Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1592/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-09-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Gospodarka mieniem
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Anna Wesołowska, Sędziowie sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.), sędzia WSA Łukasz Trochym, Protokolant referent Jolanta Replin, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 września 2020 r. sprawy ze skargi J. R. i A. R. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oddala skargę


UZASADNIENIE

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z [...] maja 2019 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołań J. R., A. R. i M. Z., utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] listopada 2018 r., nr [...], o odmowie potwierdzenia J. R., A. R. i M. Z. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W. i D. M. Z. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej położonej przy ul. [...] w Z., pow. Z., woj. [...] (obecnie teren Ukrainy).

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

Pismem z [...] lipca 1988 r. H. R. (ponowionym wnioskiem z [...] października 1988 r. również przez L. Z.) wniosła o przydzielenie działki Skarbu Państwa w zamian za nieruchomości pozostawione przez W. i D. Z. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Do wniosku z [...] lipca 1988 dołączono:

1) urzędowe tłumaczenie planu działki zagrodowej oraz domu i zabudowań na wykreślonej działce z [...] kwietnia 1945 r., sporządzone przez tłumacza przysięgłego J. H. z 1987 r. Plan został sporządzony przez Z. Radę Miejską USRR - [...] Obwodu - Biuro Inwentaryzacji.

Na planie znajduje się opis o treści: "Plan działki zagrodowej, domu piętrowego i zabudowań znajdujących się w mieście Z., [...] obwodu, przy ulicy "[...]" nr [...], należących do spadkobierców W., syna M. K.: 1/A-1 - do E., córki J. K.; 2/A-2 - do J. syna W. K.; 3/A-4 - do W., córki W. Z.; 4/A-3 - do M., córki W. M.". Powierzchnia ogólna: [...] m2 w tym: - pod zabudowaniami: razem [...]; pow. mieszkalna [...]; [...]; - pod ogrodem i sadem: [...]; - podwórko [...]. Uwaga: Plan działki zagrodowej wraz z wszystkimi na niej zabudowaniami należącymi spadkobierców: 1/4 część - do E. K., 1/4 część - do W. Z., 1/4 część - do J. K., 1/4 część - do M. M.

Zewnętrzna ściana czołowa i dach mieszkań: A-3-2 i A-4-2 są zniszczone na skutek bombardowania do 60 %."

2) uwierzytelnioną notarialnie, kopię tłumaczenia z jęz. rosyjskiego i ukraińskiego oświadczenia dwóch świadków: L. S. oraz J. R., sporządzonego w dniu [...].03.1945 r. w Państwowym Biurze Notarialnym w Z. przez notariusza (imię i nazwisko nieczytelne) o treści: "...poświadczamy niniejszym, że obywatelka W., córka W. Z., z domu K., otrzymała w spadku po swoim, W., synem M. K., zmarłym w roku 1919 dnia [...] kwietnia, jedną czwarta cześć drewnianego domu, składającą się z jednego pokoju i kuchni, z szopy i piwnicy, znajdujące się w mieście Z. przy ulicy "[...]" nr [...] na działce dzierżawionej ziemi państwowej o powierzchni [...] m2, i władała tym majątkiem W., córka W. faktycznie od 1919 roku do chwili obecnej, co poświadczamy podpisami.".

Następnie wnioskiem z [...] grudnia 2008 r. H. R. oraz L. Z. wystąpili do Wojewody [...] o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W. Z. oraz D. Z. nieruchomości o pow. [...] m2, zabudowanej 3 pokojowym domem

z kuchnią, położonej w Z., woj. [...] - w trybie ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2017 r., poz. 2097), dalej jako ustawa lub ustawa zabużańska.

Zaś wnioskiem z [...] czerwca 2010 r. (data wpływu) po zmarłej H. R. do sprawy przystąpili jej spadkobiercy: E. R., J. R. oraz A. R.

Po przeprowadzeniu postępowania Wojewoda [...] decyzją z [...] kwietnia 2014 r., nr [...], odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP m.in. ze względu na brak dowodów potwierdzających pozostawienie nieruchomości poza obecnymi granicami RP przez D. i W. małż. Z.

Minister Skarbu Państwa decyzją z [...] czerwca 2014 r., nr [...], uchylił w całości powołaną wyżej decyzję Wojewody [...] z [...] kwietnia 2014 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Minister zobowiązał organ wojewódzki do wystąpienia do odpowiednich zagranicznych instytucji archiwalnych celem poszukiwania dokumentów.

W związku z powyższym Wojewoda zwrócił się do Konsulatu Generalnego RP w L. o pomoc w poszukiwaniu dowodów potwierdzających pozostawienie przez W. oraz D. małż. Z. nieruchomości przy ul. [...]. Ponadto wezwał strony do uzupełnienia wniosku o wymagane ustawowo dowody w terminie 6 miesięcy od dnia otrzymania pisma oraz pouczył strony o możliwości przedłożenia oświadczeń świadków L. S. oraz J. R., spełniających ustawowe wymogi zawarte w art. 6 ust. 5 ustawy zabużańskiej lub w przypadku braku możliwości złożenia oświadczeń ww. osób o przedłożenie oświadczeń innych świadków lub w przypadku posiadania wiedzy o osobach, które mogłyby zostać świadkami w niniejszej sprawie o możliwości wystąpienia do organu prowadzącego postępowanie z wnioskiem o przesłuchanie takich osób do protokołu.

W odpowiedzi na wezwanie pełnomocnik stron zawiadomił organ o śmierci jednej ze stron postępowania tj. L. Z., wskazał jego spadkobierców. Ponadto powiadomił o braku możliwości przedstawienia dowodów w postaci oświadczeń świadków ze względu na zgon osób, które mogłyby potwierdzić pozostawienie przez W. oraz D. małż. Z. nieruchomości poza obecnymi granicami RP.

Następnie Wojewoda ustalił na podstawie złożonych do akt sprawy postanowień spadkowych sądu oraz aktów poświadczenia dziedziczenia, że spadek po D. i W. małż. Z. nabyli: M. Z., W. Z., E. Z., A. Z. po 1/8 części, oraz A. R. i J. R. po 1/4 części.

A. Z. i W. Z. oświadczeniami złożonymi przed notariuszem oraz E. Z. oświadczeniem złożonym przed Wicekonsulem RP - wskazali J. R. i A. R. jako osoby uprawnione do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP przez W. i D. małż. Z.

Wojewoda ponownie zwrócił się do Konsulatu Generalnego RP w L. o wystąpienie do odpowiednich archiwów państwowych Ukrainy o dowody potwierdzające tytuł własności W. K., a następnie jego spadkobierców do nieruchomości położonej przy ul. [...] Nr [...].

