Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 74/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2013-04-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Inne
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 36
journal: Dz.U. 1990 nr 32 poz 191
law: Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Szkodzińska Sędziowie WSA Kazimierz Bandarzewski (spr.) WSA Waldemar Michaldo Protokolant Katarzyna Zbylut po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 kwietnia 2013 r. sprawy ze skargi S. A., C. A., J. A. i A. B. na decyzję Wojewody [...] z dnia 15 czerwca 2009 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Starosta [...] po ponownym rozpoznaniu sprawy decyzją z dnia 23 stycznia 2009 r., działając na podstawie art. 128 ust. 1 i art. 129 ust. 5 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, póz. 2603 z późn. zm.), po rozpatrzeniu wniosku A. A. z dnia 7 marca 2002 r. o ustalenie i wypłatę odszkodowania za nieruchomość przejętą w 1975 r. na rzecz Skarbu Państwa orzekł:

1) o ustaleniu odszkodowania w wysokości 356.000,00 zł za nieruchomość o powierzchni 0,1569 ha, oznaczoną jako działka nr [...], obręb [...], przejętą z dniem 3 sierpnia 1975 r. na rzecz Skarbu Państwa w trybie przepisów ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 27, póz. 192 z poźn. zm.), w związku z zarządzeniem nr [...] Naczelnika Dzielnicy [...] z dnia 17 lutego 1975 r. w sprawie terenu budownictwa osiedla "[...]" i jego podziału na działki budowlane (działka nr [...] wchodzi obecnie w skład działek nr [...] i [...] stanowiących własność Gminy K.);

2) o wypłacie odszkodowania ustalonego w punkcie 1 na rzecz: A. L. i A. A. - za udziały wynoszące 1/4 część - kwoty po 89.000,00 zł, J. Z., B. M. i B. W. - za udziały wynoszące 1/12 część - kwoty po 29.666,66 zł, E. P., G. B., A. W. i I. W. - za udziały wynoszące 1/16 część - kwoty po 22.250,00 zł;

3) o zobowiązaniu Gminy Miejskiej K., reprezentowanej przez Prezydenta Miasta, do zapłaty wskazanych w punkcie 1 kwot odszkodowania, w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja, stosownie do treści art. 9 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, stanie się wykonalna.

Jednocześnie w decyzji tej Starosta [...] stwierdził, że do skutków zwłoki lub opóźnienia w zapłacie odszkodowania stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego (pkt 4), ustalona wysokość odszkodowania podlega waloryzacji na dzień zapłaty (pkt 5), a odszkodowanie podlega wpłacie do depozytu sądowego, jeżeli osoba uprawniona odmówi jego przyjęcia albo wypłata odszkodowania natrafi na trudne do przezwyciężenia przeszkody (pkt 6).

W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że postępowanie w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania za opisaną wyżej nieruchomość zostało wszczęte w dniu 7 marca 2002 r. na wniosek A. A., a do załatwienia tej sprawy, w trybie art. 129 ust. 5 w związku z art. 128 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, Starosta [...] został wyznaczony postanowieniem Wojewody [...] z dnia 25 stycznia 2006 r. Organ stwierdził, że działka nr [...] położona w obrębie [...], objęta KW [...], której właścicielką była M. z O. A., została włączona do terenu położonego w rejonie ulic: [...] i L. - od północy, [...] - od wschodu i Z. - od południa, zwanym dalej "terenem budowlanym", objętego zarządzeniem nr [...] z dnia 17 lutego 1975 r. w sprawie terenu budownictwa jednorodzinnego osiedla "[...]" i jego podziału na działki budowlane, wydanym w trybie art. 2 ustawy o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz. Urz. Rady Narodowej m. Krakowa z dnia 2 czerwca 1975 r. Nr 9, poz. 43). Teren ten, zgodnie z art. 5 ust. 2 ww. ustawy, z mocy prawa został przejęty na rzecz Skarbu Państwa po upływie dwóch miesięcy od dnia ogłoszenia zarządzenia. Zgodnie z projektem podziału nr [...], stanowiącym załącznik nr 1 do zarządzenia Naczelnika Dzielnicy [...], przedmiotową działkę przeznaczono pod urządzenie drogi wewnątrzosiedlowej i w nowym stanie oznaczono jako część działki ewidencyjnej nr [...] obr. [...], co potwierdza wykaz zmian gruntowych nr [...] z 1995 r.

Następnie planem podziału [...] z 1987 r. działka nr [...] podzieliła się na działki: nr [...] o pow. 0,2656 ha oraz nr [...] o pow. 0,4674 ha. Prawo własności Gminy K. w stosunku do tych działek zostało potwierdzone decyzją Wojewody [...] z dnia 9 października 1998 r. nr [...].

Kolejnym planem podziału nr [...] z 2004 r. działka nr [...] o pow. 0,4674 ha zmieniła swe oznaczenie i powierzchnię na działkę nr [...] o pow. 0,4701 ha, jednakże zmiana ta nie została ujawniona w księgach wieczystych.

