Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1240/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-08-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Iwona Kosińska, sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz, sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 sierpnia 2021 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] kwietnia 2021 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania K. S., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z [...] lutego 2021 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym

i prawnym sprawy.

Wnioskiem z [...] stycznia 2021 r. K. S. (dalej jako skarżąca) wystąpiła do Wójta Gminy [...] o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z związku z opieką nad babcią – H. W.. Do wniosku skarżąca dołączyła orzeczenia o niezdolności do samodzielnej egzystencji H. W. wydane przez KRUS z [...] lutego 2020 r.

W dniu [...] lutego 2021 r. pracownik socjalny przeprowadził wywiad środowiskowy potwierdzający sprawowanie opieki przez skarżącą nad niepełnosprawną babcią H. W.. W trakcie wywiadu ustalono, że H. W. zamieszkuje w domu jednorodzinnym murowanym i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z wnuczką i jej rodziną. Ma ona [...] lat, jest wdową i jest osobą schorowaną, przyjmującą na stałe leki z powodów problemów kardiologicznych i endokrynologicznych. Nie jest ona w stanie samodzielnie funkcjonować, ma duże problemy z poruszaniem się i przemieszcza się przy pomocy osoby drugiej oraz korzysta z pieluchomajtek. Nie jest w stanie samodzielnie przygotować posiłku. Całodobową opiekę nad H. W. sprawuje jej wnuczka - skarżąca, która pomaga babci w codziennym funkcjonowaniu, sporządza posiłki, pomaga przy codziennej higienie, umawia wizyty lekarskie oraz wykupuje leki. H. W.

w złożonym oświadczeniu z [...] lutego 2021 r. potwierdziła sprawowanie nad nią opieki przez wnuczkę. Pracownik socjalny stwierdził, że H. W. posiada odpowiednie warunki do snu i wypoczynku. Skarżąca oświadczyła - w złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej w dniu [...] lutego 2021 r. oświadczeniu - że opiekuje się swoją babcią, zawozi ją do lekarza, podaje oraz wykupuje leki, przygotowuje posiłki, pomaga w higienie osobistej, pierze ubrania i sprząta.

Po rozpatrzeniu ww. wniosku Wójt Gminy [...] decyzją z [...] lutego 2021 r.,

nr [...], odmówił przyznania K. S. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na H. W..

W uzasadnieniu wskazał, że z załączonego do wniosku orzeczenia o niezdolności do samodzielnej egzystencji H. W. wydanego przez KRUS w dniu [...] lutego 2020 r. wynika, iż jej niezdolność do samodzielnej egzystencji istnieje od [...] listopada 2019 r. Wskazał również, że jest ona wdową, jej rodzice nie żyją i nie ma innych osób oprócz skarżącej, które sprawują nad nią opiekę. Skarżąca nie podejmuje zatrudnienia z powodu stałej opieki nad babcią – H. W..

Dodał, że orzeczenie o niepełnosprawności H. W. nie potwierdza powstania niepełnosprawności w okresie do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała w wieku 88 lat.

Stwierdził, że przyznanie świadczenia nie ma charakteru uznaniowego, zaś skarżąca nie spełnia wymagań zawartych w art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020, poz. 111 ze zm.) - w związku z czym brak jest podstaw prawnych do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego.

Nie zgadzając się z decyzją Wójta Gminy [...] skarżąca wniosła odwołanie podnosząc, że jej babcia jest osobą posiadającą orzeczenie o niezdolności do samodzielnej egzystencji, ma niepełnosprawność w stopniu znacznym, co zostało potwierdzone przez pracowników socjalnych. Zdaniem skarżącej, niezasadne odrzucenie jej wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, jest naruszeniem Konstytucji RP oraz pominięciem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., K 38/13 - gdyż osób nie można dzielić na wiek, jeżeli chodzi o występowanie niepełnosprawności.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], działając na podstawie art. 136 k.p.a., na potrzeby prowadzonego postępowania odwoławczego - pismem z [...] kwietnia 2021 r. zleciło organowi I instancji przeprowadzenie dodatkowego postępowania wyjaśniającego mającego na celu uzupełnienie materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, poprzez ustalenie kręgu osób spokrewnionych w pierwszym stopniu z osobą wymagająca opieki, tj. zstępnych H. W., zobowiązanych w pierwszej kolejności do alimentacji na jej rzecz, a także ustalenia ich statusu zdrowotnego oraz statusu społeczno-zawodowego.

