Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 926/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2020-03-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust.5 pkt 1a,  24 a ust. 1  3 , art. 27 ust. 5
journal: Dz.U. 2018 poz 2220
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jedn.
article: art. 95, art. 96, art. 134 ust. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2018 poz 1270
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska -Tylewicz Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędzia WSA Izabela Paluszyńska (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 marca 2020 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2019 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta [...] z dnia [...] lipca 2019 roku Nr [...]


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...], działając na podstawie art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tj. Dz. U. z 2018 r. poz. 570 ) i § 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] listopada 2003 r. w sprawie obszarów właściwości miejscowej samorządowych kolegiów odwoławczych (Dz. U. Nr 198, poz. 1925) w związku z art. 138 § 1 pkt 1) ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018r. poz. 2096, dalej k.p.a.) art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. z 2018r. poz. 2220, dalej u.ś.r.), rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017r., poz.1466), obwieszczenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 10 listopada 2017r. w sprawie kwoty świadczenia pielęgnacyjnego w roku 2018 (M.P. z 2017r. poz. 1014), po rozpatrzeniu odwołania pani M. G. (dalej jako strona lub skarżąca), utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] lipca 2019 roku, nr [...] w przedmiocie: odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem B. G., urodzonym [...].12.1991 r.

Rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

W dniu [...] lipca 2019r. skarżąca złożyła wniosek do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] (dalej też jako GOPS) o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym synem B. G., urodzonym [...].12.1991 r. Zgodnie z Orzeczeniem nr [...] z dnia [...].01.2008 r. wydanym przez [...] Zespól ds. Orzekania o Niepełnosprawności ustalony stopień niepełnosprawności (znaczny) syna skarżącej datuje się od 2007r.

Z posiadanych przez organ informacji wynika, iż skarżąca ma ustalone prawo do emerytury z ZUS w [...] (por. decyzja ZUS z dnia [...].03.2019 r. o waloryzacji emerytury, w aktach sprawy) i otrzymuje ją w wysokości [...] zł miesięcznie. Z uzyskanej przez organ informacji z ZUS wynika, iż skarżąca nie ma prawa do wcześniejszej emerytury, ma przyznaną emeryturę powszechną ponieważ 60 lat ukończyła w 2017 r. (por. pismo z ZUS z [...] lipca 2019 r. w aktach sprawy).

Decyzją z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] Wójt Gminy [...] odmówił przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem.

Podstawą odmowy przyznania świadczenia przez organ I instancji była okoliczność, że [...] M. G. pobiera emeryturę wobec czego nie przysługuje jej zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne. Ustalone prawo do emerytury eliminuje zdaniem organu możliwość, nawet przy względach słusznościowych, przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W ustawowym terminie M. G. wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, podając że 1991 r. urodziła niepełnosprawnego syna B. , a w [...] r. przeszła na wcześniejszą emeryturę na podstawie Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki. Podała, że od dwóch lat (2017 r.) pobiera emeryturę powszechną ze względu na osiągnięcia wieku emerytalnego. Pobierana przeze nią emerytura wynosi [...] zł, natomiast obecna wysokość świadczenia pielęgnacyjnego to [...] zł. Jej sytuacja jest więc w sposób nieuzasadniony gorsza od sytuacji osób, które są w identycznych lub analogicznych przypadkach, tzn. również zrezygnowały z zatrudnienia albo go nie podjęły celem opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Organ wydający decyzję dokonał wykładni językowej przepisu i poprzestał na literalnym brzmieniu art. 17 ust. 5 pkt. 1 lit. a przyjmując, że ponieważ skarżąca ma ustalone prawo do emerytury, to nie przysługuje jej świadczenie pielęgnacyjne w jakiejkolwiek wysokości.

Opisaną we wstępie decyzją SKO w [...] utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

Kolegium wskazało, że skarżąca pobiera emeryturę, a zgodnie z art. 17 ust. 5 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego.

