Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 74/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-03-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 24
journal: Dz.U. 2021 poz 423
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: Art. 72, art. 76, art. 77, art. 80
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 153
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Waldemar Michaldo Sędziowie: WSA Wiesław Kuśnierz (spr.) WSA Jarosław Wiśniewski po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 25 października 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz strony skarżącej koszty postępowania w kwocie 480,00 zł (słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych).


UZASADNIENIE

Prezes Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: PZUS, organ) decyzją z dnia 25 października 2021 r., [...] utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 5 marca 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia W. G. (dalej: Strona, Skarżący) należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne.

Powyższe decyzje zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym.

I.1. Strona wnioskiem z dnia 5 listopada 2018 r. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) o umorzenie wszystkich zaległych składek na ubezpieczenia społeczne zdrowotne, Fundusz pracy, odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia, opłaty dodatkowej, kosztów egzekucyjnych, a także wszystkich zaległych składek z tytułu składek finansowanych za pracowników w części finansowanej przez płatnika.

I.2. PZUS decyzją z dnia 5 marca 2019 r. o nr [...] odmówił Stronie umorzenia należności z tytułu składek za okres od maja 1999 r. do marca 2009 r. w łącznej kwocie [...] zł oraz należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w kwocie [...] zł. Na wymienione kwoty składają się: składki na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne, na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (dalej łącznie: należności z tytułu składek), odsetki za zwłokę wyliczone na dzień 21 listopada 2018 r. (dzień złożenia wniosku), opłata dodatkowa oraz koszty upomnień.

I.3. PZUS po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, decyzją z dnia 3 czerwca 2019 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję z dnia 5 marca 2019 r.

I.4. Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. , po rozpoznaniu skargi na decyzję z dnia 3 czerwca 2019 r. wyrokiem z dnia 20 listopada 2019 r. sygn. akt I SA/Kr 1004/19 uchylił zaskarżoną decyzję. Formułując zalecenia do dalszego postępowania wskazał "Tak więc przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, ZUS w pierwszej kolejności winien dokonać analizy, czy dochodzone należności nie uległy przedawnieniu przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności mających wpływ na zawieszenie, ewentualnie przerwanie biegu terminu przedawnienia. Wyniki tej analizy powinny znaleźć odzwierciedlenie w aktach sprawy oraz w uzasadnieniu decyzji. Jeśli ZUS w wyniku tych czynności dojdzie do przekonania, że należności skarżącego z tytułu składek nie uległy przedawnieniu, ponownie merytorycznie rozpozna zasadność wniosku skarżącego o ponowne rozpoznanie sprawy.

Rozpatrując kwestie związane z ewentualnym przedawnieniem zaległości składkowych skarżącego, ZUS rozważy stan faktyczny sprawy także w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 08.10.2013 r., sygn. SK 40/12, który uznano za niezgodny z Konstytucją art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej, a to z uwagi na fakt, że przepis ten całkowicie wyłączał przedawnienie należności publicznoprawnej i czynił to na podstawie nieuzasadnionego i arbitralnego kryterium (formy zabezpieczenia należności podatkowych). Rozwiązanie przyjęte w art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej wprowadzało bowiem podział zobowiązanych na tych, którzy posiadają nieruchomości i tych, którzy nieruchomości nie posiadają, skutkując tym, że właściciele nieruchomości byli dożywotnimi dłużnikami. Weźmie przy tym pod uwagę, iż art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jest powtórzeniem art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej a także podda analizie orzecznictwo sądów administracyjnych związane z powyższą kwestią.

Skarżący trafnie powołał wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. z dnia 22.01.2015r., sygn. akt: I SA/Ke 671/14, w którym Sąd ten wskazał, iż wykładnia art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych dokonywana przez pryzmat zawartych w wyroku Trybunału SK 40/12 zastrzeżeń konstytucyjnych dotyczących bezpośrednio art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej w jego brzmieniu do 31 grudnia 2002 r., prowadzi do wniosku, że art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należy ocenić jako niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. Zatem ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie wykluczyło przedawnienia spornych należności składkowych zabezpieczonych hipoteką, co oznacza, że termin przedawnienia biegł na zasadach ogólnych czy wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. z dnia 25.04.2017 r., sygn. akt: I SA/Bd 235/17, w którym Sąd dokonując prokonstytucyjnej wykładni art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych stwierdził, co następuje: art. 24 ust. 5 cyt. ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych sprzeciwia się standardom wyznaczonym przez ustawę zasadniczą - Konstytucję RP. Identyczne poglądy, składające się na jednolitą i ugruntowaną linię orzeczniczą wyrażane są w znaczącej ilości wyroków sądów administracyjnych dostępnych na www.orzeczenia.nsa.gov.pl."

II.1. ZUS rozpatrując po raz drugi wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy decyzją z dnia 20 sierpnia 2020 r., [...] utrzymał w mocy decyzję z dnia 5 marca 2019r. nr [...] o odmowie umorzenia W. G. należności z tytułu nieopłaconych składek.

II.2. Skarżący na decyzję z dnia 20 sierpnia 2020 r. złożył skargę do WSA w K. . Sąd wyrokiem z dnia 11 lutego 2021 r. sygn. akt I SA/Kr 1084/20 uchylił decyzję ZUS z dnia 20 sierpnia 2020 r. W uzasadnieniu wyroku Sąd m.in. wskazał: "Jak już wyżej podkreślano, WSA w Krakowie w wyroku z dnia 20 listopada 2019 r., sygn. akt l SA/Kr 1004/19 dał jasne wytyczne dla organu, aby ten, przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, dokonał analizy, czy dochodzone należności nie uległy przedawnieniu, przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności, mających wpływ na zawieszenie, ewentualnie przerwanie biegu terminu przedawnienia. Wyniki tej analizy powinny zatem znaleźć odzwierciedlenie w aktach sprawy oraz w uzasadnieniu decyzji. Ponadto, WSA w Krakowie zlecił, aby organ, rozpatrując kwestie związane z ewentualnym przedawnieniem zaległości składkowych skarżącego, rozważył stan faktyczny sprawy także w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013r., sygn. SK 40/12. Przechodząc do kontroli zaskarżonej decyzji w tak zarysowanym kształcie, Sąd zaznacza, że organ ubezpieczeniowy, wprawdzie podjął próbę dokonania analizy zaległości składkowych skarżącego, ze szczególnym uwzględnieniem oceny przedawnienia należności, jednak uczynił to w sposób niepełny i niewyczerpujący".

Z kolei w zaleceniach do dalszego postępowania Sąd wskazał m.in.: "Uwzględniając powyższe, organ dokona ponownego i wyczerpującego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, skupiając się przede wszystkim na dokładnych ustaleniach, czy w dacie wydawania zaskarżonej decyzji, sporne zaległości nie uległy przedawnieniu. Rozstrzygnięcie organu w tym zakresie powinno być jasne i zrozumiałe, opatrzone odpowiednimi i wyraźnymi wnioskami w formie opisowej, a nie wyłącznie tabelarycznej. Organ wskaże na podjęte czynności, niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, zbierze i rozpatrzy je w sposób kompleksowy, prawidłowy i wyczerpujący, a ponadto dokona ich oceny w sposób dowolny, a nie swobodny. Przy ponownej ocenie sprawy, organ weźmie pod uwagę całokształt okoliczności faktycznych, składających się na materiał dowodowy, w tym także ten, który ujawnił się na etapie skargi."

III. PZUS rozpoznając po raz trzeci wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy opisaną na wstępie decyzją z dnia 25 października 2021 r. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.; dalej: K.p.a.), w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2021 r. poz. 423 ze zm.; dalej: u.s.u.s.), ponownie utrzymał w mocy decyzję z dnia 5 marca 2019 r.

W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania wskazując i omawiając zapadłe w sprawie wyroki WSA w Krakowie i następnie odniósł się do kwestii przedawnienia stwierdzając, że "ponowna analiza stanu Pana konta jako płatnika składek wykazała, że w decyzji organu I instancji z 5 marca 2019 r. nr [...] ZUS prawidłowo stwierdził, że należności figurujące na Pana koncie są nadal wymagalne i nie uległy przedawnieniu". Uzasadniając powyższą tezę wskazał, że "ustalił, że na Pana koncie płatnika składek figuruje zadłużenie za okres od maja 1999 r. do marca 2009 r., a bieg terminu przedawnienia został zawieszony, z uwagi na podjęte czynności zmierzające do wydania decyzji określających wysokość zadłużenia, prowadzone postępowanie egzekucyjne oraz postępowanie abolicyjne". Następnie przedstawił zestawienie należności w formie tabelarycznej, w którym wskazał daty przedawnienia poszczególnych zależności oraz które należności objęte są zabezpieczeniem hipotecznym.

