Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1417/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2006-08-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 618  Wywłaszczanie i zwrot nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aldona Gąsecka-Duda Sędziowie WSA Małgorzata Brachel-Ziaja (spr.) AWSA Janusz Kasprzycki Protokolant Edyta Domagalska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 sierpnia 2006 r. sprawy ze skargi M. F. na decyzję Wojewody z dnia 14 maja 2003 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącej M. F. kwotę 410 (czterysta dziesięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 14. 05. 2003 r., znak: [...], Wojewoda, na podstawie art. 9a ustawy z dnia 21. 08. 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz. U. Nr 46, poz. 534 z 2000 r. - tekst jednolity z późn, zm./ oraz art. 138 par. l pkt l k.p.a., po rozpatrzeniu odwołania M. F. od decyzji Prezydenta Miasta K. - miasta na prawach powiatu - z dnia [...]. 04. 2003 r. Nr [...] o odmowie zwrotu działki nr [...] o pow. 0,0240 ha położonej w obrębie [...], jedn. ewiden. N., m. K., objętej Kw [...] na rzecz M. F. - utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu decyzji Wojewoda stwierdził, co następuje:

W dniu [...] .12. 1996 r. do byłego Urzędu Rejonowego w K. wpłynął wniosek M. F. o zwrot wywłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa części parceli [...] kat [...] o pow. 200 m2 położonej w K., przy oś . K. b. gm kat. C.. Przedmiotowa parcela katastralna [...] kat. [...] o pow. 0,2351 ha objęta Iwh [...], położona w K. b. gm. kat. C. stanowiła własność P. W. i W. z P. W. w częściach równych i została wywłaszczona orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej w m. K. z dnia [...] maja 1959 r. Nr [...] na rzecz Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele budowy osiedla mieszkaniowego t.zw. [...] w N..

Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla K. z dnia [...] kwietnia 1997 r . sygn. akt [...], prawa do spadku po P. W. nabyły: żona W. W. i córka M. F. po ½ części, natomiast spadek po W. W. nabyła córka M. F. w całości.

Organ I instancji ustalił, że zawnioskowana do zwrotu część parceli katastralnej [...] kat. [...] b. gm. kat. C. odpowiada aktualnie działce nr [...] o pow. 0,0240 ha, obręb [...], jednostka ewidencyjna N. m. K..

Ustalono również, iż umową z dnia [...].11. 1960 r. zawartą pomiędzy Dyrekcją Budowy Osiedli Robotniczych K. - Miasto w K. a P. W. i W. W. przeniesiono na rzecz P. W. i W. W. po połowie własność parceli [...] kat. [...] w gm. kat. M. o pow. 2881 m w zamian za wywłaszczoną na rzecz Skarbu Państwa parcelę.

Zgodnie z wykazem zmian gruntowych równoważników do operatu KEM [...] z dnia [...].09. 1976 r. parcela [...] kat. [...] o pow, 2881 m2 b. gm. kat. M. odpowiada działce ewidencyjnej nr [...] o pow. 2852 m2 obręb [...], jednostka ewidencyjna N. m. K..

Obecnie działka nr [...], zgodnie z wpisem w księdze wieczystej Kw [...] stanowi własność B. U. i Z. U. na podstawie cywilnoprawnej umowy sprzedaży zawartej z M. F..

Natomiast działka nr [...] o pow. 0,0240 ha obręb [...] jednostka ewidencyjna N. m. K. stanowi własność Gminy K. na podstawie decyzji Wojewody z dnia [...].11.1994 r. Nr [...] oraz na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w K. Wydział I Cywilny z dnia [...] października 2001 r., sygn. akt [...].

