Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 566/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-11-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1 lit. e i  art. 2 ust. 2
journal: Dz.U. 1945 nr 3 poz 13
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
article: art. 101 ust. 1 lit. b
journal: Dz.U. 1928 nr 36 poz 341
law: Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnem.
article: art. 156 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak (spr.) Sędziowie WSA Dariusz Chaciński WSA Anna Wesołowska Protokolant referent stażysta Anna Barska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 października 2017 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] lutego 2017 r. nr [...] utrzymał w mocy własną decyzję z [...] listopada 2016 r. nr [...], którą w pkt 1: odmówiono stwierdzenia nieważność orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z [...] kwietnia 1948 r. (znak nieczytelny) w zakresie pkt 1, którym uchylono orzeczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...] z [...] sierpnia 1945 r. uznające, że nieruchomość ziemska składająca się z części dóbr "[...]" i dóbr "[...]" o ogólnej pow. [...] ha, nie podlegała przejęciu na cele reformy rolnej, natomiast w pkt 2: stwierdzono nieważność orzeczenia z [...] kwietnia 1948 r. w zakresie pkt 2, w którym uznano, że obszar gruntu o pow. [...] ha, wchodzący w skład ww. nieruchomości ziemskiej, podlegał przejęciu na własność Skarbu Państwa na cele reformy rolnej.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:

Wojewódzki Urząd Ziemski w [...] orzeczeniem z [...] sierpnia 1945 r. nr [...] uznał, że nieruchomość ziemska składająca się z części dóbr "[...]" i dóbr "[...]" o ogólnej pow. [...] ha, stanowiąca własność H. K., nie podlega działaniu dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13), powoływanego dalej jako "dekret". Organ wskazał, że na mocy aktu dobrowolnych działów z [...] lutego 1939 r., H. K. otrzymała jako udział w spadku po ojcu W. K. dwie działki gruntu, tj. dział około [...] morgów pn. "[...]" i dział około [...] morgów wydzielony z dóbr ziemskich "[...]". W ten sposób powstała nieruchomość ziemska o łącznej pow. [...] ha objęta przez ww. osobę w posiadanie i użytkowanie. Nieruchomość ta nie podlegała zatem przejęciu na cele reformy rolnej.

Minister Rolnictwa i Reform Rolnych orzeczeniem z [...] kwietnia 1948 r. w pkt 1 uchylił orzeczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...] z [...] sierpnia 1945 r., zaś w pkt 2 orzekł, że przedmiotowy grunt o pow. [...] ha pozostający we władaniu H. K., podlega przejęciu na własność Skarbu Państwa na cele reformy rolnej. Organ wskazał, że choć umowy o dział spadku nie należą do kategorii umów o przejściu prawa własności, a zatem mogą być zawierane w takiej formie jaką strony uznają dla siebie za dogodną, tj. zarówno jako dokument w formie aktu notarialnego, jak i prywatny, to jednak z § IV aktu działu spadku z [...] lutego 1939 r. wynika, że strony tego dokumentu postanowiły, że zobowiązują się wzajemnie do spisania notarialnego aktu działowego na podstawie niniejszego projektu i ten dopiero ujawnią w hipotece. Skoro zatem strony uznały, że dokonanie podziału nieruchomości nastąpi dopiero poprzez zawarcie aktu notarialnego, to dział prawny nieruchomości nie miał miejsca. Fizyczny zaś podział nieruchomości nie skutkuje wyłączeniem gospodarstw spod działania dekretu. Wobec niedokonania działu prawnego gruntu H. K. w chwili wejścia w życie dekretu, tj. 13 września 1944 r., była współwłaścicielką nieruchomości o ogólnej pow. [...] mogów, nie zaś właścicielką obszaru [...] ha, a w konsekwencji zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu nieruchomość ta przeszła na własność Skarbu Państwa na cele reformy rolnej, jako przekraczająca 100 ha.

Następca prawny byłego właściciela gruntu – A. K. wystąpił z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z [...] kwietnia 1948 r. wskazując, że nieruchomość stanowiąca własność H. K. nie przekraczała [...] ha wymaganych przepisami dekretu.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] czerwca 2015 r. nr [...] w pkt 1 odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia z [...] kwietnia 1948 r. w zakresie pkt 1, natomiast w pkt 2 stwierdził nieważność ww. orzeczenia w zakresie pkt 2, w którym uznano, że grunt o pow. [...] ha, wchodzący w skład przedmiotowej nieruchomości, podlega przejęciu na własność Skarbu Państwa na cele reformy rolnej.