Właścicielka przejętej nieruchomości M. A. z domu O. zmarła w dniu [...] kwietnia 1975 r., a spadek po niej na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Krakowie z dnia [...] maja 1976 r., sygn. akt [...] nabyli: F. A., A. L., A. A., A. W. i A. W. - każdy z nich po 1/5 części. Z postanowienia Sądu Rejonowego w Krakowie z dnia [...] marca 1983 r., sygn. akt [...] wynika, że działka nr [...] o pow. 15a 69 m2, powstała z podziału działki nr [...] o pow. 1 ha 03 a 54 m2, stanowiącej nieruchomość objętą księgą wieczystą KW [...] gm. kat. [...], była przedmiotem działu spadku po M. A. oraz F. A., w wyniku którego przyznana została na współwłasność: A. L. w 31/100 częściach, A. A. w 31/100 częściach, A. W. w 23/100 częściach i F. A. w 15/100 częściach.

Postanowieniem Sądu Rejonowego dla Krakowa – [...] z dnia [...] kwietnia 1994 r., sygn. akt [...] spadek po zmarłej F. A. nabyło jej rodzeństwo: A. L., A. A., A. W. i A. W. - po 1/4 części, zaś na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla Krakowa – [...] z dnia [...] kwietnia 1996 r., sygn. akt [...] spadek po A. W. nabyli: mąż S. W. oraz dzieci: J. Z., B. S. (aktualnie M.) i B. W. - po 1/4 części. Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla Krakowa [...] w K. z dnia [...] sierpnia 1997 r., sygn. akt [...] spadek po zmarłej A. W. nabyli: córki E. P. i G. B., syn A. W. i małoletnia wnuczka I. W. - po 1/4 części, a na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla Krakowa [...] w K. z dnia [...] lutego 2008 r., sygn. akt [...] spadek po zmarłym S. W. nabyły dzieci: J. Z., B. M. i B. W. - po 1/3 części. Organ stwierdził, że nie została wcześniej wydana decyzja administracyjna o odszkodowaniu z tytułu przejęcia przez Skarb Państwa opisanej wyżej działki nr [...], ani też nie przyznano właścicielowi lub jego spadkobiercom w ramach odszkodowania nieruchomości zamiennej. Odwołując się do treści art. 130 ust. 1 i 2 oraz art. 156 ust. 3 i 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami jako podstawę ustalenia wysokości należnego odszkodowania organ przyjął operat szacunkowy sporządzony we wrześniu 2008 r. przez rzeczoznawcę majątkowego W. K., w którym wartość przedmiotowej nieruchomości określono na kwotę 356.000,00 zł, przyjmując wartość 1 m2 w kocie 227,00 zł. Podmiot zobowiązany do zapłaty odszkodowania został określony zgodnie z art. 36 ust. 1, 2 i 3 w związku z art. 34 ust. 3 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawą o samorządzie terytorialnym i ustawą o pracownikach samorządowych (Dz. U. z 1990 r. Nr 32, poz. 191). Nabycie nieruchomości w drodze komunalizacji mienia (w trybie art. 5 ust. 1 tej ustawy) rodzi zobowiązania po stronie nowego właściciela, tj. Gminy Miasto.

Odwołania od decyzji Starosty [...] wnieśli: A. A. i Gmina Miasto.

A. A. wskazał w odwołaniu, że orzeczona na jego rzecz kwota odszkodowania jest nieprawidłowa, gdyż nie jest zgodna z przyznanym mu procentowo udziałem we współwłasności za działkę [...] ustalonym przez sąd cywilny w dziale spadku (postanowienie z dnia 30 marca 1983 r., sygn. akt [...]), który wynosi za działkę nr [...] części po rodzicach F. i M. A.. Nadto wskazał, że po śmierci siostry F. A. w drodze spadku nabył 1/4 część jej udziału.

