Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 174/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2020-07-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 24 ust. 2, art. 27 ust. 5 Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
journal: Dz.U. 2016 poz 1518
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Jarosław Wichrowski (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Joanna Janiszewska – Ziołek asesor WSA Katarzyna Korycka Protokolant starszy sekretarz sądowy Krystyna Witt po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lipca 2020 r. sprawy ze skargi E. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją nr [...] z dnia [...] .10.2019 r. działający z upoważnienia Burmistrza B. Kierownik B. Ośrodka Pomocy Społecznej na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a i art. 20 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 ze zm., dalej powoływana jako uśr), rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1466 ) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 lipca 2018 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna (Dz. U. z 2018 r. poz. 1497) oraz art. 104, art. 108, art. 130 § 4 kpa odmówił E. D. (dalej określana jako Skarżąca) przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad chorym mężem – A. D.

W uzasadnieniu organ wskazał, że mąż Skarżącej jest osobą wymagającą stałej opieki, co potwierdza orzeczenie lekarskie z Powiatowego Zespołu do Spraw Orzeczenia o Niepełnosprawności we W. z [...] .12.2018 r., które wskazało znaczny stopień niepełnosprawności do [...] .12.2019 r. Poza tym Skarżąca jest osobą niepracującą zawodowo, nie figurującą w rejestrze osób bezrobotnych, ponieważ sprawuje opiekę nad chorym mężem.

Negatywną przesłanką, wykluczającą możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jest fakt, mąż Skarżącej pozostaje w związku małżeńskim. Zgodnie z art. 17 ust 5 pkt 2 lit. a) uśr "świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim".

Ponadto należy uwzględnić fakt, że obecnie od [...].11.2018 r. do [...] .10.2019 r. Skarżąca decyzją B. Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z [...] .01.2019 r. posiada prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku ze sprawowaniem opieki nad mężem. Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 5 pkt. 1 lit. b) uśr, "osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego". Wobec powyższego nie jest zasadne przyznanie prawa do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym mężem.

Odwołanie od ww. decyzji złożyła Skarżąca, zarzucając jej naruszenie:

- prawa materialnego, tj. art. 27 ust. 5 uśr przez jego błędną interpretację i uznanie, że pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego stanowi negatywne kryterium do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego;

- prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) w zw. art. 17 ust. 5 pkt 5 uśr przez jego błędną interpretację i pominięcie, że w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń;

- prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) uśr w zw. z art. 23 krio oraz art. 27 krio przez ich błędną interpretację i niezasadne uznanie, że małżonkowi, na którym spoczywa obowiązek alimentacyjny, rezygnującemu z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu opieki nad współmałżonkiem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

Skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz orzeczenie co do istoty sprawy przez ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od [...] .09.2019 r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. decyzją z dnia [...] grudnia 2019 r., nr [...] , na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm., dalej powoływana jako kpa) w związku z art. 17 i art. 24 uśr uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przyznało Skarżącej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem A. D. od [...] listopada 2019 r. na stałe: w okresie od [...] listopada 2019 r. do [...] grudnia 2019 r. w kwocie 1583 zł miesięcznie, w okresie od [...] stycznia 2020 r. w kwocie 1830 zł miesięcznie.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 17 ust. 1 i ust. 3 oraz ust. 4 uśr, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w wysokości 1583 zł miesięcznie.

Kwota świadczenia pielęgnacyjnego podlega corocznej waloryzacji od dnia 1 stycznia (art. 17 ust. 3a). Obwieszczeniem z dnia 9 listopada 2018 r. w sprawie kwoty świadczenia pielęgnacyjnego w roku 2018 (M.P. z 2018 r. poz.1099) Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej ustalił, że wysokość świadczenia pielęgnacyjnego w roku 2019 wynosi 1583 zł. Natomiast obwieszczeniem z dnia 23 października 2019 r. w sprawie kwoty świadczenia pielęgnacyjnego w roku 2020 (M.P. z 2019 r. poz. 1067) Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej ustalił, że wysokość świadczenia pielęgnacyjnego w roku 2020 wynosi 1830 zł. Z akt sprawy wynika, że Skarżąca 2.10.2019 r. (data wpływu do organu) złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad mężem wraz z wnioskiem o uchylenie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy. Z przedłożonego orzeczenia o niepełnosprawności Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z [...] .12.2018 r. wynika, mąż Skarżącej legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności do [...] .12.2019 r. od [...] listopada 2018 r., przy czym nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność. Natomiast z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS nr akt [...] z [...] .11.2018 r. wynika, mąż Skarżącej jest trwale całkowicie niezdolny do pracy i samodzielnej egzystencji, data powstania całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji - przed [...] października 2018 r. Akta sprawy zawierają także decyzję z [...] .01.2019 r., przyznającą wnioskodawczyni prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego na męża na okres od [...] .11.2018 r. do [...] .10.2019 r.

