Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1757/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-03-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 83
journal: Dz.U. 2009 nr 153 poz 1227
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Olga Żurawska – Matusiak, Sędziowie WSA Eugeniusz Wasilewski, Sławomir Fularski (sprawozdawca), Protokolant spec. Marek Kozłowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 marca 2013 r. sprawy ze skargi U.C. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości; 3. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata M.S. kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) oraz kwotę 55,20 zł (słownie: pięćdziesiąt pięć złotych 20/100) stanowiącą 23% podatku VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 ze zm., dalej jako "ustawa o emeryturach i rentach z FUS"), po rozpatrzeniu wniosku U.C. z dnia [...] grudnia 2011 r. o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku odmówił przyznania wskazanego świadczenia.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że zgodnie z art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nie przekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Jak wynika z powyższego przepisu - przyznanie renty rodzinnej na podstawie art. 83 jest możliwe, gdy spełnione są następujące przesłanki:

← wnioskodawca jest lub był osobą ubezpieczoną w rozumieniu ustawy emerytalnej lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym;

← nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności;

← nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniami społecznymi z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek;

← nie posiada niezbędnych środków utrzymania.

Jednocześnie organ nadmienił, że warunki określone w wyżej cytowanym przepisie muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

Organ stwierdził, że wnioskodawczyni nie jest członkiem rodziny pozostałym – po zmarłym ubezpieczonym A.C. Wyrokiem Sądu Okręgowego w W. z dnia [...] lutego 2006 r. orzeczono bowiem separację wnioskodawczyni z A.C. Do dnia śmierci byłego męża nie pozostawała ona z nim we wspólności małżeńskiej, jak również nie miała prawa do alimentów, ustalonych wyrokiem lub ugodą sądową. Ponadto nie osiągnęła ona wieku emerytalnego, wynoszącego dla kobiet 60 lat oraz nie ma orzeczonej całkowitej niezdolności do pracy uniemożliwiającej podjęcie zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym w celu zapewnienia sobie niezbędnych środków utrzymania. W związku z powyższym brak jest podstaw prawnych do przyznania wnioskodawczyni renty rodzinnej w drodze wyjątku.

Organ dodatkowo wyjaśnił, że przy rozpatrywaniu wniosku ocenie podlegała również sytuacja materialna, ale nie stanowi ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku.

U.C. pismem z dnia [...] lipca 2012 r. zwróciła się do Prezesa ZUS z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wnioskodawczyni podniosła, że do chwili śmierci męża A.C. była z nim w związku małżeńskim, wspólnie z nim zamieszkiwała, miała też od niego zasądzone alimenty zarówno na dzieci jak również na swoją rzecz.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu ww. wniosku, decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej jako "K.p.a."), utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] czerwca 2012 r.

W uzasadnieniu organ podtrzymał swoją dotychczasową argumentację wskazując, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełni warunki zawarte w tym przepisie. Z akt sprawy wynika zaś, że wnioskodawczyni nie jest członkiem rodziny pozostałym po zmarłym ubezpieczonym – A.C. w rozumieniu przepisów art. 67 wyżej cytowanej ustawy. Zgodnie bowiem z powołanym przepisem członkami rodziny po zmarłym ubezpieczonym są: dzieci własne, dzieci drugiego małżonka oraz dzieci przysposobione, przyjęte na wychowanie i utrzymanie przed osiągnięciem pełnoletniości, wnuki, rodzeństwo i inne dzieci, w tym również w ramach rodziny zastępczej, małżonek (wdowa, wdowiec). Krąg osób uprawnionych do renty rodzinnej stanowi katalog zamknięty i nie jest możliwe, aby zaliczyć do niego inne osoby w nim nie wymienione. Ponadto zgodnie z art. 614 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U z 1964 r., nr 9, poz. 59 ze zm.), orzeczenie separacji ma skutki takie jak rozwiązanie małżeństwa przez rozwód, chyba, że ustawa stanowi inaczej.

Dodatkowo organ wyjaśnił, iż zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych orzeczenie sądowe o separacji, nawet przy wspólnym pożyciu wyklucza prawo wdowy do renty rodzinnej, chyba, że miała ona w dniu śmierci męża prawo do alimentów z jego strony ustalone wyrokiem sądowym lub ugodą sądową (wyrok WSA z dnia 3 marca 2010 r., sygn. akt II SA/Wa 2043/09).

