Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 1215/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2019-10-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 150, art. 228 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2018 poz 800
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Romała, Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Rischka, Sędzia WSA Irena Wesołowska (spr.), , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 23 października 2019 r. sprawy ze skargi E.Ł. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 18 kwietnia 2019 r. Sygn. akt SKO [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Burmistrz decyzją z dnia 13 listopada 2018 r. uchylił swoje ostateczne decyzje z dnia 7 stycznia 2013 r. o ustaleniu wysokości podatku od nieruchomości i ustalił E.L. wysokość zobowiązania podatkowego za 2014 r. w kwocie 21.082 zł.

Decyzja została uznana za doręczoną w dniu 30 listopada 2018 r. w trybie art. 150 Ordynacji podatkowej. Termin do wniesienia odwołania upłynął w dniu 14 grudnia 2018 r.

Odwołanie od decyzji E.L. wniósł w dniu 4 lutego 2019 r. składając jednocześnie wniosek o przywrócenie terminu do jego wniesienia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej w skrócie zwane Kolegium) postanowieniem z dnia 18 kwietnia 2019 r. stwierdziło, że E.L. uchybił terminowi do wniesienia odwołania.

Na powyższe rozstrzygnięcie Kolegium E.L. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku domagając się zmiany zaskarżonego orzeczenia poprzez przywrócenie terminu do wniesienia odwołania ewentualnie uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości i przekazania sprawy organowi pierwszej instancji do merytorycznego rozpoznania. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu strona zarzuciła naruszenie art. 148 § 1, art. 150 § 2 oraz art. 162 Ordynacji podatkowej.

W uzasadnieniu skarżący zauważył, że Kolegium podało w treści postanowienia, że rozpoznało wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Burmistrza z dnia 13 listopada 2019 r. Mając jednak na uwadze, że data określona w orzeczeniu jeszcze nie nastąpiła, jego część merytoryczna jest w całości dotknięta wadą i powinna być zmieniona.

Skarżący wskazał dalej, że zawiadomienia o pozostawieniu pisma nie zostało umieszczone w oddawczej skrzynce pocztowej w G. przy ul. L., ponieważ takie skrzynki nie istnieją. Ponadto wskazano, że nie umieszczono zawiadomienia na drzwiach biura, w którym wykonuje czynności lub w widocznym miejscu przy wejściu na posesję, a na kopercie nie określono precyzyjnie bez wskazania dokładnej nazwy firmy i adresu.

Strona podała również, że pod adresem w G. przy ul. L. znajduje się biurowiec z pomieszczeniami użytkowymi, w których mają siedziby firmy, prowadzące działalność gospodarczą. Pomieszczenie zajmowane przez stronę jest określone numerem 1/2 i jest wykorzystywane jako pomieszczenie biurowe firmy "A" E.L., a nie "A", jak określono w decyzji. Zdaniem skarżącego w związku z tym, że w decyzji błędnie wskazano nazwę firmy, a dodatkowo pominięto numer lokalu, korespondencja mylnie zaadresowana co do nazwy podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą, nie mogła z przyczyn formalnych zostać doręczona. Podmiotem prowadzącym działalność gospodarczą wpisaną do rejestru jest E.L., a nie "A". Konsekwencją błędnego zaadresowania koperty było to, że przesyłka nie mogła zostać doręczona do adresata wskazanego na kopercie, bowiem adresat o nazwie "A" nie istnieje.

Wnoszący skargę podniósł dodatkowo, że uchybienie terminowi do złożenia odwołania od decyzji nastąpiło bez jego winy.

W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Dokonując oceny zaskarżonego postanowienia stwierdzić należy, że zostało ono wydane z naruszeniem przepisów prawa, a zatem istniały podstawy do jego uchylenia.

Sąd zwraca uwagę, że treść art. 228 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej, który stanowił podstawę wydania zaskarżonego postanowienia, obliguje organ podatkowy do stwierdzenia uchybienia terminu do złożenia odwołania w każdym przypadku jego przekroczenia, nawet nieznacznego. Uchybienie terminowi do wniesienia odwołania jest okolicznością obiektywną i w razie jej stwierdzenia organ odwoławczy nie może przystąpić do merytorycznego rozpatrzenia odwołania, lecz ma obowiązek wydania postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu. Nie jest to zależne od swobodnego uznania organu lecz wynika z bezwzględnie obowiązującej normy prawnej (wyrok NSA z dnia 8 lipca 2010 r., II FSK 372/09, LEX nr 786866).

Nie ulega żadnej wątpliwości, że aby stwierdzić uchybienie terminu do wniesienia odwołania, warunkiem niezbędnym jest poczynienie ustaleń, że decyzja została prawidłowo doręczona stronie. W rozpoznawanej sprawie decyzję organu pierwszej instancji uznano za doręczoną w trybie art. 150 § 4 Ordynacji podatkowej.

