Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 432/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2022-12-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska Sędziowie Sędzia WSA del. Tomasz Judecki (sprawozdawca) Asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 20 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi L. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia 31 maja 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu przez L. R. (dalej jako: "strona", "skarżący") jest decyzja administracyjna Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. (dalej jako: "Kolegium") z dnia 31 maja 2022 r., [...], utrzymująca w mocy, wydaną z upoważnienia Prezydenta W., decyzję administracyjną Starszego Administratora w Dziale Świadczeń Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. (dalej jako: "organ I instancji") z dnia 28 lutego 2022 r., [...], odmawiającą przyznania skarżącemu świadczenia wychowawczego na E. R. i A. R.

Skarga został wniesiona w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Wnioskiem z dnia 9 czerwca 2021 r. strona złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres [...] na córkę E. R. (ur. 14 września 2017 r.) i syna A. R. (ur. 14 lutego 2012 r.).

Organ I instancji decyzją administracyjną z dnia 16 sierpnia 2021 r. ([...]) odmówił wnioskodawcy prawa do wspomnianego świadczenia. W uzasadnieniu tej decyzji organ zwrócił uwagę, że w związku ze zbiegiem prawa do świadczenia w sprawie miał być przeprowadzony wywiad środowiskowy. Jednak podczas wizyty nie zastano strony w miejscu jej zamieszkania. Wyjaśniając obowiązujące przepisy prawa organ wskazał, że zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2019 r., poz. 2407 z późn. zm. – dalej jako: "u.p.p.w.d.") organ właściwy lub wojewoda odmawiają przyznania prawa do świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba ubiegająca się o to świadczenie uniemożliwi przeprowadzenie wywiadu, o którym mowa w art. 15 ust. 1, lub nie udzieli podczas tego wywiadu wyjaśnień co do okoliczności objętych wywiadem.

Kolegium, po rozpatrzeniu odwołania strony, decyzją administracyjną z dnia 12 października 2021 r. ([...]), uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Organ I instancji decyzją administracyjną z dnia 28 lutego 2022 r. ([...]) ponownie odmówił wnioskodawcy prawa do wspomnianego świadczenia.

Wyjaśniając obowiązujące przepisy prawa organ wskazał, że zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 września 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r. poz. 1981) w sprawach świadczenia wychowawczego, które nie jest realizowane w ramach koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, w których wnioski o ustalenie prawa do tych świadczeń zostały złożone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, stosuje się przepisy dotychczasowe. Dalej, powołując się na dotychczas obowiązujące przepisy u.p.p.w.d. wskazał, że według jej art. 4 ust. 2 świadczenie wychowawcze przysługuje: matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d., który stanowi, że w przypadku, gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. W myśl z kolei art. 22 u.p.p.w.d., w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. W przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, opiekuna prawnego dziecka lub opiekuna faktycznego dziecka drugi rodzic, opiekun prawny dziecka lub opiekun faktyczny dziecka złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, organ właściwy ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę na dzieckiem.

Analizując zebrany w sprawie materiał dowodowy organ I instancji odnotował wydanie, przez Sąd Okręgowy we W. XIII Wydział Cywilny postanowienia zabezpieczającego z dnia 21 stycznia 2021 r., sygn. akt [...], w sprawie o rozwód rodziców małoletnich dzieci, wydanego na wniosek ich matki A. W. Sąd wskazał w nim, że do czasu prawomocnego zakończenia postępowania miejsce zamieszkania małoletnich dzieci będzie przy matce. Organ I instancji przytoczył ustalony w tym postanowieniu także sposób kontaktowania się przez ojca z dziećmi. Organ I instancji stwierdził, że taki sposób wykonywania władzy rodzicielskiej nie oznacza sprawowania przez oboje rodziców opieki naprzemiennej nad dziećmi. Wskazał, z przeprowadzonego u A. W. wywiadu środowiskowego wynika, że dzieci mieszkają z matką, która sprawuje faktyczną nad nimi opiekę. Podsumowując organ I instancji stwierdził, że skoro strona nie zamieszkuje wspólnie z dziećmi oraz nie zostało wydane przez sąd orzeczenie dotyczące sprawowania opieki naprzemiennej nad dziećmi, stronie nie przysługuje świadczenie wychowawcze.

