Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 848/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2019-10-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 24 ust. 2, art. 28 ust. 3
journal: Dz.U. 2019 poz 300
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: art. 7, art. 77, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Pindel, Asesor WSA Monika Krywow (spr.), Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz - Ziętek, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 października 2019 r. sprawy ze skargi A Sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w D. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz strony skarżącej kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r., nr [...] (znak sprawy [...]), Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako ZUS), działając na postawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm., dalej jako "k.p.a."), w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 300 ze zm., dalej jako "u.s.u.s.") po rozpoznaniu wniosku A sp. z o.o. w likwidacji w D. (dalej jako "Spółka" lub "skarżąca") o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. nr [...] z dnia [...] r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Pismami z 19 lipca 2018 r. oraz 29 sierpnia 2018 r. likwidator Spółki wniósł o umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia za okres od 04/2010 do 03/2014 w łącznej wysokości 55.755,27 zł. We wniosku likwidator wskazał na zajście nadzwyczajnych okoliczności uzasadniających umorzenie zadłużenia, w tym na prowadzone postępowanie likwidacyjne, w trakcie którego nie udało się zaspokoić należności względem ZUS. Likwidator podał, że Spółka od 2012 r. nie prowadzi działalności, a formalne zawieszenie działalności nastąpiło w 2016 r. Brak środków pieniężnych, wierzytelności, składników majątku ruchomego i nieruchomego przemawiają, zdaniem likwidatora, za umorzeniem wierzytelności. Wskazał przy tym, że głównym przedmiotem działalności Spółki była sprzedaż maszyn do szycia, a pobocznym ich serwis i naprawa oraz rękodzieło i sprzedaż artykułów pasmanteryjnych. Jedyny majątek skarżącej stanowią pozostałości związane z przedmiotem jej działalności, jak np. przestarzałe maszyny do szycia i nici pasmanterii, które nie przedstawiają żadnych wartości i nikt ich nie chce nabyć, nawet za cenę symboliczną. Dalej likwidator wyjaśnił, że brak dochodu Spółki wynikał z faktu, że importerzy, od których skarżąca nabywała towar, oferowali go na rynku detalicznym po cenach niższych od tych, w jakich nabywała go Spółka do dalszej odsprzedaży. Ponadto konkurencja na rynku zaczęta sprzedawać po dużo niższych cenach towar importowany z Chin. W efekcie Spółka musiała wyprzedać majątek po cenach niższych od kwot ich nabycia. W związku z niekorzystną sytuacją na rynku rozwiązane zostały umowy z pracownikami, a firma zakończyła działalność w 2012 r.

Decyzją nr [...] z [...] r. ZUS odmówił umorzenia:

• należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek w łącznej kwocie 31.251,41 zł, w tym na:

- ubezpieczenie społeczne za okres od czerwca 2010 r. do marca 2014 r. w łącznej kwocie 27.706,61 zł ( w tym składki 16.345,61, oraz odsetki na dzień 27 lipca 2018 r. – 11.133 i koszty upomnienia 228 zł)

- Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od czerwca 2010 r. do marca 2014 r. w łącznej kwocie 3.544,53 zł ( w tym składki 1.963,33, oraz odsetki na dzień 27 lipca 2018 r. – 1.388 i koszty upomnienia 193 zł)

• odsetek za zwłokę naliczonych od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych, w łącznej kwocie 14.075, w tym:

- ubezpieczenie społeczne za okres od czerwca 2010 r. do marca 2014 r. w kwocie 9.322 zł

- ubezpieczenie zdrowotne za okres od czerwca 2010 r. do marca 2014 r. w kwocie 4.753 zł,

ponieważ w ocenie ZUS nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 u.s.u.s.

Pismem z 17 grudnia 2018 r. pełnomocnik Spółki wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek w ramach pomocy de minimis. Podniósł, że nie zgadza się z twierdzeniem ZUS, że egzekucja wobec Spółki nie jest całkowicie bezskuteczna. Zauważył, że Spółka od dawna nie funkcjonuje, nie ma środków na koncie, nie posiada żadnych wierzytelności, ruchomości ani nieruchomości, przez co szereg postępowań egzekucyjnych przeciwko skarżącej zostało umorzonych. Zdaniem pełnomocnik w decyzji I instancji nie wzięto pod uwagę m.in. tego, że ZUS nie jest jedynym wierzycielem dłużnika oraz że dłużnik nie posiada żadnych środków i od lat nie prowadzi działalności. Ponadto pełnomocnik stwierdził, że doszukiwanie się przez ZUS możliwości pokrycia zadłużenia w postępowaniu egzekucyjnym jest nieuzasadnione, gdyż od jakiegoś czasu postępowania egzekucyjne są umarzane z uwagi na ich bezskuteczność. Spółka nie posiada środków na zaspokojenie swoich wierzycieli. Jedyny majątek Spółki stanowią stare maszyny do szycia, włóczki itp., których wartość jest na tyle znikoma, że nie zostały one zajęte przez komornika co, zdaniem pełnomocnika, powinno być wzięte pod uwagę przy wydawaniu decyzji. Pełnomocnik podniósł, że ZUS podczas wydawania decyzji odmawiającej umorzenia powinien wziąć pod uwagę realną możliwość uzyskania spłaty swej wierzytelności, a nie opierać się na czysto hipotetycznej możliwości opartej na podstawie niepełnego stanu faktycznego. Stwierdził, że działalność spółki została definitywnie zakończona w 2012 r., a obecna jej prezes zamierza zrzec się pełnienia swojej funkcji i chce rozwiązać wszystkie możliwe sprawy z dołożeniem należytej staranności. Przez ostatnie 6 lat Spółka istniała wyłącznie w celu spłaty zadłużenia, które w dużej mierze było pokrywane ze środków uzyskanych przez prezes Spółki z tytułu zaciągniętych kredytów. Duża ilość zadłużenia spowodowała, że również prezes Spółki popadła w niewypłacalność, zaś w okresie ostatnich dwóch lat Spółka stale odnotowuje coraz to większe straty. Pełnomocnik Spółki zauważył również, że ewentualna odpowiedzialność osób trzecich, tj. prezesa jednoosobowego zarządu, również spowoduje bezskuteczność egzekucji, gdyż nie posiada on żadnego majątku, a prowadzone wobec tego członka zarządu egzekucje pozostają bezskuteczne. Cały jego majątek został spieniężony na potrzeby spłaty długów Spółki, a zaciągnięte kredyty i pożyczki spowodowały powstanie jej prywatnego zadłużenia.