Prezydent Miasta K. - miasta na prawach powiatu ustalił, że w przypadku zwrotu przedmiotowej nieruchomości spadkobiercy poprzedniego właściciela, zastosowanie znajduje przepis art.140 ustawy z dnia 21.08.1997 r. o gospodarce nieruchomościami, który stanowi, iż w razie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, poprzedni właściciel lub jego spadkobierca zwraca Skarbowi Państwa lub właściwej jednostce samorządu terytorialnego, w zależności od tego, kto jest właścicielem nieruchomości w dniu zwrotu, wypłacone odszkodowanie, a także nieruchomość zamienną, jeżeli była przyznana w ramach odszkodowania. Z powyższego organ I instancji wywodzi wniosek, iż nieruchomość, która stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu może być zwrócona tylko wówczas, jeżeli istnieją obiektywne możliwości zwrotu nieruchomości zamiennej, otrzymanej przez poprzedniego właściciela wywłaszczonej nieruchomości jako całość lub część odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Przepis art. 140 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie przewiduje możliwości zamiany obowiązku zwrotu odszkodowania ustalonego w naturze (nieruchomości zamiennej) na odszkodowanie pieniężne.

W tym stanie rzeczy, Prezydent Miasta K. - miasta na prawach powiatu, odmówił zwrotu działki nr [...] o pow. 0,0240 ha położonej w obrębie [...], jednostka ewidencyjna N. m. K., objętej księgą wieczystą Kw [...] na rzecz M. F..

Od powyższej decyzji odwołanie wniosła M. F., zarzucając jej rażące naruszenie prawa procesowego i materialnego, a w szczególności przepisów:

- art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami - poprzez odmowę zwrotu działki nr [...] obr. [...], KW [...].

- art. 229 u.g.n poprzez zastosowanie tego przepisu do sytuacji, kiedy przedmiotowa nieruchomość nie jest ani własnością ani nie pozostaje w użytkowaniu osób trzecich.

- art. 137 ust. 2 u.g.n. ; cel lokalizacyjny został zrealizowany, ale tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi więc podlega nie zagospodarowana jej część, a więc działka nr [...] o pow. 240 m2.

- art. 172 k.c. - przez nie orzeczenie o zwrocie przedmiotowej nieruchomości, pomimo, iż w stosunku do niej spełnione są przesłanki zasiedzenia.

Ponadto odwołująca się M. F., powołując się na niemożność zwrotu przyznanej jej nieruchomości zamiennej zgłosiła gotowość zwrotu odszkodowania za przedmiotową działkę w wysokości "3000 zł za 100 m2 w 10 ratach, ale obniżoną o 50%" .

Wojewoda po rozpoznaniu odwołania oraz po dokonaniu analizy akt przedmiotowej sprawy w kontekście obowiązujących przepisów prawa stwierdził, co następuje.

- Decyzją administracyjną Nr: [...] z dnia [...]. 05. 2002 r. Prezydent Miasta K. - miasta na prawach powiatu orzekł o odmowie zwrotu działki nr [...] o pow.. 0,0240 ha położonej w obrębie [...], jednostka ewidencyjna N. m. K. obj. Kw [...] na rzecz M. F.. Odmowę zwrotu powyższej działki organ I instancji uzasadnił wystąpieniem w stosunku do niej przesłanek określonych w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

- Decyzją Nr: [...], z dnia [...]. 09. 2002 r, Wojewoda uchylił w całości zaskarżoną, powyższą decyzję Prezydenta Miasta K. - miasta na prawach powiatu - przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Z tym uzasadnieniem, że zastosowano błędną interpretację przepisu art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami dokonaną przez organ I instancji. Na przedmiotowej nieruchomości nie istniało bowiem w chwili orzekania przez organ I instancji prawo użytkowania wieczystego - rozwiązano je wyrokiem Sądu Okręgowego w K. z dnia [...].10. 2001 r., sygn. akt [...]. Nie wystąpiła zatem negatywna przesłanka z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

