Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 1017/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2014-01-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 41 a ust. 1
journal: Dz.U. 2008 nr 50 poz 291
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - tekst jednolity
article: art. 153
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 77 i 80
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Urszula Wiśniewska Sędziowie Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz (spr.) Sędzia WSA Mirella Łent Protokolant Asystent sędziego Agnieszka Kujawa po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 21 stycznia 2014r. sprawy ze skargi S. Ch. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia. 1. uchyla zaskarżoną decyzję 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości


UZASADNIENIE

W dniu [...] r. S. Ch. złożył wniosek o umorzenie świadczenia z tytułu nienależnie pobranej emerytury w wysokości [...] zł, do zwrotu której został zobowiązany odrębną decyzją. W uzasadnieniu powołał się na trudną sytuacją finansową rodziny związaną pogorszeniem się stanu zdrowia. Podniósł, że nadpłata świadczenia emerytalnego powstała z winy pracowników Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Rozpatrując przedmiotowy wniosek decyzją z dnia [...] r. Prezes KRUS odmówił umorzenia nienależnie pobranego świadczenia. W uzasadnieniu organ powołując art. 41a ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r.

o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008r. Nr 50, poz. 291 ze zm.), dalej u.u.s.r., stwierdził, że w sprawie nie zachodzą szczególne okoliczności powodujące trudną sytuację finansową rodziny.

Pismem z dnia [...]. skarżący zwrócił się o ponowne rozpatrzenie sprawy powołując się na trudną sytuację finansową. Wskazał na pogorszenie sytuacji materialnej jego rodziny związanej z kosztem pochówku matki oraz faktem, że winę za powstałą nadpłatę ponoszą pracownicy KRUS, którzy wydając dokumentację do ZUS musieli mieć świadomość do jakich celów ma zostać udostępniona. Ponadto strona podniosła, że w decyzji zaniżono jej bieżące miesięczne wydatki, bowiem nie zostały uwzględnione koszty zakupu drewna na opał, energii, naprawy lub drobne remonty.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z dnia [...]. utrzymał w mocy własną decyzję

z dnia [...].

Na powyższą decyzję skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, który wyrokiem z dnia 9 lipca 2013r. sygn. akt

I SA/Bd 375/13 ją uchylił. W uzasadnieniu Sąd podniósł, że wydając decyzję w trybie ponownego rozpatrzenia sprawy, organ drugiej instancji powinien mieć na względzie art. 140 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2013r. poz. 267), dalej K.p.a., który stanowi że w sprawach nieuregulowanych przepisami art. 136-139 K.p.a., zawierającymi normy postępowania odwoławczego, odpowiednie zastosowanie do tego postępowania mają przepisy o postępowaniu przed organami pierwszej instancji. Dlatego rozpoznając sprawę w drugiej instancji w trybie ponownego jej rozpatrzenia, Prezes KRUS miał obowiązek przeprowadzić ją zgodnie z zasadami obowiązującymi na gruncie K.p.a., tj. art. 7, art. 77 i art. 107 § 3. W ocenie Sądu, uzasadnienie decyzji wydanej w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy nie zawierało uzasadnienia faktycznego i prawnego.

Ponownie rozpatrując sprawę, decyzją z dnia [...]. Prezes KRUS utrzymał w mocy decyzję z dnia [...]. Organ podał, że decyzją

z dnia [...] r. OR KRUS w B. zażądał od S. Ch. zwrotu nienależnie pobranej emerytury rolniczej za okres od [...] do

[...] r. w kwocie [...] zł, na podstawie art. 138 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.). Zdaniem organu, nadpłata emerytury rolniczej powstała z winy skarżącego, ponieważ nie powiadomił on, w terminie 14 dni od daty przyznania emerytury pracowniczej, Oddziału Regionalnego KRUS, że pobiera świadczenie z innego ubezpieczenia społecznego. Organ podkreślił, że

w każdej decyzji wydanej przez KRUS w latach 1999-2012, zawarte było stosowne pouczenie zobowiązujące stronę do powiadomienia Kasy, w ciągu 14 dni,

o pobieraniu emerytury lub renty z innego tytułu - przyznanej przez inny organ.

