Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 1009/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2016-04-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 30 ust. 2 pkt 4
journal: Dz.U. 2015 poz 114
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz - Furmanik Sędzia WSA Renata Siudyka Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r., Nr [...], wydaną na podstawie art. 30 ust. 1 oraz ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych Prezydent Miasta S. uznał kwotę wypłaconą J.G. w okresie od kwietnia 2007 r. do kwietnia 2010 r. w wysokości 5.661 zł za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne oraz zobowiązał stronę do zwrotu ww. świadczeń we wskazanej kwocie łącznie z ustawowymi odsetkami naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty. Z uzasadnienia tego rozstrzygnięcia oraz akt wynika, że decyzją z dnia [...]r. nr [...] ww. organ przyznał J.G. prawo do zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie 144 zł w okresie od dnia 1 września 2005r. bezterminowo. Powyższe rozstrzygnięcie zostało zmienione decyzją z dnia [...]r. nr [...] w ten sposób, że świadczenie podwyższono do wysokości 153 zł w okresie od dnia 01 września 2006 r. bezterminowo.

Po ponownej weryfikacji sprawy organ powziął wątpliwość co do prawidłowości przyznania wnioskowanego świadczenia. Na podstawie informacji udzielonej z ZUS w S., że strona pobierała rentę socjalną do dnia 31 marca 2007 r., decyzją z [...]r., Nr [...] uchylono stronie prawo do świadczeń. Na skutek odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...]r. Nr [...] uchyliło wskazaną decyzję w całości i umorzyło postępowanie organu I instancji uznając, że w sprawie nie zaistniała wynikająca z art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych podstawa do uchylenia prawa do zasiłku, w tym aby strona pobrała nienależne świadczenia rodzinne.

Natomiast decyzjami z dnia [...]r., Nr [...] i [...], Kolegium stwierdziło nieważność decyzji organu I instancji z dnia [...]r. i [...]r., gdyż przemawiały za tym przesłanki zawarte w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. uchyliło następnie decyzje organu I instancji z dnia [...]r. ,Nr [...] w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania wskazując na konieczność merytorycznego rozpatrzenia wniosku z dnia 23 sierpnia 2005r. o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego.

Dalej wskazano, że decyzją z dnia [...]r. nr [...] Prezydent Miasta S. przyznał J.G. prawo do zasiłku pielęgnacyjnego w okresie od 1 września 2005 r. do 31 sierpnia 2006 r. w kwocie 144 zł miesięcznie, w okresie od 01 września 2006 r. do 31 marca 2007 r. w kwocie 153 zł miesięcznie oraz odmówił prawa do zasiłku pielęgnacyjnego w okresie od 01 sierpnia 2005 r. do 31 sierpnia 2005 r.

Następnie organ I instancji podał, że w aktach postępowania znajduje się decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w S. z dnia [...]r., Nr [...], przyznająca J.G. prawo do zasiłku pielęgnacyjnego. Ponadto J.G. przedłożył orzeczenie wydane przez Wojewódzki Urząd Pracy Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w K. z dnia [...]r., z treści którego wynika, że legitymuje się umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, a niepełnosprawność powstała od urodzenia i ma charakter okresowy do 30 listopada 2001 r. oraz orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w S. z dnia [...]r. potwierdzające, że został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności od urodzenia na czas określony do 31 grudnia 2003 r. Zdaniem organu dokumenty te w świetle wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia 10 września 2004 r., sygn. akt [...] (przyznającego stronie prawo do renty socjalnej do dnia 31 marca 2007 r.) oraz decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. pozwalają przyjąć, że J.G. legitymuje się umiarkowanym stopniem niepełnosprawności okresowo do dnia 31 marca 2007r., a niepełnosprawność istnieje od urodzenia. Zatem prawo do zasiłku pielęgnacyjnego przysługiwało w okresie od 01 września 2005 r. do 31 marca 2007 r. Natomiast nienależnie pobranymi świadczeniami są świadczenia pobrane za okres od 01 kwietnia 2007 r. do 30 kwietnia 2010 r. Mając na względzie powyższe organ stwierdził, że uzyskane świadczenia zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych są świadczeniami nienależnymi, gdyż zostały wypłacone pomimo zaistnienia okoliczności powodującej ustanie prawa do świadczeń.