- Prezydent Miasta K. ponownie rozpatrując stwierdził, iż przepis art. 229 u.g.n. nie ma już w przedmiotowej sprawie zastosowania, bowiem wyrokiem Sądu Okręgowego w K. Wydział I Cywilny z dnia [...].10. 2001 r , sygn. akt [...] prawo użytkowania wieczystego działki nr [...] zostało rozwiązane. Jednakże ma w przedmiotowej sprawie ma zastosowanie art. 140 ust, l ustawy o gospodarce nieruchomościami. Przepis ten stanowi, iż w razie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, poprzedni właściciel lub jego spadkobierca zwraca Skarbowi Państwa lub właściwej jednostce samorządu terytorialnego, w zależności od tego, kto jest właścicielem nieruchomości w dniu zwrotu, wypłacone odszkodowanie, a także nieruchomość zamienną, jeżeli była przyznana w ramach odszkodowania. Konstrukcja art. 140 ust. l ustawy o gospodarce nieruchomościami uzasadnia pogląd, że nieruchomość wywłaszczona, która okazała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, może być zwrócona tylko wówczas, jeżeli istnieją, obiektywne możliwości zwrotu nieruchomości zamiennej otrzymanej przez poprzedniego właściciela wywłaszczonej nieruchomości jako całość lub cześć odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Przepis art. 140 ust. l u.g.n. jest sformułowany w taki sposób, że nie dopuszcza możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości bez jednoczesnego zwrotu otrzymanej nieruchomości zamiennej. Nie przewiduje on możliwości zamiany obowiązku zwrotu odszkodowania ustalonego w naturze (nieruchomości zamiennej) na odszkodowanie pieniężne. /T, Woś, Wywłaszczanie i zwrot wywłaszczonych nieruchomości. Wydawnictwa Prawnicze PWN. Warszawa 1998 str. 223/. Zresztą w odpowiedzi na zapytanie organu I instancji w sprawie obowiązku zwrotu nieruchomości zamiennej, Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast w piśmie z dnia [...]. 02. 2003 r. Nr [...] (k. 169) wyraził pogląd, iż niemożliwy jest zwrot nieruchomości wywłaszczonej, gdy poprzedni właściciel nie jest w stanie zwrócić nieruchomości zamiennej. Rodzicom wnioskodawczyni przyznano w ramach odszkodowania za wywłaszczoną parcelę [...] kat. [...] nieruchomość zamienną. Parcela zamienna odpowiada obecnie działce nr [...] o pow. 28 a 52 m2, obr. [...], jednostka ewidencyjna N. m. K.. Zgodnie z odpisem księgi wieczystej KW [...] działka ta stanowi własność B. A. U. i Z. W. U. na prawach wspólności ustawowej małżeńskiej. Powyższa działka zbyta została przez M. F. umową zawartą w formie aktu notarialnego Rep A nr [...], z dnia [...]. 06. 2000 r., co powoduje oczywistą niemożność zwrotu przyznanej działki zamiennej przez M. F.. Zarzuty odwołującej się, jakoby zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów art. 136 ust, 3; 229 oraz 137 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie znajdują potwierdzenia w świetle analizy akt sprawy oraz powyższych własnych ustaleń Wojewody. Kwestia podnoszonego przez M. F. naruszenia przez organ I instancji przepisu art. 172 k,c. nie podlega badaniu w postępowaniu administracyjnym. Orzekanie w sprawie zasiedzenia nieruchomości należy do właściwości sądów powszechnych.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego M. F. powtórzyła zarzuty już podniesione w odwołaniu od decyzji organu I instancji, a nadto podniosła kwestię zasiedzenia wywłaszczonej części działki [...] ( nowa numeracja ), która stanowi faktycznie "końcówkę jej przydomowego ogrodu", a użytkuje ją od 32 lat.

Nadto na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym skarżąca oświadczyła, że domaga się zwrotu części nieruchomości o pow. 242 m2 bezpośrednio sąsiadującej z jej domem, podnosząc; że działka zamienna, która została jej przyznana nie wyczerpywała pełnej wartości wywłaszczonej nieruchomości. Dlatego otrzymała także przyznane jej odszkodowanie pieniężne. W związku z powyższym obecne jej żądanie zwrotu przedmiotowej nieruchomości mieści się w granicach otrzymanego odszkodowania pieniężnego gdyż nie przekracza ono kwoty dopłaty – odszkodowania jakie uzyskała w ramach wywłaszczenia.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie argumentując podobnie jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie rozpoznając skargę zważył, co następuje :

Zgodnie z przepisem art. 97 par l ustawy z dnia 30.08, 2002 r. – Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U, Nr 153, póz. 1271/ sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1. 01. 2004 r, i postępowanie nie została zakończone , podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne. Właściwym przeto do rozpoznania niniejszej skargi jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie.

Stosownie do treści art. 134 par l prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga jest zasadna.

Jak wynika z akt nie budzi wątpliwości stan faktyczny sprawy, a w szczególności następujące okoliczności.