Od powyższej decyzji wnioski o ponowne rozpoznanie sprawy złożyli Skarb Państwa - Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...] z siedzibą w C. oraz A. K.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] grudnia 2015 r. nr [...] utrzymał decyzję z [...] czerwca 2015 r. w mocy. Organ zaznaczył, że w sprawie prawidłowo ustalono krąg stron postępowania, bowiem w aktach znajdują się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po: Z. K. (postanowienie Sądu Rejonowego w R. I Wydział Cywilny z [...] marca 1977 r. sygn. akt [...]), H. K. (postanowienie Sądu Rejonowego w W. Wydział l Cywilny z [...] lipca 1991 r. sygn. akt [...]) oraz J. K. (postanowienie Sądu Rejonowego w K. z [...] lutego 1995 r. sygn. akt [...]). Organ jest ponadto w posiadaniu dokumentu z [...] grudnia 1933 r. sporządzonego przez pisarza hipotecznego w kancelarii Wydziału Hipotecznego przy Sądzie Okręgowym w [...], który potwierdza, że spadkobiercami po W. K. są: Z. K. (2/3) i H. K. (1/3).

Przechodząc do merytorycznej oceny kwestionowanego w trybie nadzoru orzeczenia z [...] kwietnia 1948 r. organ wskazał, że art. 101 ust. 1 lit. b) rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz.U. Nr 36, poz. 341 ze zm.), powoływanego dalej jako "rozporządzenie", upoważniał organy jedynie do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji dotkniętej wadą nieważności, lecz nie mógł stanowić podstawy do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. W tej sytuacji należało stwierdzić nieważność orzeczenia z [...] kwietnia 1948 r. w części, w której rozstrzygnięto merytorycznie kwestię podpadania przedmiotowej nieruchomości pod działanie dekretu, tj. w zakresie pkt 2.