J.G. wniósł odwołanie od tej decyzji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...]r., Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy przytoczył w całości treść art. 30 ust. 2 z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych, w którym określono cztery przesłanki, samodzielne podstawy uznania wypłaconego świadczenia za nienależne pobrane. Ponadto powołując się na art. 30 ust. 8 tej ustawy wyjaśnił, że kwoty świadczeń rodzinnych, o których mowa w ust. 2 podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami. Następnie wskazał, że decyzje organu I instancji z dnia [...]r. oraz z dnia [...]r. przyznające stronie prawo do zasiłku pielęgnacyjnego zostały wyeliminowane z obrotu prawnego na podstawie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. Podstawą do wyeliminowania tych rozstrzygnięć było rażące naruszenie prawa przez organ I instancji poprzez przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego bezterminowo pomimo tego, że J.G. był okresowo niezdolny do pracy i korzystał z renty socjalnej do 31 marca 2007 r. W związku z tym konieczne było ponowne rozpoznanie wniosku J.G. o przyznanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego i wydanie decyzji z dnia [...]r. przyznającej prawo do tego świadczenia od 01 września do 31 marca 2007 r. W konsekwencji, zdaniem Kolegium, oznacza to, że świadczenie wypłacone przez organ I instancji za okres od 01 kwietnia 2007 r. jest świadczeniem nienależnym, gdyż zostało wypłacone pomimo okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych. Z akt wynika bowiem, że umiarkowany stopień niepełnosprawności istniał do 31 marca 2007 r., tym samym z dniem 01 kwietnia 2007 r. ustało prawo do tego świadczenia.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach J.G. zakwestionował stanowisko organu odwoławczego. Podniósł, że nie pobierał żadnych świadczeń "wbrew decyzjom" i nie ponosi odpowiedzialności za błędną interpretację dokumentów przez urzędnika albo jego pomyłkę. Zdaniem skarżącego działanie organów w jego sprawie stanowi jawne naruszenie zaufania obywateli do tych organów oraz rażące naruszenie prawa. Organy wydały łącznie 14 decyzji, często wzajemnie się wykluczających. Nadto skarżący wskazał, że wprawdzie został pouczony o możliwości złożenia wniosku o umorzenie należności, ale dla niego jest to równoznaczne z przyznaniem się do bezprawnego pobrania świadczeń. Zaakcentował przy tym, że w uzasadnieniu decyzji z dnia [...]r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. stwierdziło, że organ I instancji nie ustalił by strona pobrała nienależnie świadczenia. W ocenie skarżącego błędy i nieprawidłowości organu I instancji nie mogą skutkować obciążeniem go obowiązkiem zwrotu nienależnie pobranych świadczeń.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ponadto dodało, że organ I instancji w odrębnym postępowaniu będzie mógł rozważyć umorzenie nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego.

W piśmie procesowym z dnia 06 stycznia 2013 r. skarżący wskazał, że decyzją organu I instancji odmówiono mu umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Ponadto w piśmie z dnia 10 kwietnia 2013 r. skarżący akcentował, że ubiegając się o zasiłek skarżący złożył wymagane dokumenty, które nie budziły żadnych zastrzeżeń pracowników socjalnych. Nie stwierdzono także jakichkolwiek prób świadomego wprowadzenia organu w błąd, czy też występowania przesłanek uznania świadczenia za nienależnie pobrane. Podkreśliła, że takie właśnie stanowisko zajęło Kolegium w decyzji z dnia [...]r. Organy administracji odpowiedzialnością za zaistniałą sytuację obciążyły natomiast skarżącego, czym naruszono zasady postępowania administracyjnego wyrażone w art. 7, art. 8 oraz art. 12 k.p.a.

Z kolei Kolegium w piśmie z dnia 13 maja 2013 r. przyznało, że decyzją z dnia [...]r. stwierdzono brak podstaw do żądania zwrotu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego w oparciu o art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jednakże decyzje przyznające prawo do tego świadczenia zostały wyeliminowane z obrotu prawnego, zatem świadczenie wypłacone za okres od 01 kwietnia 2007 r. jest świadczeniem nienależnym. Jednocześnie podniesiono, że w zaskarżonej decyzji należało wskazać jako podstawę pobrania nienależnego świadczenia art. 30 ust. 2 pkt 4 ww. ustawy, zamiast art. 30 ust. 2 pkt 1.

Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 24 września 2013 r., sygn. akt IV SA/Gl 908/12 uchylił zaskarżona decyzję oraz poprzedzająca ja decyzję z dnia [...]r., Nr [...] wydaną przez Prezydenta Miasta S..

W uzasadnieniu Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. W ocenie Sądu w świetle art. 30 ust. 1 tej ustawy nakazanie zwrotu świadczenia nienależnie pobranego nie mogło być orzeczone w tej samej decyzji, co uznanie świadczenia za nienależnie pobrane. W myśl art. 30 ust. 1 wskazanej ustawy do zwrotu jest obowiązana osoba, która pobrała nienależne świadczenie. Obowiązek zwrotu świadczeń rodzinnych może zostać nałożony na stronę dopiero po ostatecznym stwierdzeniu przez organy pomocy społecznej, że określone świadczenie zostało przez nią nienależnie pobrane. Zatem dopiero, gdy sprawa dotycząca nienależnie pobranych świadczeń zostanie ostatecznie rozstrzygnięta można wszczynać postępowanie zmierzające do nakazania zwrotu takich świadczeń. Nie jest natomiast możliwe orzekanie o tych sprawach równocześnie, czyli w jednej decyzji. Za takim stanowiskiem przemawia również brzmienie art. 3 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat licząc od dnia, w którym decyzja ustalająca te należności stała się ostateczna. Przy czym ust. 5 omawianego przepisu stanowi, że nie wydaje się decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 10 lat. Treść tych przepisów w sposób jednoznaczny określa kolejność wydawania stosownych decyzji związanych z nienależnie pobranymi świadczeniami rodzinnymi. Zatem równoczesne orzekanie jedną decyzją o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane oraz o obowiązku jego zwrotu, stanowi naruszenie przepisów postępowania, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.

Sąd nadto wskazał na inne naruszenia przepisów prawa. Podniósł, że podstawą rozstrzygnięć organów obu instancji było ustalenie, że świadczenie w postaci zasiłku pielęgnacyjnego wypłacone skarżącemu za okres od 01 kwietnia 2007 r., jest świadczeniem nienależnym, gdyż zostało wypłacone pomimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń rodzinnych. Organy przyjęły zatem, że w sprawie zaistniała przesłanka określona w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przy czym organ I instancji przepis ten powołał wprost w podstawie prawnej rozstrzygnięcia. Zgodnie z tym uregulowaniem nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Z akt administracyjnych wynika, że stronie został przyznany zasiłek pielęgnacyjny od 01 września 2009 r. bezterminowo na podstawie decyzji z dnia [...]r. nr [...], zmienionej decyzją z dnia [...]r. w zakresie kwoty tego świadczenia. W oparciu o te decyzje zasiłek ten był wypłacany. Tymczasem świadczenie to przysługiwało stronie tylko do 31 marca 2007 r., bowiem do tej daty skarżący był okresowo stale niezdolny do pracy i z tego tytułu pobierał rentę socjalną. W związku z tym organ I instancji decyzją z dnia [...]r. uchylił prawo do tych świadczeń od 1 kwietnia 2007 r. Z kolei Kolegium decyzją z dnia [...]r. nr [...], uchyliło powołaną wyżej decyzję i umarzyło postępowanie pierwszej instancji. Uznało bowiem wówczas, że w sprawie nie zaistniały podstawy z art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych do wydania decyzji w tym przedmiocie, a tym samym, że nie ustalono także aby strona nienależnie pobrała świadczenie. Wskazano przy tym m.in., że w sprawie nie wystąpiła sytuacja określona art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ już w dacie orzekania przez organ I instancji o przyznaniu stronie przedmiotowego świadczeni bezterminowo, ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynikało, że prawo do tego świadczenia przysługiwało wyłącznie do 31 marca 2007 r. Natomiast w poddanej kontroli Sądu zaskarżonej decyzji Kolegium nie wyjaśniło dlaczego zmieniło stanowisko w tym zakresie uznając, za organem I instancji, że w sprawie miała jednak miejsce sytuacja określona w art. 30 ust. 2 pkt 1. Tymczasem, nieuzasadniona zmienność poglądu wyrażonego w decyzjach organu administracji publicznej, kierowanych do tego samego podmiotu i to bez wyjaśnienia przy tym przyczyn odstąpienia od swojej pierwotnej oceny stanowi naruszenie art. 8 k.p.a., gdyż może spowodować uzasadnione podważenie zaufania obywateli do organów państwa oraz wpływać ujemnie na kulturę prawną obywateli(por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 10 września 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 584/12 Lex nr 1271116 i podane tam orzecznictwo). Jednocześnie zauważyć przyjdzie, że na tle przesłanki określonej w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych pozwalającej uznać świadczenie za nienależnie pobrane w orzecznictwie wielokrotnie wypowiadano pogląd, według którego decydujące znaczenie ma świadomość osoby pobierającej świadczenie (np. wyrok NSA z 14 grudnia 2009 r., sygn. I OSK 826/09, Lex 558234, wyrok WSA w Poznaniu z 6 marca 2013 r. sygn. akt IV SA/Po 1231/12, Lex nr 1303729). Zatem w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 świadczenie będzie nienależnie pobrane, gdy strona pobiera świadczenia, chociaż wie, że nie powinna ich pobierać. Brak świadomości, że świadczenie od określonego momentu nie przysługuje, wyłącza możliwość uznania wypłaconego świadczenia za nienależnie pobrane. W niniejszej sprawie okoliczności tych nie wykazano i nie rozważono pomimo, że za podstawę rozstrzygnięcia organy przyjęły sytuację określoną w art. 30 ust. 2 pkt 1 tej ustawy. Natomiast wskazana przez Kolegium dopiero w piśmie procesowym z dnia 13 maja 2013 r., przesłanka określona w art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie stanowiła podstawy prawnej wydanych w sprawie rozstrzygnięć.

