Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 682/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2023-01-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 15zzs4 ust. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 1842
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych - t.j.
article: art. 15zzzzzn2 ust. 1-3
journal: Dz.U. 2020 poz 2255
law: Ustawa z dnia 9 grudnia 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem  COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw
article: art. 8, art. 9, art. 10 par. 1, art. 58 par. 1, art. 59 par. 1, art. 79a par. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 153, art. 170
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Dnia 4 stycznia 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Wyporska-Frankiewicz (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Kowalska, Sędzia NSA Janusz Nowacki, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 stycznia 2023 roku sprawy ze skargi A. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 lipca 2022 r. nr 210000/18/2022/RKS-1 w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za maj 2020 roku uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Decyzją z 28 lipca 2022 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił A.S. prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz Fundusz Solidarnościowy za miesiąc maj 2020 r. w łącznej kwocie 1453,20 zł.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny.

W dniu 14 kwietnia 2020 r. A.S. złożył wniosek RDZ o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za marzec - maj 2020 r. Wnioskodawca został zwolniony z opłacania należności z tytułu składek za marzec 2020 r. w kwocie 1453,20 zł oraz za kwiecień 2020 r. w kwocie 1453,20 zł, o czym poinformowano go pismem z 11 czerwca 2020 r.

Decyzją z 16 lipca 2020 r., doręczoną stronie 17 lipca 2020 r., umorzono postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku A.S. z 14 kwietnia 2020 r. o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek za maj 2020 r.

W dniu 24 lipca 2020 r. skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Pismem z 30 lipca 2020 r. poinformowano go, że w trakcie postępowania ma prawo do czynnego w nim udziału, a korespondencją z dnia 22 września 2020 r. został poinformowany o zakończeniu postępowania i prawie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów.

Decyzją z 9 października 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z 16 lipca 2020 r. umarzającą postępowanie w sprawie zwolnienia A.S. z opłacania należności z tytułu składek należnych za maj 2020 r.

9 listopada 2020 r. skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Wyrokiem z 5 stycznia 2022 r. sygn. akt III SA/Łd 927/21, sąd uchylił zaskarżoną decyzję II instancji wskazując, że decyzja ZUS z 16 lipca 2020 r. umarzająca postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek za maj 2020 r., nie zawiera cech decyzji administracyjnej. Orzeczenie, od którego skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie posiada bowiem podpisu z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do wydania decyzji, a tym samym nie posiada podstawowego elementu pozwalającego na zakwalifikowanie jej jako decyzji administracyjnej. Brak podpisu pod decyzją administracyjną powoduje, że stanowi ona jedynie projekt decyzji, który nie wchodzi jeszcze do obrotu prawnego i to mimo doręczenia go stronie jak w niniejszej sprawie. Sąd wskazał nadto, że jeżeli organ administracji publicznej nie podpisał decyzji, to na podstawie art. 134 k.p.a. organ odwoławczy jest uprawniony do wydania postanowienia o stwierdzeniu niedopuszczalności odwołania z tego powodu, iż decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 16 lipca 2020 r. nie zawiera cech decyzji administracyjnej

Wykonując wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi organ podjął czynności służące załatwieniu sprawy. Pismem z 6 maja 2022 r. poinformowano skarżącego o ponownym przeprowadzeniu postępowania w sprawie zwolnienia z obowiązku opłacania składek należnych za maj 2020 r. oraz o treści art. 10 § 1 i art. 73 kpa.

Następnie organ pismem z 26 maja 2022 r. poinformował skarżącego o uchybieniu terminu do złożenia deklaracji rozliczeniowej za maj 2020 r. oraz o możliwości złożenia wniosku o jego przywrócenie terminu wraz z uzasadnieniem przyczyny niedochowania terminu, podaniem terminu jej ustania oraz przedstawieniem dowodów (art. 15zzzzzn2 ustawy Covid-19).