Po rozpatrzeniu odwołania strony Kolegium decyzją administracyjną z dnia 31 maja 2022 r. ([...]), utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia 28 lutego 2022 r. W uzasadnieniu tej decyzji Kolegium zaznaczyło, że nie podważa tego, że oboje rodziców sprawują opiekę nad małoletnimi. Nie kwestionuje ani czasu jaki ojciec z nimi spędza, ani w żaden sposób nie deprecjonuje wkładu ojca w wychowanie dzieci. Kolegium wskazało jednocześnie, że przesłanki ustawowe, które warunkują przyznanie świadczenia wychowawczego nie ograniczają się do sprawowania jakiejkolwiek opieki nad dzieckiem, lecz jednoznacznie (literalnie) wywodzą określone skutki z orzeczenia sądu. Zwróciło uwagę, że z sentencji wyroku nie musi pojawić się sformułowanie "opieka naprzemienna", jednak z orzeczenia sądowego musi jednoznacznie wynikać wprowadzenie takiego systemu opieki nad dzieckiem. Dalej podniosło, że nie można przyjąć, że sąd ustalając w 2021 r. sposób kontaktowania się ojca z dziećmi ustalił opiekę naprzemienną rodziców nad dziećmi. Sprawowana nad nimi opieka nie jest – w ocenie Kolegium - opieką naprzemienną. Wskazało, że świadczenie wychowawcze jest przyznawane (poza sytuacją sądowego ustalenia opieki naprzemiennej) jednemu z rodziców. Z tych względów świadczenie wychowawcze na A. R. i E. R. zostało przyznane ich matce, tj. rodzicowi, który jako pierwszy złożył wniosek o świadczenie.

Ponadto w pouczeniu o środku zaskarżenia Kolegium omyłkowo pouczyło stronę o możliwości wniesienia do Sądu sprzeciwu zamiast skargi na decyzję.

Strona wniosła pismo procesowe z dnia 7 lipca 2022 r. zatytułowane, zgodnie z udzielonym przez Kolegium pouczeniem, jako "sprzeciw" od decyzji administracyjnej Kolegium. Zarzuciła w nim naruszenie prawa procesowego, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

- art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a. poprzez zaniechanie przeprowadzenia postępowania dowodowego i uznanie, że strona nie spełnia wymogów sprawowania opieki naprzemiennej, w sytuacji gdy takowa opieka jest faktycznie sprawowana, co wynika z opinii pracownika socjalnego oraz;

- art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu I instancji w sytuacji gdy winno było zastosować art. 138 § 2 K.p.a.

W skardze strona wniosła: o uchylenie zaskarżonej decyzji i - na podstawie art. 200 p.p.s.a. - o zasądzenie kosztów postępowania administracyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

W odpowiedzi Kolegium wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym akcie. Przyznało, że pismo procesowe formułuje jako odpowiedź na skargę, gdyż taki środek zaskarżenia przysługuje stronie, zaś oznaczenie go jako sprzeciwu (co wynika z omyłkowego pouczenia zawartego w decyzji administracyjnej Kolegium) charakteru tego środka zaskarżenia nie zmienia.

Ponadto strona, w terminie do wniesienia skargi (zaskarżoną decyzję administracyjną Kolegium doręczyło stronie w dniu 23 czerwca 2022 r. wg daty na zwrotnym potwierdzeniu odbioru) wniosła pismo procesowe z dnia 25 lipca 2022 r. (nadane w poniedziałek w dniu 25 lipca 2022 r. wg daty stempla pocztowego) zatytułowane jako "skarga" na decyzję administracyjną Kolegium z dnia 31 maja 2022 r. ([...]), identyczne – poza tytułem - z jej pismem procesowym z dnia 7 lipca 2022 r.

Kolegium pismem z dnia 5 sierpnia 2022 r. wniosło, na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Z kolei pismem procesowym z dnia 25 października 2022 r. strona wniosła o przeprowadzenie dowodu w postaci załączonych kopii dwóch decyzji administracyjnych wydanych przez Prezesa Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyznających stronie prawo do świadczenia wychowawczego na E. R. i A. R., na okres 2022/2023, w wysokości połowy kwoty świadczenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie albowiem zaskarżona decyzja administracyjna Kolegium odpowiada prawu.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej, czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość zastosowania przyjętej procedury.

Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 - dalej jako: "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który w sprawie nie miał zastosowania.

Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Stosownie z kolei do art. 145 § 1 pkt 2-3 p.p.s.a., uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, sąd stwierdza ich nieważność w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 K.p.a. lub w innych przepisach (pkt 2) albo stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w K.p.a. lub w innych przepisach. Jednocześnie w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, sąd umarza to postępowanie (art. 145 § 3 p.p.s.a.). W przypadku braku wskazanych uchybień, skarga podlega oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (dotyczy interpretacji przepisów prawa podatkowego wydanych w indywidualnych sprawach).

Sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.), nie przeprowadzając w zasadzie odrębnego postępowania dowodowego w tej sprawie (art. 106 § 3 p.p.s.a.).

Przeprowadzona przez Sąd, według wskazanych wyżej kryteriów, kontrola legalności zaskarżonej decyzji administracyjnej Kolegium wykazała, że skarga nie jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja administracyjna nie narusza norm prawa procesowego i materialnego w stopniu skutkującym jej uchyleniem.

Na wstępie należy zaznaczyć, Sąd zauważył, że w zaskarżonej decyzji administracyjnej Kolegium omyłkowo pouczyło stronę o możliwości wniesienia od niej sprzeciwu zamiast skargi.

Zgodnie z wadliwym pouczeniem skarżący wniósł do Sądu pismo procesowe z dnia 7 lipca 2022 r. zatytułowane "sprzeciw" od opisanej na wstępie decyzji administracyjnej Kolegium. Strona dostrzegła tę omyłkę. Wniosła bowiem kolejne pismo procesowe z dnia 25 lipca 2022 r., w terminie do wniesienia skargi, tożsame z pismem z dnia 7 lipca 2022 r., którym skorygowała ten błąd, bo zatytułowała wniesiony środek zaskarżenia już prawidłowo jako "skarga". W ocenie Sądu stronie bezspornie przysługiwała skarga na zaskarżoną decyzję administracyjną Kolegium. Wadliwe oznaczenie pisma procesowego jako "sprzeciw" (co wynikało z omyłkowego pouczenia zawartego w zaskarżonej do Sądu decyzji administracyjnej Kolegium) nie mogło zmienić charakteru tego środka zaskarżenia. Dlatego pismo procesowe skarżącego z dnia 25 lipca 2022 r. zatytułowane "skarga" dołączone zostało do akt sprawy zainicjowanej pismem procesowym z dnia 7 lipca 2022 r. jako z nim tożsame i zostały rozpoznane jako skarga na decyzję administracyjną Kolegium z dnia 31 maja 2022 r., [...].

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia wychowawczego na E. R. i A. R.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia oraz poprzedzającego go orzeczenia organu I instancji stanowiły przepisy u.p.p.w.d., która określa warunki nabywania prawa do świadczenia wychowawczego oraz zasady przyznawania i wypłacania tego świadczenia.

Sąd podziela pogląd prawny WSA we Wrocławiu z dnia 19 lipca 2022 r., sygn. akt IV SA/Wr 843/21 (publik. CBOSA), że zgodnie z art. 4 ust. 1 u.p.p.w.d., celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. W myśl ust. 2 art. 4 u.p.p.w.d. świadczenie wychowawcze przysługuje m. in. matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a (pkt 1). Jak stanowi art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Ustawodawca wskazał zarazem w art. 22 zdanie 1 u.p.p.w.d., że w przypadku zbiegu praw rodziców, opiekunów prawnych lub faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych lub faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jak dalej stanowi przepis (zdanie 2) - jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. W przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, opiekuna prawnego dziecka lub opiekuna faktycznego dziecka drugi rodzic, opiekun prawny dziecka lub opiekun faktyczny dziecka złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, organ właściwy ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem. Przepisy art. 15 ust. 2 i 3 stosuje się.

Jak wynika z treści art. 22 u.p.p.w.d., w przepisie tym ustawodawca zawarł kryteria wyłonienia osoby uprawnionej do pobierania świadczenia wychowawczego spośród dwóch lub więcej konkurujących ze sobą osób wnioskujących o to świadczenie.

