nie znał zasad wypełniania wniosku na rok 2020, jako że nieprawidłowe wypełnienie wniosku zaistniało z przyczyn od niego niezależnych. Podkreślił, że działał w dobrej wierze i przywołał regulację art. 4 rozporządzenia wykonawczego Komisji (WE) nr [...] z dnia [...] lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr [...] w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności ("rozporządzenie nr [...]"; Dz. U. UE nr L 227 z [...] lipca 2014 r.. str. 69 ze zm.), która przewiduje możliwość skorygowania w każdym czasie oczywistych błędów we wnioskach w przypadku stwierdzenia oczywistych błędów.

Rolnik wniósł o zmodyfikowanie złożonego przez siebie wniosku o zaznaczenie "bez płatności" dla gruntów zlokalizowanych na działkach ewidencyjnych nr [...], 134, 135, 136, 137, 485 i 486.

Do odwołania załączone zostały:

zaświadczenie lekarskie z [...] lutego 2021 r., z treści którego wynika, że rolnik podlega leczeniu psychiatrycznemu z uwagi na organiczne zaburzenia dwubiegunowe, oraz że wykonany [...] stycznia 2021 r. test wykazał obecność przeciwciał IG-G [...], co wskazuje na przebytą infekcję;

odręcznie sporządzone przez stronę pismo nazwane załącznikiem do odwołania, z treści którego wynika, że strona oświadczyła, iż z uwagi na zakażenie koronawirusem oraz silną depresję nie dotrzymała terminu na złożenie dokumentów potwierdzających przejęcie posiadania i transfer zobowiązania od syna - C. N., przy czym jej o zamiarem nie było uzyskanie płatności do działki nr [...] ani działek [...], ponieważ nie są one objęte programem;

datowany na [...] marca 2020 r. dokument oznaczony, jako "Aneks do umowy dzierżawy nieruchomości rolnej", zgodnie z treścią którego rolnik z dniem [...] kwietnia 2020 r. wypowiada C. N. umowę dzierżawy działek nr [...] i 305;

niekompletny druk podpisanego przez stronę Oświadczenia o kontynuowaniu realizacji zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatycznego (PROW 2014-2020) z uwagi na przeniesienie posiadania części gruntów objętych tym zobowiązaniem (dla działek nr [...] i 137);

kopię wniosku o przyznanie płatności na rok 2017.

Organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji, na wstępie organ odwoławczy, odnosząc się do twierdzeń strony zawartych w odwołaniu, dotyczących zasad wypełniania wniosku, wskazał, że już w latach poprzednich, dopuszczalne było też złożenie wniosku bez zaznaczenia realizacji wariantu na działkach niezgłaszanych do płatności. Skoro rolnik zgłosił do wsparcia działki nieobjęte zobowiązaniem (lub dla których zobowiązanie nie zostało skutecznie na niego przeniesione), to taka była jego wola, niezależnie od tego, czy możliwa do przeprowadzenia na gruncie obowiązujących przepisów.

Organ odwoławczy wskazał również że Agencja jest związana zakresem żądania wyrażonym we wniosku. W ocenie organu II instancji, rolnik założył, że samo - przedłożenie dokumentów potwierdzających zakończeniu umów dzierżawy części działek będzie stanowić wystarczający czynnik dla przyjęcia przez organ I instancji, iż doszło do przeniesienia nie tylko posiadania gruntów, ale i zobowiązania do niego przypisanego. Agencja - poza sytuacjami spornymi - nie weryfikuje tytułów prawnych do prywatnych gruntów ujętych we wnioskach o przyznanie płatności ani nie analizuje charakteru relacji między posiadaczem samoistnym a zależnym danej działki. Przedłożenie dokumentów wskazujących na wygaśnięcie umów dzierżawy było czynnością zbędną.

Następnie organ odwoławczy w kwestii zaistnienia zdarzenia o charakterze nadzwyczajnym, takim jak choroba uniemożliwiająca dokonanie czynności, wskazał, że zgodnie z literą art. 4 ust. 2 rozporządzenia nr 640/2014 – okoliczności takie powinny być zgłaszane "na piśmie właściwemu organowi wraz z odpowiednimi dowodami wymaganymi przez właściwy organ, w ciągu piętnastu dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności''. Sytuacja taka w niniejszym przypadku nie zaistniała, jako że strona informację o swoich domniemanych problemach zdrowotnych i ich potencjalnym wpływie na prowadzenie spraw w relacji z ARiMR złożyła dopiero w reakcji na decyzję organu I instancji.