Z obowiązku tego skarżący wywiązał się z opóźnieniem, tj. dopiero po upływie [...] dni od daty wydania decyzji przez ZUS. Nie dokonał również zwrotu kwoty emerytury rolniczej, przelanej na konto w Banku Spółdzielczym, po otrzymaniu emerytury

z ZUS. Ponadto składając wniosek o emeryturę pracowniczą w ZUS w dniu

[...] r. skarżący podał, że nie pobiera żadnego świadczenia emerytalno-rentowego. Organ zauważył, że wypełniając wniosek, skarżący złożył deklarację pod odpowiedzialnością karną, iż dane w nim zawarte są zgodnie z prawdą, co poświadczył własnoręcznym podpisem. Rozpatrując wniosek o umorzenie tej należności podniósł, że stosownie do art. 41a ust. 1 pkt 2 u.u.s.r., Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może umorzyć należność Kasy

z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części. Organ podał, że jak wynika z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, skarżący mieszka razem

z żoną, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, w domu murowanym

z cegły, którego dach wymaga remontu. Oboje otrzymują świadczenia emerytalne

z ZUS w łącznej kwocie około [...] zł (netto) miesięcznie. Poza świadczeniem emerytalnym małżonkowie nie osiągają innych dochodów. Ponoszone wydatki miesięczne związane z utrzymaniem oraz stałymi zobowiązaniami

i wydatkami na leczenie, stanowią kwotę rzędu [...] zł (woda i ścieki – [...] zł, energia elektryczna – [...] zł na dwa miesiące, realizacja recepty – [...] zł), dodatkowo jednorazowo skarżący ponosi koszt ogrzania domu (zakup węgla, drewna, pozostałego opału) w wysokości [...] zł rocznie oraz kwartalnie płaci [...] zł

z tytułu podatku rolnego i od nieruchomości.

Organ wyjaśnił, że ustawa nie definiuje pojęcia możliwości płatnicze, w związku

z tym rozpatrując sprawy tego rodzaju, pomocniczo stosuje się kryteria dochodowe wykorzystywane dla potrzeb świadczeń z pomocy społecznej. Wskazał, że zgodnie

z przepisami ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013r., poz. 182) i rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych

z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r., poz. 823) aktualna kwota kryterium dochodowego dla osoby w rodzinie to [...] zł. Organ podkreślił, że uzyskiwany przez małżonków dochód jest wyższy od tego kryterium.

Organ podniósł, że nie był w posiadaniu informacji, iż w dniu [...] r. skarżący wystąpił z wnioskiem o emeryturę pracowniczą w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych. Z dokumentacji znajdującej się w aktach emerytalno-rentowych strony wynika, że składała ona wniosek o emeryturę pracowniczą w 2008 r., jednakże wniosek został załatwiony decyzją odmowną w dniu [...]., którą to decyzję "utrzymał w mocy" wyrokiem z dnia 14 maja 2009 r. Sąd Okręgowy w Bydgoszczy. Po dniu [...] r., ZUS nie występował do KRUS o udostępnienie akt emerytalno-rentowych skarżącego, a świadczenie pracownicze przyznał w oparciu

o uzyskane wcześniej i posiadane w swoich zasobach dokumenty, oraz w oparciu

o oświadczenie złożone przez skarżącego do wniosku, w którym oświadczył pod odpowiedzialnością karną, że nie pobiera świadczeń z innego organu rentowego.

Biorąc powyższe pod uwagę, zdaniem organu, sytuacja materialna strony pozwala na ponoszenie kosztów związanych z utrzymaniem, a także spłatą zadłużenia na rzecz KRUS w systemie ratalnym. Pismem z dnia [...] r. KRUS poinformował skarżącego o możliwości spłaty nienależnie pobranych świadczeń

w ratach, niemniej do tej pory nie wystąpił on w tej sprawie z wnioskiem do Dyrektora Oddziału Regionalnego KRUS w B. Ponadto organ zaznaczył, że skarżący ma również osoby zobowiązane do alimentacji, tj. dorosłe dzieci. W związku

z powyższym, organ nie znalazł przesłanek do umorzenia należności.

