Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 560/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-06-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 156 par. 1 pkt 2,  art. 7, 77
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 3
journal: Dz.U. 1958 nr 17 poz 70
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Szmydt Sędziowie: Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska Sędzia WSA Iwona Maciejuk (spr.) Protokolant starszy referent Agnieszka Bieńkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 czerwca 2013 r. sprawy ze skarg Spółdzielni [...] w N. i A. O. na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności 1. oddala skargi; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz radcy prawnego P. S., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej kwotę [...] złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę [...] złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę [...] złotych.


UZASADNIENIE

Naczelnik Powiatu w N. decyzją z dnia [...] marca 1975 r. nr [...] orzekł o wywłaszczeniu nieruchomości położonych w N.,

w tym nieruchomości oznaczonej jako parcela [...] o pow. [...] m² objętej [...] (punkt [...] decyzji), nieruchomości oznaczonej jako parcela [...] o pow. [...] m² objętej [...] – błędnie wskazanej w decyzji wywłaszczeniowej jako [...] (punkt [...] decyzji) oraz nieruchomości oznaczonej jako parcele [...] o pow. [...] m² objętej [...] o pow. [...] m² objętej [...] (punkt [...] decyzji), stanowiące własność M. C. i jednocześnie orzekł o odszkodowaniu w kwocie [...] zł na rzecz M. C. za wywłaszczone nieruchomości.

Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 1986 r. Naczelnik Miasta w N. sprostował decyzję z dnia [...] marca 1975 r. w zakresie punktu [...] w ten sposób, że uwzględniony został aktualny stan hipoteczny wywłaszczonych nieruchomości.

Wnioskiem z dnia [...] maja 2009 r. A. O. (następca prawny M. T.) wystąpiła o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] marca 1975 r. w części dotyczącej punktów [...]. Wskazała, że wywłaszczenie nastąpiło z naruszeniem prawa. W toczącym się postępowaniu wywłaszczeniowym organ pominął właścicieli i użytkowników wywłaszczanych nieruchomości, zawiadomienia wysyłano pod błędny adres. Wniosek uzupełniła pismem z dnia [...] sierpnia 2010 r. wskazując, że postanowienie z dnia [...] sierpnia 1986 r. prostujące decyzję wywłaszczeniową, w której wzięto pod uwagę aktualny stan hipoteczny, tj. zapis w kw [...] - dz. ewid. nr [...], został wydany po śmierci M. C.

Decyzją z dnia [...] maja 2012 r., sprostowaną postanowieniem z dnia [...] czerwca 2012 r., Wojewoda [...] stwierdził nieważność decyzji Naczelnika Powiatu w N. z dnia [...] marca 1975 r. o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości określonych w punktach [...] i odszkodowaniu za wywłaszczone nieruchomości oraz postanowienia Naczelnika Powiatu w N. z dnia [...] sierpnia 1986 r. o sprostowaniu decyzji Naczelnika Miasta w N. z dnia [...] marca 1975 r w części dotyczącej punktów [...].

Wojewoda ustalił, że kontraktem kupna i sprzedaży z dnia [...] stycznia 1927 r. M. C. i W. C. nabyli prawo własności nieruchomości oznaczonej jako [...]. Organ wskazał dalsze podziały nieruchomości i stwierdził, iż na podstawie wydanego przez Naczelnika Powiatu w N. Aktu Własności Ziemi z dnia [...] stycznia 1975 r. nr [...] właścicielką nieruchomości oznaczonej nr [...] była M. C.

Wojewoda wskazał, że z wnioskiem z dnia [...] września 1974 r. o wywłaszczenie nieruchomości wskazanych w w/w decyzji Naczelnika Powiatu N. w części dotyczącej punktów [...] wystąpił Wojewódzki Związek [...] w K. Wywłaszczenie tą decyzją nieruchomości w części dotyczącej punktów [...] przeznaczone były na cele budowy [...] ze stacją obsługi na [...] w N. - zgodnie

z decyzją Naczelnika Powiatu N., Przestrzennej, Ochrony Środowiska i Komunikacji zatwierdzającą plan realizacyjny z dnia [...] maja 1974 r. nr [...]. Organ uznał, ze wobec wystąpienia z wnioskiem o wywłaszczenie przez Wojewódzki Związek [...] w K., Naczelnik Urzędu Powiatu N. rażąco naruszył art. 3 ust. 3 oraz art. 2 ust. 2 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Odnosząc się do zarzutów wnioskodawczyni dotyczących braku przeprowadzenia przez ubiegającego się o wywłaszczenie rokowań z właścicielem nieruchomości o dobrowolne jej odstąpienie, organ nadzoru wskazał, że stanowi to istotną wadę ocenianego postępowania wywłaszczeniowego. Rozpatrując kolejny zarzut organ wskazał, że zawiadomieniem z dnia [...] listopada 1974 r. Naczelnik Urzędu Powiatowego w N. poinformował właścicieli nieruchomości o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego i rozprawie wywłaszczeniowo-odszkodowawczej.

Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że było ono wysyłane każdemu właścicielowi objętemu postępowaniem wywłaszczeniowym, jak i zostało skierowane do Urzędu Miejskiego w N. w celu wywieszenia na tablicy ogłoszeń. Natomiast w decyzji z dnia [...] marca 1975 r. w punktach [...] został wskazany jego adresat były właściciel nieruchomości. Błędnie wskazane nazwisko osoby wywłaszczonej według organu nadzoru nie stanowi jednak rażącego naruszenia prawa, gdyż dotyczy jednej osoby. Ponadto decyzją ustalono również o odszkodowaniu za wywłaszczone nieruchomości w części dotyczącej punktu [...] na rzecz M. C. w łącznej kwocie [...] zł. Natomiast zdaniem organu kwestia braku udziału właścicieli wywłaszczonych nieruchomości w postępowaniu z powodu kierowania zawiadomień na błędne adresy, stanowi przesłankę do wznowienia postępowania administracyjnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Organ wskazał także na rażące naruszenie art. 6 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości w części dotyczącej parcel [...], gdyż nie zostały w sposób prawidłowy przedstawione oferty o dobrowolne odstąpienie nieruchomości "znaczonych jako parcele [...] (oferta nr [...]) i [..] (oferta nr [...]). Oferty o dobrowolne odstąpienie nieruchomości oznaczonych jako parcele [...] zostały skierowane do W. C. na niewłaściwy adres zamieszkania. Dodatkowo, oferty te w stosunku do wskazanych nieruchomości nie zostały powtórzone w związku ze zmianą stanu prawnego nieruchomości związanego z wydaniem Aktu Własności Ziemi przez Naczelnika Powiatu N. w dniu [...] stycznia 1975 r. Wojewoda stwierdził, że oferty o dobrowolne odstąpienie w/w parcel zostały skierowane do M. C. (wskazanej w [...] jako właściciel parceli [...]) na nieaktualny adres.

Organ uznał, że skoro organizacja spółdzielcza nie mogła być wnioskodawcą wywłaszczenia to nie mogła również występować do właścicieli o dobrowolne odstąpienie nieruchomości. Tak więc nie można uznać za prawidłowe przedłożenie przez organizację spółdzielczą wyżej wskazanych ofert nr nr: [...], a zatem uznać należy w tym przypadku, że rażąco naruszono art. 2 ust. 2 i 3 ust. 3 w związku z art. 6 ust. 1 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.

W odniesieniu do postanowienia Naczelnika Urzędu Miasta N.

z dnia [...] sierpnia 1986 r., prostującego decyzję Naczelnika Powiatu z dnia [...] marca 1975 r. w części dotyczącej punktów [...], Wojewoda wskazał na jego wydanie z rażącym naruszeniem prawa, gdyż zostało wydane w stosunku do osoby zmarłej.

Dokonując oceny skutków prawnych wywołanych przez decyzję o wywłaszczeniu i odszkodowaniu Wojewoda przyjął, że jeżeli nieodwracalność skutków prawnych wynika z późniejszych niż orzeczenie o wywłaszczeniu decyzji lub zdarzeń prawnych to nie występuje negatywna przesłanka stwierdzenia nieważności decyzji w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a. Stwierdził, że nabycie umową cywilnoprawną prawa użytkowania wieczystego działek ewidencyjnych nr nr [...] położonych w N. i własności budynków przez [...] było następstwem decyzji uwłaszczeniowej wydanej przez Wojewodę [...] z dnia [...] marca 1995 r., a nie skutkiem decyzji o wywłaszczeniu

i odszkodowaniu. W tej sytuacji oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste i nieodpłatne przeniesienie własności budynku umową cywilnoprawną na rzecz [...] nie stanowi nieodwracalnego skutku prawnego w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a. i nie jest negatywną przesłanką do stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Powiatu N. z dnia [...] marca 1975 r. w części dotyczącej punktu [...]. Wojewoda nie stwierdził, aby postanowienie Naczelnika Urzędu Miasta N. z dnia [...] sierpnia 1986 r. wywołało nieodwracalne skutki prawne.

Odwołanie od powyższej decyzji Wojewody złożyła [...]. Wskazała, że decyzja Wojewody została wydana z naruszeniem zasad postępowania administracyjnego, jest wewnętrznie sprzeczna, a podnoszone argumenty nie przemawiają za tym, że decyzja wywłaszczeniowa wydana została z rażącym naruszeniem prawa

Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2012 r. w części dotyczącej decyzji Naczelnika Powiatu w N. z dnia

[...] marca 1975 r. w zakresie punktów [...] i odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Powiatu w N. z dnia [...] marca 1975 r. w części dotyczącej punktów [...]. Ponadto wskazaną decyzją Minister utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2012 r. w części stwierdzającej nieważność postanowienia Naczelnika Miasta w N. z dnia [...] sierpnia 1986 r.

Minister wskazał, że wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości i przyznania odszkodowania dokonano na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r., Nr 10, poz. 64).Przesłankę dopuszczalności wywłaszczenia stanowił art. 3 powołanej ustawy, zgodnie z którym wywłaszczenie było dopuszczalne, jeżeli wywłaszczana nieruchomość była ubiegającemu się o wywłaszczenie niezbędna na cele użyteczności publicznej, na cele obrony Państwa albo dla wykonania zadań określonych w zatwierdzonych planach gospodarczych. Na obszarze miasta lub gminy mogła być również wywłaszczona nieruchomość lub kompleks nieruchomości z przeznaczeniem dla organizacji spółdzielczych, o ile to było uzasadnione interesem społecznym lub państwowym. O wywłaszczenie dla tych organizacji mógł ubiegać się terenowy organ administracji państwowej stopnia wojewódzkiego lub powiatowego na wniosek właściwej statutowo wojewódzkiej lub centralnej organizacji spółdzielczej.

Organ wskazał, że wnioskodawcą wywłaszczenia był Wojewódzki Związek [...] w K. ([...]). Pismem z dnia [...] kwietnia 1972 r. wystąpił do Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w N. tj. do organu administracji państwowej stopnia powiatowego z wnioskiem o wywłaszczenie nieruchomości. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w N. wnioskiem z dnia [...] maja 1972 r. wystąpiło do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Urząd Spraw Wewnętrznych w K. o wywłaszczenie nieruchomości położonych w N. przy ul. [...] o łącznej powierzchni [...]m2 z przeznaczeniem dla [...] pod budowę [...]. Zatem wbrew ustaleniom Wojewody [...] z wnioskiem o wywłaszczenie wystąpił uprawniony podmiot, zaś cel wywłaszczenia tj. [...] na potrzeby [...] na terenie powiatu w związku z niewystarczającymi warunkami technicznymi był uzasadniony interesem społecznym i państwowym.

Decyzja Naczelnika Powiatu w N. z dnia [...] marca 1975 r. została wydana w oparciu o istniejącą w obrocie prawnym decyzję o zatwierdzeniu planu realizacyjnego z dnia [...] maja 1974 r., która wydana była w oparciu o szczegółowy plan zagospodarowania przestrzennego oraz ustalenia decyzji w sprawie lokalizacji (art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o planowaniu przestrzennym Dz. U. z 1961 r. Nr 7, poz. 47). Powyższe wskazuje, że spełniona została przesłanka niezbędności wywłaszczenia przedmiotowych nieruchomości. Należy zatem stwierdzić, że przesłanki dopuszczalności wywłaszczenia określone treścią art. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. zostały spełnione.

Zgodnie z art. 6 ustawy ubiegający się o wywłaszczenie obowiązany był przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego wystąpić do właściciela o dobrowolne odstąpienie nieruchomości i w razie porozumienia zawrzeć z nim w formie prawem przepisanej umowę nabycia nieruchomości za cenę nie wyższą od ustalonej według zasad odszkodowania przewidzianych w niniejszej ustawie. Z obowiązku powyższego ubiegający się o wywłaszczenie był zwolniony, jeżeli prowadzenie rokowań z właścicielem o dobrowolne odstąpienie nieruchomości natrafiłoby na przeszkody trudne do pokonania, w szczególności jeżeli osoba właściciela lub jego miejsce pobytu były nieznane.

Organ stwierdził, że wystąpiono z ofertą dobrowolnej sprzedaży nieruchomości. Dla spełnienia przesłanki z art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. nie było istotne to, że w dniu [...] stycznia 1975 r. wydano akt własności ziemi nr [...] (zmieniony następnie decyzją Naczelnika Miasta w N. z dnia [...] sierpnia 1978 r. na mocy którego właścicielem działek objętych aktem własności ziemi stała się M.T. c. W. i W., ur. dnia [...] grudnia 1907 r. Wskazany przepis nie zobowiązywał bowiem ubiegającego się o wywłaszczenie do występowania z nową ofertą w razie zmian własnościowych wywłaszczanego gruntu. Akt własności ziemi został wydany po wydaniu zawiadomienia o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego, które było datowane na [...] listopada 1974 r., a więc w momencie, gdy etap rokowań poprzedzający wszczęcie postępowania był już zakończony.Tym samym rokowania o dobrowolne nabycie nieruchomości zostały przeprowadzone zgodnie z art. 6 ustawy.

Pismem z dnia [...] listopada 1974 r. Naczelnik Powiatu w N. zawiadomił strony o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego oraz wyznaczono termin rozprawy wywłaszczeniowo-odszkodowawczej na dzień [...] listopada 1974 r. Zawiadomienie było wywieszone na tablicy ogłoszeń Urzędu Miejskiego w N. przez [...] dni, co potwierdza pismo Urzędu Miejskiego w N. z dnia

[...] lutego 1975 r.

Rozprawa wywłaszczeniowo-odszkodowawcza odbyła się w dniu

[...] października 1974 r. Jak wynika z protokołu z rozprawy właściciel przedmiotowej nieruchomości nie brał udziału w rozprawie. W rozprawie nie brał udziału biegły rzeczoznawca. Organ wskazał, że z przepisu art. 22 ustawy wynika przede wszystkim obowiązek przeprowadzenia rozprawy. Ustalenie więc odszkodowania bez przeprowadzenia rozprawy mogłoby ewentualnie podlegać ocenie pod kątem wystąpienia podstaw do stwierdzenia nieważności. Powołany przepis stanowi

o obowiązku wysłuchania - nie biegłych - a opinii biegłych, co może być również rozumiane jako odczytanie sporządzonej na piśmie opinii. Minister podał,

że w odnalezionych aktach archiwalnych sprawy nie zachowały się opinie biegłych zawierających wycenę przedmiotowych nieruchomości, jednakże z pozostałych akt sprawy wynika, iż opinie takie były sporządzone. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowoadministracyjnym brak kompletnych akt archiwalnych powoduje, że nie można przeprowadzić oceny postępowania i ustalić, czy było ono przeprowadzone w sposób prawidłowy, a tym samym nie można stwierdzić- czy zaszły przesłanki do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji. Brak akt powoduje również, że nie można organowi przedstawić zarzutu, że nie zbadał wszechstronnie sprawy i że nie podjął wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Niemożność odszukania przez organ nadzorczy określonego dokumentu nie oznacza również, iż taki dokument nie funkcjonował w obrocie prawnym, w szczególności jeżeli na jego istnienie wskazują inne dokumenty zgromadzone w toku postępowania. Do wniosku Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w N. o wywłaszczenie nieruchomości z dnia

[...] maja 1972 r. załączono operat szacunkowy biegłego z listy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. mgr inż. T. S. W uzasadnieniu decyzji Naczelnika Powiatu w N. z dnia [...] marca 1975 r. wskazano, że odszkodowanie ustalono przy uwzględnieniu opinii biegłych z listy Wojewody [...]. Nie można więc stwierdzić rażącego naruszenia prawa przy ustalaniu wysokości odszkodowania za wywłaszczony grunt. Brak jest dowodów, aby odszkodowanie nie zostało przyznane w prawidłowej wysokości. Z decyzji wynika, że wszystkie określone treścią art. 23 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. wymogi zostały spełnione. Decyzja z dnia [...] marca 1975 r. została skierowana prawidłowo do M. C. tj. właścicielki nieruchomości - w akcie własności ziemi nr [...] z dnia [...] stycznia 1975 r. wskazano, że właścicielką przedmiotowej nieruchomości była M. C. Po wydaniu decyzji wywłaszczeniowej, decyzją z dnia

[...] sierpnia 1978 r. Naczelnik Miasta w N. zmienił akt własności ziemi

nr [...] wskazując, że M. C. w 1962 r. ponownie wyszła za mąż zmieniając nazwisko z C. na T.

W przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia aby postępowanie wywłaszczeniowe, zarówno w części dotyczącej wywłaszczenia, jak i odszkodowania, zostało przeprowadzone niezgodnie z ówcześnie obowiązującymi przepisami ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomościami, brak jest zatem podstaw do stwierdzenia nieważności ww. decyzji Naczelnika Powiatu w N. z dnia [...] marca 1975 r.

Wobec powyższego Minister wskazał, że przeprowadzone postępowanie nadzorcze nie wykazało, aby oceniania decyzja z dnia [...] marca 1975 r. była dotknięta którąkolwiek wadą określoną w art. 156 § 1 k.p.a. Odnosząc się do postanowienia Naczelnika Miasta w N. z dnia [...] sierpnia 1986 r. podniósł fakt skierowania go do zmarłej w dniu [...] lipca 1986 r. M. C., co czyni to postanowienie rażąco naruszającym prawo w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Decyzja Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia

[...] stycznia 2013 r. stała się przedmiotem skarg [..] w N. oraz A. O. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Spółdzielnia wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w części dotyczącej utrzymania w mocy decyzji ją poprzedzającej, tj. w części stwierdzającej nieważność postanowienia Naczelnika z dnia [...] sierpnia 1986 r. Kwestionowanemu rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie: art. 8 k.p.a., art. 16 k.p.a. i art. 113 k.p.a. przez nieuwzględnienie treści tego przepisu, albowiem wydane postanowienie jedynie prostowało oznaczenie działek i strony w dacie wydania postanowienia mogły wnieść na nie zażalenie, a samo sprostowanie nie zmieniało istoty wywłaszczonych działek co nie stanowi rażącego naruszenia prawa.

A. O. zaskarżyła decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej w całości i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie kosztów postępowania sądowego. Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. przez przyjęcie, że decyzja Naczelnika Powiatu w N. z dnia [...] marca 1975 r. w pkt [...] nie została wydana z rażącym naruszeniem prawa, w sytuacji, gdy w stopniu rażącym narusza ona art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości przez przyjęcie, że wywłaszczane nieruchomości t.j. p. g. [..], p. g. [...] oraz p.g. [...] i p.g.[...] były ubiegającemu się o wywłaszczenie niezbędne na cele użyteczności publicznej i dla wykonania zadań określonych w zatwierdzonych planach gospodarczych, art. 4 ustawy poprzez orzeczenie o odjęciu prawa własności w/w parcel w stosunku do osoby, która w dacie wydania decyzji wywłaszczeniowej

nie była jej właścicielem, art. 6 ust. 1 ustawy poprzez brak ze strony ubiegającego

się o wywłaszczenie przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego wystąpienia do właściciela o dobrowolne odstąpienie nieruchomości przy jednoczesnym braku przesłanki pozwalającej na zaniechanie owego wystąpienia, art. 16 ust. 2 pkt 2, 6 i 7 ustawy poprzez niewskazanie we wniosku – osoby właściciela nieruchomości i miejsca zamieszkania oraz wyników rokowań o dobrowolne odstąpienie nieruchomości, art. 16 ust. 2 pkt 2, 6 i 7 ustawy poprzez niezawiadomienie za dowodem doręczenia właściciela (posiadacza) nieruchomości o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego, art. 18 ust. 1 i 2 ustawy poprzez nieumieszczenie w zawiadomieniu i obwieszczeniu

o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego pouczenia o uprawnieniach zainteresowanych do przejrzenia w urzędzie powiatowym wniosku o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego wraz z załącznikami oraz do zgłoszenia ewentualnych wniosków w sprawie, art. 19 ust. 1 ustawy poprzez nieprzeprowadzenie rozprawy, art. 21 ust. 1 ustawy poprzez wdanie decyzji o wywłaszczeniu bez uprzedniego przeprowadzenia rozprawy i wysłuchaniu opinii biegłych, art. 21 ust. 2

i art. 22 ustawy poprzez wydanie decyzji bez oceny całokształtu okoliczności sprawy,

a w szczególności ustalenia, czy objęta wnioskiem nieruchomość jest wnioskodawcy rzeczywiście niezbędna na cele dla których wywłaszczenie było ustawowo dopuszczalne. Ponadto zarzuciła naruszenie art. 7 i 77 k.p.a. poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego w zakresie okoliczności o których mowa powyżej.

W odpowiedzi na skargi organ wniósł o ich oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu [...] czerwca 2013 r. Sąd zarządził połączenie sprawy

ze skargi [...] w N. prowadzonej pod sygn. akt I SA/Wa 560/13 i sprawy ze skargi A. O. prowadzonej pod sygn. akt I SA/Wa 561/13 do łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia oraz dalszego prowadzenia pod sygn. akt I SA/Wa 560/13.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skargi nie są zasadne.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do decyzji Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] stycznia 2013 r., w części, w jakiej zaskarżona została zarówno przez [...]w N. jak i A. O., a zatem w części utrzymującej w mocy decyzję Wojewody [...], która stwierdzała nieważność postanowienia Naczelnika Miasta w N. z dnia [...] sierpnia 1986 r. o sprostowaniu decyzji Naczelnika Powiatu z dnia [..] marca 1975 r., Sąd stwierdza, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i decyzja organu I instancji nie naruszają prawa. W sprawie jest bezsporne, co organ ustalił na podstawie odpisu skróconego aktu zgonu z dnia [...] października 2011 r., poświadczającego zgodność tego odpisu z treścią aktu zgonu nr [...],

że M. T. zmarła w dniu [...] lipca 1986 r., a zatem postanowienie z dnia

[...] sierpnia 1986 r. o sprostowaniu decyzji wywłaszczeniowo - odszkodowawczej dotyczącej nieruchomości, których była właścicielką skierowane zostało do osoby zmarłej. Powyższe kwalifikowane jest jako rażące naruszenie prawa. Postanowienie

o sprostowaniu decyzji odszkodowawczo-wywłaszczeniowej w zakresie punktów [...] nie wywołało nadto nieodwracalnych skutków prawnych, co trafnie stwierdziły organy. Prawidłowo zatem organ I instancji stwierdził nieważność tego postanowienia,

a organ II instancji utrzymał decyzję w tym zakresie w mocy.

Podnoszone przez [...] argumenty dotyczące doręczenia tego postanowienia o sprostowaniu nie mają znaczenia dla prawidłowości ustaleń organu. Również twierdzenie skarżącego, że można było to postanowienie prawidłowo doręczyć [...] lat temu nie zmienia ustaleń, co do tego, że skierowanie tego aktu do osoby nieżyjącej stanowiło rażące naruszenie prawa.

Odnosząc się zaś do decyzji Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] stycznia 2013 r., w części, która zaskarżona została wyłącznie przez A. O., Sąd stwierdza, że decyzja Ministra również w tej części odpowiada prawu. W ocenie Sądu, trafne jest rozstrzygnięcie organu II instancji, który uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2012 r. w części w jakiej stwierdzała ona nieważność decyzji Naczelnika Powiatu N. z dnia [...] marca 1975 r.

o wywłaszczeniu i odszkodowaniu w zakresie punktu [...] i odmówił stwierdzenia nieważności tej decyzji z dnia [...] marca 1975 r. w części dotyczącej punktów [...].

Stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej jest instytucją stanowiącą wyjątek od ogólnej zasady trwałości decyzji, o której mowa w art. 16 ustawy z dnia ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U.

z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej k.p.a. Z tego względu może mieć miejsce jedynie w przypadku, gdy decyzja dotknięta jest w sposób niewątpliwy przynajmniej jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Ewentualne zaistnienie wad, o których mowa w tym przepisie ocenia się według stanu faktycznego i prawnego sprawy, istniejącego w dacie wydania decyzji kwestionowanej w postępowaniu nieważnościowym. Zadaniem organu jest ocena decyzji pod kątem kwalifikowanej niezgodności z prawem.

Zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, iż o rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony, oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze – skutki, które wywołuje decyzja. Oczywistość naruszenia prawa ma miejsce wówczas, gdy istnieje oczywista sprzeczność pomiędzy treścią przepisu a rozstrzygnięciem objętym decyzją. Skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności – gospodarcze lub społeczne skutki naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa (v. wyrok NSA z dnia 28 października 2011 r. sygn. akt I OSK 1888/10, Lex nr 1069632; wyrok NSA z dnia 18 lipca 1994 r. sygn. akt V SA 535/94, ONSA 1995, nr 2, poz. 91; wyrok NSA z dnia 21 października 2010 r. sygn.. akt I OSK 28/10, orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym od lat prezentowane jest również stanowisko, że nie chodzi

tu o błędy w wykładni prawa, ale o przekroczenie prawa w sposób jasny

i niedwuznaczny (wyrok NSA z dnia 29 czerwca 1987 r. sygn. akt II SA 2145/86 [w:] Kodeks postępowania administracyjnego z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sądu Najwyższego i Trybunału Konstytucyjnego pod red. R.Hausera, Warszawa 1995, str. 337).

W ocenie Sądu, niezasadny jest zarzut naruszenia przez Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej przepisu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Zdaniem Sądu,

na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, który zachował się w tej sprawie, w tym wobec treści decyzji kwestionowanej w postępowaniu nadzorczym, zasadnie organ przyjął, że decyzja Naczelnika Powiatu N. z dnia [...] marca 1975 r. orzekająca o wywłaszczeniu i odszkodowaniu w zakresie punktu [...], nie została wydana z rażącym naruszeniem prawa.

Decyzja Naczelnika Powiatu w N. wydana została na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. Nr 17, poz. 70). Sąd za nietrafne uznał zarzuty rażącego naruszenia powołanych w skardze przepisów tej ustawy.

Niezasadny jest zarzut naruszenia art. 19 powołanej ustawy, albowiem rozprawa administracyjna została w tej sprawie przeprowadzona. Prawidłowo również wszczęte zostało postępowanie wywłaszczeniowe, a zatem decyzja Naczelnika nie została wydana z naruszeniem przepisu art. 3 ustawy. Tym bardziej nie może być mowy

o rażącym naruszeniu prawa. Ma rację skarżąca, gdy twierdzi, że o wywłaszczenie dla [...] mógł ubiegać się terenowy organ administracji państwowej stopnia wojewódzkiego lub powiatowego (art. 3 ust. 3 ustawy). W sprawie tej taki organ, tj. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej ([...].V.1972 r.) wystąpił do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej o wywłaszczenie nieruchomości będącej przedmiotem sprawy. Okoliczność, że o wywłaszczenie zwrócił się Wojewódzki Związek [...] w K. nie zmienia tego, że faktycznie o wywłaszczenie ubiegał się – jak wymagał tego przepis art. 3 ust. 3 ustawy – terenowy organ administracji państwowej, co prawidłowo stwierdził Minister.

Trafnie organ uznał również, że wywłaszczenie było dopuszczalne w tej sprawie

i odpowiadało wymogom określonym w art. 3 ustawy. Decyzja wywłaszczeniowo-odszkodowawcza wydana została bowiem w oparciu o decyzję z dnia [...] maja 1974 r.

o zatwierdzeniu planu realizacyjnego nr [...], która wydana została w oparciu

o szczegółowy plan zagospodarowania przestrzennego oraz ustalenia decyzji

w sprawie lokalizacji. Zatem przesłanki z art. 3 zostały spełnione. Spełniony został również warunek wystąpienia do właściciela o dobrowolne odstąpienie nieruchomości. [..] wystąpiła z takimi ofertami pismem z dnia [...] sierpnia 1974 r. do M. C. i W. C., które

to osoby zostały również zawiadomione o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowo- odszkodowawczego [...] listopada 1974 r., albowiem te osoby figurowały jako właściciele nieruchomości gruntowych, których dotyczyło wywłaszczenie (pkt [...] decyzji Naczelnika Powiatu N.). W czasie, gdy przedstawiane były oferty dobrowolnego odstąpienia nieruchomości, gdy następowało wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego, M. C. (T.) nie figurowała w rejestrach jako właściciel tych nieruchomości. Akt Własności Ziemi wydany został dopiero [...] stycznia 1975 r., a zatem na 2 miesiące przed samym wydaniem decyzji wywłaszczeniowo-odszkodowawczej, która prawidłowo skierowana została do właściciela, tj. M. C. Wskazania wymaga, że zgodnie z przepisem art. 15 ustawy z dnia

