Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 1968/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-03-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a,
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Świerczak Sędzia WSA Maciej Busz Asesor sądowy WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 marca 2021 r. sprawy ze skargi I. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...] października 2020r. utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy B. z dnia [...] sierpnia 2020 r. o odmowie przyznania Pani I. S. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad córką M. S. posiadającą orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Decyzje wydano na podstawie art. 3 pkt. 11, art. 17, art. 20, art. 23 ust. 1-4, ust. 5a-5c, art. 24, art. 26 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.), § 10 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1466), Obwieszczenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 23 października 2019 r. w sprawie kwoty świadczenia pielęgnacyjnego w roku 2020 (Dz. U. z 2019 r. poz. 1067).

Decyzje zostały wydane na następującym stanie faktycznym i prawnym.

Wnioskiem z [...] lipca 2020r. I. S. wniosła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku opieką nad córką M. . Organy ustaliły, że w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy nie ulega wątpliwości, że Pani I. S. sprawuje opiekę nad córką niepełnosprawną w stopniu znacznym od urodzenia. Bezspornie, strona ma ustalone prawo do renty rodzinnej oraz okresowej emerytury kapitałowej. Ta okoliczność faktyczna stanowi negatywną przesłankę przyznania jej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.

W tym stanie faktycznym Wójt Gminy B. odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego wskazując w uzasadnieniu decyzji, że przyczyną odmowy jest fakt, iż odwołująca pobiera z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych rentę rodzinną oraz okresowa emeryturę kapitałową. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest możliwe, gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do świadczenia wymienionego w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o pomocy społecznej.

Od powyższej decyzji odwołanie złożyła Pani I. S. reprezentowana przez ad Ż. podnosząc, iż przedmiotowa decyzja jest dla niej krzywdząca, gdyż w świetle przepisów obowiązujących odwołująca ma prawo do wyboru świadczenia korzystniejszego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie znalazło podstaw do uwzględnienia odwołania i decyzją z [...] października 2020r. utrzymało zaskarżoną decyzję organu I instancji w mocy.

W motywach rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, że podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia sprawy stanowi art. 17 ust, 1 oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych.

Organ wskazał, że istota sporu sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy strona odwołująca spełnia przesłanki do skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną córką. Odwołująca oczekuje przy tym dokonania innej niż językowa wykładni przepisów art. 17 ust. 1 w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, podnosząc iż ich językowa wykładnia prowadzi do naruszenia, wskazanych w skardze zasad Konstytucji RP, co rodzi potrzebę odwołania się do ich prokonstytucyjnej wykładni celowościowej. W ocenie Kolegium oba wskazane przepisy są jasne na tyle, że nie wymagają żadnej wykładni, zgodnie z obowiązującą w systemie prawa zasadą: clara non sunt interpretanda. Analizowany przepis jest sformułowany w sposób niebudzący wątpliwości i co istotne - jako norma bezwzględnie obowiązująca - nie pozostawia organom administracji orzekającym w tego rodzaju sprawach żadnego luzu decyzyjnego.

Niezależnie od powyższej okoliczności organ odwoławczy podkreślił, że nawet trudna sytuacja życiowa skarżącej związana z opieką nad niepełnosprawną córką nie może przemawiać za przyznaniem jej świadczenia pielęgnacyjnego, z uwagi na wyraźny zapis ustawy. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba pielęgnująca. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. Stąd też ustawodawca przyjął założenie, że osoba posiadająca już zabezpieczenie materialne w postaci dochodu z tytułu renty rodzinne powinna być wyłączona z zakresu podmiotowego osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie jest możliwy zatem zbieg obu tych świadczeń ani ich wzajemna kompensata.

Ponadto Kolegium zwróciło uwagę, że samo zróżnicowanie pobieranej renty rodzinnej (niezależnie od jej charakteru) i świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na jego wysokość nie oznacza naruszenia zasady równość i nie można pominąć, że renta rodzinna, oparta na zasadzie wzajemności jest stabilna i silniej chroniona niż świadczenie pielęgnacyjne.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu złożyła Pani I. S. reprezentowana przez ad Ż. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2020 r. i poprzedzającej ją decyzji oraz rozstrzygnięcie o kosztach postępowania.

Skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegającą na pominięciu celów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2016 r., poz. 1518 ze zm.) i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna renty rodzinnej stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego,

W motywach skargi skarżąca wskazała, że rozpatrując przedmiotową sprawę organy poprzestały na literalnym brzmieniu treści art. 17 ust 5 pkt 1 lit a wyżej wymienionej ustawy, i przyjęły, że skoro skarżąca ma ustalone prawo do renty rodzinnej, to nie przysługuje mu świadczenie pielęgnacyjne. Poprzestanie na wykładni językowej normy zawartej w dyspozycji art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a może prowadzić do takiego wniosku, to jednak zdaniem skarżącej zastosowanie dyrektyw wykładni systemowej oraz dyrektyw wykładni funkcjonalnej i celowościowej prowadzi do takiego rozumienia tego przepisu, że wyłącza on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo emerytury, gdy uprawniony przy zbiegu uprawnień do tych świadczeń nie złoży oświadczenia o rezygnacji z prawa do emerytury. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym oraz w teorii prawa zgodnie wskazuje się na potrzebę uzupełnienia wyników wykładni językowej wynikami wykładni systemowej i funkcjonalnej. Podnosi się, że pomimo, iż proces wykładni zaczyna się zawsze od dyrektyw językowych, to nie może się on do nich ograniczać. Bez względu na wynik tej wykładni, proces egzegezy tekstu prawnego winien być kontynuowany. Zastosowanie bowiem dyrektyw funkcjonalnych i systemowych może prowadzić do odrzucenia rezultatów wykładni językowej, nawet w sytuacjach, gdy wykładnia ta prowadzi do jednoznacznych rezultatów (por. uchwała NSA składu 7 sędziów z dnia 10 grudnia 2009 r., sygn. akt I OPS 8/09). Wykładnia językowa ogranicza się bowiem li tylko do interpretacji tekstu prawnego zgodnie z prawidłami i znaczeniem języka etnicznego, w którym został on sporządzony. Tekst prawa powinien być jednak tak interpretowany, aby wynik interpretacji nie prowadził do sprzeczności z innymi obowiązującymi normami systemu prawa (wykładnia systemowa) oraz aby ustalenie znaczenia przepisu uwzględniało cel i rolę społeczną tego przepisu (wykładnia funkcjonalna).

Zdaniem skarżącej, trafnie wskazał Naczelnego Sądu Administracyjnego w wyroku z dnia 30 kwietnia 2020 r. sygn. akt IOSK 1546/19, że zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych polegających na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. w sytuacji, gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne stało by sprzeczności z konstytucyjnymi zasadami równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji), ale także z zasadami sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji), czy udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji) i osobom niepełnosprawnym (art. 69 Konstytucji). W swoim orzecznictwie Trybunał Konstytucyjny stoi konsekwentnie na stanowisku, iż obowiązkiem ustawodawcy jest stanowienie prawa, które będzie urzeczywistniało zasadę sprawiedliwości społecznej.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podnosząc, że podtrzymuje w całości swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału IV z dnia 04 stycznia 2021 r., na podstawie art. 15 zzs? ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 z późn. zm.) sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (k. 14 akt sąd.). Strony zostały o tym poinformowane oraz umożliwiono im złożenie dodatkowych wniosków dowodowych lub twierdzeń, które miałyby być podnoszone na rozprawie (k. 18, 23 akt sąd.).

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 dalej: "p.p.s.a.") sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że sąd administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania decyzji. Natomiast stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Uwzględniając powyższe kryteria Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja SKO w K. została wydana zgodnie z przepisami prawa procesowego oraz prawa materialnego.

Zakwestionowaną przez skarżącą decyzją Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad córką M. S. posiadającą orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu znacznym istniejącą od urodzenia.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.), dalej "u.ś.r.", w szczególności art. 17 ust. 1-5. Odmowa przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia nastąpiła na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 1a u.ś.r. Przepis ten stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego.

Organy bezspornie ustaliły, że skarżąca sprawuję opiekę nad niepełnosprawną w stopniu znacznym córką – M. S. – posiadającą orzeczenie o niepełnosprawności z [...] lipca 2012r., z którego wynika, że niepełnosprawność w stopniu znaczny istnieje od urodzenia i orzeczenie wydano na stałe (k. 9 akt adm. I inst.). Jednocześnie poza sporem pozostaje okoliczność, że skarżąca pobiera rentę rodzinną z tytułu śmierci małżonka w kwocie [...]zł oraz okresową emeryturę kapitałowa w kwocie [...]zł, co łącznie daje kwotę [...]zł brutto od [...] marca 2020r., do wypłaty [...] zł (vide: zaświadczenie ZUS z dnia [...] marca 2020r., k. 16 akt adm. I inst.). Z oświadczenia skarżącej wynika także, że ma ustalone prawo do emerytury z tytułu wieku i był zbieg ze sprawą do renty rodzinnej po zmarłym mężu i wybrała rentę rodzinna bo była korzystniejsza. Obecnie pobiera rentę rodzinna oraz okresową emeryturę kapitałową. Posiada [...] okres składkowy i nieskładkowy (k. 14 akt adm. I inst.). W dniu [...] lipca 2020 r. skarżąca złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną córką.