Na powyższą decyzję strona złożyła skargę do tut. Sądu wnosząc

o powtórne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu podała, że w [...]. złożyła dokumenty do ZUS o przyznanie emerytury, ponieważ sądziła, że będzie ona dla niej korzystniejsza. W wyniku naliczenia przez ZUS emerytury zyskała [...] zł. Skarżący podniósł, że we wniosku z dnia [...]. nie zaznaczał żadnego "pola" dotyczącego oświadczenia, iż nie pobiera emerytury rolniczej. W jego ocenie wywiad środowiskowy został przeprowadzony stronniczo, na jego niekorzyść. Podkreślił, że dom, w którym zamieszkuje został zbudowany w 1914r. i wymaga ciągłych napraw. Zaznaczył, że jego żona swoją emeryturę przeznacza na lekarstwa, ponieważ choruje na cukrzycę i ma wszczepione stenty. Skarżący nie zgodził się

z ustaleniem organu dotyczącym kosztów ogrzewania domu. Stwierdził również, że przepracował [...] lat i nie jest w stanie żądać od swoich dzieci alimentów. Dodał, że

w 2010r. jego żona "przeszła" z emerytury KRUS na ZUS i nie było w jej przypadku żadnych problemów.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie należy wyjaśnić, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego

w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia

30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U.

Nr 153, poz. 1270 ze zm.) lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Rozpatrując niniejszą sprawę Sąd dopatrzył się naruszeń prawa materialnego, jak

i procesowego, skutkujących taką wadliwością zaskarżonej decyzji, która wymagała jej wyeliminowania z obrotu prawnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz

c) p.p.s.a.

W pierwszej kolejności należy podać, że w sprawie wypowiadał się już WSA

w Bydgoszczy, w związku z tym zastosowanie ma art. 153 p.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Wyrażoną w art. 153 p.p.s.a. zasadę należy rozumieć

w ten sposób, że ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez sąd, będzie on związany oceną prawną wyrażoną w orzeczeniu, jeżeli nie zostanie ono uchylone lub nie ulegną zmianie przepisy. Oznacza to, że obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego, ciążący na organie i sądzie, może być wyłączony tylko w przypadku zmiany stanu prawnego lub istotnej zmiany okoliczności faktycznych, a także po wzruszeniu wyroku zawierającego ocenę prawną, w przewidzianym do tego trybie (zob.: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z 14 stycznia 2010r.,

I SA/Ke 524/09). I tak w sprawie chodzi o wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 9 lipca 2013 r., sygn. akt I SA/Bd 375/13, którym uchylona została poprzednio wydana decyzja w przedmiocie odmowy umorzenia należności

z tytułu nienależnie pobranej emerytury rolniczej. W konsekwencji Sąd obecnie rozstrzygający sprawę jest związany oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w ww. orzeczeniu. Wyrokiem tym był też związany organ, któremu sprawę przekazano do ponownego rozpoznania.

Podnieść należy, że organ działał na wniosek skarżącego i podstawę materialnoprawną wydanej w sprawie decyzji stanowił art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy

o ubezpieczeniu społecznym rolników, zgodnie z którym Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może umorzyć w całości lub w części należność z kasy z tytułu nienależnie pobranych świadczeń. Powyższy zapis oznacza, że udzielenie ulgi przyznawane jest w ramach tzw. "uznania administracyjnego", poprzedzonego oceną zaistnienia przesłanek wymienionych w przepisie prawa. Umorzenie zaległości może nastąpić

w razie zaistnienia ściśle określonych przesłanek. Każdy z tych warunków samodzielnie, jak również łącznie mogą stanowić podstawę umorzenia zaległości. Decyzje dotyczące umorzenia zaległości podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, które polega na przyznaniu organom możności dokonania wyboru między dwoma równowartościowymi rozwiązaniami. Ustalenie istnienia przesłanek nie jest oparte o kryterium uznania, przy czym organ zobowiązany jest skonkretyzować użyte w przepisie pojęcia w sprawie: "ważny interes zainteresowanego", "możliwości płatnicze", "stan finansów funduszu". Kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach tzw. uznania administracyjnego sprowadza się do oceny, czy organ uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających wskazywać na wystąpienie przesłanek oraz, czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów. Nie budzi wątpliwości, że ocena, czy przesłanki umorzenia istnieją w konkretnej sprawie, może być dokonana tylko po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego,