Z brzmienia art. 22 zdanie pierwsze u.p.p.w.d. należy wnioskować, że chodzi w tym przypadku o sytuację, gdy to dwie lub więcej osób składają wnioski o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na to samo dziecko lub dzieci, ale faktyczną opiekę nad dzieckiem sprawuje tylko jedna z nich.

Druga z norm prawnych zawartych art. 22 u.p.p.w.d. dotyczy sytuacji, gdy opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka. A zatem mówimy tutaj o przypadku, gdy do organu właściwego zostaną skierowane wnioski o przyznanie świadczenia, które pochodzą od osób, o jakich mowa w art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d., które równocześnie sprawują faktyczną opiekę nad dzieckiem i nie ma żadnych wątpliwości co do faktu sprawowania przez te osoby opieki nad dzieckiem. Bez znaczenia natomiast pozostaje to, w jakich proporcjach odbywa się sprawowanie tej opieki nad dzieckiem, w tym ilość czasu, jaki rodzice poświęcają dzieciom, gdyż może to być zależne od wielu czynników, jak chociażby od tego, że jeden z rodziców pracuje i może poświęcić fizycznie dziecku czas i uwagę tylko wówczas, gdy nie wykonuje swoich obowiązków zawodowych, natomiast drugi z rodziców nie pracuje i ma nieporównywalnie większe możliwości dotyczące czasu spędzanego z dzieckiem, może to być również zależne od charakteru i godzin pracy obojga pracujących rodziców itd. Wówczas ustawodawca postanowił, że świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek.

Trzecia z norm prawnych objętych zakresem normowania art. 22 u.p.p.w.d. dotyczy sytuacji, gdy o świadczenie wychowawcze występują osoby, z których każda z osobna wskazuje wyłącznie siebie jako osobę sprawującą faktyczną opiekę nad dzieckiem z wyłączeniem pozostałych. W takiej sytuacji podstawowym i pierwszym zadaniem organu jest ustalenie, czy faktyczna opieka nad dzieckiem jest sprawowana przez oboje wnioskodawców. Jeżeli zaś istnieją w tym zakresie jakiekolwiek wątpliwości, organ powinien przeprowadzić postępowanie wyjaśniające, w tym także może skorzystać z możliwości przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego. Ta norma prawna dotyczy również sytuacji, gdy konkurujący wnioskodawca złoży wniosek już po wydaniu decyzji przyznającej świadczenie innemu wnioskodawcy i pojawi się wątpliwość co do sprawowania opieki nad dzieckiem przez rodzica otrzymującego świadczenie (komentarz do ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (art. 22) pod red. J. Blicharz, J. Glumińskiej-Pawlic, L. Zacharko, Opublikowano: LEX/el. 2019).

W nawiązaniu do stanu faktycznego sprawy należy przypomnieć, że wnioskiem z dnia 9 czerwca 2021 r. skarżący złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres 2021/2022 na małoletnie dzieci: córkę E. R. i syna A. R. Z niespornych ustaleń faktycznych poczynionych w sprawie wynikało, że matka dzieci już w dniu 26 lutego 2021 r. wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na małoletnie dzieci: córkę E. R. i syna A. R. na okres 2021/2022 i, że prawo to zostało jej przyznane. W okolicznościach faktycznych rozstrzyganej sprawy wystąpiła zatem sytuacja, w której wniosek skarżącego o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego został złożony w dniu 9 czerwca 2021 r., czyli po tym jak z analogicznym żądaniem wystąpiła matka dziecka.

Organ I instancji po przeprowadzeniu postępowania dowodowego, które obejmowało m. in. rodzinny wywiad środowiskowy ustalił także, że małoletnie dzieci zamieszkuje z matką w B. przy ul. [...][...]. Wyraźnie podkreślając niebudzący wątpliwości organu fakt uczestnictwa skarżącego w procesie wychowania dzieci Kolegium stwierdziło jednocześnie, że skarżący nie dysponuje wyrokiem sądowym o opiece naprzemiennej nad małoletnimi dziećmi.