W odpowiedzi pozyskał zaświadczenie wydane przez Państwowe Archiwum Obwodowe w R. z dnia [...] grudnia 2016 r., L.dz. [...]; zgodnie z treścią urzędowego tłumaczenia ww. zaświadczenia, sporządzonego przez tłumacza przysięgłego N. J.: "W wykazie właścicieli nieruchomości miasta Z. (dokument nie posiada daty) jako właściciel budynku mieszkalnego nr [...] przy ul. [...] figuruje B. K. [s. W., brat W. K.]. Na liście wyborców dotyczących wyborów posłów na Senat Drugiej Rzeczypospolitej Polskiej w latach 1935-1938 figuruje B. K. urodzony w 1885 r., pracownik [...], który mieszkał w Z. przy ul. [...]. W księdze rejestracji właścicieli nieruchomości miasta Z. pod adresem [...] ([...]) figurują spadkobiercy B. K. jako właściciele drewnianego budynku mieszkalnego oraz jednej budowli gospodarczej zlokalizowanych na działkach gruntu o powierzchni [...] i [...] m. kw. oraz niezabudowanej działki gruntu o powierzchni [...] m kw."

Do zaświadczenia dołączono kopię ww. wykazu właścicieli domu przy ul. [...] (brak określenia daty), gdzie pod pozycją nr [...] figuruje zapis "Sp. K. B." nr domu [...], drewniane - 1, pokój - 4, kuchnie - 3, pomieszczeń - 3, ubikacje - 7, gospodarcze - 1, płace: podwórza sady i ogrody o przestrzeni [...]: pod przedsiębiorstwami i składami - [...]; plac niezabudowane – [...]".

Innych dokumentów dotyczących nieruchomości należącej do W. K. ojca W. K. nie odnaleziono.

Wojewoda zwrócił się także do Archiwum Państwowego w L. oraz Archiwum Akt Nowych o dowody potwierdzające pozostawienie nieruchomości przy ul. [...] nr [...] lub nr [...] w Z. przez: "spadkobierców W. K." tj.: W. Z., J. K., E. K., M. M. oraz D. Z., a także repatriację ww. osób z byłych terenów RP.

W odpowiedzi pozyskał m.in. uwierzytelnione kopie dwóch opisów mienia pozostawionego dot. nieruchomości położonej przy ul. [...] w Z., wydanych przez Rejonowego Pełnomocnika Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego:

- opis mienia na nazwisko E. K. c. J., zgodnie z treścią którego nieruchomość pozostawioną przez E. K. stanowiła nieruchomość o pow. [...] m2, zabudowana drewnianym domem o kubaturze [...] m3, krytym gontem, wybudowanym w 1904 r. (wartość w rublach [...]);

- opis mienia na nazwisko J. K. s. W., zgodnie z treścią którego nieruchomość pozostawioną przez J. K. stanowiła nieruchomość o pow. [...] m2, zabudowana drewnianym domem o kubaturze [...] m3, krytym gontem, wybudowanym w 1904 r. (wartość w rublach 1066[...]).

Innych dokumentów dotyczących W. K. oraz D. K. nie odnaleziono.

Wojewoda poinformował strony o wynikach dotychczasowych poszukiwań dowodów w archiwach państwowych RP oraz archiwach państwowych Ukrainy oraz po raz kolejny pouczył strony - wobec braku dowodu potwierdzającego pozostawienie nieruchomości - o możliwości przedłożenia oświadczeń dwóch świadków spełniających wymogi ustawowe. Ponadto wezwał strony w terminie 1 miesiąca od dnia otrzymania wezwania m.in. o dowody potwierdzające pozostawienie nieruchomości poza obecnymi granicami RP przez W. oraz D. małż. Z. oraz wskazanie osoby lub osób spośród stron postępowania, która posiada wiedzę dotyczącą B. K. w celu przeprowadzenia dowodu z przesłuchania strony.

W odpowiedzi strony postępowania przedłożyły kopie wydruków stron: "Księgi Pamiątkowej Rodziny Z. i B." i "Spowiedź doczesna [...]" (wspomnienia z lat przedwojennych L. Z. - spadkobiercy W. i D. małż. Z.) oraz wniosły o przesłuchanie strony postępowania J. R., która następnie w dniu [...] września 2017 r. została przesłuchana w charakterze strony.

Po analizie materiału dowodowego Wojewoda [...] decyzją z [...] listopada 2018 r., nr [...], ponownie odmówił J. R., A. R. i M. Z. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W. i D. Z. nieruchomości poza obecnymi granicami RP położonej przy ul. [...] w Z., pow. Z., woj. [...] (obecnie teren Ukrainy).

W uzasadnieniu podniódsł, że uwierzytelniona kopia Karty Ewakuacyjnej z [...] lutego 1945 r. wydana na nazwiska m.in.: D. Z., W. Z. stanowi - zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy zabużańskiej - dowód repatriacji D. i W. małż. Z. - osób wskazanych jako współwłaściciele pozostawionej nieruchomości z byłych terenów RP, a także dowód posiadania przez nich obywatelstwa polskiego, bowiem zgodnie z treścią układu z dnia 9 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącego ewakuacji obywateli polskich z terytorium U.S.R.R., repatriacja dotyczyła osób, które do dnia 17 września 1939 r. posiadały obywatelstwo polskie. Ponadto ustalił - na podstawie ww. oświadczenia J. R. oraz w oparciu o ankietę D. Z. z 1952 r. złożoną w celu otrzymania pierwszego dowodu osobistego - że D. i W. małż. Z. tuż przed wybuchem II wojny światowej oraz w jej trakcie zamieszkiwali na byłych terenach RP (ul. [...] nr [...] w Z., pow. Z., woj. [...]).

Zaś pierwszym miejscem zamieszkania D. oraz W. małż. Z. po przybyciu na obecne tereny RP był L. (ul [...]), woj. [...].

W dalszej części uzasadnienia organ wskazał, że dołączony do pierwszego wniosku - powołany wyżej - Plan działki zagrodowej oraz domu i zabudowań z dnia 1 kwietnia 1945 r., sporządzony przez Z. Radę Miejską USRR - [...] Obwodu - Biuro Inwentaryzacji nie stanowi dowodu potwierdzającego pozostawienie nieruchomości poza obecnymi granicami RP przez osoby wskazane jako spadkobiercy W. K. tj. J. K., E. K., W. Z. oraz M. M. Z dokumentu tego nie wynika bowiem, czy wymienione w nim osoby legitymowały się prawem własności do nieruchomości, a jedynie, że nieruchomości budynkowe "należały do spadkobierców W. K.". Brak jest również informacji na podstawie jakiego dokumentu ustalono, iż ww. osoby są spadkobiercami W. K. Taki pogląd został również wyrażony w decyzji Ministra Skarbu Państwa z [...] czerwca 2014 r., w której stwierdził on, iż powyższy dokument nie może stanowić samodzielnego dowodu na potwierdzenie pozostawienia przez W. oraz D. małż. Z. określonych w tym dokumencie nieruchomości.

