Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 117/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2022-03-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 7,77,80,107 par.3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 28,32,24 ust. 4, 24 ust. 5b
journal: Dz.U. 2021 poz 423
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: par. 3 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Urszula Wiśniewska Sędzia WSA Agnieszka Olesińska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 marca 2022 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. odmówił stronie umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą będącą jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie [...]zł, w tym: na ubezpieczenia społeczne - za okres 11/2001-02/2002, 06/2005-09/2007, 12/2007-06/2016 w łącznej kwocie [...]zł; na ubezpieczenie zdrowotne - za okres 11/2001-02/2002, 06/2005-05/2017, 08-09/2017, 11/2017-12/2018, 03/2019-10/2020 w łącznej kwocie [...]zł, oraz na Fundusz Pracy - za okres 11/2001-02/2002, 06/2005-03/2010 w łącznej kwocie [...]zł.

W uzasadnieniu organ podał, że skarżący zwrócił się o umorzenie należności z tytułu zaległych składek. We wniosku podniósł, że koronawirus gnębi go od 31 lat, tj. od podjęcia działalności gospodarczej. Zaznaczył, że państwowa firma [...] D. nie zapłaciła mu za wykonaną pracę kwoty [...]zł, w związku z tym wniosek jest uzasadniony. Podał, że ZUS złożył przeciwko niemu wniosek o zakaz prowadzenia działalności. Opisał szczegółowo przyczyny powstania zadłużenia i wskazał, że nie wynikło ono z jego winy. Podkreślił, że umorzenie pozwoliłoby mu odpocząć, ponieważ ciężko jest przetrwać za kwotę [...]zł z emerytury.

Organ podał, że analiza dokumentacji zgromadzonej w sprawie wykazała, iż skarżący prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą związaną z wydobywaniem kamieni ozdobnych oraz kamienia dla potrzeb budownictwa, skał wapiennych, gipsu, kredy i łupków od 1990 r. W dniu [...] r. Sąd Rejonowy w T. postanowił orzec wobec skarżącego zakaz prowadzenia działalności gospodarczej na własny rachunek lub w ramach spółki cywilnej oraz pełnienia funkcji członka rady nadzorczej, członka komisji rewizyjnej, reprezentanta lub pełnomocnika osoby fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą w zakresie tej działalności, spółki handlowej, przedsiębiorstwa państwowego, spółdzielni, fundacji i stowarzyszenia na okres 3 lat. Od orzeczenia została złożona przez stronę apelacja. Zgodnie z oświadczeniem, skarżący pracuje zarobkowo, tj. prowadzi działalność gospodarczą, z której otrzymuje wynagrodzenie w wysokości [...] zł. Następnie w toku postępowania skarżący wykazał zarobki z tytułu prowadzonej działalności w kwocie [...]zł miesięcznie. Wspomniał, że obecnie działalność ta jest zawieszona przez postanowienie Sądu (sygn. akt V GZd 11/19). Skarżący pobiera emeryturę w kwocie [...]zł brutto, tj. [...] zł netto. Weryfikacja bazy danych ZUS potwierdziła, że zobowiązany pobiera świadczenie emerytalne w kwocie [...]zł brutto. Ze świadczenia dokonywane są potrącenia egzekucyjne w kwocie [...]zł. Do wypłaty przysługuje kwota [...]zł netto. W toku postępowania zobowiązany wskazał, że nie posiada dochodów z innych źródeł, nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej.

Według oświadczenia, skarżący jest rozwiedziony i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem w łącznej kwocie [...]zł. Dodatkowo ponosi koszty związane z zakupem wody butelkowanej w wysokości [...] zł miesięcznie. Do akt sprawy załączono potwierdzenia zakupów artykułów spożywczych oraz rachunek za prąd. Oprócz zobowiązań pieniężnych w ZUS, skarżący wykazał, że posiada zobowiązania w SKOK [...] oraz w Urzędzie Skarbowym. Powyższe zobowiązania regulowane są w formie egzekucji prowadzonej przez [...] Sądowego. Zobowiązany określił, że posiada wierzytelności pieniężne za roboty budowlane u płatnika [...] [...] w kwocie [...]zł. Wskazał, że złożył w tej sprawie skargę nadzwyczajną do Prokuratury Krajowej.

