Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 353/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-11-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6559
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Krystyna Madalińska- Urbaniak (spr.), Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński, Sędzia WSA - Michał Sowiński, Protokolant specjalista - Marcin Wacławek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 listopada 2019 r. sprawy ze skargi P. A. na decyzję Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z dnia ... grudnia 2018 r. nr ... w przedmiocie określenia kwoty przypadającej do zwrotu; uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi P. A. (dalej jako: "Skarżący") jest decyzja Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z dnia [...] grudnia 2018r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Marszałka Województwa P. z dnia [...] września 2018r. nr [...] zobowiązującą Skarżącego do zwrotu dofinansowania w kwocie 70.972 zł wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym.

W dniu 26 kwietnia 2012 r. została zawarta między Samorządem Województwa

P. (Instytucja Pośrednicząca w ramach Programu Operacyjnego

"Zrównoważony rozwój sektora rybołówstwa i nadbrzeżnych obszarów rybackich 2007-

2013"), a Skarżącym reprezentowanym przez R. K. umowa o dofinansowanie nr [...] na realizację operacji pod tytułem "Rozwój działalności gospodarczej poprzez otworzenie wypożyczalni sprzętu wodnego oraz gastronomii" w ramach Środka 4.1 "Rozwój obszarów zależnych od rybactwa" objętego osią priorytetową 4 - Zrównoważony rozwój obszarów zależnych od rybactwa

Programu Operacyjnego "Zrównoważony rozwój sektora rybołówstwa i nadbrzeżnych

obszarów rybackich 2007-2013".

Na podstawie umowy o dofinansowanie operacji, zarówno środki europejskie, jak i

środki z budżetu państwa zostały Skarżącemu wypłacone zgodnie z jej zapisami w

formie zaliczki – 67.072,00 zł w pierwszej transzy i 3.900,00 zł w drugiej.

Przeprowadzona kontrola realizacji operacji wykazała, że Skarżący zaprzestał

prowadzenia działalności, na którą otrzymał pomoc oraz nie posiada rzeczy nabytych w

trakcie realizacji operacji. W konsekwencji w okresie pięciu lat od dnia dokonania

płatności końcowej nie utrzymał celu operacji polegającego na "podnoszeniu wartości

produktów rybactwa na rzecz społeczności zamieszkującej obszary zależne od

rybactwa na rzecz społeczności zamieszkującej obszary zależne od rybactwa poprzez

rozszerzenie działalności o gastronomię i wypożyczalnię sprzętu wodnego". Tym

samym Skarżący nie wywiązał się ze zobowiązań nałożonych na niego umową o

dofinansowanie, w związku z czym decyzją z dnia [...] września 2018r. Marszałek

Województwa P. zobowiązał go do zwrotu środków przyznanych w ramach

tej umowy w kwocie 70.972,00 zł wraz z odsetkami.

W dowołaniu od powyższej decyzji Skarżący wskazał, że jego zdaniem

odpowiedzialny za zwrot środków jest R. K., który doprowadził do karalnych

nadużyć. Sam Skarżący nigdy nie był wtajemniczony w działalność firmy i nie miał

wglądu w dokumentację księgową. Potwierdził to w piśmie skierowanym do organu

odwoławczego T. B. – kurator Skarżącego. Zdaniem kuratora Skarżący pełnił

rolę "słupa" wykorzystywanego przez R. K. do wyłudzenia

dofinansowania.

Decyzja z dnia [...] grudnia 2018r. Minister utrzymał w mocy decyzję organu I

instancji wskazując w jej uzasadnieniu, że wszelkie czynności prawne dokonane w

sprawie przez ówczesnego przedstawiciela Skarżącego, tj. przez R. K. w

imieniu mocodawcy na podstawie pełnomocnictw pociągają za sobą skutki

bezpośrednio dla reprezentowanego, co wynika z treści art. 95 kodeksu cywilnego.