W związku z powyższym, z uwagi na orzeczoną wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia [...] lutego 2006 r. separację pomiędzy wnioskodawczynią a zmarłym A.C., nie można zaliczyć jej do kręgu członków rodziny pozostałych po ubezpieczonym. Z ww. wyroku wynika również, że nie zostały zasądzone na jej rzecz alimenty od małżonka. Ponadto wnioskodawczyni nie spełnia przesłanek określonych w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Nie została orzeczona wobec wnioskodawczyni całkowita niezdolność do pracy oraz nie osiągnęła ona wieku emerytalnego wynoszącego dla kobiet 60 lat. Wnioskodawczyni nie spełnia zatem wymaganego w powołanym wyżej przepisie warunku wieku uniemożliwiającego podjęcie zatrudnienia oraz nie jest uznana za całkowicie niezdolną do pracy, co wyklucza możliwość przyznania świadczenia w trybie wyjątku. Podnoszone zaś przez wnioskodawczynię trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania prawa do świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenie z przepisu art. 83 ww. ustawy nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy potrzeby te są uzasadnione. Dlatego też organ, nie mógł przyznać wnioskodawczyni renty rodzinnej w drodze wyjątku.

Na powyższą decyzję organu U.C. (dalej jako "skarżąca") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę, wnosząc o jej uchylenie. Skarżąca zarzuciła organowi naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Zdaniem skarżącej, ponownie doszło do naruszenia art. 24 § 1 pkt 5 w związku z art. 127 § 3 K.p.a., poprzez wydanie zaskarżonej decyzji przez tą samą osobę, która brała udział w wydaniu decyzji, od której złożony został wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy.

W uzasadnieniu skargi podniosła, że organ błędnie ustalił stan faktyczny sprawy, bowiem skarżąca miała prawo do alimentów ze strony męża aż do dnia jego śmierci. Nadto przedstawiła swoją sytuację materialną i zdrowotną.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Odpowiadając na zarzuty podniesione w skardze organ wyjaśnił, że sprawa była już raz przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Sąd ten wyrokiem z dnia 4 stycznia 2011 r. uchylił poprzednią decyzję ostateczną organu wskazując na błąd formalny w postaci niewłaściwego jej podpisania. Sąd wskazał także, że istnieje konieczność zbadania stanu zdrowia skarżącej, ponieważ brak jest w tej sprawie aktualnej diagnozy lekarza orzecznika, a wobec tego nie można stwierdzić czy skarżąca jest zdolna do pracy. Sąd ten nie nakazał jednak "ostatecznie i na zawsze" wykluczyć z postępowania jakiegokolwiek urzędnika – a taką, jak się wydaje tezę wysnuła skarżąca z treści ww. wyroku. Decyzja w sprawie skarżącej, w nowym postępowaniu, została podpisana przez Dyrektora Departamentu Świadczeń Emerytalno – Rentowych, H.W., a decyzja ostateczna, prawidłowo – przez inną osobę, Wicedyrektora Departamentu Świadczeń Emerytalno – Rentowych E.N., nie biorącą do tej pory udziału w postępowaniu – tym konkretnym, nie zaś dowolnym innym z wielu, które na wniosek skarżącej były wszczynane w ZUS.

Pismem procesowym z dnia [...] marca 2013 r. ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącej popierając skargę dokonał uzupełnienia skargi. Zarzucił organowi następujące naruszenia:

a. art. 7, 77 § 1 i 80 K.p.a., poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, polegające na jego ustaleniu wbrew treści dokumentów stanowiących materiał dowodowy, co w konsekwencji doprowadziło do błędnych ustaleń, że nie zostały spełnione przesłanki przewidziane w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, które to uchybienia miały bezpośredni wpływ na wynik sprawy;

b. art. 10 § 1 i § 2 w zw. z art. 107 § 3 K.p.a., poprzez pozbawienie strony prawa do aktywnego udziału w postępowaniu wskutek przekroczenia granic tzw. "uznania administracyjnego" i niewyczerpujące wyjaśnienie w uzasadnieniu decyzji, z jakich względów organ nie wyznaczył dodatkowego terminu badania lekarskiego w celu weryfikacji przez lekarza orzecznika ZUS, mimo wniosku skarżącej o wyznaczenie innego terminu.

W uzasadnieniu pisma, pełnomocnik podniósł, że skarżąca jest wdową po zmarłym A.C., pozostaje bez środków do życia i bez możliwości podjęcia pracy zarobkowej. W toku postępowania wywołanego ww. wnioskiem organ wskazał skarżącej termin badania z konsultantem ZUS na [...] marca 2012 r. i termin badania u lekarza orzecznika na [...] marca 2012 r., w których to terminach miała stawić się w celu zdiagnozowania stanu jej zdrowia. Pismem z dnia [...] marca 2012 r. córka skarżącej – D.C., działając z upoważnienia matki wniosła o wyznaczenie ww. badań w innym (późniejszym) terminie, wskazując, że aktualnie jej matka przebywa poza miejscem zamieszkania i jej stawiennictwo przed komisją orzeczniczą ZUS będzie możliwe najwcześniej w czerwcu 2012 r. Prośba wnioskodawczyni nie została jednak uwzględniona, a organ uznał, że skarżąca odstąpiła od weryfikacji stanu jej zdrowia.