Organ odwoławczy odniósł się dalej do powoływanych problemów zdrowotnych strony (w tym przebytej infekcji covid 19), stwierdzając, że skoro rolnik (będący dużym producentem rolnym, gospodarującym w omawianym okresie na łącznie niemal 86 ha) uznaje swój stan zdrowia za okoliczność o istotnym znaczeniu dla oceny jego zdolności do prowadzenia swoich spraw, winien jest przedłożyć dowody potwierdzające zaistnienie takiej korelacji w omawianym okresie.

Odnosząc się z kolei do kwestii możliwości uznania nieprawidłowości stwierdzonych we wniosku strony za błąd oczywisty w rozumieniu art. 4 rozporządzenia nr 809/2014, organ odwoławczy wskazał, że okoliczność, iż strona ubiega się o płatności do gruntów nieuprawnionych nie mogła być zweryfikowana bezpośrednio w treści samego wniosku. Wymagała przeanalizowania jego zapisów w relacji z danymi dotyczącymi lat poprzednich, pozwalającymi na określenie zakresu zobowiązania realizowanego przez stronę. W ocenie organu odwoławczego, strona nie działała w dobrej wierze. Zauważono, że rolnik jest beneficjentem rozmaitych form pomocy, administrowanych przez ARiMR, od roku 2005. Nie jest więc rolnikiem, który nie ma doświadczenia w wypełnianiu wniosków, pozbawionym praktycznej wiedzy o zasadach przyznawania rozmaitych płatności, niezdolnym do samodzielnego wypełnienia wniosku bez uprzedniego szczegółowego instruktażu. Organ odwoławczy podniósł w tym zakresie, że jeśli rolnik nie był w stanie samodzielnie prowadzić swoich spraw - miał możliwość skorzystania z pomocy osób najbliższych lub wyspecjalizowanego podmiotu zewnętrznego, z czego jednakże nie skorzystał.

Dalej organ odwoławczy stwierdził, odnosząc się do wniosku o płatność, że jego analiza doprowadziła do ustalenia, że zobowiązanie podjęte zostało jedynie do działek o deklarowanym areale 74,83 ha.

Jednocześnie analiza aktualnych - opartych o system informacji geograficznej, o którym mowa w art. 70 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) Nr [...] z dnia [...] grudnia 2013 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr [...], (WE) nr [...], (WE) nr [...]. (WE) nr [...]. (WE) nr [...] i (WE) nr [...] (Dz. Urz. UE nr [...] z [...] grudnia 2013 r. ze zm.) - danych o powierzchni kwalifikującej się do objęcia płatnością wykazała, że areał użytkowany rolniczo w ramach zadeklarowanych działek objętych zobowiązaniem wynosi 73,88 ha.

Następnie organ II instancji wyliczył, że stwierdzona różnica powierzchni wynosi 18,16 ha (92,04 - 73,88 = 18,16), co stanowi 24,58% powierzchni zatwierdzonej, co – w ocenie organu odwoławczego - w świetle art. 18 ust. 6, art. 19 ust. 1 rozporządzenia nr [...], oznacza, że zasadną jest odmowa przyznania stronie płatności RŚK na rok 2020.

W konsekwencji uznano, że decyzja pierwszoinstancyjna jest co do swej istoty prawidłowa i nie narusza prawnie chronionych interesów strony.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na decyzję organu odwoławczego z dnia [...] lipca 2021 r., skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, a także o zasądzenie kosztów postępowania na rzecz skarżącego według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.

Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie:

1. przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik postępowania, tj.

a) art. 7, art. 8, art. 9, art. 11 w zw. z art. 80 oraz art. 77 § 1ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity z 2021 r. Dz. U poz. 735 ze zm. – dalej "k.p.a.") poprzez niewyczerpujące rozpatrzenie całego materiału dowodowego i w efekcie pominięcie wniosków płynących z dowodów przedstawionych przez skarżącego i błędne przyjęcie, iż zadeklarowanie dla, płatności RŚK na rok 2020 działek nieobjętych zobowiązaniem nie mogło było dziełem przypadku lub usprawiedliwionej niewiedzy, lecz stanowiło wyraz woli skarżącego, podczas gdy skarżący w sposób jasny oraz logiczny wykazał, iż nie ponosi winy w niepoprawnym wypełnieniu wniosku, bowiem:

