Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt I SA/Wr 677/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2006-12-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6115 Podatki od nieruchomości
Hasła tematyczne: Podatek od nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 3
journal: Dz.U. 2006 nr 121 poz 844
law: Ustawa z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ludmiła Jajkiewicz (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Marta Semiczek Asesor WSA Dagmara Dominik Protokolant Michał Kazek po rozpoznaniu na rozprawie w Wydziale I w dniu 8 grudnia 2006 r. sprawy ze skargi A Spółka z o.o. we W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] SKO [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania w podatku od nieruchomości za 2003 r. oddala skargę


UZASADNIENIE

Przedmiotem zaskarżenia jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] o nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy Ś. K. z dnia [...] o nr [...] określającą wysokość zobowiązania w podatku od nieruchomości za rok 2003 w kwocie [...].

Organ I instancji ustalił, iż skarżąca w roku 2003 była właścicielem zabudowanej nieruchomości położonej w miejscowości Ś. K. Organ stwierdził również, iż skarżąca początkowo w złożonej w dniu [...] deklaracji na podatek od nieruchomości wykazała przedmiotową nieruchomość do opodatkowania, co zostało następnie przez nią skorygowane w dniu [...] – skarżąca naliczyła jedynie podatek za jeden miesiąc.

Skarżąca w skardze z dnia [...] wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zarzucając naruszenie:

prawa materialnego, polegające na błędnej wykładni i niewłaściwym zastosowaniu przepisu art. 3 ust. 1 pkt 1 z zastrzeżeniem ust. 3 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach o płatach lokalnych (j.t. z 2006 r. Dz.U. Nr 121, poz. 844 ze zm.) – w skrócie ustawa z dnia 12 stycznia 1991 r.;

prawa procesowego, polegające na braku zastosowania art. art. 120, 122, 124 oraz art. 210 § 1 pkt 6 i § 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (j.t. z 2005 r. Dz.U. Nr 8, poz. 60 ze zm.) – w skrócie op.

W uzasadnieniu skarżąca podniosła, iż pismem z dnia [...] wystąpiła z wnioskiem o stwierdzenie nadpłaty w podatku od nieruchomości za okres od lutego do maja 2003 r., informując jednocześnie, że od [...] została ona pozbawiona przez syndyka masy upadłości – innego podmiotu gospodarczego prawa faktycznego władania swoją nieruchomością, dołączając jednocześnie stosowne dokumenty (postanowienie Sądu Rejonowego W. – F. Wydział VIII Gospodarczy do spraw Upadłościowo – Układowych z dnia [...], wyłączające przedmiotową nieruchomość z masy upadłości i odmawiające wydania skarżącej nieruchomości; wyrok Sądu Okręgowego we W. Wydział XI Cywilny z dnia [...] nakazujący syndykowi wydanie stronie skarżącej nieruchomości oraz zasądzający wypłatę odszkodowania za bezumowne korzystanie z nieruchomości; umowę dzierżawy nieruchomości z dnia [...] wraz z protokołem jej rozwiązania z dnia [...] a także protokół przekazania nieruchomości z dnia [...]). Skarżąca podniosła również, iż niezależnie do prowadzonego postępowania w spawie nadpłaty organ przeprowadził postępowanie wymiarowe zakończone wydaniem zaskarżonej decyzji. U podstaw wydania tych orzeczeń legło przekonanie organu, iż syndyk nie korzystał z nieruchomości jako samoistny posiadać a jako posiadacz zależny, mimo, iż sąd zasądzając odszkodowanie przyznał, iż skarżąca nie była w związku zależnym z upadłym przedsiębiorstwem.