26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250), dopiero ostateczna decyzja stwierdzająca nabycie własności nieruchomości stanowiła podstawę do ujawnienia nowego stanu własności w księdze wieczystej oraz ewidencji gruntów. Stosownie zaś do przepisu art. 17 ust. 5 zdanie pierwsze ustawy

o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, zmiany stanu prawnego nieruchomości dokonane po wniesieniu do księgi wieczystej wpisu o wszczęciu postępowania lub po złożeniu do zbioru dokumentów odpisu zawiadomienia

o wszczęciu postępowania nie będą miały wpływu na dalszy tok postępowania. Tym samym, choć nieruchomości z mocy prawa stały się własnością M. C. (T.) z dniem [...] listopada 1971 r., to wobec późniejszego stwierdzenia nabycia tego prawa (aktem własności ziemi z dnia [...] stycznia 1975 r.), organowi nadzoru

nie można zarzucić błędnych ustaleń w zakresie niewystąpienia przesłanki rażącego naruszenia prawa.

Niezasadny jest przy tym zarzut skargi, że decyzja Naczelnika z dnia [...] marca 1975 r. o wywłaszczeniu i odszkodowaniu skierowana była do osoby, która w dacie wywłaszczenia nie była jej właścicielem. Prawidłowości skierowania decyzji wywłaszczeniowo-odszkodowawczej do właściciela, tj. M. C. (pkt [...] decyzji Naczelnika Powiatu) nie zmienia okoliczność, że w 1962 r. M. C. ponownie wyszła za mąż, zmieniając nazwisko z C. na nazwisko T. Powyższe nie może być kwalifikowane jako rażące naruszenie prawa.

Kwestia skierowania pism o dobrowolne odstąpienie nieruchomości

na niewłaściwe adresy tj. podnoszone przez skarżącą w toku postępowania nieważnościowego okoliczności nieuczestniczenia osób niezawiadomionych wówczas w KW jako właściciele – nie stanowi o rażącym naruszeniu prawa. Kwestia udziału bądź braku udziału w czynnościach postępowania wywłaszczeniowego mogłaby być rozpatrywana jako przesłanka wznowieniowa. Nie stanowi zaś przesłanki rażącego naruszenia prawa w tej sprawie.

Z akt, w szczególności z treści samej decyzji wywłaszczeniowo-odszkodowawczej z dnia [...] marca 1975 r., wynika również, że sporządzona była w tej sprawie opinia o wartości nieruchomości i choć się nie zachowała, jak wskazał organ, powyższe nie stanowi przesłanki rażącego naruszenia prawa, tak jak i sam brak obecności biegłego na rozprawie. Organ wskazał przy tym, że już do wniosku Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w N. o wywłaszczenie nieruchomości załączono operat szacunkowy biegłego z listy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. Zasadnie Minister stwierdził, że nieobecność biegłego na rozprawie nie stanowi w tym przypadku naruszenia prawa w stopniu rażącym. Zawiadomienie o terminie rozprawy wywieszone było na tablicy ogłoszeń Urzędu Miejskiego w N. i zawierało – tak jak zawiadomienie o wszczęciu postępowania – informację o prawie przeglądania wniosku o wszczęciu postępowania i zgłaszania wniosków, a zatem trafnie organ uznał, że decyzja wywłaszczeniowo-odszkodowawcza nie została wydana w tej sprawie z rażącym naruszeniem przepisu art. 17, art. 18 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. Za niezasadne Sąd uznał również zarzuty naruszenia przez organ II instancji przepisu art. 7 i art. 77 k.p.a., albowiem organ w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy.

Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzekł, jak w punkcie 1 wyroku. W punkcie 2 wyroku Sąd orzekł na podstawie art. 250 ustawy w związku z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c w zw. z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 490).