- część działek w prowadzonym przeze niego gospodarstwie została nabyta w trakcie realizacji trwającego już zobowiązania rolnośrodowiskowego niewłaściwe oznaczenie działek wynikało z braku powzięcia informacji o tym, iż zmieniły się zasady oznaczania takich działek we wniosku;

- część działek została przez skarżącego przejęta od syna w ramach transferu, a z uwagi na panującą pandemię koronawirusa warunki formalne do przeniesienia zobowiązania rolnośrodowiskowego na te działki i związanego z tym uprawnienia do pobierania dopłat nie zostały w odpowiednim czasie dopełnione

2. przepisów prawa materialnego, tj.

a) art. 4 ust. 1 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr [...] z dnia [...] marca 2014 r. uzupełniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr [...] w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy w 2020 r. z uwagi na pandemię koronawirusa przeprowadzenie szkoleń nie było możliwe, zaś w stosunku do roku poprzedniego zmianie uległo oznaczanie gruntów, na których prowadzona jest gospodarka zrównoważona, a nieobjętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym, co w efekcie nie pozwoliło skarżącemu na zapoznanie się z procedurą właściwego wypełniania wniosków.

W uzasadnieniu skargi skarżący uszczegółowił powyższe zarzuty.

Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o oddalenie skargi, podtrzymują stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy podać, że sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy o COVID-19. Zgodnie z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W będącej przedmiotem kontroli sądowej sprawie Przewodnicząca Wydziału zarządzeniem z dnia 8 października 2021 r. skierowała sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Przy czym pełnomocnik skarżącego został poinformowany o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne oraz o możliwości wypowiedzenia się w sprawie do dnia poprzedzającego wyznaczony termin posiedzenia.

Dalej wyjaśnić należy, że na podstawie art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325, ze zm.), dalej "p.p.s.a.", lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Kwestią sporną w sprawie było to, czy zasadnie organy odmówiły przyznania stronie płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej za 2020 rok.

W sporze tym Sąd podziela stanowisko organów.

W pierwszym jednak rzędzie, wobec podniesienia zarzutów naruszenia prawa procesowego (k.p.a.), Sąd uznał za zasadne wyjaśnienie, iż postępowanie w badanej sprawie prowadzone było na podstawie przepisów ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (t. jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 217 – dalej "ustawa PROW 2014-2020"). W postępowaniu prowadzonym na podstawie powyższej ustawy zasady wynikające z k.p.a. doznają szeregu ograniczeń.

Zgodnie bowiem z art. 4 ustawy PROW 2014-2020, z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej.

Zauważyć jednak należy, że w myśl art. 27 ust. 1 ustawy PROW 2014-2020, w postępowaniu w sprawie o przyznanie pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie:

1) stoi na straży praworządności;

2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy;

3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania;

4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji administracyjnej, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisów art. 79a oraz art. 81 k.p.a. nie stosuje się.

Natomiast w myśl art. 27 ust. 2 ustawy PROW 2014-2020 strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.

Zatem w powyższych przepisach ustawa PROW 2014-2020 odwraca zasady obowiązujące na gruncie k.p.a. Inicjatywa dowodowa i obowiązek dostarczenia dowodów w sprawie nie spoczywa tak jak w k.p.a. na organie prowadzącym sprawę, lecz na stronie postępowania (osobie, która z udowodnienia faktu wywodzi skutki prawne). Organowi pozostaje jedynie w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy – a zatem ten, który przedstawi strona postępowania. W świetle powyższego to do strony należało udowodnienie faktów z których wywodzi ona skutki prawne.

Ponadto wskazać należy, iż we wniosku, jak i kolejnych jego zmianach, strona w części IX "Oświadczenia i Zobowiązania" w punkcie 3, wyraźnie oświadczyła, iż znane są jej zasady przyznawania płatności oraz pomocy finansowej, objętych wnioskiem o przyznanie płatności.