Zgodnie z tym przepisem można dokonać czynności prawnej przez przedstawiciela, z

zastrzeżeniem przewidzianych w ustawie albo wynikających z właściwości czynności

prawej wyjątków, przy czym czynności prawna dokonana przez przedstawiciela w

granicach umocowania pociąga za sobą skutki bezpośrednio dla reprezentowanego. W

ocenie Ministra ww. norma obejmuje wszystkie rodzaje przedstawicielstwa, w związku z

czym osobą zobowiązaną do wywiązania się z umowy o dofinansowanie jest Skarżący,

a nie jego przedstawiciel.

Następnie organ II instancji wskazał – odnosząc się do argumentacji Skarżącego

jakoby nie był on wtajemniczony w prowadzenie działalności jaką firmował swoim

nazwiskiem, a więc również w to, jakie zaciągał zobowiązania oraz jakie w jego imieniu i

na jego rzecz podejmował działania pełnomocnik – że zgodnie z wyrokiem Sądu

Najwyższego z dnia 29 listopada 2012 r., sygn., V CSK 568/11 konsekwencją

umocowania pełnomocnika jest powstanie stosunku pełnomocnictwa, łączącego

mocodawcę z pełnomocnikiem, którego istota polega na upoważnieniu pełnomocnika

do działania w imieniu i ze skutkami dla mocodawcy. Powstaniu tych skutków

mocodawca nie może się przeciwstawić dopóki trwa stosunek pełnomocnictwa. Organ

zaznaczył jednocześnie, że przeciwko R. K. toczy się postępowanie

przed Sądem Rejonowym w K. o czyny z art. 286 § 1 i 284 § 1 kodeksu

karnego, a termin rozprawy w tej sprawie został wyznaczony na 12 października

2018 r., jednak organ nie posiada informacji o rozstrzygnięciu Tutejszy organ nie

posiada informacji o jego rozstrzygnięciu.

Odnosząc się do pisma T. B. Minister stwierdził, iż brak jest dowodu z

którego wynikałoby ograniczenie zdolności do czynności prawnych Skarżącego.

Zgodnie z art. 30 § 1 k.p.a. - zdolność prawną i zdolność do czynności prawnych stron

ocenia się według przepisów prawa cywilnego, o ile przepisy szczególne nie stanowią

inaczej. Zgodnie z art. 12 kodeksu cywilnego - nie mają zdolności do czynności

prawnych osoby, które nie ukończyły lat trzynastu, oraz osoby ubezwłasnowolnione

całkowicie, zaś zgodnie z art. 17 kodeksu cywilnego do ważności czynności prawnej,

przez którą osoba ograniczona w zdolności do czynności prawnych zaciąga

zobowiązanie lub rozporządza swoim prawem, potrzebna jest zgoda jej przedstawiciela

ustawowego.

Odnosząc się do stanu zdrowia Skarżącego i ewentualnego częściowego

ubezwłasnowolnienia Minister wskazał, że zgodnie z wyrokiem Sądu Apelacyjnego w

B. z dnia 15 października 2015 r. sygn. I ACa 491/15 - nie można a priori

przyjmować istnienia stanu wyłączającego świadomość nawet osób chorych

psychicznie lub niedorozwiniętych umysłowo i to nawet wtedy, gdy są

ubezwłasnowolnione całkowicie lub częściowo (...), gdyż w danym momencie działać

one mogą z wystarczającym rozeznaniem, czyli w stanie tzw. lucidum intervallum.

W skardze na powyższą decyzję Skarżący podtrzymał stanowisko zawarte w

odwołaniu.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi podtrzymując

stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju

sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188 z p. zm.) sądy administracyjne

sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej

pod względem zgodności z prawem. Natomiast, w myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30

sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r.

poz. 1302 z p. zm. – dalej: p.p.s.a.), sąd uwzględniając skargę na decyzję lub

postanowienie:

1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi:

a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na

wynik sprawy;

2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli

zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub

w innych przepisach;

3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą

przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych

przepisach.

Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonego aktu

administracyjnego pod kątem zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i

obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed

organami administracji publicznej.