Organ zaznaczył, że skarżący nie powołał się na własne problemy zdrowotne. Poinformował, że czeka na szczepienie przeciwko COVID-19. Oznajmił, że nie posiada nieruchomości ani innych składników mienia ruchomego. Ustalenia Zakładu potwierdziły, że zobowiązany nie figuruje jako właściciel nieruchomości, natomiast w Centralnej Ewidencji Pojazdów na nazwisko skarżącego zarejestrowany jest pojazd marki [...], rok prod. 1980.

Organ zaznaczył, że należności figurujące na koncie płatnika są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. W sprawie było prowadzone postępowanie egzekucyjne na rzecz ZUS przez Naczelnika Urzędu Skarbowego we [...], które zostało umorzone postanowieniem z [...] r. oraz postanowieniem z [...] r., z uwagi na bezskuteczność. W uzasadnieniu postanowień wskazano, że w toku prowadzonego postępowania nie ustalono żadnych składników majątkowych, z których można by prowadzić skuteczną egzekucję. Z treści postanowienia z [...] r. wynika,

że zobowiązany nie posiada ruchomości ani nieruchomości, jedynym dochodem strony było świadczenie emerytalno-rentowe wypłacane przez ZUS - zajęte przez [...] Sądowego przy Sądzie Rejonowym we [...]. Kwota uzyskiwana na realizację zajęć to ok. [...] zł.

Organ podał, że skarżący ubiegał się (wniosek z [...] r., zakończony decyzją o odmowie umorzenia, która uprawomocniła się [...] r.) o umorzenie należności na podstawie ustawy z 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. z 2012 r., poz. 1551). Bieg terminu przedawnienia został zawieszony, organ szczegółowo podał przyczyny i okres zawieszenia w stosunku do każdego z miesięcy składkowych. Organ podniósł, że obecnie prowadzone jest skuteczne postępowanie egzekucyjne za okres od 11/2001 do 12/2018 przez Dyrektora Oddziału ZUS w T. oraz na podstawie dalszych tytułów wykonawczych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego we [...] celem zastosowania środka, do którego nie jest uprawniony Dyrektor Oddziału ZUS. W okresie ostatnich kilku miesięcy wyegzekwowano kwotę [...]zł.

W związku z tym, że zobowiązany posiada status przedsiębiorcy, Zakład dokonał analizy wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek wynikających z art. 107 ust. 1 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. U. UE C 83 z 30 marca 2010r.) decydujących o uznaniu przedmiotowego wsparcia finansowego za pomoc publiczną. W ocenie Zakładu spełnione zostały łącznie wszystkie przesłanki wynikające z art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Z akt sprawy wynika, że skarżący wniósł o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek w ramach pomocy de minimis, zaś ewentualna pomoc nie przekroczyłaby ustalonego pułapu [...] euro. W związku z powyższym organ stwierdził, że ewentualne umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek mogłoby stanowić pomoc de minimis.

Odnosząc się do przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 423 ze zm., dalej: u.s.u.s.) organ stwierdził, że analiza zgromadzonego materiału dowodowego nie wykazała okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem zobowiązania na podstawie ww. przepisów. W stosunku do działalności skarżącego nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b, nie zachodzą w stosunku do przedmiotowego zadłużenia. Z przyczyn oczywistych nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1. Wysokość nieopłaconych składek przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Oznacza to, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a również w niniejszej sytuacji nie ma zastosowania. Organ zaznaczył, że skarżący prowadzi aktywnie działalność gospodarczą. Ponadto pobiera świadczenie emerytalne w kwocie [...]zł brutto. Ze świadczenia dokonywane są potrącenia egzekucyjne w kwocie [...]zł. Do wypłaty przysługuje kwota [...]zł netto. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego we [...] postanowiono o jego umorzeniu z uwagi na bezskuteczność (postanowienia z [...] r. oraz z [...] r.). W uzasadnieniu postanowień wskazano,