W odpowiedzi na powyższe 23 czerwca 2022 r. wpłynął do organu wniosek o przywrócenie terminu do złożenia deklaracji rozliczeniowej za maj 2020 r. wraz z wyjaśnieniem przyczyn niezłożenia tej deklaracji w terminie. Skarżący podniósł, iż termin, w którym należało złożyć dokumenty był dla niego "gorącym okresem" i nieświadomie umknął mu obowiązek złożenia dokumentacji. Brakującą deklarację złożył, gdy tylko zauważył jej brak w dokumentach na platformie ZUS PUE, w momencie składania deklaracji na następny miesiąc.

Pismem z 29 czerwca 2022 r. poinformowano skarżącego, że w trakcie postępowania ma on prawo do czynnego w nim udziału oraz przed wydaniem decyzji ma prawo się wypowiedzieć co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań – na skorzystanie z tego prawa organ wyznaczył skarżącemu 7 dniowy termin, liczony od dnia doręczenia mu tegoż zawiadomienia.

Przywołaną na wstępie decyzją z 28 lipca 2022 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił A.S. prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za maj 2020 r. W uzasadnieniu wskazano, że organ nie znalazł podstaw do pozytywnego rozpatrzenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia deklaracji z uwagi na brak przesłanek uzasadniających, że uchybienie terminu złożenia deklaracji rozliczeniowych nastąpiło bez winy płatnika. W ocenie organu o braku winy w niedopełnieniu w terminie określonej czynności można mówić tylko w przypadku uprawdopodobnienia przez stronę, że jej dokonanie było niemożliwe z powodu nagłej przeszkody, której strona nie mogła przezwyciężyć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przeszkoda ta powinna być niezależna od strony i istnieć przez cały czas, aż do złożenia deklaracji rozliczeniowych. Organ zaznaczył, iż we wniosku o przywrócenie terminu do złożenia deklaracji, który skarżący złożył 23 czerwca 2022 r. nie wskazano okoliczności, których wystąpienie było niezależne od woli strony i uniemożliwiło jej dopełnienie czynności w terminie (np. nagła choroba, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą, siła wyższa). W konkluzji organ wskazał, iż w związku z niezłożeniem deklaracji rozliczeniowych za miesiąc maj 2020 r. w terminie do dnia 30 czerwca 2020 r., pomimo braku prawa do zwolnienia z ich złożenia, należało odmówić stronie zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz Fundusz Solidarnościowy za miesiąc maj 2020 r. w łącznej kwocie 1453,20 zł.

W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżący zarzucił, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Łodzi nie dotrzymał terminu odpowiedzi na jego wniosek. W konsekwencji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył co następuje:

Skarga jest zasadna.

Na wstępie zaznaczenia wymaga, że sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs⁴ ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.), zgodnie z którym przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W niniejszej sprawie, z uwagi na zagrożenie epidemiczne, zarządzeniem z dnia 2 listopada 2022 r. wyznaczono termin rozprawy zdalnej zawiadamiając o tym strony. Następnie, w związku z informacją strony skarżącej o braku możliwości technicznych uczestniczenia w rozprawie zdalnej, Przewodniczący Wydziału zarządzeniem z dnia 17 listopada 2022 r. skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 cyt. ustawy). Stosownie zaś do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.) – dalej: p.p.s.a. - sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit.c); 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. W razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Przeprowadzona przez sąd w niniejszej sprawie kontrola według powyższych kryteriów wykazała, że zaskarżona decyzja, została podjęta z naruszeniem przepisów prawa procesowego w stopniu obligującym sąd do wyeliminowania jej z obrotu prawnego.