Skarga w znacznej mierze oparta jest o tezę, jakoby obsługa wniosków w kampanii roku 2020 miała odbiegać od obsługi wniosków w kampanii z lat wcześniejszych, w związku z czym - z uwagi na spowodowany epidemią covid brak szkoleń w zakresie obsługi wniosków, skarżący popełnił usprawiedliwiona omyłkę przy wypełnianiu wniosku, skutkującą wystąpieniem o płatność RŚK w wariancie 1.1 do gruntów przejętych od syna, które do pomocy tego rodzaju nie były uprawnione. Zdaniem strony bowiem dopiero od roku 2020 przy wypełnianiu wniosku należało dla działek rolnych nieobjętych zobowiązaniem w wariancie 1.1 zaznaczyć opcję "1.1 bez płatności", czego - z uwagi na brak stosownych szkoleń dla rolników w ramach kampanii 2020 r. - wypełniając wniosek nie był świadomy.

Organ natomiast twierdzi, że powyższa teza jest nieprawdziwa. Wyjaśnił, że w kampanii naboru wniosków na rok 2020 nie zostały wprowadzone nowe, odmienne od dotychczasowych, zasady ubiegania się o płatności w ramach działania rolno-środowiskowo-klimatycznego PROW 2014-2020. Wskazał, że wymóg, aby działki nieobjęte zobowiązaniem w wariancie 1.1, były ujęte we wniosku z adnotacją "bez płatności", obowiązywał także w latach poprzednich. Zdaniem organu nie było to więc żadne novum, o którym skarżący mógł nie wiedzieć z uwagi na brak możliwości uczestniczenia w szkoleniu. Co więcej - jak to wskazano w zaskarżonej decyzji - dopuszczalne było także nieopisanie spornych działek oznaczeniem wariantu, jako niezgłaszanych do płatności. Skarżący oznaczył je jednakże kodem wariantu, o płatność z tytułu realizacji którego się ubiegał. Wg organu zaznaczenie wariantu przy wypełnianiu wniosku jest działaniem intencjonalnym, nie można tego zrobić przypadkiem, niechcący. Zdaniem organu ewidentnym jest, że Skarżący chciał wystąpić o płatność RŚK do gruntów przejętych od syna. Z kolei okoliczność, że nie uwzględnił w swoich kalkulacjach tego, że grunty te nie są objęte zobowiązaniem w ramach wariantu 1.1. (bądź nie doszło do skutecznego przejęcia tego zobowiązania, co ma analogiczny skutek) nie mogła zostać uznane za niezawinioną omyłkę, lecz w najlepszym razie stanowi wynik niedbalstwa obciążającego skarżacego, który winien był mieć świadomość, że płatności tego rodzaju przysługują tylko do gruntów objętych aktywnym zobowiązaniem.

Zdaniem Sądu w powyższym sporze nie można przyznać racji skarżącemu. Nawet gdyby istotnie opisane zasady się zmieniły, to po pierwsze, jak już wskazano, strona w części IX "Oświadczenia i Zobowiązania" w punkcie 3 wniosku i jego zmian, wyraźnie oświadczyła, iż znane są jej zasady przyznawania płatności oraz pomocy finansowej, objętych wnioskiem o przyznanie płatności. Tym samym obecnie nie może ona zasłaniać się nieznajomością tych zasad. Co więcej składa ona oświadczenie sprzeczne do oświadczenia złożonego we wniosku mimo pouczenia o odpowiedzialności karnej z tytułu złożenia fałszywego oświadczenia. Po drugie, w myśl przywołanego już art. 27 ust. 2 ustawy PROW 2014-2020 strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; a ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Zatem skoro skarżący twierdzi, że zasady wypełniania wniosku we wskazanym zakresie zmieniły się, to skarżący winien powyższy fakt udowodnić – czego nie zrobił, ani nie wnioskował o przedstawienie dowodów na tę okoliczność przez organ.

W skardze poruszona została również kwestia domniemanego naruszenia przez organy wynikającego z art. 9 k.p.a. obowiązku należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą wpływać na ustalenie praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania, oraz czuwania, aby strony nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa. Ponownie zatem należy wskazać, że przywołane przez stronę zasady zostały - na mocy art. 27 ust. 1 pkt 3 ustawy PROW 2014-2020 - wyłączone w zakresie ich automatycznego stosowania. Organy Agencji winne są zastosować się do nich jedynie na wyraźne żądanie strony postępowania. Skarżący z żądaniem takim nie wystąpił. Zatem zarzuty te są niezasadne.