W dalszym ciągu postepoania, Prezydent Miasta S. w decyzji z dnia [...]r. stwierdził, że kwoty wypłacone skarżącemu J.G. w okresie od kwietnia 2007 r. do kwietnia 2010 r. w wysokości 5.661,00 zł były nienależnie pobranymi świadczeniami rodzinnymi. W uzasadnieniu decyzji przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania oraz wskazania dotyczące tej sprawy, zawarte w wyroku WSA w Gliwicach z dnia 24 września 2013 r. sygn. akt IV SA/GI 908/12. Podniósł, że zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, skarżący pobrał nienależnie świadczenia rodzinne, gdyż decyzje Nr [...] z dnia [...]r. oraz Nr [...] z dnia [...]r., przyznające mu prawo do zasiłku pielęgnacyjnego, zostały unieważnione przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K..

W wyniku rozpoznania odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. zaskarżoną decyzją z dnia [...]r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że decyzja z dnia [...]r. Nr [...] przyznająca skarżącemu prawo do zasiłku pielęgnacyjnego bezterminowo oraz decyzja ją zmieniająca – z dnia [...]r. Nr [...], zostały wyeliminowane z obrotu prawnego na mocy decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] oraz nr [...]. Podniósł, że podstawą wyeliminowania z obrotu w/w decyzji było rażące naruszenie prawa przez organ I instancji poprzez przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego bezterminowo podczas gdy orzeczono, że J.G. jest okresowo niezdolny do pracy i korzysta z renty socjalnej do 31 marca 2007 r. Następnie organ wskazał, że zgodnie z art. 30 ust. 1 i ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Dodał, że według art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego. Następnie organ odwoławczy stwierdził, że zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zasadnie organ pierwszej instancji, w decyzji Nr [...] z dnia [...]r. uznał, iż kwoty wypłacone skarżącemu w okresie od kwietnia 2007 r. do kwietnia 2010 r. w wysokości 5 661,00 zł były nienależnie pobranymi świadczeniami rodzinnymi.

W wyniku skargi strony skarżącej na ta decyzję, Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 26 marca 2015 r., sygn. akt IV SA/Gl 508/14 uchylił zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu Sąd wskazał, że w wyniku przeprowadzenia kontroli zaskarżonej decyzji w powyższym zakresie stwierdzić należało, że skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż decyzja organu odwoławczego została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Dalej podniósł, iż podstawę wydania rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie, stanowiło stwierdzenie przez organ, że kwoty wypłacone skarżącemu w okresie od kwietnia 2007 r. do kwietnia 2010 r. w wysokości 5.661,00 zł były nienależnie pobranymi świadczeniami rodzinnymi, o których mowa w art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 114).

