Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1137/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2022-11-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: par. 5 ust. 2, par. 30 ust. 1-3
journal: Dz.U. 2018 poz 1061
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 maja 2018 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry start"
article: art. 7, art. 77 par. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Asesor WSA Aneta Majowska (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 listopada 2022 r. sprawy ze skargi N. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 28 czerwca 2022 r. nr SKO.IV/424/594/2022 w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia dobry start uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy L. z dnia 19 kwietnia 2022 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 19 kwietnia 2022 r. nr [...] wydaną z upoważnienia Wójta Gminy L. (dalej: "organ", "organ I instancji"), na podstawie art. 104 i 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie: tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 z późn. zm., dalej: "k.p.a.") oraz § 29 i § 30 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 czerwca 2021 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry start" (Dz. U. z 2021 r., poz. 1092 z późn. zm.).

- w pkt 1 decyzji ustalił, że świadczenie Dobry start wypłacone w roku szkolnym 2020/2021 N. R. (dalej: "Strona", "Skarżąca") w łącznej kwocie 300,00 zł na dzieci: J. R. oraz W. R. było nienależnie pobranym świadczeniem,

- pkt 2 decyzji zobowiązał Stronę do zwrotu kwoty, o której mowa w ust. 1 wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie naliczonymi na dzień spłaty zadłużenia,

- pkt 3 decyzji ustalił, że kwotę, o której mowa w ust. 1 wraz z kwotą odsetek ustawowych za opóźnienie, należy wpłacić na rachunek bankowy w terminie 30 dni od daty, gdy decyzja stanie się ostateczna.

W uzasadnieniu organ przywołał treść § 1, § 4 ust. 1-3, § 5, § 28 ust. 1-3, § 29 ust. 1-9, § 30 rozporządzenia, a następnie przedstawił poczynione w sprawie ustalenia.

Informacją Prezydenta Miasta B. z dnia 27 lipca 2020 r. nr [...] przyznano D.R. świadczenie Dobry start na dzieci J. R. oraz W. R. w łącznej kwocie 600,00 zł. Świadczenie zostało wypłacone w dniu 20 sierpnia 2020 r. Strona na wezwanie organu oświadczyła, że wraz z trójką dzieci bez zmian zamieszkuje pod adresem L. ul. [...] oraz przedłożyła ugodę zawartą w sprawie o sygn.[...], z której wynika, że opieka nad dziećmi została powierzona Stornie i miejsce zamieszkania dzieci jest przy matce. W związku z kolejnym wezwaniem organu Strona oświadczyła, iż w miesiącu sierpniu 2020 r. dzieci zgodnie z zawartą ugodą przebywały u ojca w okresie dwóch ostatnich tygodni miesiąca.

Decyzją Prezydenta Miasta B. z dnia 28 września 2021 r. nr [...] skierowaną do ojca dzieci stwierdzono, że świadczenie Dobry start wypłacone w sierpniu 2020 r. w kwocie 600 zł było świadczeniem nienależnie pobranym. Z decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej nr SKO.IV/424/4196/1271/2021 z dnia 18 stycznia 2022 r., wydanej na skutek odwołania ojca małoletnich wynika, że w lipcu 2020 r. dzieci przebywały u matki i ojca w wyznaczone dni, zgodnie z kalendarzem zawartym w aktach sprawy, w sierpniu opieka nad dziećmi była naprzemienna. W ocenie Kolegium ojciec dzieci nienależnie pobrał świadczenie Dobry start w pełnej wysokości 600,00 zł, zamiast połowy świadczenia w wysokości 300,00 zł.

Wobec powyższego zdaniem organu pobrane przez Stronę świadczenie w okresie od 1 września 2020 r. do 30 września 2020 r. w łącznej kwocie 300,00 zł jest świadczeniem nienależnie pobranym, które podlega zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami.

Strona wniosła odwołanie podnosząc, iż całość kwoty otrzymanych z programu Dobry start wydała na dzieci. Strona zwróciła uwagę, że w roku szkolnym 2020/2021 była rodzicem, który opiekował się dziećmi, dzieci zamieszkiwały z matką zgodnie z zawartą ugodą, Stroną robiła zakupy w tym zakupy szkolne, opłacała zajęcia dodatkowe, całość kwoty została spożytkowana na dzieci i ich edukację, zeszyty, książki, artykuły papiernicze potrzebne do szkoły. Do odwołania Strona przedłożyła potwierdzenia przelewów za zajęcia edukacyjne, książki i artykuły papiernicze.