Również uwierzytelniona notarialnie, kopia tłumaczenia z jęz. rosyjskiego

i ukraińskiego oświadczenia dwóch świadków: L. S. oraz J. R., sporządzonego w dniu [...] marca 1945 r. w Państwowym Biurze Notarialnym w Z. przez notariusza (imię i nazwisko nieczytelne) o treści: "...poświadczamy niniejszym, że obywatelka W., córka W. Z., z domu K., otrzymała w spadku po swoim, W., synem M. K., zmarłym w roku 1919 dnia [...] kwietnia, jedną czwarta cześć drewnianego domu, składającą się z jednego pokoju i kuchni, z szopy i piwnicy, znajdujące się w mieście Z. przy ulicy "[...]" nr [...] na działce dzierżawionej ziemi państwowej o powierzchni [...] m2, i władała tym majątkiem W., córka W. faktycznie od 1919 roku do chwili obecnej, co poświadczamy podpisami." - nie stanowi dowodu potwierdzającego pozostawienie nieruchomości poza obecnymi granicami RP, bowiem nie spełnia wymogów określonych w art. 6 ust. 5 ustawy zabużańskiej.

Oświadczenie tych świadków nie zostało złożone przed notariuszem pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, lecz notariusz potwierdził jedynie własnoręczność złożonych podpisów. Brak jest również informacji dotyczących stopnia pokrewieństwa świadków w stosunku do D. i W. małż. Z.

Jednocześnie organ podniósł, że - pomimo tego, iż oświadczenie świadków nie spełnia ustawowych wymogów i nie może stanowić samodzielnego dowodu na pozostawienie nieruchomości poza obecnymi granicami RP - nie sposób pominąć jego treści, a zwłaszcza znajdującego się tam zapisu: "na działce dzierżawionej ziemi państwowej", wskazującego, że W. Z. nie była właścicielką nieruchomości gruntowej, a jedynie zabudowań posadowionych na dzierżawionej ziemi. Wynika to również z treści ww. planu działki, gdzie znajduje się zapis odnoszący się jedynie do zabudowań należących do spadkobierców W., syna M. K.

Dodał, że ówczesny system prawny przewidywał możliwość wyodrębnienia prawa własności zabudowań od prawa własności gruntu, na którym zabudowania były posadowione. Grunty w miastach miały również charakter gruntów czynszowych wieczystych oraz dzierżaw wieczystych, które podlegały możliwości lub obowiązkowi wykupienia przez czynszowników lub wieczystych dzierżawców. Miało to na celu rozbudowę miast poprzez umożliwienie wznoszenia budowli na gruncie miejskim za opłatą w formie czynszu. W żaden sposób jednak prawa zabudowy w ówczesnym okresie nie można utożsamiać z prawem własności gruntu.

Zauważył również, że podczas prowadzonych postępowań wielokrotnie napotykał opisy mienia pozostawionego, z których jednoznacznie wynikało, iż właściciel nieruchomości pozostawionej legitymował się prawem własności jedynie do zabudowań. Grunt zaś nie był uwzględniony w szacunku pozostawionej nieruchomości bowiem, jak wynikało to z innych dokumentów, podlegał spłacie, która niejednokrotnie do czasu opuszczenia byłych terenów RP nie została uregulowana.

Ponadto dopuszczalność likwidacji stosunków prawnych związanych z obowiązkiem spełnienia świadczeń wieczystych na rzecz państwa, została uregulowana rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej z 30 grudnia 1924 r. o likwidacji państwowych czynszów wieczystych i dzierżaw wieczystych (Dz. U. RP, nr 118, poz. 1071) - które obowiązywało m.in. na obszarze województwa [...]. Rozporządzenie to dotyczyło sposobu obliczania świadczeń wieczystych przez dzierżawców oraz określało formę przeniesienia prawa własności w przypadku ich spłaty.

Wojewoda wskazał, że z akt sprawy wynika, iż jedynie J. K. s. W. (brat W. K.) oraz E. K. (bratowa W. K.) żona B. K. - wskazani m.in. jako spadkobiercy W. K. - otrzymali opisy mienia pozostawionego, na nieruchomość o której mowa w planie działki z 1945 r. Z zapisów znajdujących się w ww. opisach mienia pozostawionego jednoznacznie wynika, że dotyczą one nieruchomości położonej przy ul. [...] nr [...]. Według opisów mienia były to dwie nieruchomości o pow. [...] m2 każda, zabudowane domami o kubaturach [...] m3 każdy (jak wynika z akt sprawy dom położony na działce gruntu o pow. [...] m2 przy ul. [...] Nr [...] składał się z 4 mieszkań).

Natomiast strony niniejszego postępowania nie przedłożyły dowodu potwierdzającego tytuł własności W. Z. lub jej męża D. Z. do części nieruchomości położonej przy ul. [...], stanowiącej działkę gruntu zabudowaną domem, o której mowa w powołanym wyżej planie działki z 1945 r. Również w Archiwum Akt Nowych brak jest opisów mienia pozostawionego wydanych na takie nazwiska.

W związku z tym stwierdził, że - pomimo tego, iż wymieniona w planie działki ogólna powierzchnia nieruchomości położonej przy ul. [...], tj. [...] m2 podzielona na cztery części (biorąc pod uwagę zapisy w planie działki dotyczące czworga spadkobierców W. K.) odpowiada powierzchni [...] m2 zawartej w opisach mienia pozostawionego wydanych na nazwiska J. K. oraz E. K., to jednak wobec zapisu w oświadczeniu świadków dot. ziemi dzierżawno-czynszowej i obowiązujących w ówczesnym okresie regulacjach prawnych dotyczących gruntów miejskich, a także wobec braku dowodu potwierdzającego tytuł własności W. Z. oraz D. Z. do nieruchomości o pow. [...] m2 (lub mniejszej zgodnie z wnioskiem i oświadczeniem świadków z 1945 r.), zabudowanej domem oraz braku opisu mienia pozostawionego na nazwiska W. Z. lub D. Z. - brak jest podstaw do uznania, iż W. oraz D. małż. Z. również byli właścicielami nieruchomości o pow. [...] m2, zabudowanej domem tak jak J. K. oraz E. K.

Ponadto ustawa zabużańska nie przewiduje możliwości domniemania okoliczności z których strony wywodzą swoje roszczenie, lecz ich udowodnienia.

Wojewoda zauważył, że nawet w sytuacji, gdyby W. Z., D. Z. oraz M. M. w ówczesnym czasie nie zamieszkiwali pod adresem [...] w Z., to biorąc pod uwagę fakt wydania członkom ich rodziny tj.: J. K. oraz E. K. opisów mienia pozostawionego - nie sposób nie zwrócić uwagi, dlaczego na nieruchomość, będącą według twierdzeń stron własnością W. oraz D. małż. Z., nie został wydany taki sam dokument. Następnie wyjaśnił komu i w jakich okolicznościach wydawano opisy mienia pozostawionego.

Wskazał też, iż - pomimo poszukiwań - dokument w postaci orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego na powyższą nieruchomość nie został wydany dodając, że uzyskanie dowodu potwierdzającego pozostawienie nieruchomości poza obecnymi granicami RP było możliwe również w latach późniejszych przed sądem w trybie art. 189 k.p.c.