W tych okolicznościach ocenić należy wystąpienie w badanej sprawie negatywnej przesłanki uniemożliwiającej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, na którą powołały się organy obydwu instancji, a o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1a u.ś.r. Skarżąca ma ustalone prawo do renty rodzinnej po zmarłym małżonku oraz jak wskazała i co wynika z decyzji ZUS świadczenie to posiada w zbiegu z innym świadczeniem emerytalnym, przy czym skarżąca dokonała wyboru renty rodzinnej, jako najbardziej dla siebie korzystnego. Nadto pobiera okresową emeryturę kapitałową. Z akt sprawy wynika zatem, że skarżąca nabyła prawa emerytalno – rentowe, do okresowej emerytury kapitałowej i w związku z uzyskaniem prawa do renty rodzinnej skarżąca wybrała świadczenie najbardziej korzystne – rentę rodzinna.

Wskazać przy tym należy, że emerytury kapitałowe to obecnie tylko okresowa emerytura kapitałowa będąca drugim elementem emerytury bazowej, pochodząca z drugiej składki emerytalnej przekazywanej na subkonto i ewentualnie także do OFE. Prawo do obu części emerytury jest nabywane jednocześnie. Zgodnie z art. 5 ustawy z 28 listopada 2008r. o emeryturach kapitałowych (Dz.U. z 2018r., poz. 926) emerytury kapitałowe przysługują osobom mającym ustalone prawo do emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Z powyższego wynika związanie okresowej emerytury kapitałowej z ustaleniem prawa do emerytury z FUS, po spełnieniu dalszych autonomicznych warunków prawych związanych z nabyciem prawa do okresowej emerytury kapitałowej wynikających z ustawy o emeryturach kapitałowych (art. 7, 8 tej ustawy). Najwyraźniej związek ten wynika z art. 30 ust. 2 ustawy o emeryturach kapitałowych, który stanowi, że emerytury kapitałowe są wypłacane wraz z emerytura lub rentą z FUS. W konsekwencji nie ma możliwości samodzielnego wypłacania emerytury kapitałowej. Z powyższego wynika, że skoro skarżąca pobiera okresową emeryturę kapitałową to ma ustalone prawo do emerytury z FUS, która pozostaje w zbiegu z rentą rodzinną, którą skarżąca wybrała do wypłaty jako korzystniejszą.

Analizując treść przepisu art. 17 ust. 5 należy pamiętać, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje wymienionym osobom z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Chodzi o to, aby osoby które z uwagi na konieczność sprawowania opieki nie mogą wykonywać pracy i są zmuszone do rezygnacji z zatrudnienia, mogły otrzymywać świadczenia pielęgnacyjne, które chociaż częściowo zrekompensuje im straty finansowe, jakie poniosą w związku z rezygnacją z aktywności zawodowej na rzecz sprawowania stałej opieki.

Ratio legis regulacji zawartej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. sprowadza się do tego, aby uniemożliwić przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobom mającym ustalone prawo do określonych świadczeń emerytalno – rentowych, czyli takim osobom, które nie rezygnują z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Zebrany w sprawie materiał dowodowy daje podstawy do stwierdzenia, że stan faktyczny analizowanej sprawy wyczerpał dyspozycję przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1a, bowiem jak wynika z akt sprawy, renta rodzinna po zmarłym małżonku została skarżącej przyznana w sytuacji zbiegu z innym świadczeniem emerytalno – rentowym, a także przyznano jej także prawo do okresowej emerytury kapitałowej. W tych okolicznościach stwierdzić przyjdzie, że rozpoznając sprawę organ dokonał właściwej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 a u.ś.r. W okolicznościach danej sprawy, wynikających ze zgromadzonego materiału dowodowego, fakt przyznania stronie renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka w zbiegu z innym świadczeniem emerytalnym stanowił przeszkodę w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji rezygnacji z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

