Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 543/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2010-02-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6212 Równoważnik za brak lokalu mieszkalnego i za remont lokalu mieszkalnego
Hasła tematyczne: Policja
Skarżony organ: Komendant Policji
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 6, art. 19, art. 7, art. 77 par. 1, art. 66 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: par. 9 ust. 2 pkt 1 w zw. z par. 8
journal: Dz.U. 2002 nr 100 poz 919
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPRAW WEWNĘTRZNYCH I ADMINISTRACJI z dnia 28 czerwca 2002 r. w sprawie wysokości i  szczegółowych zasad przyznawania, odmowy przyznania, cofania i zwracania przez policjantów równoważnika pieniężnego za remont  zajmowanego lokalu mieszkalnego.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lutego 2010r. sprawy ze skargi M. J. na postanowienie W. Komendanta Wojewódzkiego Policji w P. z dnia [...]r. nr [...] (znak[...]) w przedmiocie zwrotu oświadczenia mieszkaniowego do ustalenia uprawnień do równoważnika pieniężnego za remont zajmowanego lokalu mieszkalnego; I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Komendanta Powiatowego Policji w S. z dnia [...] r. nr [...] II. określa, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane. /-/ D.Rzyminiak-Owczarczak /-/ A.Łaskarzewska /-/ E.Brychcy


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...]2009 r. nr [...] Komendant Wojewódzki Policji w P. utrzymał w mocy postanowienie Komendanta Powiatowego Policji w S. z dnia [...]2009 r. nr [...] w sprawie zwrotu wniesionego oświadczenia mieszkaniowego do ustalenia uprawnień do równoważnika pieniężnego za remont zajmowanego lokalu mieszkalnego oraz jego wysokości za rok 2006, 2007, 2008 i 2009.

Powyższe postanowienia wydano w następującym stanie faktycznym.

Dnia [...].2009 r. (pismo z dnia [...] r.) M. J. złożył wniosek o ustalenie i wypłatę należnego mu równoważnika pieniężnego za remont lokalu mieszkalnego położonego w S. przy ul. [...]. Do wniosku M. J. załączył oświadczenie mieszkaniowe za lata 2006-2009.

Postanowieniem z dnia [..].2009 r. nr [...] Komendant Powiatowy Policji w S., działając na podstawie art. 66 § 3 ustawy z dnia 14.06.1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. - dalej jako: kpa) postanowił zwrócić wniesione przez M. J. oświadczenie mieszkaniowe do ustalenia uprawnień oraz jego wysokości do równoważnika pieniężnego za remont zajmowanego lokalu mieszkalnego za lata 2006, 2007, 2008 i 2009 r. stwierdzając, iż nie jest właściwy w sprawach dotyczących ustalenia uprawnień do równoważnika pieniężnego za remont zajmowanego lokalu mieszkalnego za te lata. W uzasadnieniu Komendant wyjaśnił, iż na podstawie § 9 ust. 2 pkt 1 w zw. z § 8 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 28.06.2002 r. w sprawie wysokości i szczegółowych zasad przyznawania, odmowy przyznania, cofania i zwracania przez policjantów równoważnika pieniężnego za remont zajmowanego lokalu mieszkalnego (Dz.U. z 2002 r. Nr 100, poz. 919 - dalej jako: rozporządzenie z 2002 r.) posiadał kompetencję do przyznawania równoważnika pieniężnego za remont zajmowanego lokalu mieszkalnego. Rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 28.12.2005 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie wysokości i szczegółowych zasad przyznawania, odmowy przyznania, cofania i zwracania przez policjantów równoważnika pieniężnego za remont zajmowanego lokalu mieszkalnego (Dz.U. z 2005 r. Nr 266, poz. 2246) uchylono § 9 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia z 2002 r., a według tego przepisu właściwym w sprawach równoważnika pieniężnego był Komendant Powiatowy Policji w S. Wskazując na powyższe organ doszedł do przekonania, że w stanie prawnym obowiązującym w dniu orzekania nie było organu właściwego do rozpoznania wniosku M. J. , a jednocześnie żaden przepis prawa nie nakazywał stosowania przepisów dotychczasowych do istniejących zdarzeń i stanów prawnych. Komendant nadmienił też, że art. 19 kpa ustanawia ogólny obowiązek organu administracji publicznej przestrzegania swojej właściwości z urzędu. W istocie treść tego obowiązku oznacza powinność przestrzegania przepisów określających właściwość rzeczową organu, co wynika z zasady praworządności (art. 6 kpa).