a poprzedzać ją powinno wyczerpujące zebranie całego materiału dowodowego oraz dokładne wyjaśnienie okoliczności faktycznych. Obowiązki te bezpośrednio wynikają z art. 7 i art. 77 K.p.a. Natomiast, jeżeli mimo istnienia przesłanek, podejmuje się decyzję polegającą na odmowie umorzenia zobowiązania, powinny zostać określone motywy takiego rozstrzygnięcia.

Podkreślić należy, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny uprzednio uchylając decyzję stwierdził, że "w świetle mających w sprawie zastosowanie przepisów K.p.a., w toku postępowania wywołanego wnioskiem skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy, organ winien podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art.7 K.p.a.), wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego (art. 77 K.p.a.), zaś wydając decyzję winien zastosować wymogi określone w art.107 §1 K.p.a. Analiza uzasadnienia decyzji organu wydanej w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, a właściwie jego brak powoduje, że wskazane wyżej przepisy postępowania zostały naruszone w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia. Uzasadnienie organu w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy nie zawiera ani uzasadnienia faktycznego ani prawnego. Uzasadnienie to zawiera jedno zdanie, gdzie organ stwierdził, że po ponownej analizie materiału dowodowego oraz po zapoznaniu się z pismem skarżącego w jego ocenie nie zachodzą nowe okoliczności powodujące zmianę decyzji z dnia [...]. Ponownie rozstrzygając sprawę w przedmiocie wniosku o umorzenie zaległości składkowych organ dokona ustaleń faktycznych w zakresie wysokości dochodów i wydatków skarżącego w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, przeprowadzi postępowanie zgodnie z wymogami określonymi w art. 7 i art. 77 K.p.a i na tej podstawie wyda decyzję uzasadnioną zgodnie z wymogami art. 107 § 3 K.p.a."

Ustalenia zatem wymaga, czy organ wykonał ww. zalecenia Sądu. Na tak postawione pytanie należy odpowiedzieć negatywnie. W zaskarżonej decyzji organ podał, że skarżący mieszka razem z żoną w domu murowanym z cegły, którego dach wymaga remontu; prowadzi wspólne gospodarstwo domowe; Skarżący i żona nie są pozbawieni środków utrzymania, bowiem oboje otrzymują świadczenia emerytalne

z ZUS w łącznej kwocie około [...] zł (netto) miesięcznie; poza świadczeniem emerytalnym nie osiągają innych dochodów; ponoszone wydatki miesięczne związane z utrzymaniem oraz stałymi zobowiązaniami i wydatkami na leczenie stanowią kwotę rzędu [...] zł (woda, ścieki – [...] zł, energia elektryczna – [...] zł za dwa miesiące, realizacja recepty – [...] zł), dodatkowo Skarżący ponosi jednorazowo koszt ogrzania domu (zakup węgla, drewna, pozostałego opału) w wysokości [...] zł rocznie oraz kwartalnie płaci [...] zł z tytułu opłat podatku rolnego i od nieruchomości.

Powyższe ustalenia skarżący zakwestionował w skardze. Podniósł, że dom wprawdzie jest murowany, jednakże został zbudowany w 1914 r. i wymaga stałych nakładów. Zaznaczył, że żona swoją emeryturę przeznacza na leki, bowiem jest chora. Zakwestionował przyjęte przez organ wydatki, a w szczególności podaną kwotę [...] zł rocznie na opał, bowiem nie można ogrzać za taką kwotę domu wolnostojącego.

Oceniając powyższe zarzuty skargi należy w pierwszej kolejności podać, że w aktach administracyjnych znajduje się protokół ,,z przeprowadzonej wizytacji

w gospodarstwie płatnika" z [...] r., z którego wynika, iż w gospodarstwie domowym pozostają dwie osoby (Skarżący i jego żona) osiągające łącznie ok.