W myśl art. 150 § 1 Ordynacji podatkowej w razie niemożności doręczenia pisma w sposób wskazany w art. 148 § 1 lub art. 149 operator pocztowy w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe przechowuje pismo przez okres 14 dni w swojej placówce pocztowej - w przypadku doręczania pisma przez operatora pocztowego; pismo składa się na okres 14 dni w urzędzie gminy (miasta) - w przypadku doręczania pisma przez pracownika organu podatkowego lub przez inną upoważnioną osobę.

Zawiadomienie o pozostawaniu pisma w miejscu określonym w § 1, wraz z informacją o możliwości jego odbioru w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy w terminie 7 dni od dnia pozostawienia zawiadomienia, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, lub miejsca wskazanego jako adres do doręczeń w kraju, na drzwiach jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata (art. 150 § 2 Ordynacji podatkowej). Zgodnie z § 3 przepisu w przypadku niepodjęcia pisma w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż 14 dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy. W przypadku niepodjęcia pisma, doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1, a pismo pozostawia się w aktach sprawy (art. 150 § 4 Ordynacji podatkowej).

Doręczenie w każdym postępowaniu, a zatem także i w postępowaniu podatkowym, spełnia istotną rolę gwarancyjną. Z gwarancyjnego charakteru instytucji doręczenia wynika, że jedynie doręczenie zgodne z obowiązującymi przepisami można uznać za skuteczne i wywołujące określone następstwa prawne. W aspekcie zaś uprawnień strony postępowania prawidłowe doręczenie stanowi konkretyzację prawa do jej czynnego udziału w każdym stadium postępowania.

Doręczenie jest w postępowaniu organów administracji publicznej czynnością wysoce sformalizowaną, stanowiąc gwarancję podstawowych praw strony w tym postępowaniu, a jednocześnie chroniąc organy przed negatywnym skutkiem działań strony zmierzającej do utrudnienia czy wydłużenia postępowania. Taką funkcję spełniają m.in. przepisy regulujące tzw. doręczenie zastępcze. Z jednej strony zapewniają one sprawność postępowania umożliwiając jego zakończenie, a z drugiej chronią adresatów pism przed negatywnymi skutkami nieprawidłowego doręczenia. Unormowanie dotyczące doręczenia zastępczego tworzy tak zwaną fikcję doręczenia, a więc sytuację, w której pomimo braku faktycznego doręczenia przesyłki, przepisy przewidują taki skutek, jakby pismo zostało doręczone do rąk adresata. Z uwagi na ten przewidywany przez prawo skutek, mogący wywoływać istotne konsekwencje w sferze praw i obowiązków strony, czynność doręczenia winna być dokonywana zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie uregulowaniami.

Należy podkreślić, że wszelkie czynności doręczyciela powinny być ściśle udokumentowane po to, aby można było wiernie odtworzyć sposób doręczenia. O prawidłowości doręczenia przesyłki w trybie art. 150 Ordynacji podatkowej można mówić wówczas, gdy z dowodu doręczenia wynika przyczyna niedoręczenia pisma i sposób zawiadomienia adresata o jego pozostawieniu (wyrok NSA z dnia 4 lipca 2013 r., sygn. akt I GSK 1032/12). W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości, że przepis art. 150 § Ordynacji podatkowej został naruszony.

W aktach administracyjnych znajduje się zwrotne potwierdzenie odbioru przesyłki, które w ocenie Sądu nie może zostać uznane za dowód tego, że sformalizowana procedura doręczenia zastępczego została przeprowadzona w sposób prawidłowy. Należy mieć bowiem na uwadze, że na tym dokumencie nie zawarto jednoznacznej informacji o pozostawieniu skarżącemu informacji o przesyłce. Zwrotne potwierdzenie odbioru przesyłki nie posiada adnotacji, które pozwoliłyby stwierdzić gdzie doręczający pismo pozostawił przesyłkę (czy był to Urząd Gminy, Terenowa Komenda Policji czy Urząd Pocztowy) oraz, co szczególnie istotne, w jakim miejscu pozostawiono zawiadomienie (awizo) o nadejściu przesyłki. Z uwagi na doniosłe skutki procesowe, jakie wiążą się dla strony z zastosowaniem trybu doręczeń przesyłek pochodzących od organów, szczególnie rygorystycznie należy przestrzegać procedury wymienionej w art. 150 Ordynacji podatkowej. Zawiadomienie adresata o pozostawaniu pisma w placówce pocztowej (urzędzie gminy) powinno być potwierdzone wyraźnymi, niebudzącymi żadnych wątpliwości, adnotacjami doręczyciela, że powiadomił adresata o przesyłce (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 24 kwietnia 2019 r., sygn. akt: II SA/Wr 73/19, LEX nr 2655835). W niniejszej sprawie zarówno koperta oraz zwrotne potwierdzenie odbioru tych adnotacji nie zawierają.