Pismem z 9 stycznia 2019 r. pełnomocnik Spółki wskazał na zasadność umorzenia należności z tytułu składek. Jak stwierdził, postępowanie egzekucyjne nie przyniesie zamierzonego efektu. Przerzucenie odpowiedzialności na osobę trzecią, tj. prezesa zarządu, również nie doprowadzi do spłaty przedmiotowych należności. Wobec niego toczą się liczne postępowania egzekucyjne na znaczne sumy, przez co majątek jedynego członka zarządu został dawno zlicytowany, a postępowania w 2015 r. zostały umorzone. Pełnomocnik podkreślił także, że załączone do pisma dokumenty dowodzą jedynie części bardzo dużego zadłużenia prezesa Spółki oraz jego licznych problemów, w tym osobistych oraz związanych ze zdrowiem matki. Prezes Spółki nie ma stałego adresu i jest w złej kondycji psychicznej. Szereg listów dotyczących nakazów nie dotarł do tego członka zarządu. Wniosek o umorzenie zaległości wobec ZUS jest jedyną szansą na zamknięcie Spółki, która nie ma żadnego majątku, pracowników i wierzytelności, organów i adresu, gdyż matka prezesa zarządu Spółki będzie musiała opuścić swoje miejsce zamieszkania, pod którym znajduje się adres do doręczeń zarówno korespondencji dotyczącej Spółki jak i prezesa jej zarządu. Pełnomocnik wskazując na zasadność uwzględnienia wniosku o umorzenie należności z tytułu składek powołał się także na długoletnie postępowania egzekucyjne toczone wobec Spółki i jej prezesa. Wskazał, że Spółka nosiła się z zamiarem zgłoszenia wniosku o upadłość, jednak koszty takiego postępowania oraz wynagrodzenie potencjalnego syndyka przewyższają kwoty, jakimi dysponuje Spółka i jej prezes. Brak jakichkolwiek środków oraz wieloletnie egzekucje przeciwko Spółce i jej prezes spowodowały, że wniosek o umorzenie zaległości stanowi ostateczność i jedyne wyjście z trudnej sytuacji, w której znalazł. Zdaniem pełnomocnika skarżącej, ZUS bezzasadnie stwierdził, że w sprawie nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności, gdyż od dłuższego czasu egzekucje są umarzane z uwagi na ich bezskuteczność.

Utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję ZUS stanął na stanowisku, że zaskarżona decyzja została oparta na wnikliwej analizie zebranych w trakcie prowadzonego postępowania dokumentów oraz dostępnych informacji. Zbadano bowiem sytuację materialną Spółki, rodzaj, okresu i wysokości należności oraz przyczyn jej powstania na podstawie wszystkich uzyskanych i przedłożonych do sprawy dokumentów:

- oświadczenia o nieotrzymaniu pomocy de minimis z 5 września 2018 r.,

- oświadczenia o stanie majątkowym z 5 września 2018 r.,

- formularza informacji przedstawianych przy ubieganiu sią o pomoc de minimis z 5 września 2018 r.,

- bilansu oraz rachunku zysków i strat za lata 2015-2017 i pierwsze półrocze 2018 r.,

- wydruku z Krajowego Rejestru Sądowego nr [...] z [...] r.,

- postanowienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w S. K. H. z [...] r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z uwagi na bezskuteczność (sygn. akt [...]) - dot. Spółki,

- postanowienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym dla W. w W. M. P. z [...] r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z uwagi na bezskuteczność (sygn. akt [...]) - dot. Spółki,

- postanowienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w S. M. M. z [...] r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z uwagi na bezskuteczność (sygn. akt [...]) - dot. Spółki,

- wykazu ze sporządzonego na 31 grudnia 2017 r. remanentu,

- kserokopii, potwierdzonej za zgodność z oryginałem, postanowienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w D. A. M. z [...] r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego w całości z uwagi na bezskuteczność (sygn. akt [...]) - dot. prezesa zarządu Spółki,

- kserokopii, potwierdzonej za zgodność z oryginałem, zawiadomienia o wszczęciu postępowania egzekucyjnego z [...] r. (sygn. akt [...]) - dot. prezesa zarządu Spółki,

- kserokopii, potwierdzonej za zgodność z oryginałem, zajęcia nadpłaty podatku dochodowego od osób fizycznych za 2009 rok z [...] r. (sygn. akt [...]) - dot. dot. prezesa zarządu Spółki,

- kserokopii, potwierdzonej za zgodność z oryginałem, postanowienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w D. zastępca J. W. Kancelaria Komornicza w D. z [...] r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego w całości z uwagi na bezskuteczność (sygn. akt[...]) - dot. dot. prezesa zarządu Spółki,

- kserokopii, potwierdzonej za zgodność z oryginałem, zajęcia nadpłaty podatku od towarów i usług za okres od styczeń 2009 do maj 2010 z [[...]] r. (sygn. akt [...]) - dot. dot. prezesa zarządu Spółki,

- kserokopii, potwierdzonego za zgodność z oryginałem, zawiadomienia dłużnika o zajęciu rachunku bankowego z [[...] r, (sygn. akt [...]) - dot. dot. prezesa zarządu Spółki,

- kserokopii, potwierdzonej za zgodność z oryginałem, zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego w B S.A. z [...] r. (sygn. akt[...]) - dot. dot. prezesa zarządu Spółki,

