Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 269/07
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-03-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6341 Pozbawienie uprawnień kombatanckich oraz pozbawienie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 25 ust. 2 pkt 1a w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a
journal: Dz.U. 1997 nr 142 poz 950
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 14 listopada 1997 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maria Czapska-Górnikiewicz Sędziowie sędzia NSA Jerzy Bujko (spr.) sędzia NSA Grażyna Radzicka Protokolant Agnieszka Kuberska po rozpoznaniu w dniu 27 marca 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej E. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 16 listopada 2006 r. sygn. akt IV SA/Po 922/05 w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie przepisów art. 25 ust. 2 pkt 1a w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a/ oraz art. 21 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm.) orzekł o pozbawieniu E. S. uprawnień kombatanckich przyznanych mu przez ZBoWiD za działalność uznaną jako walka o utrwalanie władzy ludowej. Organ ustalił, że E. S. w latach 1951-1955 był zatrudniony w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa i zgodnie z powołanymi wyżej przepisami pozbawia się go uprawnień kombatanckich uzyskanych za walkę z tzw. reakcyjnym podziemiem w latach 1947-1949 w jednostce KBW a następnie w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa.

Rozpoznając złożone przez stronę odwołanie od decyzji Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych postanowieniem z dnia [...] stwierdził niedopuszczalność odwołania. Wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 16 listopada 2004 r. sygn. akt 4/II SA/Po 4352/01 zaskarżone postanowienie zostało uchylone.

Decyzją z dnia [...] nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, działając na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a/ ustawy o kombatantach, po ponownym rozpatrzeniu sprawy utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] nr [...]. Powtarzając argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji dodatkowo stwierdzono, że fakt udziału wnioskodawcy w walkach z Ukraińską Powstańczą Armią nie jest kwestionowany. Podkreślono, że w myśl art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a/ ustawy o kombatantach uprawnienia kombatanckie nie przysługują osobie, która w latach 1944-1956 pełniła służbę lub była zatrudniona w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej a także nadzorujących je komórkach jednostek zwierzchnich związanych ze stosowaniem represji wobec osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej, oraz że w myśl art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a/ ustawy o kombatantach osoby takie pozbawia się uprawnień kombatanckich. Przypomniano, że przepis art. 21 ust. 3 pkt 1 i 2 ustawy o kombatantach stwarza możliwość zachowania uprawnień przez osoby, które przedłożą dowody, że do wymienionych służb i organów zostały skierowane przez organizacje niepodległościowe lub przez te organizacje były zwerbowane w celu udzielania im pomocy. Podkreślono, że ciężar udowodnienia wskazanych wyżej okoliczności spoczywa na osobie zainteresowanej. Zaznaczono, że strona została pouczona w piśmie z dnia [...] października 2000 r. o konieczności wykazania takich przesłanek, ale ich nie przedstawiła.

Wymienioną decyzję z dnia [...] E. S. zaskarżył do Sądu. W skardze podniósł, że do Urzędu Bezpieczeństwa wstąpił na prośbę współmieszkańców z zamiarem ich ochrony oraz w celu ustalenia konfidentów i donosicieli. W czasie pracy w tym Urzędzie nie stosował represji w stosunku do obywateli. Skarżący podniósł też, że zgodnie z przepisami pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które pełniły służbę lub funkcję oraz jednocześnie były zatrudnione w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa, on zaś wprawdzie był zatrudniony w UB, lecz nie pełnił służby ani funkcji.

Wyrokiem z dnia 16 listopada 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu skargę oddalił. Sąd stwierdził w uzasadnieniu wyroku, że w myśl postanowień art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a/ w związku z art. 25 ust. 2 pkt 2 lit. a/ ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm.) pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które pełniły służbę lub funkcję i były zatrudnione w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej, a także nadzorujących je komórkach jednostek zwierzchnich związanych ze stosowaniem represji wobec osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Oznacza to, że w przypadku zatrudnienia w Urzędzie Bezpieczeństwa Publicznego następuje utrata uprawnień kombatanckich bez względu na tytuł i podstawę tych uprawnień.

Następnie Sąd wskazał, iż w toku postępowania administracyjnego skarżący w żaden sposób nie odniósł się do faktu swojej pracy w urzędzie bezpieczeństwa publicznego, jak również do faktu, że z tego właśnie powodu został pozbawiony uprawnień kombatanckich. Skarżący wiedział z uzasadnienia decyzji pierwszoinstancyjnej, że zachowanie uprawnień kombatanckich będzie możliwe wtedy, jeśli wykaże, że do wymienionych służb i organów został skierowany przez organizacje niepodległościowe lub przez te organizacje był zwerbowany w celu udzielania im pomocy. Na potwierdzenie takich faktów nie przedstawił jednak żadnych dowodów. Skoro więc skarżący był pracownikiem Urzędu Bezpieczeństwa i nie wykazał okoliczności wskazanych w art. 21 ust. 3 ustawy o kombatantach, to pozbawienie go uprawnień kombatanckich było, zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, zgodne z obowiązującym prawem.