Decyzją z dnia [...]. 05. 1959 r., Nr: [...], Prezydium Rady Narodowej m. K. orzekło o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa m. in. części nieruchomości stanowiącej własność po połowie P. W. i jego żony W. z P. W., obj. Iwh [...], ozn [...], kat [...], o pow, 2351 m2 na cele budowy osiedla mieszkaniowego tzw, [...] w N.. Ze znajdującej się w aktach sprawy umowy z dnia [...]. 11. 1960 r. wynika, że elaboratem szacunkowym z dnia [...]. 03. 1960 r. sporządzonym przez biegłego inż. roi. A. Ś. - wartość wywłaszczonej nieruchomości obliczona zgodnie z ustawą wywłaszczeniową z dnia 12. 03. 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości wynosiła - za grunt o pow. 2351 m2 - kwotę [...] zł. Za wywłaszczoną nieruchomości P. i W. W. otrzymali nieruchomość zamienną położoną na tzw. L. w M., stanowiącą działkę [...], kat [...] o pow. 2881 m2 obj. Kw [...], o wartości [...] zł, a nadto otrzymali odszkodowanie w formie pieniężnej w kwocie [...] zł, stanowiącej wyrównanie różnicy pomiędzy wartością nieruchomości wywłaszczonej a wartością nieruchomości zamiennej /por. k. 171 /

Skarżąca M. F. jako wykazana spadkobierczyni poprzednich właścicieli wywłaszczonej nieruchomości P. W. i W. W. w dniu [...].12.1996 r złożyła wniosek o zwrot części z wywłaszczonej działki ozn. nr [...], o pow. około 200m2, podając, iż cel wywłaszczenia nie został na niej zrealizowany.

Wnioskowana do zwrotu część dawnej parceli kat [...] odpowiada aktualnie działce nr [...] o pow. 240 m2, obr. [...] jedn. ewiden. N. m. K. i stanowi własności Gminy K., a wedle niezakwestionowanych twierdzeń skarżącej pozostaje ona nieprzerwanie w jej posiadaniu jako "końcówka jej ogrodu przydomowego".

M. W. aktem notarialnym Rep A Nr [...], z dnia [...]. 06. 2000 r. zbyła własność nieruchomości zamiennej na rzecz B. U. i Z. U., a ich prawo własności zostało ujawnione w księdze wieczystej prowadzonej dla tej nieruchomości.

Na tle powyższych bezspornych okoliczności istotną dla rozstrzygnięcia sprawy stała się kwestia, czy w sytuacji gdy wartość działki zamiennej jest niższa od wywłaszczonej, a różnica zostaje wyrównana przez Skarb Państwa w formie odszkodowania pieniężnego jest możliwy i dopuszczalny zwrot części wywłaszczonej przez Skarb Państwa nieruchomości - działki [...] kat. [...], w tej części, która powstała z jej podziału i aktualnie stanowi działkę ozn. [...] o pow. 240 m2.

Rozważając powyższe trzeba wyjść od podstawowej zasady prawa wywłaszczeniowego sformowanej w art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami; zwracania poprzednim właścicielom wywłaszczonych nieruchomości, które stały się zbędne do realizacji celu publicznego , ze względu na który zostały wywłaszczone, poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137, stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu ...; Wynikające wprost z ustawy uprawnienie podmiotowe poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercy do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości powstaje wówczas gdy stosownie do przepisu art. 137 u.g.n., nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Nie ma przy tym żadnych ograniczeń czasowych dla tego roszczenia. W świetle powołanego przepisu art. 136 ust. 3 u.g.n. zbędność wywłaszczonej nieruchomości (na cel określony w decyzji o wywłaszczania), stanowi materialonoprawną przesłankę do jej zwrotu uprawnionemu podmiotowi. W związku z czym należało przy zastosowaniu reguł wynikających z przepisów zawartych w art. 137 ust. l i 2 u.g. n. ustalić w sposób nie budzący wątpliwości, czy przedmiotowa nieruchomość stała się zbędna na cel, dla którego została przejęta przez Skarb Państwa, a tym samym czy istnieje (lub nie) przesłanka jej zwrotu. Przy czym cel wywłaszczenia należy interpretować ściśle, stosownie do przepisu art. 136 ust. l u.g.n, zakazującego użycia nieruchomości na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu. Późniejsza zmiana celu wywłaszczenia określonego w decyzji o wywłaszczeniu stosownie do art. 119 ust. l u.g.n, jest niedopuszczalna, jak również jego rozszerzająca interpretacja ze względu na wyjątkowy charakter instytucji wywłaszczenia. Zaś oceny zbędności należy dokonać na podstawie jej ustawowych kryteriów zawartych w przepisie art. 137 par. l pkt l i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zrealizowanie innego celu, niż zakładany przy wywłaszczeniu nie stoi na przeszkodzie zwrotu nieruchomości na podstawie art. 136 ust. 3 u.g,n. /por. wyrok NSA w Warszawie z dn. 28. l 2000 r., I SA1650/99 LEX nr 54429A/.