- kserokopii, potwierdzonej za zgodność z oryginałem, wniosku o zawezwanie do próby ugodowej z [...] r. - dot. dot. prezesa zarządu Spółki,

- kserokopii, potwierdzonego za zgodność z oryginałem, nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym z [...] r. (sygn. [...]) “ dot. dot. prezesa zarządu Spółki,

- kserokopii, potwierdzonego za zgodność z oryginałem, wezwania do zapłaty z ostrzeżeniem o możliwości przekazania informacji o zadłużeniu do Biur Informacji Gospodarczej [...] r. - dot. dot. prezesa zarządu Spółki,

- kserokopii, potwierdzonego za zgodność z oryginałem, wypowiedzenia przez C S.A. umowy konta z [...] r. - dot. dot. prezesa zarządu Spółki, kserokopii, potwierdzonego za zgodność z oryginałem, zawiadomienia o wszczęciu postępowania egzekucyjnego z [...] r, (sygn. akt[...]) - dot. dot. prezesa zarządu Spółki.

ZUS wskazał, że z przedłożonego oświadczenia o stanie majątkowym osoby prawnej z 5 września 2018 r. wynika, że:

• Spółka jest mikroprzedsiębiorcą i za lata 2015-2017 składała sprawozdania finansowe roczne niezaudytowane, a w 2018 r. sprawozdanie okresowe - kwartalne;

• firma nie otrzymuje grantów ani dotacji, nie jest w strukturze grupy kapitałowej, grupa kapitałowa nie jest jednym z kluczowych odbiorców firmy;

• nie jest właścicielem majątku nieruchomego, ruchomego, gospodarstwa domowego, innych nieruchomości, praw majątkowych, maszyn czy urządzeń;

• Spółka nie posiada wierzytelności;

• Spółka od 20 lipca 2017 r- znajduje się w likwidacji, głównymi wierzycielami uczestniczącymi w postępowaniu są Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz Urząd Skarbowy.

Analizując powyższą dokumentację ZUS przyjął powyższe dokumenty jako dowód w przedmiotowej sprawie i stwierdził, że Spółka została zarejestrowana w Krajowym Rejestrze Sądowym [...] r. pod numerem [...]. W 2016 r. nastąpiło zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej, a 20 lipca 2017 r. otwarto likwidację Spółki. Ponadto ZUS ustalił, że w 2011 r. wszczęto wobec Spółki postępowanie egzekucyjne, w ramach którego dokonano zajęcia rachunku w B S.A. W związku ze zbiegiem egzekucji do rachunku, Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. przejął łączne prowadzenie postępowania egzekucyjnego, który następnie przekazał sprawę Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w D. zgodnie z właściwością miejscową. Następnie łączne postępowanie egzekucyjne na podstawie elektronicznego tytułu wykonawczego prowadził Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w S. M. M. W trakcie postępowania egzekucyjnego zlicytowany został samochód Spółki, a część z uzyskanej kwoty została przekazana na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie ze sporządzonym planem podziału. Postanowieniami z [...] r. oraz [...] r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w S. M. M. umorzył postępowanie egzekucyjne z uwagi na bezskuteczność. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w S., działając jako ZUS egzekucyjny, w dalszym ciągu prowadzi egzekucję do rachunku bankowego w B S.A. na podstawie tytułów wykonawczych z 2015 i 2018 roku.

W ocenie ZUS, zgodnie z art. 24 u.s.u.s. nie upłynął jeszcze termin, w którym należności mogą być przedawnione.

ZUS odwołał się do treści art. 28 ust. 2 i art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i wskazał, całkowita nieściągalność ma miejsce wówczas, gdy:

1. zobowiązany zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest

następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2019 r., poz. 498),

3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2018 r. poz, 800 ze zm.),

4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

<1a. wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

4b. nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym,

5. naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne,

Odnosząc powyższe przesłanki do sytuacji skarżącej ZUS wskazał, że:

• przesłanka wymieniona w pkt 1 nie wystąpiła z przyczyn oczywistych,

• nie przedłożono żadnych dokumentów, z których wynikałoby, iż:

— nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym. Spółka jest w stanie likwidacji od [...] r. jednak postępowanie likwidacyjne nie zostało zakończone,

— nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym,

• nie nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej oraz nie stwierdzono braku możliwości przeniesienia odpowiedzialności za należności Spółki na osoby trzecie,

• wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wniesiono, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

• został ustalony brak możliwości dochodzenia egzekucyjnego przez uprawniony w tym zakresie ZUS egzekucyjny - postanowieniami z [...] r. oraz [...] r. Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w S. M. M umorzył postępowanie egzekucyjne z uwagi na bezskuteczność.

• istnieje możliwość wszczęcia dochodzenia egzekucyjnego wobec członków zarządu Spółki oraz w związku z niezakończonym dotychczas postępowaniem egzekucyjnym, brak jest podstaw do stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Zdaniem ZUS spełnienie którejkolwiek z przesłanek automatycznie nie powoduje podjęcia decyzji o umorzeniu należności, ponieważ przepisy art. 28 ust. 3 u.s.u.s. określają jedynie warunki, w których zaległości mogą być umorzone. Nie oznacza to, że spełnienie jednego z tych warunków skutkuje umorzeniem należności (Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 kwietnia 2005 r. sygn. akt III SA W-wa 180/5). ZUS odwołał się także do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 lutego 2009 r., sygn. akt II GSK 703/08, w którym Sąd ten stanął na stanowisku, że "nawet wówczas, gdy ponad wszelką wątpliwość ustalona została całkowita nieściągalność należności, czy trudna sytuacja majątkowa, ZUS może odmówić ich umorzenia".