Po rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Bielsku-Białej (dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy"), w oparciu o art. 17, art. 18, art. 21 ust. 1 ustawy o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r., poz. 570), § 36 rozporządzenia z 15 czerwca 2021 r., § 4, § 5 ust., 2, § 31 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 maja 2018 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry start" (Dz. U. z 2018 r., poz. 1061), art. 187a ust. 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 821 z późn. zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., decyzją z dnia 28 czerwca 2022 r. nr SKO.IV/424/594/2022, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W pierwszej kolejności organ przedstawił przebieg postępowania, dalej wskazał na przepis § 1, § 36 rozporządzenia z 2021 r., § 4 ust. 1 pkt 1, ust. 2, § 5 ust. 2, § 31 rozporządzenia z 2018 r., przedstawił ustalenia poczynione w sprawie które pozostają zbieżne z ustaleniami organu I instancji. W ocenie Kolegium na podstawie materiału dowodowego należało uznać, że w miesiącu sierpniu 2020 r. opieka nad dziećmi byłą sprawowana naprzemiennie przez rodziców, wobec tego Strona nienależnie przyjęła świadczenie Dobry strat na dwójkę dzieci w pełnej kwocie 600,00 zł zamiast połowy świadczenia. O sprawowaniu opieki naprzemiennej w miesiącu sierpniu 2020 r. świadczy kalendarz spotkań z dziećmi oraz protokół przesłuchania Strony z dnia 30 lipca 2021 r. Kolegium wyjaśniło, iż zgodnie z orzecznictwem sądowym opieka naprzemienna ma być sprawowana w porównywalnych i powtarzających się okresach.

Z rozstrzygnięciem nie zgodziła się Skarżąca wnosząc skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Skarżąca podtrzymała stanowisko prezentowane w odwołaniu. Dodatkowo podkreśliła, że w sprawie nie zachodziła opieka naprzemienna. Zgodnie z ugodą z sierpnia 2020 r. jako miejsce zamieszkania dzieci wskazano miejsce zamieszkania matki. Zdaniem Skarżącej 2-tygodniowe wakacje synów u ojca nie zmieniają zasad opieki i miejsca zamieszkania dzieci, nie tworzą opieki naprzemiennej. Opieka naprzemienna musiałaby być potwierdzona dokumentem. Pobyt wakacyjny nie wpływał na to, iż Skarżąca nadal była rodzicem opiekującym się dziećmi. Wniosek o świadczenie Dobry start został złożony przez ojca dzieci w lipcu 2020 r., gdy dzieci przebywały u Skarżącej. Skarżąca ponownie podkreśliła, że środki zostały spożytkowane na potrzeby szkolno-edukacyjne synów. Do skargi przedłożono potwierdzenia przelewów dokonane w miesiącach wrzesień-październik 2020 r. (karta 3-9 akt sądowych).

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Stosownie do regulacji art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1).

W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a.

Ponadto zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, zatem uwzględnia w granicach danej sprawy wszelkie naruszenia prawa a także przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie niezależnie od zarzutów i wniosków podniesionych w treści skargi.

Uwzględniając tak zakreśloną kognicję sądów administracyjnych oraz przyczyny wzruszenia decyzji organów administracji publicznej, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa uzasadniającym ich uchylenie w całości.

Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło z uwagi na złożony w treści odpowiedzi na skargę wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym przy jednoczesnym braku żądania przeprowadzenia rozprawy przez Skarżącą w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku w tym przedmiocie wraz z pouczeniem (art. 119 pkt 2 p.p.s.a.). W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).

Przedmiotem oceny Sądu w rozpoznawanej sprawy, w oparciu o wymienione powyżej kryteria, uczyniona została decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bielsku-Białej z dnia 28 czerwca 2022 r. nr SKO.IV/424/594/2022 utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji - Wójta Gminy L. z dnia 19 kwietnia 2022 r. nr [...] którą organ uznał za nienależnie pobrane świadczenie Dobry start wypłacone na rok szkolny 2020/2021 w kwocie 300 zł (pkt 1 decyzji) oraz zobowiązał do jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie (pkt 2 decyzji).