Jest bezsporne, że pomiędzy małżonkami toczyło się w 2021 r. postępowanie rozwodowe. Sąd Okręgowy we W. XIII Wydział Cywilny postanowieniem z dnia 21 stycznia 2021 r., sygn. akt [...], w sprawie rozwodowej, wydanym na wniosek A. W., udzielił zabezpieczenia na czas trwania postępowania do czasu jego prawomocnego zakończenia. W pkt. I postanowienia ustalił, że miejscem zamieszkania małoletnich dzieci jest każdorazowo miejsce zamieszkania ich matki. W pkt II postanowienia określił sposób kontaktowania się skarżącego (pozwanego w sprawie przed sądem powszechnym) z małoletnimi dziećmi wskazując, w które tygodnie miesiąca i w jakie dni tych tygodni, w jakich godzinach wyznaczonych rozpoczęciem lub zakończeniem zajęć edukacyjnych dzieci, będzie miał on prawo do osobistych kontaktów z dziećmi.

W rezultacie, zdaniem Kolegium, w sprawie znalazła zastosowania norma prawna, o jakiej mowa art. 22 u.p.p.w.d., albowiem w realiach rozstrzyganej sprawy oboje z małżonków sprawują opiekę nad małoletnimi dziećmi, zaś jako pierwsza, wniosek o ustalenia prawa do świadczenia złożyła matka tych dzieci.

Istota prowadzonego przed Sądem sporu dotyczy rozstrzygnięcia, czy skarżący zasadnie domaga się ustalenia mu prawa do połowy świadczenia wychowawczego na małoletnie dzieci powołując się na przytoczony na wstępie art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. i twierdząc, że sprawowana małżonków opieka nad małoletnimi dziećmi jest opieką naprzemienną, przy bezspornej okoliczności, że w sprawie nie zostało wydane orzeczenie sądu ustanawiającego opiekę naprzemienną pomiędzy rozwodzącymi się małżonkami. Trzeba w tym miejscu zwrócić uwagę, że zagadnienie istnienia orzeczenia sądowego ustanawiającego opieką naprzemienną jako warunku dla możliwości ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego w sposób wynikający z art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d., budziło pewne wątpliwości prawnej natury w praktyce sądów administracyjnych.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym można spotkać stanowisko, że opieka naprzemienna nie musi wynikać z orzeczenia sądu powszechnego, zwłaszcza kiedy orzeczenie takie zapadło przed wejściem w życie powołanej ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, lecz z okoliczności faktycznych, związanych ze sprawowaniem opieki nad dziećmi, gdy chodzi o rodziców rozwiedzionych. W takich sytuacjach organy administracji publicznej winny oceniać okoliczności faktyczne, to znaczy ustalać czy rodzice sprawują opieką nad dzieckiem w taki sposób, że dziecko naprzemiennie pozostaje pod ich wyłączną pieczą w porównywalnych i powtarzających się okresach (przykładowo wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 grudnia 2017 r., sygn. akt. I OSK 1378/17; wyrok WSA w Łodzi z dnia 19 stycznia 2017 r., sygn. akt. II SA/Łd 918/17; wyrok WSA w Łodzi z dnia 22 marca 2017 r., sygn. akt. II SA/Łd 958/16, publik. CBOSA).

Według drugiego zapatrywania wyrażanego w orzecznictwie przyjmuje się, że jeśli fakt opieki naprzemiennej nie wynika bezpośrednio ze stosownego orzeczenia sądu cywilnego, wydanego na podstawie Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, to organ administracji publicznej rozstrzygający w przedmiocie świadczenia wychowawczego, nie może samodzielnie, w ramach tego postępowania, ustalać, że sprawowana opieka nad dzieckiem nosi znamiona opieki naprzemiennej. Wyłącznie w tej materii właściwy jest sąd powszechny (por. wyroki NSA: z dnia 15 maja 2019 r., sygn. akt I OSK 3668/18; z dnia 11 kwietnia 2019 r., sygn. akt I OSK 2032/17; z dnia 27 marca 2019 r., sygn. akt I OSK 2145/18; z dnia 12 lutego 2019 r., sygn. akt I OSK 2059/18, publik. CBOSA).

Sąd w składzie orzekającym w tej sprawie aprobuje drugi z prezentowanych poglądów, że art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. należy wykładać literalnie w ten sposób, że pozostawanie dziecka pod opieką naprzemienną musi wynikać z orzeczenia sądu. Z wyroku sądowego musi wynikać, że rodzice żyjący w rozłączeniu, w separacji lub będący po rozwodzie sprawują opiekę nad wspólnym dzieckiem na przemian, w mniej więcej równych, powtarzających się, następujących po sobie okresach.