Gmina Miasto w swoim odwołaniu wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia. Decyzji tej zarzuciła naruszenie art. 36 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, a także naruszenie art. 132 ust. 5 w związku z art. 233 ustawy o gospodarce nieruchomościami i art. 87 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Nieprawidłowo bowiem określono jako podmiot zobowiązany do zapłaty odszkodowania Gminę Miasto. Z zestawienia art. 36 ust. 3 z art. 34 ust. 3 ustawy - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych wynika, że za zobowiązania Skarbu Państwa - byłych terenowych organów administracji państwowej, jeżeli dotyczyły one zadań wymienionych w art. 34 ust. 3, odpowiedzialność ponosił po 27 maja 1990 r. Skarb Państwa (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia z 9 czerwca 1998 r., sygn. akt II CKU 174/97). Zobowiązanie Skarbu Państwa do zapłaty odszkodowania za nieruchomości wywłaszczone na rzecz Skarbu Państwa, które później przeszły na własność Gminy w trybie art. 5 tej ustawy, wynika zaś z treści art. 132 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Wojewoda [...] obu tych odwołań nie uwzględnił i decyzją z dnia 15 czerwca 2009 r. nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu Wojewoda wskazał, że bezspornym jest w sprawie, że odszkodowanie za przejętą nieruchomość nie zostało dotychczas ustalone i wypłacone osobom uprawnionym. Zdaniem Wojewody kwota odszkodowania została właściwie ustalona i podzielona między spadkobierców poprzedniej właścicielki nieruchomości. Zgodnie bowiem z przepisami prawa cywilnego, zwłaszcza art. 1025 § 2 i art. 1027 K.c., wyłącznym dowodem stwierdzającym prawa do spadku jest postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku. Postanowienie to ma charakter deklaratoryjny, nie czyni spadkobiercami osób w nim wymienionych, ale tylko dokumentuje, że są spadkobiercami. Nie jest więc możliwe przy dokonywaniu podziału oszacowanej kwoty odszkodowania na rzecz spadkobierców wzięcie pod uwagę postanowienia Sądu Rejonowego dla Krakowa [...] w Krakowie z dnia [...] marca 1983 r., sygn. akt [...] o dziale spadku po M. A. i F. A..

W ocenie Wojewody Gmina Miasto została prawidłowo zobowiązana do wypłaty odszkodowania. Nieruchomość z dniem 27 maja 1990 r. stała się własnością Gminy, a prawo własności zostało stwierdzone ostateczną decyzją Wojewody [...] z dnia 9 października 1998 r. nr [...] i ujawnione w księdze wieczystej nr KW [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy dla Krakowa [...] w Krakowie. Zgodnie z ustalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego (uchwała składu siedmiu sędziów SN z dnia 29 Iipca1993 r., sygn. akt III CZP 64/93, wyrok NSA z dnia 24 listopada 1992 r., sygn. akt SA/Kr 1425/92) normę prawną zawartą w art. 5 ust. 1 Przepisy wprowadzające (...) należy rozumieć w ten sposób, że własność i inne prawa majątkowe przysługujące w zakresie obowiązującym w pkt 1-3 tego ustępu Skarbowi Państwa albo innym państwowym osobom prawnym stały się w dniu 27 maja 1990 r. z mocy samego prawa mieniem właściwych gmin. Nabycie tego mienia jest nabyciem pochodnym, towarzyszy mu zatem wstąpienie w długi poprzednika. Oznacza to, że zapłata odszkodowania za nieruchomości wywłaszczone przed dniem 27 maja 1990 r. stanowi obciążenie tych nieruchomości, mieszczące się w konstrukcji pochodnego nabycia mienia na podstawie art. 5 ust. 1 powyższej ustawy. Jakkolwiek więc obowiązek ustalenia odszkodowania stanowi bezpośrednią konsekwencję orzeczenia o wywłaszczeniu nieruchomości, to jednak niewątpliwie nie mieści się w pojęciu zobowiązania powstałego w związku z wykonaniem tego orzeczenia. Podkreślił, że konstrukcja nabycia mienia przez gminę zawarta w art. 5 ust. 1 ustawy stanowi także podstawę do "przejęcia" przez gminę wierzytelności rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, co obecnie wobec jednoznacznego brzmienia art. 140 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie budzi już wątpliwości.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję Wojewody [...] wniósł A. A.. Skarżący w skardze nawiązał do argumentacji przedstawionej w odwołaniu i zarzucił, że organy obu instancji nie wyjaśniły stanu faktycznego sprawy, ponieważ nie uwzględniły w swoich decyzjach postanowienia Sądu Rejonowego dla Krakowa [...] w Krakowie z dnia 30 marca 1983 r., sygn. akt [...] o dziale spadku po M. A. i F. A., w wyniku którego przedmiotowa działka nr [...] została przyznana skarżącemu w 31/100 częściach oraz postanowienia tego Sądu z dnia [...] kwietnia 1994 r., sygn. akt [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłej F. A., po której nabył 1/4 część spadku.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na decyzję Wojewody [...] wniosła również Gmina Miasto. Jednakże skarga prawomocnym postanowieniem tego Sądu z dnia 26 października 2009 r., sygn. akt II SA/Kr 1256/09 została odrzucona.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie po rozpoznaniu sprawy ze skargi A. A. na decyzję Wojewody [...] z dnia 15 czerwca 2009 r., nr [...] w przedmiocie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość wyrokiem z dnia 17 listopada 2010 r., sygn. akt II SA/Kr 1256/09 uchylił zaskarżoną decyzję i orzekł, że decyzja ta nie podlega wykonaniu. W uzasadnieniu tego wyroku wskazano, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa. Sąd uznał za niesporne krąg osób uprawnionych do odszkodowania. Kwestię sporną stanowi wysokość odszkodowania przyznanego A. A., a co za tym idzie także pozostałym uprawnionym do odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Sąd wskazał, że organy prawidłowo zobowiązały Gminę Miasto do wypłaty zobowiązania za wywłaszczoną nieruchomość.