Odnosząc się do pkt 1 orzeczenia z [...] kwietnia 1948 r. Minister podzielił stanowisko, że przed 1 września 1939 r. nie doszło do skutecznego wydzielenia części majątku po W. K. na rzecz H. K. Zebrany materiał dowodowy nie wykazał bowiem, że dokonany został prawny podział majątku na dwie odrębne nieruchomości, które nie przekraczały normy obszarowej. Brak jest informacji, aby z podziałem majątku pomiędzy wymienionych spadkobierców W. K. łączyło się zniesienie współwłasności. W ocenie Ministra, sam prywatny dział majątku, w którym jedynie zobowiązano się do stawienia do "Hipoteki w [...]" i spisania notarialnego aktu działowego według projektu zawartego w dokumencie z [...] lutego 1939 r. i ujawnienia go w hipotece, nie może zostać uznany za dokument przesądzający o dokonaniu prawnego działu majątku, a tym samym nie ograniczał przejęcia nieruchomości z mocy dekretu. Organ zaznaczył, że wnioskodawcy nie przedstawili dokumentów świadczących o spisaniu notarialnego aktu działowego. Natomiast plan części majątku [...] i [...] sporządzony w dniu [...] lipca 1945 r. może dowodzić jedynie o sposobie użytkowania części objętego nim majątku i nie stanowi dowodu w zakresie dokonania jego fizycznego podziału. Wobec braku dokumentów wskazujących, że po śmierci W. K. zostały dokonane czynności prawne mogące świadczyć o skutecznym dokonaniu działu spadku, Minister uznał, że przedmiotowy majątek o łącznej pow. przekraczającej 100 ha, stanowił współwłasność H. K. i Z. K., wobec czego został przejęty na cele reformy rolnej na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu. W konsekwencji za prawidłowy uznano pkt 1 orzeczenia z [...] kwietnia 1948 r., którym uchylono orzeczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...] z [...] sierpnia 1945 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 2 czerwca 2016 r. sygn. akt I SA/Wa 232/16, na skutek skargi A. K., uchylił decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] grudnia 2015 r. oraz poprzedzającą ją decyzję z [...] czerwca 2015 r. Sąd wskazał, że choć przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest treść aktu działowego z [...] lutego 1939 r., to brak go w aktach sprawy, co uniemożliwiało wydanie przez organ nadzoru merytorycznego rozstrzygnięcia.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi pismem z 15 września 2016 r. zobowiązał A. K. do przedłożenia uwierzytelnionego odpisu aktu działowego z [...] lutego 1939 r. Dokument ten złożono w siedzibie organu w dniu 16 września 2016 r.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] listopada 2016 r. w pkt 1: odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z [...] kwietnia 1948 r. w zakresie pkt 1, natomiast w pkt 2: stwierdził nieważność orzeczenia z [...] kwietnia 1948 r. w zakresie pkt 2. W uzasadnieniu pkt 1 decyzji Minister wskazał, że w sprawie koniecznym było ustalenie, czy przed 1 września 1939 r. doszło do skutecznego podziału majątku po W. K., w tym skutecznego wydzielenia jego części na rzecz H. K. Zgodnie bowiem z art. 2 ust. 2 dekretu wszystkie działy prawne nieruchomości dokonane po ww. dacie są nieważne, natomiast na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu na rzecz Skarbu Państwa przechodziły wszystkie nieruchomości ziemskie stanowiące własność lub współwłasność osób fizycznych lub prawnych na dzień 1 września 1939 r. Decydujące znaczenie miał tutaj tytuł prawny, a nie stan posiadania nieruchomości. Jest to kwestia podstawowa, bowiem ustalenia te będą miały znaczenie dla sposobu traktowania nieruchomości po W. K., tzn. czy będzie oceniana jako całość pozostająca we współwłasności w częściach ułamkowych, czy jako odrębne nieruchomości powstałe w wyniku działu spadku. Organ wskazał, że obowiązujący przed 1 września 1939 r. Kodeks Napoleona ustalał jedynie krąg spadkobierców, którym przysługiwało prawo do spadku (nie stanowił, że stwierdzenie nabycia spadku jest równoznaczne z działem spadku). Powyższe oznacza, że z chwilą otwarcia spadku, tj. w dniu śmierci W. K. – Z. K. i H. K. stali się jedynie współwłaścicielami w częściach ułamkowych spadku, w tym części nieruchomości ziemskiej [...] i [...]. Potwierdza to dokument z [...] grudnia 1933 r. sporządzony przez pisarza hipotecznego w kancelarii Wydziału Hipotecznego przy Sądzie Okręgowym w [...], w którym odnotowano, że otwarto postępowanie spadkowe po zmarłym, po którym H. K. przypadła 1/3 części spadku, zaś Z. K. 2/3 części. Na dzień sporządzenia tego dokumentu majątek po W. K. stanowił zatem współwłasność jego spadkobierców w częściach ułamkowych. Kolejnym istotnym dokumentem mającym znaczenie dla sprawy jest akt działowy z [...] lutego 1939 r., w którym jako strony wymienieni zostali: M. K. (dożywotniczka), H. K. (właścicielka 1/3 części spadku) i Z. K. (właściciel 2/3 części spadku), jako jedyni i pełnoletni spadkobiercy W. K. W tej samej części wymienionego