że w toku prowadzonego postępowania nie ustalono żadnych składników majątkowych, z których można by prowadzić skuteczną egzekucję. Z treści postanowienia z [...] r., wynika, że strona nie posiada ruchomości ani nieruchomości, jedynym dochodem skarżącego było świadczenie emerytalno-rentowe wypłacane przez ZUS - zajęte przez [...] Sądowego przy Sądzie Rejonowym we [...]. Kwota uzyskiwana przez [...] na realizację zajęć, to ok. [...] zł. Obecnie jest prowadzone skuteczne postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora Oddziału ZUS w T. oraz Naczelnika Urzędu Skarbowego we [...]. W okresie ostatnich kilku miesięcy wyegzekwowano kwotę [...]zł. Nie nastąpiło zatem definitywne stwierdzenie przez naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nie można również jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Z uwagi na powyższe, wykluczeniu podlegają przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s. Przedstawione powyżej fakty dowodzą, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki określone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., stąd umorzenie należności na ich podstawie jest niemożliwe.

Analizując przesłanki umorzenia z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z przepisami rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. nr 141, poz. 1365, dalej: rozporządzenie), organ stwierdził, że nie znalazł przesłanek uzasadniających umorzenie należności. Okoliczności, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia w stosunku do skarżącego nie zachodzą. Z zebranego materiału dowodowego nie wynika, aby zaistniała przesłanka umorzenia w postaci choroby dłużnika lub członka jego rodziny. Zobowiązany nie wykazał istnienia własnych problemów zdrowotnych. Jednocześnie do prowadzonego postępowania nie przedłożył żadnych dokumentów potwierdzających fakt stałego leczenia. Z akt sporawy wynika, że skarżący dysponuje stałym źródłem dochodu w postaci pobieranej (niezależnie od stanu zdrowia) emerytury. Ponadto jest czynny zawodowo, aktywnie prowadzi działalność gospodarczą. Tym samym nie udowodnił, że stan zdrowia wyklucza możliwość wykonywania pracy zawodowej. Zobowiązany nie wspomniał także o konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. W związku z powyższym brak jest podstaw do stwierdzenia, że stan zdrowia czy też konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny uniemożliwia stronie uzyskiwanie środków pozwalających na spłatę należności względem ZUS. Ponadto, przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia również w stosunku do strony nie zachodzi. Skarżący nie udowodnił, aby poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujące, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić go możliwości dalszego prowadzenia działalności.

ZUS rozważył również możliwość umorzenia należności z uwagi na trudną sytuację finansową, gdy konieczność opłacenia zadłużenia pozbawiałaby stronę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych - przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. W tym zakresie organ podał, że zobowiązany prowadzi działalność gospodarczą od 1990 r. Zgodnie z oświadczeniem z [...] r. pracuje zarobkowo, tj. prowadzi działalność gospodarczą, z której otrzymuje wynagrodzenie w wysokości [...] - [...] zł miesięcznie. Ponadto pobiera świadczenie emerytalne w kwocie [...]zł brutto. Ze świadczenia dokonywane są potrącenia egzekucyjne w kwocie [...]zł. Do wypłaty przysługuje kwota [...]zł netto. Pomimo powoływanej trudnej sytuacji materialnej skarżący nie korzysta z pomocy opieki społecznej oraz innych instytucji wsparcia, co oznacza, że obecna sytuacja finansowa nie wymusza na stronie konieczności sięgania po pomoc ze strony państwa, aby zaspokoić niezbędne potrzeby egzystencjonalne. Skarżący jest rozwiedziony i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Wskazując na kwotę minimum socjalnego (dla 1-osobowego gospodarstwa emeryckiego wynoszące [...] zł - dane za IV kwartał 2020 r.) organ stwierdził, że środki finansowe będące w dyspozycji strony przekraczają minimum socjalne, a zatem w analizowanej sprawie należy wykluczyć przesłankę ubóstwa.