Zaznaczył również, że z powołanego wyżej planu działki przy ul. [...] w Z. z dnia [...] kwietnia 1945 r. wynika, że mieszkania oznaczone "A-3-2" oraz "A-4-2" zostały zniszczone na skutek bombardowania do 60 %. Zaś powyższe mieszkania - według planu - miały należeć do W. Z. oraz jej siostry M. M.

Ponadto o tym, że część zabudowań znajdujących się przy ul. [...] mogła zostać zniszczona, świadczyć może również pozyskana z archiwum Państwowego w L. uwierzytelniona kopia wniosku E. K. złożonego po przybyciu na obecne tereny RP o szkody wojenne (Archiwum Państwowe w L. Zespół "nr 698 Urząd Wojewódzki [...] Wydział Odbudowy - zniszczenia wojenne 1944-1950"). Jednak we wniosku brak jest szczegółowych danych dotyczących miejsca położenia zniszczonego budynku oraz innych szczegółów.

Podsumowując Wojewoda uznał, że - niezależnie od powyższego - brak jest dowodów potwierdzających pozostawienie przez W. oraz D. małż. Z. nieruchomości wskazanej we wnioskach, położonej przy ul. [...] w Z.

Następnie powołał się na wyrok NSA z 12 stycznia 2017 r., I OSK 1890/16, wskazując, że przyjęcie powołanych wyżej dowodów - jako dowodów na pozostawienie przez W. i D. Z. nieruchomości przy ul. [...] Nr [...] w Z. - wobec braku jakiegokolwiek dokumentu urzędowego dotyczącego: przysługującego tym osobom prawa własności do nieruchomości, jej rodzaju, powierzchni, a także dokumentu potwierdzającego stan nieruchomości w momencie jej pozostawienia - stanowiłoby naruszenie art. 6 ust. 4-5 ustawy zabużańskiej.

Wskazał również, iż wyczerpał wszelkie możliwe środki dowodowe w sprawie, natomiast strony działające przez profesjonalnego pełnomocnika ograniczyły się jedynie do przedłożenia nieuwierzytelnionych fotokopii spisów wyborców miejscowości Z., w których figuruje nazwisko W. oraz D. Z. oraz członków rodziny K.. Fotokopie spisów opatrzono odręcznymi opisami: "Spis wyborców z 1930 r. - załącznik nr 1", "Spis wyborców z 1938 r. - załącznik nr 2", "Spis właścicieli nieruchomości z 1939 r. - załącznik nr 3". Przy czym opis ten jest nieprawdziwy, bowiem załącznik nr 3 jest fotokopią spisu wyborców z nieokreślonej daty, a nie spisem właścicieli nieruchomości. Przy czym przy nazwisku D. Z. oraz W. Z. - jako miejsce zamieszkania - wyraźnie figuruje ulica [...] (najprawdopodobniej zmienioną na ulicę [...]), którą strona wskazała jako adres zamieszkania ww. osób po 1934 r., a nie ulica [...] nr [...] (lub [...]) - tym samym spis nie może pochodzić z 1939 roku. Strony przedłożyły także kopie fragmentów wspomnień L. Z., syna W. i D. Z., które nie stanowią dowodu potwierdzającego posiadanie przez ww. prawa własności do nieruchomości oraz jej pozostawienie w rozumieniu przepisów ustawy zabużańskiej.

Uznał też, iż powołane wyżej oświadczenie J. R. - wobec braku innych przewidzianych w ustawie dowodów - nie może stanowić jedynego dowodu potwierdzającego prawo własności W. i D. Z. do nieruchomości, jej rodzaju i powierzchni w momencie jej pozostawienia - tym bardziej, że z treści oświadczenia wynika, iż strona nie posiada pewności, co do posiadanego przez W. K. prawa własności do ww. nieruchomości gruntowej. Ponadto ustawa o rekompensacie wyłącza możliwość przyjęcia oświadczenia strony postępowania na okoliczność pozostawienia nieruchomości oraz jej rodzaju i powierzchni (w tym na ustalenie prawa własności do pozostawionych nieruchomości), w to miejsce wprowadzając dowód w postaci przesłuchania dwóch świadków.

Oświadczenie J. R. stanowi dowód o charakterze uzupełniającym. Miało ono na celu wyjaśnienie - przede wszystkim - kim był B. K., którego spadkobiercy figurują w pozyskanym przez organ ww. spisie właścicieli nieruchomości położonej przy ul. [...] "[...]" (bez wskazania w którym roku). Z oświadczenia strony wynika, iż B. K. s. W. był bratem W. K. oraz mężem E. K..

Jak wynika z akt sprawy żona B. K. – E. K. otrzymała opis mienia pozostawionego potwierdzający pozostawienie nieruchomości przy ul. [...] w Z.

Z urzędowego tłumaczenia kopii ww. wykazu właścicieli domu przy ul. [...] (brak określenia daty), gdzie pod pozycją nr [...] figuruje zapis "Sp. K. B." nr domu [...], drewniane - 1, pokój - 4, kuchnie - 3, pomieszczeń - 3, ubikacje - 7, gospodarcze - 1, place: podwórza sady i ogrody o przestrzeni - [...]; pod przedsiębiorstwami i składami - [...]; plac niezabudowane - [...]", wynika, że spadkobiercy B. K. byli właścicielami nieruchomości o pow. [...] m2, zabudowanej domem. Jednakże z uwagi na brak informacji, z jakiej daty pochodzi ww. wykaz, a także wobec otrzymania przez E. K. (żonę B. K., który według ww. zapisu już nie żył) oraz J. K. opisów mienia pozostawionego na powyższą nieruchomość - dokument ten nie stanowi dowodu potwierdzającego prawo własności B. K. lub jego spadkobierców do nieruchomości o pow. [...] m2, położonej przy ul. [...] w Z.

Wojewoda uznał, że powyższe dowody są niewystarczające do uznania ich jako dowodów na pozostawienie przez W. i D. Z. nieruchomości w rozumieniu art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy zabużańskiej.

Dodał, że w sprawie wykorzystał wszelkie dostępne możliwe środki dowodowe - wzywał strony postępowania do przedstawienia dowodów oraz poszukiwał we własnym zakresie dowodów w sprawie.

Wskazał też, iż rekompensata jest świadczeniem realizowanym ze środków publicznych i chociażby z tego powodu ustalenia faktów uzasadniających wypłatę świadczenia muszą być oparte na rzetelnym i weryfikowalnym materiale dowodowym.

W podsumowaniu stwierdził, że brak jest dowodów potwierdzających pozostawienie nieruchomości - w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. na byłych terenach RP przy ul. [...] Nr [...] w Z., pow. Z., woj. [...] - będącej własnością w momencie wybuchu II wojny światowej W. i D. Z. oraz brak jest dowodów co do jej rodzaju, powierzchni i części składowych.

Wobec powyższego brak jest podstaw do wydania J. R., A. R. oraz M. Z. decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W. i D. Z. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej położonej przy ul. [...] Nr [...] w Z., pow. Z., woj. [...] (obecnie tereny Ukrainy).