Sąd podkreślił, że organ odwoławczy nienależycie zastosował zasadę prawdy obiektywnej, ponieważ nie uczynił zadość dyspozycji z art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a. Organy administracji dokonując podziału ustalonej kwoty odszkodowania za przedmiotową działkę na rzecz spadkobierców M. z O. A. nie tylko nie uwzględniły w zaskarżonej decyzji i w poprzedzającej ją decyzji organu l. instancji postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] w Krakowie Wydział [...] z dnia [...] marca 1983 r. sygn. akt [...] o dziale spadku po M. A. i F. A., ale także nie wyjaśniły w sposób wyczerpujący przyczyn, dla których postanowienie to nie zostało uwzględnione przy obliczaniu poszczególnych kwot ustalonego odszkodowania, przypadających każdemu z uprawnionych do odszkodowania.

W ocenie Sądu ograniczenie się organu do wskazania w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że dokonując podziału kwoty odszkodowania oszacowanego w operacie szacunkowym sporządzonym 29 września 2008 r. przez rzeczoznawcę majątkowego W. K. należało uwzględnić tylko postanowienia stwierdzające nabycie spadku, ponieważ "wyłącznym dowodem stwierdzającym prawa do spadku jest postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku" jest niewystarczające. Skarżący nie kwestionuje ustalonego kręgu wnioskodawców uprawnionych do odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...], ale jego zarzuty dotyczą podziału kwoty ustalonego odszkodowania i wysokości udziału, który został mu przyznany. W tej sytuacji za przedwczesne Sąd uznał stwierdzenie zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że: zgodnie z treścią art. 1025 oraz 1027 K.c. nie jest możliwe przy dokonaniu podziału oszacowanej kwoty odszkodowania na rzecz poszczególnych wnioskodawców, wzięcie pod uwagę przez tutejszy organ postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] w Krakowie Wydział l Cywilny z dnia [...] marca 1983 r., sygn. akt [...] o dziale spadku po M. A. i F. A., wobec czego zgłoszone w tym zakresie zastrzeżenia należy uznać za nieuzasadnione.

W ocenie Sądu organ odwoławczy nie wykazał należycie, że przy obliczaniu kwoty przypadającej każdemu z uprawnionych do odszkodowania wnioskodawców organ nie jest zobowiązany do uwzględnienia w tym zakresie prawomocnych postanowień dotyczących działu spadku. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ odwoławczy będzie zobowiązany ustosunkować się do tej kwestii wykazując, że przyjęte w decyzji rozstrzygnięcie (uwzględniające lub nieuwzględniające ww. postanowienia o dziale spadku) jest wynikiem poprawnego procesu stosowania norm prawa materialnego i jego wykładni (zarówno kodeksu cywilnego jak ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 o gospodarce nieruchomościami.

Sąd uznał, że nie jest prawidłowe uzasadnienie kwestionowanej przez skarżącego decyzji, w którym organ odwoławczy nie odniósł się do zarzutu A. A. wskazującego na nieuwzględnienie przez organ l. instancji - przy dokonywaniu podziału kwoty odszkodowania pomiędzy wszystkich uprawnionych postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] w Krakowie Wydział l Cywilny z [...] kwietnia 1994 r., sygn. akt [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po F. A.. W ocenie Sądu powyższe postanowienie zostało prawidłowo uwzględnione przez organy obu instancji, jednakże wątpliwości skarżącego dotyczące uwzględnienia ww. postanowienia organ odwoławczy powinien szczegółowo wyjaśnić w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wymaga tego nie tylko przepis art. 107 § 3 K.p.a., ale także zasada pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa (art. 8 K.p.a.) oraz zasada wyjaśniania stronom przez organy administracji publicznej zasadności przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy (art. 11 K.p.a.).

Przyjmując zatem, że organ II. instancji nie wywiązał się prawidłowo z orzekania w postępowaniu odwoławczym polegającego na kontroli zaskarżonej decyzji piewszoinstancyjnej, w istocie bowiem nie wyjaśnił podstawy prawnej ustaleń dotyczących udziału kwoty odszkodowania przypadającej skarżącemu i pozostałym uprawnionym za wywłaszczoną nieruchomość, należało na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. uchylić zaskarżoną decyzję.

Od tego wyroku wniesiono skargi kasacyjne.

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skarg

kasacyjnych A. W., G. B., I. W. i E. P. oraz Gminy Miasto, wyrokiem z dnia 23 maja 2012 r., sygn. akt [...] uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie.

W uzasadnieniu wyroku uznano, że skargi kasacyjne zostały oparte na usprawiedliwionych podstawach, a to naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. i naruszenia art. 36 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, art. 132 ust. 5 w związku z art. 233 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami oraz art. 87 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.

Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że zdaniem Sądu pierwszej instancji uchybieniem organów było niewyjaśnienie w sposób wyczerpujący przyczyn, dla których nie uwzględniono - przy ustalaniu wysokości należnego odszkodowania - treści postanowienia Sądu Rejonowego dla Krakowa [...] w Krakowie z dnia [...] czerwca 1983 r., sygn. akt [...] o dziale spadku po M. A. i F. A., w którym określona została wysokość udziałów. Tymczasem Wojewoda w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie tylko zaprezentował stanowisko usprawiedliwiające ustalenie wysokości odszkodowania biorąc pod uwagę udziały określone w postanowieniach sądowych o stwierdzeniu nabycia spadku po M. A. oraz jej spadkobiercach, w tym F. A., córce F. i M., ale także przedstawił argumentację, która - w ocenie organu - wyklucza możliwość uwzględnienia postanowienia o dziale spadku. W tym kontekście przytoczył przepisy art. 922 § 1 i art. 1027 K.c. oraz art. 697 i art. 1025 § 2 K.p.c., odwołał się do stanowiska prezentowanego w doktrynie co do charakteru postanowienia stwierdzającego nabycie spadku i skutków prawnych jakie wywołuje. Wbrew poglądowi Sądu organ administracji nie ograniczył się więc tylko do przytoczenia podstawy prawnej rozstrzygnięcia i w sposób niepełny uzasadnił swój pogląd, gdyż w motywach pisemnych swej decyzji zawarł wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia. Nie uwzględniając odwołania skarżącego A. A. i wyjaśniając powody opowiedzenia się za przyjęciem wysokości odszkodowania w oparciu o wysokość udziałów według postanowień sądowych o stwierdzeniu nabycia spadku, tym samym organ odniósł się do sformułowanych w odwołaniu zarzutów. Dotyczy to nie tylko spadkobrania po zmarłej M. A., ale również zmarłej po niej F. A.. Wojewódzki Sąd Administracyjny stawiając organowi administracji zarzut naruszenia art. 107 § 3 K.p.a. i w konsekwencji art. 8 i art. 11 K.p.a. nie wskazał jednak, z jakich powodów przyjęte przez organ stanowisko jest błędne, jakie okoliczności przemawiają za ustaleniem wysokości odszkodowania biorąc pod uwagę wielkości udziałów wynikających z postanowienia sądu o dziale spadku. Taki sposób procedowania wskazujący, w ocenie Sądu pierwszej instancji, na wadliwości procesowe po stronie organu, przy jednoczesnym odstąpieniu od zajęcia własnego stanowiska, w tym poddaniu krytyce zaprezentowanego przez organ poglądu jest nie do pogodzenia z wyrażoną w art. 134 § 1 P.p.s.a. zasadą, w świetle której sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zatem dokonuje kontroli zgodności z prawem zaskarżonego aktu w jej całokształcie.

Wobec tego, że Sąd pierwszej instancji nie przeprowadził rozważań, czy w ogóle doszło do naruszenia przez organ administracji art. 107 § 3 K.p.a., a jeżeli tak, czy uchybienie procesowe jakiego miał się dopuścić organ mogło mieć wpływ i to istotny na wynik sprawy na drodze administracyjnej, za usprawiedliwiony uznano postawiony w skardze kasacyjnej A. W., I. W., G. B. i E. P. zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w powiązaniu z przytoczonymi w skardze przepisami art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. Zebrany w sprawie materiał dowodowy umożliwiał dokonanie właściwej kontroli legalności zaskarżonej decyzji. Odstąpienie zaś od przeprowadzenia zasygnalizowanych rozważań w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku mogło mieć istotny wpływ na wynik postępowania sądowego.

Za uzasadnioną uznano także skargę kasacyjną Gminy Miasto. Istota wyłaniającego się z tej skargi kasacyjnej zagadnienia prawnego sprowadzała się do odpowiedzi na pytanie, jaki podmiot winien być zobowiązany do zapłaty odszkodowania za nieruchomość przejętą na własność Państwa na podstawie art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 27, poz. 192 z późn. zm.). W tym bowiem trybie działka nr [...], stanowiąca własność M. A. przeszła na własność Państwa, a z przyjętego przez Sąd i niekwestionowanego przez strony stanu faktycznego sprawy wynika, że odszkodowanie za przejęcie nieruchomości nie zostało wypłacone spadkobiercom byłego właściciela, a teren tej działki, obecnie wchodzący w skład innej nieruchomości, stanowi własność Gminy Miasto, co potwierdza z kolei decyzja komunalizacyjna Wojewody z dnia 9 października 1998 r.