Kolejno na stronach od 9 do 52 decyzji, w odniesieniu do każdego okresu składkowego i odrębnie dla składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne, oraz Fundusz Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (w okresie maj 1999 – marzec 2009) , organ przedstawił zdarzenia, które jego zdaniem miały wpływ na bieg terminu przedawnienia każdej składki, opisując te zdarzenia w następujący sposób:

"- 05.1999 r. - data doręczenia tytułu wykonawczego tj. 02.01.2003 r. do daty postanowienia Urzędu Skarbowego w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego tj. 19.03.2019 r.; od daty złożenia wniosku o abolicję tj. 27.02.2013 r. do daty prawomocności decyzji abolicyjnej tj. 04.10.2018 r.; od daty doręczenia decyzji określającej wysokość zadłużenia tj. 24.01.2005 r. znak: [...] do daty prawomocności tj. 24.02.2005 r.; wpis do hipoteki przymusowej [...] z 26.06.2009 r.,

- 06.1999 r. - data doręczenia tytułu wykonawczego tj. 02.01.2003 r. do daty postanowienia Urzędu Skarbowego w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego tj. 19.03.2019 r.; od daty złożenia wniosku o abolicję tj. 27.02.2013 r. do daty prawomocności decyzji abolicyjnej tj. 04.10.2018 r.; od daty doręczenia decyzji określającej wysokość zadłużenia tj. 24.01.2005 r. znak: [...] do daty prawomocności tj. 24.02.2005 r.; wpis do hipoteki przymusowej [...] z 26.06.2009 r., - (str. [...] dopisek Sądu)

(...)

- 11.2007 r. - 06.08.2022 r. data doręczenia decyzji do zapłaty tj. 07.07.2008 r. do daty jej prawomocności tj. 07.08.2008 r,; od daty złożenia wniosku o abolicję tj. 27.02.2013 r. do daty prawomocności decyzji abolicyjnej tj. 04.10.2018 r.; od daty doręczenia decyzji do zapłaty określającej wysokość zadłużenia tj. 07.07.2008 r.; znak: [...] do daty jej prawomocności tj. 07.08.2008 r.; wpis do hipoteki przymusowej [...] z 26.06.2009 r.,

- 12.2007 r. - 06,08.2022 r. data doręczenia decyzji do zapłaty tj. 07.07.2008 r. do daty jej prawomocności tj. 07.08.2008 r.; od daty złożenia wniosku o abolicję tj. 27.02.2013 r. do daty prawomocności decyzji abolicyjnej tj. 04.10.2018 r.; od daty doręczenia decyzji do zapłaty określającej wysokość zadłużenia tj. 07.07.2008 r.; znak: [...] do daty jej prawomocności tj.07.08.2008 r.; wpis do hipoteki przymusowej [...] z 26.06.2009 r."- (str. [...] dopisek Sądu).

Organ przedstawiając stan faktyczny sprawy wskazał, że z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej z dnia 1 września wynika, że Skarżący: jest [...]; pracuje zarobkowo w firmie F. na podstawie umowy o pracę na ˝ część etatu zawartej od [...]. z wynagrodzeniem w wysokości [...] brutto, [...] zł netto, nie pobiera świadczeń [...], nie posiada dochodów z innych źródeł; nie korzysta z zasiłków z pomocy społecznej ani z innych form pomocy, ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem, w tym opłaty eksploatacyjne w wysokości ok. [...] zł - [...] zł ([...]), a także koszty związane z leczeniem w wysokości ok. [...] zł - [...] zł; prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe wraz z [...] A. G., która w okresie do 31 sierpnia 2021 r. uzyskiwała dochód w wysokości [...] zł netto w związku z przebywaniem na urlopie dla poratowania zdrowia; na chwilę obecną brak informacji o przewidywanych, dalszych zarobkach; oprócz przedmiotowego zadłużenia, posiada zobowiązania z tytułu: podatków za 2021 r. w kwocie [...] zł ([...] miesięcznie), które opłaca [...]; z tytułu zaciągniętych kredytów za okres od 2010 r. do 2030 r. w kwocie [...] zł ([...] zł miesięcznie), które opłaca [...]; zobowiązania są spłacane w formie dobrowolnych wpłat; nie posiada majątku nieruchomego; praw majątkowych ani innych wierzytelności; nie ma możliwości poprawy sytuacji materialnej i uregulowania należności; przeszedł całkowitą [...] oraz od 9 sierpnia 2016 r. posiada [...], od 28 czerwca 2018 r. zmaga się z [...]; wskazał na następujące problemy zdrowotne: [...], [...], [...] - [...] oraz powypadkowe, [...], z powodu stanu zdrowia (brak możliwości zatrudnienia w jakiejkolwiek firmie); jest zatrudniony w [...]; nie ma możliwości zatrudnienia jako pracownik ogólnobudowlany oraz uzyskania potrzebnych do tego uprawnień do pracy na wysokości.

Natomiast na podstawie danych z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Centralnej Ewidencji Pojazdów, Bazy Danych Ksiąg Wieczystych organ ustalił, że Strona: od 4 czerwca 2021 r. jest zgłoszona do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego jako pracownik przez M. G. w wymiarze czasu pracy ˝ etatu z podstawą wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne za trzy ostatnie miesiące tj. czerwiec 2021 r. - sierpień 2021 r. w wysokości [...] zł tj. [...] zł netto; [...] A. G. jest zgłoszona do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego jako pracownik przez płatnika składek Z. w pełnym wymiarze czasu pracy z podstawą wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne za trzy ostatnie miesiące tj. czerwiec 2021 r. - sierpień 2021 r. w wysokości [...] zł, tj. [...] zł netto; nie jest właścicielem lub współwłaścicielem nieruchomości; nie posiada pojazdów.

Dalej PZUS przytoczył przepisy art. 28 ust 2 i ust 3 u.s.u.s. i wskazał, że nie zachodzi żadna z przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3. u.s.u.s. Kolejno organ przytoczył przesłanki wynikające z § 3 ust 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r., nr 141, poz. 1365; dalej: rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r.) i wskazał, że podjął czynności do ustalenia, czy w przedmiotowej sprawie występują przesłanki do umorzenia na podstawie tego rozporządzenia. Dokonując analizy poszczególnych przesłanek organ wskazał:

"W zakresie wystąpienia przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia należy stwierdzić, że powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia, ale było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Jeżeli w danym okresie nie posiadał Pan wystarczających środków finansowych na opłacenie należnych składek w terminie, to obecnie jest Pan zobowiązany do ich uregulowania wraz z odsetkami za zwłokę.

Zgodnie z zasadami racjonalnego prowadzenia działalności gospodarczej, rozpoczęcie wszelkich działań powinno być poprzedzone planem finansowym opartym na wnikliwej analizie rynku w danej branży oraz możliwościach finansowych osoby podejmującej działalność. Zarobkowy charakter działalności gospodarczej oznacza, że jest to działalność obliczona na osiąganie zysku. Nastawienie na zysk nie musi oznaczać, że ten zysk rzeczywiście się osiąga. Działalność zarobkowa może nie przynosić zysku, a nawet powodować straty, mimo to pozostaje działalnością zarobkową. Decydując się na prowadzenie działalności gospodarczej powinien Pan być świadomy, że dodatkowo zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tego tytułu za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach, a w razie ich nieterminowej wpłaty także odsetek za zwłokę. Osoba prowadząca działalność gospodarczą zawsze sama ponosi pełną odpowiedzialność za prawidłowe sporządzanie dokumentacji, a także opłacanie składek. Ponadto jest zobowiązana do zachowania w tym zakresie należytej staranności. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet w przypadku poniesienia strat, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności różnych problemów. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek. Za ryzyko związane z prowadzoną działalnością, jak również negatywnymi skutkami oraz za wszelkie rozliczenia odpowiada podmiot prowadzący działalność.

Brak płynności finansowej nie powinien być równoważony ze środków stanowiących przychody Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Priorytetem dla przedsiębiorcy winno być gromadzenie dostatecznych środków na pokrycie kosztów działalności gospodarczej, a tym samym obowiązkowych składek. Składki są publicznym świadczeniem o charakterze powszechnym i powyższego obowiązku ustawodawca nie uzależnił od osiąganego wyniku finansowego płatnika.

Podejmując się wykonywania działalności gospodarczej wziął Pan na siebie obowiązek zapoznania się z przepisami prawnymi i ich respektowania tak, aby nie dochodziło do ich naruszeń. Stosownie do obowiązujących przepisów, to właśnie płatnik składek jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, niezależnie od czynników wpływających na funkcjonowanie firmy i osiąganych dochodów, odpowiada za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek. Działalność gospodarczą cechuje bowiem jej prowadzenie na ryzyko przedsiębiorcy.