Dalej wskazało, iż z przesłanego przy piśmie z [...] kwietnia 2021 r. przez Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] materiału dowodowego wynika, że:

1) krąg osób spokrewnionych w pierwszym stopniu z H. W. składa się obecnie z dwóch osób, tj.: córki – I. K., ur. w 1958 r. zam. [...],[...] oraz córki – J. S., ur. w 1961r. zam. [...],[...], natomiast syn W. W. ur. w 1955 r. nie żyje;

2) z pisma Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...]

z [...] kwietnia 2021 r. wynika, że I. K. znajduje się w bardzo trudnej sytuacji zdrowotnej. Od 2019 r. leczy się onkologicznie z powodu nowotworu złośliwego jelita grubego i obecnie znajduje się w reemisji choroby, w styczniu 2021 r. przeszła zabieg amputacji piersi. Przyjmuje chemioterapię i pozostaje pod stałą kontrolą lekarza specjalisty, jest w wieku poprodukcyjnym i pobiera świadczenie emerytalne wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym wypłacane przez ZUS. Z powodu ciężkiej choroby oraz odległości I. K. nie jest w stanie zaopiekować się matką i na chwilę obecną sama wymaga stałego wsparcia i opieki osoby drugiej w procesie leczenia i codziennego funkcjonowania;

3) z ww. pisma wynika także, że J. S. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem J. S., źródłem dochodu rodziny jest praca zarobkowa męża, gdyż ona nie pracuje i jest na utrzymaniu małżonka. Przeszła operację dwóch stawów kolanowych oraz ramienia i porusza się za pomocą kul ortopedycznych. W trakcie wywiadu środowiskowego oświadczyła, iż ze względu na niskie dochody i trudną sytuację zdrowotną nie może sprawować opieki nad swoją matką.

Następnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] kwietnia 2021 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu I instancji - wskazując, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie.

Podniosło, że warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń określa ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) - dalej jako ustawa.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią m.in. regulacje zawarte w art. 17 tej ustawy - przywołało treść art. 17 ust. 1, 1a, 1b, 3, 3a, ust. 5 pkt 1 lit. b) i ust. 5 pkt 2 lit. a).

Następnie wskazało, że z akt sprawy wynika, iż z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad H. W., zaliczoną do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, zwróciła się jej wnuczka K. S., która nie podejmuje zatrudnienia z uwagi na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną babcią.

Na podstawie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...]

lutego 2021 r. pracownik socjalny stwierdził, że skarżąca sprawuje całodobową opiekę nad babcią, która jest wdową.

Organ I instancji - odmawiając wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego - podał przesłankę określoną w art. 17 ust. 1b ustawy.

W związku z powyższym Kolegium zwróciło uwagę na fakt, że wyrokiem z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Wyrok ten, jako zakresowy, nie wywołuje skutku określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego aktu normatywnego. Rodzi on jednak obowiązek prokonstytucyjnej wykładni tej regulacji, tak aby rezultat tej wykładni nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału Konstytucyjnego, nawet takiego, który nie wywołał bezpośredniego skutku w zakresie powszechnego obowiązywania analizowanej normy prawnej.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 20 kwietnia 2017 r., sygn. akt I OSK 2593/16, wyraził stanowisko, że rezultat tak przeprowadzonej przez Trybunał Konstytucyjny wykładni art. 17 ust. 1b pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest jednoznaczny. Uznał, iż w odniesieniu do grupy opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b pkt. 1 zachował walor zgodności z Konstytucją. Natomiast w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność wymagająca opieki powstała później, czyli po ukończeniu 18 roku życia, przedmiotowa przesłanka negatywna przysługiwania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego utraciła cechę konstytucyjności. W konsekwencji, przysługiwanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tej grupie osób należy rozpatrywać bez tej przesłanki negatywnej. W tym zakresie NSA orzekając w sprawie sygn. akt I OSK 2593/16 opowiedział się za poglądem już w orzecznictwie wyrażonym, według którego nie było dopuszczalne oparcie decyzji odmownej na tej części przepisu art. 17 ust. 1b pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (wyrok NSA z 2 sierpnia 2016 r, sygn. akt I OSK 923/16, wyrok NSA z 7 września 2016 r., sygn. akt I OSK 755/16).