Odnosząc się do podnoszonej przez skarżącego przyczyny powstania zaległości w związku z niezapłaceniem wynagrodzenia przez [...] [...] [...] w kwocie [...]zł, organ wskazał, że dla kwestii umorzenia zaległości nie mają znaczenia okoliczności związane z jej powstaniem, nie stanowią one przesłanek umorzenia wymienionych w sposób wyczerpujący w u.s.u.s. i rozporządzeniu. Niewłaściwy dobór kontrahenta skutkujący powstaniem zaległości z tytułu składek nie może stanowić przesłanki umorzenia. Ponadto analiza konta skarżącego wskazuje,

że od stycznia 1999 r. zobowiązany nie dokonał ani jednej dobrowolnej wpłaty. Zaległości strony obejmują lata 2001-2020. Prowadząc działalność gospodarczą skarżący w tym czasie uzyskiwał dochody, które były zwiększane z uwagi na brak opłacania należnych składek na ubezpieczenia.

Organ zaznaczył, że skarżący może podjąć starania w kierunku polubownego wywiązania się z obowiązku uregulowania powstałego zobowiązania w ramach udzielenia przez organ ulgi w formie układu ratalnego, którego spłata po uprzedniej analizie sytuacji finansowej dostosowana zostaje do możliwości finansowych dłużnika.

W skardze skarżący podniósł, że został oszukany przez [...] i [...] [...]. Szczegółowo opisał dotychczasowe postępowanie prowadzone przed innymi sądami i organami związane z niezapłaceniem wynagrodzenia w kwocie [...]zł przez ww. podmiot. Wskazał, że oczekuje umorzenia zaległości i podwyższenia emerytury. Podniósł, że nie prowadzi działalności gospodarczej w zakresie wydobywania kamieni ozdobnych oraz kamienia dla potrzeb budownictwa, skał wapiennych, gipsu, kredy i łupków, tylko prowadzi nadzory budowlane oraz jest kierownikiem budowy. Opisał swoje doświadczenia związane z budowami.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

W załączeniu do pism z dnia [...] r. oraz [...] r. skarżący dołączył obszerną, obejmującą kilkaset stron dokumentację, na którą składają się kserokopie orzeczeń sądów powszechnych wydanych w jego sprawie, pism skarżącego kierowanych do sądów powszechnych i organów państwowych oraz artykułów prasowych. Skarżący wniósł o umorzenie należności składkowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

I. Na wstępie należy podać, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs(4) ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.). Zgodnie z nim, przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału skierowano sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Skarżący został poinformowany o dostępie do informacji o sprawie w wykazie spraw sądowych e-Wokanda pod wskazanym adresem oraz o możliwości wypowiedzenia się w sprawie w terminie 10 dni od dnia doręczenia pisma.

Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a–c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek tut. Sąd nie podzielił wszystkich jej zarzutów.

II. Przedmiotem sporu w sprawie jest kwestia odmowy umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy wraz z odsetkami za zwłokę oraz kosztami upomnienia. Zgodnie z art. 83 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek. Regulacje prawne normujące zagadnienie umorzenia zaległych należności ZUS, zawarte są w art. 28 u.s.u.s. oraz w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Trzeba również wskazać, że stosownie do art. 32 u.s.u.s. do składek na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie m.in. stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