Odnosząc się z kolei do kwestii wiedzy organu I instancji o powiększeniu gospodarstwa strony o grunty odebrane synowi, to zgodzić należy się, że organ I instancji w okresie, kiedy dopuszczalne było modyfikowanie wniosków nie mógł zakładać, że działki te nie zostaną objęte nowym zobowiązaniem rolno-środowiskowo-klimatycznym, podjętym od roku 2020. Jak trafnie wyjaśnił organ, rolnik może realizować więcej, niż jedno zobowiązanie tego rodzaju, z zastrzeżeniem wynikającym z § 9 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2015, poz. 415 ze zm.), że płatność rolno-środowiskowo-klimatyczna do tego samego obszaru może być przyznana z tytułu realizacji tylko jednego zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatycznego. Istotnie Skarżący mógł więc ubiegać się o podjęcie nowego zobowiązania tego rodzaju do działek przejętych od syna. Warunkiem było sporządzenie odrębnego, obejmującego te grunty planu działalności rolnośrodowiskowej i złożenie jego kopii w terminie do [...] lipca 2020 r., zgodnie z zasadą określoną w § 21 ust. 4c powyższego rozporządzenia.

Tymczasem jak trafnie zauważył organ, termin na składanie wniosków o płatność i zmian do nich upływał wcześniej - [...] czerwca 2020 r., z zastrzeżeniem, iż do [...] lipca 2020 r. dopuszczalne było składanie wniosków i zmian, z tym jednak, że za każdy dzień roboczy opóźnienia, licząc od [...] czerwca 2020 r., zastosowanie miało zmniejszenie płatności w wysokości 1% należnej kwoty płatności. Wnioski i zmiany złożone po [...] lipca 2020 r. uznawane były za niebyłe.

Okoliczność powyższa jest istotna, albowiem organ I instancji nie mógł dokonać racjonalnej oceny wniosku (na złożenie którego termin upływał wcześniej), czy działki nieobjęte dotychczasowym zobowiązaniem własnym Strony nie zostaną objęte nowym zobowiązaniem tego rodzaju (na podjęcie którego termin upływał później tj. 15 lipca), co oznacza, że na dzień złożenia wniosku (i zmian do niego) brak było przesłanek do dopatrywania się jego obiektywnej wadliwości.

Słusznie wskazał też organ na regulację art. 15 ust. 1 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr [...] z dnia [...] marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr [...] w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. WE nr [...] z [...] czerwca 2014 r. ze zm.). Zgodnie z jej treścią, kar administracyjnych, takich jak zastosowana w niniejszej sprawie (w oparciu o art. 19 ust. 1 tego aktu prawa wspólnotowego) nie stosuje się w odniesieniu do części wniosku o przyznanie pomocy lub wniosku o płatność, co do których beneficjent poinformował właściwy organ na piśmie, że wniosek o przyznanie pomocy lub wniosek o płatność jest nieprawidłowy lub stał się niepoprawny od czasu jego złożenia, chyba że właściwy organ powiadomił wcześniej beneficjenta o zamiarze przeprowadzenia kontroli na miejscu lub o jakichkolwiek niezgodnościach we wniosku o przyznanie pomocy lub wniosku o płatność. Tymczasem skarżący nie powiadomił organów Agencji o zaistnieniu nieprawidłowości w swoim wniosku. Jednocześnie trafnie zauważył organ odwoławczy, że gdyby skarżący został powiadomiony o tych nieprawidłowościach przez organ, to nie mógłby - z racji powyższego unormowania - skutecznie się uchylić od ich negatywnych skutków, albowiem ewentualną modyfikację wniosku, polegającą na usunięciu części działek z roszczenia o płatność, złożyłby po powiadomieniu przez właściwy organ o nieprawidłowości we wniosku, co wyklucza możliwość niezastosowania kar administracyjnych.