[...] zł miesięcznie. Ustalono, że dom jest murowany z 1914 r., dach wymaga remontu. Wg oświadczenia Skarżącego przyjętego do protokołu, na lekarstwa wydaje ok. [...] zł miesięcznie, na opał [...] zł rocznie, na wodę – [...] zł/m-c, prąd [...] zł/2-m-c, telefon [...] zł/m-c (dowód: k. 281 akt administracyjnych).

Sąd zauważa, że porównanie treści tego protokołu z ustaleniami przyjętymi

w zaskarżonej decyzji wskazuje na częściowe sprzeczności pomiędzy tym co Skarżący podał do protokołu, a wielkościami przyjętymi przez organ. Z protokołu wynika, że średnie miesięczne wydatki Skarżącego i jego żony to kwota [...] zł,

na którą składa się wydatek [...] zł na opał ([...] zł : 12 m-cy), [...]zł za wodę, [...] zł za prąd, [...] zł za telefon, [...] zł za lekarstwa.

W pełni należy zgodzić się w tym kontekście ze Skarżącym, że podanie

w uzasadnieniu decyzji, iż wydatki związane z utrzymaniem, stałymi zobowiązaniami i wydatkami na leczenie stron wynosi [...] zł, należy ocenić jako ustalenia nie mające oparcia w przywołanym protokole zawierającym oświadczenie płatnika. Prawdą jest, że niektóre wielkości podane przez wnioskodawcę, organ skorygował wobec przedłożonych dokumentów, np. przyjął [...] zł, a nie [...] zł za wodę

i odprowadzenie ścieków, za lekarstwa [...] zł, a nie [...] zł, niemniej organ nie uwzględnił wydatków związanych z wyżywieniem i odzieżą. Sąd zauważa, że koszty związane z wyżywieniem stanowią znaczącą pozycję w budżetach domowych osób, które utrzymują się wyłącznie z emerytury rzędu [...] zł/m-c. Największe zastrzeżenia budzi przyjęta kwota [...] zł na roczne ogrzanie domu, który składa się z trzech pokoi, kuchni i łazienki. W pełni zgodzić się należy ze stroną Skarżącą, że nie jest możliwe, aby za taką kwotę nabyć opał wystarczający do ogrzania domu przez cały rok kalendarzowy, mając na uwadze warunki atmosferyczne w Polsce. Kwota podana przez organ na opał rocznie, tj. [...] zł wystarcza na zakup niewiele powyżej jednej tony węgla, która niewątpliwie nie zapewni ogrzania domu wolnostojącego. Nie jest to wiedza szczególna, lecz wynikająca z realiów życia w tutejszym Kraju. Mając na uwadze przywołane nieprecyzyjne, błędne dane i nie uwzględniające wszystkich wydatków – organ obowiązany jest przeprowadzić ponownie stosowne postępowanie. W związku z tym, ponownie rozpatrując sprawę organ przyjmie od Skarżącego pisemne wyjaśnienia do protokołu lub odbierze wyjaśnienia złożone na piśmie, w których Skarżący poda dokładnie jakie wydatki konkretnie on i jego żona aktualnie ponoszą miesięcznie w gospodarstwie domowym, w jakich kwotach, tak aby można było ustalić ich miesięczną wysokość. Organ zażąda także od Skarżącego aktualnych dowodów potwierdzających ponoszone wydatki np. za energię, wodę, telefon, lekarstwa. W zakresie wyżywienia i odzieży przyjmie stosowne oświadczenie złożone na piśmie i oceni ich wysokość w kontekście doświadczenia życiowego. Następnie zestawi wydatki z osiąganymi dochodami