W pierwszej kolejności należy podać, że niezbędnym warunkiem podjęcia przez organ prawidłowej decyzji w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek było ustalenie, czy objęte decyzją należności są - zgodnie z przepisami prawa - wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Zakład prawidłowo dokonał oceny składek w kontekście art. 24 ust. 4 oraz art. 24 ust. 5b u.s.u.s. Wskazał podstawy zawieszenia biegu terminu przedawnienia. Szczegółowo w odniesieniu do należności za poszczególne okresy rozliczeniowe podał przyczynę zawieszenia biegu terminu przedawnienia. Ocena dokona przez organ nie budzi wątpliwości Sądu. Strona skarżąca nie podważyła tych ustaleń i nie podała argumentacji oraz dowodów, które uprawniałyby do uznania, że doszło do przedawnienia należności. Przy czym ocena ta odnosi się na dzień wydania zaskarżonej decyzji, bowiem każdy upływ czasu wymaga ewentualnej oceny terminów przedawnienia z jego uwzględnieniem. W konsekwencji tut. Sąd nie znalazł podstaw do podważenia ustaleń organu w zakresie nieprzedawnienia należności.

III. Przechodząc do dalszej oceny zaskarżonej decyzji podać należy, że z treści przepisu art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. wynika, iż należności z tytułu składek mogą być przez ZUS umarzane w całości lub w części tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Całkowita nieściągalność zachodzi w sytuacjach wskazanych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s., a zatem gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe (Dz.U. z 2017r. poz. 2344 ze zm.);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Z cytowanego przepisu wynika, że decyzja w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy, co oznacza, iż organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Jednak wybór taki nie może być dowolny i musi wynikać z wszechstronnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. W przypadku stwierdzenia braku przesłanek w sprawie umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, konieczne jest uzasadnienie takiego stanowiska, z powołaniem się na konkretne dowody lub fakty.

Organ analizując stan faktyczny nie stwierdził ustawowych przesłanek przemawiających za możliwością umorzenia należności ZUS, ostatecznie konkludując, że brak jest podstaw do zastosowania przepisów umożliwiających umorzenie należności składkowych na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., a stanowisko w tym zakresie tut. Sąd ocenia jako uprawnione. Organ bowiem ustalił, że nie było prowadzone postępowanie upadłościowe ani likwidacyjne. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie ma żadnych dokumentów, które potwierdzałyby okoliczności wymienione w tych przepisach prawa. Z przyczyn oczywistych w sprawie nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1. Zobowiązanie skarżącego przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, co oznacza, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a również nie zachodzi. Skarżący wprawdzie - jak podał - ma zawieszone prowadzenie działalności gospodarczej, jednak zasadnie organ zauważa, że nie występują wszystkie pozostałe okoliczności wymienione w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s., wskazując na potrącenia egzekucyjne ze świadczenia emerytalnego. Jednocześnie nie wystąpiła przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. Wprawdzie Naczelnik Urzędu Skarbowego we [...] umorzył postępowanie egzekucyjne (umorzenie postępowania egzekucyjnego miało miejsce [...] r.), jednak obecnie prowadzone jest skuteczne postępowanie egzekucyjne, w wyniku którego jak podaje organ w okresie kilku miesięcy wyegzekwowano kwotę [...]zł, a skarżący tego nie kwestionuje. W konsekwencji także uprawnione jest stanowisko w zakresie niewystąpienia przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 6 tej ustawy. Dyrektor Oddziału ZUS w T. oraz Naczelnik Urzędu Skarbowego we [...] prowadzą postępowanie egzekucyjne, nie zostało ono zakończone. Nie można zatem stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Byłoby to przedwczesne.

Z podanych względów tut. Sąd uznaje za prawidłową ocenę organu, co do niewystąpienia w sprawie całkowitej nieściągalności, o której mowa w przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