Na wstępie wskazać trzeba, że wydając zaskarżoną decyzję organ działał w warunkach związania prawomocnym wyrokiem tutejszego sądu z 5 stycznia 2022 r. sygn. akt III SA/Łd 927/21. Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w tej sprawie sądy oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia. Ocena prawna, o której stanowi analizowany przepis, może dotyczyć zarówno samej wykładni prawa materialnego i procesowego, jak i braku wyjaśnienia w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym istotnych okoliczności stanu faktycznego. Zarówno organ administracji, jak i sąd, rozpatrując sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku. W orzecznictwie podkreśla się, iż działania naruszające tę zasadę muszą być konsekwentnie eliminowane przez uchylanie wadliwych z tego powodu rozstrzygnięć administracyjnych, już chociażby z uwagi na związanie wcześniej przedstawioną oceną prawną także i samego sądu administracyjnego (por. wyroki NSA: z dnia 21 października 1999 r., sygn. akt IV SA 1681/97, LEX nr 47848 i z dnia 1 września 2010 r., sygn. akt I OSK 920/10, LEX 745376). Zgodnie z poglądem Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok z dnia 21 marca 2014 r., sygn. akt I GSK 534/12, LEX nr 1487724) przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie może pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże go w sprawie. Nadto stosownie do art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy.

Analiza akt sprawy wskazuje, iż – zgodnie do zaleceń i wskazań wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi o sygn. III SA/Łd 927/21 – organ administracji w dniu 31 marca 2022 r. stwierdził niedopuszczalność odwołania od decyzji z 16 lipca 2020 r. o umorzeniu postępowania w sprawie wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacenia składki za maj 2020 r.

Następnie w toku postępowania organa poinformował skarżącego, pismem z 26 maja 2022 r., o uchybieniu terminu do złożenia deklaracji rozliczeniowej za maj 2020 r. oraz o możliwości złożenia wniosku o przywrócenie tego terminu z uzasadnieniem przyczyny jego niedochowania terminu, podaniem terminu ustania przyczyny uchybienia terminu oraz przedstawienia dowodów – powołując się na art.15zzzzzn2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 2255). Przypomnieć należy, iż zgodnie z treścią tego przepisu w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów: 1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej, 2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, 3) przedawnienia, 4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie, 5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, 6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju

- organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu (ust. 1).

Dalej ustawodawca wskazał, iż w zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu (ust. 2). Przy czym w przypadku, o którym mowa w art. 58 § 2 kpa, prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w terminie 30 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu (ust. 3).

Jak wynika z akt sprawy skarżący zastosował się do wskazanego powyżej pisma organu z 26 maja 2022 r. składając stosowny wniosek o przywrócenie terminu do złożenia deklaracji rozliczeniowej za maj 2020 r. Niemniej jednak, jak wynika z akt sprawy, wniosek ów nie został załatwiony przez organ administracji. W aktach sprawy brak bowiem stosownego rozstrzygnięcia w tym zakresie. Przy czym w myśl art. 58 § 1 k.p.a. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. A zgodnie z art. 59 § 1 k.p.a. o przywróceniu terminu postanawia właściwy w sprawie organ administracji publicznej. Od postanowienia o odmowie przywrócenia terminu służy zażalenie. Odnotować przy tym należy, iż w przesłanej do sądu odpowiedzi na skargę organ wskazał, że postanowieniem z dnia 26 maja 2022 r. odmówiono skarżącemu prawa do przywrócenia terminu do złożenia deklaracji rozliczeniowej za miesiąc maj 2020 r., gdy tymczasem z akt administracyjnych wynika, że wniosek o przywrócenie terminu strona skarżąca złożyła w dniu 23 czerwca 2022 r. (na skutek pisma organu datowanego na 26 maja 2022 r.). Nadto w przesłanych do sądu aktach sprawy brak rozstrzygnięcia w zakresie tegoż wniosku o przywrócenie terminu do złożenia deklaracji rozliczeniowej za maj 2020 r. – nie zawierają one bowiem postanowienia, na które powołuje się organ administracji w odpowiedzi na skargę. Nie mówiąc już o tym, iż nie jest możliwym aby data postanowienia w sprawie odmowy przywrócenia terminu (jak wskazano w odpowiedzi na skargę 26 maja 2022r.) wyprzedzała datę złożenia wniosku o przywrócenie terminu (pismo skarżącego z 23 czerwca 2022 r.). W świetle powyższego nie może być więc wątpliwości co do tego, że organ nie załatwił wniosku strony skarżącej z dnia 23 czerwca 2022 r. o przywrócenie terminu – w aktach sprawy brak bowiem stosownego aktu administracyjnego. W pierwszej kolejności należy więc ów wniosek strony skarżącej – o przywrócenie terminu - załatwić.