Podstawę materialnoprawną wydanego w sprawie rozstrzygnięcia stanowiły przepisy Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 maja 2018 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry start" (dalej: "rozporządzenie"). Jak stanowi bowiem § 34 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 czerwca 2021 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry start" w sprawach dotyczących świadczenia dobry start z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2018/2019, roku szkolnego 2019/2020 oraz roku szkolnego 2020/2021 stosuje się przepisy dotychczasowe. Z kolei w myśl § 36 rozporządzenia z 2021 r. sprawy dotyczące nienależnie pobranego świadczenia dobry start z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2018/2019, roku szkolnego 2019/2020 oraz roku szkolnego 2020/2021 są rozpatrywane na podstawie przepisów dotychczasowych.

Tytułem wstępu przypomnienia wymaga, że świadczenie z programu Dobry start jest świadczeniem jednorazowym przysługującym, stosownie do § 5 ust. 1 rozporządzenia, osobom, o których mowa w § 4 ust. 1 rozporządzenia, tj. 1) rodzicom, opiekunom faktycznym, opiekunom prawnym, rodzinom zastępczym, osobom prowadzącym rodzinne domy dziecka, dyrektorom placówek opiekuńczo-wychowawczych, dyrektorom regionalnych placówek opiekuńczo-terapeutycznych - raz w roku na dziecko; 2) osobom uczącym się - raz w roku, w wysokości 300 zł. Przepisy nie pozwalają zatem na przyznanie prawa do tego świadczenia obojgu rodzicom, za wyjątkiem sytuacji określonej w § 5 ust. 2, w myśl którego w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia dobry start ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego świadczenia dobry start. Jak wynika z akt administracyjnych przedłożonych do sprawy wskazana sytuacja, określona w § 5 ust. 2 rozporządzenia, nie zachodzi na gruncie rozpoznawanej sprawy. Dzieci stron nie pozostawały pod opieką naprzemienną rodziców.

Jak zasadnie zwraca się uwagę w orzecznictwie sadów administracyjnych, aby uznać, iż rodzice naprzemiennie zajmują się dziećmi, opieka taka musi zostać wprost orzeczona przez sąd lub wynikać z dalszych ustaleń rodziców np. ugody zawartej przed mediatorem i zatwierdzonej przez sąd. Istnienia opieki naprzemiennej organy nie mogą wyprowadzać z innych dowodów. Sąd powierza taką opiekę obojgu rodzicom, co wynika z dokładnie określonego w orzeczeniu jej zakresu i rozmiaru (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 7 września 2022 r. II SA/Po 314/22).

Jak wynika z akt administracyjnych przedłożonych do sprawy: "dzieci w dniu 16 lipca 2020 r. spędziły z ojcem popołudnie", "w sierpniu dzieci były u ojca na wakacje w okresie ostatnich dwóch tygodni zgodnie z ugoda zawartą dnia[...] . sygn.[...]", "ojciec nie mieszka z dziećmi od dnia 29 czerwca 2020 r.", Strona oświadczyła, że "od lipca 2020 faktycznie sprawuje opiekę nad trójka dzieci" (protokół przesłuchania Strony z dnia 30 lipca 2021 r., karta nr 4 akt administracyjnych), natomiast stosownie do treści ugody z dnia [...] zawartej w sprawie o sygn.[...]: do czasu prawomocnego zakończenia sprawy o rozwód pieczę nad małoletnimi dziećmi sprawować będzie matka dzieci i miejsce zamieszkania będzie przy matce (pkt 1 ugody), kontakty ojca z dziećmi ustalono na 1 i 3 weekend miesiąca od piątku do niedzieli oraz w każdy czwartek, a także Boże Narodzenie oraz okres noworoczny w sposób określony w Ugodzie, oraz pierwszy tydzień ferii zimowych w 2021 r. (karta nr 7 akt administracyjnych). Wakacje letnie, powoływane w treści protokołu, nie zostały uregulowane w/w ugodą.

Powyższe oznacza, że w sprawie nie mamy do czynienia z opieką naprzemienną, o której mowa w § 5 ust. 2 rozporządzenia, a która uprawniałaby o do wystąpienia o połowę świadczenia "Dobry start" każdego z rodziców. Mimo więc, że po rozwodzie ojciec uczestniczy w wychowaniu dzieci, to z uwagi na brak orzeczenia sądu w tym zakresie, nie można mówić o opiece naprzemiennej.