IV. Wobec tego kwestią, która pozostaje do rozważenia jest przewidziana w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. możliwość umorzenia w uzasadnionych przypadkach należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Podstawy umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. zostały określone w § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. Z przepisów tych wynika, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zdaniem Sądu w sprawie prawidłowa jest ocena organu, co do niewystąpienia przesłanek wskazanych w § 3 ust. 1 pkt 2 i 3 tego rozporządzenia, a wyczerpująca argumentacja w decyzji z powołaniem się na okoliczności i dowody, zasługuje na akceptację. W tym kontekście zasadnie organ podnosi, że powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia, ale było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Ryzykiem prowadzenia działalności gospodarczej nie można obciążać Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i kwalifikować go do nadzwyczajnych zdarzeń. Uprawnione są też wywody organu w zakresie braku przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. W tym zakresie prawidłowo organ wskazał, że nie zostało wykazane, iż wystąpiła przesłanka w postaci choroby dłużnika lub członka jego rodziny. Nie zostało wykazane dowodowo istnienie problemów zdrowotnych skarżącego. W prowadzonym postępowaniu przez ZUS, nie przedłożono dokumentów potwierdzających fakt stałego leczenia np. wyników przeprowadzonych badań, kart informacyjnych z przebiegu leczenia szpitalnego, na co zasadnie zwrócił uwagę organ. Zgodzić się należy z organem, że skarżący nie powołał się na konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Prawidłowo także organ wskazuje, że dla zrealizowania się tej przesłanki nie wystarczy stwierdzenie choroby, lecz musi to być przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, która pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu. Skarżący nie przedstawił organowi stosownych dokumentów na poparcie wystąpienia tej przesłanki.

Wątpliwości tut. Sądu budzi natomiast ocena organu, zgodnie z którą nie występuje w sprawie przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 przywołanego rozporządzenia, tj. że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zdaniem Sądu postawienie takiej tezy jest przedwczesne, co skutkowało koniecznością uwzględnienia skargi.

Swoje stanowisko organ oparł m.in. na stwierdzeniu, że skarżący nie wykazał dowodowo, iż korzysta z pomocy społecznej, nadto pobiera świadczenie emerytalne (po potrąceniach [...] zł netto) i osiąga dochody z tytułu działalności gospodarczej ([...] zł miesięcznie). Organ dokonał porównania tego dochodu z minimum socjalnym dla 1-osobowego gospodarstwa emeryckiego, które według danych Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych (dane za IV kwartał 2020 r.) wynosi [...] zł. Wobec wykazanych wydatków w wysokości [...] zł, organ widzi po stronie skarżącego możliwości spłaty zaległości. Ponadto ZUS upatruje możliwości poprawy sytuacji materialnej skarżącego i spłaty należności z tytułu składek w przyszłości, choćby w układzie ratalnym.

Zdaniem Sądu, powyższa ocena organu nie jest prawidłowa i budzi istotne wątpliwości w kontekście zebranego materiału dowodowego sprawy. Podać należy, że z ustaleń faktycznych organu wynika, iż źródłem utrzymania skarżącego jest świadczenie emerytalne po potrąceniach w kwocie [...]zł netto. Wprawdzie skarżący wskazuje na osiągany dochód z działalności gospodarczej, jednocześnie w oświadczeniu z dnia [...] r. na s. 2 zawarł informację o zawieszeniu działalności gospodarczej. W aktach administracyjnych znajduje się postanowienie Sądu Rejonowego w T. V Wydział Gospodarczy z dnia [...] r. sygn. akt V Gzd 11/19, którym zakazano skarżącemu prowadzenia działalności gospodarczej na własny rachunek lub w ramach spółki cywilnej oraz pełnienia funkcji członka rady nadzorczej, członka komisji rewizyjnej, reprezentanta lub pełnomocnika osoby fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą w zakresie tej działalności, spółki handlowej, przedsiębiorstwa państwowego, spółdzielni, fundacji i stowarzyszenia na okres 3 lat (k. 14 akt administracyjnych). Do tego postanowienia Sądu Rejonowego skarżący nawiązał także w późniejszym oświadczeniu.