Zdaniem SKO jasne brzmienie ww. przepisu nie pozostawia wątpliwości interpretacyjnych, bowiem ustalenie prawa do emerytury wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Wobec tego trudna sytuacja materialna skarżącej i pobieranie w niższej wysokości niż świadczenie pielęgnacyjne emerytury nie może przemawiać za przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego. Ustawodawca przyjął właśnie taki model przyznawania świadczeń rodzinnych, który wyklucza z grona beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego osoby pobierające zaopatrzenie emerytalne, które jest świadczeniem pewnym i stabilnym, odmiennie niż świadczenie pielęgnacyjne, stanowiące element systemu zabezpieczeń społecznych. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba pielęgnująca. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (por. A. Kawecka, K. Małysa-Sulińska, J.Sapeta (w:) K. Małysa- Sulińska Katarzyna (red.), "Ustawa o świadczeniach rodzinnych" - komentarz do art. 17, lex 2015). Stąd też ustawodawca przyjął założenie, że osoba posiadająca już zabezpieczenie materialne w postaci dochodu z tytułu emerytury powinna być wyłączona z zakresu podmiotowego osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie jest możliwy zatem zbieg obu tych świadczeń ani ich wzajemna kompensata, (por. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 22 maja 2019 r., IV SA/Wr 105/19, LEX nr 2695689).

SKO zwróciło uwagę, że zarówno przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych jak i przepisy ustawy emerytalnej nie przewidują możliwości przechodzenia z emerytury na świadczenie opiekuńcze. Odwrotna sytuacja jest możliwa. System świadczeń opiekuńczych ma więc charakter zamknięty. Brak jest zwłaszcza regulacji przewidującej zasadę przyznawania wnioskodawcy świadczenia o najwyższej kwotowo wysokości (świadczenia pielęgnacyjnego) z równoczesnym zawieszeniem prawa do niższego kwotowo świadczenia (emerytury), czy też wstrzymaniem wypłaty niższego kwotowo świadczenia oraz regulacji wskazującej, czy organ jest związany żądaniem strony w zakresie wnioskowanego świadczenia (jako najkorzystniejszego), czy też, że to organ z urzędu ocenia, które ze świadczeń jest dla wnioskodawcy najbardziej korzystne (por. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 22 maja 2019 r., IV SA/Wr 105/19, LEX nr 2695689).

Ustawodawca w zakresie uregulowań dotyczących świadczenia pielęgnacyjnego założył, że uprawniona jest do tego świadczenia osoba sprawująca opiekę, która nie ma ustalonego prawa do świadczenia z innego systemu zabezpieczenia społecznego. Świadczenie pielęgnacyjne ma charakter subsydiarny, częściowo rekompensujący utracony zarobek osoby aktywnej zawodowo wychodzącej z rynku pracy oraz zwiększone wydatki na opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem. Z kolei emerytura jest świadczeniem nieutracalnym. Jest to zatem świadczenie, które jest świadczeniem najbardziej pewnym. Sytuacja emeryta jako świadczeniobiorcy jest najbardziej stabilna spośród wszystkich osób pobierających świadczenia z szeroko rozumianego zabezpieczenia społecznego. Nie można wykluczyć tego, że przejście na świadczenie pielęgnacyjne mogłoby być, w dłuższej perspektywie czasowej, mniej korzystne dla skarżącej. Korzystanie z tego rodzaju świadczenia uzależnione jest od zdarzeń przyszłych, które nie zależą od osoby sprawującej opiekę, a dotyczą podopiecznego, który z założenia jest osobą o poważnym uszczerbku na zdrowiu, a więc może żyć krócej, niż osoba sprawująca opiekę, co powodowałoby utratę prawa do tego świadczenia. Trzeba też wskazać, że emeryt - co do zasady - może podjąć pracę zarobkową, natomiast osoba pobierająca świadczenie pielęgnacyjne - nie. Istotne jest też to, że status emeryta zabezpiecza także materialnie członka jego rodziny. W przypadku śmierci emeryta dzieci własne uprawnione są do renty rodzinnej (art. 68 ustawy emerytalnej). W przypadku śmierci osoby uprawnionej do świadczenia pielęgnacyjnego dziecko tej osoby nie otrzymuje żadnego świadczenia, (por. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 22 maja 2019 r" IV SA/Wr 105/19, LEX nr 2695689). Zróżnicowanie uprawnień do otrzymania pomocy ze strony Państwa nie stanowi samo w sobie naruszenia zasady równości, o której mowa w art. 32 Konstytucji RP ani też zasady niedyskryminacji, określonej w art. 18 Konstytucji.

