Postanowienie NSA, sygn. akt II FZ 34/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-02-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne: Koszty sądowe
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 157, art. 200, art. 250
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA: Beata Cieloch (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 17 lutego 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Z. J. na postanowienie w zakresie przyznania wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego ustanowionego z urzędu zawarte w punkcie IV sentencji wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 6 listopada 2014 r. sygn. akt I SA/Wr 2081/13 w sprawie ze skargi Z. J. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 4 października 2011 r. sygn. akt I SA/Wr 1200/11 w sprawie ze skargi Z. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 28 kwietnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów za 2005 r. postanawia oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

1. Wyrokiem z 6 listopada 2014 r., sygn. akt I SA/Wr 2081/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w sprawie ze skargi Z. J. w przedmiocie wznowienia postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 4 października 2011 r., sygn. akt I SA/Wr 1200/11:

I. wznowił postępowanie sądowe w sprawie;

II. uchylił wyrok WSA z 4 października 2011 r., sygn. akt I SA/Wr 1200/11;

III. umorzył postępowanie sądowe w sprawie;

IV. przyznał od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na rzecz pełnomocnika skarżącego – doradcy podatkowego kwotę 2.400 zł powiększoną o należny VAT (23 %) – łącznie 2.952 zł tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu.

2. Rozstrzygnięcie Sądu wiązało się z uwzględnieniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 18 lipca 2013 r., sygn. akt SK 18/09, stwierdzającego niekonstytucyjność przepisu dotyczącego dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów w podatku dochodowym od osób fizycznych.

Uzasadniając rozstrzygnięcie o kosztach postępowania WSA stwierdził, że zgodnie z art. 276 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej p.p.s.a.) do postępowania ze skargi o wznowienie postępowania stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, jeżeli przepisy poniższe nie stanowią inaczej. Wobec braku w dziale VII p.p.s.a. odrębnej regulacji zwrotu kosztów postępowania w zakresie rozstrzygnięcia o zwrocie kosztów postępowania między stronami WSA uznał, że należy odpowiednio stosować przepisy o postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji. Z uwagi na powyższe oraz na art. 200 p.p.s.a. Sąd pierwszej instancji uznał, że w razie uwzględnienia skargi o wznowienie postępowania przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego postępowania zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Jako niezbędne koszty postępowania WSA potraktował jedynie koszty wynikające z udziału strony w postępowaniu ze skargi o wznowienie postępowania, gdyż jego zdaniem brak jest podstawy w przepisach regulujących zwrot kosztów do rozszerzania tego pojęcia na koszty poniesione na wcześniejszych etapach postępowania sądowoadministracyjnego, zaś postępowanie wznowieniowe jest nowym, odrębnym postępowaniem sądowoadministracyjnym (nadzwyczajnym), wiążącym się z poprzednim, zakończonym prawomocnym orzeczeniem, jedynie tożsamością osądzonej sprawy. Z uwagi więc na fakt, że postanowieniem z 7 stycznia 2014 r., sygn. akt I SO/Wr 12/13 stronie przyznane zostało prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi oraz ustanowienie doradcy podatkowego, WSA stwierdził, że strona nie poniosła kosztów postępowania sądowego.

Dalej WSA orzekając o kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego ustanowionego z urzędu dla strony skarżącej, wskazał, że opiera się w tym względzie na art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 lit. e oraz § 4 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 stycznia 2011 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu (Dz. U. nr 31, poz. 153 ze zm.). Na podstawie § 2 ust. 3 opłatę, o której mowa w § 3 (omyłkowo WSA wskazał "4") ust. 1 pkt 1 lit. e rozporządzenia podwyższono o stawkę podatku od towarów i usług.

3. Pełnomocnik strony skarżącej - doradca podatkowy zaskarżył punkt IV wskazanego wyroku WSA, zarzucając w zażaleniu naruszenie art. 200, art. 205 § 1, § 2 i § 4 w zw. z art. 272 § 1 i art. 276 p.p.s.a., a także art. 190 ust. 4 Konstytucji RP przez przyjęcie, że koszty postępowania zwyczajnego nie mieszczą się w kosztach niezbędnych do celowego dochodzenia praw przysługujących w związku z uwzględnieniem skargi o wznowienie postępowania sądowego i uchyleniem wyroku oddalającego skargę. Pełnomocnik wniósł o zmianę tego postanowienia przez dodanie zasądzenia kosztów postępowania wznowionego, na które składają się kwota wpisu i wynagrodzenie pełnomocnika.

Uzasadniając zażalenie, pełnomocnik wskazał, że mimo braku w sentencji wyroku oddzielnego punktu co do odmowy zasądzenia kosztów postępowania, o której mowa w uzasadnieniu wyroku, traktuje on punkt IV jako rozstrzygający o całości kosztów postępowania sądowego.

Pełnomocnik przytoczył też szeroką argumentację, w świetle której uchylenie na etapie postępowania wznowieniowego prawomocnego wyroku WSA oddalającego skargę, winno skutkować zasądzeniem na rzecz skarżącego nie tylko kosztów postępowania wznowieniowego, ale i kosztów postępowania wznowionego. Usunięcie bowiem skutków stwierdzonej niekonstytucyjności nie może być ograniczone jedynie do rozstrzygnięć materialnych, gdyż nie realizuje się wówczas w pełnym zakresie szczególnego celu wznowienia wynikającego z art. 190 ust. 4 Konstytucji RP. Konieczna jest więc wykładnia prokonstytucyjna art. 200 p.p.s.a., która miała miejsce w podanych przez pełnomocnika przykładach z orzecznictwa.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

4. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

4.1. W zażaleniu pełnomocnik strony wskazał, że zaskarża punkt IV wyroku WSA, w którym WSA przyznał od Skarbu Państwa na rzecz pełnomocnika wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Z uzasadnienia zażalenia nie wynika, aby pełnomocnik nie zgadzał się z wysokością tego wynagrodzenia lub jego podstawą prawną. Cała argumentacja zażalenia dotyczy bowiem kosztów postępowania między stronami i do tego też zakresu odnoszą się przepisy powołane w petitum zażalenia. Tymczasem w sentencji wyroku WSA w ogóle nie zawarto odrębnego rozstrzygnięcia co do zwrotu kosztów postępowania między stronami tego postępowania, mimo wniosku pełnomocnika złożonego na rozprawie. W uzasadnieniu wyroku WSA wyjaśnił jednak przyczyny odmowy zasądzenia kosztów postępowania. Nie przesądzając o zasadności tego stanowiska, wskazać trzeba, że w takim przypadku stronie przysługuje na zasadzie art. 157 p.p.s.a. wniosek o uzupełnienie orzeczenia. Jak bowiem wynika z tego przepisu strona może w ciągu czternastu dni od doręczenia wyroku z urzędu - a gdy wyroku nie doręcza się stronie od dnia ogłoszenia - zgłosić wniosek o uzupełnienie wyroku, jeżeli sąd nie orzekł o całości skargi albo nie zamieścił w wyroku dodatkowego orzeczenia, które według przepisów ustawy powinien był zamieścić z urzędu (§ 1). Wszczęcie postępowania rektyfikacyjnego, mającego na celu uzupełnienie wyroku, może nastąpić przy tym jedynie na wniosek. Sąd nie może w tym względzie działać z urzędu.

W niniejszej sprawie pełnomocnik strony nie wnosił o uzupełnienie wyroku, ale wniósł zażalenie, którego mimo przedstawionej w nim argumentacji, Naczelny Sąd Administracyjny nie może potraktować jako wniosku o uzupełnienie wyroku. Pomijając już to, że w realiach tej sprawy wniosek taki należało złożyć w stosownym terminie do Sądu pierwszej instancji, a nie do Sądu kasacyjnego, wskazać trzeba, że w treści zażalenia nie sformułowano wniosku o uzupełnienie wyroku, a zażalenie sporządził profesjonalny pełnomocnik, od którego można wymagać wysokich standardów pomocy prawnej, w tym precyzji w wyrażaniu żądań w imieniu mandanta. Skądinąd, słuszne było powołanie się przez pełnomocnika w uzasadnieniu zażalenia na pogląd doktryny, że uzupełnienie orzeczenia w przedmiocie kosztów następuje w tych wypadkach, w których sąd nie orzekł o kosztach, mimo że strona zażądała we właściwym czasie ich przyznania. Jeżeli natomiast sąd orzekł o nich w jakimś zakresie, np. zasądził koszty postępowania, lecz w mniejszym rozmiarze, niż żądała tego strona, na to postanowienie o kosztach przysługuje jej zażalenie. Jeżeli sąd w ogóle nie wypowiedział się w orzeczeniu o kosztach postępowania, to zażalenie nie przysługuje, ponieważ nie można skarżyć orzeczenia, które nie istnieje (vide B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LEX 2013). Dopiero więc gdyby strona nie zgadzała się z treścią uzupełnionego postanowienia co do kosztów postępowania należnych między stronami, miałaby możliwość wniesienia zażalenia na to postanowienie.

4.2. W tej sprawie zażalenie na odmowę zasądzenia zwrotu kosztów postępowania nie przysługuje, bowiem orzeczenie takie nie zapadło. Pełnomocnik złożył jednak zażalenie na postanowienie z punktu IV wyroku dotyczące wynagrodzenia pełnomocnika, co jest dopuszczalne, choć nie może odnieść zamierzonego skutku. Z tego względu zażalenie podlega oddaleniu, a nie odrzuceniu.

W odniesieniu do zarzutów zawartych w zażaleniu wskazać trzeba, że nie można utożsamiać rozstrzygnięć co do zwrotu kosztów postępowania między stronami z rozstrzygnięciami co do wynagrodzenia pełnomocnika ustanowionego z urzędu.

Te pierwsze zapadają bowiem na podstawie przepisów z Rozdziału 1 "Zwrot kosztów postępowania między stronami" w Dziale V p.p.s.a. "Koszty postępowania", w tym m.in. na podstawie art. 200 i art. 205 § 1, § 2 i § 4 p.p.s.a., których naruszenie zarzucał pełnomocnik. Ocena tych zarzutów w powiązaniu z art. 272 § 1 i art. 276 p.p.s.a., a także art. 190 ust. 4 Konstytucji RP byłaby możliwa, gdyby WSA postanowił o zwrocie kosztów postępowania między stronami, czego jednak nie uczynił, mimo że z uzasadnienia wyroku wynika rzeczywisty zamiar Sądu w tym względzie.

Rozstrzygnięcia co do wynagrodzenia pełnomocnika ustanowionego z urzędu zapadają natomiast na podstawie art. 250 p.p.s.a. - znajdującego się w Oddziale 2 "Prawo pomocy" w Rozdziale 3 "Zwolnienie od kosztów sądowych" w Dziale V p.p.s.a. "Koszty postępowania" - i łączących się z tą podstawą prawną stosownych aktów wykonawczych dotyczących wynagrodzeń poszczególnych grup zawodowych profesjonalnych pełnomocników, w tym przypadku chodzi o rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 stycznia 2011 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu. W tym zakresie jednak pełnomocnik nie zarzucał nieprawidłowości w działaniu Sądu pierwszej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził zaś, aby orzeczenie z pkt IV wyroku WSA nie odpowiadało prawu.

5. Nie znajdując więc podstaw do uwzględnienia zażalenia, należało na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzec jak w sentencji.