Skarżąca podniosła także, że nigdy nie kwestionowała, że jest właścicielem nieruchomości, ale to, że w okresie od [...] do [...] nie dysponowała nieruchomością i nie przekazała swoich praw na rzecz osób trzecich. W tym okresie pełną władzę nad nieruchomością miał syndyk jako posiadacz samoistny, co znajduje uzasadnienie w przepisach od art. 336 do 339 Kodeksu cywilnego (k.c.) oraz w orzeczeniach Sądu Najwyższego z dnia 15 czerwca 1972 r., SN III CRN 121/72 i z dnia 28 lutego 2002 r., SN III CKN 891/00.

Skarżąca zarzuciła także naruszenie przepisów postępowania podatkowego przez nie przesłuchanie w charakterze świadka syndyka Spółki A.

Poza tym, zdaniem skarżącej, nierówne traktowanie przez organy podatkowe skarżącej i syndyka jest rażącym naruszeniem konstytucyjnej zasady równości podmiotów gospodarczych i konstytucyjnej zasady sprawiedliwości.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę z dnia [...] wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Organ podniósł, iż przeprowadzenie dowodu ze świadka nie było konieczne, gdyż stan faktyczny w sprawie został ustalony prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego we W. z dnia [...] Organ podniósł także, iż zarówno z orzeczenia Sądu Okręgowego (bezumowne korzystanie z nieruchomości) jak i Sądu Rejonowego (korzystanie z nieruchomości na zasadzie dzierżawy) nie wynika, aby syndyk Spółki A był samoistnym posiadaczem nieruchomości, jak chce tego skarżąca. Posiadacz zależny nie stał się bowiem posiadaczem samoistnym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Wojewódzki sąd administracyjny, zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola wojewódzkiego sądu administracyjnego obejmuje kwestie związane z procesem stosowania prawa w postępowaniu podatkowym, a więc to, czy organ dokonał prawidłowych ustaleń, co do obowiązywania zaskarżonej normy prawnej, czy normę tę właściwe interpretował i nie naruszył zasad ustalenia określonych faktów za udowodnione.

Tak, więc uchylenie decyzji może nastąpić jedynie w sytuacji, gdy wydanie zaskarżonej decyzji nastąpiło w wyniku naruszenia prawa materialnego lub procesowego, które to naruszenie miało lub mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – w skrócie upsa.

W zakresie tak określonej kognicji Sąd stwierdza, iż zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r., w myśl, którego podatnikami podatku od nieruchomości są osoby fizyczne, osoby prawne, jednostki organizacyjne, w tym spółki nieposiadające osobowości prawnej, będące właścicielami nieruchomości lub obiektów budowlanych o ile przedmiot opodatkowania nie znajduje się w posiadaniu samoistnym. Wówczas, bowiem obowiązek podatkowy w zakresie podatku od nieruchomości ciąży na posiadaczu samoistnym.

Zdaniem skarżącej, w sprawie zachodzi właśnie taka sytuacja. Nieruchomość będąca przedmiotem opodatkowania, stanowiąca jej własność, w okresie od [...] do [...] była w posiadaniu syndyka Spółki A. Posiadanie miało charakter samoistny a nie zależny.

Natomiast zdaniem organu korzystanie przez syndyka Spółki [...] z nieruchomości skarżącej nie miało charakteru samoistnego.

Dążąc do przesądzenia spornej kwestii w pierwszej kolejności należy wyjaśnić, co należy rozumieć przez samoistne posiadanie. Zgodnie z art. 336 k.c. posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny).

Tak, więc według ustawowej formuły posiadanie przedstawia się jako stan faktyczny określonego władztwa nad rzeczą "jak właściciel" lub "jak mający inne prawo do władania cudzą rzeczą", z wykluczeniem dzierżenia "wykonywanego, za kogo innego". Według panującego poglądu doktryny posiadanie występuje przy równoczesnym istnieniu fizycznego elementu władania rzeczą ("zatrzymania" rzeczy, jej "używania", "korzystania"), określanego jako corpus possessionis, oraz psychicznego elementu animus rem sibi habendi, rozumianego jako zamiar władania rzeczą dla siebie. Zamiar władania rzeczą "dla siebie" rozstrzyga o posiadaniu w rozumieniu art. 336 k.c. Generalnie w każdym przypadku posiadania zależnego prezentuje się on jako posiadanie obejmujące węższy zakres władztwa nad rzeczą niż w przypadku posiadania samoistnego, obejmującego pełny zakres władania rzeczą jak właściciel.