W zażaleniu na postanowienie M. J. wniósł o określenie organu właściwego do rozpatrzenia wniosku i wypłatę należnych kwot. W uzasadnieniu podkreślił, że zgodnie z orzeczeniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16.06.2008 r. sygn. akt I OSK 953/07 - równoważnik pieniężny za remont lokalu mieszkalnego jest emerytom należny.

Utrzymując postanowienie w mocy na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w z art. 144 kpa Komendant Wojewódzki Policji w P. wyjaśnił, iż Komendant Powiatowy Policji posiadał kompetencje do ustalenia uprawnień i wydania decyzji w sprawie równoważnika pieniężnego za remont zajmowanego lokalu mieszkalnego w stosunku do emerytów (rencistów) policyjnych oraz osób uprawnionych do renty rodzinnej po zmarłym policjancie na podstawie § 9 ust. 2 pkt 1 w zw. z § 8 rozporządzenia z 2002 r. Z dniem 01.01.2006 r. weszły w życie przepisy nowelizujące dotychczasowe rozporządzenie. Uchylono nie tylko § 8, pozbawiając tym samym praw do równoważnika osoby uprawnione do policyjnych świadczeń emerytalno-rentowych, ale także § 9 ust. 2, wyłączając możliwość stosowania rozporządzenia przez organy Policji (komendantów powiatowych) w stosunku do emerytów policyjnych. Zdaniem Wojewódzkiego Komendanta Policji w P. na podstawie obowiązujących przepisów prawa nie ma możliwości wskazania właściwego organu do rozpoznania wniosków emerytów (rencistów) policyjnych o ustalenie uprawnień do równoważnika pieniężnego za remont zajmowanego lokalu mieszkalnego po 01.01.2006 r. Organ podkreślił też, że na podstawie art. 19 kpa obowiązany jest do przestrzegania z urzędu właściwości rzeczowej i miejscowej, co leży w interesie państwa jak i interesie obywatela jako strony postępowania. Aby dany organ był właściwy w sprawie, jego działanie musi być oparte na normie prawnej dającej mu uprawnienie lub obowiązek do przeprowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy w formie decyzji administracyjnej.

W skardze M. J. zarzucił naruszenie art. 138 § 1 pkt 2 w z zw. z art. 19, art. 65 oraz 66 § 3 kpa poprzez nieuchylenie przez organ drugiej instancji postanowienia Komendanta Powiatowego Policji w S., podczas gdy nie zaistniała żadna z przesłanek z art. 66 § 3 kpa. Wskazując na powyższe, skarżący wniósł o uchylenie w całości postanowień obu instancji. W uzasadnieniu podkreślił, że w razie stwierdzenia braku swej właściwości organ powinien sprawę (wniosek) przekazać organowi właściwemu i poinformować o tym stronę (art. 65 § 1 kpa) Zwrócić podanie z odpowiednim pouczeniem można tylko wtedy, gdy z treści samego wniosku nie można ustalić organu właściwego, albo gdy właściwy w sprawie jest sąd. Zdaniem skarżącego Komendant Powiatowy, zwracając mu podanie, w istocie przerzucił na niego ciężar "poszukiwania" organu właściwego. M. J. nadmienił, że dostrzega problem właściwości organu, jaki występuje w tej sprawie. Jego zdaniem - pomimo uchylenia § 9 ust. 2 rozporządzenia z dnia 28.06.2002 r. - nie można abstrahować od faktu, że prawo do równoważnika pieniężnego za remont mieszkania zostało mu przyznane, i to bezterminowo, decyzją administracyjną wydaną jeszcze przed nowelizacją rozporządzenia. Uprawnienie wynikające z tej decyzji nie wygasło. Następnie skarżący wskazał, że rozporządzenie zmieniające z dnia 28.12.2005 r. nie zawiera przepisów przejściowych, które regulowałyby kwestię bytu prawnego decyzji wydanych na podstawie § 8 rozporządzenia, przyznających bezterminowo prawo do równoważnika za remont zajmowanego lokalu mieszkalnego. W szczególności nie ma przepisów, które wprost stanowiłby o utracie mocy prawnej takich decyzji i niedopuszczalności ich wykonania. Podsumowując M. J. stwierdził, że w sytuacji, gdy emerytowanemu policjantowi przyznano bezterminowo, na przyszłość uprawnienie do równoważnika pieniężnego za remont zajmowanego lokalu w drodze decyzji administracyjnej, która nie została cofnięta, organ administracji publicznej nie może odmówić wypłaty równoważnika.