Wystąpienie przesłanki dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Wskazał Pan, że jest schorowany, przeszedł całkowitą pierwotną rekonstrukcję stawu biodrowego oraz, że od 9 sierpnia 2016 r. posiada endoprotezę lewego biodra, a od 28 czerwca 2018 r. zmaga się z kamicą nerek i kamicą moczodołu. Ponadto poinformował Pan o następujących problemach zdrowotnych: dna moczanowa, nadciśnienie tętnicze, refluks niepodlegający operacji - niedomykanie odźwiernika oraz powypadkowe, zrośnięte pęknięcie kręgu kręgosłupa lędźwiowego. Stwierdzić należy, że z przedłożonej dokumentacji zdrowotnej nie wynika, aby Pana stan zdrowia całkowicie uniemożliwiał Panu zarobkowanie. Organ pomimo wskazanych problemów zdrowotnych nie stwierdził u Pana trwałej niezdolności do pracy - pomimo wskazanego stanu zdrowia jest Pan zatrudniony u rodziny, a więc ma Pan możliwość uzyskiwania dochodów. Nie udowodnił Pan, że w Pana przypadku istnieją przeszkody w świadczeniu pracy ze względu na trudności zdrowotne. Nie sprawuje Pan opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Dlatego w analizowanej sprawie ta przesłanka nie zachodzi.

Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych składek, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste. (...) W złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skardze z 12 października 2020 r. oświadczył Pan, że od 2010 r. pozostaje w ustroju rozdzielności majątkowej z żoną, a uzyskiwane dochody z tytułu zatrudnienia, Pani A. G. przeznacza na comiesięczną spłatę zaciągniętego przez Pana kredytu. Wskazał Pan, że miesięczna rata kredytu wynosi [...] zł. Dodał Pan, że musi Pan regulować stałe wydatki. Odwołał się Pan do wyliczonego minimum socjalnego za I kwartał 2020 r. oraz stwierdzenia, że łączny dochód rodziny przekracza jego ustaloną wysokość. Poinformował Pan, że organ nie uwzględnił, że po opłaceniu przez Pana [...] raty kredytu, dochód gospodarstwa domowego oscyluje w granicach minimum socjalnego. Wskazał Pan, że organ niesłusznie zarzucił Panu pasywną postawę w dążeniu do spłaty należności oraz podejmowanie działań utrudniających prowadzenie skutecznej egzekucji, ponieważ Pana zadłużenie powstało w konsekwencji wypadku, wskutek którego doznał Pan poważnych problemów zdrowotnych. (...)

Z obliczeń ZUS wynika, że w prowadzonym gospodarstwie domowym, na dochód rodziny składa się nie tytko otrzymywane przez Pana wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia za okres trzech ostatnich miesięcy tj. [...] zł średniomiesięcznie, ale również osiągane dochody Pana [...] z tytułu zatrudnienia. Łączny dochód Pana gospodarstwa domowego wynosi [...] zł i jest wyższy od poziomu minimum socjalnego określonego 30 sierpnia 2021 r. przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych za I kwartał 2021 r. dla dwuosobowego gospodarstwa pracowniczego w kwocie 2.148,44 zł. Jednocześnie przewyższa dochód wskazany jako poziom minimum egzystencji w 2020 r. określony przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych 9 kwietnia 2021 r. na kwotę [...] zł dla dwuosobowego gospodarstwa pracowniczego. Powyższe oznacza, że uzyskiwany budżet umożliwia zaspokajanie podstawowych potrzeb Pana gospodarstwa domowego.

W złożonej skardze oświadczył Pan, że nie posiada żadnego majątku i oszczędności. Wskazał Pan, że poza comiesięczną spłatą kredytu konieczne jest regulowanie stałych wydatków, które określił Pan na łączną kwotę [...] zł.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. wskazał, że organ nie uwzględnił, iż po zapłacie przez Panią A. G. raty kredytu, wynoszącej [...] zł, dochód w prowadzonym przez Pana gospodarstwie oscyluje w granicach minimum socjalnego.

W związku z brakiem wliczenia do poziomu minimum socjalnego spłacanego przez Pana [...] kredytu, należy podkreślić, że spłata rat zaciągniętego kredytu nie jest potrzebą nadrzędną - nie służy zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych i nie powinna być wliczana do poziomu minimum socjalnego. Należy zauważyć, że ma Pan również możliwość podjęcia negocjacji z bankiem w kwestii m.in. wydłużenia okresu kredytowania poprzez rozłożenie kredytu na większą liczbę mniejszych rat lub możliwość czasowego zawieszenia spłaty.

W odniesieniu do przesłanki interesu społecznego należy wskazać, że nie wykazał Pan, aby korzystał z instytucji wsparcia skierowanych do osób znajdujących się w niedostatku. (...)

Zgodnie z zaleceniami zawartymi w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. organ dokonując oceny ponoszonych stałych wydatków związanych z utrzymaniem powinien uwzględnić okoliczność, że w skład kosztów zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, wchodzą także koszty wyżywienia, ubrania, leków oraz podstawowych środków czystości.

W związku z powyższym należy wskazać, że wskaźnik minimum socjalnego pozwala na stosunkowo obiektywną ocenę poziomu zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych. W tym miejscu należy wyjaśnić, że minimum socjalne wyznacza kwotę, która jest niezbędna gospodarstwu domowemu w celu zapewnienia odpowiednich warunków życia do odtworzenia sił życiowych i utrzymania więzi społecznych. (...)

Poinformował Pan, że ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu opłat eksploatacyjnych oraz koszty związane z leczeniem. Istotnym jest, że w stałych, miesięcznych kosztach nie uwzględnił Pan podstawowych wydatków ponoszonych w każdym gospodarstwie domowym, czyli zakupu żywności, artykułów higienicznych, ubrań, itp. Określone przez Pana koszty związane z utrzymaniem nie stanowią nadzwyczajnych czy nieprzewidzianych wydatków, a ZUS nie może umarzać należności z tytułu składek każdej osobie, która ponosi koszty związane z utrzymaniem i leczeniem.

Oświadczył Pan, że posiada zobowiązania pieniężne, które spłaca Pana [...]. Fakt posiadania innych zobowiązań nie stanowi przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek, ponieważ prowadziłby to do nieuzasadnionego uprzywilejowania innych wierzycieli względem skarbu państwa. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, jako wierzyciel nie może uwzględniać interesów innych wierzycieli. Na uwagę zasługuje fakt, że zobowiązania bankowe zostały zaciągnięte przez Pana świadomie z uwzględnieniem możliwości finansowych i ich ewentualnych negatywnych skutków.

Dla kwestii umorzenia zaległości nie mają również znaczenia okoliczności związane z jej powstaniem, na które powołał się Pan w złożonej skardze tj. konsekwencji wypadku, wskutek którego doznał Pan poważnych problemów zdrowotnych. Nie stanowią one przesłanek umorzenia, wymienionych w sposób wyczerpujący w u.s.u.s. i rozporządzeniu. W postępowaniu w sprawach o umorzenie należności analizie nie podlegają przyczyny powstania zadłużenia, ocenie podlega wyłącznie sytuacja wnioskodawcy. Przy badaniu przesłanek umorzenia należności z tytułu składek istotna jest ocena Pana aktualnej sytuacji majątkowej i rodzinnej, a nie przyczyny powstania zaległości, zawinione czy też subiektywnie niezawinione, które nie zostały przewidziane, jako samodzielna przesłanka umorzenia należności.

Aktualnie ZUS nie prowadzi wobec Pana przymusowych czynności egzekucyjnych, dlatego sam fakt istnienia zaległości nie ma jakiegokolwiek wpływu na poziom zaspokojenia Pana potrzeb bytowych. W kontekście możliwości zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych nie istnieją, w ocenie ZUS, opisane w treści rozporządzenia szczególne okoliczności przemawiające za natychmiastowym uwolnieniem Pana od ciążącej na Panu zaległości.

Udzielenie ulgi, w tym umorzenie zaległych składek, nie może być również traktowane jako sposób na rozwiązywanie Pana problemów finansowych, co skutkuje przerzuceniem ciężarów podatkowych na resztę społeczeństwa.

Na uwagę zasługuje fakt, że świadomie, w wieloletnim horyzoncie czasowym naruszał Pan przepisy prawa - u.s.u.s. oraz zawartą wart. 84 Konstytucji RP zasadę powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych. Nie opłacając składek na ubezpieczenia społeczne w okresie od 1999 r. do 2009 r. doprowadził Pan do powstania kilkuset tysięcznego zadłużenia wobec ZUS.

Organ nie podziela Pana opinii, że w interesie publicznym jest uwolnienie Pana od ciążącego na Panu obowiązku uregulowania składek. Doprowadziłoby to do sytuacji, że dłużnik zamiast dążyć do spłaty zobowiązań miałby na celu systematyczne uchylanie się od ich zapłaty, tylko po to by stwierdzić, że kwota jest już tak znaczna, że nie ma możliwości jej spłaty i organ powinien zwolnić go z tego obowiązku.

ZUS upatruje możliwość poprawy Pana sytuacji materialnej i spłatę należności z tytułu składek w przyszłości, choćby w układzie ratalnym z wysokością raty dostosowaną do Pana możliwości płatniczych. (...)