Według ZUS, rozstrzygnięcie takie wynika z faktu, że w sprawie nie stwierdzono braku możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie. W przypadku stwierdzenia bezskuteczności egzekucji wobec Spółki, istnieje możliwość przeniesienia odpowiedzialności za zobowiązania na członków zarządu. Stosownie bowiem do brzmienia art. 116 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, który ma zastosowanie do należności z tytułu składek na mocy art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, za zaległości podatkowe spółki z o.o. odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna.

ZUS, wskazując na treść art. 28 ust. 3a u.s.u.s., stwierdził, że przepis ten może zostać zastosowany tylko do należności z tytułu składek ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami tych składek, tj. osób opłacających składki na własne ubezpieczenia. Natomiast zadłużenie, które widnieje na koncie Spółki jako płatnika składek, dotyczy składek finansowanych przez płatnika za osoby ubezpieczone oraz finansowanych przez ubezpieczonych pracowników. ZUS podkreślił, że z uwagi na specyfikę zadłużenia, które dotyczy nieopłaconych składek przez płatnika za ubezpieczonych, wniosek o umorzenie może zostać rozpoznany tylko w oparciu o wystąpienie elementu całkowitej nieściągalności długu.

Odnosząc się do zarzutów pełnomocnika Spółki, iż ZUS stanął na stanowisku, że każdy przedsiębiorca ponosi ryzyko prowadzenia działalności gospodarczej i bierze na siebie obciążenia z tym związanej i nie może tego ryzyka przerzucać żądając umorzenia zaległości. Powołał się przy tym na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 27 marca 2008 r., sygn. akt I SA/Rz 541/07. ZUS podkreślił również, że zarząd Spółki nie podjął żadnych czynności zmierzających do uregulowania należności np. w formie układu ratalnego, co spowodowałoby to, że dalsze odsetki za zwłokę nie byłyby naliczane, począwszy od dnia następnego po dniu wpływu wniosku w tej sprawie. Wcześniejsze podjęcie się uregulowania zaległości zależało tylko od dobrej woli. Z tej możliwości Spółka nie skorzystała.

Ostatecznie ZUS wskazał, że umorzenie należności z tytułu składek jest wyjątkiem, który może znaleźć zastosowanie tylko wtedy, kiedy przesłanki umorzenia zostały wykazane w sposób niewątpliwy. Tymczasem w przedmiotowej sprawie odmowa nie ma charakteru dowolnego. W decyzji bowiem ZUS podał przesłanki, które zdecydowały o odmowie uwzględnienia wniosku. Podkreślił również, że ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami. Umorzenie stanowi wyraz definitywnej rezygnacji ZUS z możliwości ich wyegzekwowania. W związku z tym, biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter tych należności oraz uwzględniając cele, na jakie składki są przeznaczone, ZUS odpowiedzialny za ich pobór zobowiązany jest do szczegółowej staranności i ostrożności w procedowaniu spraw z zakresu umarzania. Dotyczy to również podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego decyzji w przedmiocie umarzania tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie ZUS jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym.

W ocenie ZUS, uzasadnia to również wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności z tytułu składek. Jeżeli zatem właściwy ZUS dostrzega jeszcze jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania zaległych składek, to podjęte w ramach uznania administracyjnego, negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne. Niezasadnym byłoby czynienie z instytucji umorzenia powszechnie stosowanego środka prowadzącego do zwolnienia z zapłaty zaległości. Każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien zdawać sobie sprawę, że jest odpowiedzialny za prawidłowość składanych dokumentów rozliczeniowych, zapłatę swoich należnych i w pełnej wysokości składek. Płatnik z obowiązku tego się nie wywiązał. ZUS stwierdził również, że to przedsiębiorca ponosi ryzyko prowadzenia działalności gospodarczej i bierze na siebie obciążenia z tym związane i nie może tego ryzyka przerzucać żądając umorzenia zaległości. Każdy przedsiębiorca powinien w taki sposób układać bieg swoich interesów oraz podejmować takie decyzje finansowe, by pozwoliły mu na wywiązywanie się z ciążących na nim należności publicznoprawnych. Udzielenie ulgi, w tym umorzenie zaległych składek, nie może być również traktowane jako sposób na rozwiązywanie problemów finansowych, co skutkuje przerzuceniem ciężarów podatkowych na resztę społeczeństwa. Zatem względy społeczne wymagają, by zobowiązanie publicznoprawne było realizowane, a płatnik nie był pochopnie z niego zwalniany. ZUS zauważył także, że niejednokrotnie zobowiązani, znajdujący się również w trudnej sytuacji finansowej wywiązują się ze swoich zobowiązań publicznoprawnych w sposób należyty i terminowy, chociażby w systemach spłat ratalnych, które zostały ustalone na ich wniosek, a przy tym dostosowane do ich bieżącej sytuacji.

Decyzja odmawiająca umorzenia nie nakłada na Spółkę żadnych dodatkowych obowiązków, które nie ciążyły na niej do tej pory i których nałożenie spowodowałoby pogorszenie obecnej sytuacji finansowej. Rozstrzygnięcie ZUS odmawia natomiast przyznania "przywileju" polegającego na zwolnieniu z obowiązku opłacania składek. Umorzenie w konsekwencji oznaczałoby uprzywilejowanie względem innych podmiotów, które regulują zobowiązania wynikające z nieopłaconych w terminie składek. Zasada sprawiedliwości społecznej i równości obywateli wobec prawa nie pozwala, w ocenie ZUS, na wydanie decyzji o umorzeniu należności.

Reasumując ZUS odwołał się do orzecznictwa sądów administracyjnych i wskazał, że ugruntowany jest pogląd, iż działalność gospodarcza jest aktywnością profesjonalną, a ryzyko związane z jej realizacją ciąży na płatniku, który jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą ponosi odpowiedzialność za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek. Ponadto w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s. interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza nakreśloną art. 2a ust. 1 i 2 pkt 2 tej ustawy zasadę równego traktowania ubezpieczonych.