Powyższe powoduje, że wątpliwości budzi, czy faktycznie skarżący osiąga dochody z działalności gospodarczej na dzień orzekania. Kwestia ta wymaga jednoznacznego wyjaśnienia z udziałem skarżącego. Z jednej bowiem strony skarżący podaje osiągany dochód z działalności gospodarczej w wysokości [...] zł miesięcznie, a z drugiej powołuje się na zawieszenie działalności gospodarczej na skutek ww. postanowienia Sądu Rejonowego. W przypadku nieosiągania dochodów z działalności gospodarczej, nie można mówić o braku przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 cytowanego rozporządzenia. W takiej sytuacji należy przyjąć, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Zdaniem tut. Sądu nawet przy przyjętych dochodach (946,94 zł – świadczenie emerytalne plus [...] zł z działalności gospodarczej) trudno dopatrywać się możliwości zaspokojenia należności składkowych z osiąganych dochodów, nawet w ratach, jak sugeruje organ. W sentencji decyzji z dnia [...] r. organ stwierdził, że: "odmawia umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą będącą jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie [...]zł (...)".

Zatem przy łącznej kwocie należności powyżej [...] zł, spłata miesięcznie w kwocie np. [...] zł (obecnie egzekwowanej na poczet innych należności i podanej przez organ w uzasadnieniu decyzji) prowadziłaby do zaspokojenia należności dopiero po 48 latach. W związku z tym wskazywanie na realne i rzeczywiste możliwości spłaty zaległości jest nieprzekonywujące, nawet w odniesieniu do ratalnej spłaty. Niezrozumiałe są też wywody sugerujące przejściowe trudności w spłacie zaległych należności. Sąd zauważa, że Skarżący ma 72 lata i trudno przyjmować za uprawnione stanowisko o istnieniu ewentualnych możliwości spłaty w przyszłości. Tym bardziej,

że wiąże się to z koniecznością regularnego spłacania zaległości przez kilkadziesiąt lat. Sąd podkreśla, że kwota wydatków wykazana przez Skarżącego wynosi [...] zł. Różnica między dochodem w kwocie [...]zł ([...] zł – świadczenie emerytalne i [...] zł z działalności gospodarczej) a przyjętym przez organ minimum socjalnym w kwocie [...]zł - wynosi [...] zł. Stąd spłata miesięcznie w granicach [...] zł wiązałaby się z okresem ponad 43-letnim.

Ponadto Sąd zauważa, że nie jest to wygórowana kwota ([...] zł), która pozostaje po odliczeniu minimum socjalnego. W konsekwencji Sąd nie dostrzega realnych możliwości spłaty zadłużenia w okresie np. kilku lat. Wskazane wyżej zaś kilkadziesiąt lat (48 czy 43 lata) trudno uznać za realny okres spłaty zadłużenia, który miałby usprawiedliwiać stwierdzenie nieistnienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 cytowanego rozporządzenia.

W konsekwencji - w ocenie tut. Sądu – organ nie wykazał w sprawie braku przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 cytowanego rozporządzenia. Dla oceny wystąpienia tej przesłanki nie ma natomiast znaczenia okoliczność, że skarżący naruszył kilka lat temu przepisy u.s.u.s. poprzez nieuiszczenie składek i niepodejmowanie dostatecznych czynności, aby obowiązkom z tej ustawy sprostać. Zawsze bowiem powstanie zaległości z tytułu składek jest skutkiem niewywiązywania się w terminie z obowiązków ich opłacenia. Są to zdarzenia czasowo odległe, natomiast rozstrzygnięcie niniejszej sprawy wymaga uwzględnienia stanu majątkowego zobowiązanego na dzień złożenia wniosku lub wydania decyzji (jeżeli zaszły zmiany między datą złożenia wniosku a wydaniem decyzji). Nie można natomiast ustalać istnienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 cytowanego rozporządzenia, tj. czy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, w oparciu o okoliczności sprzed kilku lat lub które mogą potencjalnie wystąpić w przyszłości i umożliwić spłatę zaległości w kwocie powyżej [...] zł w ratach, jak sugeruje organ, co wiązałoby się ze spłatą zaległości przez kilkadziesiąt lat przez osobę, która obecnie ma 72 lata. Wystąpienie ww. przesłanki należy ocenić na dzień wydania decyzji z uwzględnieniem aktualnych dokumentów i oświadczeń oraz realnych możliwości materialnych, finansowych i życiowych wnioskodawcy.

