Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 382/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2018-06-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, ust. 1b, ust. 5 pkt 1b
journal: Dz.U. 2017 poz 1952
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Alicja Jaszczak-Sikora Sędziowie Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Sędzia WSA Tadeusz Lipiński (spr.) Protokolant specjalista Anna Piontczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi B. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej B. A. kwotę 48 złotych 40/100 (słownie: czterdzieści osiem złotych 40/100), tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że decyzją z dnia 27 listopada 2017 r. Prezydent Miasta (dalej organ I instancji) odmówił B. A. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną E. A. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że B. A. ma ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna w związku z opieką nad matką E. A., która jest osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Prawo do zasiłku dla opiekuna zostało przyznane decyzją z dnia 16 września 2014 r. na czas nieokreślony, począwszy od 1 lipca 2013 r. W związku z oświadczeniem strony, że zrezygnowałaby z zasiłku dla opiekuna jeżeli zostałoby dla niej ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, organ dokonał weryfikacji akt sprawy w celu ustalenia, czy wnioskodawczyni będzie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie organu, w związku z tym, że nie da ustalić się od kiedy istnieje niepełnosprawność E. A., to zgodnie z art. 17 ust. 1"b" ustawy o świadczeniach rodzinnych wnioskodawczyni nie przysługiwałoby świadczenie pielęgnacyjne.

Odwołanie od ww. decyzji wniosła B. A., zarzucając jej: naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez:

a) niezastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy o

świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku

Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności

części wskazanej normy prawnej, w zakresie w jakim różnicuje prawo do

świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną

ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a

przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP;

b) niezastosowanie art. 27 ust. 5 w związku z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych i przez to nieuwzględnienie, że w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna osoba uprawniona ma prawo do wyboru jednego ze świadczeń, jak wynika z treści art. 27 ust. 5 tej ustawy.

B. A. wskazując na powyższe zarzuty wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i przeprowadzenie przez organ odwoławczy postępowania wyjaśniającego w zakresie niezbędnym do rozstrzygnięcia sprawy i w konsekwencji zgodnie z wnioskiem strony bezpośrednie przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 6 października 2017 r., ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia "[...]" utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium podniosło, że nie jest kwestionowane, iż w stanie faktycznym sprawy B. A. spełnia warunek wynikający z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jest bowiem osobą obciążoną obowiązkiem alimentacyjnym wobec matki na podstawie przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, zaś opieka jest faktycznie sprawowana. Bezspornym również pozostaje to, że B. A. jest uprawniona do zasiłku dla opiekuna w związku z opieką nad matką E. A. (decyzja z dnia 16 września 2014 r.), a zatem wystąpiła negatywna przesłanka, wymieniona w art. 17 ust. 5 pkt 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie bowiem z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.

Jakkolwiek z treści art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że w przypadku zbiegu uprawnień do m.in. świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną, to w realiach przedmiotowej sprawy pomimo umożliwienia stronie zrealizowania dokonania wyboru świadczenia korzystniejszego, B. A. nie zwróciła się z wnioskiem o wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji w sprawie zasiłku dla opiekuna. Informację w tym zakresie strona uzyskała zarówno przed Kolegium jak i przed organem pierwszej instancji, co wynika z pisma Kierownika Referatu Departamentu Świadczeń Rodzinnych z dnia 19 lutego 2018 r.

Skargę na ww. decyzję wywiodła B. A., wnosząc o uchylenie decyzji zapadłych w obydwu instancjach. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:

art. 17 ust. 5 pkt. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez pominięcie celu tej ustawy i przyjęcie przez Kolegium, że okoliczność pobierania przez skarżącą zasiłku dla opiekuna przyznanego w oparciu o przepisy ustawy z dnia 4 kwietnia 2014r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekuna stanowi kryterium negatywne do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a w konsekwencji błędnie uznano, że uzyskanie i pobieranie przez skarżącą zasiłku dla opiekuna ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy;

art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który przyznaje

uprawnionemu prawo wyboru świadczenia z którego chce skorzystać;

art. 7 i art. 77 § 1 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016 r., poz. 23, z późno zm.), gdyż organ zaniechał wyjaśnienia wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, przyjmując, że sam fakt pobierania przez skarżącą, zasiłku dla opiekuna skutkuje brakiem prawa skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