Jednocześnie, zgodnie z przepisem art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w

granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz

powołaną podstawą prawną. Oznacza to między innymi, że sąd administracyjny nie

musi w ocenie legalności zaskarżonego postanowienia ograniczać się tylko do zarzutów

sformułowanych w skardze, ale może wadliwości kontrolowanego aktu podnosić z

urzędu (patrz: T. Woś - Postępowanie sądowo-administracyjne, Warszawa 1996 r., str.

224). W tym celu Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszeń

prawa w stosunku do aktów i czynności wydanych lub podjętych we wszystkich

postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to

niezbędne do końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

W rozpoznawanej sprawie Sąd uznał, iż organy administracji publicznej

naruszyły przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik

sprawy, zatem skarga jako zasadna podlega uwzględnieniu w oparciu o przepis art. 145

§ 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.

W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że środki publiczne, objęte

obowiązkiem zwrotu określonym w zaskarżonej decyzji, zostały przyznane skarżącemu

na podstawie umowy o dofinansowanie. Zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 3

kwietnia 2009 r. o wspieraniu zrównoważonego rozwoju sektora rybackiego z udziałem

Europejskiego Funduszu Rybackiego ( tj. Dz.U.2018.466 )

umowa o dofinansowanie:

1) jest zawierana, pod rygorem nieważności, w formie pisemnej;

2) zawiera w szczególności:

a) oznaczenie przedmiotu i stron umowy,

b ) określenie:

–warunków, terminu i miejsca realizacji operacji,

–wysokości pomocy,

–sposobu potwierdzenia poniesienia kosztów kwalifikowalnych,

–warunków i terminów wypłaty środków finansowych z tytułu pomocy,

–warunków rozwiązania umowy,

–warunków i sposobu zwrotu środków finansowych z tytułu pomocy, w przypadku

gdy pomoc jest nienależna lub została wykorzystana niezgodnie z przeznaczeniem.

Zgodnie z art. 15 ust. 3 umowa o dofinansowanie jest nieważna w przypadkach

określonych w Kodeksie cywilnym lub w przypadku gdy sprzeciwia się przepisom, o

których mowa w art. 1 pkt 1, lub przepisom ustawy.

Należy też zauważyć, że to co jest expressis verbis wyrażone w zacytowanym

art. 15 ust. 3 ustawy, nawet bez tego unormowania nie mogłoby budzić żadnej

wątpliwości. Zgodnie bowiem z utrwalonym orzecznictwem umowy o przekazaniu

środków publicznych są umowami w rozumieniu kodeksu cywilnego i chociaż dotyczą

przekazania środków publicznych na określone cele , to ich treść oraz skutki muszą być

oceniane zgodnie z regułami wynikającymi z prawa cywilnego. Skoro ważność umowy

o dofinansowanie może być badana na podstawie przepisów prawa cywilnego, to także

badane być powinno czy umowa nie jest obarczona wadami oświadczenia woli . W

przypadku sprawy niniejszej dotyczy to także ważności pełnomocnictwa udzielonego

R. K., gdyż reprezentował on P. A. przy zawieraniu

umowy o dofinansowanie z 26.04.2012 r.

Wskazać dalej trzeba, że Skarżący w toku postępowania administracyjnego

podnosił okoliczności, które mogły wskazywać, że powyższa umowa może być

obarczona wadami oświadczenia woli.

Trzeba przypomnieć, że w chwili obecnej skarżący jest osobą częściowo

ubezwłasnowolnioną , od 16.11.2018 r. działa za niego kurator T. B.

Oczywiście w chwili zawierania umowy o dofinansowanie był osobą w pełni zdolną do

czynności prawnych . Jednak biorąc pod uwagę treść opinii sądowo psychiatrycznych

sporządzonych dla potrzeb postępowania o ubezwłasnowolnienie ( sygn. akt XV Ns

408/17 Sądu Okręgowego w Gdańsku), postępowania karnego przeciwko R.

K. ( sygn. akt II K 711/15 Sądu Rejonowego w Kartuzach ) istnieje duże

prawdopodobieństwo, że również w 2012 r. mógł być osobą, która nie w pełni zdaje

sobie sprawę ze znaczenia swoich czynności , szczególnie jeśli chodzi o podejmowanie

zobowiązań prawnych.