Nie zgadzając się z decyzją Wojewody [...] J. R., A. R. oraz M. Z. złożyli odwołanie.

Po rozpatrzeniu odwołania Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z [...] maja 2019 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji Minister wskazał, że w toku postępowania zgromadzono następujące dowody dotyczące nieruchomości zlokalizowanej przy ul. [...]w Z., pow. Z., woj., [...] (obecnie teren Ukrainy):

1) tłumaczenie planu sporządzonego w dniu [...] kwietnia 1945 r. przez Z. Radę Miejską,

2) zaświadczenie wydane przez Państwowe Archiwum Obwodowe w R. z [...] grudnia 2016 r., znak: L.dz. [...].

Treść tych dokumentów została powołana wyżej, brak jest zatem potrzeby ponownego ich przywoływania.

Minister zwrócił uwagę na charakter każdego z tych dokumentów. Pierwszy

z nich jest jedynie planem działki zagrodowej, domu piętrowego i zabudowań, podczas gdy drugi z dokumentów jest wykazem właścicieli poszczególnych nieruchomości.

Z przedmiotowego wykazu właścicieli wynika, że jedynym właścicielem nieruchomości zlokalizowanej przy ul. [...] ([...]) w Z. był B. K. Nawet ilość pomieszczeń widniejących na planie sporządzonym w dniu [...] kwietnia 1945 r. pokrywa się z ilością pomieszczeń wskazanych w zaświadczeniu wydanym przez Państwowe Archiwum Obwodowe w R. z dnia [...] grudnia 2016 r. Na planie domu uwidocznionych jest bowiem 8 pomieszczeń, a w wykazie właścicieli wskazane jest, że dom którego właścicielem był B. K. miał 4 pokoje, 3 kuchnie i 1 pomieszczenie gospodarcze, co wskazywałoby, że jest on właścicielem całości budynku.

Nie wykluczył, że rodzeństwo B. K. korzystało z przedmiotowego domu. Nie oznacza to jednak, że w okresie wybuchu II wojny światowej B. K., bądź jego żona E. K. nie byli wyłącznymi właścicielami przedmiotowej nieruchomości.

Podkreślił, że fakt pozostawienia określonej nieruchomości poza obecnymi granicami RP nie może budzić wątpliwości. Postępowanie dowodowe ma bowiem prowadzić do wykazania istnienia danej okoliczności, a nie jej uprawdopodobnienia (por. wyrok NSA z 22 października 2015 r., sygn. I OSK 771/15). Dlatego też zarzut odwołania dotyczący naruszenia art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy zabużańskiej jest niezasadny.

Ponadto logiczne rozumowanie i doświadczenie życiowe prowadzi do wniosku, że gdyby W. i D. Z. mieli udokumentowane prawo własności do tej nieruchomości to mieszkaliby w niej, a nie przeprowadzili się.

Podniósł też, iż w aktach sprawy znajduję się ankieta D. Z. z 1952 r. złożona w celu otrzymania pierwszego dowodu osobistego - z której wynika, że mieszkał do 1939 r. i w czasie okupacji przy ul. [...] w Z., pow. Z.

Następnie Minister wskazał, że w przypadku braku dokumentów w postaci urzędowego opisu mienia lub orzeczenia wydanego przez Państwowy Urząd Repatriacyjny, dowodami na okoliczność pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP z przyczyn o których mowa w ustawie zabużańskiej, ich rodzaju i powierzchni mogą być oświadczenia dwóch świadków.

Wobec powyższego dokonał analizy przedłożonego przez stronę tłumaczenia przysięgłego z rękopisu sporządzonego w języku rosyjskim i ukraińskim zawierającego oświadczenia L. S. oraz J. R. sporządzonego w dniu [...] marca 1945 r. i złożonego z podpisami poświadczonymi przez notariusza w Z. Stwierdził, że oświadczenia L. S. oraz J. R. nie zostały złożone przed notariuszem pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, gdyż notariusz potwierdził jedynie własnoręczność podpisów tych świadków. Tymczasem, aby oświadczenia te spełniły ustawowo określone wymogi, świadkowie winni w obecności notariusza wskazać, jakie posiadają informacje na temat nieruchomości położonej w miejscowości Z., a następnie notariusz winien sam spisać słowa świadków i potwierdzić, że oświadczenia faktycznie złożono przed nim (por. wyrok WSA w Warszawie z 30 listopada 2011 r., I SA/Wa 1009/11 oraz WSA w Warszawie z 5 grudnia 2012 r., I SA/Wa 1188/12), a także, że osoby te zostały poinformowane o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń.

W związku z tym uznał, że znajdujące się w aktach sprawy oświadczenia, nie zostały sformułowane w przedstawiony wyżej sposób, nie mogą zatem stanowić dowodu na okoliczność pozostawienia przez poprzedników prawnych stron majątku poza obecnymi granicami RP.

Minister podkreślił, że organ I instancji pismem z [...] marca 2016 r. poinformował strony o możliwości konwalidacji złożonych oświadczeń lub przedłożenia nowych oświadczeń złożonych przez nowych świadków. W odpowiedzi pełnomocnik reprezentujący J. R. i A. R. oświadczył, że nie jest możliwa konwalidacja oświadczeń ani też złożenie nowych oświadczeń przez świadków z powodu ich zgonu. Jednocześnie strony nie zgłosiły wniosku dowodowego o przesłuchanie innych osób, które spełniałyby wymogi z art. 6 ust. 5 ustawy zabużańskiej.

Zauważył też, iż Wojewoda celem zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego występował do Archiwum Akt Nowych w W., Archiwum Państwowego w L. i Konsulatu Generalnego RP w L. o udzielenie informacji niezbędnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Jednak poszukiwanie dokumentów w zbiorach archiwalnych nie przyniosło efektów - jeśli chodzi o pozostawienie przez małżonków Z. na byłym terytorium RP nieruchomości w Z. przy ul. [...].

Ponadto, organ I instancji przesłuchał stronę postępowania, a także umożliwił stronom przedstawienie dowodów - informując ich wielokrotnie, iż brak jest dowodu potwierdzającego pozostawienie przez W. i D. małż. Z. nieruchomości w Z. przy ul. [...].

Tym samym zarzuty dotyczące naruszenia przez Wojewodę [...] art. 7 k.p.a. i art. 77 k.p.a. są niezasadne.

Umożliwił on stronom uczestnictwo w każdym stadium postępowania, w tym składanie dodatkowych dokumentów i wyjaśnień, a decyzję wydał po ustaleniu stanu faktycznego dotyczącego pozostawienia spornej nieruchomości, na podstawie całokształtu materiału dowodowego zebranego w sprawie. Okoliczność, iż ocena całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie nie jest korzystna dla stron nie świadczy o naruszeniu przez Wojewodę art. 80 k.p.a.