Instytucja umorzenia przewidziana jest dla przypadków szczególnie drastycznych, gdy ze względu na stan zdrowia, wiek i inne niezależne od dłużnika okoliczności nie jest możliwe uzyskiwanie przez niego dochodów. W Pana sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia, że takie okoliczności zachodzą i przemawiają za wydaniem korzystnego dla Pana rozstrzygnięcia. Stwierdzić należy, że Pana sytuacja finansowa nie ma charakteru definitywnego. ZUS zauważa, że wykonuje Pan pracę w niepełnym wymiarze czasu pracy oraz brak jest dowodów na to, że ma Pan ograniczoną możliwość podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy. Zdaniem ZUS nie poszukuje Pan na otwartym rynku lepiej płatnej pracy w większym wymiarze czasu pracy.

Zdaniem Sądu organ pominął okoliczność, że Pana stan zdrowia uniemożliwia znalezienie zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy, a gdyby nie pomoc, którą uzyskuje Pan od córki, najpewniej pozostawałby osobą bezrobotną. Pomimo wielokrotnych wezwań, nie przedłożył Pan żadnej dokumentacji, która mogłaby świadczyć, że jest Pan pozbawiony możliwości pracy na pełen etat. Na uwagę zasługuje również fakt, że jest Pan zatrudniony u swojej córki, a wysokość uzyskiwanego wynagrodzenia nie jest oparta na warunkach rynkowych.

Zdaniem organu wykazana przez Pana sytuacja materialna spowodowana jest wyłącznie brakiem pracy na pełny etat. Należy zaznaczyć, że zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z 15 września 2020 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz wysokości minimalnej stawki godzinowej w 2021 r. (Dz. U. z 2020 r., poz. 1596) minimalne wynagrodzenie za pracę od 1 stycznia 2021 r. wynosi 2.800,00 zł brutto, tj. 2.061,67 netto.

Ponadto ZUS ma możliwość przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie oraz dochodzenia zadłużenia z nieruchomości zabezpieczonej hipoteką na rzecz przedmiotowych należności.

Biorąc pod uwagę Pana wiek ([...]) i brak trwałych przeciwskazań zdrowotnych istnieje realna szansa - przy odpowiednim Pana zaangażowaniu - na możliwość poprawy sytuacji materialnej, jak również pozyskanie środków na choćby częściową spłatę zadłużenia.

Decyzja odmawiająca umorzenia nie nakłada na Pana żadnych dodatkowych obowiązków, które nie ciążyły na Panu do tej pory i których nałożenie spowodowałoby pogorszenie obecnej sytuacji materialnej i osobistej. Rozstrzygnięcie organu odmawia natomiast przyznania "przywileju" polegającego na zwolnieniu z obowiązku opłacania składek. Umorzenie w konsekwencji oznaczałoby uprzywilejowanie względem innych podmiotów, które regulują zobowiązania wynikające z nieopłaconych w terminie składek.

Względy społeczne wymagają, by zobowiązanie publicznoprawne było realizowane, a płatnik nie był pochopnie z niego zwalniany. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza określoną w art. 2a ust. 1 i 2 pkt 2 u.s.u.s. zasadę równego traktowania ubezpieczonych.

Na podstawie analizy dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy ZUS nie znalazł podstaw do umorzenia żądanych należności w oparciu o zapisy rozporządzenia oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. W ocenie organu okoliczności w nich wymienione nie zachodzą."

IV. Na powyższą decyzję Skarżący złożył skargę do WSA, w której zarzucił naruszenie:

1. przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy:

- art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: P.p.s.a.), w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a., poprzez niedostosowanie się w pełni do oceny prawnej oraz nie wykonanie w pełni zaleceń wynikających z prawomocnych wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie: z dnia 20 listopada 2019 r., sygn. akt I SA/Kr 1004/19 oraz z dnia 11 lutego 2021 r., sygn. akt I SA/Kr 1084/20, jak również zaniechanie podjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, w szczególności w zakresie czynienia ustaleń, czy w dacie wydawania zaskarżonej decyzji sporne zaległości z tytułu składek nie uległy przedawnieniu, czy egzekwowanie spornych należności ZUS może realnie prowadzić do popadnięcia Skarżącego w ubóstwo, powodujące konieczność korzystania z pomocy społecznej, oraz czy Skarżący ze względu na swój stan zdrowia spełnia przesłankę wskazaną w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, a ponadto poprzez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie.

2. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s., jak również § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia 31 lipca 2003 r., w zw. z art. 153 P.p.s.a., poprzez wydanie zaskarżonej decyzji z przekroczeniem granic uznania administracyjnego, a w konsekwencji odmowę umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, pomimo iż w sprawie spełnione zostały przesłanki określone w wymienionych przepisach,

- art. 24 ust. 5 u.s.u.s. poprzez przyjęcie, że sporne zaległości zabezpieczone hipoteką nie uległy przedawnieniu, mimo że przepis ten jest niezgodny z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej,

- art. 24 ust. 5b u.s.u.s., poprzez przyjęcie wskutek jego błędnej wykładni, że doręczenie decyzji określającej wysokość zadłużenia z tytułu składek oraz wpis hipoteki przymusowej są zdarzeniami powodującymi zawieszenie biegu terminu przedawnienia, podczas gdy nie powodują one wszczęcia postępowania egzekucyjnego ani nie stanowią pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, nie mają one żadnego związku z postępowaniem egzekucyjnym i następują poza jego tokiem; jak również poprzez przyjęcie, że zdarzenia takie jak złożenie wniosku o abolicję, doręczenie decyzji określającej wysokość zadłużenia z tytułu składek oraz wpis hipoteki przymusowej wywarły skutek w postaci zawieszenia biegu terminu przedawnienia spornych zaległości, mimo że nie może zawiesić biegu terminu przedawnienia zdarzenie, które wystąpi w czasie, gdy bieg terminu jest już zawieszony wskutek zaistnienia innego, wcześniejszego zdarzenia powodującego takie zawieszenie terminu.

Na podstawie powyższych zarzutów Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi Skarżący odnośnie przedawnienia podniósł m.in., że organ wprawdzie przedstawił w formie tabelarycznej poszczególne "należności ze wskazaniem daty ich przedawnienia oraz należności przedawnione objęte zabezpieczeniem hipotecznym", jak też dokonał opisu jak twierdzi każdej należności, wskazując początek i koniec okresu zawieszenia biegu terminu przedawnienia oraz zdarzenie powodujące zawieszenie biegu przedawnienia, jednak:

- organ w odniesieniu do żadnej z należności nie wskazał początkowej daty biegu terminu przedawnienia, brak więc informacji ile trwały okresy przedawnienia poprzedzające okres zawieszenia biegu terminu przedawnienia;

- organ całkowicie pominął kwestię odsetek (m.in. od kiedy były naliczane i w jakiej wysokości), chociaż odsetki stanowią zdecydowaną większość zaległości, o umorzenie których wnioskuje Skarżący;

- organ nie przedstawił w jakich terminach przedawniają się poszczególne należności, mimo że wniosek o umorzenie dotyczy zaległości za okres od 1999 r. do 2009 r., a w tym czasie obowiązywały różne przepisy określające okresy przedawnienia oraz różne przepisy przejściowe;

- organ nie dokonał opisu należności: z FUS za "okres 03.2004 do 12.2004, 06.2005, 07.2005, 02.2007 do 12.2007, 09.2008, 12.2008; z UZ za okres 11.1999, 09.2004; z FPiFGŚP za okres 08.1999, 02.2000, 11.2000, 02,2003, 03.2003, 02.2004 do 12.2004, 03.2005 do 01.2006, 04.2006 do 06.2006, 02.2007 do 12.2007."; Zatem co do należności za te okresy brak informacji o początkowej i końcowej dacie okresu zawieszenia biegu terminu przedawnienia oraz zdarzeniach powodujących zawieszenie biegu przedawnienia, co uniemożliwia prawidłową kontrolę rozstrzygnięcia organu. Dodatkowo informacje te mogłyby być istotne także z punktu widzenia oceny prawidłowości rozstrzygnięcia organu co do pozostałych należności, zwłaszcza że znaczna część nieopisanych należności jest uznawana przez organ za przedawnioną (ale objętą zabezpieczeniem hipotecznym), wobec czego pojawia się pytanie dlaczego te akurat należności zostały uznane za przedawnione, a inne nie;

- organ błędnie przyjmuje, że zdarzeniami powodującymi zawieszenie biegu terminu przedawnienia są doręczenie decyzji określającej wysokość zadłużenia z tytułu składek oraz wpis hipoteki przymusowej, podczas gdy zdarzenie, które powoduje zawieszenie biegu terminu przedawnienia należności z tytułu składek musi mieć miejsce w toku postępowania egzekucyjnego albo nieuchronnie prowadzić do jego wszczęcia. Natomiast wydanie i doręczenie decyzji określającej wysokość zadłużenia z tytułu składek, jak też wpis hipoteki przymusowej, nie powodują wszczęcia postępowania egzekucyjnego ani nie stanowią pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, nie mają one żadnego związku z postępowaniem egzekucyjnym i następują poza jego tokiem. Tym samym organ naruszył prawo materialne, tj. art. 24 ust. 5b u.s.u.s;

