Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 141/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2019-09-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.30 ust.2
journal: Dz.U. 2018 poz 554
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Lidia Serwiniowska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska Protokolant: referent Krzysztof Erbel po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 10 września 2019 r. sprawy ze skargi J. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej I. oddala skargę w całości; II. przyznaje adwokatowi M. A. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. kwotę 295,20 (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym 23 % podatku VAT, tytułem zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] lutego 2019 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania J. N. (dalej: wnioskodawca, zainteresowany, strona, skarżący) od wydanej przez działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta L., Zastępcę Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L., w sprawie odmowy umorzenia należności wobec Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej na rzecz D. N. i A. N. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, utrzymano w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, na następujący stan faktyczny i prawny sprawy.

Pismem z dnia 21 września 2018 r. doprecyzowanym pismem z dnia 21 listopada 2018 r. strona zwróciła się o umorzenie zaległości alimentacyjnych. W trakcie przeprowadzonego w dniu 26 listopada 2018 r. przesłuchania strony ustalono z wnioskodawcą, że ubiega się o umorzenie zaległości z tytułu wypłaconej "zaliczki alimentacyjnej".

W wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, decyzją z dnia [...] grudnia 2018 r., nr [...] organ I instancji orzekł o odmowie umorzenia należności wobec Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej na rzecz D. N. i A. N. w kwocie 16.317,00 zł.

Uzasadniając decyzję organ I instancji wskazał, że pismem z dnia 21 września 2018 r. strona zwróciła się z prośbą do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. o "zmniejszenie ściąganego zadłużenia alimentacyjnego z 60% na 25% z emerytury". Pismem z dnia 4 października 2018 r. wezwano zainteresowanego do uzupełnienia braków formalnych w postaci złożenia własnoręcznego podpisu pod pismem z dnia 21 września 2018 r. Zainteresowany zastosował się do wezwania przesyłając do MOPS-u w L. własnoręcznie podpisane pismo z dnia 23 października 2018 r. w/s zmniejszenia wynagrodzenia. Następnie pismem z dnia 31 października 2018 r. wezwano zainteresowanego do sprecyzowania czego dotyczy w/w wniosek. Wnioskodawca pismem z dnia 21 listopada 2018 r. ostatecznie doprecyzował wcześniejszy wniosek i zwrócił się z prośbą o umorzenie zaległości alimentacyjnych. W trakcie przeprowadzonego dnia 26 listopada 2018 r. przesłuchania strony ustalono, że ubiega się o umorzenie zaległości z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej. W toku sprawy ustalono, że należność z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej na rzecz D. N. i A. N. na dzień 7 grudnia 2018 r. wynosi 16.317,00 zł. Organ I instancji także nadmienił, że zainteresowany posiada należności wobec MOPS-u w L. z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na w/w osoby uprawnione, które na dzień wydania decyzji wynoszą 25.200,00 zł plus ustawowe odsetki za opóźnienie. Wnioskodawca prośbę swoją uzasadnił tym, że przez kilka lat będąc zarejestrowany w Urzędzie Pracy poszukiwał pracy, lecz żaden z pracodawców nie chciał go zatrudnić na umowę zlecenie ponieważ komornik sądowy pobrałby całość wypłaty. Dodatkowo strona wskazała, że zadłużenie powstało wskutek "chorej ustawy", nie z jego winy. Dalej organ wskazał, że zaliczka alimentacyjna wypłacana była na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Natomiast z treści art. 47 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wynika, że w/w ustawa straciła moc. Z tego względu wniosek strony był rozpoznany na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów zgodnie z którym, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Dalej organ wskazał, że z protokołu przesłuchania strony sporządzonego dnia 26 listopada 2018 r. przez pracownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. wynika, że strona posiada wykształcenie zawodowe - mechanik silników wysokoprężnych. Zainteresowany podał, że jego staż pracy wynosi około [...] lat. Wnioskodawca posiada ukończony kurs na ładowarkę oraz posiada prawo jazdy kat. B. Wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Źródłem dochodu strony jest świadczenie emerytalne w wysokości około 618,84 zł miesięcznie (po potrąceniu komorniczym). Opłaty związane z utrzymaniem mieszkania wynoszą: energia elektryczna - została odłączona, gaz - został odłączony, czynsz - 300,00 zł miesięcznie, telefon - 70,00 zł miesięcznie ( sieć [...] - umowa podpisana od marca 2018 r. do marca 2020 r.). Dodatkowo do protokołu przesłuchania strona podała, że zaciągnęła kredyt z powodu braku środków na swoje utrzymanie w [...] na okres od maja 2018 r. do maja 2020 r. rata w wysokości 227,35 zł miesięcznie. Ponadto zainteresowany podał, że posiada zadłużenie w wysokości 1200,00 zł w [...] (strona nie pamięta kiedy powstało zadłużenie). Strona przed zajęciem komorniczym emerytury dokonywała wpłat na poczet w/w zadłużeń. Organ I instancji zaznaczył, że zobowiązania cywilno - prawne strony nie mogą stanowić pierwszeństwa wobec należności publiczno - prawnych do których zaliczyć należy należność z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej. W protokole wnioskodawca podał, że jego stan zdrowia jest słaby i choruje na stawy. Wydatki na leczenie wynoszą 80 zł (brak dokumentacji). Pomimo, że wnioskodawca sygnalizuje problemy zdrowotne to nie posiada orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.