SKO wskazało, że wyrokiem z 18.07.2008 r., sygn. akt 27/07, Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1 uśr (w ówczesnym brzmieniu) w zakresie, w jakim uniemożliwia nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W kontekście wywodów zawartych w cyt. wyroku, odnoszących się do nakazu właściwego odczytywania i stosowania treści art. 17 ust. 1 ustawy, wyjaśnienia wymaga kwestia stosowania postanowień art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) w związku z art. 17 ust. 1 uśr. W świetle art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) uśr świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. W orzecznictwie przyjmuje się, że brzmienie cyt. przepisu musi być odczytywane przez pryzmat przepisu art. 17 ust. 1. Jeżeli bowiem prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne wywodzi się z istnienia obowiązku alimentacyjnego, to literalne odczytywanie normy art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) uśr niweczyłoby skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego w odniesieniu do osób pozostających w związku małżeńskim, nad którymi opiekę sprawują inne osoby zobowiązane do alimentacji w przypadku, gdy drugi małżonek nie może takiej opieki świadczyć z uwagi na własny stan zdrowia - gdy posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nieuprawniona jest zatem taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) w związku z art. 17 ust. 1 ustawy, w myśl której osoba sprawująca opiekę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, o którym mowa w art. 128 k.r.o., traci prawo do świadczenia z uwagi na fakt pozostawania osoby, nad którą sprawuje opiekę w związku małżeńskim (zob. wyrok WSA w Bydgoszczy z 29.09.2010 r., sygn. akt II SA/Bd 774/10). SKO skonstatowało, że pozostawanie A. D. w związku małżeńskim nie stanowi przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jego żonie.

Ponadto zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1b uśr, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Natomiast zgodnie z art. 27 ust. 5 cyt. ustawy, w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń:

świadczenia rodzicielskiego lub

świadczenia pielęgnacyjnego, lub

specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub

dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub

zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów

- przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

Stwierdzić zatem należy, że Skarżąca spełnia przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Zainteresowana nie podejmuje zatrudnienia w związku z opieką nad mężem. Mąż jako osoba wymagająca opieki zgodnie z powołanym wyżej orzeczeniem legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności. W tym stanie faktycznym i prawnym sprawy sporne orzeczenie w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należało uchylić w całości i przyznać zainteresowanej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od 1 listopada 2019 r. (od miesiąca, w którym zostały spełnione wszystkie ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia) na stałe (według orzeczenia o niepełnosprawności - legitymowanie się trwałą całkowitą niezdolnością do pracy i trwałą niezdolnością do samodzielnej egzystencji stanowi w rozumieniu art. 3 pkt 21 lit. b uśr legitymowanie się znacznym stopniem niepełnosprawności).

Organ podkreślił że w związku z wygaśnięciem decyzji o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego z dniem 31 października 2019 r. brak jest podstaw do procedowania w zakresie uchylenia tego rozstrzygnięcia.

Skargę na powyższą decyzję złożyła E. D., zarzucając jej naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 24 ust. 2 uśr przez jego błędne zastosowanie i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od 1.112019 r., a nie od 1.09.2019 r., tj. od miesiąca złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Mając na uwadze powyższe Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej w części decyzji i ustalenie na jej rzecz świadczenia pielęgnacyjnego od 1 września 2019 r. na stałe.

W uzasadnieniu Skarżąca wskazała, że tylko częściowo nie zgadza się z wydanym rozstrzygnięciem, tj. w zakresie czasookresu, na który zostało przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Mianowicie zgodnie z art. 24 ust. 2 uśr, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Skarżąca 20.09.2019 r. złożyła wniosek do B. Ośrodka Pomocy Społecznej o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W przypadku ustalenia na rzecz Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wniosła ona także o uchylenie decyzji Burmistrza B., przyznającej jej specjalny zasiłek opiekuńczy.

SKO we W. za podstawę ustalenia daty przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przyjęło datę wygaśnięcia prawa strony do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Skarżąca podkreśliła, że w treści wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego złożonym 20.09. 2019 r. wniosła o uchylenie decyzji Burmistrza B. B. Ośrodek Pomocy Społecznej posiadał wszelkie kompetencje oraz dokumenty, które pozwalały ustalić na rzecz Skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek. Zgodnie bowiem z treścią art. 24 ust. 2 uśr, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego.

Sąd zważył, co następuje:

Skarga była niezasadna.