- organ błędnie przyjmuje, że w niniejszej sprawie zdarzenia takie jak złożenie wniosku o abolicję, doręczenie decyzji określającej wysokość zadłużenia z tytułu składek oraz wpis hipoteki przymusowej wywarły skutek w postaci zawieszenia biegu terminu przedawnienia spornych zaległości, mimo że nie może zawiesić biegu terminu przedawnienia zdarzenie, które wystąpi w czasie, gdy bieg terminu jest już zawieszony wskutek zaistnienia innego, wcześniejszego zdarzenia powodującego takie zawieszenie terminu (m.in. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 12 marca 2020 r., sygn. akt: I SA/Ke 59/20). Tym samym organ naruszył prawo materialne, tj. art. 24 ust, 5b u.s.u.s.;

- organ nie przedstawił dokumentacji obrazującej przebieg postępowania egzekucyjnego oraz zdarzeń prawnych zawieszających bieg terminu przedawnienia należności składkowych, jak też zdarzeń przesądzających o skuteczności zabezpieczenia hipotecznego, co nie pozwala na weryfikację twierdzeń organu w zakresie ziszczenia się i prawnej skuteczności okoliczności zawieszających bieg terminu przedawnienia i decydujących o ustaniu tegoż zawieszenia, jak również twierdzeń organu w zakresie skuteczności zabezpieczenia hipotecznego. W szczególności, organ wiążąc skutki prawne w postaci zawieszenia biegu terminu przedawnienia z doręczeniem tytułów wykonawczych powinien był przedłożyć przedmiotowe tytuły wykonawcze wraz z dowodami ich doręczenia, gdyż tylko wówczas Sąd mógłby zweryfikować skuteczność tej czynności. Dodatkowo organ, powołując się na okoliczność, że należności składkowe zostały zabezpieczone hipoteką, powinien załączyć dokumenty potwierdzające skuteczność zabezpieczenia hipotecznego (z których wynika zabezpieczenie hipoteczne danych należności, zakres zabezpieczenia i data ustanowienia hipoteki), a także tytuł wykonawczy wystawiony na oboje małżonków oraz dokumenty potwierdzające prawidłowość jego wystawienia, zważywszy, że [...] Skarżącego do czasu wpisu hipoteki w księdze wieczystej nie posiadała wiedzy o wystawieniu tytułu wykonawczego na oboje małżonków, nie doręczono jej tego tytułu wykonawczego, żadnych upomnień itp. Bez przedłożenia takich dokumentów Sąd musi opierać się wyłącznie na oświadczeniach organu, co uniemożliwia dokonanie prawidłowej kontroli rozstrzygnięcia;

- organ błędnie przyjmuje, że sporne zaległości nie uległy przedawnieniu wskutek objęcia ich zabezpieczeniem hipotecznym, naruszając przy tym prawo materialne - art. 24 ust. 5 u.s.u.s.

PZUS w odpowiedzi na skargę podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Organ pismem procesowym z dnia 14 lutego 2022 r. wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, gdyż w jego ocenie stopień skomplikowania sprawy nie wymaga rozpoznania sprawy na rozprawie.

Skarżący pismem procesowym z dnia 17 lutego 2022 r. wniósł o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym oraz o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentu w postaci zaświadczenia lekarskiego z dnia 16 lutego 2022 r. wydanego przez S. w M. S. - M. - na okoliczność jego treści, w tym sytuacji zdrowotnej Skarżącego oraz spełniania przez Skarżącego przesłanki wskazanej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.

V. Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. po raz trzeci rozpoznając sprawę zważył, co następuje.

Stosownie do art. 3 § 1 P.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych nie podnoszonych w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

Na podstawie art. 135 P.p.s.a. Sąd podejmuje środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a P.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b P.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c P.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 P.p.s.a.).

Przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy o COVID-19. Zgodnie z brzmieniem tego przepisu obowiązującym od dnia 2 lipca 2021 r. przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uznał rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.

Strony postępowania zgodnie wniosły o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, wobec powyższego Przewodniczący Wydziału zarządzeniem z dnia 24 lutego 2022 r. wyznaczył w rozpatrywanej sprawie posiedzenie niejawne Sądu w składzie trzech sędziów na dzień 17 marca 2022 r.

Zdaniem Sądu, skierowanie niniejszej sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym umożliwiło rozstrzygnięcie sprawy bez szkody dla jej wyjaśnienia, przeciwdziałając jednocześnie stanowi przewlekłości postępowania. Przy tym wyjaśnić należy, że rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nie prowadzi do pominięcia argumentacji stron, bowiem podnoszone przez nie argumenty, są wnikliwie rozważane przez Sąd w oparciu o akta sprawy oraz złożoną skargę i inne pisma procesowe.

Rozpatrując sprawę w tak zakreślonych granicach Sąd stwierdził, że skarga jest zasadna.

W rozpoznawanej sprawie istotne jest, że rozpatrywaną sprawę poprzedziły dwa prawomocne wyroki WSA w Krakowie, a mianowicie: z dnia 20 listopada 2019 r. sygn. akt I SA/Kr 1004/19 oraz z dnia 11 lutego 2021 r. sygn. akt I SA/Kr 1084/20. W obydwóch wyrokach WSA sformułował przytoczone intencjonalnie przez Sąd zalecenia co do ponownego rozpoznania sprawy. Stosownie zaś do art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Z cytowanego przepisu wynika, że zarówno organy, jak i sąd administracyjny ponownie rozpoznając sprawę, są związane oceną prawną dokonaną wcześniej przez sąd w tej sprawie. Znaczy to, że nie mogą one formułować oceny sprzecznej z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązane są do podporządkowania mu się w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej (por. wyrok NSA z dnia 13 lipca 2010 r., sygn. akt I GSK 940/09; wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Podkreślenia wymaga, że związanie sądu i organu oceną prawną wyrażoną w orzeczeniu sądu trwa w danej sprawie dopóty, dopóki nie zostanie ono uchylone lub zmienione lub nie ulegną zmianie przepisy, czyniąc pogląd prawny nieaktualnym. Podobny skutek (tj. ustanie mocy wiążącej wspomnianej oceny), może spowodować zmiana (po wydaniu orzeczenia sądowego) istotnych okoliczności faktycznych. Zatem skutki wyroku sądu administracyjnego dotyczą każdego nowego postępowania prowadzonego w zakresie danej sprawy i obejmują zarówno postępowanie sądowoadministracyjne, w którym orzeczenie to zostało wydane; postępowanie administracyjne, w którym zapadło zaskarżone rozstrzygnięcie administracyjne; przyszłe postępowanie administracyjne, oraz ewentualne przyszłe postępowanie sądowoadministracyjne, w tym także przed NSA w przypadku ewentualnego rozpoznawania skargi kasacyjnej od ponownego wyroku sądu pierwszej instancji. Stąd skutkiem wyroku sądu administracyjnego w toku każdego z tych postępowań jest zakaz formułowania nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażonym wcześniej przez sąd administracyjny poglądem, a sąd zobowiązany jest do podporządkowania się im w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania poprzez treść nowego wyroku.

Zaznaczyć należy, że ocena prawna może odnosić się tak do przepisów prawa materialnego, jak i procesowego. Między oceną prawną a wskazaniami co do dalszego postępowania zachodzi ścisły, immanentny związek. Wskazania stanowią więc konsekwencję oceny prawnej. Naruszenie art. 153 P.p.s.a. może w związku z tym polegać na pominięciu wiążącej oceny i przyjęciu stanowiska odmiennego niż z niej wynikające, bądź niewykonaniu wytycznych co do dalszego postępowania (por. wyrok NSA z dnia 21 października 2021 r., sygn. akt II GSK 1261/21).

Omawiany przepis ma charakter bezwzględnie obowiązujący i wywiera skutki w dwóch płaszczyznach, mianowicie ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą pominąć oceny prawnej wyrażonej we wcześniejszym orzeczeniu. Zasadniczym kryterium legalności decyzji wydanej w postępowaniu ponowionym wskutek wyroku sądu administracyjnego jest więc zastosowanie się do wyrażonej przez ten sąd oceny prawnej oraz podporządkowanie się wytycznym co do dalszego postępowania (por. wyrok NSA z dnia 21 lutego 2018 r., sygn. akt II FSK 353/16).

Biorąc pod uwagę wiążący charakter ww. wyroków, rolą Sądu w niniejszym postępowaniu było przede wszystkim zweryfikowanie, czy organ wykonał wskazania sformułowane w prawomocnym wyroku (podkreślenie Sądu).

Podkreślenia przy tym wymaga, że w niniejszej sprawie nie wystąpiła żadna z okoliczności uzasadniających odstąpienie od oceny prawnej wyrażonej w ww. wyroku. Zatem ocena w nim wyrażona była i jest nadal wiążąca na gruncie niniejszej sprawy.

W obydwóch wyrokach jako kluczowe, a zarazem wstępne zagadnienie dla rozpatrywanej, Sąd uznawał kwestię przedawnienia należności objętych wnioskiem Skarżącego. Sąd w jednym i drugim wyroku wskazywał, że organ rozpoznając powyższą kwestię powinien zebrać materiał dowodowy odnośnie przedawnienia należności objętych decyzją i szczegółowo przedstawić jego ocenę w uzasadnieniu decyzji.

