Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 760/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2006-10-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6210 Dodatek mieszkaniowy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia NSA Adam Mikusiński Sędziowie: WSA Małgorzata Walentek NSA Tadeusz Michalik (spr.) Protokolant: staż. Anna Michalska po rozpoznaniu w dniu 20 października 2006 r. sprawy ze skargi J. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie dodatku mieszkaniowego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia [...] Nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. na rzecz skarżącego kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta C. działając na podstawie art. 104 k.p.a. oraz art. 7 ust. 1 i 1a i ust. 3 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz.U. Nr 71 , poz. 734 ze zm.) odmówił J. D. przyznania dodatku mieszkaniowego. W uzasadnieniu organ wskazał, iż J. D. wnioskiem z dnia [...] wystąpił o przyznanie dodatku mieszkaniowego. Po otrzymaniu wniosku organ I instancji w dniu [...] przeprowadził wywiad środowiskowy oraz zażądał od wnioskodawcy oświadczenia o stanie majątkowym. Na podstawie danych uzyskanych w trakcie wywiadu środowiskowego organ I instancji odmówił stronie przyznania dodatku mieszkaniowego z uwagi na ustalenie dysproporcji między niskimi dochodami rodziny a faktycznym stanem majątkowym wskazującym, że jest w stanie uiszczać wydatki związane z zajmowaniem lokalu mieszkalnego wykorzystując własne środki i posiadane zasoby majątkowe zgłoszone w oświadczeniu majątkowym.

W odwołaniu od tej decyzji J. D. zarzucił organowi I instancji błędną ocenę co do stanu majątkowego rodziny i wniósł o przyznanie dodatku mieszkaniowego.

Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] wydaną na zasadzie art. 138 § 1 pkt.1 i art. 104 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art.7 ust.1, ust.3 i ust.4 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. Nr 71, poz.734 ze zm.) orzeczono utrzymać zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił zasady przyznawania, ustalania wysokości, finansowania i wypłacania dodatków mieszkaniowych. W szczególności wskazał, iż przepis art.7 ust.3 ustawy o dodatkach mieszkaniowych daje organowi I instancji podstawę do odmowy przyznania dodatku mieszkaniowego, jeżeli ustali rażące dysproporcje między niskimi dochodami wykazanymi w złożonej deklaracji, a faktycznym stanem majątkowym wnioskodawcy. Następnie organ dokonał analizy pojęcia "rażąca dysproporcja" i doszedł do wniosku, że przyjąć zatem trzeba, że dysproporcja pomiędzy dochodami a faktycznym stanem majątkowym osoby występującej o dodatek mieszkaniowy powinna być oczywista, rzucająca się w oczy i bardzo duża. Przeto w przypadku powoływania się na klauzulę rażącej dysproporcji jako podstawę decyzji o odmowie przyznania dodatku mieszkaniowego organ administracji powinien wskazać istnienie dwóch okoliczności, a mianowicie: po pierwsze -istnienie rażącej dysproporcji pomiędzy niskimi dochodami wykazanymi w deklaracji o dochodach gospodarstwa domowego, a faktycznym stanem majątkowym wnioskodawczyni; i po drugie -iż faktyczny stan majątkowy pozwala na pokrycie wydatków związanych z zajmowaniem lokalu.

Wskazano, że z akt przedmiotowej sprawy wynika, że J. D. mieszka z żoną M. i [...] dzieci. Rodzina zajmuje mieszkanie komunalne o powierzchni [...] m², za które opłaca czynsz w wysokości [...] zł. Rodzina utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę wnioskodawcy oraz żony. Dochody z okresu trzech miesięcy poprzedzających datę złożenia wniosku wynoszą [...] zł., na jednego członka gospodarstwa domowego –[...], a na osobę – [...] zł. Z deklarowanych dochodów rodzina oprócz czynszu ponosi wydatki na energię elektryczną – [...] zł, [...] zł, telefon komórkowy – [...] zł. Rodzina posiada samochód marki [...], rok produkcji [...], zakupiony w [...] o wartości [...] zł.

Podkreślono, że na podstawie powyższych ustaleń organ I instancji odmówił stronie przyznania dodatku mieszkaniowego, a w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazał, że występuje rażąca dysproporcja pomiędzy niskimi dochodami rodziny a faktycznym stanem majątkowym wskazującym, że jest on w stanie uiszczać wydatki związane z zajmowaniem lokalu mieszkalnego wykorzystując własne środki i posiadane zasoby majątkowe (samochód osobowy).