W ocenie Kolegium należało zatem uwzględnić fakt, iż doszło do zmiany stanu prawnego wskutek wejścia w życie ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego, eliminującego z porządku prawnego niekonstytucyjny fragment tego przepisu - czego nie uwzględnił organ I instancji. Rozstrzyganie o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego powinno bowiem nastąpić z pominięciem tej części art. 17 ust. 1b ustawy, która utraciła moc obowiązującą.

Wobec tego stwierdziło, że skoro art. 17 ust. 1b ustawy utracił moc prawną w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, to data powstania niepełnosprawności H. W. nie mogła stanowić przeszkody do przyznania prawa do tego świadczenia jej wnuczce - jako osobie sprawującej nad nią opiekę, oczywiście po spełnieniu pozostałych przesłanek ustawowych.

W dalszej części uzasadnienia wskazało, że kluczową kwestią dla rozstrzygnięcia tej sprawy jest ocena, czy skarżąca mieści się w kręgu podmiotów wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, tj. czy jest ona osobą, na której względem niepełnosprawnej babci spoczywa obowiązek alimentacyjny w rozumieniu przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, dalej jako k.r.o., przywołało też treść art. 128, art. 129 § 1 i 2 i art. 132 k.r.o.

Dodało, że badając - czy osobie wymienionej w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, niespokrewnionej w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego - należy mieć na uwadze treść art. 17 ust. 1a ustawy.

Dalej Kolegium zauważyło, że z materiału dowodowego wynika, iż babcia skarżącej ma dwie córki, które niewątpliwie zobowiązane są do alimentacji przed skarżącą. Oznacza to, że zaistniałyby przesłanki do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, gdyby dzieci H. W. nie były w stanie zadośćuczynić obowiązkowi alimentacyjnemu. Przy czym nie chodzi tu tylko o brak możliwości sprawowania przez nie opieki nad niepełnosprawną matką w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy, ale także o brak możliwości dostarczania przez nie środków pieniężnych potrzebnych do zapewnienia odpowiedniej opieki przez inne osoby.

Niewątpliwie, nie można automatycznie wykluczać wnuczki z kręgu potencjalnych osób, którym mogłoby być przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Jednakże byłoby to możliwe tylko w razie zaistnienia szczególnej sytuacji - w której jej dzieci nie byłyby w stanie wypełniać swoich obowiązków alimentacyjnych. Takimi szczególnymi okolicznościami byłaby śmierć osoby zobowiązanej w pierwszej kolejności do alimentacji, posiadanie przez nią znacznego stopnia niepełnosprawności, czy też przebywanie za granicą, które uniemożliwia sprawowanie opieki nad osobą, która tego wymaga (vide: wyrok NSA z 21 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 829/16).

Natomiast okolicznością wykluczająca dzieci z wywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego wobec rodziców nie jest fakt zamieszkiwania dzieci poza miejscem zamieszkania rodzica, tak jak to ma miejsce w tej sprawie, ani też fakt znajdowania się w trudnej sytuacji zdrowotnej.

W niniejszej sprawie nie zaistniały okoliczności, które pozwoliłyby zaktualizować obowiązek alimentacyjny skarżącej względem jej babci przed obowiązkiem alimentacyjnym jej córek. To dzieci są w pierwszej kolejności zobowiązane do sprawowania opieki nad rodzicami i tylko zbieg nadzwyczajnych zdarzeń może spowodować przeniesienie obowiązku alimentacyjnego na kolejne zobowiązane osoby. Skoro zatem skarżąca nie jest osobą zobowiązaną w pierwszej kolejności do spełnienia obowiązku alimentacyjnego na rzecz swojej babci - to nie może ona skutecznie ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad nią.

Kolegium podkreśliło, że babcia skarżącej ma dwie córki, które nie legitymują się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności. Dlatego też z obowiązku alimentacyjnego wobec matki, która je wychowała, nie zwalnia fakt, iż mieszkają one w znacznej odległości od niej ani to, że ich sytuacja zdrowotna jest trudna.

Zaznaczyło, że szlachetne jest to, iż skarżąca jako wnuczka, czując moralny obowiązek przejęła na siebie opiekę nad babcią. Nie można jednak zgodzić się ze stwierdzeniem, że tym samym skarżąca zwolniła dzieci swojej babci z obowiązku opieki nad nią.