W odpowiedzi na skargę Wielkopolski Komendant Wojewódzki Policji w P. wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko.

Przed rozprawą, tj. w dniu 01.02.2010 r. Komendant Wojewódzki Policji przekazał Sądowi decyzję Komendanta Powiatowego Policji w S. z dnia 01.06.1998 r. nr [...] (k.22) dotyczącą przyznania skarżącemu równoważnika pieniężnego za remont zajmowanego lokalu mieszkalnego oraz decyzję Komendanta Powiatowego Policji w S. z dnia [...].05.2006 r. stwierdzającą wygaśnięcie z dniem 01.01.2006 r. decyzji nr [...]z 01.06.1998 r. (k.23). Komenda Wojewódzka Policji w P. przekazując Sądowi wskazane dokumenty podkreśliła przy tym, iż decyzja wygaszająca – wydana [...].05.2006 r. stała się ostateczna i prawomocna, bowiem nigdy nie złożono od niej odwołania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżone postanowienie narusza przepisy postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Rozpoznając przedmiotową sprawę, w oparciu o zgromadzony w aktach materiał, uzupełniony również na etapie postępowania sądowoadministracyjnego(k.22-24 akt) Sąd doszedł do przekonania, że w tej sprawie wniosek o wypłatę równoważnika złożyła osoba nie legitymująca się ostateczną decyzją o przyznaniu równoważnika za remont zajmowanego lokalu mieszkalnego, bowiem decyzja ta (nr [...]) wobec niej skutecznie wygasła. W tym stanie rzeczy "oświadczenia mieszkaniowe" wraz z wnioskiem o wypłatę równoważnika, które dnia [...].2009 r. złożył M. J., należało potraktować nie jako coroczną deklarację uprawnionego beneficjenta równoważnika, ale jako nowy wniosek o przyznanie tego świadczenia.

Wniosek skarżącego wszczynał nowe postępowanie, a Komendant Powiatowy obowiązany był go przyjąć i załatwić w stosownej formie przewidzianej w Kodeksie postępowania administracyjnego. Nie mógł natomiast uwolnić się od tego obowiązku przez zwrot wniosku. To szczególne orzeczenie procesowe nie jest bowiem formą załatwienia żądania, a de facto odmową podjęcia czynności postępowania a limine, do której organ może uciec się jedynie w wyjątkowych przypadkach określonych w art. 66 § 3 kpa.

Zwrot wniosku może nastąpić, jeżeli podanie wniesiono do organu niewłaściwego, a organu właściwego nie można ustalić na podstawie danych podania, albo gdy z podania wynika, że właściwym w sprawie jest sąd powszechny (art. 66 § 3 kpa). Z punktu widzenia tej sprawy rozważyć należy pierwszą z wymienionych w art. 66 § 3 kpa przesłanek ("organu właściwego nie można ustalić na podstawie danych podania"). Jest nią niemożność ustalenia organu właściwego do załatwienia podania. Może ona wynikać może z dwóch przyczyn:

1. żądanie podania nasuwa daleko idące wątpliwości co do jego kwalifikacji prawnej, a wątpliwości tych nie da się usunąć przy udziale wnioskodawcy;