Natomiast co do kwestii czy zaistniała nieprawidłowość stanowiła błąd oczywisty w rozumieniu art. 4 rozporządzenia wykonawczego Komisji (WE) nr [...] z dnia [...] lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr [...] w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. U. UE nr L 227 z [...] lipca 2014 r., str. 69 ze zm.), możliwy do skorygowania w każdym czasie, Sąd również w pełni podziela stanowisko organu, iż zaistniała nieprawidłowość nie nosiła cech błędu oczywistego. Zgodnie z wskazanym artykułem 4 wnioski o przyznanie pomocy, wnioski o wsparcie, wnioski o płatność i dokumenty uzupełniające złożone przez beneficjenta mogą zostać skorygowane i poprawione w dowolnym czasie po ich złożeniu w przypadku stwierdzenia oczywistych błędów uznanych przez właściwy organ na podstawie ogólnej oceny danego przypadku, pod warunkiem że beneficjent działał w dobrej wierze. Jednakże jak również stanowi ten przepis, właściwy organ może uznać oczywiste błędy tylko w przypadku, gdy mogą one być bezpośrednio zidentyfikowane w wyniku sprawdzenia informacji zawartych w dokumentach, o których mowa w akapicie pierwszym. Prawidłowo więc wyjaśnił organ że okoliczność, iż skarżący ubiega się o płatności do gruntów nieuprawnionych nie mogła być zweryfikowana wyłącznie na podstawie wniosku. Istotnie bowiem wymagała ona porównania wniosku z innymi dokumentami dotyczącymi lat poprzednich. Stanowisko to znajduje poparcie w orzecznictwie sądów. Jak wskazał np. WSA w Gorzowie Wlkp. w wyroku z dnia [...] maja 2018 r. sygn. akt I SA/Go [...] o zakwalifikowaniu danego błędu jako błędu oczywistego decydować musi łatwość jego wykrycia. Przyjąć należy, iż błąd jest oczywisty, jeżeli ujawnia się go bez żadnych dodatkowych informacji od wnioskodawcy, bądź konfrontacji z innymi dokumentami, wyłącznie na podstawie weryfikacji samego wniosku przez organ.

Natomiast co do zgłaszanych przez stronę nadzwyczajnych okoliczności dotyczących jej zdrowia, na które wskazała w po raz pierwszy w odwołaniu, a które miały jej uniemożliwić prawidłowe wykonanie zobowiązań, w tym w szczególności prawidłowe wypełnienie wniosku, to z przepisów jasno wynika, że zaistnienie zdarzenia o charakterze nadzwyczajnym, takim jak choroba uniemożliwiająca dokonanie czynności, winno być - zgodnie z art. 4 ust. 2 rozporządzenia nr 640/2014 - zgłaszane ,,na piśmie właściwemu organowi wraz z odpowiednimi dowodami wymaganymi przez właściwy organ, w ciągu piętnastu dni roboczych od dnia, którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności. Taka sytuacja w badanej sprawie nie zaistniała, jako że skarżący informację o swoich problemach zdrowotnych (organiczne zaburzenia dwubiegunowe potwierdzone zaświadczeniem z dnia [...].02.2021 r. oraz zakażenie wirusem [...] wykryte w dniu [...].01.2021 r.) i ich potencjalnym wpływie na prowadzenie spraw w relacji z ARiMR, złożył dopiero wraz z odwołaniem od decyzji organu I instancji. Co więcej w myśl wcześniej przywołanych przepisów ustawy PROW 2014-2020 (art. 27 ust. 2) skarżący nawet gdyby powyższe okoliczności zgłosił w terminie, to jego obciążało wykazanie, że ich zaistnienie miało wpływ na niedopełnienie określonych obowiązków wobec ARMIR, czego także nie uczynił. Nie sposób bowiem w jakikolwiek logiczny sposób uznać, że okoliczność wykrycia u skarżącego wirusa [...] w dniu [...].01.2021 r. mogła mieć jakikolwiek wpływ na złożony ponad pół roku wcześniej (w czerwcu 2020 r.) wniosek. Również samo zaświadczenie z dnia [...].02.2021 r. o rozpoznaniu u strony organicznych zaburzeń nastroju oraz systematycznym leczeniu psychiatrycznym, w braku dalszych dowodów nie potwierdza ani, że choroba istniała u skarżącego w czerwcu 2020, ani że jego stan w czerwcu 2020 na skutek wskazanej choroby miał wpływ na nieprawidłowe wypełnienie wniosku. Takie stanowisko tym bardziej należy uznać za uzasadnione, albowiem trafnie wskazał organ, że skarżący (mimo twierdzenia o istnieniu choroby która mu to uniemożliwiła) od lat nieprzerwanie prowadzi działalność rolniczą w ramach której jest beneficjentem rozmaitych form pomocy, co wymaga m.in. wypełniania wielu wniosków, a powoływana choroba nie była dotychczas (poza kwestią spornego wniosku) przeszkodą w jej wykonywaniu.

Podsumowując powyższe rozważania należy stwierdzić, że organy nie dopuściły się naruszeń przepisów postępowania oraz przepisów prawa materialnego, mających wpływ na wynik sprawy.

Z tych wszystkich przyczyn, Sąd na mocy art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.

Przywołane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej bazie orzeczeń NSA - [...]