Zdaniem SKO ustawodawca nie przewidział możliwości wyboru pomiędzy świadczeniem emerytalnym a świadczeniem pielęgnacyjnym, ewentualnie dopłatą wyrównującą niższe świadczenie. Organy administracji nie mają żadnej podstawy prawnej by w zaistniałej sytuacji dokonać swoistego "wyrównania" pomiędzy kwotą przyznanej emerytury a wysokością świadczenia pielęgnacyjnego, ani nie mogą pomijać okoliczności, że skarżąca otrzymuje świadczenie emerytalne, co powoduje wykluczenie z kręgu uprawnionych do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego.

W skardze do WSA [...] G. zaskarżyła decyzję SKO w całości, wnosząc o jej uchylenie oraz poprzedzającej ją decyzji i zarzuciła naruszenie: art. 17 u.ś.r. przez błędne zastosowanie i przyjęcie, iż nie spełnia kryteriów do przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym synem, z powodu nabycia prawa do emerytury oraz błędną wykładnię tego przepisu z pominięciem celów ustawy i norm konstytucyjnych; art. 32, 69, 71 ust. 1 w zw. z art. 2 Konstytucji poprzez ich niezastosowanie; niezastosowanie Konwencji Praw Osób Niepełnosprawnych, przez co decyzja narusza art. 28 ust. 1 i 2 lit. c Konwencji.

W skardze podkreśliła, że niewłaściwa jest zastosowana przez organ literalna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1a u.ś.r. Jako opiekun niepełnosprawnego syna, mimo iż nabyła prawo do emerytury, ma takie same obowiązki oraz koszty związane ze sprawowaniem opieki jak inni opiekunowie, którzy nie pracowali i nie mają prawa do emerytury. W jej ocenie naruszono konstytucyjną zasadę równości różnicując sytuację osób, które pobierają emeryturę i zasiłek pielęgnacyjny. Została w pewien sposób ukarana za aktywność zawodową, którą musiała przez kilka lat łączyć z opieką nad synem. Skarżąca podała, że domaga się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w kwocie stanowiącej różnicę pomiędzy jego wysokością, a pobieraną przez nią emeryturą.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skargę należało uwzględnić aczkolwiek nie w zakresie dotyczącym przyznania świadczenia w wysokości obniżonej o emeryturę.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2019r. poz. 2167) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy - art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm. dalej jako p.p.s.a.). Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem kontroli Sądu było rozstrzygnięcie dotyczące odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2018 poz. 2220, powoływanej w tekście jako u.ś.r.) a w szczególności art. 17 tej ustawy. Organ I instancji uznał, że skarżąca spełnia negatywną przesłankę do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego wskazaną w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy. Zgodnie z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury. Organ II instancji również wskazał na istnienie w/w negatywnej przesłanki. Zdaniem SKO trudna sytuacja materialna skarżącej i pobieranie emerytury w niższej wysokości niż aktualnie świadczenie pielęgnacyjne nie daje podstaw do przyznania jej wnioskowanego świadczenia. Skarżąca w momencie składania wniosku o świadczenie pielęgnacyjne miała już ustalone prawo do emerytury powszechnej i ukończony wiek emerytalny ([...] lata). SKO podkreśliło, że brak jest przepisów umożliwiających swoiste wyrównanie świadczeń, czy wyboru przez zainteresowanego świadczenia, które chce otrzymywać. Zdaniem Kolegium osoba pobierająca emeryturę znajduje się w lepszej sytuacji, emerytura jest świadczeniem stabilnym i pewnym, jak i nie wyklucza takiej osobie podjęcia dodatkowej pracy zarobkowej. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia (zastąpienie dochodu) osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej aby sprawować opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Z akt sprawy wynika, że syna skarżącej zaliczono do znacznego stopnia niepełnosprawności od [...].12.2007r., niepełnosprawność istnieje od urodzenia (1991 r.). W orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności wskazano, że wymaga o stałej i długotrwałej opieki ze strony osób drugich, ze względu na niemożność samodzielnej egzystencji. Skarżąca podała, że przed urodzeniem syna pracowała zawodowo. Zrezygnowała z zatrudnienia na zasadach rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki. Aktualnie zaś, z uwagi na osiągnięcie wieku emerytalnego w 2017 r. pobiera emeryturę w wysokości [...] zł miesięcznie. Wniosek uzasadniała różnicą w wysokości pobieranej emerytury a aktualną kwotą świadczenia pielęgnacyjnego ([...] zł), domagając się przyznania świadczenia w wysokości stanowiącej tą różnicę.