Z pewnością dzieci, które nie zajmują się swoją matką, w pierwszej kolejności oceniane są w sferze moralności tych osób, ale również sfera prawna nie jest w takim przypadku obojętna. Jeżeli skarżąca, a w zasadzie jej babcia uważają, że dzieci babci skarżącej nie wywiązują się z obowiązku alimentacji, a jest to niezbędne, to mogą podjąć odpowiednią drogę prawną. W tym zakresie organ przywołał wyrok WSA w Olsztynie

z 3 grudnia 2019 r., sygn. akt II SA/Ol 850/19 - prezentujące analogiczne stanowisko.

Reasumując organ odwoławczy stwierdził, że w sprawie nie doszło do naruszenia prawa materialnego, które miałoby wpływ na wynik sprawy, czy też do innego naruszenia przepisów postępowania mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a tylko takie uchybienia uprawniałyby do wyeliminowania z obrotu prawnego wadliwego aktu administracyjnego bądź też do ponownego rozstrzygnięcia sprawy i wydania decyzji merytoryczno-reformacyjnej. Zatem - uwzględniając stan faktyczny oraz prawny sprawy - uznał, że zaskarżona decyzja co do jej rozstrzygnięcia jest zasadna.

Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] K. S. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła rażące naruszenie art. 17 ust. 1b ustawy oraz art. 132 i art. 128 k.r.o. - wobec uznania, że to dzieci niepełnosprawnej kobiety w pierwszej kolejności są obciążone obowiązkiem alimentacyjnym, wyprzedzając tym samym obowiązek wnuczki w tym zakresie i pozbawiając ją prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy córki H. W. nie są w stanie zapewnić opieki swojej matce, gdyż same potrzebują opieki.

W związku z powyższym wniosła o:

1) uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji

z [...] lutego 2021 r., nr [...],

2) dopuszczenie dowodu z dokumentu - karty informacyjnej z [...] kwietnia 2021 r.

z [...] Centrum Onkologii na okoliczność stanu zdrowia I. K. i jej leczenia onkologicznego,

3) zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi skarżąca przedstawiła argumentację na poparcie zarzutów skargi.

W odpowiedzi na skargę Samorządowego Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko przedstawione

w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej jako: p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga jest niezasadna, gdyż zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] kwietnia 2021 r. utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminny [...] z [...] lutego 2021 r., odmawiającą przyznania K. S. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na babcię skarżącej – H. W..

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy

z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111

ze zm.), dalej jako ustawa.

Stosownie do treści art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia

9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl art. 17 ust. 1a ustawy osobom, o których mowa w ust. 1 pkt. 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt. 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem

o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zgodnie z art. 17 ust. 1b ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

W myśl art. 17 ust. 3 ustawy zgodnie z obwieszczeniem Ministra Rodziny

i Polityki Społecznej z dnia 12 listopada 2020 r. (M.P. z 2020 r., poz. 1031) wysokość świadczenia pielęgnacyjnego w roku 2021 wynosi 1971,00 zł. Kwota świadczenia pielęgnacyjnego podlega corocznej waloryzacji od dnia 1 stycznia (ust. 3a).

Natomiast art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) ustawy przewiduje, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.

Z kolei art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do kwestii, czy skarżąca mieści się w kręgu podmiotów wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy - innymi słowy, czy jest ona osobą na której względem niepełnosprawnej babci spoczywa obowiązek alimentacyjny w rozumieniu przepisów k.r.o.

Zgodnie z art. 128 k.r.o. obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych

w linii prostej oraz rodzeństwo. Z art. 129 § 1 k.r.o. wynika, że obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obowiązek ten obciąża bliższych stopniem przed dalszymi; krewnych w tym samym stopniu obowiązek alimentacyjny obciąża w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym (§ 2). Z kolei przepis art. 132 k.r.o. stanowi, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo, gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 24 lutego 2021 r., sygn. I OSK 2392/20, wskazał na odmienność pomiędzy obowiązkiem alimentacyjnym a sprawowaniem osobistej opieki. Przepis art. 132 k.r.o. dotyczy obowiązku alimentacyjnego, zaś art. 128 k.r.o. obowiązek ten definiuje jako obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania. Co do zasady obowiązek alimentacyjny ma zatem wymiar finansowy i materialny.