Minister wskazał, że zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną

w art. 7 k.p.a. organ uprawniony jest do swobodnej oceny zgromadzonych dowodów. Powyższa zasada uprawnia organ do ustalania prawdy obiektywnej według swej wiedzy, doświadczenia oraz przekonania o wartości dowodowej poszczególnych środków dowodowych. Zasada swobodnej oceny dowodów nie oznacza nieograniczonej dowolności w wartościowaniu dowodów i ich selekcji. Jednak organ uprawniony jest do wyboru faktów, które uznał za udowodnione. Przed wydaniem decyzji Wojewoda [...] umożliwił stronie zapoznanie się z aktami sprawy

i uzupełnienie materiału dowodowego. Tym samym nie można mówić o naruszeniu zasad ogólnych postępowania, które miałyby wpływ na prawa strony lub prawidłowość wydanego rozstrzygnięcia.

Następnie odniósł się do zarzutu strony, iż decyzja jest sprzeczna z zasadą ochrony praw nabytych i interesów w toku - wskazując, że należy odróżnić "prawo do rekompensaty" od "potwierdzenia prawa do rekompensaty".

O ile bowiem prawo do rekompensaty wynika z samej ustawy, to dla jego realizacji wymagane jest potwierdzenie tego prawa, które nie następuje z automatu i nie ma też charakteru uznaniowego. Organ administracji publicznej tylko wtedy potwierdza prawo do rekompensaty, jeśli spełnione pozostają łącznie przesłanki z art. 2, 3 i 5 ust. 1 i 2 ustawy zabużańskiej. W przypadku braku spełnienia kumulatywnie ww. przesłanek organ nie może potwierdzić prawa do rekompensaty - na co wskazał sam ustawodawca w art. 7 ust 2 ustawy zabużańskiej.

W świetle powyższego Minister za niezasadny uznał zarzut naruszenia art. 2 oraz art. 21 ust. 1 i 2 w zw. z art. 64 ust. 1 i 2 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, jak też zarzut dotyczący naruszenia art. 7 ust. 2 ustawy zabużańskiej.

Wskazał także, że jakkolwiek z akt sprawy wynika, iż w kręgu potencjalnych spadkobierców B. K. znajdowała się jego żona i dzieci oraz ich następcy prawni, to gdyby okazało się, że w kręgu tym pozostawałyby również strony postępowania - to mogą skorzystać one z nadzwyczajnych środków wzruszenia decyzji określonych w k.p.a.. Powyższe dotyczy nie tylko sytuacji pojawienia się nowej okoliczności w sprawie, lecz w szczególności nowych dowodów za pomocą których możliwym byłoby wykazanie pozostawienia nieruchomości przez W. i D. małż. Z. na byłym terytorium RP.

W konkluzji Minister uznał, że Wojewoda [...] należycie rozpatrzył i przypisał właściwą moc dowodową poszczególnym dokumentom, a także nie uchybił procedurze prowadzenia postępowania administracyjnego.

W związku z powyższym stwierdził, że prawidłowo odmówił on J. R., A. R. i M. Z. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W. i D. Z. nieruchomości przy ul. [...] w Z., poza obecnymi granicami RP - gdyż skarżący nie wykazali, że małżonkowie Z. pozostawili poza obecnymi granicami RP nieruchomości, które stanowiły ich własność.

Na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyli J. R. i A. R., zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie:

1) art. 7, art. 8, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. przez niewłaściwe zastosowanie, błędną

i pozbawioną wszechstronności ocenę, w wyniku czego organ odwoławczy stwierdził, że Wojewoda [...] należycie rozpatrzył i przypisał właściwą moc dowodową poszczególnym dowodom, a także nie uchybił procedurze prowadzenia postępowania administracyjnego, a także wydanie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej bez dostatecznego wyjaśnienia sprawy;

2) art. 7, art. 8 § 1, art. 9, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. polegające na nierozważeniu wszystkich okoliczności faktycznych sprawy oraz nie zastosowaniu zasad postępowania administracyjnego wynikających z naruszonych przepisów i utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji Wojewody [...], podczas gdy organ administracji obowiązany jest do należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego, mając jednocześnie na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli;

3) art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. 2017 r. poz. 2097) poprzez przyjęcie, że skarżący nie wykazali, że W. Z. oraz D. Z. byli właścicielami nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej,

4) art. 7 ust 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. 2017 r. poz. 2097), poprzez jego zastosowanie i wydanie decyzji o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty, podczas, gdy strony spełniły warunki o których mowa w art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 i 2 ustawy.

5) art. 2 oraz 21 ust. 1 i 2 w zw. z art. 64 ust. 1 i 2 oraz art. 31 ust. 3 Konstytucji RP polegające na sprzeczności treści decyzji z zasadą ochrony praw nabytych i interesów w toku spadkobierców W. Z. oraz D. Z., którzy to małżonkowie do śmierci pozostawali właścicielami nieruchomości o pow. [...] m2, położonej w Z., woj. [...].

W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i poprzedzającej jej decyzji organu I instancji oraz o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga, jako niezasadna, podlega oddaleniu.

W rozpoznawanej sprawie przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] maja 2019 r. utrzymująca w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] listopada 2018 r. o odmowie J. R., A. R. i M. Z. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W. i Dy. Z. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej położonej w Z. przy ul. [...], pow. Z., woj. [...] (obecnie teren Ukrainy). Powodem odmowy potwierdzenia tego prawa było niewykazanie, że małżonkowie Z. pozostawili poza obecnymi granicami RP nieruchomości, które stanowiły ich własność.

Analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego potwierdza prawidłowość powyższego stanowiska organów.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy

z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2017 r., poz. 2097), dalej jako ustawa lub ustawa zabużańska.

Z art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy wynika, że do wniosku, o którym mowa w art. 5 ust. 1 ustawy, należy dołączyć dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami RP, z przyczyn o których mowa w art. 1 ustawy, oraz o rodzaju

i powierzchni tych nieruchomości.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 12 stycznia 2017 r., sygn. akt I OSK 1890/16, stwierdził, że z treści art. 6 ustawy zabużańskiej wynika wprost, bez potrzeby dokonywania skomplikowanych zabiegów interpretacyjnych, że do wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty należy dołączyć dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, rodzaju i powierzchni tych nieruchomości. Obowiązek wykazania tych okoliczności ustawodawca nałożył na osoby ubiegające się o rekompensatę, skoro dokumenty na okoliczność pozostawienia nieruchomości, ich rodzaju i powierzchnię należy dołączyć do wniosku o przyznanie rekompensaty. Postępowanie o przyznanie rekompensaty jest prowadzone na wniosek, a nie z urzędu, a wynik tego postępowania uzależniony jest

w dużej mierze od wypełnienia wymogów ustawy przez osoby ubiegające się o przyznanie rekompensaty.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się również, że art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy stanowi lex specialis w stosunku do art. 7 k.p.a. Zatem, to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania istnienia okoliczności pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy. Natomiast organ prowadzący postępowanie, jako gospodarz postępowania wyjaśniającego, ma obowiązek poinformowania strony o tym obowiązku i skutkach jego niedopełnienia, a także podjęcia weryfikacyjnych czynności dowodowych. W myśl

art. 7 k.p.a. zasadą jest, że to strona powinna przedstawić środki dowodowe niezbędne do ustalenia konkretnej okoliczności faktycznej, z której istnienia wywodzi dla siebie skutki prawne, a już nie budzi to najmniejszych wątpliwości na gruncie postępowania

w sprawach z zakresu realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP, gdzie przepis szczególny (art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy) wyraźnie stanowi o takim obowiązku (por. wyroki NSA z 6 listopada 2019 r., I OSK 2937/18, z 16 kwietnia 2019 r. I OSK 1645/17).