Według zaś art. 30 ust. 2 pkt 4 tej ustawy, za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się: świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego. W przedmiotowej sprawie organ ustalił, że decyzjami wydanymi w dniu [...]r., SKO w K., stwierdziło nieważność decyzji organu I instancji z dnia [...]r. przyznającej skarżącemu zasiłek pielęgnacyjny w okresie od 01 września 2005 r. – bezterminowo oraz decyzji z dnia [...]r. w sprawie zmiany wysokości zasiłku pielęgnacyjnego w okresie od 01 września 2006 r. bezterminowo. Powodem stwierdzenia nieważności tych decyzji było rażące naruszenie art. 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Na podstawie powyższych ustaleń, organ odwoławczy uznał, że decyzja wydana w niniejszej sprawie przez organ I instancji, jest zgodna z prawem, gdyż pobrany przez skarżącego zasiłek pielęgnacyjny za okres od kwietnia 2007 r. do kwietnia 2010 r., stanowił nienależnie pobrane świadczenie rodzinne.

We wskazanym wyżej zakresie – Sąd podkreślił - że wymieniony wśród podstaw prawnych rozstrzygnięcia, art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, został dodany przez art. 1 pkt 16 lit. a) ustawy z dnia 17 października 2008 r. zmieniającej niniejszą ustawę z dniem 2 stycznia 2009 r. Przepisy ustawy zmieniającej ustawę o świadczeniach rodzinnych, nie zawierają regulacji dotyczących możliwości stosowania z mocą wsteczną, znowelizowanych przez nią przepisów. Według art. 4 tej ustawy – weszła ona w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia (tj. z dniem 02 stycznia 2009 r.), z zastrzeżeniem wskazanych w tym przepisie wyjątków, dotyczących wejścia w życie poszczególnych przepisów – z dniem 01 stycznia 2009 r. oraz z dniem 01 listopada 2009 r.

W związku z tym, art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych – dodany przez art. 1 pkt 16 lit. a) wyżej cytowanej ustawy zmieniającej – zaczął obowiązywać z dniem 02 stycznia 2009 r. i nie została przewidziana możliwość stosowania tego przepisu z mocą wsteczną. Wobec tego, do ocen prawnych dotyczących okresów poprzedzających datę 02 stycznia 2009 r., nie może mieć zastosowania przepis art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Natomiast w przedmiotowej sprawie, organ zastosował powyższy przepis, do zakwalifikowania jako nienależnie pobrane świadczenie – zasiłku pielęgnacyjnego za okres od kwietnia 2007 r. i nie wskazał podstaw prawnych, które w jego ocenie umożliwiają wsteczne zastosowanie tego przepisu. Stąd tez w opinii Sądu, powyższe uchybienie organu, stanowiło istotne naruszenie prawa materialnego, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a., dotyczyło bowiem podstaw rozstrzygnięcia.

Decyzją z dnia [...]r., Nr [...] wydaną m.in. na podstawie art. 138 § 1 pkt.2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. orzekło:

uchylić zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji w całości,

stwierdzić, że w okresie od 01 lutego 2009 r. do 30 kwietnia 2010 r. J.G. pobrał nienależnie zasiłek pielęgnacyjny w łącznej wysokości 2295 zł. (15 x 153 zł. miesięcznie).

W uzasadnieniu organ opisał dotychczasowy tok czynności w sprawie. Ponownie rozpatrując sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. stwierdziło, że konieczne jest uchylenie zaskarżonej decyzji organu pierwszej instancji i orzeczenie, że J.G. pobrał nienależnie zasiłek pielęgnacyjny w okresie od 01 lutego 2009 r. do 30 kwietnia 2010 r. w łącznej wysokości 2295 zł. (15 x 153 zł. miesięcznie) na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzjami:

1. Nr [...] z dnia [...]r. stwierdziło nieważność decyzji Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych MOPS w S. Nr [...] z dnia [...]r. przyznającej Panu J.G. zasiłek pielęgnacyjny w okresie od 01 września 2005 r. bezterminowo w kwocie 144 zł.