W niniejszej sprawie skarżąca nie legitymuje się orzeczeniem sądu powszechnego, zobowiązującym ją do świadczeń alimentacyjnych na rzecz babci - nie ma zatem podstaw, aby w postępowaniu administracyjnym przesądzać, że skonkretyzował się jej obowiązek alimentacyjny w rozumieniu k.r.o. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom podejmującym faktyczną i osobistą opiekę, wobec czego w tym przypadku ustawodawca uzależnił prawo do niego dla osób spokrewnionych w dalszym stopniu od tego, czy osoby spokrewnione w pierwszym stopniu legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Niepełnosprawność jest niewątpliwie okolicznością mogącą wyłączać możliwość sprawowania opieki nad inną osobą niepełnosprawną, co czyni tę przesłankę zbieżną z przesłanką z art. 132 k.r.o. dotyczącą sytuacji, gdy osoba zobowiązana nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi (dostarczania środków utrzymania).

W świetle art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy osobom innym niż spokrewnionym

w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w przypadku gdy spełnione są łącznie dodatkowe następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich,

są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem

o znacznym stopniu niepełnosprawności

W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, iż przy dokonywaniu wykładni przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a ustawy nie można ograniczać się jedynie do wykładni literalnej, której zastosowanie prowadziłoby do przyjęcia, że dalszym krewnym będzie przysługiwała prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, tylko w okolicznościach wymienionych w art. 17 ust. 1a ustawy. Konieczne w tym zakresie jest również posiłkowanie się wykładnią celowościową

i systemową omawianych przepisów, przemawiającą za uznaniem, że ograniczenia wynikające z regulacji art. 17 ust. 1a ustawy nie powinny mieć zastosowania w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów, od niego niezależnych, nie jest w stanie sprawować opieki nad potrzebującym, tj., gdy zachodzą okoliczności wymienione w art. 132 k.r.o., do którego odsyła art. 17 ust. 1 ustawy.

Odnosząc powyższe rozważania do rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że babcia skarżącej ma dwie córki, które bezsprzecznie zobowiązane są do alimentacji przed skarżącą zgodnie z art. 128 k.r.o. Oznacza to, że przesłanki do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego zostałyby spełnione tylko wtedy, gdyby dzieci babci skarżącej –H. W. nie byłyby w stanie zadośćuczynić obowiązkowi alimentacyjnemu. Nie chodzi tu o brak możliwości sprawowania przez nie (córki) opieki nad niepełnosprawną matką w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy, ale również o brak możliwości dostarczania przez nie środków pieniężnych potrzebnych do zapewnienia odpowiedniej opieki przez inne osoby. Niewątpliwie taką okolicznością uzasadniającą niemożność spełnienia obowiązku alimentacyjnego byłoby posiadanie przez córki H. W. orzeczeń o znacznym stopniu niepełnosprawności - jednakże w tym konkretnym przypadku taka sytuacja nie zachodzi.

Z akt sprawy wynika, że córka I. K. mieszka poza miejscowością, w której mieszka matka, znajduje się w trudnej sytuacji zdrowotnej i pobiera świadczenia emerytalne wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym - nie legitymuje się jednak orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podobnie druga córka J. S. - mieszka poza miejscem zamieszkania matki, również jest w trudnej sytuacji zdrowotnej, nie pracuje, jest na utrzymaniu męża i także nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W tych warunkach obie córki H. W. nie są zwolnione z obowiązku alimentacyjnego. Albowiem to dzieci są w pierwszej kolejności zobowiązane do sprawowania opieki nad rodzicami i tylko zbieg nadzwyczajnych zdarzeń może spowodować przeniesienie obowiązku alimentacyjnego na kolejne zobowiązane osoby.

Zatem - skoro skarżąca nie jest osobą zobowiązaną w pierwszej kolejności do spełnienia obowiązku alimentacyjnego na rzecz swojej babci - to w tej sytuacji nie mogła ona skutecznie ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad nią.

Analogiczne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 17 czerwca 2021 r. w sprawie sygn. akt I OSK 371/21 w którym stwierdził, że: "Regulując kryteria przyznawania świadczenia pieniężnego ze środków publicznych w trybie administracyjnym ustawodawca był uprawniony do takiego skonstruowania przesłanek, które zapewniają ich konkretność i ograniczają sferę uznaniowości organu, co sprzyja zachowaniu równości i transparentności w udzielaniu świadczeń ze środków publicznych. Stopień orzeczonej niepełnosprawności osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu, jako kryterium "przesunięcia" uprawnienia do świadczenia na osoby spokrewnione w stopniu dalszym, stanowi kryterium zobiektywizowane, a jednocześnie w sposób rzeczowy związane z możliwością sprawowania osobistej opieki nad osobą tego wymagającą (por. wyrok NSA z 24.02.2021 r. sygn. akt I OSK 2392/20).