Tymczasem w zaskarżonej decyzji w zakresie przedawnienia zawarte są ustalenia (oceny), które nie wynikają z zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Już w wyroku z dnia 20 listopada 2019 r. sygn. akt I SA/Kr 1004/19 Sąd wskazał, że analiza dotycząca przedawnienia ma być poparta zebranym materiałem dowodowym ("Wyniki tej analizy powinny znaleźć odzwierciedlenie w aktach sprawy oraz w uzasadnieniu decyzji"). Wobec powyższego Sąd nie mógł stwierdzić, czy ustalony przez organy stan faktyczny w zakresie przedawnienia jest stanem faktycznym ustalonym na podstawie całokształtu materiału dowodowego. Tylko zupełny materiał dowodowy daje podstawę do oceny merytorycznej sprawy. W opinii Sądu zebranie całego materiału dowodowego to zebranie dowodów dotyczących wszystkich mających znaczenie prawne dla sprawy faktów.

Sąd wskazuje, że zgodnie art. 133 § 1 P.p.s.a., sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Podstawą orzekania przez Sąd jest zatem materiał dowodowy zgromadzony przez organy podatkowe w toku całego postępowania toczącego się przed organami. Kontrolując zaskarżoną decyzję, Sąd nie ogranicza się jedynie do tego aktu, lecz bada, czy okoliczności przedstawione w takiej decyzji znajdują odzwierciedlenie w dokumentacji zgromadzonej w nadesłanych aktach sprawy. To na organie ciąży obowiązek przedłożenia wraz ze skargą kompletnych akt, zawierających wszystkie dowody i dokumenty, które stały się podstawą wydanego przez niego aktu i które pozwolą sądowi dokonującemu kontroli na pełną ocenę jego zgodności z prawem rozumianym zarówno jako prawo procesowe jak i materialne. Orzekanie przez sąd administracyjny jest możliwe tylko na podstawie całości akt sprawy, co związane jest z tym, że sąd administracyjny nie może dokonywać ustaleń faktycznych we własnym zakresie, a tylko bada, czy dokonane przez organy administracji ustalenia odpowiadają prawu.

Obowiązek ten został wyartykułowany w art. 54 § 2 P.p.s.a., zgodnie z którym organ przekazuje skargę sądowi wraz z kompletnymi i uporządkowanymi aktami sprawy i odpowiedzią na skargę w terminie trzydziestu dni od dnia jej otrzymania.

Co istotne w niniejszej sprawie, wskazane przepisy P.p.s.a. nie nakładają na sąd obowiązku zgromadzenia kompletnych akt postępowania w sprawie, a tylko dokonanie oceny na podstawie akt przesłanych przez organ, a wyjątkowo uzupełnianych dodatkowymi istotnymi dowodami w zakresie wyznaczonym w art. 106 P.p.s.a. I choć orzecznictwo sądowe nie jest jednolite w kwestii obowiązku sądu co do kompletowania akt administracyjnych, bowiem wskazuje się w nim również, że sąd w sytuacji dostrzeżenia brakujących w aktach dokumentów powinien wezwać organ do ich nadesłania, to jednak podkreśla się, że obowiązek ten istnieje w sytuacji, gdy z lektury akt wynika, iż zgromadzony został pełny materiał dowodowy, lecz nie przesłano sądowi kompletnych akt sprawy (por. wyrok NSA z dnia 28 czerwca 2006 r., sygn. akt II OSK 1231/05).

Sąd może zatem wezwać organ do uzupełnienia akt sprawy, jeśli przez niedopatrzenie akta zawierają braki, ale to uzupełnienie dotyczy jedynie tych akt, które organ posiadał wydając rozstrzygnięcie. Uzupełnienie to nie może natomiast oznaczać kompletowania przez sąd akt znajdujących się poza organem, gdyż to nie należy do obowiązków sądu, ale organu, o czym stanowią przepisy art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. Tym samym sąd nie ma obowiązku wzywać organu do uzupełnienia akt sprawy, w przypadku gdy z przedłożonych wraz ze skargą akt sprawy wynika, że istotne dla rozstrzygnięcia materiały i dowody nie znalazły odzwierciedlenia w aktach zgromadzonych przed wydaniem kontrolowanego przez Sąd rozstrzygnięcia. Taka właśnie sytuacja miała miejsce w rozpoznawanej sprawie.

Podstawowym dowodem, na którym organ oparł się ustalając kwestie przedawnienia, skopiowanym wprost do uzasadnienia decyzji, jest zalegający w aktach sprawy dokument zatytułowany "[...]" (karty nr [...] akt administracyjnych). Z notatki tej nie wynika kto i kiedy ją sporządził (nie jest podpisana przez pracownika ją sporządzającego) i na podstawie jakich dowodów została sporządzona (podkreślenie Sądu). Wskazane braki notatki służbowej powodują, że nie spełnia ona wymogów adnotacji w rozumieniu art. 72 § 1 K.p.a., a to z kolei powoduje, że nie można uznać jej za prawidłowo sporządzony dokument urzędowy w świetle art. 76 § 1 K.p.a.

Zgodnie z dyspozycją art. 72 § 1 K.p.a. czynności organu administracji publicznej, z których nie sporządza się protokołu, a które mają znaczenie dla sprawy lub toku postępowania, utrwala się w aktach w formie adnotacji podpisanej przez pracownika, który dokonał tych czynności. Z kolei zgodnie z art. 76 § 1 K.p.a. dokumenty urzędowe sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w ich zakresie działania stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone.

Abstrahując już nawet od wskazanych braków, Sąd wskazuje, że ww. notatka zawiera stwierdzenia, co słusznie podnosi Skarżący, nie poparte żadnym materiałem dowodowym, na podstawie którego Sąd mógłby zweryfikować zawarte w tym dokumencie twierdzenia.

Przykładowo odnośnie zaległości za wrzesień 1999 r. w notatce tej wskazano: "data doręczenia tytułu wykonawczego tj. 02.01.2003 r. do daty postanowienia Urzędu Skarbowego w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego tj. 19.03.2019 r.; od daty złożenia wniosku o abolicję tj. 27.02.2013 r. do daty prawomocności decyzji abolicyjnej tj. 04.10.2018 r.;

od daty doręczenia decyzji określającej wysokość zadłużenia tj. 24.01.2005 r. znak: [...] do daty prawomocności tj. 24.02.2005 r.; od daty doręczenia decyzji tj. 24.01.2005 r. za okres 05.1999 r. - 11.2004 r. znak: [...] do daty prawomocności tj. 24.02.2005 r.; wpis do hipoteki przymusowej [...] z 26.06.2009 r."

Zatem w aktach powinny się znajdować wszystkie wymienione w tym fragmencie dowody, a to:

- tytuł wykonawczy obejmujący zaległość z tytułu składek za wrzesień 1999 wraz z dowodem jego doręczenia,

- postanowienie urzędu skarbowego w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego wraz z dowodem doręczenia,

- wniosek o abolicję wraz z dowodem doręczenia,

- decyzja abolicyjna wraz z dowodem doręczenia,

- decyzja określająca wysokość zadłużenia wraz z dowodem doręczenia,

- dowód, który pozwalałby stwierdzić dokonanie wpisu hipoteki przymusowej.

Takie dowody powinny znajdować się do każdego z wymienionych w decyzji okresów składkowych, co do których zdaniem organu ciążą na Skarżącym zaległości z tytułu należności na ubezpieczenia społeczne.

Brak tych dowodów oznacza, że organ nie zebrał i nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, czym oprócz art. 153 P.p.s.a. naruszył przepisy art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a.

Obowiązkiem organu było również wskazanie i wyjaśnienie w uzasadnieniu treści podstawy prawnej, w oparciu o którą przyjął, że nie doszło do przedawnienia.

W okolicznościach analizowanej sprawy konieczność ta była tym bardziej uzasadniona, że najstarsze należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne dotyczą maja 1999 r. Na przestrzeni lat zmianie ulegały w sposób istotny zarówno przepisy regulujące termin przedawnienia należności, jak również określające przesłanki przerwania, a następnie zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności.

Uzasadniając tą ostatnią tezę Sąd wskazuje, że w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 31 grudnia 2002 r. (Dz. U. 1998 r. Nr 137, poz. 887), art. 24 ust. 4 u.s.u.s. stanowił, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Z kolei zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s. bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik.

Ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2002 r., Nr 241, poz. 2074, ze zm.) dokonano (art. 1 pkt 9) zmiany m.in. art. 24 ust. 4 u.s.u.s., stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Zgodnie z art. 23 ustawy zmieniającej weszła ona w życie w dniu 1 stycznia 2003 r. Ustawa zmieniająca nie zawiera wyraźnego uregulowania kwestii międzyczasowych co do przedawnienia należności wymagalnych przed dniem jej wejścia w życie. Przyjmuje się, że upływ terminu przedawnienia, wynoszącego do dnia 31 grudnia 2002 r. - 5 lat, przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej, powodował skutek wygaśnięcia zobowiązania; natomiast w przypadku, gdy zobowiązanie to przed dniem 1 stycznia 2003 r. (data wejścia w życie ustawy z 18 grudnia 2002 r.) nie uległo przedawnieniu, to ma do niego zastosowanie zasada bezpośredniego działania ustawy nowej, co oznacza, że zobowiązanie z tytułu składek nieprzedawnionych przed dniem 1 stycznia 2003 r. ulega 10-letniemu przedawnieniu, a nie jak dotychczas przedawnieniu 5-letniemu. Taki pogląd wyrażony został m.in. w dwóch uchwałach Sądu Najwyższego: z dnia 2 lipca 2008 r., sygn. akt II UZP 5/08 (Lex nr 396253) i z dnia 8 lipca 2008 r. sygn. akt I UZP 4/08 (Lex nr 396249) oraz w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (wyrok NSA z dnia 30 lipca 2009 r., sygn. akt II GSK 1102/08). Przyjmuje się, że do nieprzedawnionych do 31 grudnia 2002 r. należności stosuje się nie tylko nowy, wydłużony, termin przedawnienia, ale również wszystkie nowe przepisy dotyczące okoliczności mających wpływ na bieg tego terminu, to jest jego przerwanie i zawieszenie, o ile wymienione w nowych przepisach podstawy przerwania lub zawieszenia biegu przedawnienia powstały po tej dacie. Skutki wcześniejszych zdarzeń oceniać zaś należy według przepisów obowiązujących w chwili ich zaistnienia (por: wyrok NSA z dnia 30 września 2009 r., sygn. akt II GSK 72/09).

Mocą powołanej ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. został także zmieniony art. 24 ust. 5, który otrzymał brzmienie: "nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia."

Dodano także ust. 5a-5d w brzmieniu:

"5a. Bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu od dnia zawarcia umowy, o której mowa w art. 29 ust. 1a, do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty.

5b. Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem.

5c. Bieg terminu przedawnienia przerywa ogłoszenie upadłości. Po przerwaniu bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się na nowo od dnia następującego po dniu uprawomocnienia się postanowienia o ukończeniu postępowania upadłościowego lub jego umorzeniu.

5d. Przedawnienie należności z tytułu składek wynikających z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej lub następcy prawnego następuje po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym decyzja została wydana".

Przepis art. 24 ust. 5b z dniem 1 lipca 2004 r. - uległ dalszej nowelizacji na postawie art. 10 pkt 10 lit. b ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2004 r. Nr 121, poz. 1264) i otrzymał brzmienie: "bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego".

Na podstawie tejże nowelizacji po ust. 5d dodano także ust. 5e w brzmieniu: "bieg terminu przedawnienia zawiesza się, jeżeli wydanie decyzji jest uzależnione od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Zawieszenie biegu terminu przedawnienia trwa do dnia, w którym decyzja innego organu stała się ostateczna lub orzeczenie sądu uprawomocniło się, nie dłużej jednak niż przez 2 lata".

Z kolei w oparciu o art. 1 pkt 1 lit. b-c ustawy z dnia 28 kwietnia 2011 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2011 r. Nr 138, poz. 808), po ust. 5e omawianego przepisu dodano ust. 5f ("w przypadku wydania przez Zakład decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia, bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowania do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna").

Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od 1 stycznia 2012 r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011 r. Nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy z dnia 16 września 2011 r., do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r. stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego przepisu (por. Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 27 czerwca 2013 r., sygn. akt III AUa 1656/12, Lex nr 1350353).

Z kolei składki na ubezpieczenie zdrowotne zgodnie z art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz. U. z 1997 r., Nr 28, poz. 153 ze zm.) ulegały przedawnieniu z upływem 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. W przypadku przerwania biegu przedawnienia termin dochodzenia należności ulegał wydłużeniu do 10 lat, licząc od dnia wymagalności składki. Bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu płatności, rozłożenie spłaty należności na raty lub każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o czynności tej dłużnik został zawiadomiony. Należności z tytułu składek nie można było dochodzić, jeżeli od terminu wymagalności upłynęło 10 lat. W myśl art. 33 ust. 2 ustawy z 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz. U. z 203 r., Nr 45, poz. 391 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym od 1 lipca 2004 r. należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne ulegają przedawnieniu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych.

Odnośnie składek na Fundusz Pracy, to ma do nich również zastosowanie termin przedawnienia odnoszący się do składek na ubezpieczenie społeczne. Wynika to z treści art. 56 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz. U. z 2003 r. Nr 58, poz. 514 ze. zm.) oraz art. 107 ust. 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. Nr 99, poz. 1001 ze zm.).

Także do składek na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych ma zastosowanie termin przedawnienia przewidziany dla składek na ubezpieczenie społeczne. Wynika to z treści art. 19 ust. 2 ustawy z dnia 29 grudnia 1993 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy (Dz. U. z 2002 r. Nr 9, poz. 85 ze zm.) i z art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 13 lipca 2006 r. o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy (Dz. U. Nr 158, poz. 1121 z ze zm.).

Uwzględniając wskazane unormowania obowiązkiem organu było ustalenie i przedstawienie w uzasadnieniu decyzji daty początkowej, od której liczony jest bieg terminu przedawnienia w odniesieniu do konkretnych należności będących przedmiotem postępowania; czy jest to data wymagalności należności, czy też początkiem biegu terminu przedawnienia jest dzień 1 stycznia 2012 r., oraz zdarzeń które w odniesieniu do konkretnych należności mogły mieć wpływ na przedłużenie terminu przedawnienia. Inaczej mówiąc, organ był zobligowany dokonać ustaleń i przedstawić w uzasadnieniu decyzji, czy do przedawnienia należności za okres od maja 1999 do marca 2009, przy uwzględnieniu zdarzeń mających wpływ na przedłużenie terminu przedawnienia, ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia liczony od 1 stycznia 2012 r. czy też termin 10 letni liczony od dnia wymagalności. Ma to istotne znaczenie, bowiem do należności składkowych nieprzedawnionych do dnia 1 stycznia 2012 r. (wedle reguł z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma, co do zasady, zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r., przy zachowaniu wynikającej z art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r. zasady stosowania ustawy względniejszej.

W uzasadnieniu decyzji takich rozważań brak.

Ponadto Sąd zauważa, że organ dokonując oceny, czy dana należność jest przedawniona, popełnia błąd logiczny polegający na tym, że przyjmuje, iż w trakcie zawieszonego biegu przedawnienia ponownie występuje skutek zawieszenia. Innymi słowy, jeżeli w trakcie okresu zawieszenia biegu terminu przedawnienia, wystąpi kolejna przyczyna zawieszenia, to nie powoduje ona ponownego zawieszenia biegu terminu, jednak okres zawieszenia trwa od wystąpienia pierwszej z przyczyn zawieszenia biegu terminu przedawnienia, aż do końca zawieszenia biegu terminu przedawnienia, wynikającego z kolejnej (kolejnych) przyczyn zawieszenia biegu tego terminu (por. wyroki: WSA w Opolu z dnia 8 sierpnia 2018 r. sygn. akt I SA/Op 450/17, WSA w Kielcach z dnia 12 marca 2020 r., sygn. akt I SA/Ke 59/20, WSA w Krakowie z dnia 27 października 2020 r., sygn. akt I SA/Kr 546/20).

Odnosząc to do zaprezentowanego powyżej przykładu dotyczącego zaległości z tytułu składek za wrzesień 1999 r. i przyjmując, tak jak wskazał organ, że dnia 2 stycznia 2003 r. doręczono tytuł wykonawczy obejmujący zaległości z tytułu składek za wrzesień 1999 r., to z tym dniem wystąpił na podstawie art. 24 ust. 5b u.s.u.s. skutek zawieszenia biegu terminu przedawnienia i trwał do umorzenia postępowania egzekucyjnego tj. do dnia 19 marca 2019 r., co również wynika z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. Podane przez organ występujące w okresie zawieszenia biegu terminu kolejne przyczyny zawieszenia nie miały wpływu na zawieszenie biegu, gdyż pierwotny okres zawieszenia obejmował pozostałe przyczyny zawieszenia biegu terminu przedawnienia składek za wrzesień 1990 r. (np. od daty złożenia wniosku o abolicję tj. 27 lutego 2013 r. do daty prawomocności decyzji abolicyjnej - 4 października 2018 r.; od daty doręczenia decyzji określającej wysokość zadłużenia tj. 24 stycznia 2005 r. do daty prawomocności tj. 24 lutego 2005 r.). Żadna z kolejnych przyczyn nie powodowała wydłużenia okresu zawieszenia.

Jednocześnie Sąd zaznacza, że okresy zawieszenia muszą być skorelowane (pozostawać we współzależności) z okresami przedawnienia wynikającymi z przedstawionych powyżej przepisów, czyli organ musi wskazać do każdej z zaległości z tytułu składek, na jakiej podstawie przyjął okres przedawnienia np. 5 letni czy 10 letni. W kontekście powyższego rację ma Skarżący, że organ w odniesieniu do żadnej z należności z tytułu składek nie wskazał początkowej daty biegu terminu przedawnienia, jak również nie wskazał ile trwały okresy przedawnienia poprzedzające okres zawieszenia biegu terminu przedawnienia.