Stwierdzono, że stosownie do art. 10 ust. 1 powołanej ustawy za nieruchomości, które przeszły na własność Państwa na podstawie art. 5 ust. 2, wypłaca się odszkodowanie na podstawie przepisów o wywłaszczeniu nieruchomości. Pomijając kwestię zasad ustalenia takiego odszkodowania słusznie Sąd pierwszej instancji zaakceptował stanowisko Wojewody, że skoro wypłata odszkodowania nie nastąpiła w oparciu o obowiązujące w chwili przejęcia przepisy dotyczące wywłaszczenia nieruchomości, ustalenie i wypłata odszkodowania winna nastąpić na podstawie przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 z późn. zm.). Podstawę do tego stwarza art. 129 ust. 5 pkt 3 stosowany przy uwzględnieniu międzyczasowego przepisu art. 233 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Naczelny Sąd Administracyjny nie zgodził się z poglądem Sądu l. instancji, że wyrażona w art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych zasada sukcesji ogólnej z mocy prawa usprawiedliwia określenie Gminy Miasto jako podmiot zobowiązany do wypłaty ustalonego odszkodowania. Istotnie, zgodnie z art. 5 ust. 1 - 3 tej ustawy gminy przejęły z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. określoną w tych przepisach część mienia ogólnonarodowego (państwowego). W myśl zaś art. 36 ust. 1 w brzmieniu pierwotnym, zobowiązania i wierzytelności rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego stały się z dniem wejścia w życie ustawy o samorządzie terytorialnym zobowiązaniami i wierzytelnościami właściwych gmin. Wynikająca z tego przepisu zasada sukcesji ogólnej z mocy prawa w oparciu o kryterium podmiotowe została zakwestionowana przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 12 października 1993 r., sygn. K 4/93 (OTK 1993 r. nr 2, póz. 34), w wyniku czego ustawą z dnia 15 marca 1996 r. o zmianie ustawy przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawy o pracownikach samorządowych (Dz. U. z 1996 r. Nr 23, poz. 102) doszło do zmiany art. 36 ust. 1 i przede wszystkim ust. 3.

Zgodnie z nowym brzmieniem art. 36 ust. 3 ustawy Przepisy wprowadzające, wymienione w tym przepisie zobowiązania i wierzytelności przejmuje Skarb Państwa, oczywiście chodzi o zobowiązanie i wierzytelności powstałe przed dniem 27 maja 1990 r. Zatem Skarb Państwa przejmuje również określone w art. 36 ust. 3 pkt 3 tej ustawy zobowiązania i wierzytelności rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego i stopnia wojewódzkiego wynikające z prawomocnych orzeczeń sądowych i decyzji administracyjnych wydanych przed dniem 27 maja 1990 r. oraz zobowiązania i wierzytelności powstałe w związku z wykonaniem tych orzeczeń sądowych i decyzji administracyjnych. Przepis ten w sposób jednoznaczny wyłącza sukcesję gmin odnośnie zobowiązań w nim określonych (por. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 7 grudnia 2006 r., sygn. akt III CZP 99/06 - OSNC 2007 r. z 6, poz. 79, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lutego 2010 r., sygn. akt l OSK 1310/09-Lex nr 591234). Jak podkreślił to Naczelny Sąd Administracyjny, z powołanego art. 36 ust. 3 pkt 3 ustawy Przepisy wprowadzające wynikają zobowiązania mające za podstawy prawomocne decyzje administracyjne, tymczasem przejęcie na rzecz Państwa działki nr [...] nastąpiło w trybie pozadecyzyjnym (na podstawie art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1972 r.), to jednakże wypływające z treści tego przepisu zasady odnieść należy także do zobowiązań wynikających z przejęcia nieruchomości z mocy prawa. W istocie bowiem nabycie przez Państwo nieruchomości w tym trybie skutkowało odjęciem prawa własności za odszkodowaniem wypłacanym na podstawie przepisów o wywłaszczeniu nieruchomości. Obowiązek zapłaty odszkodowania stanowi zaś wykonanie aktu odejmującego własność dotychczasowemu właścicielowi.

Podano, że Gmina Miasto zasadność zgłoszonego zarzutu upatrywała w treści art. 36 ust. 3 pkt 1 ustawy Przepisy wprowadzające, który odwołuje się do zobowiązań dotyczących zadań określonych w art. 34 ust. 3 tej ustawy. Skoro jednak również zobowiązania określone w tym przepisie przejmuje Skarb Państwa za trafny w konsekwencji należy uznać zarzut naruszenia art. 132 ust. 5 w związku z art. 233 ustawy o gospodarce nieruchomościami, który przyjmuje, że do zapłaty odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość zobowiązany jest starosta, wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej, jeżeli wywłaszczenie następuje na rzecz Skarbu Państwa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm. - oznaczanej dalej jako P.p.s.a.), uprawniony jest do badania czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 P.p.s.a.). Orzekanie - w myśl art. 135 P.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Wady, skutkujące koniecznością uchylenia decyzji lub postanowienia, stwierdzeniem ich nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w przepisie art. 145 § 1 P.p.s.a. Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi sąd oddala ją, co wynika z art. 151 P.p.s.a.