ZUS uznał, że Spółka działa na rynku otwartym na konkurencją. Zakłócenie tej konkurencji w postaci udzielenia przedsiębiorcy ulgi polegającej na umorzeniu należności z tytułu składek dotyczy zarówno aktualnie istniejącej konkurencji, jak i zakłóceń potencjalnych - środek pomocowy może skutkować istotnymi trudnościami w wejściu na rynek dla przedsiębiorstw, które dopiero zechcą w nim uczestniczyć, jak też odwrotnie - wzmocnić pozycję Spółki jako przedsiębiorcy i umożliwić wejście na rynki innych Państw Członkowskich.

Analizując sprawę pod kątem udzielenia pomoc publicznej zgodnie z przepisami ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (Dz. U. z 2018 r. poz. 352 ze zm., dalej jako "p.s.d.p.p.") ZUS wskazał, że dokonano analizy wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek wynikających z art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. U. UE C 83 z dnia 30 marca 2010 r.) decydujących o uznaniu przedmiotowego wsparcia finansowego za pomoc publiczną. Wsparcie udzielane przedsiębiorstwu jest uznawane za pomoc publiczną, o ile spełnione są łącznie następujące warunki:

• udzielane jest przez państwo lub ze środków państwowych,

• ma charakter selektywny (uprzywilejowuje określone przedsiębiorstwo lub produkcję określonych towarów),

• jest udzielane na warunkach korzystniejszych od oferowanych na rynku,

• zakłóca lub grozi zakłóceniem konkurencji oraz wpływa na wymianę handlową między Państwami Członkowskimi Unii Europejskiej.

Stwierdził, że spełnione są łącznie wszystkie przesłanki wynikające z art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej.

Zdaniem ZUSu analiza akt sprawy wykazała, że ewentualne umorzenie należności z tytułu nieopłaconych należności z tytułu składek, mogłoby stanowić pomoc de minimis. Jednakże przeanalizowany materiał dowodowy oraz publicznoprawny charakter należności z tytułu składek, w ocenie ZUSu, podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji.

Ostatecznie ZUS uznał, że w sprawie zgromadzono materiał dowodowy, a następnie dokonano oceny, która stała się podstawą do merytorycznego rozstrzygnięcia zgodnie z art. 77 k.p.a. Ocena dowodów dokonana przez ZUS, a prowadząca do rozstrzygnięcia negatywnego dla Spółki, nie jest oceną dowolną, ale podjętą zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów określoną w art. 80 k.p.a. ZUS w prowadzonym postępowaniu badał sprawę (stan faktyczny), swoją oceną opierając na przekonywających podstawach, dając temu wyraz w uzasadnieniu decyzji. Gromadząc materiał dowodowy z urzędu dążył do zbadania wszystkich istotnych okoliczności sprawy i do wyjaśnienia rzeczywistych treści stosunków faktycznych i prawnych. Stan faktyczny został w pełni wyjaśniony i w prawidłowy sposób dokonano jego oceny prawnej.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego pełnomocnik Spółki wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] r. poprzez umorzenie należności wynikających ze składek, ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania i zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Zaskarżonej decyzji zarzucił przede wszystkim to, iż ZUS nie rozpoznał całego materiału dowodowego, dokonał ustaleń sprzecznych z tym materiałem, czym

naruszył zasady z art. 7 i 77 k.p.a. oraz zasady oceny dowodów w tym granice uznania administracyjnego przekształcając je w arbitralne rozstrzygnięcie.