W toku sprawy ustalono, że wnioskodawca protokołem ugody zawartej przed Sądem Rejonowym w L. sygn. akt [...] z dnia [...] grudnia 1999 r. został zobowiązany do alimentacji na rzecz D. N. i A. N. w wysokości 300 zł miesięcznie. Następnie ugodą zawartą przed Sądem Rejonowym w L. [...] z dnia [...] października 2001 r. podwyższono kwotę alimentów do 420 zł miesięcznie. Wnioskodawca nie występował do Sądu o obniżenie alimentów, więc w ocenie organu I instancji, miał świadomość wzrostu zadłużenia oraz liczył się z koniecznością spłaty należności. Zdaniem organu I instancji, skoro zainteresowany nie był w stanie spłacać zadłużenia powinien jednak rozważyć możliwość wystąpienia do Sądu z wnioskiem o obniżenie jego zobowiązań alimentacyjnych, bądź wygaszenie obowiązku alimentacyjnego. Pozytywne orzeczenie Sądu w sprawie obniżenia kwoty lub wygaszenie obowiązku alimentacyjnego mogło korzystnie wpłynąć na sytuację finansową zainteresowanego oraz jego ewentualne przyszłe należności.

Analizując cały zebrany materiał dowodowy organ I instancji wskazał, że wnioskodawca nie wywiązywał się z obowiązku alimentacyjnego praktycznie od momentu jego powstania. Powstanie zadłużenia z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej (również innych wypłacanych świadczeń związanych z alimentami) i obowiązek jego uregulowania jest następstwem wieloletniego nie wywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego ustalonego wyrokiem sądu wobec dzieci, które nie były w stanie utrzymać się samodzielnie. Z informacji zawartych w protokole wynika, że strona nie ma innych zobowiązań alimentacyjnych. Zobowiązany podał, że po zasądzeniu alimentów na rzecz D. N. i A. N., tj. od grudnia 1999 r. był zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w L. jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku oraz poszukiwał pracy na własną rękę. Zaliczka alimentacyjna była wypłacana na rzecz osób uprawnionych od października 2005 r. do września 2008 r. Organ nadmienił, że zainteresowany posiada również należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłacanych przez MOPS w L. na rzecz w/w osób uprawnionych w wysokości 25.200,00 zł plus ustawowe odsetki za opóźnienie. Ponadto z wezwania do dokonywania potrąceń z emerytury z dnia 31 lipca 2018 r. wynika, że strona posiada należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych sprzed 1 maja 2004 r. w kwocie 19.140,75 zł oraz należności alimentacyjne z tytułu zaległych alimentów na rzecz wierzyciela w kwocie 17.842,86 zł. W tym czasie strona osobiście nie dokonała żadnej wpłaty. Natomiast za pośrednictwem organu egzekucyjnego (zajęta emerytura ) na konto MOPS w L. wpłynęło łącznie 4.443,56 zł z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Organ zaznaczył, że nawet w przypadku wydania pozytywnej decyzji w sprawie umorzenia zaległości alimentacyjnych Komornik Sądowy w dalszym ciągu dokonywałby potrąceń z emerytury, gdyż nadal istnieją należności na rzecz innych wierzycieli.