2. Nr [...] z dnia [...]r. stwierdziło nieważność decyzji Inspektora Działu Świadczeń Rodzinnych MOPS w S. Nr [...] z dnia [...]r. w sprawie zmiany wysokości zasiłku pielęgnacyjnego na kwotę 153 zł. w okresie od 1 września 2006 r. bezterminowo.

Podstawą wyeliminowania z obrotu prawnego tych decyzji organu pierwszej instancji było rażące naruszenie art. 16 oraz art. 24 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Po stwierdzeniu nieważności ww. decyzji organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...]r. [...] przyznał J.G. prawo do zasiłku pielęgnacyjnego wyłącznie w okresie 01 września 2005 r. do 31 marca 2007 r. Kolegium zaakcentowało, że przepis art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest jednoznaczny, przewiduje oczywisty skutek w razie wystąpienia opisanej w nim przesłanki, a decyzja zapadła w okolicznościach w nim opisanych ma niejako charakter związany. Oznacza to, że każde świadczenie wypłacone w warunkach w nim opisanych należy traktować jako świadczenie pobrane nienależnie. Ta regulacja jest odmienną od pozostałych (zamieszczonych w art. 30 ust. 2 pkt 1,2 i 3 cyt. ustawy), toteż w jej przypadku nie można brać pod uwagę świadomości strony co do spełnienia przesłanek ustawowych, ewentualnego wprowadzenia w błąd, świadomości podania nieprawdy, ani oceniać skutków braku pouczenia o prawie do określonego świadczenia - por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 kwietnia 2013 r. sygn. akt I OSK 1773/12, Lex nr 1336323. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. zauważa, że przepis art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych zaczął obowiązywać z dniem 2 stycznia 2009 r. i nie została przewidziana możliwość stosowania tego przepisu z mocą wsteczną. Dlatego też należało stwierdzić, że J.G. nienależnie pobrał zasiłek pielęgnacyjny dopiero w okresie od 01 lutego 2009 r. do 30 kwietnia 2010 r. w łącznej wysokości 2295 zł. (15 x 153 zł. miesięcznie), a nie jak uznał organ pierwszej instancji w okresie od kwietnia 2007 r. do kwietnia 2010 r. w wysokości 5661 zł. Przepis art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może mieć bowiem zastosowania do ocen prawnych dotyczących okresów poprzedzających datę 02 stycznia 2009 r., na co zwrócił uwagę Sąd w wyroku z dnia 26 marca 2015 r. Zatem z uwagi na to, że przepis art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych wszedł w życie z dniem 02 stycznia 2009 r. skład orzekający Kolegium stwierdził, że zasiłek pielęgnacyjny (jako świadczenie niepodzielne) został nienależnie pobrany dopiero od lutego 2009 r.

Jednocześnie zdaniem Kolegium w przedmiotowej sprawie w okresie od kwietnia 2007 r. do stycznia 2009 r. nie mamy do czynienia z nienależnie pobranymi świadczeniami ponieważ nie zachodzi żadna z pozostałych przesłanek dotyczących świadczeń nienależnie pobranych wymienionych w art. 30 ust. 2 pkt 1, 2 i 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący J.G. wyraził niezadowolenie z decyzji wydanej przez organ odwoławczy. Skarżacy powołał się na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. Strona skarżąca podała także, że od listopada 2010 r. upłynęły 3 lata i żądanie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń uległo przedawnieniu.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i podtrzymało swoje stanowisko zawarte w ww. decyzji. Odnosząc się do zawartego w skardze zarzutu przedawnienia Kolegium stwierdziło, że zgodnie z przepisem art. 30 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat, licząc od dnia, w którym decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń stała się ostateczna. Natomiast według przepisu art. 30 ust. 5 cyt. ustawy decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych nie jest wydawana, jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 10 lat. Zatem w świetle ww. przepisów prawa zarzut przedawnienia jest bezpodstawny.

W piśmie procesowym z dnia 25 listopada 2015 r. skarżący wskazał na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r., którą uchylono decyzję organu I instancji zobowiązującą skarżącego do zwrotu odsetek oraz umarzającą postępowanie w sprawie należności głównej i umorzono postępowanie administracyjne, wobec braku podstaw co orzekania w sprawie odsetek nieustalonego nienależnie pobranego świadczenia. Skarżący powołując się na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. Nr [...] z dnia [...]r. podniósł, że decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. Nr [...] nie powinna zostać wydana, w związku z wyeliminowaniem przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 26 marca 2015 r. nie tylko decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. Nr [...] z dnia [...]r., ale również decyzji Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych i Alimentacyjnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. Nr [...] z dnia [...]r.