Przeciwko przyjętemu rozwiązaniu nie przemawiają też względy celowościowe i aksjologiczne, w tym wzgląd na wartości i zasady konstytucyjne. limitowanie dostępu do świadczenia w oparciu o kryteria zobiektywizowane nie może zostać uznane za naruszenie zasady równości i sprawiedliwości społecznej. Zapewniają one dostęp do świadczenia wszystkim osobom będącym w takiej samej sytuacji faktycznej, kryteria te nie mają także charakteru dyskryminującego i nie są niemożliwe do spełnienia, udzielanie świadczenia nie jest oparte o uznanie organu.

Przepis art. 18 oraz art. 71 ust. 1 Konstytucji RP odnoszą się do obowiązków Państwa wobec rodziny, w tym obowiązku szczególnej pomocy rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej. Świadczenie pielęgnacyjne jest niewątpliwie instrumentem wspierania rodzin będących w takiej sytuacji ze względu na konieczność opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Obowiązek wsparcia rodziny jako wspólnoty nie oznacza jednak obowiązku wspierania każdego z jej członków w taki sam sposób. Dla charakteru uprawnień wynikających z art. 71 Konstytucji nie bez znaczenia jest, że zgodnie z art. 81 Konstytucji, praw określonych w tym przepisie można dochodzić w granicach określonych w ustawie. Również prawo podmiotowe rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych, o jakim mowa w art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji, może być dochodzone tylko w granicach określonych w ustawie. Regulacja ustawowa nie jest pod tym względem przeciwskuteczna wobec konstytucyjnych zadań Państwa wobec rodzin.

Zatem wykluczenie wnuka z kręgu osób upoważnionych do świadczenia - gdy członkowie rodziny spokrewnieni w pierwszym stopniu nie mogą wykonywać opieki z innych powodów, niż stwierdzona orzeczeniem niepełnosprawność w stopniu znacznym - nie narusza standardów Konstytucji.

Bowiem co do zasady wnuk nie został wykluczony - natomiast ustawowo wprowadzono kryteria warunkujące uzyskanie świadczenia, odnoszące się przy tym nie personalnie do osoby spokrewnionej w dalszej linii, lecz do stanu rodziny jako całości, co dodatkowo przemawia za tezą, że nie można w sposób oczywisty przypisać regulacji ustawowej naruszenia art. 71 ust. 1 Konstytucji. To właśnie sytuacja rodziny jako całości, związana z jej wielkością lub stanem zdrowia kolejnych jej członków, uzasadnia udzielanie pomocy.

Sąd nie podziela poglądu, że regulacja ustawy nie pozwala na realizację norm i wartości konstytucyjnych, a względy systemowe i celowościowe w sposób jednoznaczny prowadzą do wniosków odmiennych, niż argumenty wykładni językowej.

Uznaje, że także zastosowanie podejścia wykładni kompleksowej prowadzi do konkluzji, iż zastosowane dyrektywy systemowe i celowościowe potwierdzają rezultat wykładni językowej. Osobom, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagająca opieki, nie może być przyznane świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli są inne osoby spokrewnione w pierwszym stopniu, chyba, że osoby te legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności."

Mając powyższe na uwadze Sąd orzekający w niniejszej sprawie uznał, że nie narusza standardów Konstytucji RP wykluczenie wnuczki z kręgu osób upoważnionych do świadczenia, gdy członkowie rodziny spokrewnieni w pierwszym stopniu (córki) nie mogą wykonywać opieki z innych powodów, niż stwierdzona orzeczeniem niepełnosprawność w stopniu znacznym.

W tych warunkach zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 17 ust. 1b ustawy oraz art. 132 i 128 k.r.o. nie mogły odnieść oczekiwanego skutku.

W rozpoznawanej sprawie nie doszło do naruszenia prawa materialnego ani do naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Organ odwoławczy wnikliwie, wszechstronnie i rzetelnie rozpatrzył stan faktyczny sprawy oraz szczegółowo wyjaśnił motywy, jakimi kierował się przy jej rozstrzyganiu. Przekonująco uzasadnił swoją decyzję nie naruszając przy tym granic swobodnej oceny dowodów - zyskując całkowitą aprobatę Sądu.

Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak

w sentencji wyroku.