W pierwszej kolejności wskazać trzeba, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) uśr, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. W sprawie bezsporna była okoliczność, że Skarżącej przysługiwał specjalny zasiłek opiekuńczy przyznany do 31.10.2019 r. Stosownie zaś do art. 24 ust. 2 uśr, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. W tym kontekście podkreślenia wymaga, że - wbrew twierdzeniom Skarżącej - jej wniosek wpłynął do B. Ośrodka Pomocy Społecznej 2.10.2019 r., co wprost wynika z prezentaty na ww. wniosku. Niezrozumiałe są zatem twierdzenia Skarżącej, że wniosek wpłynął 20.09.2019 r. Nawet uznając, że Skarżąca wysłała wniosek pocztą (co w żaden sposób nie wynika z akt sprawy), to zgodnie z art. 61 § 3 kpa datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej. Decydujące znaczenie ma zatem data wpływu wniosku do organu, a nie ewentualna data jego nadania w placówce pocztowej. Jak słusznie wskazuje się w doktrynie i orzecznictwie sądowo-administracyjnym, w przepisie art. 61 § 3 kpa ustawodawca sprecyzował, że datą wszczęcia postępowania na wniosek jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej. Prawnie znaczącą datą jest moment wpływu podania do organu właściwego do załatwienia sprawy (B. Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks..., s. 377–378; A. Matan [w:] G. Łaszczyca, C. Martysz, A. Matan, Kodeks..., s. 514). Nie znajduje w tym zakresie zastosowania wynikająca z przepisu art. 65 § 2 kpa reguła odnosząca się do zachowania terminu dla czynności, dla której obowiązuje termin. Nie jest w szczególności w tym przypadku brana pod uwagę data nadania pisma w placówce pocztowej (J. Wegner. Art. 61. W: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Wolters Kluwer Polska, 2019; wyrok WSA w Olsztynie z 28.08.2018 r.,II SA/Ol 484/18, LEX nr 2552291).

Mając na uwadze powyższe skonstatować należy, że Skarżąca mogła wnosić o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od października 2019 r., tj. od miesiąca, w który wpłynął wniosek. Przypomnienia jednak wymaga to, że Skarżącej przysługiwało równocześnie prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego (przyznane do 31.10.2019 r.). Stosownie do art. 27 ust. 5 uśr, w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń:

1) świadczenia rodzicielskiego lub

2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub

3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub

4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub

5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów

- przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Nie ulega wątpliwości zatem, że Skarżąca mogła dokonać i dokonała takiego wyboru, tj. wskazała, że rezygnuje ze specjalnego zasiłku opiekuńczego i wnosi o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, przy czym bezsporne było w sprawie to, że spełniała ona wszystkie przesłanki do przyznania jej tego świadczenia. Jednakowoż wskazać przyjdzie, że specjalny zasiłek opiekuńczy przyznawany jest na okresy miesięczne i tak ustalana jest jego wysokość (vide art. 16a ust. 6 uśr). Zatem w październiku 2019 r. (tj. w dacie wpływu wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego) zaktualizowało się prawo do otrzymania przez Skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego i nie było możliwe w tym samym okresie przyznanie jej również świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie Sądu nie jest dopuszczalne dokonywanie przeliczeń związanych z możliwością przyznania osobie uprawnionej świadczeń w okresie tego samego miesiąca. Jak wskazano wyżej, wysokość specjalnego zasiłku opiekuńczego (art. 16a ust. 6 uśr), jak i świadczenia wychowawczego (art. 17 ust. 3 uśr) jest określana w okresach miesięcznych i nie jest możliwe przyznawanie ich za krótsze okresy. Sądowi znane jest orzecznictwo sądów administracyjnych, dopuszczające taką możliwość, jednakże w świetle powyższych rozważań Sąd w niniejszym składzie nie podziela prezentowanego w nim poglądu.

Reasumując, organ II instancji prawidłowo zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy niezbędny do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i na tej podstawie dokonał trafnych ustaleń co do okoliczności faktycznych istotnych dla jej rozstrzygnięcia.

Mając na uwadze powyższe stwierdzić trzeba, że słusznie organ II instancji przyznał Skarżącej świadczenie pielęgnacyjne począwszy od listopada 2019 r. W związku z powyższym w oparciu art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325) orzeczono jak w sentencji.

Na koniec należy jedynie wskazać, że organ I instancji winien rozpoznać wniosek Skarżącej dotyczący rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego, jednak wymagało to wszczęcia odrębnego postępowania w tym przedmiocie, zatem nie może to podlegać kontroli w niniejszym postępowaniu, którego przedmiotem było przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.