Postanowienie WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 164/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2015-05-11 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 2,  art. 258 par. 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 18 grudnia 2014 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 r., p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

W odpowiedzi na wezwanie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu do uiszczenia wpisu od skargi (w kwocie 194 zł) wniesionej na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 18 grudnia 2014 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 r. R. K. (dalej skarżący) złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

W sporządzonym wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący oświadczył, że sam pozostaje w gospodarstwie domowym, że jedynym źródłem jego utrzymania jest świadczenie emerytalne otrzymywane po potrąceniach w wysokości 668 zł (oświadczył zarazem, iż nie uzyskuje jakichkolwiek innych dochodów), oraz że nie posiada majątku. Nadto przy piśmie sporządzonym w dniu 20 marca 2015 r., a zawierającym wniosek "o zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych", skarżący przekazał kserokopie wyciągu z protokołu ugody (sporządzonej 28 kwietnia 2005 r.) dotyczącej regulowania zobowiązania alimentacyjnego, umowy najmu lokalu mieszkalnego, potwierdzenia wypłaty emerytury, a także kserokopie dowodów dokonanych wpłat za abonament TV i Cyfrowy Polsat, energię elektryczną oraz czynsz płacony na rzecz spółdzielni mieszkaniowej.

Rozpatrując, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz.270) - zwanej dalej p.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył , co następuje:

W pierwszej kolejności należy wskazać, iż instytucja prawa pomocy przewiduje dla skarżącej możliwość zwolnienia od kosztów sądowych w całości bądź w części oraz ustanowienia zawodowego pełnomocnika. Przy czym zastosowanie tej instytucji do konkretnego przypadku może mieć miejsce w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, bądź też w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 p.p.s.a.).

Przewidywana możliwość ubiegania się przez skarżącego o prawo pomocy w zakresie częściowym (o co wnosi w przedmiotowym wniosku) uwarunkowana jest spełnieniem przesłanki określonej w art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego, wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu.

Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu 22 maja 2013 r. (sygn. akt II OZ 383/13, LEX nr 1319081) podkreślił bowiem, iż "prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe". Podobny pogląd co do stosowania instytucji prawa pomocy wyrażono w szeregu innych orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8; postanowienie z 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04 - dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl; postanowienie z 15 kwietnia 2008 r., II FZ 106/08, lex nr 471131; postanowienie z 22 maja 2013 r., II OZ 383/13, lex nr 1319081; postanowienie z 29 maja 2013 r., II OZ 419/13, LEX nr 1319097).

Jednocześnie należy podkreślić, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienia pełnych kosztów postępowania (zob. postanowienie NSA z 30 lipca 2009 r., I FZ 171/09, LEX nr 552205; postanowienie NSA z 9 maja 2013 r., I FZ 125/13, LEX nr 1318594; postanowienie NSA z 16 maja 2013 r., II OZ 364/13, LEX nr 1319071; postanowienie NSA z 4 czerwca 2013 r., II GZ 260/13). Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających wobec niej zastosowanie prawa pomocy oraz dowodów na ich poparcie umożliwi wówczas sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny jej sytuacji finansowej i majątkowej. Nastąpić to może tylko w przypadku, gdy strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób przekonywujący, tj. spójny, nie budzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji umożliwiającej zasadność zastosowania wobec niej instytucji prawa pomocy.

Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

Referendarz sądowy analizując informacje przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy uznał, iż były one niewystarczające do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej. W związku z czym pismem z 16 kwietnia 2015 r. został wezwany do przekazania w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania:

- szczegółowej pisemnej informacji na temat kosztów ponoszonych w skali miesiąca przez niego na bieżące utrzymanie (z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, w tym pozycje dotyczące kosztów utrzymania mieszkania, zakupu wyżywienia i innych kosztów niezbędnych dla utrzymania z podaniem ich wysokości w skali miesiąca) wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość poniesienia tych kosztów,

- pisemnej informacji odnośnie innych wydatków niż bieżące koszty utrzymania również z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi taki stan,

- dowodów potwierdzających fakt i wysokość uzyskania dochodów opisanych w formularzu PPF jako świadczenie emerytalne,

- pisemnej informacji odnośnie innych źródeł dochodów niż wykazane w formularzu PPF, które umożliwiają pokrycie wydatków ponoszonych w gospodarstwie domowym wraz z odpowiednimi dowodami potwierdzającymi prawdziwość informacji w tym zakresie,

- kserokopii zeznania o wysokości dochodów osiąganych w 2013 r. i 2014 r. (PIT),

- kserokopii wyciągów i odpisów z kont i lokat bankowych za ostatnie trzy miesiące.