W związku z powyższym Sąd uznał, że na obecnym etapie postępowania nie było dopuszczalne uznanie, że przesyłka zawierająca decyzje organu pierwszej instancji została skutecznie doręczona w trybie art. 150 Ordynacji podatkowej. Takie założenie zostało podjęte przedwcześnie i bez dokładnego wyjaśnienia niezbędnych dla prawidłowego procesu subsumpcji okoliczności stanu faktycznego sprawy. W konsekwencji organ nie był uprawniony do stwierdzenia, że strona uchybiła terminowi do wniesienia odwołania. Dopiero niebudzące wątpliwości ustalenie, że procedura doręczenia zastępczego była zrealizowana w sposób niewadliwy, z zachowaniem wymogów prawa, pozwala wydać organowi rozstrzygnięcie na podstawę art. 228 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej.

Jeśli chodzi o wskazywaną przez stronę nieprawidłowość w zaadresowaniu przesyłki należy zwrócić uwagę, że w piśmie z dnia 25 maja 2017 r. (k. 1 akt administracyjnych organu pierwszej instancji) E.L. jako swój adres do doręczeń wskazał ul. L., [...] G., "A" E.L.. W związku z tak określonym adresem do doręczeń za niewadliwe należy uznać pominięcie numeru lokalu w adresie wskazanym na przesyłce, skoro doręczenie następowało na adres oznaczony przez stronę, zgodnie z jej wyraźnie wyrażoną wolą.

Na marginesie Sąd zauważa, że w toku trwającego postępowania na podany przez stronę adres, wskazywany na przesyłkach bez oznaczenia numeru lokalu, w którym skarżący prowadzi działalność gospodarczą, skutecznie były doręczane inne pisma. Tytułem przykładu wskazać należy na pismo z dnia 25 października 2017 r. (k. 2), zawiadomienie o zamiarze wszczęcia kontroli podatkowej (k. 8-9), pismo z 9 kwietnia 2018 r. (k. 11-12), protokół kontroli (k. 13-14) czy postanowienie o wznowieniu postępowania podatkowego (k. 19-20). Podniesiony przez stronę zarzut doręczenia przesyłki na nieprawidłowo wskazany adres, co miałoby w skutkach prowadzić do stwierdzenia, że z tej przyczyny doręczenie decyzji było wadliwe, należy uznać za nieuzasadniony.

Podsumowując Sąd podkreśla ponownie, że instytucja zastępczego doręczania pism powinna być stosowana z zachowaniem reguł ustawowych, a każde odstępstwo od tych reguł powinno skutkować przyjęciem, że w istocie nie doszło do doręczenia pisma (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 stycznia 2017 r., I FSK 1061/15, z dnia 16 grudnia 2016 r., II FSK 3420/14, z dnia 23 lutego 2016 r., I FSK 927/14). Z tych powodów należy uznać, że w związku z nieprawidłowym sporządzeniem dokumentu, jakim jest zwrotne potwierdzanie odbioru przesyłki zachodziła konieczność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, a brak podjęcia takich działań doprowadził do naruszeniem art. 122 i art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej oraz do uchybienia art. 150 § 2 oraz art. 228 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej. Niewyjaśnienie wszystkich okoliczności związanych z doręczeniem decyzji nie pozwalało na ocenę prawidłowości doręczenia, a tym samym stwierdzenia, że doszło do uchybienia terminu do wniesienia odwołania.

W ponownie przeprowadzonym postępowaniu organ winien wyjaśnić okoliczności związane z pozostawieniem zawiadomienia o nadejściu przesyłki. Celem postępowania wyjaśniającego powinno być zatem ustalenie, czy zawiadomienie takie zostało pozostawione pod adresem wskazanym jako adres doręczenia, a jeśli tak to czy awizo pozostawiono w jednym z miejsc, o jakich mowa w art. 150 § 2 Ordynacji podatkowej. Dopiero ustalenie tych okoliczności pozwoli stwierdzić czy doręczenie było niewadliwe, a w konsekwencji umożliwi wydanie postanowienia w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminy do wniesienia odwołania. Dopóki kwestia ta nie zostanie prawidłowo wyjaśniona, wydanie postanowienia w oparciu o art. 228 jest niedopuszczalne.

W ponownie przeprowadzonym postępowaniu Kolegium uwzględni stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku zaprezentowane w niniejszym uzasadnieniu.

Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.) – dalej jako p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie. W punkcie drugim wyroku Sąd, na podstawie art. 200 oraz 205 § 1 p.p.s.a. orzekł o zasadzeniu na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania, na które składa się uiszczony wpis od skargi.