W nawiązaniu do powyższych spostrzeżeń należy także stwierdzić, że zgodnie z prawem samoistne posiadanie przysługuje właścicielowi (wykonywane przez inne osoby jest posiadaniem bez tytułu prawnego). Samoistny posiadacz nie traci posiadania przez to, że oddaje drugiemu rzecz w posiadanie zależne (art. 337 k.c.). Dla istnienia posiadania nie jest, bowiem konieczne rzeczywiste korzystanie z rzeczy, lecz sama możliwość takiego korzystania. Dodatkowo w art. 339 k.c. ustawodawca wprowadza domniemanie, że ten, kto rzeczą faktycznie włada, jest posiadaczem samoistnym zaś w art. 340 k.c. wprowadza domniemanie ciągłości posiadania, na które nie ma wpływu niemożność posiadania wywołana przez przeszkodę przemijającą.

Z kolei przechodząc na płaszczyznę posiadania zależnego wypada stwierdzić, że jest zgodne z tytułem prawnym posiadanie użytkownika, zastawnika, najemcy, dzierżawcy lub osoby mającej inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą; na podstawie nawiązanego stosunku prawnego. W pozostałych przypadkach, gdy władającego cudzą rzeczą posiadacza nie łączy z właścicielem żaden stosunek prawny albo już wygasł, występuje posiadanie zależne bez tytułu prawnego.

Przenosząc powyższe na grunt sprawy należy stwierdzić, iż za posiadacza samoistnego może być uznana tylko taka osoba, która włada rzeczą jak właściciel, co oznacza brak potrzeby liczenia się z uprawnieniami właścicielskimi innej osoby, a co w rozstrzyganej sprawie nie zachodzi.

Otóż stan faktyczny sprawy zdominowany jest treścią stosunków, w jakich skarżąca pozostawała z upadłą Spółką A , która początkowo władała przedmiotową nieruchomością na podstawie umowy dzierżawy z dnia [...] a następnie bezumownie. Już tylko z tego wynika w sposób niebudzący wątpliwości, że z właścicielem nieruchomości upadłą spółkę łączył początkowo stosunek obligacyjny. Wprawdzie w prawie polskim nie obowiązuje zasada, że nikt nie może zmienić sobie podstawy posiadania to dla skuteczności przekształcenia posiadania zależnego w posiadanie samoistne wymagane jest, aby posiadacz uczynił to jawnie, czyli zamanifestował zmianę w sposób widoczny dla otoczenia. Pozostaje w związku z tym pytanie, jakie konkretnie zdarzenia, poczynając od dnia podpisania umowy dzierżawy aż po ogłoszenie upadłości mogły różnić posiadanie sprawowane przez Spółki A, od posiadania tejże Spółki będącej w stanie upadłości. Za takie zdarzenie nie można uznać włączenie przez syndyka przedmiotowej nieruchomości do masy upadłości, bowiem w ostateczności, na skutek podjętych działań przez skarżącą nieruchomość została wyłączona z masy upadłości (postanowienie z dnia [...], sygn. akt [...]) sąd nakazał jej wydanie (wyrok z dnia [...], sygn. akt [...]) a następnie przekazana skarżącej (protokół zdawczo – odbiorczy z dnia [...]). Natomiast sama świadomość posiadania samoistnego nie może być uznana za wystarczającą, a co za tym idzie - jest prawnie bezskuteczna. Z powyższego wynika, więc, iż wobec treści stosunku prawnego łączącego Spółki A ze skarżącą jako właścicielem nieruchomości, nie da się przypisać tej pierwszej przymiotu posiadacza samoistnego. Nic innego nie wskazuje również na to, aby przekształciła ona swoje posiadanie zależne (bezumowne) w samoistne.