W odpowiedzi na to pismo, organ odwoławczy w piśmie z dnia 08 grudnia 2015 r. wskazał, że pismo to nie zawiera żadnych nowych argumentów skargi oraz podtrzymuje swoje dotychczasowe stanowisko zawarte w odpowiedzi na skargę na decyzję Kolegium Nr [...] z dnia [...]r.

Odnosząc się do zarzutu strony organ wyjaśnił, że w dniu 31 lipca 2015 r. wpłynął prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 26 marca 2015 r. sygn. akt IV SA/GL 508/14, który uchylił wyłącznie decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. Nr [...] z dnia [...]r., co wprost wynika z sentencji tego wyroku. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. zobligowane było zatem do ponownego rozpatrzenia odwołania wniesionego przez J.G. od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta S. przez Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych i Alimentacyjnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. Nr [...] z dnia [...]r. w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych przyznanych decyzją Nr [...] z dnia [...]r. Organ odwoławczy mając na uwadze stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wyrażone w wyroku z dnia 26 marca 2015 r., po ponownym zapoznaniu się z odwołaniem strony i ponownym przeanalizowaniu zebranego w sprawie materiału dowodowego wydał w dniu [...]r. decyzję Nr [...] dot. nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

W punkcie wyjścia należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270) wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Sąd nie jest zatem władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony orzeczeniem, czy rozstrzygnięcie wiąże się z negatywnymi skutkami dla strony, czy narusza zasady współżycia społecznego i im podobnych.

Sąd związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa. Przy tym z mocy art. 134 § 1 cytowanej ustawy tejże kontroli legalności dokonuje także z urzędu , nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przy tym z mocy art. 153 cyt. ustawy ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Przedmiotowa skarga nie mogła odnieść skutku, bowiem zaskarżone orzeczenie nie narusza prawa.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 114 ze zm.), powoływanej w dalszej części uzasadnienia jako: "ustawa".

W myśl art. 30 ust. 1 ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu.

W świetle ustępu 2 tego artykułu za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się:

1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania;

2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia;

3) świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23 a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne;

4) świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego.

Nie wydaje się decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 10 lat (ust. 5). Kwoty świadczeń rodzinnych, o których mowa w ust. 2, podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty (ust. 8).

W rozpoznawanej jest bezspornym, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją Nr [...] z dnia [...]r. stwierdziło nieważność decyzji Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych MOPS w S. Nr [...] z dnia [...]r. przyznającej J.G. zasiłek pielęgnacyjny w okresie od 01 września 2005 r. bezterminowo w kwocie 144 zł oraz decyzją Nr [...] z dnia [...]r. stwierdziło nieważność decyzji Inspektora Działu Świadczeń Rodzinnych MOPS w S. Nr [...] z dnia [...]r. w sprawie zmiany wysokości zasiłku pielęgnacyjnego na kwotę 153 zł. w okresie od 01 września 2006 r. bezterminowo.

Podstawą wyeliminowania z obrotu prawnego tych decyzji organu pierwszej instancji było rażące naruszenie art. 16 oraz art. 24 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Po stwierdzeniu nieważności wspominanych tu decyzji organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...]r. [...] przyznał skarżacemu prawo do zasiłku pielęgnacyjnego wyłącznie w okresie 01 września 2005 r. do 31 marca 2007 r.

W opinii Sądu, treść przepisu art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest absolutnie jednoznaczna, bowiem przewiduje oczywisty skutek w razie wystąpienia opisanej w nim przesłanki, a decyzja zapadła w okolicznościach w nim opisanych ma charakter związany.

Innymi słowy przepis ten należy rozumieć w ten sposób, że każde świadczenie wypłacone w warunkach w nim opisanych należy traktować jako świadczenie pobrane nienależnie.

Wspomniana regulacja jest odmienną od pozostałych regulacji zamieszczonych w art. 30 ust. 2 pkt 1,2 i 3 cyt. ustawy (rozważanych wcześniej w innych postępowaniach przez organy orzekające), toteż w jej przypadku nie można brać pod uwagę świadomości strony co do spełnienia przesłanek ustawowych, ewentualnego wprowadzenia w błąd, świadomości podania nieprawdy, ani oceniać skutków braku pouczenia o prawie do określonego świadczenia.