W piśmie z ZUS z dnia [...] lipca 2019 r. (w aktach sprawy) wskazano, że skarżąca nie ma prawa do wcześniejszej emerytury, ma przyznaną emeryturę powszechną, ponieważ [...] lat ukończyła w 2017 r. Stanowisko organów obu instancji sprowadzało się do stwierdzenia, że skarżącej świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, bowiem pobiera ona emeryturę. Organy obu instancji podkreśliły, że jest to przesłanka wskazana wprost w art 17 ust. 5 pkt 1a u.ś.r. która uniemożliwia osobie zainteresowanej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Sąd zwraca uwagę, że ani Wójt Gminy [...] ani SKO w [...] nie wyjaśnili kwestii pobierania przez skarżącą wcześniejszej emerytury na podstawie ww. rozporządzenia z 1989 r. Skarżąca podawała, ze zrezygnowała z pracy aby zajmować się niepełnosprawnym dzieckiem, od [...] r. pobierała wcześniejszą emeryturę. Dopiero od momentu osiągnięcia wieku emerytalnego w 2017 roku pobiera tzw. emeryturę powszechną. Okoliczności podawane przez skarżącą mogą wskazywać, iż zrezygnowała ona z zatrudnienia w celu sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym synem w [...] r. Organy jednak tej kwestii nie wyjaśniły. Organy nie ustaliły również jaka jest relacja pomiędzy przejściem przez skarżącą na emeryturę w [...] roku, a w 2017 roku, tj. ciągłości pobieranych przez skarżącą emerytur. W szczególności nie wynika z ustaleń organów, czy mimo osiągnięcia przez skarżącą powszechnego wieku emerytalnego dla kobiet w 2017 r. nadal zachodziła przesłanka rezygnacji przez nią z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem. SKO w swoich rozważaniach podkreślało, że osoby pobierające emeryturę mają możliwość podjęcia pracy zarobkowej, a beneficjenci świadczenia pielęgnacyjnego już nie. Jeżeli więc skarżąca "po prostu" przeszła na emeryturę ma nadal możliwość podjęcia dodatkowej pracy i "dorobienia" sobie do emerytury. Natomiast jeżeli przesłanka rezygnacji z pracy w celu sprawowania opieki nad synem jest w sytuacji skarżącej aktualna, to bez znaczenia pozostaje kwestia osiągnięcia przez nią wieku emerytalnego, pobierania emerytury i możliwości podjęcia pracy. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie zakreśla żadnych ram czasowych, co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie przyznawane na wniosek, od wnioskodawcy zależy więc czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia o nie wystąpi. Nie wyklucza przyznania świadczenia rezygnacja z zatrudnienia z powodu konieczności opieki nad niepełnosprawnym, która miała miejsce miesiąc, rok, czy 25 lat przed złożeniem wniosku pod warunkiem oczywiście, że ten stan w odniesieniu do tego samego niepełnosprawnego i jego opiekuna trwa.

Należy wskazać, że zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki (Dz.U.1989.28.149), obowiązującym w okresie kiedy skarżąca przeszła na wcześniejszą emeryturę, (§ 1 ust. 1) matce, która nie mogła lub nie może kontynuować zatrudnienia z powodu stanu zdrowia swojego dziecka, wymagającego- bez względu na wiek- jej stałej opieki oraz pielęgnacji lub pomocy w czynnościach samoobsługowych, przysługuje prawo do wcześniejszej emerytury, jeżeli spełnia następujące warunki: 1) ma okres zatrudnienia określony w art. 26 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin 2) sprawuje osobistą opiekę nad dzieckiem, które a) zostało zaliczone do I grupy inwalidów, bez względu na przyczynę chorobową inwalidztwa, albo b) zostało zaliczone do II grupy inwalidów z powodu jednego ze stanów chorobowych wymienionych w ust. 3, a inwalidztwo dziecka istnieje od urodzenia albo powstało przed ukończeniem 18 roku życia.

Wymagało więc wyjaśnienia czy skarżąca przed rozpoczęciem stałej i długotrwałej opieki nad synem pracowała zawodowo, a zdecydowała o rezygnacji z zatrudnienia jedynie w celu sprawowania całodobowej opieki nad synem, co umożliwiały przytoczone wyżej przepisy rozporządzenia. Musiałaby w dacie przejścia na wcześniejszą emeryturę ([...] r.) spełniać wskazane wyżej przesłanki, w tym braku możliwości kontynuowania zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Należy zwrócić uwagę, że stany zdrowia uzasadniające przejście na wcześniejszą emeryturę określone w § 1 ust. 3 w/w rozporządzenia odpowiadają stanom zdrowia wskazanym w art. 17 ust. 1 u.ś.r., które nie obejmują tylko osób legitymujących się znacznym stopniem niepełnosprawności a również osoby legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Jeżeli przyznano skarżącej prawo do wcześniejszej emerytury na podstawie w/w rozporządzenia z 1989 r. i jej opieka nad synem trwa nieprzerwanie od tego czasu, to zdaniem Sądu zaistniał związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia i koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem. Wyjaśnienia wymagało, czy ten związek w dacie składania wniosku, kiedy skarżąca otrzymywała już emeryturę powszechną, zachodził nadal. Z tego co podawała skarżąca wynika, iż nadal sprawuje całodobową opiekę nad synem, a jej sytuacja, jako opiekuna od lat nie zmieniła się.

Zarówno na tle przepisów rozporządzenia z 1989 r., jak i aktualnych przepisów u.ś.r. mowa jest konkretnie o rezygnacji z zatrudnienia z uwagi na opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Wprawdzie pierwszy z wymienionych aktów traktuje o uzyskaniu wcześniejszej emerytury, a drugi o świadczeniu pielęgnacyjnym (którego wówczas nie było- uw. Sądu), jednak sens tych przepisów jest de facto taki sam i polega na przyznaniu opiekunowi pewnej formy finansowej rekompensaty za brak możliwości świadczenia pracy. W ocenie Sądu organy, rozpatrując wniosek skarżącej powinny wyjaśnić ww. kwestie, w szczególności zbadać czy zachodził w dacie złożenia wniosku związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącą a koniecznością sprawowania opieki nad synem.

Reasumując niewyjaśnienie tych kwestii naruszało dyspozycję przepisów art 7, 77 i 80 k.p.a. organy nie podjęły bowiem wszelkich czynności zmierzających do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i okoliczności, które legły u podstaw rozstrzygnięcia. Powodowało to konieczność uchylenia decyzji organów obu instancji.