Zdaniem pełnomocnika skarżącej po stronie organu istniał obowiązek wykazania z jakich względów ograniczył postępowanie dowodowe w tym zakresie. Z uzasadnienia decyzji wynika, że ustalenie, iż wnioskodawczyni nie wykazała spełnienia wymogu przewidzianego w ustawie było konsekwencją jej niestawiennictwa w dniu [...] i [...] marca 2012 r. Organ nie odniósł się jednak do kwestii, czy sam brak stawiennictwa skarżącej ostatecznie przekreślił dalszą możliwość dokonania takiej analizy. W szczególności organ nie odniósł się do kwestii czy niestawiennictwo powyższe miało charakter nieusprawiedliwiony. Organ pominął okoliczność, że jeszcze przed terminami działań orzeczniczych ZUS D.C. – córka skarżącej (działająca z jej upoważnienia) wniosła o zmianę terminu wyznaczonego przez lekarza orzecznika ZUS i wskazała, że skarżąca może stawić się w miesiącu czerwcu 2012 r., gdyż aktualnie przebywa poza miejscem zamieszkania. Niezależnie od błędnej oceny w warstwie merytorycznej, rozstrzygnięcie tak fundamentalnej kwestii na niekorzyść skarżącej w ramach uznania administracyjnego, winno zostać szczegółowo i wyczerpująco uzasadnione, co nie miało w zaistniałej sprawie miejsca, a stanowi naruszenie przepisu art. 107 § 3 K.p.a.

Pełnomocnik skarżącej podniósł nadto, że wbrew ustaleniom poczynionym w uzasadnieniu decyzji, na podstawie wyroku sądowego istniał jednak obowiązek alimentacyjny na rzecz skarżącej ze strony jej męża. W treści wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca wskazała również, że jest w trakcie gromadzenia kompleksowych badań specjalistycznych, która to dokumentacja pozwoli jej przedstawić materiały niezbędne przy ocenie jej stanu zdrowia przez lekarzy orzeczników ZUS. Skarżąca wyjaśniła wówczas, że trudności w gromadzeniu dokumentacji mają swoje podłoże ekonomiczne, gdyż badania są płatne a NFZ nie wszystkie refunduje. W związku z powyższym przedłożyła kserokopie dokumentów, z których treści wynikało, że zdiagnozowano u niej poważne i trwałe zmiany [...]. Pomimo tego, w wyniku rozpatrzenia wniosku skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r. utrzymał w mocy swoją decyzję podjętą w dniu [...] czerwca 2012 r. Z uzasadnienia tej decyzji wynika, że organ podtrzymał swoje poprzednie ustalenia w zakresie występowania przesłanek negatywnych, tj. brak obowiązku alimentacyjnego ze strony zmarłego ubezpieczonego – A.C. na rzecz skarżącej, brak orzeczenia o całkowitej niezdolności do pracy oraz nie osiągnięcie przez nią wieku emerytalnego.

Uzasadniając dodatkowo naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, pełnomocnik skarżącej wskazał, że z treści dokumentów znajdujących się w aktach sprawy – wbrew ustaleniom powielanym w decyzjach organu – wynika bezsprzecznie, że w dacie śmierci A.C. istniał obowiązek alimentacyjny z jego strony na rzecz małżonki – U.C. Powyższy obowiązek alimentacyjny wynikał bowiem z wyroku zaocznego Sądu Rejonowego w S. Wydziału III Rodzinnego i Nieletnich z dnia [...] marca 2002 r. (sygn. akt [...]) oraz wyroku zaocznego z dnia [...] października 2002 r. Sądu Rejonowego w S. Wydziału III Rodzinnego i Nieletnich (sygn. [...]). Z treści zaś powoływanego przez organ rozstrzygnięcia Sądu Okręgowego w W. z dnia [...] lutego 2006 r. (sygn. akt [...]), nie sposób wywieść podstawy ustania obowiązku alimentacyjnego wobec skarżącej. Co więcej, uważna i łączna lektura ww. orzeczeń powinna skłonić organ do wniosków zupełnie odmiennych, gdyż w pkt III sentencji Sąd Okręgowy uznał, że wyrok ten zmienia rozstrzygnięcie odnośnie alimentów jedynie w zakresie obejmującym dzieci A. i U.C., natomiast nie uchylił obowiązku alimentacyjnego na rzecz skarżącej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią przepisu art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości, poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem skarżonej decyzji administracyjnej. Jest więc to kontrola legalności rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procesowym.

Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie, a zaskarżona i poprzedzająca ją decyzja organu podlega uchyleniu, albowiem Sąd stwierdził naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Podstawę materialnioprawną wydania rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowił art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Zgodnie z tym przepisem, ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Konstrukcja tego przepisu wskazuje, że zawarte w nim przesłanki muszą być spełnione łącznie. Ustalenie ich istnienia w sprawach rozstrzyganych decyzją w ramach uznania administracyjnego musi jednak nastąpić w prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym.

W myśl przepisu art. 124 omawianej ustawy, w postępowaniu w sprawach o świadczenia w niej określone stosuje się przepisy K.p.a., chyba, że ustawa stanowi inaczej. Ustawa inaczej nie stanowi, zatem procesową regułą w tego rodzaju sprawach jest stosowanie przepisów K.p.a.

Tak więc Prezes ZUS, podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku, związany jest regułami postępowania administracyjnego, określającymi jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania.

Stosownie zaś do art. 7 K.p.a. – w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Powołany przepis formułuje naczelną zasadę postępowania jaką jest zasada prawdy obiektywnej, której realizacja ma ścisły związek z zasadą praworządności oraz wywiera zasadniczy wpływ na ukształtowanie całego postępowania administracyjnego, obligując organ administracji publicznej do wyczerpującego zbadania okoliczności faktycznych związanych z daną sprawą, na podstawie wszelkich dowodów. Z zasady tej wynika między innymi rozwijany w art. 77 § 1 K.p.a. obowiązek organu administracji publicznej określenia w każdej sprawie z urzędu jakie dowody są konieczne do wyjaśnienia stanu faktycznego, ich poszukiwania oraz realizacji.

Konsekwencją obowiązywania zasad praworządności i prawdy obiektywnej jest regulacja zawarta w art. 107 § 1 K.p.a., ustanawiającym obok innych wymogów decyzji obowiązek organu zawarcia w niej podstawy prawnej i uzasadnienia faktycznego, które w myśl § 3 tego artykułu powinno w szczególności obejmować wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Obowiązkiem organu rozstrzygającego sprawę – w ramach motywowania podjętej decyzji – jest ustosunkowanie się do wszystkich zarzutów podnoszonych przez stronę w trakcie toczącego się postępowania, odzwierciedlenie tego winno znaleźć się w uzasadnieniu decyzji. Brak prawidłowego uzasadnienia decyzji, zwłaszcza o charakterze uznaniowym, uniemożliwia – w przypadku jej zaskarżenia – ustalenie, czy organ nie przekroczył granic przyznanego mu uznania administracyjnego. Swobodne uznanie nie może być bowiem tożsame z dowolnością.

Oceniając sprawę w kontekście zebranego w sprawie w toku postępowania administracyjnego materiału dowodowego stwierdzić należy, że zarówno zaskarżona, jak i poprzedzająca ją decyzja nie może zostać uznana za odpowiadającą prawu. W ocenie Sądu, organ przekroczył bowiem granice uznania administracyjnego. Organ zaniechał podjęcia wszelkich kroków zmierzających do zebrania i rozpatrzenia pełnego materiału dowodowego pozwalającego na wydanie zgodnego z prawem rozstrzygnięcia. W konsekwencji, ustalenia faktyczne oparte na niekompletnym, czy nie w pełni rozpatrzonym materiale dowodowym, należy traktować jako dowolne. Zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 K.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 K.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonywującej treści (art. 7 K.p.a.).

Za zasadne należy uznać zarzuty strony skarżącej dotyczące naruszenia przez organ ww. przepisów postępowania. Przede wszystkim organ nie wyjaśnił w wyczerpujący sposób czy skarżąca, mimo orzeczonej separacji ze swoim małżonkiem, nie miała w dniu śmierci małżonka orzeczonych na swoją rzecz z jego strony alimentów. Dokonanie prawidłowych ustaleń w tym zakresie jest o tyle istotne, że nawet orzeczona separacja przy wspólnym pożyciu małżonków nie wyklucza prawa do renty rodzinnej w przypadku, gdy wdowa ma w dniu śmierci zasądzone wyrokiem sądowym lub ugodą sądową alimenty ze strony męża. Przyznaje to zresztą sam organ w swojej decyzji, powołując się na ww. pogląd jako zgodny z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych. Skarżąca konsekwentnie zaś podnosi, że w dniu śmierci swojego małżonka miała od niego zasądzone wyrokiem sądowym alimenty nie tylko na dzieci, ale również na swoją rzecz.