Kolejno należy wskazać, że Sąd w wyroku z dnia 20 listopada 2019 r. sygn. akt I SA/Kr 1004/19 nakazał odniesienie się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r., sygn. SK 40/12. W decyzji brak w tej kwestii jakichkolwiek rozważań. Z zalecenia nie zwalnia organu wydanie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 maja 2020 r. sygn. akt P 2/18, w którym Trybunał stwierdził, że art. 24 ust. 5 u.s.u.s. w zakresie, w jakim wyłącza przedawnienie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zabezpieczonych hipoteką, jest zgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. Jednocześnie Sąd wskazuje, że w wyroku z dnia 8 października 2013 r. nie przesądził, że wyrok TK w sprawie SK 40/12 powinien być zastosowany w niniejszej sprawie. Sąd nakazał jednie rozważenie jego zastosowania ("Rozpatrując kwestie związane z ewentualnym przedawnieniem zaległości składkowych skarżącego, ZUS rozważy stan faktyczny sprawy także w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 08.10.2013 r., sygn. SK 40/12").

W konsekwencji Sąd w składzie orzekającym stwierdził, że organ naruszył przepis art. 153 P.p.s.a. w odniesieniu do kwestii przedawnienia. To powoduje, że zaskarżone rozstrzygnięcie w dalszym ciągu nie może zostać skontrolowane przez sąd administracyjny w zakresie podstawowej i pierwotnej przesłanki wyznaczającej dopuszczalność rozstrzygania o umorzeniu należności z tytułu składek. Sąd administracyjny nie może bowiem opierać się na założeniu, iż skoro ZUS procedował w zakresie zaległości składkowych, to oznacza, iż nie były one przedawnione.

Przedawnienie jest obiektywnym stanem prawnym. Jego zaistnienie nie jest zależne od woli, czy uznania organu. Gdy organ orzeka po upływie okresu przedawnienia (a tak jest w niniejszej sprawie) zobowiązany jest w sposób jednoznaczny i nie budzący wątpliwości wykazać, że nie doszło do upływu terminu przedawnienia należności z tytułu składek, o których orzeka, co jest oczywistym warunkiem dalszego procedowania. W niniejszej sprawie warunek ten nie jest spełniony.

Nieudokumentowanie przez organ rozpoznający ponownie sprawę okoliczności wpływających na bieg terminu przedawnienia należności składkowych stanowi naruszenie również art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Zgodnie bowiem z treścią art. 77 § 1 K.p.a. organ administracji publicznej jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a według art. 80 K.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Z treści tych przepisów wynika, że organ administracyjny wszystkie swoje twierdzenia o zdarzeniach prawnych istotnych w danej sprawie powinien wykazać poprzez załączenie do akt sprawy dokumentów obrazujących daną okoliczność. Wniosek dotyczący okoliczności faktycznych (w tym przypadku zakłócających bieg terminu przedawnienia) powinien być zatem oparty na dowodach zdobytych przez organ i sprawdzonych przezeń.

W tym miejscu Sąd wskazuje, że ustanowiona w art. 15 K.p.a. zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego oznacza, że każda sprawa administracyjna na skutek wniesionego odwołania jest dwukrotnie rozpatrywana i rozstrzygana: po raz pierwszy przez organ administracji publicznej pierwszej instancji i po raz drugi - na skutek wniesionego odwołania - przez organ odwoławczy (art. 127 § 1 i § 3 K.p.a.). Zgodnie z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne stronie przysługuje wniosek do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. Oznacza to, że rozstrzygnięcia organu dwukrotnie rozpoznającego sprawę powinny być poprzedzone przeprowadzeniem przez niego każdorazowo postępowania merytorycznego w zakresie ustalenia stanu faktycznego, zebrania i oceny dowodów, przeanalizowania wszystkich argumentów i żądań strony oraz rozważań prawnych stosownych dla rozstrzygnięcia, a wszystko to powinno znaleźć dodatkowo odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Dwukrotne rozpoznanie nie oznacza weryfikacji (kontroli) decyzji, ale obowiązek ponownego rozpoznania sprawy. O braku rozpoznania ponownie sprawy świadczy właśnie przytoczone przez Sąd stanowisko organu ponownie rozpoznającego sprawę w zakresie przedawnienia.

Podsumowując należy wskazać, że w świetle powyższych okoliczności organ po raz trzeci rozpoznając sprawę zobowiązany był do przedstawienia w uzasadnieniu swojej decyzji stosownej analizy odnośnie kwestii przedawnienia poszczególnych składek oraz załączenia do akt administracyjnych niezbędnej dokumentacji, na podstawie której ustalił, że należności z tytułu składek ciążących na Skarżącego nie uległy przedawnieniu.

Mając to na uwadze, Sąd odstąpił od weryfikacji, czy przy wydawaniu zaskarżonej decyzji, podjętej w ramach uznania administracyjnego, organ dokonał prawidłowego ustalenia, na gruncie zgromadzonego materiału dowodowego, że nie zostały wypełnione przesłanki wskazane w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., a w szczególności przesłanki określone w § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., dlatego też nie uwzględnił wniosku dowodowego zawartego w piśmie procesowym Skarżącego z dnia 17 lutego 2022 r. Skarżący dowód w postaci zaświadczenia lekarskiego z dnia 16 lutego 2022 r. będzie mógł przedłożyć w trakcie ponownego postępowania prowadzonego przez organ.

Sąd wskazuje, że ocena sprawy w pełnym zakresie jest przedwczesna, gdyż PZUS nie ustalił w sposób prawidłowy kwestii przedawnienia poszczególnych zaległości składkowych, co w istocie powoduje, że nie wiadomo jaka kwota należności z tytułu składek powinna być przedmiotem rozpoznawanej sprawy. A to również oznacza, że organ nie ustalił jaki jest rzeczywisty przedmiot postępowania w sprawie o umorzenie należności składkowych. W takiej sytuacji analiza przesłanek określonych w wymienionych powyżej przepisach byłaby przedwczesna.

Na marginesie Sąd wskazuje, że organ przekazał Sądowi egzemplarz zaskarżonej decyzji zawierającej 65 ponumerowanych stron (karty 209-273 akt administracyjnych), w następującym porządku stron: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 8, 7, 9 18, 36, 35, 34, 33, 32, 31, 30, 29, 28, 27, 26, 25, 24, 23, 22, 21, 20, 19, 37, 38, 39, 40, 41, 42, 43, 44, 45, 46, 47, 48, 49, 50, 51, 52, 53, 54, 55, 56, 57, 58, 59, 60, 61, 62, 63, 64, 65. Zaznaczyć należy, że w takim układzie organ ponumerował również karty akt sprawy, czyli np. strona 19 decyzji została oznaczona jako karta nr 244 akt sprawy, a strona 37 decyzji występująca w aktach bezpośrednio po stronie 19 decyzji, jako karta nr 245 akt administracyjnych, dlatego Sąd w niniejszym uzasadnieniu odwoływał się do numerów stron decyzji nie podając numerów kart akt administracyjnych. Powyższe świadczy o niestarannym wykonaniu obowiązku wynikającego z art. 54 § 2 P.p.s.a., zgodnie z którym organ ma przedstawić Sądowi kompletne i uporządkowane (podkreślenie Sądu) akta sprawy. Sąd wskazuje, że powyższy brak poprawnego układu chronologicznego stron decyzji jedynie utrudnił sądowi kontrolę zaskarżonej decyzji, jednak nie miał wpływu na merytoryczną ocenę zaskarżonej decyzji, gdyż pomimo braku chronologii stron, przedłożony egzemplarz decyzji zawierał wszystkie strony, a w decyzji organ zawarł wszystkie elementy wymagane przepisem art. 107 § 1 K.p.a.

Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 lit. c P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

Na podstawie przepisu art. 153 P.p.s.a., organ zobowiązany będzie przy ponownym rozpoznaniu sprawy do uwzględnienia przedstawionej przez Sąd oceny prawnej. Zalecenia dla organu w toku ponownego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań Sądu. Aktualne dla organu pozostają nadal zalecenia WSA wynikające z wydanych w sprawie prawomocnych wyroków WSA w Krakowie z dnia 20 listopada 2019 r. sygn. akt I SA/Kr 1004/19 oraz z dnia 11 lutego 2021 r. sygn. akt I SA/Kr 1084/20.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie przepisów art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 265 ze zm.).

Zgodnie z art. 200 P.p.s.a. w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw.

Z kolei art. 205 § 2 P.p.s.a. stanowi, że do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza się ich wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony.

Skarżący na podstawie przepisu art. 239 § 1 pkt e P.p.s.a był zwolniony z uiszczania kosztów sądowych, dlatego zasądzone koszty postępowania obejmują tylko wynagrodzenie ustanowionego sprawie radcy prawnego z wyboru, wynikające z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c ww. rozporządzenia, w kwocie [...] zł.