W świetle treści tego przepisu, iż tylko w sytuacjach ściśle w nim wskazanych prawo do świadczeń pielęgnacyjnych nie przysługuje. Wśród katalogu świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. ustawodawca wymienił rentę rodzinną z tytułu śmierci małżonka, ale przyznaną w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego. Zbieg praw do świadczeń oznacza sytuację, w której jedna osoba spełnia warunki do otrzymania więcej niż jednego świadczenia. Zastosowanie zatem przesłanki wyłączającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., wymaga stwierdzenia nie tylko okoliczności, iż osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne ma ustalone prawo do renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka, ale także że prawo to zostało przyznane tej osobie w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego. Żeby zatem nie przyznać osobie ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne przedmiotowego świadczenia, koniecznym jest wystąpienie obu tych okoliczności łącznie, tj. zarówno okoliczności, iż dana osoba ma ustalone prawo renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka, jak też okoliczności, że prawo to zostało przyznane tej osobie w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego (por. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 27 lutego 2019 r., sygn. akt II SA/Go 59/19; wyrok WSA w Olsztynie z dnia 18 listopada 2014 r., sygn. akt II SA/Ol 1085/14; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 10 stycznia 2019 r., sygn. akt III SA/Gd 801/18; dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zaprezentowane stanowisko znajduje potwierdzenie nie tylko w literalnej treści przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., ale również w uzasadnieniu rządowego projektu ww. ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (druk nr 3897), zmieniającej ustawę o świadczeniach rodzinnych z dniem 14 października 2011 r. Z projektu tego wynika, iż zamysłem ustawodawcy było pozbawienie świadczenia pielęgnacyjnego osób mających prawo do renty rodzinnej po zmarłym małżonku w przypadku zbiegu prawa do świadczeń emerytalnych po myśli art. 95 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Stosownie do art. 95 ustawy o emeryturach i rentach z FUS osoba uprawniona do kilku świadczeń emerytalno-rentowych może wybrać świadczenie, które chce pobierać, z reguły jest to świadczenie wyższe. Zdarza się więc, że osoba mająca prawo do emerytury lub renty pobiera wyższą rentę rodzinną po zmarłym małżonku. To stwarza sytuację, zgodnie z obecnym brzmieniem przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, że osoba pobierająca rentę lub emeryturę nie ma prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tak jak osoba mająca prawo do emerytury lub renty wybierająca po zmarłym małżonku wyższą rentę rodzinną.

Skoro więc, jak wykazano, negatywną przesłankę prawa do świadczenia pielęgnacyjnego stanowi w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., przyznanie prawa do renty rodzinną z tytułu śmierci małżonka, ale jedynie w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, co zostało w niniejszej sprawie ustalone i jest wystarczające do stwierdzenia braku prawa skarżącej do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki na osobą niepełnosprawną.

Wobec powyższego należy stwierdzić, że organy administracji nie naruszyły przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 a u.ś.r. wskazanego w skardze. Zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że skarżąca nie spełnia przesłanek wskazanych w u.ś.r. do przyznania wnioskowanego świadczenia.

Odnosząc się do zarzutów skargi, Sąd zgadza się ze skarżącą co do tego, że przy wykładni przepisów stanowiących podstawę wydania zaskarżonej decyzji kierować się należy nie tylko dosłownym (literalnym) brzmieniem przepisów, ale również uwzględniać pozostałe dyrektywy wykładni (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 października 2017 r. sygn. akt I OSK 829/17 – dostępny www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W tym miejscu Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela poglądy części orzecznictwa, w tym WSA w Poznaniu zaprezentowane w sprawie o sygn. akt II SA/Po 422/20, zgodnie z którymi cel ustawy o świadczeniach rodzinnych, jak i istota samego świadczenia pielęgnacyjnego zostały jasno zdefiniowane przez samego ustawodawcę już na etapie procesu legislacyjnego. W uzasadnieniu projektu ustawy o świadczeniach rodzinnych wskazano, że celem projektu ustawy o świadczeniach rodzinnych była budowa nowego, wyraźnie odrębnego od systemu pomocy społecznej, "systemu pozaubezpieczeniowych świadczeń rodzinnych", służących wspieraniu rodziny w realizacji jej funkcji, głównie opiekuńczej, wychowawczej i edukacyjnej. Wolą ustawodawcy było przeznaczenie świadczenia pielęgnacyjnego dla osób rezygnujących z aktywności zawodowej, by opiekować się dzieckiem. W projekcie ustawy wyraźnie wskazano też, że "za osoby korzystające z tej formy świadczenia rodzinnego opłacana będzie składka na ubezpieczenia emerytalne i rentowe od kwoty tego świadczenia. Składka ta będzie, podobnie jak obecnie, opłacana przez okres niezbędny do uzyskania uprawnień emerytalnych. Nabycie prawa do emerytury wyklucza możliwość dalszego korzystania z tej formy świadczenia" (por. Uzasadnienie do projektu ustawy Sejmu RP IV kadencji o świadczeniach rodzinnych, druk nr 1555). W ocenie Sądu intencje ustawodawcy co do adresata i istoty świadczenia pielęgnacyjnego nie pozostawiają wątpliwości. Wyrażoną wprost wolą ustawodawcy było zabezpieczenie rodziców rezygnujących z aktywności zawodowej w celu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem – do czasu nabycia przez nich prawa do emerytury. W tym zakresie zatem wyniki wykładni przeprowadzonej przy użyciu dyrektyw językowych, systemowych i funkcjonalnych prowadzą do spójnego wniosku.