Ponownie rozpoznając sprawę organ ustali z udziałem strony kwestię osiągania dochodu z działalności gospodarczej w kontekście zakazu - przez Sąd Rejonowy w T. - jej prowadzenia. Dodatkowo zauważyć należy, że strona kwestionuje przedmiot prowadzenia działalności gospodarczej podany przez organ, co także wymaga wyjaśnienia. Następnie ponownie oceni czy w sprawie wystąpiła przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 cytowanego rozporządzenia, tj. czy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Jeżeli przyjmie, że przesłanka istnieje, to poda konkretne źródło i kwoty, z których mogłoby dojść do zaspokojenia wierzyciela (ZUS) w realnym przedziale czasowym. Nie wystarczy bowiem wskazywać na instytucję spłaty ratalnej, jeżeli miałoby to prowadzić do spłacania należności (przez kilkadziesiąt lat) przez osobę, która obecnie ma 72 lata. Jeżeli ustali, że ww. przesłanka istnieje, to orzeknie w ramach uznania administracyjnego.

Sąd zatem nie przesądza przyszłego rozstrzygnięcia, lecz wyłącznie wskazuje, że powinno ono być podjęte po ponownym zbadaniu przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Przepis ten został naruszony przez organ poprzez przedwczesne przyjęcie, że przesłanka w nim wymieniona nie występuje.

Sąd zwraca uwagę, że ustanowiona w art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej: k.p.a.) i doprecyzowana w art. 77 § 1 k.p.a. zasada prawdy obiektywnej nakłada na organ administracji publicznej obowiązek podjęcia wszelkich niezbędnych czynności do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zdaniem Sądu, zaskarżona decyzja narusza przepisy postępowania - art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. oraz przepisy prawa materialnego - § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia.

Jednocześnie podkreślenia wymaga, że z kolei skarżący ubiegający się o umorzenie zaległości, obowiązany jest wykazać, że przesłanki zostały spełnione składając stosowne dowody na poparcie swoich argumentów. Nie wystarczy powoływać się na pewne okoliczności na etapie postępowania sądowego. To skarżący najlepiej zna swoją sytuację materialną oraz zdrowotną i powinien ją rzetelnie - z zachowaniem jej aktualności - przedstawić organowi. Wobec tego, że sprawa wraca do organu, skarżący będzie miał możliwość ponownego, rzetelnego i aktualnego przedstawienia swojej sytuacji, w tym zdrowotnej. Powinien terminowo stosować się do wezwań organu.

Jednocześnie Sąd zauważa, że nie ma uprawnienia do umorzenia zaległych składek, jak również nie może nakazać organowi udzielenia ulgi. Ponadto nawet w przypadku wystąpienia przesłanki umorzenia, w tym z § 3 ust. 1 pkt 1 cytowanego rozporządzenia, Zakład nie ma obowiązku umorzyć zaległości, jednakże obowiązany jest dokonać ustaleń sprawy w kontekście zasady swobodnej, a nie dowolnej oceny zebranego materiału dowodowego.

Na marginesie Sąd zauważa, że wiele zarzutów i szeroka argumentacja skarżącego dotyczy zagadnień wykraczających poza granice niniejszej sprawy. Tut. Sąd związany jest – na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a. - granicami sprawy, którą w przedmiotowej sprawie jest odmowa umorzenia zaległości (wraz z odsetkami i kosztami upomnienia), z tytułu składek za wskazane w decyzji okresy rozliczeniowe. Wiele zagadnień (np. dotyczących podwyższenia świadczenia emerytalnego czy cywilnych) bardzo obszernie opisanych przez skarżącego, nie należy do kompetencji sądu administracyjnego.

V. Mając powyższe na uwadze, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz c) p.p.s.a. Skarżący nie był obowiązany do uiszczenia wpisu sądowego ze względu na charakter sprawy objęty zwolnieniem.