i ustali, czy występuje nadwyżka dochodów nad wydatkami. Organ ustali także, jaka jest powierzchnia działki na której postawiony jest dom, czy działka stanowi własność Skarżącego i jego żony. Wyjaśnić także należy stan zdrowia Skarżącego i jego żony. Stosowny protokół sporządzony przy udziale Skarżącego bądź jego pisemne wyjaśnienia muszą być podpisane przez Skarżącego ze wskazaniem daty złożenia podpisu, aby wyeliminować zarzut nieprawidłowego ustalenia sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej Skarżącego oraz osób pozostających z nim w gospodarstwie domowym. Po tak zebranym materiale dowodowym organ wyznaczy Skarżącemu termin do zapoznania się z materiałem dowodowym i wypowiedzenia się w sprawie. Po upływie tego terminu (z uwzględnieniem czasu na obieg korespondencji), organ ponownie wyda decyzję, którą rozstrzygnie sprawę. Nadmienić należy, że skarżący ma prawo udzielić w toku postępowania pełnomocnictwa np. żonie, czy zstępnym, stosownie do art. 32 i art. 33 K.p.a.

Warto w tym miejscu przywołać pogląd wyrażony w wyroku z dnia 22 stycznia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, sygn. akt I SA/Ke 437/08,

w którym stwierdzono, że ważny interes w umorzeniu składek ze względu na trudną sytuację materialną skarżącego istnieje, gdy wykonanie obowiązku zapłaty składek mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego i jego bliskich podstawowych potrzeb życiowych. Aby dokonać takiej oceny konieczne jest prawidłowe ustalenie stanu faktycznego, ustalenie dochodów i wydatków, relacji pomiędzy tymi wielkościami, które umożliwiają organowi ocenę, czy sytuacja materialna i życiowa skarżącego pozwala i w jakim zakresie na zapłatę należności.

Mając na uwadze powyższe należy stwierdzić, że organy nie uczyniły zadość wymogom wynikającym z przepisów prawa. W konsekwencji doszło do naruszenia art. 77 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego i art. 153 p.p.s.a. Zgodnie z art. 77 § 1 K.p.a. "Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy." Stosownie do art. 80 tej ustawy organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Dopiero prawidłowe ustalenie stanu faktycznego, wielkości dochodów i wydatków, zestawienie tych pozycji i ustalenie, czy występuje nadwyżka dochodów nad wydatkami, pozwala organowi ocenić sytuację materialną i życiową skarżącego oraz podać w jakim zakresie zachodzą realne możliwości zapłaty należności. Ponownie rozpatrując sprawę, organ ustali czy występuje, czy też nie przesłanka umorzenia. Stosownie do art. 107 § 3 K.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji winno wskazywać fakty, które organ uznał za udowodnione, dowody którym dał wiarę oraz dowody, którym odmówił wiarygodności. W przypadku decyzji odmownej organ powinien

w uzasadnieniu szczegółowo wskazać przyczyny, dla których nie zastosował instytucji umorzenia. Dopełnienie tego obowiązku nabiera szczególnej wagi, gdy organ może orzekać w granicach uznania administracyjnego.

Jednocześnie Sąd zauważa, że wystąpienie przesłanki ustawowej nie oznacza, że po stronie Prezesa KRUS istnieje obowiązek umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia. Z przepisu art. 41a ust. 1 ustawy

o ubezpieczeniu społecznym rolników jednoznacznie wynika, że organ "może" umorzyć należności, co oznacza, iż nie ma obowiązku umorzyć tych należności. Podkreślić należy, że decyzje podejmowane przez organy na podstawie wskazanego wyżej przepisu - w przypadku stwierdzenia istnienia przesłanki - są wydawane

w ramach tzw. uznania administracyjnego. Oznacza to, że ocena, czy w konkretnej sprawie występują okoliczności uzasadniające umorzenie zaległości pozostawiona została swobodnemu uznaniu organu, przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności mających wpływ na tę ocenę. Jednakże przyznana organom swoboda

w rozstrzyganiu nie oznacza dowolności. Sąd natomiast nie ma kompetencji do umorzenia zaległości z tytułu składek, jak również nie może nakazać Prezesowi KRUS umorzenia zaległości. Kontrola Sądu zaskarżonej decyzji ogranicza się wyłącznie do jej oceny pod względem zgodności z prawem.

Mając na uwadze powyższe ustalenia, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz c ustawy Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi orzekł jak

w sentencji. Na podstawie art. 152 powołanej ustawy Sąd określił, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości.

U. Wiśniewska H. Adamczewska-Wasilewicz M. Łent