Organ ocenił postawę wnioskodawcy w kontekście podnoszonej przez niego argumentacji i podkreślił, że podjęcie zatrudnienia w przeszłości, kiedy wnioskodawca był jeszcze w wieku produkcyjnym i miał duże doświadczenie zawodowe mogło poprawić sytuację finansową strony i zmniejszyć zadłużenie.

Strona obecnie jest emerytem posiadającym stałe i pewne świadczenie, które daje realne szansę na spłatę zobowiązań. Stwierdzono, że obowiązek alimentacyjny ciąży bezwzględnie na każdym z rodziców. Wynika to z faktu, że alimenty służą realizacji ochrony dobra dziecka poprzez zapewnienie środków na jego godziwe utrzymanie, wychowywanie czy też edukację. Dobro dzieci jest wartością najwyższą, podlegającą konstytucyjnej ochronie ze strony Państwa. Konstytucyjna zasada pomocniczości nakłada na Państwo obowiązek wspierania osób ubogich, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb i nie otrzymują należnego im wsparcia od osób należących do kręgu zobowiązanych wobec nich do alimentacji. Zdaniem organu, nie można również zapominać o charakterze zobowiązań alimentacyjnych, które zgodnie z postanowieniami art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w przypadku rodziców w stosunku do ich dzieci mają charakter obligatoryjny. Ponieważ strona nie wywiązywała się ze swojego obowiązku alimentacyjnego wobec dzieci, były one uprawnione do zaliczki alimentacyjnej, a później do świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Zastosowanie umorzenia należności jak również innej ulgi jaką może być odroczenie terminu spłaty należności, rozłożenie tych należności na raty możliwe będzie wówczas, gdy sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika będzie "szczególna" i to szczególna na tle innych osób zobowiązanych do alimentów, za których świadczenia wypłacane były lub nadal są wypacane z funduszu alimentacyjnego, a nie wszystkich osób i rodzin. Zdaniem organu rozpatrującego, taka sytuacja nie zachodzi, gdyż z protokołu przesłuchania wynika, że pomimo dużych problemów finansowych strona nie pozostaje bez środków do życia. Zainteresowany pobiera świadczenie emerytalne z ZUS.

Zdaniem organu, instytucja umorzenia należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej jest swoistą ulgą, która może być zastosowana w stosunku do dłużnika. Decyzje o umorzeniu należności podejmowane są w szczególnie uzasadnionych przypadkach związanych z sytuacją zdrowotną lub rodzinną dłużnika np. w sytuacji kiedy dłużnik został całkowicie bez środków do życia, bez mieszkania lub nie może liczyć na pomoc najbliższych osób. Powinny być one nadzwyczajne (wyjątkowe), niezależne od dłużnika. W ich następstwie sytuacja dłużnika ulega pogorszeniu tak, że nie jest on w stanie spłacać należności i nie ma perspektyw na jej zmianę. Zdaniem organu, sytuacja dochodowa i rodzinna nie kwalifikuje do przychylenia się do wniosku strony tj. umorzenia należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej. Z materiału zgromadzonego w sprawie wynika, że wnioskodawca przez wiele lat nie uczynił nic, żeby zmniejszyć swoje zadłużenie z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych i poprawić sytuację finansową. Jak wskazano wyżej strona obecnie posiada stałe źródło dochodu i nie pozostaje bez środków do życia. Dodatkowo podejmując decyzję o odmowie umorzenia należności uwzględniono nie tylko sytuację i interes strony, ale interes społeczny, zakładając, że umorzenie w/w należności byłoby nieuzasadnionym przerzuceniem na wszystkich podatników obowiązku utrzymania dziecka strony. Takie działanie koliduje także z ustawą o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, która opiera się na założeniu, że wspieranie osób, które znajdują się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania alimentów należy łączyć z działaniami zmierzającymi do zwiększenia odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji.

Od niniejszej decyzji strona złożyła odwołanie. Wniosła o umorzenie "zadłużenia alimentacyjnego", które powstało nie z jej winy. Odwołujący się wyjaśnił, że przez ten okres był zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w L. Ze względu na zadłużenie żaden pracodawca nie chciał go przyjąć do pracy na umowę zlecenie ponieważ zostałoby mu zabrane 100% wypłaty. Dodał, że nie ma żadnych warunków do życia. Jego emerytura nie wystarcza na opłaty miesięczne związane z rachunkami za mieszkanie, telefon, kredyt i inne zadłużenia jakie posiada. Jest na skraju wyczerpania fizycznego i psychicznego. Nie wystarcza mu na podstawowe środki do przeżycia. Dlatego też umorzenie zadłużenia poprawiłoby jego sytuację życiową.

Organ odwoławczy po przeanalizowaniu akt sprawy na skutek złożonego odwołania wskazał, że jak wynika z uzasadnienia decyzji organu I instancji, zaliczka alimentacyjna była wypłacana na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. poz. 732 i 1366, z 2008 r. poz. 770 oraz z 2009 r. poz. 1261), która zgodnie z art. 47 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tj. Dz. U. z 2018 r., poz. 554 ze zm.) utraciła moc.

Z tego względu stwierdzono, że wniosek strony był rozpatrywany na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Stosownie do treści tego przepisu organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.

W rozpatrywanej sprawie argumentacja wniosku i odwołania sprowadza się, w ocenie organu, do zaakcentowania przez stronę braku możliwości podjęcia zatrudnienia z tego powodu, że "przez kilka lat będąc zarejestrowanym w Urzędzie Pracy żaden z pracodawców nie chciał mnie przyjąć na umowę zlecenie do pracy ponieważ komornik zabierałby wtedy 100 % wypłaty". Okoliczność ta, w ocenie strony, powoduje niemożność zwrotu należności wypłaconej zaliczki alimentacyjnej, a w dodatku, jak dodała strona, zadłużenie powstało bez jej winy.

Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, zawarte w kwestionowanej decyzji. Trudna sytuacja finansowa, brak stałej pracy czy niewielkie dochody są cechą większości zobowiązanych, za których świadczenia wypłaca fundusz alimentacyjny, tak więc umorzenie należności z tej przyczyny czyniłoby martwą regulację obowiązku zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego organowi właściwemu świadczeń wypłaconych zaliczki alimentacyjnej. Podkreślono, że odwołujący jest na emeryturze i posiada stałe źródło utrzymania w postaci świadczenia emerytalnego. Swój stan zdrowia określa jako słaby i choruje na stawy lecz nie posiada orzeczenia o niepełnoprawności czy też inwalidztwie. Wydatki na leczenie wynoszą 80 zł (strona nie udokumentowała tych wydatków). Co więcej, mimo że jak wskazuje w protokole przesłuchania, od dnia 22 września 1999 r. jest zarejestrowany w PUP w L. i szukał pracy "na własno rękę", to dnia 24 października 2001 r. zawarł przed Sądem Rejonowym w L. [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich ugodę o podwyższenie alimentów. Można zatem przypuszczać, że sytuacja materialna odwołującego pozwalała na podwyższenie alimentów, skoro nie występował on do Sądu o obniżenie zobowiązań alimentacyjnych. Zaliczka alimentacyjna była wypłacana na rzecz osób uprawnionych od października 2005 r. do września 2008 r. W tym czasie, strona osobiście nie dokonała żadnej wpłaty i obowiązek uregulowania zadłużenia jest następstwem wieloletniego nie wywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego ustalonego wobec dzieci, które nie były w stanie samodzielnie się utrzymywać. Zauważono, że strona posiada także zadłużenie w postaci wypłaconej osobom uprawnionym kwoty z funduszu alimentacyjnego w łącznej wysokości 25.200,00 zł.

Od momentu zajęcia emerytury wpłynęło na konto Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. łącznie 4.443,56 zł. Ponadto organ I instancji ustalił, że strona posiada należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych sprzed 1 maja 2004 r. w kwocie 19.140,75 zł oraz należności alimentacyjne z tytułu zaległych alimentów na rzecz wierzyciela w kwocie 17.842,86 zł.

W ocenie organu odwoławczego, wybór sposobu załatwienia wniosku strony o umorzenie należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej zależy wyłącznie od woli organu właściwego wierzyciela nawet wtedy, gdy w sprawie zachodzą przesłanki uzasadniające jego uwzględnienie. Organ ma więc możliwość, ale nie obowiązek umorzenia należności, co jednak nie może oznaczać dowolności ze strony organu

W przypadku decyzji uznaniowych wskazówkę interpretacyjną stanowi art. 7 k.p.a., który nakłada na organ obowiązek uwzględnienia interesu społecznego i słusznego interesu obywatela. Dlatego też w uzasadnieniu decyzji wydanej na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. winno znaleźć się rozważanie słusznego interesu strony postępowania i interesu publicznego, tak aby umożliwić kontrolę rozstrzygnięcia opartego na uznaniu administracyjnym.

Zdaniem Kolegium, materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy nie daje podstaw do stwierdzenia, że wskazanym wyżej powinnościom w toku postępowania administracyjnego uchybiono. W ocenie Kolegium wniosek strony został rozpatrzony przy uwzględnieniu jej sytuacji dochodowej, majątkowej, rodzinnej i zdrowotnej a wyciągniętych na tej podstawie wniosków nie można uznać za dowolne. Organ administracji poczynił zatem ustalenia w oparciu o całokształt materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.). Przede wszystkim słusznie organ I instancji uznał, że instytucja umorzenia przedmiotowych należności jest wyjątkowa, co oznacza, że w sytuacji osoby występującej o podjęcie takiej decyzji muszą wystąpić szczególne okoliczności. Obowiązek alimentacyjny zgodnie z art. 128 i 133 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tj. Dz. U z 2017 r. , poz. 682, ze zm.), w przypadku rodziców w stosunku do ich dzieci ma bowiem charakter obligatoryjny System zabezpieczenia społecznego nie ma zaś na celu zwolnienia w całości rodzica z ponoszenia kosztów utrzymania dzieci. Pogląd ten pozostaje w zgodzie z konstytucyjną zasadą pomocniczości, wyrażoną w preambule Konstytucji RP, stosownie do której Państwo ma wspierać, a nie zastępować w alimentacji osoby do tego zobowiązane.

Nie jest zatem uzasadnionym, w ocenie organu, aby pochopnie przerzucać obowiązek alimentacyjny na ogół podatników, tym bardziej, że celem zabezpieczenia społecznego jest zapewnienie bytu dzieciom rodziców, którzy nie są w stanie samodzielnie regulować należności na ich rzecz. Nie jest to pomoc bezzwrotna, a ustanowiona w interesie uprawnionych do pobierania świadczeń alimentacyjnych, dlatego uzasadnionym jest, że organ będzie oczekiwał uregulowania wypłaconych uprawnionym świadczeń alimentacyjnych od zobowiązanego z tytułu alimentów. Wyjątkowość instytucji zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego oznacza również konieczność interpretowania przepisów ją regulujących w sposób ścisły, a nie rozszerzający. Jak zatem wskazano umorzenie powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej.

W kontekście powyższej argumentacji i okoliczności, nie jest uzasadnione, zdaniem organu, umorzenie ciążących na stronie należności z tytułu wypłaconej na rzecz jego dzieci zaliczki alimentacyjnej. Obowiązkiem strony jest stałe podejmowanie działań zmierzających do poprawy tej sytuacji, a tym samym pozwalających na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku zwrotu należności wypłaconej zaliczki alimentacyjnej. Dodatkowo wskazano, że w świetle dyspozycji art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ewentualne zastosowanie jednej z wymienionych w tym przepisie form złagodzenia (bądź zniesienia) należności obciążających dłużnika alimentacyjnego uzależnione jest od jego wniosku.

Orzeczenie powyższe nie stoi zatem na przeszkodzie do złożenia kolejnego wniosku o zastosowanie tego typu ulgi. Podkreślono, że w orzecznictwie podnosi się, że zamieszczenie w przepisie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy uprawnionym do alimentów wymienionych możliwości poprawy sytuacji dłużnika alimentacyjnego równoznaczne jest z tym, że stosowane one winny być w określony sposób, a mianowicie począwszy od środka wywołującego najmniejszy skutek aż po środek wywołujący skutek największy. Z tego też powodu dłużnik alimentacyjny ma do wykorzystania w pierwszej kolejności przysługującą mu możliwość odroczenia terminu spłaty występującego zadłużenia lub rozłożyć tę spłatę na raty, a dopiero w ostateczności uzasadnione jest wystąpienie o umorzenie występującej należności.

Uwzględniając powyższe, w ocenie Kolegium organ I instancji należycie zbadał i ocenił sytuację strony, a wyprowadzone wnioski nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. Stwierdzono zatem, że wydanie zaskarżonej decyzji poprzedzone zostało zebraniem materiału dowodowego i jego analizą, przeprowadzoną z poszanowaniem obowiązujących zasad postępowania, wynikających bezpośrednio z art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 k.p.a.

W skardze na powyższą decyzję Kolegium strona zwróciła się o umorzenie zadłużenia alimentacyjnego na syna i córkę. Skarżący przedstawił jednocześnie trudności związane z poszukiwaniem pracy, mających, jego zdaniem, wpływ na powstanie zadłużenia alimentacyjnego. Dodał, że nie uchylał się od podjęcia pracy i płacenia alimentów. Co więcej pomagał dzieciom, kupując im odzież i obuwie co miesiąc za około 100 zł i gdy coś zaoszczędził to wpłacał do komornika niewielkie kwoty. Obecnie komornik zabiera mu 60 % emerytury, pozostawiając do dyspozycji kwotę 618 zł. Wyjaśnił, że płaci po 300 zł za mieszkanie, spłaca kredyt 230 zł i telefon. W ZUS powiedzieli mu, że będzie otrzymywać 1.300 zł Teraz nie ma na gaz, prąd, leki i grozi mu eksmisja

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko zawarte w skarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza przepisów postępowania, ani przepisów prawa materialnego.

Zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2018 r., poz. 554 ze zm.; dalej powoływana też jako ustawa), organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.

Ustawodawca w preambule do ustawy podkreślił, że dostarczanie środków utrzymania osobom, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb, a w szczególności dzieciom, jest w pierwszej kolejności obowiązkiem członków ich rodziny wskazanych w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, a wspieranie osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania alimentów należy łączyć z działaniami zmierzającymi do zwiększenia odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji. Uwzględniając powyższe trzeba stwierdzić, że przewidziana w art. 30 ust. 2 tej ustawy możliwość udzielenia, na wniosek dłużnika alimentacyjnego, ulgi w spłacie należności wypłaconych tytułem świadczeń alimentacyjnych, stanowi wyjątek od zasady zawartej w art. 27 ust. 1 ustawy, który to przepis przewiduje obowiązek zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego z odsetkami, ma więc charakter wyjątkowy i zachodzi jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Ponadto, badając czy okoliczności faktyczne sprawy stanowią przesłanki umorzenia należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego należy mieć na względzie charakter zobowiązań alimentacyjnych, które zgodnie z postanowieniami art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w przypadku rodziców w stosunku do ich dzieci mają charakter obligatoryjny (wyrok WSA w Poznaniu z 5 sierpnia 2010 r., IV SA/Po 119/10, Lex nr 737864).

W cytowanym wyżej art. 30 ust. 2 ustawodawca przewidział uprawnienie dla właściwego organu administracji do umorzenia należności alimentacyjnych. Rozstrzygnięcie w tym przedmiocie ma więc charakter uznaniowy i uzależnione jest od stwierdzenia przez organ przesłanki występowania szczególnych okoliczności, opartych na kryterium dochodowym i rodzinnym. Oznacza to, że umorzenie należności dłużnika, nie jest obligatoryjne nawet, w przypadku gdy zostaną spełnione wszystkie przesłanki warunkujące udzielenie tej pomocy. Ustawodawca swobodnemu uznaniu właściwego organu pozostawił bowiem odmowę lub uwzględnienie wniosku dłużnika alimentacyjnego. Warunkiem wydania decyzji w tym przedmiocie jest jednak szczegółowe zbadanie stanu faktycznego sprawy po kątem występowania powyższych przesłanek i zindywidualizowanie uzasadnienia decyzji. Uznaniowy charakter takiej decyzji nie oznacza bowiem, że organ administracji może podjąć ją w sposób całkowicie dowolny, gdyż jest on związany treścią cytowanego przepisu oraz przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, w szczególności art. 7. Wobec tego, rozstrzygnięcie sprawy musi zostać poprzedzone wyjaśnieniem i rozważeniem wszystkich okoliczności, a w uzasadnieniu decyzji winny być przedstawione motywy podjętego rozstrzygnięcia. Rolą sądu administracyjnego, kontrolującego zgodność z prawem wydanej decyzji, jest zaś sprawdzenie prawidłowości wnioskowania organu administracji stwierdzającego, że w danej sytuacji faktycznej nie było możliwe uwzględnienie wniosku o udzielenie ulgi w spłacie należności alimentacyjnych, lub że udzielenie takiej ulgi było uzasadnione. Wywody organu w tym zakresie muszą być wewnętrznie spójne, a także zgodne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego.