Należy także zwrócić uwagę na pewną niekonsekwencję samej skarżącej. Z jednej strony, wskazuje siebie jako właściciela nieruchomości, a więc powinna się liczyć z obowiązkiem ponoszenia zobowiązań o charakterze publicznoprawnym, z drugiej strony, dąży do przeniesienia go na inny podmiot gospodarczy.

Przechodząc do oceny zarzutu naruszenia przez organ zasady praworządności, wyrażonej w art. 120 op, na wstępie należy zauważyć, iż zasada ta, wywodzi się z konstytucyjnej zasady praworządności, wyrażonej w art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W myśl tej zasady organ władzy publicznej działa na podstawie i w granicach prawa. Tak, więc aby decyzja podjęta przez organ, w tym wypadku organ podatkowy, odpowiadała wymogom legalizmu, musi on posiadać ustawowo określoną kompetencję do działania w danym zakresie, musi działać zgodnie z odpowiednimi procedurami decyzyjnymi, a treść jego postanowień musi być zgodna z przepisami prawa materialnego zawartego w ustawach i wydanych na ich podstawie aktach wykonawczych. Oznacza to, że organ nie może podejmować żadnych decyzji, z jednej strony, bez podstawy prawnej, z drugiej strony, nie może unikać podejmowania decyzji, jeśli wiążące normy prawne nakładają na niego taki obowiązek.

Przenosząc dotychczasowe rozważania na grunt sprawy Sąd stwierdza, że w wyniku podjętego rozstrzygnięcia nie doszło do naruszenia zasady praworządności, gdyż organy obu instancji przeprowadziły postępowanie w granicach swoich kompetencji a także z zastosowaniem wskazanych procedur postępowania podatkowego, dokonując jednocześnie prawidłowej wykładni wskazanych powyżej przepisów ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r.

Organ nie naruszył również zasady dochodzenia prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 122 op. Niewątpliwie, na co zwraca uwagę skarżąca, z zasady dochodzenia prawdy obiektywnej, wynika obowiązek organu prowadzącego postępowanie wszechstronnego zbadania sprawy tak pod względem faktycznym, jak i prawnym w celu ustalenia stanu rzeczywistego sprawy. Realizację tej zasady zapewniają gwarancje zawarte w przepisach regulujących postępowanie dowodowe, a zwłaszcza w art. 187 – 188 op.

W myśl art. 187 op organ podatkowy zobowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzeć cały materiał dowodowy. Obowiązek zebrania całego materiału dowodowego w postępowaniu podatkowym oznacza, że organ podatkowy winien z własnej inicjatywy gromadzić w aktach dowody, konieczne, jego zdaniem, do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy oraz winien gromadzić w aktach sprawy także dowody wskazane lub dostarczone przez strony, jeżeli mają one znaczenie dla sprawy. Zaniechanie przez organy podatkowe podjęcia czynności procesowych zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego jest uchybieniem przepisom postępowania podatkowego, powodującym wadliwość decyzji. W orzecznictwie sądowym wskazuje się, że jako dowolne należy traktować ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym czy nie w pełni rozpatrzonym.

Przenosząc dotychczasowe rozważania na grunt sprawy stwierdzić należy, iż organy obu instancji podjęły wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Materiał dowodowy sprawy został zgromadzony zgodnie z zasadą, wynikającą z art. 180 § 1 op, nakazującą jako dowód dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy a nie jest sprzeczne z prawem. Zdaniem Sądu, zbędne było przeprowadzenia dowodu ze świadka, o co, jak zauważył organ, skarżąca nie wnioskowała, bowiem charakter stosunku prawnego łączącego strony został wykazany innymi dowodami w sprawie. Poza tym rolą syndyka jest likwidacja majątku i zaspokojenie wierzycieli upadłego. Zatem włączenie przez niego do masy upadłości przedmiotowej nieruchomości należy raczej oceniać w kategoriach błędu a nie wyrażenia świadomej woli bycia samoistnym jej posiadaczem.