Sąd wskazuje również, że omówienia wymaga kwestia zbiegu świadczeń, tj. odniesienie się do sytuacji osób, które tak jak skarżąca mają już ustalone prawo do emerytury, jednak zwracają się do organu z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne, którego wysokość przewyższa otrzymywaną przez te osoby emeryturę. Jest to istotne w szczególności w świetle zaprezentowanej przez Kolegium argumentacji.

Sąd podziela stanowisko zawarte w wyrokach zapadłych w bardzo zbliżonych sytuacjach, rozpoznawanych przez tut. Sąd w sprawach o sygn. II SA/Po 662/19 oraz o sygn. II SA/Po 697/19 (oba wyroki prawomocne, pełna treść uzasadnień dostępna w internetowej bazie orzeczeń CBOSA).

W powołanych wyrokach zwrócono uwagę, że wywiązał się spór na kanwie nowej linii orzeczniczej dotyczącej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r. zapoczątkowanej wyrokiem WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 20 lutego 2019r. (sygn.. II SA/Go 833/18), podtrzymanej w orzeczeniach m.in. WSA w Krakowie (wyrok z dnia 11 kwietnia 2019r.), WSA w Gdańsku (wyrok z 12.09.2019r., sygn.. III SA/Gd 472/19) i NSA (wyrok z 28.06.2019r., sygn. I OSK 757/19). Zgodnie z nią narusza zasadę równości taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r., która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury (renty) w wysokości niższej niż to świadczenie. Sądy dając prymat wykładni systemowej, celowościowej i funkcjonalnej nad dotychczas przyjmowaną wykładnią językową tego przepisu akcentowały istotną zmianę relacji między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością świadczeń, których pobieranie wyłącza prawo do tego świadczenia. Wskazały, że w dacie wprowadzenia negatywnej przesłanki przyznania świadczenia w cyt. przepisie wynosiło ono [...] zł i było niższe niż świadczenia wskazane w tym przepisie. W obecnych realiach pozbawienie w całości świadczenia pielęgnacyjnego opiekunowi otrzymującemu świadczenie niższe nie znajduje uzasadnienia w dyrektywach wykładni systemowej oraz funkcjonalnej i celowościowej i narusza konstytucyjną zasadę równości. Sytuacja osób, których istotną cechą wspólną jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny została zróżnicowana w ten sposób, że tych którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r. ustawodawca pozbawił świadczenia pielęgnacyjnego, a tym którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 5 u.ś.r. pozwolił wybrać świadczenie pielęgnacyjne i wreszcie przyznał prawo do świadczenia pielęgnacyjnego bez ograniczeń tym, którzy otrzymują inne dochody niż wymienione w tych dwóch przepisach.