W przypadku braku orzeczenia sądu, wskazanego w w/w przepisie § 5 ust. 2 rozporządzenia, zbieg uprawnień obojga rodziców do świadczenia reguluje § 30 ust. 1. Zgodnie z przywołaną regulacją w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia dobry start, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem.

Natomiast stosownie do § 30 ust. 2 rozporządzenia, jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie dobry start wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek.

Ustawodawca przewidział również sytuację kolizyjnych wniosków ustalając, iż w przypadku, gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia dobry start przez rodzica, opiekuna prawnego dziecka lub opiekuna faktycznego dziecka drugi rodzic, opiekun prawny dziecka lub opiekun faktyczny dziecka złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia dobry start w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, organ właściwy, o którym mowa w § 3 pkt 4 lit. a, ustala, kto sprawuje opiekę, i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem (§ 30 ust. 3 rozporządzenia).

Przesłanką uzyskania świadczenia jest zatem sprawowanie opieki faktycznej nad dzieckiem, a w przypadku złożenia wniosku o świadczenie przez każdego z rodziców w sprawie przeprowadzany jest dowód z wywiadu środowiskowego, który w niniejszej sprawie nie został przeprowadzony.

Z akt administracyjnych przedłożonych do sprawy wynika, że organy wbrew regulacji § 30 ust. 1-3 nie podjęły właściwych czynności celem ustalenia, który z rodziców faktycznie sprawuje opiekę nad dziećmi, względnie czy opieka sprawowana jest równocześnie. Tylko bowiem w sytuacji, gdy opieka sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców świadczenie wypłacane jest temu z rodziców, który pierwszy złoży wniosek (§ 30 ust. 2 rozporządzenia). W innym przypadku konieczne pozostaje poczynienie wyczerpujących ustaleń kto sprawuje opiekę, stosownie do treści § 30 ust. 3 rozporządzenia.

Zakres faktycznie sprawowanej opieki nad dziećmi stron winien zostać zatem wyjaśniony w sposób pozwalający na ustalenie faktycznie sprawowanej opieki.

W odniesieniu natomiast do treści ugody z dnia [...] zawartej w sprawie o sygn.[...], należy zwrócić uwagę, że określone w niej miejsce zamieszkania małoletnich dzieci w miejscu zamieszkania matki, w kontekście konieczności ustalenia, na gruncie § 30 rozporządzenia, faktycznie sprawowanej opieki, nie może mieć decydującego wpływu na ocenę zaskarżonej decyzji.

Należy zauważyć także, że przywołane przepisy nie uzależniają przyznania świadczenia od przedłożenia potwierdzeń zakupu materiałów szkolnych.

W rezultacie powyższych rozważań zasadnie Skarżąca podniosła brak zaistnienia na gruncie niniejszej sprawy opieki naprzemiennej w rozumieniu przepisów rozporządzenia.

W ocenie Sądu w sprawie doszło do niewątpliwego naruszenia § 5 ust. 2 rozporządzenia.

Kontrola sądowoadministracyjna rozpoznawanej sprawy doprowadziła ponadto do stwierdzenia naruszenia art. 7 k.p.a., nie zostały bowiem podjęte wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, a także naruszenia art. 77 § 1 k.p.a. z uwagi na niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego, które to naruszenia miały istotny wpływ na wynik sprawy.

Powyższe stało się podstawą uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

Zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a. organ ponownie rozpoznając sprawę, po wyczerpującym wyjaśnieniu zauważonych wyżej kwestii związanych z faktycznie sprawowaną opieką, o której mowa w § 30 ust. 1-3 rozporządzenia, podejmie stosowne rozstrzygnięcie, uzasadniając swoje stanowisko stosownie do treści art. 107 § 3 k.p.a.

Na podstawie art. 210 § 2 p.p.s.a. oraz art. 205 § 1 w zw. z art. 200 p.p.s.a. Sąd z urzędu poczynił ustalenia w zakresie przysługujących Stronie od organu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw stwierdzając, że w niniejszej sprawie nie powstały należne Skarżącej niezbędne koszty postępowania prowadzonego przez stronę osobiście.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 135 p.p.s.a. oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.