Zdaniem pełnomocnika nie wiadomo na jakiej podstawie ZUS uznał, jakoby działalność dalej była prowadzona, choć żaden dowód na to nie wskazuje, co wynika z dowodów znajdujących się w aktach sprawy. W jego ocenie dowody wskazują, iż Spółka nie działa od 2012 r., a od 2016 jest już formalnie stale zawieszona działalność, ogłoszono jej likwidację. Pełnomocnik wskazał, że ZUS uznał, iż nie zostały spełnione przesłanki umorzenia, pomimo iż dowody zgromadzone w sprawie wskazują, iż jest wręcz odwrotnie. Ponownie wskazał, że Spółka od wielu lat nie prowadzi działalności, cały majątek został przeznaczony na spłatę długów, która odbywała się za pośrednictwem organów egzekucyjnych. Zadłużenie powstało z przyczyn niezawinionych i podjęto wszystkie możliwe środki, aby dokonać spłaty. Spółka bardzo krótko funkcjonowała, albowiem zarząd jak zorientował się, iż działalność generuje stratę, rozwiązał wszelkie umowy z pracownikami, z właścicielem lokalu, aby straty nie pogłębiać. Od 2012 r. roku trwa okres spłaty wierzycieli, który w dużej części, zwłaszcza wobec pracowników przebiegł pomyślnie, albowiem bardzo duża część zobowiązań została spłacona z majątku Spółki. Aktualnie nie ma już żadnego majątku Spółki, a sytuacja osobista prezesa stała się na tyle trudna, iż wymaga, aby osoba ta zajęła się chorą matką i zamknęła działalność spółki. Zauważył także, iż fakt, iż Spółka składała sprawozdania finansowe, nie świadczy o tym, iż prowadziła działalność. Sprawozdania były składane tylko po to, aby nie ponieść sankcji za brak realizacji obowiązków sprawozdawczych. Nie obrazują one żadnych czynności gospodarczych. Wszelkie dowody przemawiają za tym, że owa spółka nie prowadzi już żadnej działalności, nie ma nawet siedziby realnej, albowiem nie płaci żadnego czynszu od lat, a miejscem działalności jest adres, pod którym mieszka matka prezesa zarządu, który również nie ma żadnej nieruchomości, mogącej stanowić siedzibę Spółki. Spółka od lat nie zatrudnia żadnych pracowników, nie sprzedaje towarów, ma formalnie zawieszoną działalność, ale nie ma nawet towaru, którym mogłaby handlować. Spółka od wielu lat istnieje tylko dlatego, iż ma długi wobec ZUS, które uniemożliwiają dokończenie procesu likwidacji. Zdaniem pełnomocnika, wystarczy bowiem zwrócić uwagę na liczbę egzekucji komorniczych, które się wobec spółki toczyły i które to raz po raz były umarzane z uwagi na bezskuteczność egzekucji. ZUS sam przy tym ustalił, że były prowadzone licytacje komornicze i że komornik sądowy umorzył egzekucję. ZUS administracyjny stwierdził, iż on wciąż prowadzi egzekucję z rachunku bankowego w B SA. Jednakże ZUS, choć ma taką wiedzę, nie podał, iż na rachunku nie ma żadnych środków, co więcej rachunek nie jest nawet opłacany przez Spółkę i z tego co sobie likwidator przypomina umowa rachunku została wypowiedziana. Likwidator nie dysponuje dokumentami, które by to potwierdzały, ale z egzekucji z rachunku wynika, iż od dawna rachunek jest pusty i nie ma żadnej ekspektatywy, aby jakiekolwiek środki tam wpłynęły. Spółka nie ma innych rachunków, albowiem nie ma żadnych, nawet najmniejszych środków ani wierzytelności, które by czyniły racjonalna potrzebę posiadania rachunku bankowego. Spółka nie chce ponosić kosztów posiadania rachunku, a przez to zwiększać swoje zadłużenie. Spółka nie posiada środków na zgłoszenie wniosku o upadłość, albowiem na poczet wniosku należy zapłacić 1000 zł oraz złożyć kaucję na koszty postępowania. Nie ma wszak środków na opłacenie kosztów postępowania upadłościowego, a jest ono kosztowne, a nie przyniesie żadnemu z wierzycieli żadnego, nawet częściowego zaspokojenia, albowiem spółka nie ma nic, co nadaje się do egzekucji. Wszystko co było dostępne, zostało przeznaczone na spłatę długów. Dlatego likwidator podjął decyzję, iż lepszym i bardziej racjonalnym postępowaniem jest złożenie wniosku o umorzenie zaległości ZUS, albowiem jest to główny wierzyciel Spółki. Umorzenie wierzytelności pozwoliłoby Spółce formalnie się rozwiązać. W ocenie skrzącej nie sposób uznać, iż nie zachodzi całkowita nieściągalność długu na co wskazują postanowienia komorników o umorzeniu egzekucji z powodu bezskuteczności. W ocenie pełnomocnika nie jest również prawdziwe ustalenie, iż Spółka nie podjęła żadnych kroków, aby spłacać wierzycieli. Spółka spłaciła w pierwszej kolejności zadłużenie wobec pracowników. Cały majątek został przeznaczony na spłatę długów. Ponieważ zła sytuacja powstała bardzo szybko i wiązała się z decyzją o zaprzestaniu działalności, aby nie generować większych długów, nie było szans na układ ratalny, albowiem spółka nie miała zamysłu kontynuowania działalności. Prezes zaciągnął prywatne pożyczki z których spłacała wierzycieli, w tym Urząd Skarbowy, Tauron, Dostawców, Wynajmującego, w nieznacznym zakresie również ZUS. Przez te spłaty również i prezes Spółki stała się niewypłacalna i figuruje w systemie BIK. Tym samym żaden układ nie był możliwy, albowiem z uwagi na zajęcia komornicze Spółka w praktyce nie dysponowała majątkiem i bardzo szybko widząc rosnące długi zaprzestała działalności, aby ich nie powiększać.

Zdaniem pełnomocnika, wykładnia przepisów o umorzeniu dokonana przez ZUS czyni przepisy o umorzeniu w ogóle niemożliwe do zastosowania, a wszak są one i powinny być zastosowane w sytuacjach wyjątkowy, a z taką na pewno mamy miejsce. Pełnomocnik wskazał również na sytuacje osobistą i finansową prezesa zarządu, wszystko poświęcił, aby spłacić długi spółki. Dlatego, w jego ocenie, sprawa rozwiązania spółki jest bardzo ważna, gdyż nie jest ona w stanie wykonywać obowiązków likwidatora, a nie chce zostawić spółki bez organów, albowiem nie ma środków na opłacenie likwidatora niebędącego wspólnikiem. Już teraz bardzo liczna korespondencja jest niepodejmowana. Odnośnie możliwości przeniesienia odpowiedzialność na osobę trzecią pełnomocnik wskazał, iż stanowisko ZUS w tym względzie również jest nieprawidłowe, a jego argumentacja całkowicie błędna. Stwierdził, że co prawda rzeczywiście do tej pory nie została przeniesiona odpowiedzialność na osobę trzecią tj. prezes zarządu. Niemniej jednak przeniesienie tej odpowiedzialności będzie bezcelowe bowiem jedyny członek zarządu znajduje się w tak trudnej sytuacji materialnej, że nie można z niej ściągnąć żadnych należności, a wszelkie postępowania egzekucyjne, które się wobec niej toczą są za każdym razem umarzane. Pełnomocnik zauważył także, że ZUS powinien samodzielnie ocenić przesłankę całkowitej nieściągalności w nim opisaną, porównując spodziewane koszty egzekucji (obliczane w części w proporcji do egzekwowanych kwot) z posiadanymi informacjami o nadającym się do egzekucji majątku. Dokonując powyższej samodzielnej oceny ZUS winien mieć nadto na uwadze, czy majątek zobowiązanego nadaje się w ogóle do egzekucji, jak również czy postępowanie egzekucyjne nie spowoduje ruiny finansowej i życiowej zobowiązanego oraz jego rodziny. Tymczasem ZUS w istocie stwierdził jedynie, że może przenieść odpowiedzialność na osobę trzecią i nic więcej nie ustalał. Pominął on całkowicie okoliczności przemawiające za tym, że owe przeniesienie odpowiedzialności i tak będzie bezskuteczne. Co więcej, nie wziął on pod uwagę również faktu, iż osoba, na którą może zostać przeniesiona odpowiedzialność nie posiada majątku o czym świadczą ciągle umorzenia egzekucji wobec niej, a także nie wziął faktu, iż już teraz żyje w niedostatku. Są to zatem okoliczności, które ZUS powinien wziąć pod uwagę, a które to pominął.

Ostatecznie pełnomocnik zaakcentował, że stanowisko ZUS wyrażone w uzasadnieniu decyzji jest nieprawidłowe również dlatego, iż wskazał on na przysługującą mu uznaniowość. Nawet po spełnieniu przesłanek uzasadniających umorzenie należności może on odmówić takiego umorzenia. W takim wypadku jednak przepis art. 28 ust. 3 byłby w istocie przepisem martwym i dawałby zbyt dużą dowolność ZUS do orzekania o umorzeniu należności. Zdaniem pełnomocnika umorzenie należności stanowi realizację zasady solidaryzmu społecznego, zaś ZUS zasadę tę pominął, albowiem uznał, że może przerzucić odpowiedzialność na osobę trzecią, wobec której toczy się już szereg postępowań egzekucyjnych i wobec której szereg postępowań zostało umorzonych z uwagi na bezskuteczność egzekucji. Logicznym, zdaniem pełnomocnika, jest bowiem, że taka osoba nie ma żadnego majątku i musi żyć w skrajnym niedostatku. ZUS zaś tą kwestię całkowicie pominął. Dodatkowo wskazał, że w istocie ZUS nawet nie chce w tym przedmiocie czynić żadnych ustaleń. Nie przerzucił on bowiem odpowiedzialności na podmiot trzeci i tym samym przyjmuje, że nie ma on jeszcze możliwości stwierdzenie, że egzekucja będzie bezskuteczne. Zatem ZUS tak naprawdę w swej argumentacji opiera się na czysto hipotetycznym stanie, zgodnie z którym możliwe będzie przerzucenie odpowiedzialności na osobę trzecią i ściąganie należności, a dotychczas umarzane wobec owej osoby trzeciej postępowania egzekucyjne są niejako dla ZUS niewidoczne. Wiadomym jest jednak, że umorzenie postępowania egzekucyjnego z uwagi na bezskuteczność egzekucji jest równe z brakiem majątku umożliwiającego zaspokojenie dochodzonej należności.

Pełnomocnik podniósł zatem, że wbrew zapewnieniom ZUS, nie dokonał on w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia zgodnego z art. 77 k.p.a., a ocena dowodów jest dowolna. Świadczy o tym, to, iż bardzo jest odniesień do zarzutów skarżących, pomimo iż uzasadnienie jest długie. W jego ocenie, czytając treść uzasadnienia można odnieść wrażenie, iż jest to uzasadnienie standardowe, do innej sprawy pisane, bez wnikliwej i indywidualnej oceny sytuacji Spółki. Zauważył także, że świadczy o tym przykładowo fragment na str. 12, gdzie w ogóle jest wskazany inny podmiot: tj. osoba fizyczna, która prowadziła działalność od 1998 r. do 1 lipca 2017 r. W tym zakresie uzasadnienie w ogóle nie dotyczy sprawy skarżącej Spółki, co czyni zarzut braku kompleksowej oceny materiału dowodowego zasadnym, skoro dochodzi do takich pomyłek w opisie stanu faktycznego. Cała treść uzasadnienia w bardzo małym zakresie odnosi się indywidualnie do sytuacji Spółki, a opiera się na ogólnych stwierdzeniach, które w zasadzie pokazują stanowisko organów, iż zawsze odmawiają umorzenia w każdym przypadku, nawet gdy są spełnione przesłanki umorzenia, aby nie zakłócać konkurencji. Jednakże w tym przypadku nie jest to argument trafny, albowiem spółka nie chce dalej działać i przez umorzenie zaległości uzyskać wzmocnienie swojej pozycji rynkowej względem konkurentów.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Sąd przeprowadzając kontrolę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji stwierdził, że narusza ona prawo, co powoduje konieczność jej eliminacji z obrotu prawnego.

Oceniając legalność zaskarżonej decyzji w pierwszej kolejności wskazać należy, iż postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek unormowane jest w art. 28 u.s.u.s. Zgodnie z art. 28 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi wyłącznie w przypadkach wymienionych enumeratywnie w ustawie tj. gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2016 r. poz. 2171, 2260 i 2261 oraz z 2017 r. poz. 791);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. (28 ust. 3 u.s.u.s.)

Należy jednakże zauważyć, że decyzje wydawane w oparciu o powyższe przepisy, mogą dotyczyć jedynie w przypadku należności istniejących. Niedopuszczalne jest natomiast procedowanie w sprawach dotyczących należności, które wygasły na skutek przedawnienia. Przedawnienie jako instytucja prawa materialnego, skutkująca wygaśnięciem zobowiązania musi być bezwzględnie respektowana w toku postępowania.

Oceniając zaskarżoną decyzję podkreślenia zatem wymaga, że obowiązkiem ZUS było zatem w pierwszej kolejności ustalenie, czy zaległe składki, o których umorzenie wniósł likwidator Spółki są nadal wymagalne i nie uległy one przedawnieniu. Tym bardziej, że początek zaległości w opłacaniu składek datuje się na kwiecień 2010 r. Samo stwierdzenie, że nie doszło do ich przedawnienia jest niewystarczające, albowiem w aktach sprawy brak jest dokumentów mogących potwierdzić, że w sprawie doszło bądź to do przerwania, bądź to zawieszenia biegu ich przedawnienia. Fakt wszczęcia postępowania egzekucyjnego w latach 2011, 2015-2016, na które powołuje się ZUS, bez wykazania, których okresów składkowych dotyczy, należy uznać za niewystarczający. Tymczasem za bezprzedmiotowe (podlegające umorzeniu zgodnie z art. 105 § 3 k.p.a.) trzeba uznać prowadzenie przez ZUS postępowania w sprawie umorzenia nieistniejących (przedawnionych) należności składkowych. Dopiero po prawidłowym ustaleniu okresu, którego dotyczą należności składkowe, ich wysokości, terminów przedawnienia dla każdego z tych okresów oraz czynności, które mogły zawiesić lub przerwać bieg przedawnienia każdego z tych okresów, możliwe jest wydanie przez ZUS prawidłowej decyzji, na podstawie art. 28 u.s.u.s.