Z powyższego wynika zatem, że w świetle art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy, to strona postępowania powinna dołączyć do wniosku dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami RP, z przyczyn o których mowa w art. 1 ustawy, oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości. Ponadto powinna do wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty dołączyć dowody, z których wynikałby tytuł prawny do nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami RP. Zgodnie z ustawą, dowodami tymi mogą zaś być w szczególności: urzędowy opis mienia, orzeczenie wydane przez Państwowy Urząd Repatriacyjny, dokumenty urzędowe, w tym sądowe, a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych (...) lub innych państw (art. 6 ust. 4 ustawy). Zaś niedopełnienie tych obowiązków przez stronę postępowania skutkuje wydaniem decyzji odmownej (art. 7 ust. 2 ustawy).

Zgodzić się należy z organem odwoławczym, iż postępowanie dowodowe nie wykazało, że W. i D. Z. pozostawili poza obecnymi granicami RP nieruchomości, które stanowiły ich własność.

Dowodem na okoliczność pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP przez W. i D. Z. bez wątpienia nie może być załączone do wniosku H. R. z [...] lipca 1988 r. tłumaczenie planu sporządzonego w dniu [...] kwietnia 1945 r. przez Z. Radę Miejską dotyczącego: "działki zagrodowej, domu piętrowego i zabudowań, znajdujących się w mieście Z., [...] obwodu przy ul. [...], należących do spadkobierców W., syna M. K.: 1/A-1 - do E., córki J. K., 2/A-2 do J., syna W. K., 3/A-4 - do W., córki W. Z., 4/A-3 - do M., córki W. M.". Na drugiej stronie tego tłumaczenia wskazano" "Uwaga: Plan działki zagrodowej wraz ze wszystkimi na niej zabudowaniami należącymi do spadkobierców: 1/4 część – do E. K., 1/4 część – do W. Z., 1/4 część – do J. K., 1/4 część – do M. M.".

W dokumencie tym wskazuje się, że do grona spadkobierców W., syna M. K. zaliczono m.in. W. Z., córkę W. Z dokumentu tego nie wynika jednak, że osobom w nim wymienionym, w tym W. Z., przysługiwało prawo własności tej nieruchomości. Nie wynika również, że osoby te są współwłaścicielami tej nieruchomości i do tego we wskazanych tam udziałach.

Z dokumentu tego wynika co najwyżej, że wymienione tam osoby należały do grona spadkobierców W., syna M. K. Przy czym nie wynika z niego, na jakiej podstawie stwierdzono, że osoby te są spadkobiercami W. K.. W aktach sprawy brak jest jakiegokolwiek dowodu, który wskazywałby, że po zmarłym W. K. przeprowadzono postępowanie spadkowe i osoby wymienione w tym dokumencie są rzeczywiście jego spadkobiercami. Zasady doświadczenia życiowego nie pozwalają wykluczyć tego, że np. w drodze dziedziczenia testamentowego W., syn M. K. mógł rozporządzić swoim majątkiem na rzecz innych osób. Brak przeprowadzenia formalnego postępowania spadkowego po W., synu M. K., nie pozwala na jednoznaczne przyjęcie, że osoby wymienione w tym dokumencie są jego spadkobiercami.

Dlatego też dokument ten jest niewystarczający do wykazania, że W. i D. Z. pozostawili poza obecnymi granicami RP nieruchomości, które stanowiłyby ich własność.

Z kolei z zaświadczenia wydanego przez Państwowe Archiwum Obwodowe w R. z [...] grudnia 2016 r., nr [...], przetłumaczonego na język polski przez tłumacza przysięgłego języka ukraińskiego i rosyjskiego – N. J. wynika, że: "W wykazie właścicieli nieruchomości miasta Z. (dokument nie posiada daty) jako właściciel budynku mieszkalnego nr [...] przy ul. [...] figuruje B. K.. Na liście wyborców dotyczących wyborów posłów na Senat Drugiej Rzeczypospolitej Polskiej w latach 1935-1938 figuruje B. K. urodzony w 1885 r., pracownik [...], który mieszkał w Z. przy ul. [...]. W księdze rejestracji właścicieli nieruchomości miasta Z. pod adresem [...] ([...]) figurują spadkobiercy B. K. jako właściciele drewnianego budynku mieszkalnego oraz jednej budowli gospodarczej zlokalizowanych na działkach gruntu o powierzchni [...] i [...] m. kw. oraz niezabudowanej działki gruntu o powierzchni [...] m kw." Do zaświadczenia dołączono kopię ww. wykazu właścicieli domu przy ul. [...] (brak określenia daty), gdzie pod pozycją nr [...] figuruje zapis "Sp. K. B." nr domu [...], drewniane - 1, pokój - 4, kuchnie - 3, pomieszczeń - 3, ubikacje - 7, gospodarcze - 1, place: podwórza sady i ogrody o przestrzeni [...]: pod przedsiębiorstwami i składami - [...]; plac niezabudowane – [...]".

Całkowicie należy podzielić stanowisko Ministra, że z wykazu właścicieli wynika jedynie to, iż jedynym właścicielem nieruchomości zlokalizowanej przy ul. [...] ([...]) w Z. mógł być B. K.. Przy tym ilość pomieszczeń widniejących na planie sporządzonym w dniu [...] kwietnia 1945 r. pokrywa się z ilością pomieszczeń wskazanych w zaświadczeniu wydanym przez Państwowe Archiwum Obwodowe w R. z dnia [...] grudnia 2016 r. Na planie domu uwidocznionych jest bowiem 8 pomieszczeń, a w wykazie właścicieli wskazane jest, że dom którego właścicielem był B. K. miał 4 pokoje, 3 kuchnie i 1 pomieszczenie gospodarcze, co wskazywałoby, że jest on właścicielem całości budynku.

Z dokumentu tego natomiast nie wynika, że W. i D. Z. byli właścicielami tej nieruchomości, czy też przysługiwał im udział w prawie własności tej nieruchomości. Wręcz przeciwnie dokument ten może świadczyć jedynie o tym, że właścicielem nieruchomości zlokalizowanej przy ul. [...] w Z. mógł być B. K., ewentualnie jego spadkobiercy.