W uzasadnieniu skargi strona podkreśliła, że Kolegium nie wzięło pod uwagę, że zgodnie z treścią art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych w przypadku zbiegu uprawnień przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną oraz zgodnie z treścią art. 32.1. pkt. 1a tej ustawy, zmiana decyzji na korzyść strony nie wymaga jej zgody.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym rozstrzygnięciu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje:

Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że sądowa kontrola działalności administracji publicznej ogranicza się do oceny zgodności zaskarżonego aktu lub czynności z prawem. Wynika to z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188 j.t.).

Sąd administracyjny, kontrolując zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia

z prawem, orzeka na podstawie materiału sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego spoczywa na organie orzekającym, a sąd administracyjny nie może zastąpić organu administracji

w wypełnieniu tego obowiązku, ponieważ do jego kompetencji należy wyłącznie kontrola legalności rozstrzygnięcia administracyjnego. Oznacza to, że sąd administracyjny nie rozstrzyga merytorycznie o zgłoszonych przez stronę żądaniach,

a jedynie w przypadku stwierdzenia, iż zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2017 r., poz. 1369 – zwanej w dalszym ciągu uzasadnienia jako p.p.s.a.) uchyla go lub stwierdza jego nieważność.

Nadto wskazania wymaga, że sąd orzeka na podstawie akt sprawy

(art. 133 § 1 p.p.s.a.), nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów, Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone rozstrzygnięcie oraz poprzedzające je rozstrzygnięcie organu I instancji zostały podjęte z naruszeniem przepisów prawa, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", którym to rozstrzygnięciem Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia 27 listopada 2017 r. o odmowie przyznania B. A. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką E. A..

W myśl art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r. poz. 1952 j. t.; dalej jako "ustawa" lub "u.ś.r."), świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do art. 17 ust. 1b ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Skarżąca ubiega się o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, do którego to świadczenia pielęgnacyjnego posiadała już ustalone prawo. Prawo to utraciła na skutek nowelizacji ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2013 r., poz. 1557 ze zm.). W art. 11 ust. 3 wskazanej ustawy nowelizującej znalazł się bowiem zapis, zgodnie z którym wydane na podstawie przepisów dotychczasowych decyzje o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasają z mocy prawa po upływie terminu, o którym mowa w ust. 1 (a więc wygasły z dniem 1 lipca 2013 r.). Dodać również należy, co nie jest bez znaczenia w niniejszej sprawie, że przepis art. 11 ust. 3 utracił moc z dniem 16 grudnia 2013 r., na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 grudnia 2013 r., w sprawie K 27/13, jako niezgodny z art. 2 Konstytucji RP.

W uzasadnieniu wyroku w sprawie K 27/13 Trybunał wskazał m.in., że wygaszenie wszystkich decyzji administracyjnych przyznających świadczenie pielęgnacyjne nastąpiło niezależnie od sytuacji faktycznej poszczególnych świadczeniobiorców. Taka sytuacja, zdaniem TK, będąca wyjątkiem od zasady stabilności decyzji administracyjnych, jest dopuszczalna, ale wyłącznie w celu urzeczywistnienia jakiejś normy konstytucyjnej, w sposób niearbitralny oraz przy zagwarantowaniu mechanizmów ochronnych podmiotom, których sytuacja uległa pogorszeniu. Jak wskazał Trybunał, nie mogą być podstawą takiego działania trudności w ustaleniu rzeczywistego sprawowania opieki i pielęgnowania osoby niepełnosprawnej. Nadto, wygaszenie z mocy prawa wszystkich decyzji administracyjnych przyznających świadczenia pielęgnacyjne, nie realizowało żadnych racji konstytucyjnych, które powinny w tym wypadku mieć pierwszeństwo przed ochroną praw słusznie nabytych oraz zasadą lojalności państwa wobec obywatela.