Organ odwoławczy nie znalazł podstaw do zakwestionowania zasadności powyższego stanowiska i stwierdził, że w świetle zebranego materiału dowodowego, iż w przedmiotowej sprawie spełniona została przesłanka art.7 ust.3 ustawy o dodatkach mieszkaniowych, stanowiąca podstawę do odmowy przyznania tegoż dodatku. Zdaniem organu własne zasoby finansowe i majątkowe rodzina powinna w pierwszej kolejności przeznaczyć na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, jakimi niewątpliwie w powszechnym odczuciu są potrzeby mieszkaniowe. Natomiast, jeżeli z jednej strony rodzina występuje o przyznanie jej dodatku mieszkaniowego, a z drugiej zaś strony posiada i eksploatuje samochód osobowy, to można wywieść, iż inne potrzeby życiowe, ważniejsze z punktu widzenia egzystencji rodziny, zostały zabezpieczone. Podniesiono, że Kolegium nie kwestionuje prawa strony do posiadania samochodu osobowego, ale w sytuacji gdy własne zasoby majątkowe rodziny nie wystarczają na bieżące opłacanie czynszu za mieszkanie, to tym bardziej nie powinny wystarczać na utrzymanie i eksploatację samochodu osobowego. Wskazano, że posiadanie samochodu oznacza utrzymanie samochodu w stanie zdolnym do użytku, a to z kolei pociąga za sobą obowiązek zapłaty ubezpieczenia OC, przeprowadzania corocznego przeglądu samochodu, dokonywania bieżących napraw i konserwacji i wreszcie ponoszenia wydatków na zakup paliwa. Jeżeli zatem przy deklarowanym dochodzie i stanie majątkowym, stać rodzinę na pokrycie kosztów utrzymania i eksploatacji samochodu osobowego, to można zasadnie przyjąć, że również jest w stanie sama pokrywać koszty utrzymania mieszkania.

Reasumując organ stwierdził, że skoro z posiadanych dochodów stać jest rodzinę na utrzymanie i eksploatację samochodu marki [...], to oznacza, że inne potrzeby w tym opłaty za mieszkanie są zaspokojone. Należy bowiem przyjąć, że rodzina decyduje się na zakup i utrzymanie samochodu, jeżeli inne potrzeby własne ma już zaspokojone. Natomiast bez znaczenia pozostaje cel zakupu i wykorzystywania samochodu, gdyż ustawodawca wyraźnie wskazuje tylko na możliwość wykorzystania własnych środków lub majątku na opłacenie czynszu.

W ocenie Kolegium przyjęcie odmiennego stanowiska prowadziłoby do sytuacji, w której gmina przyznając rodzinie dodatek mieszkaniowy pośrednio współfinansowałaby koszty utrzymania i eksploatacji samochodu.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego i piśmie procesowym z [...] J. D. wyraził niezadowolenie z rozstrzygnięcia organu odwoławczego. Wskazał, że decyzje zapadłe w niniejszej sprawie naruszają prawo. W uzasadnieniu wskazał, że jego samochód był wart [...] zł w chwili zakupu, a obecna jego wartość to co najwyżej [...] zł. Podniósł, że pojazd ten jest "składakiem", ma przebieg znacznie przekraczający [...] km, a jego miesięczna eksploatacja kosztuje [...] zł (samochód przystosowany do paliwa gazowego). Podkreślił, że na same bilety komunikacji miejskiej (na dojazdy do pracy) dla siebie i żony musiałby wydać większa kwotę, a to [...] zł miesięcznie. Wskazał także na konieczność dojazdów do lekarza (syn [...]).

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w całości dotychczas prezentowane stanowisko.

Wojewódzki Sad Administracyjny zważył co następuje.

Przedmiotowa skarga musiała odnieść skutek.

W punkcie wyjścia należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz.1269) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270) wynika natomiast, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa. Przy tym z mocy art. 134 § 1 cytowanej ustawy tejże kontroli legalności dokonuje także z urzędu , nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Zgodnie z art. 2, art. 3 i art. 5 tej ustawy z dnia 21 czerwca 2001 roku o dodatkach mieszkaniowych, dodatek mieszkaniowy przysługuje osobom, które spełniają łącznie następujące warunki:

1. mają jeden z tytułów do zajmowania lokalu wymienionych w ust.1 art.2,

2. średni miesięczny dochód na jednego członka gospodarstwa domowego w okresie trzech miesięcy poprzedzających datę złożenia wniosku o przyznanie dodatku nie przekracza 175% najniższej emerytury w gospodarstwie jednoosobowym i 125 % najniższej emerytury w gospodarstwie wieloosobowym,

3. powierzchnia użytkowa lokalu mieszkalnego nie przekracza powierzchni normatywnej z art. 5 ust. 1 i ust. 2 o więcej niż 30% lub 50% pod warunkiem, że udział powierzchni pokoi i kuchni w powierzchni użytkowej tego lokalu nie przekracza 60%.

