Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 301/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2018-07-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6349 Inne o symbolu podstawowym 634
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77 par. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mariola Jaroszewska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Dorota Jadwiszczok Asesor WSA Magdalena Dobek-Rak Protokolant Asystent sędziego Krzysztof Pobojewski po rozpoznaniu w dniu 25 lipca 2018 r. w Gdańsku na rozprawie sprawy ze skargi A. B. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 9 marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

A. B. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 9 marca 2018 r., nr [..], którą odmówiono A. B. potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

Z akt sprawy wynika, że zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

We wniosku o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych A. B. wskazała, że w latach 1980 - 1989 w lokalu komunalnym w G. prowadziła archiwum gromadząc dokumenty, fotografie z historii Polski z tego okresu. Przechowywała je do czasu gdy Rzeczpospolita Polska odzyskała suwerenność a następnie przekazała na rzecz Fundacji Centrum Solidarności. Jak podała wnioskodawczyni była ofiarą systemu totalitarnego - jej telefon zarówno w domu jak i w pracy był na podsłuchu, zagrożono jej osadzeniem w więzieniu, aranżując wypadek na budowie, w czasie gdy jako inżynier odpowiadała z tytułu uprawnień za wypadek ze skutkiem śmiertelnym. Zdarzenie to miało wpływ na utratę zdrowia oraz złamanie kariery zawodowej – po powrocie ze zwolnienia lekarskiego została zwolniona z pracy i nigdy nie wróciła do zawodu. Do wniosku załączono legitymację Polskiego Związku Emerytów, Rencistów i Inwalidów. W późniejszej korespondencji Strona przesłała pismo Fundacji Centrum Solidarności z 22 kwietnia 2006r. dotyczące podziękowania za przekazanie na rzecz fundacji cennych archiwaliów wraz ze spisem przekazanych dokumentów. Ponadto wnioskodawczyni przedłożyła decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z dnia 30 listopada 2017 r., w której stwierdzono, że A. B. nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa oraz, że w archiwach Instytutu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez Starostę lub przy jej udziale w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

W toku postępowania Szef Urzędu zwrócił się do IPN o przesłanie informacji na temat strony. W odpowiedzi Instytut wskazał, że odnalezione jedynie akta paszportowe o sygn. [.] jednak informacje zawarte w powyższych dokumentach nie wypełniają przesłanek, o których mowa w art. 2 lub 3 ustawy o działaczach opozycji.

Rozpoznając przedmiotowy wniosek w świetle zebranego materiału dowodowego Szef Urzędu doszedł do przekonania, że nie zostały spełnione przez wnioskodawczynię przesłanki uprawniające do uznania ją działacza opozycji antykomunistycznej. Z zebranego materiału dowodowego nie wynika, aby wnioskodawczyni prowadziła w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r. nielegalną działalność w rozumieniu ustawy o działaczach opozycji. Fakt przekazania posiadanych archiwaliów na rzecz Fundacji Centrum Solidarności nie świadczy zdaniem organu o prowadzeniu przez okres co najmniej 12 miesięcy działalności zagrożonej odpowiedzialnością karną. W związku z tym, że w zasobach Instytutu Pamięci Narodowej nie zachowały się żadne dokumenty, z których wynikałaby okoliczność prowadzenia przez stronę działalności antykomunistycznej, organ ustalił stan faktyczny wyłącznie w oparciu o zeznania wnioskodawczyni, a te nie dały podstaw do potwierdzenia żądanego statusu.

W ocenie organu w sprawie brak jest również podstaw do uznania, że wnioskodawczyni podlegała represjom, o których mowa w art. 3 ustawy. W tym zakresie wyjaśnił, że potwierdzenie tego statusu może nastąpić wyłącznie po udowodnieniu faktu rozwiązania umowy o pracę ze względu na aktywne uczestnictwo wnioskodawczyni w wystąpieniu wolnościowym (np. strajku, proteście robotniczym, demonstracji). Ani materiał dowodowy nie wskazuje by wnioskodawczyni spełniała wyżej wymienioną przesłankę ustawową, jak również sama wnioskodawczyni nie podnosi takiej okoliczności. Do potwierdzenia statusu osoby represjonowanej nie wystarczy także sam fakt podlegania inwigilacji, ale zgodnie z lit. b pkt 3 art. 3 ustawy osoba represjonowana powinna była podlegać inwigilacji ze strony organów bezpieczeństwa państwa i jednocześnie powinno być wobec niej podjęte bezprawne działanie, polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia. Okoliczności takiej wnioskodawczyni jednak nie udowodniła.