Trybunał Konstytucyjny w sprawie K 27/13 negatywnie ocenił także labilność legislacji dotyczącej przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazał, że zaskarżone przepisy art. 11 ust. 1 i 3 ustawy nowelizującej z dnia 7 grudnia 2012 r. nie zabezpieczyły w należyty sposób interesów osób, które w związku z pielęgnacją osoby niepełnosprawnej otrzymywały świadczenie pielęgnacyjne, i tym samym naruszyły ich bezpieczeństwo prawne, a w sposób pośredni również bezpieczeństwo osób niepełnosprawnych, przez odebranie wsparcia osobom opiekującym się nimi. Nowelizacja nie uwzględniła sytuacji faktycznej świadczeniobiorców, dokonujących często trudnych wyborów życiowych poprzez rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Świadczeniobiorcy ci, z jednej strony utracili prawo do świadczenia na skutek nowelizacji, a z drugiej nie są w stanie uzyskać ponownie zatrudnienia. Co więcej, jak podkreślił Trybunał, po utracie mocy z dniem 1 lipca 2013 r. decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego, na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy nowelizującej, w obowiązujących przepisach nie została przewidziana żadna procedura ani nie został wskazany organ władzy publicznej właściwy do orzekania o ewentualnym "przywróceniu" prawa do tego świadczenia. Trybunał wskazał na konieczność zmiany przepisów prawa w tym zakresie.

Konsekwencją wyroku w powyżej wskazanej sprawie K 27/13 było uchwalenie ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, na mocy której umożliwiono wystąpienie z wnioskiem o przyznanie zasiłku dla opiekuna w okresie czterech miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy tj. w okresie czterech miesięcy poczynając od dnia 15 maja 2014 r.

W wyżej wskazanych okolicznościach skarżąca wystąpiła z wnioskiem o zasiłek dla opiekuna, który został jej przyznany decyzją Prezydenta Miasta z dnia 16 września 2014 r. Ze względu na tę decyzję otrzymała obecnie zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta z dnia 27 listopada 2017 r. o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką E. A..

Wskazać należy, że skarżąca spełniała warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zarówno przed, jak i po nowelizacji ustawy o świadczeniach rodzinnych, która to nowelizacja nastąpiła ustawą z grudnia 2012 r. Przed tą nowelizacją posiadała decyzyjnie ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Natomiast po wejściu w życie nowelizacji nie wystąpiły negatywne przesłanki, które wykluczałyby skarżącą z kręgu uprawnionych do tego świadczenia, za wyjątkiem wskazanego w zaskarżonej decyzji warunku uzyskiwania zasiłku dla opiekuna.

W świetle natomiast powyżej wskazanej wypowiedzi Trybunału Konstytucyjnego w sprawie K 27/13, podważającej legalność regulacji wygaszającej poprzednio wydane decyzje przyznające prawo do świadczenia pielęgnacyjnego oraz spełniania przez skarżącą co do zasady warunków pozytywnych do przyznania tego świadczenia, nie można zgodzić się z literalnym odczytaniem przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych i odmową przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na uzyskiwanie prawa do zasiłku dla opiekuna. Zauważyć należy, że zarówno w ustawie o świadczeniach rodzinnych (art. 17 ust. 5 pkt 1b) jak i w ustawie o zasiłkach dla opiekunów (art. 2 ust. 5 pkt 1) znajdują się przepisy wzajemnie wykluczające z prawa do tych świadczeń, jeśli osoba ubiegająca się ma przyznane prawo do tego ustalonego w innej ustawie. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2017, poz. 2092 j. t.). Z kolei stosownie do treści art. 2 ust. 5 pkt 1 tej ustawy – zasiłek dla opiekuna nie przysługuje za okresy, w których osobie ubiegającej się o zasiłek dla opiekuna zostało ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego lub świadczenia pielęgnacyjnego. Jednakże mając na uwadze wypowiedź Trybunału Konstytucyjnego w sprawie K 27/13, uprawnione jest przyjęcie stanowiska, że skoro przy zastosowaniu prawidłowej, uwzględniającej stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu art. 11 ust. 3 ustawy nowelizującej, wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, skarżąca zachowałaby uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego po dniu 30 czerwca 2013 r., to nie miałaby w takiej sytuacji potrzeby występować po zasiłek dla opiekuna. Ograniczenie w okolicznościach niniejszej sprawy wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych tylko do literalnego jego brzmienia, narusza zasady demokratycznego państwa prawa określone w art. 2 Konstytucji RP.

W ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie, należy w takiej sytuacji jak rozpatrywana zastosować wykładnię celowościową i wskazać, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie może wykluczać prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie, której to prawo odebrano regulacją niekonstytucyjną "przymuszając" do uzyskania świadczenia mniej korzystnego, w niniejszej sprawie zasiłku dla opiekuna, którego uzyskanie jest z kolei przesłanką uniemożliwiającą powrót do uzyskiwana świadczenia poprzedniego, to jest świadczenia pielęgnacyjnego. Demokratyczne państwo prawa winno służyć swoim obywatelom, celem realizacji zasady sprawiedliwości społecznej, szczególnie osobom, które w niezawinionych okolicznościach, rezygnując z pracy podjęły się opieki nad niepełnosprawnym członkiem swojej rodziny (vide wyroki w sprawach II SA/Łd 422/16 z dnia 23 sierpnia 2016 r.; II SA/Sz 1174/15 z dnia 17 marca 2016 r. oraz VIII SA/Wa 480/16 z dnia 28 października 2016 r., dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Należy przy tym wskazać na treść art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym, w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: (...) 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną. Przepis ten wszedł w życie w dniu 1 stycznia 2016 r. zatem w dacie złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne (październik 2017 r.) skarżąca mogła dokonać wyboru przysługującego jej świadczenia.

Dostrzec należy, że skarżąca ewidentnie chciała uzyskać świadczenie pielęgnacyjne zamiast zasiłku dla opiekuna. Nie chciała jednak zrzekać się zasiłku dla opiekuna, dopóki nie uzyska prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wyraźnie wynika to z oświadczenia skarżącej, złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej, w którym to oświadczeniu stwierdziła, że w przypadku uzyskania pozytywnej decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego, zrezygnuje z zasiłku dla opiekuna. Zaznaczyła przy tym jednocześnie, że prosi o nie wstrzymywanie zasiłku dla opiekuna, ponieważ "zrezygnuję w momencie wydania pozytywnej decyzji dotyczącej ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego." (akta adm., k . – 14).

Podobnie na rozprawie przed tut. Sądem skarżąca wskazała: "obawiam się, że stracę zasiłek dla opiekuna a wtedy zostanę bez niczego." Wyjaśniła przy tym, że argumentacja obu organów była rozbieżna. Potwierdziła również, że przed uzyskaniem zasiłku dla opiekuna, pobierała zasiłek pielęgnacyjny. Dodała, że utraciła go na mocy ustawy (protokół rozprawy z dnia 28 czerwca 2018 r., akta sądowe, k. – 24).

Oczywistym jest zatem, że skarżąca obawiała się sytuacji, w której może utracić zasiłek dla opiekuna i nie uzyskać świadczenia pielęgnacyjnego. Organy powinny wziąć pod uwagę, że skarżąca nie jest osobą posiadającą specjalistyczną wiedzę w zakresie przedmiotowych świadczeń, czy też ogólnie prawa. Dlatego powinny, w razie konieczności, wyjaśnić stronie jej wątpliwości i ewentualnie ustalić konkretnie i sprecyzować jej oczekiwania.

Ponadto zasadnie podniosła skarżąca, że zmiana decyzji na korzyść strony nie wymaga jej zgody. Tym samym gdyby organ ustalił wobec skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, to mógłby jednocześnie uchylić ostateczną decyzję z dnia 16 września 2014 r. w sprawie ustalenia prawa do zasiłku dla opiekuna.

Zaznaczyć należy, że przesłanka odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, na którą powołał się organ I instancji, a o której nie wspominało już Kolegium, jest również niezasadna. Organ I instancji wskazał, że w związku z tym, że nie da ustalić się od kiedy istnieje niepełnosprawność E. A., to zgodnie z art. 17 ust. 1"b" ustawy o świadczeniach rodzinnych wnioskodawczyni nie przysługiwałoby świadczenie pielęgnacyjne.