Przestrzeganie wyżej wymienionych kryteriów jest obligatoryjne, a niespełnienie chociażby jednego z nich nie pozwala organowi na przyznanie dodatku mieszkaniowego.

Z akt sprawy wynika, że J. D. mieszka z żoną M. i [...] dzieci. Rodzina zajmuje mieszkanie komunalne o powierzchni [...] m², za które opłaca czynsz w wysokości [...] zł. Rodzina utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę wnioskodawcy oraz żony. Dochody z okresu trzech miesięcy poprzedzających datę złożenia wniosku wynoszą [...] zł., na jednego członka gospodarstwa domowego – [...] zł, a na osobę – [...] zł. Z deklarowanych dochodów rodzina oprócz czynszu ponosi wydatki na energię elektryczną – [...] zł, gaz – [...] zł, telefon komórkowy – [...] zł. Zatem skarżący spełniał kryteria ustawowe niezbędne do przyznania dodatku mieszkaniowego.

Nie sposób zgodzić się z stanowiskiem zaprezentowanym przez organy orzekające w sprawie, że spełniona została dyspozycja art.7 ust.3 omawianej ustawy. Z tym stanowiskiem nie sposób się zgodzić w sferze materialnoprawnej, a co najmniej wypadnie uznać je za nieprzekonywujące i przedwczesne.

W ocenie Sądu norma art.7 ust.3 cytowanej ustawy ma jednoznaczne brzmienie i cel. W tym ostatnim zakresie chodzi o wyeliminowanie przypadków, w których dodatek mieszkaniowy wypłacany byłby na rzecz osób, których stan majątkowy pozwala na uiszczanie opłat związanych z zajmowanym mieszkaniem, a które wykazują dochody uzasadniające prawo do tego świadczenia. Chodzi zatem o osoby, które dysponują dochodami nie dającymi się udowodnić w drodze dopuszczonych przez prawo, w tym przepisy ustawy o dodatkach mieszkaniowych dowodów, a więc przede wszystkim o osoby osiągające je nielegalnie.

Przywołany przepis zawiera kilka przesłanek, które należy zanalizować. Po pierwsze jest to rażąca dysproporcja, a więc istotna, wyraźna, oczywista i niewątpliwa asymetria, różnica (p. Nowy słownik poprawnej polszczyzny pod red. Andrzeja Markowskiego, Warszawa 1999, str.184 i 830) pomiędzy dalej wskazanymi wielkościami. A są nimi niskie dochody wykazane w złożonej deklaracji i faktyczny stan majątkowy wnioskodawcy. Po wtóre ta rażąca dysproporcja winna być taka, że nie uzasadnia przyznania pomocy finansowej na wydatki mieszkaniowe. Przeto w przepisie tym chodzi o taki stan rzeczy, w którym wnioskodawca deklaruje niskie dochody, pozostające w rażącej sprzeczności z rzeczywistym stanem majątkowym, który to stan przemawia przeciwko przyznaniu dodatku. Zarówno rażąca dysproporcja, jak też nieuzasadnione przyznanie pomocy są pojęciami ocennymi. Niemniej jednak można stwierdzić, że przesłankami odmowy przyznania dodatku mieszkaniowego na podstawie art.7 ust. 3 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. Nr 71, poz.734 ze zm.) są: wyraźna i oczywista różnica (asymetria) pomiędzy deklarowanymi dochodami wnioskodawcy a jego stanem majątkowym wyrażająca się posiadaniem wartościowych i ponadstandardowych przedmiotów lub zasobów, przykładowo nabytych ze środków uzyskanych z nieujawnionych źródeł, która sprzeciwia się przyznaniu dodatku mieszkaniowego.