2. wnoszący żąda załatwienia sprawy przedmiotowo nie podlegającej orzecznictwu żadnego organu państwowego,

przy czym stwierdzenie, iż dana sprawa nie podlega orzecznictwu żadnego organu powinno być poparte ustaleniem, że dane, materialno-prawne uprawnienie, o jakie ubiega się wnioskodawca, nie istnieje w systemie prawnym i nie można wskazać organu, który mógłby chociażby nadać złożonemu podaniu bieg i w inny sposób zakończyć postępowanie (art. 104 § 2 kpa). Innymi słowy, niemożność ustalenia organu właściwego w rozumieniu art. 66 § 2 kpa nastąpi, gdy żądanie podania nie stanowi korelatu żadnego uprawnienia określonego w obowiązujących przepisach prawa. Podkreślić przy tym należy, że zwrot podania jest szczególną instytucją prawną pozwalającą organowi a limine na uchylenie się od przyjęcia żądania i stanowi odstępstwo od zasady, iż żądanie wszczęcia postępowania złożone przez stronę wszczyna to postępowanie (art. 61 § 3 kpa). Ze względu na jej umiejscowienie w strukturze Kodeksu postępowania administracyjnego (warunki formalne podań - art. 63-66) należy wnioskować, że reguluje ona skutki wady podania polegającej na wadliwym określeniu przedmiotu żądania (tj. nie dającego się prawno-materialnie sklasyfikować, bądź mającego charakter cywilnoprawny). Stąd zwrot podania nie jest formą załatwienia zawartego w nim wniosku.

W tej sprawie treść podania M. J. była jednoznaczna. Zawierała ono niewątpliwie żądanie wypłaty, a więc przyznania równoważnika pieniężnego za remont zajmowanego lokalu mieszkalnego. Skarżący domagał się zatem załatwienia sprawy dotyczącej uprawnienia materialnego istniejącego w systemie prawa i podlegającego orzecznictwu komendanta powiatowego Policji (równoważnik za remont lokalu mieszkalnego - § 9 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia z 2002 r.). Powyższa konstatacja prowadzi do wniosku, że zastosowanie art. 66 § 3 kpa było nieuzasadnione, ponieważ ustalenie organu przedmiotowo właściwego w sprawach świadczenia materialno-prawnego objętego żądaniem skarżącego było obiektywnie możliwe.

Wyłączenia właściwości w sprawach o przyznanie równoważnika za remont lokalu mieszkalnego nie można doszukiwać się także w uchyleniu § 9 ust. 2 rozporządzenia z dnia 28 czerwca 2002 r. Należy bowiem zwrócić uwagę, że prawodawca uchylając ten przepis nie odebrał komendantowi powiatowemu Policji kompetencji do rozstrzygania o uprawnieniach do równoważnika, a tylko w specyficzny w sposób tę kompetencję ograniczył (do spraw z wniosków czynnych funkcjonariuszy). Ten niefortunny zabieg prawodawcy - polegający na pozbawieniu określonej grupy beneficjentów dotychczasowego uprawnienia z jednoczesną korektą kazuistycznego przepisu kompetencyjnego - nie uniemożliwił, zdaniem Sądu, komendantom powiatowym Policji przyjęcia do załatwienia wniosków dotychczas uprawnionej grupy osób (emerytów, rencistów policyjnych). W aktualnym stanie prawnym żądanie takich osób o przyznanie równoważnika za remont lokalu mieszkalnego jest niczym innym, jak wnioskiem o przyznanie prawa, którego nie mogą one już nabyć w drodze decyzji administracyjnej. Tego rodzaju wnioski są skuteczne i powinny być w przepisanym trybie załatwione, a nie zwrócone. W tym miejscu wskazać należy, iż co prawda zgodnie z art. 7 Konstytucji organy władzy publicznej mogą działać jedynie na podstawie i w granicach prawa oraz zgodnie z wynikającą z tego przepisu zasady, że kompetencji organów władzy publicznej nie można domniemywać, to jednakże nie do pogodzenia z zasadami demokratycznego państwa prawa (art. 2 Konstytucji RP) jest wykładnia przepisów ustawy z dnia 06.04.1990 r. o Policji (tekst jedn. Dz.U z 2007 r. Nr 43, poz. 277 ze zm.) oraz przepisów wykonawczych wydanych na jej podstawie, która zamykałaby jednostce możliwość dochodzenia jej praw podmiotowych o charakterze administracyjnym (jak ma to miejsce w niniejszej sprawie) z uwagi, iż w sprawie nie ma organu właściwego. W demokratycznym państwie prawa nie może być sytuacji, iż strona dochodząc swoich roszczeń (bez znaczenia czy jej przysługują czy nie) nie będzie miała możliwości ich weryfikacji przez odpowiednie organy. Odrębną kwestią, jaką powinien rozważyć komendant powiatowy Policji po przyjęciu podania o przyznanie równoważnika za remont lokalu mieszkalnego, jest natomiast odpowiedź na pytanie czy wniosek pochodzący od danej osoby może być załatwiony w formie decyzji administracyjnej orzekającej co do istoty sprawy czy też wszczęte na jego skutek postępowanie należy zakończyć w inny sposób. Organ rozpatrujący wniosek o przyznanie prawa do równoważnika obowiązany jest w każdym przypadku do podjęcia czynności postępowania mających na celu ustalenie statusu prawnego osoby wnioskującej, sprawdzenie jakimi uprawnieniami się ona legitymuje oraz czy uprawnienia te nie wygasły przed złożeniem wniosku.