Jak już wyżej wskazano przesłankami umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego są wyłącznie jego sytuacja dochodowa i rodzinna, które obiektywnie uniemożliwiają wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Na sytuację dochodową dłużnika składają się dochody otrzymywane z różnych tytułów, a także takie okoliczności, jak np. stan jego zdrowia czy możliwości uzyskania dochodu; na sytuację rodzinną dłużnika składa się natomiast ustalenie czy prowadzi on samodzielnie gospodarstwo, czy też wspólnie z innymi osobami bliskimi, czy i jakie świadczenia ponosi na ich rzecz (zob. NSA w wyroku z 21 października 2008 r., I OSK 1685/07 dostępny w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W rozpoznawanej sprawie ustalenia faktyczne i motywy, które legły u podstaw zaskarżonego rozstrzygnięcia nie dawały - w ocenie Sądu - podstaw do stwierdzenia przekroczenia przez organ granic uznania administracyjnego. Organy dokonały analizy sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego. Jak wynika z akt sprawy skarżący dysponuje stałym źródłem dochodu (emerytura), prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie ma na utrzymaniu innych osób. Mając na względzie powyższe, podzielić należy pogląd organów obu instancji, że wskazywane okoliczności nie uzasadniają uwzględnienia żądania skarżącego umorzenia przedmiotowych należności w całości. W ocenie Sądu organy trafnie przyjęły, że nie są to przesłanki pozwalające na wyjątkowe potraktowanie skarżącego i dające podstawę do całkowitego zwolnienia go z zobowiązania. Skarżący posiada bowiem stałe źródło dochodu – jest obecnie emerytem i pobierane przez niego świadczenie daje realne szanse na spłatę zobowiązań. Skarżący chociaż swój stan zdrowia określa jako słaby to jednak nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności.

Reasumując stwierdzić należy, że sytuacja dochodowa i zdrowotna skarżącego została w pełni uwzględniona przy rozpatrywaniu przesłanek stanowiących podstawę umorzenia, jednakże wybór rozstrzygnięcia po dokonaniu jej analizy, jak już wyżej wskazano, należy ostatecznie do organu administracji, który w rozpatrywanej sprawie przedstawił swoje stanowisko w sposób wyczerpujący i logiczny. Ponadto należy mieć na uwadze fakt, że wszelkiego rodzaju zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego (lub świadczeń z nim związanych) mają charakter wyjątkowy i jako takie, zgodnie z ogólnymi regułami interpretacyjnymi, powinny być interpretowane w sposób ścisły a nie rozszerzający. W związku z tym umorzenie powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Wskazywane przez skarżącego okoliczności, nie czynią jego sytuacji wyjątkową oraz nie mogą stawiać go w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do innych dłużników alimentacyjnych.

Końcowo pouczyć należy skarżącego, że odmowa umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego nie przekreśla jego prawa do ubiegania się o umorzenie tych należności w przyszłości. Nadto na wniosek skarżącego organ może odroczyć termin spłaty zobowiązania lub ustanowić spłatę zobowiązania w ratach uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy.

W tym stanie rzeczy, na postawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), skarga podlega oddaleniu.

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 powołanej wyżej ustawy oraz § 21 pkt 1 lit. "c" w zw. z § 4 ust.3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2019 r., poz. 18).