Podkreślić należy, że jak wynika z treści art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, warunkiem przyznania wnioskowanego świadczenia jest powstanie niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Trybunał Konstytucyjny w punkcie drugim sentencji wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443; OTK-A 2014/9/104) orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Skoro w powołanym wyroku Trybunału została stwierdzona niezgodność we wskazanym zakresie przepisu ustawy z Konstytucją, to sąd administracyjny nie może tej okoliczności nie brać pod uwagę lub ją pomijać.

Przedmiotowy wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest wyrokiem zakresowym, czyli takim, w którym Trybunał Konstytucyjny stwierdza zgodność albo niezgodność z Konstytucją przepisu prawnego w określonym (podmiotowym, przedmiotowym lub czasowym) zakresie jego zastosowania. W konsekwencji atrybut konstytucyjności albo niekonstytucyjności nie jest przypisywany całemu aktowi prawnemu albo jego jednostce redakcyjnej (przepisowi), lecz jego fragmentowi, a ściślej rzecz biorąc jakiejś normie (normom) wywiedzionej z tego przepisu. Wyrok zakresowy rozstrzyga o przepisie, którego rozumienie nie jest sporne, lecz zarzut niekonstytucyjności odnosi się do wyraźnego zakresu zastosowania tego przepisu (por.: M. Florczak-Wątor, Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego i ich skutki prawne, Poznań 2006, s. 104).

Przywołany wyrok odnosi się do negatywnego zakresu przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, na co wskazuje zwrot "w zakresie, w jakim różnicuje". Istotą tego rozstrzygnięcia jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, niż wskazanych w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia Trybunał upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Skutkiem tego wyroku jest zmiana zakresu zastosowania przepisu art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie treści w nim ujętej, będącego przepisem szczególnym w odniesieniu do art. 17 ust. 1 tej ustawy, który określa ogólne przesłanki prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zakresowe wyeliminowanie ograniczeń o charakterze podmiotowym (wieku powstania niepełnosprawności podopiecznych) nie powoduje dysfunkcjonalności ustawy, gdyż jak zasadnie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w wyroku z dnia 1 czerwca 2015 r. (sygn. akt II SA/Bd 366/15; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl), możliwe jest odnalezienie w treści art. 17 ustawy i przepisów z nim skorelowanych wszystkich elementów podmiotowych, przedmiotowych i czasowych koniecznych dla zrekonstruowania normy (norm) prawnej określającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie jest to zatem przypadek tzw. pominięcia prawodawczego, które polega na wskazaniu przez Trybunał braku pewnych treści normatywnych w kontrolowanym przepisie (por. A. Kustra, Wyroki zakresowe Trybunału Konstytucyjnego, Przegląd Sejmowy, nr 4/2011, s. 60). Trybunał Konstytucyjny derogował bowiem fragment pełnego i jednoznacznego pod względem zakresowym przepisu, realizując tym samym klasyczną i nie budzącą kontrowersji funkcję "negatywnego prawodawcy" (por. S. Wronkowska, Kilka uwag o "prawodawcy negatywnym", Państwo i Prawo nr 10/2008).

Trybunał Konstytucyjny derogując w powołanym wyżej zakresie przepis art. 17 ust. 1b ustawy nie odroczył utraty jego mocy obowiązującej (art. 190 ust. 3 Konstytucji RP). Oznacza to, że bezpośrednim skutkiem orzeczenia jest utrata przez ten przepis we wskazanym w wyroku zakresie domniemania konstytucyjności. Innymi słowy, skutkiem wydanego orzeczenia jest stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, i to począwszy od dnia ogłoszenia wyroku.

Przedmiotowy wyrok został ogłoszony w Dzienniku Ustaw RP z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443 i z tym dniem orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego weszło w życie. Omawiany przepis ustawy - art. 17 ust. 1b - jako niekonstytucyjny w określonym przez wyrok zakresie - nie powinien mieć od tego momentu zastosowania, gdyż Trybunał Konstytucyjny wprost stwierdził jego niekonstytucyjność.

Stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego. Zgodnie z art. 6 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, organy administracji posiadają uprawnienie do działania jedynie na mocy obowiązujących przepisów.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w p.p.s.a., orzeczono jak w pkt 1 sentencji.

O kosztach orzeczono w pkt 2 wyroku stosownie do art. 200 w związku z art. 205 § 1 p.p.s.a..