Sąd podzielił wyrażony w w/w wyrokach pogląd w zakresie uznania, że odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie może naruszać zasady równości różnicując w sposób nieuprawniony sytuację opiekunów osób niepełnosprawnych. Sąd, zgadzając się ze stwierdzeniem w/w sądów w [...], [...]. i [...], że odstąpienie od wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 a u.ś.r. nie może doprowadzić do sytuacji, w której dana osoba będzie pobierała świadczenie pielęgnacyjne i emeryturę, nie podzielił poglądu o takiej wykładni tego przepisu, która sprowadzać się będzie do odmowy jego zastosowania i wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego stanowiącego różnicę między wysokością emerytury netto (pomniejszonej o zaliczkę na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składkę na ubezpieczenie zdrowotne) a wysokością świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem WSA w Poznaniu wypłata różnicy pozostaje w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 u.ś.r., który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa kwotowo. Nadto spowoduje dalsze wątpliwości, co do zachowania zasady równości a też komplikacje w zakresie ustalania przez organ wysokości należnej wypłaty świadczenia w sytuacji otrzymania np. trzynastej emerytury, czy też w zakresie odprowadzanych składek na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie emerytalno – rentowe. Zwrócono uwagę, że osoby pobierające świadczenie pielęgnacyjne i osoby pobierające emeryturę podlegają obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, z tym, że osoby pobierające świadczenie pielęgnacyjne wtedy gdy nie podlegają obowiązkowi ubezpieczenia z innego tytułu (art. 66 ust. 1 pkt 16 i 28 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych,. t.j. Dz.U. 2019.1373). Podstawą wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne dla osób pobierających emeryturę jest kwota emerytury (art. 81 ust. 8 pkt 2 w/w ustawy), a dla osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne - kwota odpowiadająca wysokości świadczenia pielęgnacyjnego przysługującego na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych (art. 81 ust. 8 pkt 9b ustawy). W sytuacji, gdy dana osoba będzie otrzymywała emeryturę i część świadczenia pielęgnacyjnego podstawa wymiaru jej składek na ubezpieczenie zdrowotne będzie inna niż osób pobierających tylko świadczenie pielęgnacyjne. Pobierana emerytura stanowić bowiem będzie inny tytuł ubezpieczenia w rozumieniu w/w art. 66 ust. 1 pkt 28 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych i tylko ona ( w kwocie niższej niż świadczenie) stanowić będzie podstawę wymiaru składek. W przypadku składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe opłacanych za osoby pobierające świadczenie pielęgnacyjne przez okres wskazany w art. 6 ust. 2a pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. 2019.300) pojawi się problem ustalenia podstawy wymiaru tych składek. W przypadku uznania, że podstawą odpowiadającą wysokości świadczenia pielęgnacyjnego przysługującego na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych nie jest kwota określona w art. 17 ust. 3 u.ś.r. a kwota stanowiąca faktyczną wypłatę różnicy między wysokością świadczenia z tego przepisu a emeryturą netto, to sytuacja osób pobierających pełne świadczenie pielęgnacyjne będzie inna niż tych, które pobierają to świadczenie w wysokości uzupełniającej wysokość emerytury do kwoty świadczenia określonej w ustawie.

Powyższe, zdaniem Sądu orzekającego w sprawach II SA/Po 662/19 oraz II SA/Po 697/19, przemawia za celowością dopuszczenia możliwości przyznania osobom spełniającym warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego a pobierającym emeryturę – świadczenia w pełnej wysokości określonej w art. 17 ust. 3 u.ś.r. Warunkiem niezbędnym do przyznania tego świadczenia jest dokonanie przez osobę uprawnioną wyboru jednego z tych świadczeń. Nie gwarantowałaby bowiem zasady równości taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r, która umożliwiałaby przyznanie osobom pobierającym emeryturę dodatkowo świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości. Osoba mająca prawo do emerytury znajdowałaby się wówczas w korzystniejszej sytuacji od opiekuna, który otrzymywałby tylko świadczenie pielęgnacyjne i nie miałby możliwości przejścia na emeryturę.

W przypadku zbiegu uprawnień do świadczeń ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 u.ś.r., w której wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną – także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ( t.j. Dz.U. 2018.1270), zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego.

Przepisy każdej z ustaw regulują zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw, ewentualnie wyraźnie wskazanych przepisów (por. art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r., czy art. 96 ustawy o emeryturach i rentach z FUS) wypłacanych przez organy określone w każdej z tych ustaw. Nie ma jednego przepisu regulującego zbieg uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury, przyznawanych i wypłacanych przez różne organy. W tej sytuacji, zdaniem Sądu, kierując się argumentacją wskazaną w na wstępie cytowanych wyrokach sądów, uznać należy, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać a pobiera emeryturę winna dokonać wyboru jednego z tych świadczeń i zrezygnować z pobierania świadczenia niższego tj. w niniejszej sprawie - emerytury. W tym przypadku swój wybór może zrealizować poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Zgodnie z tym przepisem prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu również na wniosek emeryta lub rencisty. Instytucja zawieszenia prawa do świadczenia była wykorzystywana do uzyskania w przyszłości wyższych świadczeń. Nie ma jednak przeszkód, by znalazła zastosowanie w sprawach takich jak niniejsza, dla celów pozaubezpieczeniowych. Ustawodawca bowiem nie wprowadził żadnych ograniczeń w zakresie złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS). Emerytura jest prawem niezbywalnym ale zawieszenie tego prawa i wstrzymanie jej wypłaty skutkuje odpadnięciem negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r. tj. posiadania prawa do emerytury, które w tym wypadku wiązane jest nie tylko z samym prawem ale i z realizacją tego prawa w postaci wypłaty emerytury. Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca, w którym strona złożyła wniosek wraz z decyzją o wstrzymaniu wypłaty emerytury. W miesiącu wydania decyzji o wstrzymaniu emerytura nie będzie wypłacana i strona nabędzie prawo do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości.