W niniejszej sprawie skarżący zadeklarował dochody pozwalające na uwzględnienie żądania. Osiągania przez niego innych dochodów organy nie wykazały. Natomiast powołały się na jego dobry stan majątkowy wynikający z posiadania i utrzymywania samochodu i zamieszkiwania w dobrze wyposażonym mieszkaniu. Konstatacja o rażącej asymetrii dochodów ze stanem majątkowym budzi zastrzeżenia Sądu. Oto bowiem samochód osobowy marki [...] (składak z roku [...]) skarżący nabył w roku [...] , a więc nie w okresie którego dotyczy przedmiotowy (aktualny) wniosek o przyznanie dodatku mieszkaniowego.

Wydatki na utrzymanie samochodu nie zostały przez organy ustalone ani wyjaśnione pod względem potrzeb skarżącego i jego rodziny, jak też ewentualnych korzyści czy strat w razie sprzedaży pojazdu. Jako nieporozumienie należy najdelikatniej rzecz ujmując ocenić próbę ustalenia tych wydatków w oparciu o przepisy rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 25 marca 2002 r. w sprawie warunków ustalania oraz sposobu dokonywania zwrotu kosztów używania do celów służbowych samochodów osobowych, motocykli i motorowerów niebędących własnością pracodawcy (Dz.U. z 2002 Nr 27, poz.271), skoro z przepisu § 5 tego rozporządzenia wynika wprost, iż przepisy tego rozporządzenia mają zastosowanie do używania do celów służbowych samochodów osobowych, motocykli i motorowerów.

Trzeba w tym miejscu wyrazić pogląd, wedle którego w ocenie omawianych przesłanek należy wykazać dużą ostrożność oraz odnieść ją do indywidualnej -szeroko rozumianej -sytuacji wnioskodawcy. Dla ich wystąpienia z reguły nie będzie miał znaczenia majątek nabyty wcześniej, przed okresem, za jaki wnioskodawca domaga się dodatku. Chyba, że wykazana zostanie możliwość nie wpływającego negatywnie na tę sytuację spieniężenia części majątku, albo wykazane zostanie nabycie za środki nieustalone, albo wydatki na dana rzecz przekroczą normalne koszty, nadto niezasadnie będą pogarszać stan majątkowi strony, bądź świadczyć o nieustalonych dochodach. Przy czym należy ustalić pewien standard majątkowy -wzorzec -odnoszący się generalnie do wszystkich osób. Winien on uwzględniać fakt, że poziom życia ludności ogólnie ulega stałej poprawie i nie jest już luksusem telewizor, magnetowid, a nawet samochód, bowiem i w tej dziedzinie nastąpiło duże zróżnicowanie, zaś wyposażenie mieszkania w podstawowy sprzęt AGD (typu pralka , lodówka itp.) jest normą. W przypadku skarżącego nie wydaje się, aby powyższe okoliczności zachodziły i aby przekroczył on standard życia, jaki sprzeciwiałby się przyznaniu mu pomocy. Gdyby w istocie wartość wspomnianego samochodu była taka jak twierdzi skarżący – [...] zł, to jego sprzedaż pozwoliłaby na zaspokojenie bieżących potrzeb w krótkim okresie, po czym pomoc zewnętrzna okazałaby się zapewne wielce uzasadniona. Poza tym w takim wypadku skarżący i jego rodzina ponosiliby wydatki na środki komunikacji publicznej (bo na prywatną nie byłoby zapewnie ich stać) których nikt nie sfinansowałby, a co wydatnie obciążyłoby jego budżet, nie mówiąc o uciążliwości. W takich kwestiach konieczne jest myślenie szersze i bardziej perspektywiczne. Tych okoliczności nie miały na uwadze organy orzekające, dlatego wydane przez nie decyzje nie mogły się ostać.

W toku ponownego rozpatrzenia sprawy rzeczą właściwego organu będzie ewentualne uzupełnienie materiału sprawy w naprowadzonych kierunkach.

Następną zaś rzeczą będzie ocena wiarygodności przeprowadzonych dowodów, dokonanie ustaleń faktycznych i stosownie do ich wyniku wydanie właściwej treści rozstrzygnięcia, które należy umotywować wedle przepisanych prawem procesowym wymogów. Uwzględni organ wywody zaprezentowane w niniejszym uzasadnieniu, pamiętając o związaniu wyrażonym w nim stanowiskiem.

Dlatego na zasadzie art.145 § 1 pkt 1 lit. c i a oraz art. 135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji niniejszego wyroku. O kosztach orzeczono po myśli art. 200 cyt. ustawy. Z uwagi na charakter zaskarżonej decyzji odstąpiono od wyrzeczenia co do jej wykonalności do czasu uprawomocnienia się wyroku w trybie art. 152 tej ustawy.