Należy zatem powtórzyć, za wyrokiem tut. Sądu z dnia 26 marca 2015 r., że przepis art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych zaczął obowiązywać z dniem 02 stycznia 2009 r. i nie została przewidziana możliwość stosowania tego przepisu z mocą wsteczną.

Oczywistym skutkiem tego jest to, że skarżący nienależnie pobrał zasiłek pielęgnacyjny dopiero w okresie od 01 lutego 2009 r. do 30 kwietnia 2010 r. w łącznej wysokości 2295 zł. Przepis art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może mieć bowiem zastosowania do ocen prawnych dotyczących okresów poprzedzających datę 02 stycznia 2009 r., na co zwrócił uwagę Sąd w wyroku z dnia 26 marca 2015 r.

Skoro zatem z uwagi na to, że przepis art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych wszedł w życie z dniem 02 stycznia 2009 r., trafnie Kolegium stwierdziło, że zasiłek pielęgnacyjny został nienależnie pobrany dopiero od lutego 2009 r.

Konsekwencja powyższego wywodu jest również to, że w niniejszej sprawie w okresie od kwietnia 2007 r. do stycznia 2009 r. nie mamy do czynienia z nienależnie pobranymi świadczeniami ponieważ nie zachodzi żadna z pozostałych przesłanek dotyczących świadczeń nienależnie pobranych wymienionych w art. 30 ust. 2 pkt 1, 2 i 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W tych okolicznościach, zdaniem Sądu, nie można skutecznie zarzucić organom administracji obu instancji naruszenia przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W świetle tych przepisów organy administracji publicznej w toku postępowania mają obowiązek podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i do załatwienia sprawy, zebrać w sposób wyczerpujący i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a także na podstawie całokształtu tego materiału dowodowego ocenić, czy istotne dla sprawy okoliczności zostały udowodnione.

Organy administracji orzekające w sprawie, zgodnie z wymogami wynikającymi z powyższych przepisów i obligującymi je wyrokami tut. Sądu, ustaliły wszystkie istotne okoliczności w sprawie i dokonały prawidłowej oceny całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. Sąd również nie dopatrzył się naruszenia zasad rządzących postępowaniem administracyjnym.

Na zakończenie godzi się poinformować skarżącą, iż po uprawomocnieniu się zaskarżonej decyzji, może ona złożyć wniosek o umorzenie kwoty nienależnie pobranego zasiłku. Przepis ten stanowi bowiem, iż organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. O ile zatem strona skarżąca byłaby zainteresowana udzieleniem jej takiej formy pomocy, to winna złożyć stosowny wniosek w tym przedmiocie do organu właściwego, to jest Prezydenta Miasta S.. Wniosek taki podlega rozpoznaniu w odrębnym postępowaniu.

Co do podnoszonej przez skarżącą kwestii decyzji Kolegium z dnia [...]r. wskazać należy, że dotyczyła ona decyzji organu I instancji z dnia [...]r. uchylającej prawo do zasiłku pielęgnacyjnego, a zatem decyzji wydanej na podstawie art. 30 ust. 1 omawianej ustawy. Strona skarżąca nie zauważa jednakże, iż wywody organu odnoszące się do sytuacji opisanych w art. 30 ust. 2 pkt 1-4 tej ustawy nie odnosiły się do pkt. 4, albowiem w dniu [...]r. nie istniały jeszcze leżące u podstaw prowadzonego tu postępowania decyzje, a mianowicie decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. Nr [...] z dnia [...]r. stwierdzające nieważność decyzji Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych MOPS w S. Nr [...] z dnia [...]r. przyznającej J.G. zasiłek pielęgnacyjny w okresie od 01 września 2005 r. bezterminowo w kwocie 144 zł oraz decyzja Nr [...] z dnia [...]r. stwierdzająca nieważność decyzji Inspektora Działu Świadczeń Rodzinnych MOPS w S. Nr [...] z dnia [...]r. w sprawie zmiany wysokości zasiłku pielęgnacyjnego na kwotę 153 zł. w okresie od 01 września 2006 r. bezterminowo.

Z tych wszystkich względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalił.