Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 989/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2019-07-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3a
journal: Dz.U. 2017 poz 1778
law: Ustawa  z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Alicja Stępień, Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń, Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski (spr.), Protokolant Asystent Sędziego Krzysztof Pobojewski, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 16 lipca 2019 r. sprawy ze skargi K. R. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 21 marca 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 21 marca 2019 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych po rozpatrzeniu wniosku K. R. o ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 września 2018 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek.

Stan faktyczny przedstawia się następująco:

W dniu 26 czerwca 2018 r. do organu wpłynął wniosek K. R., w którym zwrócił się o umorzenie należności z tytułu składek, wskazując na trudną sytuację finansową oraz konieczność opieki nad przewlekle chorym ojcem. Wnioskodawca wyjaśnił, że jednocześnie pracował na umowę o pracę i prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą. W lipcu 2010 r. wyrejestrował działalność, a Zakład potwierdził, że poza składkami na ubezpieczenie zdrowotne nie posiada jakichkolwiek innych zaległości z tytułu składek na obowiązkowe ubezpieczenia. Zaległości zaktualizowały się dopiero na skutek zakwestionowania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych faktu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę, co miało miejsce po złożeniu przez wniosku o świadczenie emerytalne. Dodał, że Sąd Okręgowy oddalił odwołanie od decyzji. Wyjaśnił, że pobiera świadczenie emerytalne. Wskazał także, że jest w separacji z żoną i obecnie opiekuje się schorowanym ojcem, z którym pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym.

Decyzją z dnia 17 września 2018 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy K. R. zakwestionował stanowisko, że jako podmiot prowadzący działalność powinien wiedzieć, że zgodnie z przepisami osoby zatrudnione u pracodawcy i jednocześnie prowadzące działalność podlegają ubezpieczeniom społecznym. Skoro kwestia składek zaktualizowała się dopiero w 2014 r. na podstawie wyroku, to przed tą datą nie mógł przewidzieć, że kiedykolwiek będzie zobowiązany do ich zapłaty, więc wobec niego ma zastosowanie art. 28 ust.3a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2019 r., poz. 300), zwanej dalej "u.s.u.s.". Jednocześnie zaznaczył, że nieuregulowane należności znacznie przekraczają możliwości finansowe oraz zdolność kredytową. Wskazał także, że jest emerytem i nie posiada żadnych dodatkowych dochodów. Ponadto od śmierci matki, tj. od 2008 r. pozostaje w separacji z żoną. Mieszka z 96-letnim ojcem, którym się opiekuje, ponieważ ze względu na wiek i liczne schorzenia wymaga stałej opieki oraz wsparcia finansowego.

Decyzją z dnia 21 marca 2019 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia 17 września 2018 r.

W uzasadnieniu wskazał, że w niniejszej sprawie brak jest przesłanki całkowitej nieściągalności zdefiniowanej w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., której istnienie mogłoby uzasadnić podjęcie decyzji zgodnie z wnioskiem strony. Aktualnie prowadzone jest wobec strony postępowanie egzekucyjne i dokonano zajęcia świadczenia emerytalnego oraz rachunku bankowego. Ponadto wnioskodawca jest właścicielem nieruchomości. Brak jest zatem podstaw do umorzenia należności z tytułu składek.

Analizując wniosek o umorzenie należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s. oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365), organ podniósł, że ponownie przeanalizowano sytuację rodzinną i materialną wnioskodawcy. Dochód gospodarstwa domowego strony wynosi więcej niż minimum socjalne ustanowione przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych dla dwuosobowego emeryckiego gospodarstwa domowego, które wynosi 1.864,73 zł. Zatem nie można stwierdzić, że sytuacja wnioskodawcy jest trudna i nosi znamiona ubóstwa.

Zdaniem organu, wydatki wskazane w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym są wydatkami ponoszonymi przez ogół społeczeństwa i nie są nadzwyczajnymi kosztami, jakie musi ponosić wnioskodawca. Zakład nie może umarzać należności każdej osobie, która ponosi koszty związane z utrzymaniem. Opłacanie składek w trakcie prowadzenia działalności gospodarczej i po jej zakończeniu jest ustawowym obowiązkiem płatnika składek, a brak możliwości ich zapłaty nie może być argumentem przemawiającym za umorzeniem.

W ocenie organu, zasadna wydaje się spłata zadłużenia wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych np. w ramach okresowego układu ratalnego. Wysokość rat zostałaby ustalona na poziomie odpowiadającym aktualnej sytuacji finansowej strony. Zgromadzona w toku postępowania dokumentacja, dotycząca sytuacji materialno- bytowej gospodarstwa domowego nie potwierdza, aby spłata zadłużenia w ratach przystosowanych do możliwości finansowych wnioskodawcy pozbawiłoby go środków do życia.

Organ nie kwestionował przy tym możliwego negatywnego wpływu obowiązku uregulowania zaległości na sytuację bytową strony, ale jest to niewystarczające do umorzenia. Podstawa umorzenia należności z tytułu składek została stworzona dla "uzasadnionych przypadków", a zatem wyjątkowych, powstałych z przyczyn całkowicie obiektywnych. Zobowiązany odpowiada za zadłużenie całym swoim majątkiem, zarówno teraźniejszym jak i przyszłym. Dlatego też, jeśli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania długu, to podjęcie w ramach uznania administracyjnego negatywnego rozstrzygnięcia, nie może być uważane za dowolne, a umorzenie należności składkowych byłoby przedwczesne.

Zadłużenie wnioskodawcy z tytułu składek nie wynika jedynie z decyzji z dnia 19 grudnia 2013 r. o podleganiu obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym. Zaległości dotyczą również składek na ubezpieczenie zdrowotne, wynikające z nieopłacenia składek w terminie, których był świadomy. Jednak do tego czasu wnioskodawca nie podjął żadnych czynności zmierzających do dobrowolnego uregulowania choćby tych zobowiązań wobec ZUS, czy poprawienia swojej sytuacji materialnej. Wcześniejsze podjęcie się uregulowania zaległości zależało tylko od dobrej woli. Z możliwości tej wnioskodawca nie skorzystał.

Organ zaznaczył również, że wnioskodawca posiada zobowiązania względem innych wierzycieli, które spłaca w układzie ratalnym. Zatem pomimo deklarowanego braku dochodu posiada środki na regulowanie tych zobowiązań. Organ wskazał, że zobowiązanie kredytowe zaciągnął w 2017 r., a więc był już wtedy świadomy ciążącego na nim obowiązku opłacenia zaległych składek z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, a mimo to zobowiązał się do spłaty nowego kredytu w wysokich ratach. Zatem wnioskodawca podejmując się spłaty nowego zobowiązania pozytywnie ocenił swoje możliwości finansowe bez zagrożenia dla budżetu domowego.

Ponadto organ odnotował, że strona nie korzysta z pomocy społecznej, która udzielana jest osobom znajdującym się w bardzo trudnej sytuacji materialnej.

Zdaniem organu, powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia. Jeżeli w danym okresie wnioskodawca nie posiadał wystarczających środków finansowych na opłacenie należnych składek w terminie, to obecnie jest zobowiązany do ich uregulowania wraz z odsetkami za zwłokę. Wnioskodawca posiada stałe źródło dochodu w postaci świadczenia emerytalnego, które jest uzyskiwane niezależnie od jego stanu zdrowia oraz zdrowia ojca.

K. R. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję ZUS z dnia 21 marca 2019 r., domagając się uchylenia w całości obu decyzji wydanych w sprawie.

Zaskarżonej decyzji zarzucił:

1.naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego i sprzeczność ustaleń z zebranym w sprawie materiałem dowodowym;

2.naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w zw. z art. 28 u.s.u.s.

W uzasadnieniu wskazał, że postępowanie obarczone jest licznymi wadami i niezgodnością ustaleń ze zgromadzonym w sprawie materiałem. Nie jest prawdą, że zadłużenie z tytułu składek objętych prowadzonym postępowaniem dotyczy również zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne. Skarżący podniósł, że gdyby organ w sposób zgodny z przepisami zebrał i rozważył cały materiał dowodowy, to wiedziałby, że równolegle do niniejszego postępowania toczy się postępowanie abolicyjne. W zakresie składek zdrowotnych podpisał układ ratalny, który regularnie spłaca od października 2018 r., część składek na ubezpieczenia zdrowotne za okres prowadzonej działalności gospodarczej została ściągnięta w drodze egzekucji z emerytury. Nieprawdą jest więc, że nie podjął żadnych czynności zmierzających do dobrowolnego uregulowania choćby części zobowiązań wobec ZUS. Kwota, jaką dysponuje na codzienne utrzymanie swoje i ojca, określona w zaskarżonej decyzji, jest znacząco niższa. Również w tym zakresie postępowanie obarczone jest błędami, chociażby niezgodnie z prawdą wskazana została w zaskarżonej decyzji powierzchnia posiadanego wraz z małżonką mieszkania. Niezgodne z prawdą są informacje, że posiada kredyt hipoteczny, podczas, gdy nie ma on takiego zabezpieczenia; nieprawdą jest, że zaciągnął go w 2017 r.

Organ w ogóle nie wziął pod uwagę podnoszonej przez niego okoliczności, że należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i FP za okres od marca 2009 r. do lipca 2010 r. nie uregulował, ponieważ nie był świadomy co najmniej do końca 2014 r., że w ogóle był zobowiązany to czynić. Przed tą datą nie mógł przewidzieć, ani nawet zakładać, że kiedykolwiek będzie zobowiązany do ich zapłaty. Co więcej, dokonując wyrejestrowania w lipcu 2010 r. działalności gospodarczej celem jej definitywnego zakończenia, ZUS potwierdził, że poza składkami na ubezpieczenie zdrowotne nie posiada wobec ZUS jakichkolwiek innych zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie obowiązkowe.

Skarżący nie zgodził się z argumentem, że jako podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien wiedzieć, że zgodnie z przepisami ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych osoby zatrudnione u innego pracodawcy i jednocześnie prowadzące pozarolniczą działalność podlegają ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia działalności.

Skarżący dodał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe i opiekuje się 97-letnim ojcem, który ze względu na wiek i przewlekłe schorzenia wymaga stałej opieki. Wymaga również jego stałego finansowego wsparcia, głównie na lekarstwa i zabiegi, bez których jego życie byłoby zagrożone, ale również na codzienne utrzymanie, co wynika z akt sprawy, a nie zostało dostatecznie rozpoznane w zaskarżonej decyzji.

Organ nie wykazał, że uzyskiwane przez niego dochody pozwalają na spłatę zadłużenia, w tym w systemie ratalnym, bez szkody dla zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych rodziny. Podnoszona przez organ okoliczność spłaty wobec banku zadłużenia w wysokości 1.400,00 zł miesięcznie nie wyklucza zastosowania instytucji umorzenia składek.

W odpowiedzi na skargę organ, podtrzymując stanowisko w sprawie, wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 2107 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę administracji publicznej przez badanie zgodności zaskarżonych decyzji z prawem.

W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi- tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz.1302 ze zm., dalej jako "p.p.s.a.")

Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą skargi. Jego wykładnia wskazuje, że Sąd ma prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Z drugiej jednak strony granicą praw i obowiązków Sądu wyznaczoną w art. 134 § 1 p.p.s.a. jest zakaz wkraczania w sprawę nową. Granice te zaś wyznaczone są dwoma aspektami mianowicie: legalnością działań organu administracyjnego oraz całokształtem aspektów prawnych tego stosunku prawnego, który był objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Mając powyższe na względzie, Sąd uznał, że w ustalonym stanie faktycznym skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Podstawą prawną zaskarżonej decyzji były przepisy art. 28 ust. 1-3a u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Przepisy te określają przypadki, w razie zaistnienia których możliwe jest umorzenie należności składkowych w całości bądź w części. I tak, należności te mogą zostać umorzone w razie stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2 u.s.u.s.) lub w uzasadnionych przypadkach pomimo braku całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.).

Sytuacje, w których zachodzi całkowita nieściągalność przewidziane zostały w ust. 3 cyt. artykułu. Z kolei co do możliwości umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3a cyt. ustawy, to szczegółowe zasady umorzenia określone zostały w powołanym już rozporządzeniu, w § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 tego aktu prawnego.

Zgodnie z treścią art. 28 ust. 1. u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. W myśl art. 28 ust. 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

W art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca sprecyzował przypadki całkowitej nieściągalności, o której mowa w ust. 2. I tak, całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:

1.dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze;

3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a. wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b. nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w powołanym przepisie ma charakter wyczerpujący, a tym samym stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tej normie, daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec ZUS zadłużenia. Jednak nawet wówczas oznacza to dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia.

Przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. jest bowiem oparty na konstrukcji tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi, który w razie stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tej ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Jednocześnie w przypadku stwierdzenia braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy, pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek.

W okolicznościach niniejszej sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych uznał, że nie można stwierdzić stanu całkowitej nieściągalności. Organ podniósł, że aktualnie wobec skarżącego jest prowadzone postępowanie egzekucyjne. Dokonano bowiem zajęcia świadczenia emerytalnego w ZUS l/G. oraz w dniu 18 września 2014 r. zajęcia rachunku bankowego w "A" S.A. Ponadto wnioskodawca jest właścicielem nieruchomości o nr [...].

W związku z powyższym nie narusza prawa ocena organu, że w przedmiotowej sprawie istnieje możliwość skutecznego wyegzekwowania należności, a więc nie ma podstaw prawnych do wydania decyzji umarzającej należności z tytułu składek.

Jak już podkreślono, alternatywnie wobec wskazanych przesłanek organ może dokonać umorzenia należności z tytułu składek, gdy zachodzi sytuacja określona w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., który daje możliwość uwzględnienia innych przesłanek umorzenia, ale wyłącznie w odniesieniu do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenie społeczne. Przepis ten odsyła do rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

W myśl § 3 ust. 1 pkt 1-3 ww. rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2.poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3.przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego płacenie należności.

W tym miejscu należy podkreślić, że przywołany wyżej przepis rozporządzenia daje organowi administracyjnemu - podobnie jak w przypadku stwierdzenia stanu całkowitej nieściągalności, o jakiej mowa w art. 28 u.s.u.s., możliwość, a nie obowiązek umorzenia zaległości. To w gestii uznania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pozostaje więc, czy przy zaistniałym stanie faktycznym za zasadne uzna umorzenie należnych świadczeń. Co ważne, przepis § 3 ust. 1 rozporządzenia nakłada na wnioskodawcę (zainteresowanego) ciężar udowodnienia okoliczności wskazujących na stan majątkowy i sytuację rodzinną.

Ponadto przychylić się należy do poglądu wyrażonego w wyroku NSA z dnia 23 kwietnia 2009 r., sygn. akt II GSK 884/08, że podstawa umorzenia należności ZUS została stworzona dla "uzasadnionych przypadków" (art. 28 ust. 3a u.s.u.s) - a zatem wyjątkowych, a nawet drastycznych, powstałych z przyczyn całkowicie obiektywnych (niezależnych od dłużnika).

Wskazać należy, że w rozpoznawanej sprawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych dysponował określonym materiałem dowodowym zaoferowanym przez skarżącego. W ocenie Sądu, organ stwierdzając, że w wypadku skarżącego nie zaistniały podstawy do umorzenia należności z tytułu składek, nie naruszył cytowanych przepisów prawa materialnego.

Jak wskazano wyżej, umorzenie należności z tytułu składek jest wyjątkiem, który może znaleźć zastosowanie tylko wtedy, kiedy przesłanki umorzenia zostały wykazane w sposób niewątpliwy. Tymczasem w sprawie niniejszej nie zostało wykazane, że jakakolwiek forma spłat pociągnie za sobą niemożliwe do akceptacji skutki dla skarżącego. Skarżący uzasadniał żądanie w zakresie umorzenia należności na ubezpieczenia społeczne problemami natury finansowej i zdrowotnej. Organ orzekający wziął pod uwagę podnoszone przez wnioskodawcę okoliczności i dokonał ich oceny.

Z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym wynika, że wnioskodawca nie pracuje zarobkowo; otrzymuje świadczenie emerytalne w kwocie brutto 3.032,00 zł, netto 2.513 zł. Skarżący nie posiada dochodu z innych źródeł i nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej. Ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem z tytułu miesięcznych opłat w kwocie 550 zł, opłat eksploatacyjnych w kwocie 700 zł, kosztów związanych z leczeniem w kwocie 300 zł. Z oświadczenia skarżącego wynika również, że gospodarstwo domowe prowadzi z ojcem, który osiąga dochód netto w kwocie 2.200 zł z tytułu świadczenia emerytalnego. Skarżący posiada zobowiązania finansowe z tytułu zaciągniętych kredytów w kwocie 70.000 zł, które są spłacane w formie układu ratalnego w łącznej kwocie 1.400 zł miesięcznie. Ponadto skarżący posiada nieruchomość - mieszkanie w S. oraz samochód Ford Focus, rok produkcji 2005.

Wbrew zarzutom skargi, omyłka pisarska w zaskarżonej decyzji, dotycząca powierzchni mieszkania nie miała istotnego wpływu na odmienną ocenę sprawy.

Organ podniósł, że dochód gospodarstwa domowego skarżącego wynosi więcej niż minimum socjalne ustanowione przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych dla dwuosobowego emeryckiego gospodarstwa domowego, które wynosi 1.864,73 zł. Zatem nie można stwierdzić, że jego sytuacja jest trudna i nosi znamiona ubóstwa. Zdaniem organu, wydatki wskazane w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym są wydatkami ponoszonymi przez ogół społeczeństwa i nie są nadzwyczajnymi kosztami, jakie skarżący musi ponosić. Zakład nie może umarzać należności każdej osobie, która ponosi koszty związane z utrzymaniem. Opłacanie składek w trakcie prowadzenia działalności gospodarczej i po jej zakończeniu jest ustawowym obowiązkiem płatnika składek, a brak możliwości ich zapłaty nie może być argumentem przemawiającym za umorzeniem.

W ocenie organu, zasadna w przypadku wnioskodawcy wydaje się spłata zadłużenia wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych np. w ramach okresowego układu ratalnego. Wysokość rat zostałaby ustalona na poziomie odpowiadającym aktualnej sytuacji finansowej wnioskodawcy. Zdaniem organu, dodatkową korzyścią, poza systematycznym spadkiem zadłużenia, wynikającą z zawarcia układu ratalnego, jest zawieszenie prowadzonego postępowania egzekucyjnego. W przypadku, gdy skarżący opłacałby poszczególne raty terminowo i w wysokościach zgodnych z otrzymanym harmonogramem, to miałby jednocześnie gwarancję, że kwota zadłużenia nie ulegnie już zwiększeniu - odsetki zostaną obliczone na dzień złożenia wniosku o układ ratalny i doliczona zostałaby opłata prolongacyjna.

W ocenie ZUS, zgromadzona w toku postępowania dokumentacja dotycząca sytuacji materialno-bytowej gospodarstwa domowego skarżącego nie potwierdza zatem, aby spłata zadłużenia w ratach przystosowanych do możliwości finansowych pozbawiłoby go środków do życia. Jednocześnie organ dodał, że nie kwestionuje możliwego negatywnego wpływu obowiązku uregulowania zaległości na sytuację bytową strony, ale jest to niewystarczające do umorzenia.

Ponadto organ zauważył, że zadłużenie wnioskodawcy z tytułu składek nie wynika jedynie z decyzji z dnia 19 grudnia 2013 r. o podleganiu obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym. Zaległości dotyczą również składek na ubezpieczenie zdrowotne, wynikające z nieopłacenia składek w terminie, a których był świadomy. Jednak wnioskodawca nie podjął żadnych czynności zmierzających do dobrowolnego uregulowania choćby tych zobowiązań wobec ZUS, czy poprawienia swojej sytuacji materialnej. Wcześniejsze podjęcie się uregulowania zaległości zależało tylko od dobrej woli. Z tej możliwości skarżący nie skorzystał.

Organ argumentował również, że skarżący posiada zobowiązania względem innych wierzycieli, które spłaca w układzie ratalnym. Zatem pomimo deklarowanego braku dochodu posiada środki na regulowanie tych zobowiązań. W ocenie organu, ewentualne umorzenie należności z tytułu składek nie spowoduje znaczącej poprawy sytuacji materialnej wnioskodawcy, gdyż pozostali wierzyciele będą w dalszym ciągu dochodzić swoich należności. Przepisy w oparciu, o które Zakład realizuje zadania jako wierzyciel, nie uprawniają do dokonywania działań mogących wpływać na polepszenie sytuacji innych wierzycieli, w szczególności cywilnoprawnych, ponieważ należności z tytułu składek korzystają ze szczególnej ochrony prawnej. Organ zaznaczył, że skarżący zobowiązanie kredytowe zaciągnął w 2017 r., a więc był już wtedy świadomy ciążącego na nim obowiązku opłacenia zaległych składek z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, a mimo to zobowiązał się do spłaty nowego kredytu w wysokich ratach 1.400 zł miesięcznie. Zatem podejmując się spłaty nowego zobowiązania pozytywnie ocenił swoje możliwości finansowe bez zagrożenia dla budżetu domowego.

Zdaniem Sądu, nie budzi wątpliwości, że spłata zobowiązań prywatnych, nie może uzasadniać umorzenia wnioskowanych należności publicznoprawnych, które to należności są uprzywilejowane w ich dochodzeniu w stosunku do prywatnoprawnych. Osoba decydująca się na podjęcie działalności gospodarczej w jakiejkolwiek formie, przyjmuje bowiem na siebie ryzyko jej prowadzenia i ponoszenia związanych z nią wydatków, również regulowania składek i ewentualnych odsetek wynikających z nieterminowych wpłat. Innymi słowy ryzyko prowadzenia działalności gospodarczej obciąża przedsiębiorcę.

Zgodzić się należy z organem, że w przypadku wnioskodawcy nie ma również zastosowania przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 3 cytowanego Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej. W tym zakresie podnieść należy, że przesłanki umorzenia z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, muszą być spełnione kumulatywnie, to znaczy, że przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego płacenie należności.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie negował problemów zdrowotnych ojca skarżącego, ale trafnie zwrócił uwagę, że skarżący posiada stałe źródło dochodu w postaci świadczenia emerytalnego, które jest uzyskiwane niezależnie od jego stanu zdrowia oraz zdrowia ojca.

W kontekście powyższego stwierdzić należy, że nie narusza prawa stanowisko organu, według którego skarżący nie udowodnił, że nie jest w stanie opłacać należności z tytułu składek bez narażania siebie na niemożność zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Skoro zatem skarżący nie wykazał, że po jego stronie zaszły przesłanki otwierające możliwość rozważenia umorzenia zaległości, to rozstrzygnięcie organu należało uznać za poprawne.

Wymaga zaakcentowania, że ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.). Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi.

Jeżeli zatem, tak jak w badanej sprawie, istnieje możliwość wyegzekwowania zaległych należności a umorzenie zaległości przy braku przesłanki całkowitej nieściągalności jest zastrzeżone jedynie dla sytuacji szczególnie krytycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia oraz inne względy społeczne i znikome źródło przychodów na utrzymanie jest niemożliwe wywiązanie się strony ze zobowiązań wobec ZUS, których zaistnienia zainteresowany nie wykazał, to negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie nie może być uważane za dowolne.

Podzielić przy tym należy pogląd wyrażony w wyroku NSA z dnia 14 stycznia 2015 r., sygn. akt II GSK 2051/13, iż świetle art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365), to ubiegający się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczeń społecznych ma wykazać, że ze względu na stan majątkowy, sytuację rodzinną oraz zdrowotną - nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Skoro zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek wymienionych w § 3 rozporządzenia z 2003 r. będących podstawą dla organu rentowego do wydania decyzji o umorzeniu składek na ubezpieczenia społeczne to oznacza, że ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na nim jako wnioskodawcy.

Dodać również należy, że w postępowaniu o umorzenie należności z tytułu składek niedopuszczalne jest kwestionowanie obowiązku podlegania ubezpieczeniu społecznemu, ani też wysokości składek (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 25 października 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 1829/06 niepubl.; wyrok WSA w Warszawie z dnia 2 października 2008 r., sygn. akt V SA/Wa 1235/08, dostępne na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl).

Podsumowując, zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Sytuacja finansowa skarżącego w kontekście przywołanych wyżej przepisów, regulujących zasady umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, została oceniona należycie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych z uwzględnieniem interesów, publicznego i indywidualnego skarżącego oraz stanu faktycznego, ustalonego w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy. Wnioski wyprowadzone z tej oceny nie noszą znamion dowolności.

Niezależnie od powyższego, przypomnieć należy, że każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej, rodzinnej lub zdrowotnej osoby zobowiązanej, może być zawsze podstawą do ponownego wystąpienia z wnioskiem o umorzenie zaległości lub z wnioskiem o rozłożenie należności na raty w myśl art. 28 u.s.u.s., bowiem odmowa ich umorzenia nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej i zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo zaległość ta istnieje zwłaszcza, jeśli jego sytuacja ulegnie pogorszeniu.

Mając na względzie wszystkie przedstawione powyżej okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.