W konsekwencji, wobec braku wykazania udziału w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i będących tego skutkiem inwigilowania przez organy bezpieczeństwa państwa oraz podjęcia wobec strony bezprawnego działania polegającego na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia oraz rozwiązania umowy o pracę, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 9 marca 2018 r. odmówił potwierdzenia A. B. statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skarżąca wskazała, że brała udział w zgromadzeniach, o których mowa w art. 3 pkt 3 ustawy o działaczach opozycji, co potwierdzają fotografie przekazane do Fundacji Centrum Solidarności. W jej ocenie spełnia również przesłanki, o których mowa w art. 3 pkt 3 lit. a i b ustawy, bowiem prowadzona inwigilacja doprowadziła do wystawienia przez lekarza psychiatrę zwolnień lekarskich po aresztowaniu i osadzeniu w areszcie jej męża. W związku z tą inwigilacją zwolnienia lekarskie cyklicznie się powtarzały,

a w konsekwencji skarżąca przeszła na rentę inwalidzką II grupy.

W jej ocenie spełniona jest także przesłanka z art. 4 ustawy, o czym świadczy wydana przez Prezesa IPN decyzja z dnia 30 listopada 2017 r. Zdaniem strony decyzja ta jest decyzją wydawaną na podstawie art. 5 ust. 7 ustawy, w której organ potwierdza spełnienie warunków do przyznania zainteresowany statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej. Ponadto skarżąca zwróciła uwagę, że w stosunku do jej męża został zastosowany art. 6 ustawy o działaczach opozycyjnych. Na podstawie tożsamej w treści decyzji Prezesa IPN, decyzją Szefa Urzędu z dnia 15 września 2017 r. potwierdzono bowiem, że był on działaczem opozycji antykomunistycznej oraz osobą represjonowaną z powodów politycznych i wydano legitymację działacza oraz odznakę honorową.

Skarżąca zarzuciła także, że jej wniosek został rozpoznany w sposób wybiórczy, gdyż Szef Urzędu nie zwrócił się w trybie art. 5 ust. 6 ustawy o działaczach opozycyjnych do wojewódzkiej rady konsultacyjnej do spraw działaczy opozycji antykomunistycznej oraz osób represjonowanych z powodów politycznych o zaopiniowanie wniosku o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

Końcowo, odnosząc się do kwestii odnalezionych w archiwach IPN akt paszportowych wskazała, że podróżowała na nim osoba jej nieznana. Oświadczyła, że nigdy nie przekraczała punktu granicznego Z., zaś w latach 1980-1983 punkty graniczne przekraczała w G. bądź w W. Ponadto ani ona z córką, ani jej mąż nie skorzystali z wykupionej wycieczki na dzień 8 siepania 1984 r.

W odpowiedzi na skargę Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko w sprawie.

W pismach z dnia 7 maja i 10 lipca 2018 r. skarżąca przedłożyła szereg dokumentacji potwierdzającej, jej zdaniem, fakt podlegania wraz z mężem inwigilacji oraz, że przed aresztowaniem męża nigdy nie leczyła się psychiatrycznie i nie przebywała w szpitalu psychiatrycznym. Skarżąca przedłożyła m.in. dokumentację paszportową oraz orzeczenia wydane w sprawie bezprawnego rozporządzania paszportem skarżącej przez funkcjonariuszy państwa komunistycznego, z której wynika, że nie można wykluczać popełnienia na szkodę małżonków B. przestępstwa i jednocześnie nie sposób tego kategorycznie ustalić; kopię legitymacji ubezpieczeniowej; kopie orzeczeń Obwodowej Komisji Lekarskiej ds. Inwalidztwa i Zatrudnienia; orzeczenia dotyczące postępowania w sprawie przepadku dowodów rzeczowych zabezpieczonych podczas przeszukania mieszkania małżonków B. w 1984 r., m.in. aparatu fotograficznego.

Na rozprawie pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, stawiając zarzut naruszenia przez organ przepisów postępowania - art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. w sposób, który miał istotny wpływ na wynik sprawy poprzez nieuwzględnienie okoliczności, że skarżąca prowadziła działalność opozycyjną wspólnie z mężem i była represjonowana wraz z nim, z wyjątkiem okoliczności, że nie była tymczasowo aresztowana, jak również organ zignorował zakres dokumentacji fotograficznej przekazanej na rzecz Fundacji Solidarności w ogóle nie zapoznając się z przedmiotową dokumentacją. Z tych przyczyn szereg dokumentów został dopiero dołączony do skargi.

Rozpoznając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi - ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi - przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego obowiązującego na dzień wydania zaskarżonego aktu i zasadniczo na podstawie ustalonego przez organy stanu faktycznego. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną podstawą prawną, z wyjątkiem skarg na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego wydaną w indywidualnej sprawie, opinię zabezpieczającą i odmowę wydania opinii zabezpieczającej (art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. z 2018 r., poz. 1302.; dalej zwanej p.p.s.a.).

Na podstawie art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.

Przeprowadzona przez sąd wojewódzki w ramach tak nakreślonej kognicji kontrola postępowania administracyjnego, zakończonego wydaniem zaskarżonej decyzji Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 9 marca 2018 r. wykazała, że było ono dotknięte naruszeniem przepisów proceduralnych, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w związku z czym decyzja ta stosownie do dyspozycji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. winna zostać uchylona.

Materialnoprawną podstawą kontrolowanego rozstrzygnięcia były przepisy ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2018 r., poz. 690), zwanej dalej ustawą. Akt ten wprowadza dwie kategorie podmiotów, którym na gruncie tej ustawy przyznano różnorakie uprawnienia.

Pierwszą kategorię, "działaczy opozycji antykomunistycznej" ustawodawca uregulował w art. 2 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Przy czym, w myśl art. 2 ust. 2 ustawy, do okresu 12 miesięcy, o którym mowa w ust. 1, nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r.

Ponadto ustawa w art. 3 wprowadza definicję "osoby represjonowanej z powodów politycznych" statuując, że jest nią osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r.:

1) przebywała w:

a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce,

b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. poz. 154, z 1982 r. poz. 18, z 1989 r. poz. 178 oraz z 2011 r. poz. 342) za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;

2) przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;

3) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym:

a) na skutek działania, w tym niejawnego, wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz.U. z 2016 r. poz. 1575 oraz z 2018 r. poz. 5 i 369), zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa", poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni,

b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia,

c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu,

d) została z nią rozwiązana umowa o pracę,

e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły,

f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok;

4) była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.

Należy podkreślić, że status "działacza opozycji antykomunistycznej" lub "osoby represjonowanej z powodów politycznych" może zostać potwierdzony przez właściwy organ wyłącznie osobom spełniającym warunki określone wprost przez ustawodawcę odpowiednio w art. 2 oraz art. 3 ustawy.

W niniejszej sprawie, co jest niesporne, skarżąca uzyskała decyzję Prezesa IPN z dnia 30 listopada 2017 r., w której organ ten stwierdził, że A. B. nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, a w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Tym samym stwierdzić trzeba, że wobec skarżącej nie zachodzą przesłanki negatywne, co do przyznania wnioskowanego statusu. Ponadto organ prowadzący postępowanie uzyskał w trybie art. 5 ust. 5 ustawy informację, że w wyniku kwerendy przeprowadzonej w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej w związku z realizacją wniosku o wydanie decyzji administracyjnej w sprawie spełniania warunków, o których mowa w art. 4 ustawy, nie odnaleziono dokumentów potwierdzających działalność skarżącej w rozumieniu art. 2 i art. 3 ustawy, a jedynie akta paszportowe, które nie pozwalają na uznanie za spełnionych ww. przesłanek. To właśnie ta informacja w głównej mierze stała się podstawą wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Odnosząc się do powyższego wskazać należy jednak, że unormowanie zawarte w powyższych przepisach nie oznacza, iż dowody i informacje uzyskane w zaświadczeniach IPN są jedynymi środkami dowodowymi, z jakich organ w tego typu postępowaniach może korzystać. Żaden przepis powołanej ustawy nie ogranicza bowiem w ten sposób postępowania dowodowego, nie zwalnia też organu od przeprowadzenia wyczerpującego postępowania wyjaśniającego z zastosowaniem ogólnych zasad ujętych przykładowo w art. 7, art. 77 czy art. 80 k.p.a. Ocena materiału dowodowego dokonana przez organ musi być wyczerpująca i winna odnosić się do wszystkich istotnych okoliczności podnoszonych przez stronę postępowania. Organ winien wskazać, którym dowodom przyznaje moc dowodową, a którym odmawia wiarygodności i z jakich przyczyn. Artykuł 77 k.p.a. nakłada na organ administracji obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Oznacza to, że organ administracyjny prowadzący postępowanie jest obowiązany z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy i podjąć wszelkie kroki niezbędne dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania zgodnej z prawem decyzji. Zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonującej treści (art. 7 k.p.a.).

Z akt niniejszej sprawy nie wynika, aby postępowanie dowodowe było przeprowadzone w sposób wyczerpujący. Skarżąca w jego toku wskazywała zarówno, że prowadziła działalność opozycyjną, jak też była represjonowana politycznie, wskazując w tym zakresie liczne sytuacje z jej życia oraz dokumentację jej zdaniem potwierdzającą jej działalność. Niewątpliwe jest przy tym, że z dniem 31 lipca 1989 r. ustał stosunek pracy między A. B., a A. Jak wynika ze świadectwa pracy stosunek ten ustał z uwagi na upływ okresu zasiłku chorobowego, jednakże skarżąca podnosi, że przyczyną długotrwałych zwolnień lekarskich – wystawionych przez lekarza psychiatrę - były problemy zdrowotne związane z prowadzoną wobec niej inwigilacją oraz osadzeniem męża w areszcie.

Dokonując analizy wystąpienia przesłanek warunkujących przyznanie skarżącej statusu osoby represjonowanej w świetle normy art. 3 pkt 3 ustawy organ powinien więc wziąć pod uwagę dwa elementy, które muszą wystąpić łącznie, tj. udział skarżącej w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, a także skutki takiej aktywności. Za osobę represjonowaną może być bowiem uznana jedynie taka osoba, która spotkała się z dolegliwościami wyszczególnionymi w art. 3 ustawy wyłącznie z powodów politycznych, a więc w wyniku działalności politycznej lub udziału w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.

Podkreślenia wymaga, że udział w wystąpieniu wolnościowym nie jest pojęciem zdefiniowanym, jednakże w orzecznictwie sądowoadministracyjnym uznaje się, że jest to wyłącznie forma świadomego uczestnictwa, aktywności danej osoby w przedsięwzięciu zorganizowanym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka, która jednak choć nieprzypadkowa, nie musiała wiązać się z pełniejszym zaangażowaniem przybierającym już formę działalności politycznej. Jest to z pewnością także szereg działań o charakterze organizacyjnym, przygotowawczym itp., gdyż wystąpienie takie ze swojej natury jest pewnym procesem, niekiedy wieloetapowym i wymagającym różnorakich działań. W tym zakresie uwzględnienia wymaga szczególny charakter działalności opozycyjnej i związanych z nią wystąpień wolnościowych. Działalność ta, aby mogła odnieść zamierzony skutek, często opiera się na szeregu mniejszych czynności, które składają się na pewną całość i nie zawsze może być rozumiana wyłącznie jako bezpośredni, publiczny udział w strajku czy manifestacji. Należy mieć na uwadze, że każde wystąpienie, aby w ogóle mogło dojść do skutku, potrzebuje odpowiedniego zaplecza i nie sposób przyjąć, że osoby działające w ramach tego zaplecza, nie działały na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Fakt, że ustawa nie definiuje pojęcia "wystąpienia wolnościowego" i nie wskazuje konkretnych wydarzeń uznanych za takie wystąpienia potwierdza, że pojęcie to należy rozumieć szerzej. Organ zaś w swoich rozważaniach ograniczył się jedynie do stwierdzenia, że skarżąca w wystąpieniu wolnościowym udziału nie brała, nie pogłębiając tego zagadnienia, ani jego zakresu pojęciowego i w konsekwencji nie rozważył, czy formy działalności skarżącej w pojęciu tym się mieszczą.

Rozpoznając sprawę sąd zgodził się z generalnym zarzutem skargi, wyartykułowanym przez pełnomocnika strony na rozprawie, że przeprowadzone postępowanie administracyjne obarczone jest wadą, wynikającą z naruszenia zasad i przepisów postępowania administracyjnego, a w szczególności w zakresie prowadzonego postępowania dowodowego oraz zasady zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Tylko bowiem prawidłowo ustalony stan faktyczny ma znaczenie dla poprawnego, zgodnego z obowiązującym stanem prawnym, rozpoznania sprawy i orzeczenia o prawach i obowiązkach stron. Wobec tego w sytuacji, gdy strona powołuje się na dokumentację wskazującą istotne dla sprawy okoliczności, przeczące tezie przyjętej przez organ administracji, to obowiązkiem organu jest podjęcie działań mających na celu pozyskanie wskazanej dokumentacji (czy to od strony, czy podmiotów dysponujących tymi dokumentami), jak również rozważenie przesłuchania strony, albowiem zadawanie konkretnych pytań pozwoliłoby organowi uzyskać odpowiedzi niezbędne do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.

W niniejszej sprawie skarżąca podnosi, że przysługuje jej status osoby represjonowanej, albowiem podlegała – wraz z mężem – inwigilacji, jak również brała udział w zgromadzeniach wolnościowych, co potwierdzają fotografie, które archiwizowała w swoim mieszkaniu w latach 1980-1989, a następnie przekazała Fundacji Centrum Solidarności. Wyjaśniła, że na fotografiach znajdują się jej podpisy. Jest zatem możliwe, chociaż takiej okoliczności sąd nie może ustalić, że dokumentacja ta może potwierdzić stanowisko skarżącej, w szczególności zaś fakt archiwizowania pewnych wydarzeń związanych z manifestacją dotyczącą ruchu "Solidarności". Analiza akt organu wykazała jednak, że znajduje się w nich jedynie kopia spisu dokumentacji przekazanej przez skarżącą do Fundacji, natomiast organ w ogóle nie zbadał, jaką treść ta dokumentacja zawiera, nie ma bowiem żadnego jej opisu. Czyni to zasadnym zarzut sformułowany przez pełnomocnika skarżącej, że organ nie zapoznał się z tą dokumentacją, przyjmując a priori, że przywoływane przez skarżącą w toku postępowania okoliczności nie mają znaczenia. Ponadto zarówno ze skargi jak i dalszego pisma skarżącej wynika, że jej mąż, B. B., był działaczem opozycji antykomunistycznej oraz osobą represjonowaną, co zostało potwierdzone decyzją Szefa Urzędu z dnia 15 września 2017 r. Skarżąca wskazywała zaś, że prowadzona przez Służby Bezpieczeństwa inwigilacja, także w ich domu, doprowadziła do aresztowania i osadzenia w areszcie śledczym jej męża oraz pogorszenia się stanu zdrowia skarżącej, a w konsekwencji stanowiła także pośrednią przyczynę rozwiązania z nią stosunku pracy. Z oświadczenia pełnomocnika skarżącej wynika ponadto, że jej działalność była prowadzona wspólnie z mężem, zatem należy rozważyć, czy represje, którym podlegał mąż skarżącej dotyczyły także jej samej (z wyjątkiem aresztowania, co jest niesporne), oraz jakie były ich skutki. O tym, że archiwalia z okresu lat 1980 – 1989, przekazane następnie Fundacji, znajdowały się w lokalu mieszkalnym skarżącej informowała już strona we wniosku. Jak to już sąd zaznaczył, z tym materiałem jednak organ się nie zapoznał, nie wynika to bowiem z uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Z kolei przedłożone do pisma procesowego z dnia 10 lipca 2018 r. dokumenty, m.in. dotyczące kwestii zabezpieczenia sprzętu fotograficznego należącego do skarżącej w związku z aresztowaniem jej męża, także zaświadczeń lekarskich, nie pozwalają na jednoznaczne wykluczenie, jak czyni to organ, że skarżąca nie odpowiada przesłankom osoby represjonowanej z powodów politycznych. Wszystkie zatem okoliczności przywoływane przez skarżącą winny zostać wyczerpująco zbadane w kontekście spełnienia przesłanek z art. 3 pkt 3 lit. a, b, c i d ustawy, czego w ocenie sądu wojewódzkiego organ nie dokonał w kontrolowanym postępowaniu.

Nie może umknąć uwadze sądu, że szereg dokumentów jak i okoliczności mogących mieć znaczenie w sprawie został przedłożony i zgłoszony przez skarżącą dopiero wraz ze skargą i dalej w toku postępowania sądowego, a więc w trybie art. 106 § 3 p.p.s.a., mimo że zasadniczo w postępowaniu administracyjnym to na stronie spoczywał obowiązek przedstawienia dowodów (dokumentów) potwierdzających spełnienie warunków wskazanych w ustawie. Jednakże zdaniem sądu wojewódzkiego nie zwalniało to organu od obowiązku podejmowania działań zmierzających do pełnego wyjaśnienia wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności. Tym bardziej w sytuacji, gdy strona jednoznacznie wskazuje na istnienie dokumentów potwierdzających spełnienie przez nią przesłanek ustawowych, organ winien podjąć kroki w celu uzyskania i przeanalizowania wskazywanych dokumentów. Temu obowiązkowi Szef Urzędu w analizowanej sprawie uchybił, przeprowadzając uproszczone postępowanie dowodowe, w szczególności zaniechając przeprowadzenia dowodu z przesłuchania strony, co mogłoby doprowadzić do jednoznacznego wyjaśnienia stanowiska wnioskodawczyni w kluczowych kwestiach. W konsekwencji organ jednak nie wyjaśnił w sposób dostateczny stanu faktycznego w sprawie, dokonując w ocenie sądu przedwczesnej oceny materiału dowodowego. Zaniechanie przez organ administracji podjęcia czynności procesowych zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego, zwłaszcza gdy strona powołuje się na ważkie dla niej okoliczności, jest uchybieniem przepisom postępowania administracyjnego, skutkującym wadliwością decyzji.

Z tych też względów było zasadne, aby sąd wojewódzki w oparciu o art. 106 § 3 p.p.s.a. przeprowadził dowód uzupełniający z dokumentów przedstawionych przez skarżącą w toku postępowania sądowego. Jak przyjmuje się w orzecznictwie celem uzupełniającego postępowania dowodowego, o którym mowa w art. 106 § 3 p.p.s.a., jest jedynie ocena, czy organ prawidłowo ustalił stan faktyczny i nie naruszył przy tym właściwych przepisów proceduralnych. Uzupełniające postępowanie dowodowe przed sądem administracyjnym nie może zmierzać do rozpatrzenia sprawy, w tym ustalania jej stanu faktycznego. Tym samym sąd nie może uzupełnić braków postępowania wyjaśniającego przeprowadzonego przez organ administracji, gdyż zakres kompetencji sądu obejmuje jedynie ocenę prawidłowości przeprowadzenia tego postępowania

Reasumując powyższe rozważania stwierdzić należy, że materiały znajdujące się w aktach sprawy świadczą jedynie o braku wyczerpującego zbadania wszystkich istotnych okoliczności faktycznych związanych z wnioskiem strony, a tym samym o naruszeniu przepisów postępowania mogących mieć wpływ na wynik sprawy. W kontrolowanym postępowaniu w sposób lakoniczny oceniono wskazywane przez stronę okoliczności sprawy, jak również organ nie podjął kroków w celu zbadania wskazywanej przez skarżącą dokumentacji, a która zdaniem sądu może mieć istotne znaczenie dla oceny spełnienia przesłanek potwierdzenia skarżącej wnioskowanego statusu. W związku zaś z tym, że w toku postępowania sądowego skarżąca przedłożyła liczne dokumenty oraz złożyła szereg dodatkowych pisemnych wyjaśnień konieczne jest, aby organ administracji dokonał oceny tak wskazywanego materiału. Z tych względów za skuteczne należy uznać zarzuty naruszenia przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., które uniemożliwiają wydanie właściwego do ustalonych okoliczności prawnych i faktycznych sprawy merytorycznego rozstrzygnięcia żądania skarżącej. Ponadto zaniechanie przeprowadzenia i oceny wszystkich dowodów wskazanych przez stronę, które mogły mieć związek ze sprawą świadczy, że organ nie podjął wszelkich czynności zmierzających do wyjaśnienia okoliczności sprawy w sposób wszechstronny.

Przy ponownym rozpoznaniu niniejszej sprawy organ powinien mieć uwadze powyższe wskazania i dokonaną przez sąd wojewódzki ocenę prawną. W szczególności organ winien uwzględnić rozumienie pojęcia "wystąpienia wolnościowego" jako procesu i pod tym kątem dokonać ponownej analizy zebranego materiału dowodowego. Badając spełnienie przesłanek ustawowych do przyznanie skarżącej żądanego statusu organ winien także uwzględnić treść powoływanej przez skarżącą dokumentacji przekazanej na rzecz Fundacji Centrum Solidarności, a także dokonać przesłuchania strony. Następnie, nie przesądzając ustaleń organu tym zakresie, Szef Urzędu będzie zobligowany zbadać także związek między ewentualnym udziałem w takim wystąpieniu wolnościowym, a pozostałymi przesłankami warunkującymi status osoby represjonowanej, adekwatnie do dokonanych ustaleń.

Z tych względów zarzuty skargi przedstawiają się jako zasadne, wobec czego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.