W tej sprawie można ustalić na podstawie akt, że skarżący nie legitymuje się decyzją o przyznaniu równoważnika pieniężnego za remont zajmowanego lokalu mieszkalnego, a jednocześnie jest jedną z osób wymienionych w uchylonym § 8 rozporządzenia z dnia 28.06.2002 r. i de facto występuje z nowym wnioskiem o takie prawo. Dopiero te wszystkie ustalenia pozwalają stwierdzić, że zachodzą przesłanki do umorzenia postępowania wszczętego wnioskiem M. J., a to z uwagi na uchylenie przepisu konstytuującego uprawnienie dla emeryta (rencisty) policyjnego do równoważnika pieniężnego za remont lokalu. Nie można przy tym wydać decyzji odmownej, ponieważ z dniem uchylenia § 9 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia z 2002 r. komendanci powiatowi nie mogą już orzekać co do istoty sprawy (w tym także odmownie) w odniesieniu do tej grupy dotychczasowych beneficjentów równoważnika (por. wyrok z dnia 25 stycznia 1990 r. sygn. akt II SA 1240/89, publ. ONSA 1990, Nr 1, poz. 16).

Niezależnie od powyższego wywodu podkreślenia wymaga, że zwrot podania o przyznanie równoważnika pieniężnego za remont zajmowanego lokalu następuje w odmiennej formie prawnej i wywołuje inne skutki prawne aniżeli umorzenie postępowania. W przypadku zwrotu podania zawarte w nim żądanie strony nie pozostaje w jakikolwiek sposób rozpoznane ani załatwione, bowiem organ a limine odmawia jego przyjęcia. Z postanowienia takiego nie daje się także wyprowadzić autorytatywnego stwierdzenia, że na skutek zmian w stanie prawnym zamknięta została droga do konkretyzacji prawa, o jakie ubiegał się dany wnioskodawca. Takie stwierdzenie jest domeną decyzji umarzającej postępowanie, a nie postanowienia o zwrocie podania, które jest orzeczeniem o charakterze procesowym.

Z tych przyczyn Sąd uznał, że zastosowanie przez organy art. 66 § 3 kpa i zwrot podania zamiast umorzenia postępowania wszczętego z wniosku skarżącego na podstawie art. 105 § 1 kpa miało wpływ na wynik sprawy i spowodowało konieczność uchylenia zaskarżonego postanowienia i postanowienia je poprzedzającego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej ppsa), o czym orzeczono w pkt I wyroku.

O wykonalności zaskarżonego postanowienia orzeczono w oparciu o art. 152 ppsa, w pkt II wyroku.

/-/ D. Rzyminiak-Owczarczak /-/ A. Łaskarzewska /-/ E. Brychcy