W tej sprawie już raz Wojewódzki Sąd Administracyjny wydał orzeczenie. Wyrokiem z dnia 17 listopada 2010 r., sygn. akt II SA/Kr 1256/09 Sąd ten uchylił decyzję organu odwoławczego. Od tego wyroku zostały wniesione skargi kasacyjne i Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 23 maja 2012 r., sygn. akt I OSK 731/11 uchylił wyrok Sądu I. instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie.

Zgodnie z art. 190 P.p.s.a. Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Oznacza to, że wykładnia prawa zawarta w uzasadnieniu wydanego w tej sprawie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego jest wiążąca i Sąd I. instancji nie może od tej wykładni odstąpić.

Naczelny Sąd Administracyjny w powołanym wyroku wyraźnie wskazał, że w zaskarżonej decyzji Wojewody [...] organ ten zaprezentował stanowisko usprawiedliwiające ustalenie wysokości odszkodowania biorąc pod uwagę udziały określone w postanowienia sądowych o stwierdzeniu nabycia spadku po M. A. oraz jej spadkobiercach. Dalej Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że organ administracji przedstawił argumentację, która w ocenie organu wykluczała możliwość uwzględnienia postanowienia o dziale spadku. Jak ocenił to Sąd II. instancji, wbrew stanowisku Sądu I. instancji, Wojewoda nie ograniczył się tylko do przytoczenia podstawy prawnej rozstrzygnięcia i nietrafnie przyjął Sąd I. instancji, że organ administracji w sposób niepełny uzasadnił swój pogląd.

Tym samym w tej sprawie należy przesądzić, że ustalając wielkość udziałów przypadających poszczególnym osobom uprawnionym należy uwzględnić postanowienia sądowe stwierdzające nabycie spadku po zmarłej M. A. i jej spadkobiercach bez postanowienia Sądu Rejonowego dla Krakowa- [...] w Krakowie z dnia [...] marca 1983 r. sygn. akt [...].

Dalej Naczelny Sąd Administracyjny wyraźnie stwierdził, że w tej sprawie zobowiązanym do wypłaty odszkodowania winien być Skarb Państwa, a nie Gmina Miasto.

Tym samym mając powyższe należy wskazać, że ponownie rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie stwierdza, że zaskarżona decyzja w punkcie trzecim narusza obowiązujące prawo. Niedopuszczalnym było bowiem zobowiązywanie Gminy Miasto do wypłaty odszkodowania w wysokości 356.000 zł za nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...] przejętą z dniem 3 sierpnia 1975 r. na rzecz Skarbu Państwa w trybie przepisów ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach, a także na podstawie zarządzenia nr [...] Naczelnika Dzielnicy Kraków [...] z dnia 17 lutego 1975 r. w sprawie terenu budownictwa osiedla "[...]" i jego podziału na działki budowlane.

Nie ulega wątpliwości, że działka nr [...] przeszła na własność Skarbu Państwa. Decyzją komunalizacyjną z 9 października 1998 r. potwierdzono, że działka ta stała się własnością Gminy Miasto. Zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1972 r. Nr 27, poz. 192 z późn. zm.) za nieruchomości, które przeszły na własność Państwa na podstawie art. 5 ust. 2 tej ustawy, wypłacało się odszkodowania na podstawie przepisów o wywłaszczaniu nieruchomości. Zgodnie zaś z art. 5 ust. 2 ustawy o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach nieruchomości lub ich części objęte uchwałą o ustaleniu terenu budowlanego - z wyjątkiem działek, które właściciele zachowali na własność lub które zostały nadane na własność członkom ich rodzin - przechodzą z mocy prawa na własność Państwa po upływie 2 miesięcy od dnia wejścia w życie uchwały, wolne od ciążących na nich praw rzeczowych ograniczonych i innych obciążeń. Działka M. A. przeszła na własność Skarbu Państwa w trybie art. 5 ust. 2 ww. ustawy.

Zgodnie z art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. z 1990 r. Nr 32, poz. 191 z późn. zm.), zobowiązania i wierzytelności rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego stawały się - z dniem 27 maja 1990 r. - zobowiązaniami i wierzytelnościami właściwych gmin.

Zgodnie zaś z art. 36 ust. 3 pkt 3 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, Skarb Państwa przejmował zobowiązania i wierzytelności rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego i stopnia wojewódzkiego wynikające z prawomocnych orzeczeń sądowych i decyzji administracyjnych wydanych przed dniem 27 maja 1990 r. oraz zobowiązania i wierzytelności powstałe w związku z wykonaniem tych orzeczeń sądowych i decyzji administracyjnych. Tym samym – jak to wyraźnie w tej sprawie podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny – powołany przepis wyraźnie i jednoznacznie wyłączył sukcesję gmin odnośnie zobowiązań w nim określonych. Takim zobowiązaniem winna być także, co wyraźnie podkreślił w tej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny – także zobowiązanie wynikające z przejścia na rzecz Skarb Państwa nieruchomości na podstawie art. 5 ust. 2 ustawy o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach. Tym samym zobowiązanych do wypłaty odszkodowania winien być organ wykonujący zadania administracji powiatowej z zakresu zadań rządowych.