Uwadze sądu nie może również ujść fakt, iż powodem, dla którego ZUS odmówił skarżącemu zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za maj 2020 r. było niezłożenie w terminie do 30 czerwca 2020 r. wymaganej dokumentacji rozliczeniowej, tj. deklaracji rozliczeniowej ZUS DRA za miesiąc maj 2020 r. Bezspornie skarżący w zakreślonym terminie nie wywiązał się z ciążącego na nim obowiązku, jednakże z akt nie wynika, by ZUS z uwagi na niezłożenie ww. deklaracji, wezwał skarżącego przed upływem terminu określonego w art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19 (tj. przed dniem 30 czerwca 2020 r.) do złożenia miesięcznej deklaracji rozliczeniowej za maj 2020 r.

W tym miejscu wyjaśnić należy, że do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją, z mocy art. 180 k.p.a oraz art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych – dalej: u.s.u.s. - mają zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego stanowiące m.in., że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 § 1 k.p.a.). W myśl zasady informowania wyrażonej w art. 9 k.p.a. organy administracji obowiązane są do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. A nadto, powinny one czuwać nad tym, aby strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają jej niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Jednocześnie organy administracji zobowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (art. 10 § 1 k.p.a.).

W świetle powyższego, jak wynika z akt sprawy, w niniejszej sprawie skarżący dopiero wraz z doręczeniem mu projektu decyzji z 16 lipca 2020 r., a więc już po upływie ustawowego terminu na złożenie wniosku z wypełnionymi dokumentami rozliczeniowymi, tj. po 30 czerwca 2020 r., otrzymał od organu informację o nieprzesłaniu wymaganej dokumentacji rozliczeniowej i w konsekwencji o przyczynach uznania przez organ administracji, dlaczego nie został zwolniony z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za miesiąc maj 2020 r. Zatem informację w tym zakresie ujawniono stronie już po upływie ustawowego terminu na złożenie wniosku wraz wymaganą dokumentacją rozliczeniową. W sytuacji, w jakiej znalazł się skarżący, tj.:

- złożenia wniosku o przedmiotowe zwolnienie (wniosek RDZ) w dniu 14 kwietnia 2020 r. (a więc przeszło dwa miesiące przed upływem ustawowego terminu),

- niezłożenia do dnia 30 czerwca 2020 r. deklaracji rozliczeniowej za maj 2020 r. (ZUS DRA),

- braku informacji od organu o wymogu uzupełnienia wniosku z dnia 14 kwietnia 2020 r. – w terminie do 30 czerwca 2020 r. - o deklarację rozliczeniową za maj 2020 r.,

mógł on pozostawać w uzasadnionym przekonaniu, że dopełnił wszystkich formalności aby skorzystać ze zwolnienia, o które się ubiegał.

Zważywszy na okoliczność, że wniosek skarżącego o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za maj 2020 r. wpłynął do ZUS w dniu 14 kwietnia 2020 r., organ powinien był poinformować skarżącego zarówno o wynikającym z przepisów prawa obowiązku złożenia deklaracji ZUS DRA za maj 2020 r. w terminie do dnia 30 czerwca 2020 r., jak również o konsekwencjach niewywiązania się z tego obowiązku w terminie, tj. o ciążącym na skarżącym obowiązku złożenia deklaracji rozliczeniowej za maj 2020 r. w terminie do dnia 30 czerwca 2020 r. Jak jednak wynika z akt sprawy takich działań wobec strony skarżącej ZUS nie podjął.