Zdaniem Sądu orzekającego, o konieczności złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty organ winien stronę poinformować i wezwać do złożenia wymaganych dokumentów stosując odpowiednio przepisy art. 24 a ust. 1 – 3 u.ś.r. Obowiązek informowania stron wynika z art. 9 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Nadto zgodnie z art. 79 a k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Celem tego przepisu jest zmobilizowanie organów administracji do wnikliwego badania merytorycznej treści żądań strony na wszystkich etapach postępowania wszczynanego na żądanie strony i zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów – nie korzysta z takiej możliwości.

W realiach niniejszej sprawy organy zaniechały poinformowania skarżącej, że ma ona możliwość wyboru świadczenia. Organy nie poinformowały skarżącej o prawie do zawieszenia emerytury, wstrzymania jej wypłaty i przedłożenia decyzji w tym zakresie, nie wezwały jej do złożenia brakujących dokumentów, co umożliwiłoby wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości. Nadto organy nie wyjaśniły kwestii przejścia skarżącej na wcześniejszą emeryturę z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem. De facto ograniczyły się do stwierdzenia, ze otrzymywana przez nią od 2017 r. emerytura dyskwalifikuje ją od możliwości otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. Powyższe skutkowało przedwczesną odmową przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia i uzasadniało uchylenie przez Sądu decyzji organów obu instancji. Powyższe kwestie organy ponownie rozpoznając wniosek skarżącej będą zobowiązane wyjaśnić.

Biorąc pod uwagę fakt, że dla opiekunów pobierających emerytury złożenie wniosku o ich zawieszenie i wstrzymanie wypłaty wiązać się może z obawą pozostania przez pewien okres bez środków do życia (wznowienie wypłaty zgodnie z art. 135 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS następuje nie wcześniej niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek o wznowienie wypłaty) bądź z obawą czy świadczenie w ogóle zostanie przyznane, na organach przed wezwaniem do złożenia wymaganej decyzji o wstrzymaniu wypłaty ciąży obowiązek ustalenia czy w realiach danej sprawy wezwanie jest celowe. Organ musi więc w pierwszej kolejności ustalić, że wnioskodawca poza tylko wykazaniem okoliczności związanej z prawem do emerytury spełnia wszystkie przesłanki do przyznania mu świadczenia z art. 17 u.ś.r. W przypadku uznania, że przesłanek tych nie spełnia z innych przyczyn niż wskazane w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r. wezwanie nie powinno być do strony kierowane.

Ponownie rozpoznając sprawę organy uwzględnią stanowisko wyrażone w niniejszym uzasadnieniu, wyjaśnią kwestię przejścia przez skarżącą na wcześniejszą emeryturę na podstawie rozporządzenia z 1989 r. oraz czy przesłanką rezygnacji z aktywności zawodowej w celu sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawnym synem była aktualna w momencie przejścia na tzw. emeryturę powszechną. W sytuacji uznania, że skarżąca spełnia przesłanki do przyznania jej wnioskowanego świadczenia, organy wezwą skarżącą do złożenia stosownych dokumentów (decyzje ZUS), umożliwiających wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości wraz z odpowiednim pouczeniem. Po czym w zależności od wykonania przez skarżącą nałożonego obowiązku rozstrzygną sprawę.

Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. o uchyleniu decyzji SKO z dnia [...] sierpnia 2019 r. i poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [...] lipca 2019 r.