Organ uwzględnił zarówno okoliczności niekorzystne, jak i korzystne dla strony postępowania, a to, że wynik tych ustaleń nie spełnia oczekiwań skarżącego, nie oznacza jednak, iż doszło do naruszenia prawa. Zaś dokonana przez organ ocena, nie narusza zasady swobodnej oceny dowodów (art. 191 op), lecz służy jedynie ustaleniu zaistniałego stanu faktycznego. Dokonana przez organ ocena została zawarta w uzasadnieniu decyzji, co czyni zadość wymogom art. 210 § 1 pkt 6 i § 4 op. Jest ona logiczna, oparta na zebranym w postępowaniu materiale dowodowym i zgodna z doświadczeniem życiowym. Zgodnie z art. 210 § 1 pkt 6 i § 4 op uzasadnienie faktyczne zawiera w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, którym dał wiarę, oraz przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności, uzasadnienie prawne zaś zawiera podstawę prawną decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Przytoczenie przepisów prawa to również wskazanie ich treści i relacji do stanu faktycznego sprawy.

Organy nie naruszyły także zasady przekonywania, wyrażonej w art., 124 op, nakazującej organom wyjaśnianie stronie zasadności przesłanek, którymi kierowały się przy załatwianiu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania przez stronę decyzji bez stosowania środków przymusu. Reguła wyrażona w tym przepisie nie tworzy nowych, odrębnych instytucji proceduralnych, lecz działa za pośrednictwem wszelkich innych instytucji istniejących w op. W szczególności dla realizacji tej zasady będzie miało znaczenie prawidłowe realizowanie omówionych powyżej zasad ogólnych. Skoro zasady te nie zostały naruszone należy również stwierdzić brak naruszenia zasady przekonywania.

Organ nie naruszył również, w ocenie Sądu, konstytucyjnej zasady równości podmiotów gospodarczych i konstytucyjnej zasady sprawiedliwości.

Zasada sprawiedliwości społecznej (art. 2), obok zasady równości (art. 32), stanowi jedną z kardynalnych zasad ustroju Rzeczypospolitej Polskiej. Konstytucja nie wyjaśnia pojęcia zasady sprawiedliwości społecznej. Nie ulega jednak wątpliwości, że należy do nich równość wszystkich obywateli i ochrona słabszych ekonomicznie jednostek i grup ludności wyrażająca się w istnieniu odpowiednich zabezpieczeń społecznych i usług socjalnych świadczonych przez państwo i różne wspólnoty samorządowe. Z kolei zgodnie z zasada równości wszyscy są wobec prawa równi. Zasada ta oznacza nakaz jednakowego traktowania podmiotów i sytuacji podobnych (identycznych). Nie oznacza ona jednak, iż wszyscy mają takie same prawa i obowiązki. Oznacza natomiast, że jednakowe prawa i obowiązki będą dotyczyć wszystkich osób należących do tych samych kategorii, przy czym wyróżnienie owych kategorii odbywa się w oparciu o usprawiedliwione kryteria. Zasada równości nie ma charakteru bezwzględnego, a więc w pewnych sytuacjach pozwala na zróżnicowanie sytuacji prawnej podmiotów podobnych.

Przenosząc powyższe na grunt sprawy uznanie zarzutu oznaczałoby, iż organ poczynił ustalenia wbrew obowiązującym przepisom, co z przyczyn podanych powyżej nie ma odzwierciedlania w stanie prawnym i faktycznym sprawy.

Za nietrafny należy, więc uznać zarzut naruszenia wskazanych powyżej przepisów prawa.

Podsumowując należy stwierdzić, iż zaskarżona decyzja utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji nie narusza prawa.

Wobec braku przesłanek do uwzględnienia skargi Sąd, na podstawie art. 151 upsa, ją oddalił.