Nie może przy tym ujść uwadze fakt, iż w następstwie złożenia przez skarżącego w dniu 14 kwietnia 2020 r. wniosku, doszło do wszczęcia postępowania administracyjnego, w którym kierując się zasadą informowania (art. 9 k.p.a.), organ powinien był czuwać nad tym, aby na skutek nieznajomości prawa strona nie poniosła szkody. W tym celu, jak tego wymaga art. 9 k.p.a., organ powinien był – w rozsądnym terminie - udzielić skarżącemu niezbędnych wyjaśnień i wskazówek, a konkretnie wskazać, jakich dokumentów - zdaniem organu - brakuje, aby wniosek mógł zostać pozytywnie rozpatrzony. Organ nie wyjaśnił stronie przed dniem 30 czerwca 2020 r., że warunkiem pozytywnego załatwienia wniosku jest złożenie brakującej deklaracji rozliczeniowej. Co więcej w myśl art. 79a § 1 k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się. Celem powołanego przepisu jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. Chodzi przy tym o to, aby strona nie została zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy oraz zmuszona do zaskarżenia decyzji i przedstawiania tych dodatkowych dowodów dopiero na etapie postępowania odwoławczego (por. np. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 23 maja 2019r., sygn. akt II SA/Sz 239/19, LEX nr 2686891).

Z akt sprawy nie wynika, aby przed wydaniem decyzji odmownej z dnia 28 lipca 2022 r. organ umożliwił stronie wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań w sposób umożliwiający spełnienie formalnych wymagań – w aktach sprawy znajduje się zawiadomienie z dnia 29 czerwca 2022 r., w treści którego organ wskazuje na treść art. 10 § 1 kpa oraz wyznacza stronie skarżącej 7 dniowy termin (liczony od dania doręczenia tegoż zawiadomienia) na wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Niemniej jednak zawiadomienie to nie umożliwiło stronie skarżącej spełnienia wymogów formalnych, gdyż: po pierwsze, o takowych nie została ona poinformowana, a po drugie zawiadomienie to zostało doń skierowane już po dniu 30 czerwca 2020 r. Zatem nie może być wątpliwości co do tego, że organ nie wyjaśnił stronie przed dniem 30 czerwca 2020 r. przesłanek, które nie zostały przez nią spełnione lub wykazane, co może skutkować – i w tym przypadku skutkowało - wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem skarżącej. Jest to o tyle istotne, że gdyby organ zrealizował ciążący nań obowiązek przed dniem 30 czerwca 2020 r. (tym bardziej, że postępowanie w sprawie zostało wszczęte w dniu 14 kwietnia 2020 r.), to wówczas skarżący miałby szansę przed upływem tegoż ustawowego terminu wyjaśnić zaistniałą sytuację i przedłożyć stosowaną deklarację rozliczeniową za maj 2020 r. Tym bardziej, że pozostawał on w przekonaniu, że wszelkich formalności dochował. Sąd nie ma wątpliwości co do tego, że organ mimo, iż powinien był o to zadbać to jednak nie uczynił zadość swoim obowiązkom w tym zakresie.

Konkludując Sąd stwierdza, że rozpoznając niniejszą sprawę organ nie może przerzucać na stronę ciężaru własnych uchybień, a co za tym idzie powinien uczynić zadość zasadom ogólnym postępowania administracyjnego. Sąd w pełni podziela bowiem stanowisko prezentowane w judykaturze (por. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 21 grudnia 2022 r., sygn. akt II SA/Go 635/22, dostępne https://cbois.nsa.gov.pl), iż w sytuacji złożenia przez skarżącego, zgodnie z otrzymaną od organu informacją, wniosku o przywrócenie terminu do złożenia dokumentacji rozliczeniowej za maj 2020 r., oceny warunków i przesłanek przywrócenia terminu, należało dokonać nie przez pryzmat standardowego miernika staranności wnioskującego o przywrócenie terminu, o którym mowa w art. 58 § 1 k.p.a., ale z uwzględnieniem tego, że to z winy organu, który przed wydaniem pierwszej decyzji w sprawie - naruszył przepisy art. 8, art. 9, art. 10 § 1 i art. 79a § 1 k.p.a., nie została udzielona stronie należna jej ochrona, wobec czego doszło do odebrania skarżącemu "szansy" złożenia deklaracji rozliczeniowej w terminie.

Z uwagi na powyższe sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, orzekł jak w sentencji wyroku.

Ponownie rozpatrując sprawę organ administracji zastosuje się do rozważań zawartych w niniejszym uzasadnieniu.

is