W podsumowaniu tej części rozważań należy przywołać stanowisko NSA (por. wyrok tego Sądu z dnia 26 lutego 2019 r., sygn. akt I OSK 878/17, publik. CBOSA) w którym NSA stwierdził, że opiekę naprzemienną w rozumieniu ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci konstytuują trzy elementy, a mianowicie: 1) rodzice dziecka powinni być rozwiedzeni, w separacji lub żyć w rozłączeniu; 2) w przedmiocie opieki powinno zapaść orzeczenie sądu; 3) opieka nim orzeczona winna cechować się naprzemiennością.

Jednocześnie, Sąd w składzie orzekającym przychyla się do tej części orzecznictwa sądów administracyjnych (por. wyroki WSA: w Warszawie z dnia 29 czerwca 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 862/20; we Wrocławiu z dnia 23 września 2020 r., sygn. akt IV SA/Wr 129/20, publik. CBOSA), w których wyrażono pogląd, że pozostawanie dziecka pod opieką naprzemienną nie jest okolicznością możliwą do ustalenia przez organ administracji prowadzący postępowanie, a w konsekwencji również przez sąd administracyjny. Okoliczność ta powinna wynikać bezpośrednio z orzeczenia sądu powszechnego, jako wyłącznie właściwego do jej ustalenia. Brak jest przy tym jakiegokolwiek uprawnienia po stronie organów administracji publicznej, realizujących zadania w zakresie świadczeń wychowawczych, do badania faktu istnienia opieki naprzemiennej w ramach ustaleń w drodze wywiadu środowiskowego, o którym mowa w art. 15 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej.

W ocenie Sądu, orzekające w sprawie Kolegium przeprowadziło prawidłową wykładnię powołanych wcześniej przepisów prawa materialnego i trafnie uznało, że w sprawie brak jest podstaw do zastosowania wobec skarżącego art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d.

Jak wynika z akt sprawy pomiędzy małżonkami toczyło się w 2021 r. postępowanie rozwodowe. Z wydanego w jego toku orzeczenia sądowego nie wynikał fakt ustanowienia opieki naprzemiennej nad małoletnimi dziećmi. W postanowieniu Sądu Okręgowego z dnia 21 stycznia 2021 r., sygn. akt [...], udzielono zabezpieczenia na czas trwania tego postępowania. W jego pkt. I Sąd ustalił, że miejscem zamieszkania małoletnich dzieci jest każdorazowo miejsce zamieszkania matki. W pkt. II postanowienia określił szczegółowo sposób kontaktowania się skarżącego (pozwanego w sprawie przed sądem powszechnym) z małoletnimi wskazując, w które tygodnie miesiąca i w jakie dni tych tygodni oraz w jakich godzinach, wyznaczonych rozpoczęciem lub zakończeniem zajęć edukacyjnych dzieci, będzie miał on prawo do osobistych kontaktów z dziećmi.

W ocenie Sądu orzekające w sprawie Kolegium przeprowadziło prawidłową wykładnię przepisów prawa materialnego, dochodząc do prawidłowego wniosku, że - jak wynika z przepisu art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. - w przypadku rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, dla zaliczenia dziecka jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców konieczne jest sprawowanie nad dzieckiem opieki naprzemiennej wynikającej wszakże z orzeczenia sądu powszechnego. Kolegium trafnie uznało w okolicznościach sprawy, że brak jest przesłanek do przyjęcia, że skarżący sprawuje opiekę naprzemienną nad małoletnimi dziećmi.

Sąd w pełni zgadza się z Kolegium, że sprawowania opieki naprzemiennej nie można też wywodzić z treści ustaleń faktycznych dokonanych przez pracownika socjalnego w trakcie wywiadu środowiskowego.

Reasumując, uznać należy, że niesporny, wskazany przez skarżącego sposób wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywanie kontaktów z dziećmi nie mogą być wystarczające do uznania, że dzieci pozostają pod opieką naprzemienną obojga rodziców. Nie można upatrywać orzeczenia o opiece naprzemiennej na tej podstawie, że obojgu rodzicom pozostawiono władzę rodzicielską, oraz że oboje faktycznie uczestniczą w procesie wychowania dzieci.