Zgodnie z art. 82 kc nieważne jest oświadczenie woli złożone przez osobę, która

z jakichkolwiek powodów znajdowała się w stanie wyłączającym świadome albo

swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli. Dotyczy to w szczególności choroby

psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego, chociażby nawet przemijającego,

zaburzenia czynności psychicznych. Kodeks cywilny określa też inne wady

oświadczenia woli m.in. błąd ( art. 84 k.c. ), jego formę kwalifikowaną – podstęp ( art.

86 kc ) czy groźbę ( art. 87 kc ).

Organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podnosi, iż nie można zakładać z

góry, że osoba chora psychicznie znajdowała się w chwili zawierania umowy w stanie

wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli. Jest to

oczywiście prawda, aczkolwiek trzeba przypomnieć, że w sprawie niniejszej mamy

raczej do czynienia z osobą obarczoną brakami intelektu, a to wyklucza owe lucidum

intervallum, o których wspomina organ. Jednak nade wszystko należy podkreślić, że

organ powziąwszy informacje o sytuacji strony, o okolicznościch zawarcia umowy

winien dążyć o wszechstronnego wyjaśnienia tych kwestii. Obowiązek organu wynika

wprost z zasady legalizmu ( art. 6 k.p.a.), zasady prawdy obiektywnej ( art. 7 k.p.a.)

zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa ( art. 8 k.p.a. ) oraz

zasady informowania ( art.9 k.p.a.).

Analiza postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu dofinansowania

wskazuje, że organ mimo świadomości, że ma do czynienia z osobą oględnie mówiąc

nieporadną życiową, mając też informacje, że zachodzi prawdopodobieństwo, że

Skarżący mógł paść ofiarą przestępstwa , nie wykazał żadnej aktywności, aby

sprawdzić i ustalić powyższe okoliczności. Okoliczności, które należy jeszcze raz

podkreślić, mogą mieć bezpośredni związek z ważnością zawartej umowy o

dofinansowanie i ustaleniem osoby zobowiązanej do zwrotu dofinansowania.

Nie jest rolą Sądu narzucanie organowi poszczególnych czynności , które winien

przeprowadzić w toku ponownego rozpoznania sparwy. Jednak , zdaniem Sądu,

samodzielne ustalenie przez Organ czy umowa z dnia 26.04.2012 r. jest ważnie

zawarta ( z uwagi na kwestionowanie przez stronę ważności pełnomocnictwa do

zawarcia umowy dla R. K.) przekracza ramy postępowania

prowadzonego na podstawie art. 207 u.f.p. Organ zatem winien pouczyć stronę w trybie

art. 9 i wyznaczyć termin na złożenie pozwu do sądu powszechnego. Tryb rozstrzygania

sporów przed sądem powszechnym potwierdza treść § 16 ust. 1 umowy o

dofinansowanie . Zdaniem Sądu, zawieszenie tego postępowania do czasu

zakończenia postępowania karnego toczącego się przeciwko R.K. nie jest

celowe, gdyż postępowanie karne nie rozstrzygnie o ważności umowy o

dofinansowanie. Sąd powszechny, jeśli uzna za celowe , będzie mógł zawiesić

postępowanie cywilne.

Organ winien pamiętać , że obowiązuje go zasada informowania, wynikająca z

art. 9 k.p.a., zgodnie z którą organy administracji publicznej są obowiązane do

należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i

prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących

przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i

inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości

prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Ta zasada , o

czym także była mowa wyżej została w sposób istotny naruszona w toku

kontrolowanego postępowania, zwłaszcza biorąc pod uwagę cechy szczególne

skarżącego, o czym także była już mowa.

Reasumując, w toku kontrolowanego postępowania zaniechał prawidłowego i

wszechstronnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy. Nie wykazał ani własnej

inicjatywy dowodowej, ani też nie pouczył strony o konieczności wytoczenia powództwa

cywilnego o ustalenie nieważności umowy. Te naruszenia przepisów postępowania

miały , w ocenie Sądu, istotny wpływ na jego wynik.

Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Wojewódzki Sąd

Administracyjny w Warszawie orzekł jak w wyroku.