Trzeba tu zauważyć, że w świetle bezspornych okoliczności związanych z wywłaszczeniem, konkretny cel wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości jest oczywisty. Wynika on wprost z decyzji o wywłaszczeniu "budowa osiedla mieszkaniowego tzw. [...] w N. ".

Zgodnie z art. 140 ust. l i art, 142 u.g,n, decyzja o zwrocie nieruchomości powinna orzekać również o zwrocie Skarbowi Państwa lub określonej jednostce samorządu terytorialnego (w zależności od tego kto jest właścicielem nieruchomości w dniu jej zwrotu) wypłaconego odszkodowania w tym także nieruchomości zamiennej jeżeli była przyznana ramach odszkodowania oraz o wszelkich rozliczeniach z tytułu zwrotu.

Niewątpliwie gdyby wartość nieruchomości zamiennej wyczerpywała całe należne odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia nieruchomości, jej zwrot w trybie art. 136 ust. 3 u.g.n. był możliwy jedynie za jednoczesnym zwrotem nieruchomości zamiennej. Jednakże tu występuje inna sytuacja. Odszkodowanie zostało przyznane w formie działki zamiennej oraz w formie pieniężnej. Zgodnie z wyliczeniem biegłego, kwota [...] zł, wypłacona tytułem wyrównania, stanowiła kwoty przyznanego w całości odszkodowania.

Zasadnym zatem jest zarzut skarżącej, że organy orzekające w sprawie zwrotu nieruchomości nie wzięły pod uwagę, że nie domaga się ona zwrotu całości wywłaszczonej działki - (co pociągało by za sobą obowiązek zwrotu działki zamiennej), - a tylko tej jej części, która odpowiada otrzymanemu przez nią odszkodowaniu pieniężnemu - wyrównaniu różnicy wartości między zamienionymi nieruchomościami. O ile wskazana przez skarżącą do zwrotu działka nr [...] o pow. 240 m2, mieściła by się w granicach uzyskanego odszkodowania pieniężnego, to w przypadku zaistnienia przesłanki zwrotu z art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, nie było by przeszkód do jej zwrotu w stanie w jakim ona się znajduje /art. 139 u.g.n./ za rozliczeniem odszkodowania wedle reguł zawartych w przepisie art. 140 u. g. n. /por. wyrok NSA Kraków z dnia 14.01. 2002 r. IISA/Kr 291/00, ONS A 2003/2/63/.

Należy bowiem mieć na uwadze, że przepis art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami dopuszcza możliwość zwrotu części nieruchomości, gdy w pozostałym zakresie nie może być zwrócona z uwagi na brak przesłanki zwrotu lub ze względu na postanowienia art. 140 ust. l tej ustawy, /por. wyrok NSA OZ Kraków z dnia 14. 01. 2002 r. II SA /Kr 291/00, ONSA 2003/2/63/.

Odmawiając zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości bez dokonania niezbędnych ustaleń, co do istnienia przesłanek zwrotu naruszono przepis art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz przepisy art. 7 i 77 k. p .a. w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy.

Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 par. l pkt l lit. "a" i "c" prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylając decyzje obu instancji wydane w ramach postępowania administracyjnego. Takie rozstrzygnięcie sięgające "w głąb" sprawy jest w tym wypadku niezbędne dla końcowego jej załatwienia w myśl przepisu art. 135 p.p.s.a.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.