Uzupełniająco należy zauważyć, że zgodnie z art. 26 § 2 Kodeksu cywilnego, jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa. Określenie w pkt. I postanowienia Sądu Okręgowego z dnia 21 stycznia 2021 r., sygn. akt [...], udzielającego zabezpieczenia na czas trwania postępowania, że miejscem zamieszkania małoletnich dzieci jest każdorazowo miejsce zamieszkania matki wskazuje na stałe przebywanie dzieci u matki, a zatem pobyty u ojca mają charakter wprawdzie powtarzalny, lecz doraźny.

W nawiązaniu do zarzutów podniesionych w skardze należy stwierdzić, że bez wpływu na wynik sprawy pozostaje stanowisko skarżącego, co do błędnych wniosków jakie Kolegium wyprowadziło z ustaleń wywiadu środowiskowego i wyrażonej w nim opinii pracownika socjalnego. Przeprowadzony w sprawie wywiad środowiskowy nie miał służyć dokonywaniu ustaleń co do tego, czy opieka małżonków nad dziećmi ma charakter opieki naprzemiennej, lecz temu, czy osoba, która jako pierwsza złożyła wniosek o świadczenie wychowawcze, rzeczywiście sprawuje opiekę nad dziećmi.

W ocenie Sądu Kolegium zatem nie naruszyło w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy wskazanych w skardze przepisów procesowych: art. 7, art. 77, art. 80 K.p.a., art. 138 § 1 pkt 1 i § 2 K.p.a. Kolegium wyjaśniło wszystkie okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy i wskazało te okoliczności w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji administracyjnej. W sprawie nie było potrzeby podejmowania dalszych czynności dowodowych, w szczególności zmierzających do ustalenia, czy nad dziećmi jest sprawowana opieka naprzemienna. Przy jej wydawaniu nie doszło zatem do wadliwego zastosowania przepisów prawa materialnego, w tym art. 4 i 5 ust. 2a, art. 22 u.p.p.w.d., w stopniu mającym wpływ na wynik tej sprawy. Kolegium prawidłowo zastosowało art. 22 u.p.p.w.d. skoro to matka dzieci pierwsza złożyła wniosek, a sprawowana przez małżonków opieka nie miała charakteru opieki naprzemiennej, bo nie wynikała z orzeczenia sądu powszechnego.

Brak było także podstaw do uwzględnienia wniosku dowodowego Skarżącego zgłoszonego w piśmie procesowym z dnia 25 października 2022 r. Skarżący załączył do pisma dwie decyzje administracyjne wydane przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 października 2022 r. przyznające skarżącemu świadczenia wychowawcze na E. R. i A. R., na okres 2022/2023, w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. W piśmie procesowym Skarżący nie wskazał konkretnie jakiej istotnej w sprawie okoliczności faktycznej miałyby one dowodzić. Ponadto jest bez znaczenia w sprawie załatwionej kontrolowaną przez Sąd decyzją administracyjną Kolegium, że skarżący miał przyznane w kolejnym okresie 2022/2023, na te same małoletnie dzieci, prawo do świadczenia wychowawczego w wysokości połowy jego kwoty. Kontrolowane obecnie sprawa dotyczy bowiem wniosku skarżącego o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego za okres wcześniejszy, tj. 2021/2022. Jak wynika z akt sprawy na ten okres świadczenie wychowawcze zostało przyznane matce małoletnich dzieci, która złożyła wniosek o świadczenie wychowawcze na te dzieci wcześniej, aniżeli uczynił to skarżący. Wniosek dowodowy dotyczył więc okoliczności niemającej w sprawie znaczenia prawnego. Wskazane w nim decyzje administracyjne Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie są niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości. Brak więc było podstawy i potrzeby ich dopuszczania jako dowodów w trybie art. 106 § 3 p.p.s.a. tym bardziej, że sprawa była rozpoznawana przez Sąd w trybie uproszczonym. Tymczasem wniosek dowodowy składa się na rozprawie (por. art. 106 § 3 p.p.s.a.) o której przeprowadzenie skarżący nie zawnioskował.

W tym stanie rzeczy, brak było podstaw do uwzględnienia skargi, wobec czego Sąd zobligowany był do jej oddalenia na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Sprawa została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na zasadzie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., albowiem Kolegium wniosło o skierowanie sprawy do rozpoznania w tym trybie, a skarżący nie zażądał przeprowadzenia rozprawy.