Na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie można natomiast wykluczyć, że w dniu śmierci małżonka skarżącej nadal istniał obowiązek alimentacyjny z jego strony na jej rzecz. Jak bowiem wynika ze znajdującego się w aktach sprawy wyroku zaocznego Sądu Rejonowego w S. Wydziału III Rodzinnego i Nieletnich z dnia [...] marca 2002 r. sygn. akt [...], skarżąca miała prawo do alimentów ze strony swojego małżonka. Słusznie zauważył zaś pełnomocnik skarżącej, że z treści powoływanego przez organ rozstrzygnięcia Sądu Okręgowego w W. z dnia [...] lutego 2006 r. sygn. akt [...] nie sposób wywieść podstawy ustania obowiązku alimentacyjnego wobec skarżącej. W pkt III sentencji ww. Sąd uznał, że wyrok ten zmienia rozstrzygnięcie odnośnie alimentów jedynie w zakresie obejmującym dzieci A. i U.C., natomiast nie uchylił obowiązku alimentacyjnego na rzecz skarżącej. Nadto, w aktach sprawy organu znajduje się postanowienie z dnia [...] stycznia 2010 r. Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w S. z treści którego wynika, że wobec małżonka skarżącej toczyło się postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych wynikających z wyroków zaocznych Sądu Rejonowego w S. Wydziału III Rodzinnego i Nieletnich z dnia [...] marca 2002 r. sygn. akt [...] oraz z dnia [...] października 2002 r. sygn. [...], jednakże postępowanie egzekucyjne zostało umorzone w związku ze śmiercią dłużnika w dniu [...] listopada 2009 r.

Kolejną istotną dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie kwestią jest brak wyjaśnienia w uzasadnieniach decyzji, z jakich względów – mimo wniosku o wyznaczenie innego terminu – nie podjęto nawet próby wyznaczenia skarżącej dodatkowego terminu badania lekarskiego w celu weryfikacji przez lekarza orzecznika ZUS jej stanu zdrowia. Z poprzedniego bowiem wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 stycznia 2011 r. sygn. akt II SA/Wa 1136/10 uchylającego poprzednią decyzję Prezesa ZUS wydaną w sprawie odmowy przyznania skarżącej świadczenia w drodze wyjątku wynika, że ponownie rozpoznając sprawę organ winien zdiagnozować stan zdrowia skarżącej przez lekarza orzecznika ZUS. Poza sporem wprawdzie pozostaje, że w toku postępowania organ wskazał skarżącej termin badania z konsultantem ZUS na [...] marca 2012 r. i termin badania u lekarza orzecznika na [...] marca 2012 r. w celu zdiagnozowania stanu jej zdrowia. Bezsporne jest jednak również, że pismem z dnia [...] marca 2012 r. córka skarżącej, działając z upoważnienia matki wniosła o wyznaczenie ww. badań w innym, tj. późniejszym terminie, wskazując, że aktualnie matka przebywa poza miejscem zamieszkania i jej stawiennictwo przed komisją orzeczniczą ZUS będzie możliwe najwcześniej w czerwcu 2012 r. Tymczasem organ nie wyjaśnił nawet, dlaczego powyższa prośba nie została uwzględniona oraz czy niestawiennictwo skarżącej w wyznaczonych terminach badań należy uznać za nieusprawiedliwione, dowolnie przyjmując, że odstąpiła ona od weryfikacji stanu jej zdrowia. Organ nie wyjaśnił przy tym dlaczego nie ma możliwości dokonania ww. badań w późniejszym terminie, np. zgodnie z wnioskiem skarżącej, w miesiącu czerwcu 2012 r., pomimo tego, że swoją pierwszą decyzję w sprawie wydał dopiero [...] czerwca 2012 r.

W ocenie Sądu powyższe uchybienia organu mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy dlatego też zaskarżona i poprzedzająca ją decyzją organu podlegają uchyleniu.

W ponownym postępowaniu, organ mając na uwadze powyższe wskazania i uwagi Sądu, po przeprowadzeniu wyczerpującego postępowania wyjaśniającego w niniejszej sprawie - zgodnie z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. wyda stosowne rozstrzygnięcie w sprawie, które zostanie w przekonywujący sposób uzasadnione, stosownie do treści art. 107 § 3 K.p.a.

W tym stanie sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) jak w pkt 1 i 2 sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie w pkt 3 wyroku zostało wydane na podstawie art. 250 ww. ustawy w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1348 ze zm.).