Wymieniony wyrok zaskarżył skargą kasacyjną E. S. reprezentowany przez adwokata R. P. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

a) naruszenie prawa materialnego – art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a/ ustawy o kombatantach, poprzez dokonanie błędnej wykładni tego przepisu i niewłaściwym zastosowaniu, polegającym na przyjęciu, iż użycie spójnika "i" w sformułowaniu: "... pełniła służbę lub funkcję i była zatrudniona w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa..." oznacza, że można skarżącego pozbawić uprawnień kombatanckich, w sytuacji gdy jedynie był zatrudniony lecz nie pełnił służby lub funkcji,

b) naruszenia przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 134 § 1 p.p.s.a., art. 141 § 4 p.p.s.a, w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a/ ustawy o kombatantach polegające na nierozpoznaniu wszystkich zarzutów skarżącego podniesionych w toku postępowania, w sytuacji gdy sąd nie był związany zarzutami i wnioskami skargi, a nadto skarżący przedstawił je w swoich pismach (skardze z [...] września 2005 r., piśmie z [...] października 2005 r.).

Wskazując na powyższe skarżący wniósł o:

1) zmianę zaskarżonego wyroku w całości i uchylenia decyzji Kierownika Urzędu do Spraw kombatantów i Osób Represjonowanych,

ewentualnie:

2) uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania kierownikowi Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W., ewentualnie przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu,

3) zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Uzasadniając te zarzuty skarżący podniósł, iż prawidłowa wykładnia przepisu art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a/ ustawy o kombatantach prowadzi do wniosku, że użycie w tym przepisie spójnika "i" pozwala na pozbawienie uprawnień kombatanckich tylko osoby, które w strukturach UB pełniły funkcję lub służbę i jednocześnie były w nich zatrudnione. Przyjęta przez WSA wykładnia tego przepisu prowadzi bowiem – zdaniem skarżącego – do absurdalnego wniosku, iż pozbawia się uprawnień kombatanckich wszystkie osoby zatrudnione w strukturach UB, na wszystkich stanowiskach a więc nawet sprzątaczki. Nie sposób zaś uznać, że każda osoba zatrudniona w urzędzie bezpieczeństwa była taką osobą, którą należy napiętnować. Skarżący podniósł nadto, iż Sąd I instancji nie ustosunkował się do wszystkich podniesionych przez niego zarzutów, w tym naruszenia przepisów art. 2 i 32 § 1 i § 2 Konstytucji RP.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Istniejące wątpliwości co do prawidłowej wykładni przepisu art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a/ ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego zostały usunięte, gdy Naczelny Sąd Administracyjny podjął w dniu 21 października 2002 r., w składzie siedmiu sędziów uchwałę oznaczoną sygn. OPS 2/02. Zgodnie z tą uchwałą (opublikowaną w ONSA 2003, nr 2, poz. 42) przepis art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a/ wymienionej ustawy ma zastosowanie także do osoby, która w latach 1944-1956 była zatrudniona w Urzędzie Bezpieczeństwa i nie pełniła w strukturach tego Urzędu służby lub funkcji. W przekonywującym i trafnym uzasadnieniu tej uchwały NSA na podstawie systemowej i historycznej wykładni przepisów ustawy o kombatantach i osobach represjonowanych wykazał, że ustawodawca uznał za celowe pozbawienie uprawnień kombatanckich, i to niezależnie od tytułu ich przyznania, wszystkie osoby pracujące, służące i sprawujące funkcję w strukturach Urzędu Bezpieczeństwa w latach 1944-1956. Należy przy tym zauważyć, że zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 29 marca 1995 r. III ARN 6/95 (OSNAPU 1995, nr 16, poz. 199) dla oceny uprawnień osoby ubiegającej się o nadanie jej statusu kombatanta nie ma znaczenia, kiedy i w jakich okolicznościach osoba ta znalazła się w strukturach Urzędu Bezpieczeństwa ani też jakie wykonywała tam zadania. Zarzut naruszenia art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a/ ustawy o kombatantach jest więc nieuzasadniony.

Również nieuzasadniony jest zarzut obrazy art. 134 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a. Skarga kasacyjna wprawdzie słusznie podniosła, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu nie ustosunkował się w uzasadnieniu wyroku do wszystkich zarzutów skarżącego, lecz uchybienie to nie mogło w żaden sposób wpłynąć na treść zaskarżonej decyzji i zaskarżonego wyroku. Zgodność przepisu art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a/ ustawy o kombatantach z Konstytucją RP była przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego w sprawie sygn. akt K 11/99. Wydanym w tej sprawie wyrokiem z dnia 15 września 1999 r. (publ. OTK 1999, nr 6, poz. 116) Trybunał Konstytucyjny uznał, że przepis ten jest zgodny z przepisami Konstytucji RP, w szczególności jej art. 32. W szczególności Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że trafne jest kryterium wyłączenia z grona osób, którym należą się szczególne uprawienia, tych, którzy współpracowali z aparatem represji nastawionym na zwalczanie ruchów niepodległościowych. W wyroku tym Trybunał podkreślił też, że krąg osób objętych zakresem art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a/ nie może być sprowadzony tylko do funkcjonariuszy, lecz dotyczy wszystkich osób związanych z tymi strukturami, jednostkami organizacyjnymi i stanowiskami, bez względu na to, jaki charakter miało zatrudnienie.

Wobec tego za nieuzasadniony uznał Naczelny Sąd Administracyjny wniosek pełnomocnika skarżącego o zawieszeniu postępowania i wystąpienie do Trybunału Konstytucyjnego o stwierdzenie niezgodności omawianych przepisów z Konstytucją RP.

Zarzuty skargi kasacyjnej są więc nieuzasadnione. uzasadnia to oddalenie tej skargi zgodnie z art. 184 p.p.s.a.