Zdaniem Sądu, przeciwko twierdzeniom, że małżonkowie Z. byli właścicielami przedmiotowej nieruchomości świadczy również to - co opisuje ich syn L. Z. w publikacji "Spowiedź doczesna [...]" (k. [...] akt administracyjnych) - że w 1934 r. ich (W. i L.) rodzice, biorąc pod uwagę, że do szkoły chodzili przez całe miasto, zdecydowali się przeprowadzić do mieszkania kolejowego przy ul. [...], oddalonego od gimnazjum o 200 m. Fakt przeprowadzi znajduje potwierdzenie na str. 4 Księgi pamiątkowej Rodziny Z. i B. (k. [...] akt administracyjnych).

Wskazać też należy, że w aktach sprawy znajdują się kopie dwóch opisów mienia pozostawionego, dotyczące nieruchomości położonej przy ul. [...] w Z., wydanych przez Rejonowego Pełnomocnika Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego, tj.:

1) opis mienia na nazwisko E. K., córka J., zgodnie z treścią którego nieruchomość pozostawioną przez E. K. stanowiła nieruchomość o pow. [...] m2, zabudowana drewnianym domem o kubaturze [...] m3, krytym gontem, wybudowanym w 1904 r. (wartość w rublach [...]);

2) opis mienia na nazwisko J. K., syn W., zgodnie z treścią którego nieruchomość pozostawioną przez J. K. stanowiła nieruchomość o pow. [...] m2, zabudowana drewnianym domem o kubaturze [...] m3, krytym gontem, wybudowanym w 1904 r. (wartość w rublach [...]).

Natomiast opisu mienia dotyczącego W. i D. Z. nie odnaleziono. Brak opisu mienia pozostawionego na nazwisko małżonków Z. powoduje, że nie można uznać, iż również oni, tak jak J. K. oraz E. K., byli właścicielami nieruchomości o pow. [...] m2, zabudowanej domem. Okoliczności takiej nie można domniemywać, musi ona zostać wykazana stosownymi dowodami.

Sąd wskazuje również, że zgodnie z art. 6 ust. 5 ustawy zabużańskiej w sytuacji, gdy brak jest dokumentów o których mowa ust. 4 pkt 1 i 2 art. 6 ustawy, dowodami, o których mowa w ust. 1 pkt 1 art. 6 ustawy mogą być oświadczenia dwóch świadków złożone, pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenia fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub polskiej placówce konsularnej kraju zamieszkania świadka, którzy:

1) zamieszkiwali w miejscowości, w której znajduje się nieruchomość pozostawiona poza obecnymi granicami RP, lub miejscowości sąsiedniej;

2) nie są osobami bliskimi w rozumieniu przepisów ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - właścicieli lub spadkobierców ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty.

Podzielić należy stanowisko Ministra, że znajdujące się w aktach sprawy oświadczenia L. S. i J. R. sporządzone w dniu [...] marca 1945 r., złożone z podpisami poświadczonymi przez notariusza w Z. -nie mogą stanowić dowodu na okoliczność pozostawienia przez W. i D. Z. nieruchomości poza obecnymi granicami RP.

Oświadczenia te nie zostały bowiem opatrzone klauzulą o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, nie zostały też złożone przed notariuszem, lecz zawierają jedynie poświadczenie autentyczności podpisu. Nie zawierają również informacji dotyczących stopnia pokrewieństwa świadków w stosunku do małżonków Z.

Zaznaczyć należy, że organ wojewódzki poinformował strony o możliwości konwalidacji złożonych oświadczeń lub przedłożenia nowych oświadczeń złożonych przez nowych świadków. Jednak pełnomocnik skarżących wskazał, że brak jest możliwości konwalidacji tych oświadczeń, jak też złożenia nowych oświadczeń przez świadków z powodu ich zgonu. Przy tym strony nie wystąpiły o przesłuchanie innych osób, które spełniałyby wymogi z art. 6 ust. 5 ustawy.

Skoro zatem powołane wyżej oświadczenia L. S. i J. R. nie spełniają wymagań ustawowych - to nie mogą stanowić dowodu pozostawienia przez W. i D. Z. nieruchomości poza obecnymi granicami RP.

Oświadczenia niespełniające ustawowych wymagań, mogą wprawdzie stanowić dowód w sprawie, gdyż ustawa zabużańska nie wyłącza zastosowania k.p.a. - ale oświadczenia te w sytuacji, gdy mają na celu wykazanie pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, rodzaj i powierzchnię tych nieruchomości, mogą zostać potraktowane jedynie jako dowód uzupełniający. Jak już podniesiono wyżej, nie mogą one stanowić jedynego dowodu na tę okoliczność, gdyż w sytuacji, gdy brak jest urzędowego opisu mienia bądź orzeczenia wydanego przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny, dowodem na okoliczność pozostawienia mienia nieruchomego poza granicami oraz jego powierzchni i rodzaju, mogą być tylko oświadczenia świadków złożone w wymaganej prawem formie (por wyrok NSA z 16 kwietnia 2019 r., sygn. akt I OSK 1645/17).

Zaznaczyć należy, że w rozpoznawanej sprawie organ wojewódzki wywiązał się z obowiązków określonych w art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. - gdyż podejmował on szereg czynności i działań mających na celu zebranie materiału dowodowego na poparcie stanowiska stron, że małżonkom Z. przysługiwało prawa własności do nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami RP.

Z akt sprawy wynika, że w toku prowadzonego postępowania występował on do Konsulatu Generalnego RP w L., Urzędu Miasta w L., Archiwum Akt Nowych i Archiwum Państwowego w L. w celu odnalezienia dokumentów niezbędnych do rozpatrzenia sprawy. Działania te przyniosły częściowe rezultaty, gdyż część dokumentacji została odnaleziona. Jednak wśród tej dokumentacji brak jest dowodów z których wynika wprost, że W. i D. Z. przysługiwało prawa własności do nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami RP.

W realiach niniejszej sprawy niezasadne okazały się podniesione w skardze zarzuty dotyczące naruszenia przepisów procesowych, w tym art. 7, art. 8 § 1, art. 9, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Niezasadny jest również zarzut sformułowany w pkt 5 skargi - dotyczący sprzeczności decyzji z zasadą ochrony praw nabytych i interesów spadkobierców W. i D. Z.

Skoro bowiem nie zostało w sposób bezsporny wykazane, że małżonkom Z. przysługiwało prawo własności do przedmiotowej nieruchomości położonej w Z. przy ul. [...] - to nie mogło dojść do naruszenia zasady ochrony praw nabytych i interesów ich spadkobierców.

Reasumując Sąd uznał, że organy obu instancji przeprowadziły postępowanie z poszanowaniem wszystkich zasad k.p.a., zebrały i zgromadziły możliwy do odnalezienia w warunkach tej sprawy materiał dowodowy, który następnie w sposób wyczerpujący i wszechstronny rozważyły, a wyniki ten oceny, przeprowadzonej zgodnie z art. 80 k.p.a., znalazły odzwierciedlenie w prawidłowo sporządzonych uzasadnieniach decyzji - zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a.

Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r.,

poz. 2325 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.