Wymaga przypomnienia, ż w obecnym brzmieniu art. 24 ust. 4 u.s.u.s. stanowi, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Przepis był parokrotnie nowelizowany. Ustawa z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.) dokonała w art. 1 pkt 9 zmiany m.in. art. 24 ust. 4 u.s.u.s., stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Zgodnie z art. 23 ustawy zmieniającej weszła ona w życie w dniu 1 stycznia 2003 r. Ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw dodano również do art. 24 m.in. ustęp 5b stanowiący, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem. Następnie art. 24 ust. 5b u.s.u.s. został zmieniony przez art. 10 pkt 10 lit. b) ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2004 r., Nr 121 poz.1264) z dniem 1 lipca 2004 r. i otrzymał brzmienie: Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od 1 stycznia 2012 r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 ustawy systemowej, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 ustawy systemowej, ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia ust. 2 powołanego przepisu, stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi, wcześniej przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego przepisu (tak: w wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 27 czerwca 2013 r., sygn. akt III AUa 1656/12, Lex nr 1350353).

Sąd wziął pod uwagę treść art. 24 ust. 5b u.s.u.s., jednakże tak jak to już zostało wskazane, w aktach sprawy brak jest jakichkolwiek dokumentów, które wskazywałyby na przerwanie bądź zawieszenie biegu terminu przedawnienia. Jedynie w decyzjach ZUS pojawia się stwierdzenie, że postępowanie egzekucyjne było prowadzone, a następnie umorzone, po czym wszczęto je na nowo.

Okoliczność przedawnienia nie była co prawda przedmiotem zarzutów w niniejszej sprawie, jednakże Sąd rozstrzygając w granicach danej sprawy, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302, dalej: P.p.s.a.) nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast przedawnienie jako instytucja prawa materialnego, skutkująca wygaśnięciem zobowiązania musi być bezwzględnie respektowana w toku postępowania przez ZUS, przed którym toczy się postępowanie.

Zatem odniesienie się do przedawnienia było w rozpoznawanej sprawie konieczne, zażywszy na daty zaległych należności, czego jednakże ZUS nie uczynił. Zdaniem Sądu powyższe uchybienie, tj. niewyjaśnienie kwestii przedawnienia czyni przedwczesnym rozstrzygnięcie w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek. Brak ustaleń w tym zakresie oznacza bowiem, że ZUS nie dopełnił wymogu pełnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Tymczasem w myśl art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Z kolei w myśl art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, natomiast według art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Konsekwencją zaś braku ustaleń w zakresie przedawnienia jest naruszenie także art. 107 § 3 k.p.a., ponieważ w uzasadnieniu decyzji w ogóle nie odniósł się do tego zagadnienia.

Naruszenie wskazanych przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy i musiało skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji.

Jednocześnie należy zauważyć, że w niniejszej sprawie ZUS nie uzasadnił w sposób właściwy powodów jakimi się kierował odmawiając umorzenia zobowiązań składkowych. Z jednej bowiem strony wskazał, że zaszła przesłanka bezskuteczności egzekucji, a także, iż umorzenie spełniałoby warunki pomocy do minimis, z drugiej wskazując na uznaniowość przy wydawaniu decyzji odmówił umorzenia zaległości składkowych nie odnosząc jej do określonej i ustalonej w sprawie sytuacji Spółki. Tymczasem rolą ZUS było wskazanie dlaczego, w jego ocenie, sytuacja Spółki nie pozwala na pozytywne rozpatrzenie wniosku zarówno w kontekście interesu publicznego, jak i interesu Spółki, w tym braku majątku pozwalającego na zaspokojenie wykazanego stosownymi postanowieniami organów egzekucyjnych. ZUS winien przeanalizować bowiem czy sytuacja finansowana Spółki w zestawieniu z ewentualnymi kosztami egzekucyjnymi (o ile nie doszło do przedawnienia zobowiązań) nie doprowadzi do sytuacji, w której koszty te przewyższą majątek Spółki narażając tym samym ZUS na wydatkowanie środków pieniężnych, które nie będą mogły być odzyskane.

Ostatecznie odnosząc się do przesłanki możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osobę trzecią za zobowiązania wskazać przyjdzie, że w rozważaniach w tym zakresie rolą ZUS było zbadanie czy w świetle art. 116 i art. 118 ustawy Ordynacja podatkowa, możliwe jest w ogóle przeniesienie tej odpowiedzialności, w szczególności co do zachowania terminów z nich wynikających. Samo stwierdzenie o takiej możliwości jest niewystarczające.

ZUS ponownie rozstrzygając sprawę powinien przede wszystkim wyjaśnić i wykazać to w decyzji, czy i w jakim zakresie zaległe należności uległy przedawnieniu, czy też nie, a w konsekwencji co w istocie jest przedmiotem sprawy. Jeżeli natomiast zaistniały okoliczności skutkujące przerwaniem bądź zawieszeniem biegu terminu przedawnienia ZUS powinien je ustalić i stosownie udokumentować w aktach sprawy. Dopiero kompletny materiał dowodowy ZUS powinien podać analizie i ustalić, czy w stosunku do skarżącej zachodzą przesłanki umorzenia należności z tytułu zaległych, ale nie przedawnionych składek.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., dale jako "p.p.s.a.") uchylił zaskarżoną decyzję.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. Na koszty te (480 zł) złożyło się wynagrodzenia pełnomocnika będącego radcą prawnym (480 zł) określonego w § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 265).