Powyższe odnieść należy zatem do sytuacji skarżącej w niniejszej sprawie, która potwierdziła, że uzyskała prawo do emerytury i posiada 20-letni okres składkowy i nieskładkowy, a w związku ze zbiegiem prawa do renty rodzinnej po zmarłym mężu wybrała świadczenie wyższe.

Ponadto, Sądowi znany jest oczywiście spór, który wywiązał się w judykaturze, a dotyczący wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r. co do tego, czy narusza zasadę równości taka interpretacja omawianego przepisu, która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury w wysokości niższej niż to świadczenie (patrz np. synteza stanowisk przedstawiona w uzasadnieniach wyroków NSA z dnia 15 grudnia 2020 r. sygn. akt I OSK 1983/20 i 17 grudnia 2020 r. sygn. akt I OSK 2010/20, dostępnych jw.).

W ocenie tutejszego Sądu, jak wskazano powyżej, już z woli samego ustawodawcy celem projektu ustawy o świadczeniach rodzinnych była budowa nowego – wyraźnie odrębnego od systemu pomocy społecznej – "systemu pozaubezpieczeniowych świadczeń rodzinnych" (por. wyżej przywołane uzasadnienie do projektu ustawy). W przypadku zbiegu uprawnień do świadczeń rodzinnych ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia, wybranego przez osobę uprawnioną. Rozwiązanie to znajduje się w art. 27 ust. 5 u.ś.r., w którym wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, przysługuje jedno z tych świadczeń, wybrane przez osobę uprawnioną – także w sytuacji, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Zgodnie natomiast z art. 65 i nast. ustawy o emeryturach i rentach z FUS renta rodzinna przysługuje uprawnionym członkom rodziny osoby, która w chwili śmierci miała ustalone prawo do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy lub spełniała warunki wymagane do uzyskania jednego z tych świadczeń. Z kolei zbieg uprawnień do "świadczeń ubezpieczeniowych" uregulowany jest w art. 95 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się jedno z tych świadczeń – wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Przepisy przywołanych ustaw regulują odrębnie zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw, względnie na podstawie wyraźnie wskazanych przepisów, wypłacanych przez organy określone w każdej z tych ustaw.

Dlatego też Sąd podziela stanowisko doktryny co do tego, że odstąpienie od literalnego (dosłownego) brzmienia art. 17 u.ś.r., czego wprost domaga się strona skarżąca, skutkowałoby wprowadzeniem do porządku prawnego nowego świadczenia, a mianowicie "wyrównawczego świadczenia pielęgnacyjnego", które jest nieznane ustawie o świadczeniach rodzinnych (por. S. Nitecki, Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w części stanowiącej różnicę pomiędzy uzyskiwaną emeryturą a kwotą tego świadczenia, Glosa krytyczna do wyroku NSA z dnia 8 stycznia 2020 r. sygn. akt I OSK 2392/19, Samorząd Terytorialny 2020, 7-8, s.182). To natomiast oznacza, że wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. przeprowadzona przy użyciu dyrektyw językowych, funkcjonalnych (celowościowych) i systemowych prowadzi do tego samego wniosku, tj. że intencją ustawodawcy było pozbawienie osób mających ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w całości. Innymi słowy, zastosowanie dyrektyw funkcjonalnych i systemowych nie mogło w tym wypadku doprowadzić do odrzucenia rezultatów wykładni językowej. Z tej też przyczyny Sąd nie podziela zaprezentowanego w niniejszej sprawie stanowiska skarżącej co do naruszenia zasad konstytucyjnych.

Pełnomocnik strony skarżącej zarzucił naruszenie Konstytucji: art. 2 (Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej), art. 32 ust. 1 (równości wobec prawa) i art. 71 ust. 1 zd. drugie (udzielania pomocy rodzinom). Należy podkreślić, że u.ś.r. jest aktem prawnym funkcjonującym w ramach systemu przepisów realizujących konstytucyjną zasadę pomocy rodzinom. Skoro organy prawidłowo zastosowały jej przepisy, to powyższe zarzuty nie mogą się ostać.

Wobec powyższego skargę należało uznać za bezzasadną, co obligowało Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu na podstawie art. 151 p.p.s.a. do jej oddalenia w całości, jak Sąd orzekł w wyroku.