W odpowiedzi skarżący przedłożył, sporządzone w dniu 20 kwietnia 2015 r., pismo, w którym oświadczył, iż koszty związane z utrzymaniem mieszkania, opłatą medialną, zakupem żywności i lekarstw wynoszą łącznie 1.057,39 zł (wynajem mieszkania– 350 zł, czynsz – 204,10 zł, zakup żywności i lekarstw – 200 zł, opłaty za media – 203,29 zł). W piśmie tym wskazał również, że dochody z tytułu emerytury w wysokości 1.742,48 brutto obciążone są "potrąceniami komorniczymi" w kwocie 1.221,24 zł (na rzecz urzędu skarbowego – 435,62 zł, zobowiązania alimentacyjne – 785,62 zł). W załączeniu do pisma skarżący przekazał również rozliczenie podatku przez organ rentowy za lata 2013 i 2014.

W ocenie referendarza przekazane przez skarżącego w powyższym piśmie informacje wraz z załączonymi kserokopiami dokumentów nie można uznać za wywiązanie się z obowiązku pełnego i rzetelnego wyjaśnienia okoliczności związanych z jego sytuacją majątkową i finansową, nałożonego pismem 16 kwietnia 2015 r.

Przede wszystkim za niepełne i zarazem sprzeczne z zasadami logicznego rozumowania należy uznać informacje przekazane przez skarżącego odnośnie źródeł finansowania wykazanych kosztów utrzymania. Skarżący bowiem oświadczył w tym względzie, iż ponosi stałe miesięczne koszty bieżącego utrzymania w kwocie 1.057,39 zł, zaś jedynym źródłem pozyskiwania środków finansowych w celu ich pokrycia są dochody netto z tytułu emerytury w wysokości 668 zł (co potwierdza załączony dowód wypłaty świadczenia emerytalnego). Ponadto należy wskazać, że powszechnie znanym jest to, iż w zakresie bieżących kosztów utrzymania mieszczą się również inne wydatki, chociażby takie jak wydatki związane z zakupem środków higieny, odzieży, obuwia itp. Skarżący nie przekazał żadnych informacji w tym zakresie. Nie wykazał również źródeł pokrycia tych wydatków.

Powyższe oznaczać to może, iż skarżący posiada inne źródła dochodów lub korzysta z pomocy osób trzecich. Nie udokumentował jednakże ani rodzaju pomocy, ani podmiotów jej udzielających. Brak jakichkolwiek danych w tym względzie nie pozwala na ustalenie rzeczywistych środków jakimi dysponuje. Wszystko to dopełnia mało wiarygodny i niespójny obraz sytuacji finansowej przedstawiony przez skarżącego.

Opisane wyżej okoliczności wskazują również na brak pełnego współdziałania skarżącego w zakresie ustalenia prawidłowego stanu faktycznego dotyczącego jego rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej. W postanowieniu z dnia 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10 NSA podkreślił, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (dostępne na stronie internetowej http:// orzeczenia.nsa.gov.pl ). W innym orzeczeniu (postanowienie z 19 sierpnia 2013 r., sygn. akt II FPP 1/13; lex nr 1361212) NSA wskazał, iż "zwolnienie od kosztów sądowych może nastąpić jedynie w sytuacji, gdy w sposób niebudzący wątpliwości zostanie wykazane przez stronę, że jej sytuacja życiowa uzasadnia odstąpienie od ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Sąd nie może w tym względzie opierać się wyłącznie na twierdzeniach strony skarżącej, nie popartych żadnymi dokumentami źródłowymi".

Poza tym należy nadmienić, że o ile nie przeprowadzenie, w oparciu o przepis art. 255 p.p.s.a., postępowania uzupełniającego co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w sytuacji, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą wątpliwości, jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie informacji wskazanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 5.09.2005 r., II FZ 414/05; postanowienie NSA z 14.09.2005 r., II FZ 575/05; postanowienie NSA z 10.01.2008 r., II FZ 540/07 niepubl.).

W związku z powyższym, w sytuacji gdy skarżący nie przekazał informacji i dowodów mogących obrazować w pełni wiarygodną jego sytuację finansową, należało uznać, iż nie wykazał, że spełnia przesłanki określone w art. 246 § 1 ustawy.

Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o odmowie przyznania prawa pomocy.