To uzasadnia przyjęcie stanowiska przez Sąd ponownie rozpoznający sprawę, że uzasadnionym będzie uchylenie wydanych w sprawie decyzji. Pozwoli to organowi I. instancji na ustalenie prawidłowego podmiotu zobowiązanego do wypłaty odszkodowania.

W tej sprawie nie można nie uwzględnić okoliczności, która nastąpiła już po wydaniu decyzji przez Wojewodę [...] i po wydaniu wyroku przez Naczelny Sąd Administracyjny. W dniu 1 czerwca 2012 r. zmarł skarżący A. A. i prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego dla Krakowa [...] w K. z dnia 11 października 2012 r., sygn. akt [...] Sąd ten stwierdził nabycie spadku po A. A. (akta sądowe, tom II, karta nr 279). Tą okoliczność będzie zobowiązany uwzględnić organ II. instancji ustalając krąg osób uprawnionych do odszkodowania i stosownie do udziału w spadku określił wysokość kwot stanowiących odszkodowanie.

Sąd ustosunkowując się do zarzutu zawartego w skardze wyjaśnia, że nie jest on zasadny. Zarzut ten sprowadza się do pominięcia przy ustalaniu wysokości odszkodowania należnego A. A. postanowienia o dziale spadku z dnia [...] marca 1983 r., sygn. akt [...]. Skarżący podnosił bowiem, że uwzględniając to postanowienie przysługujący mu ułamkowy udział w odszkodowaniu byłby większy, a więc i większy byłby udział w kwocie odszkodowania.

Trafnie wskazał Wojewoda [...], że zgodnie z art. 1025 § 2 K.c. domniemywa się, że osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku jest spadkobiercą. Obalenie tego domniemania możliwe jest tylko w drodze sądowego postępowania o uchylenie lub zmianę stwierdzenia nabycia spadku. Tym samym trafnie organy administracji uznały, że osobami uprawnionymi do udziału w kwocie odszkodowania i wielkości udziału w tym odszkodowaniu będą te osoby, które legitymują się sądowymi postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku. Tym samym trafnie organy nie uwzględniły postanowienia Sądu Rejonowego dla Krakowa [...] w Krakowie z dnia [...] marca 1983 r., sygn. akt [...] o dziale spadku po M. A. i F. A.. Takie stanowisko znajduje potwierdzenie w powołanym już uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego.

W ocenie Sądu w pozostałym zakresie postępowanie w tej sprawie było prowadzone prawidłowo. Organy administracyjne zasadnie ustaliły brak przyznania M. A. odszkodowania za przejętą na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość. Ustaliły sposób zagospodarowania tej nieruchomości. Zleciły sporządzenie operatu szacunkowego i trafnie – na podstawie stanu faktycznego sprawy na datę wydania swoich decyzji, ustaliły wysokości kwot odszkodowania przysługujących uprawnionym osobom.

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że w związku z błędnym ustaleniem podmiotu zobowiązanego do wypłaty odszkodowania oraz zmianą kręgu uprawnionych do tego odszkodowania, naruszone zostały przepisy prawa materialnego w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonej decyzji. Tym samym spełniona została przesłanka z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a.

Zgodnie z art. 141 § 4 P.p.s.a. ponownie prowadząc postępowanie należy ustalić strony, w szczególności następców prawnych po zmarłym A. A., ustalić przy pomocy operatu szacunkowego lub jego aktualizacji wysokość odszkodowania, dokonać podziału kwoty odszkodowania na podstawie postanowień stwierdzających nabycia spadków po uprawnionych do odszkodowania spadkodawcach oraz ustalić podmiot, który będzie zobowiązany do wypłaty odszkodowania. Ponadto decyzja ustalająca odszkodowanie winna zawierać wszystkie pozostałe wymagane przepisami warunki (ustalenie odszkodowania, wypłatę odszkodowania, podmiot zobowiązany do jego wypłaty, skutki zwłoki lub opóźnienia w wypłacie, waloryzację odszkodowania i przypadku wpłacenia odszkodowania do depozytu sądowego. Ponownie prowadząc postępowanie organ odwoławczy winien uwzględnić także art. 156 ust. 3 i 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami, zgodnie z którym operat szacunkowy może być wykorzystywany do celu, dla którego został sporządzony, przez okres 12 miesięcy od daty jego sporządzenia, chyba że rzeczoznawca potwierdzi jego aktualności po upływie tego okresu.