aktu znajduje się informacja, że został on sporządzony na podstawie art. 815 i następne Kodeksu Napoleona, zgodnie z którym nikt przymuszonym być nie może, aby pozostał w niepodzielności i zawsze można wymagać podziału bez względu na zabronienia i umowy przeciwne. Przy czym możliwe jest zawieszenie podziału na okres do 5 lat. W kolejnych paragrafach aktu działowego wymieniono spadkobierców i określono przysługujące im prawa i części majątku po W. K. Natomiast w § IV ustalono, że spadkobiercy ww. osoby, "dochody z gruntów objętych aktem działowym otrzymywać będą, jak również rozchody i podatki obowiązywać będą od daty zatwierdzenia podziału gruntów, objętych niniejszym aktem, w naturze przez p. Starostę powiatu [...] (p. Komisarza Ziemskiego), oraz po zatwierdzeniu aktu działowego przez Zwierzchność Hipoteczną". W § V strony podpisujące akt działowy wzajemnie zobowiązały się stawić, na żądanie każdej ze stron, do "Hipoteki w [...]" w celu spisania notarialnego aktu działowego, według "niniejszego projektu" i ujawnić go w hipotece. Zobowiązanie się spadkobierców do sporządzenia notarialnego aktu działowego i ujawnienia go w księgach hipotecznych nie jest przypadkowe, bowiem zgodnie z obowiązującym wówczas Prawem o ustaleniu własności dóbr nieruchomych, o przywilejach i hipotekach w miejsce tytułu XVIII. Księgi III. Kodexu cywilnego, prawo rozporządzania własnością dóbr nieruchomych zyskiwało się przez wciągnięcie tytułu nabycia do ksiąg hipotecznych (art. 5). Prawo to stanowiło również, że wszelkie obciążenia własności dóbr nieruchomych powinny być jawne przez wciągnięcie tytułu do ksiąg hipotecznych, z tego też względu spadkobiercy W. K., w § IV projektu działu, zamieścili zapis, że wszelkie pożytki i obciążenia z gruntów objętych aktem działowym obowiązywać będą dopiero po zatwierdzeniu tego aktu przez "Zwierzchność Hipoteczną". Zgodnie z dalszymi przepisami Prawa o ustaleniu własności nieruchomości do czasu zakończenia postępowania spadkowego wszelkie wpisy były wstrzymane, o czym w księgach czyniono stosowną adnotację. Natomiast w celu dokonania wpisu tytułu własności sukcesor obowiązany był zgłosić się do aktów hipotecznych i złożyć dowody potwierdzające jego prawo do spadku (art. 126). Następnie pisarz aktowy (lub Regent) wspólnie ze stronami przygotowywał wykaz hipoteczny "proiective" (projekt działu hipotecznego), zaś wpisanie do ksiąg miało miejsce dopiero po jego rozpatrzeniu przez zwierzchność hipoteczną. Mając na uwadze ww. zapisy aktu działowego z [...] lutego 1939 r. organ nadzoru uznał, że należy go traktować jedynie jako projekt działu spadku i zobowiązanie się do dokonania tego działu w formie aktu notarialnego, zgodnie z art. 819 Kodeksu Napoleona. Przywołany przepis stanowił bowiem, że "jeżeli wszyscy dziedzice są przytomni i pełnoletni, przyłożenie pieczęci na rzeczach spadku potrzebne nie jest, i podział może być wykonany w formie takiej, przez taki akt, jaki strony interesowane za przyzwoity osądzą". Spadkobiercy korzystając z przysługującego im uprawnienia, sporządzili projekt aktu działowego z [...] lutego 1939 r. i zobowiązali się do zatwierdzenia go w formie aktu notarialnego, zgodnie z wówczas obowiązującym prawem. W trakcie postępowania administracyjnego wnioskodawcy nie przedstawili przy tym dowodów świadczących o spisaniu notarialnego aktu działowego i odzwierciedleniu go w księgach hipotecznych. Natomiast plan części majątku [...] i [...] sporządzony w dniu [...] lipca 1945 r., może dowodzić jedynie sposobu użytkowania części objętego nim majątku i nie stanowi dowodu w zakresie dokonania jego prawnego, czy też fizycznego podziału, tym bardziej, że nie ma dowodów na to, że został on zatwierdzony przez Starostę [...] przed 1 września 1939 r., zgodnie z warunkiem określonym w akcie działowym. W kontekście poczynionych ustaleń nie można również podzielić stanowiska, zgodnie z którym prywatny dział spadku z [...] lutego 1939 r. wywołał skutki prawne, niezależnie od sporządzenia aktu notarialnego, bowiem § V aktu działowego jasno wskazuje, że strony traktowały sporządzony dokument jako projekt dla działu, który miał zostać sporządzony w formie aktu notarialnego i ujawniony w hipotece. Wobec braku dokumentów wskazujących, że po śmierci W. K. zostały dokonane czynności prawne mogące świadczyć o skutecznym dziale spadku, przedmiotowy majątek o łącznej powierzchni przekraczającej 100 ha, stanowił w dniu wejścia w życie dekretu współwłasność H. K. i Z. K., a w konsekwencji podlegał przejęciu na cele reformy rolnej na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu. Z tego względu pkt 1 rozstrzygnięcia z [...] kwietnia 1948 r. organ uznał za prawidłowy.

Przechodząc do oceny pkt 2 orzeczenia z [...] kwietnia 1948 r. organ nadzoru zauważył, że jego podstawę prawną stanowił przepis art. 101 ust. 1 lit. b) rozporządzenia, zgodnie z którym organ nadzorczy mógł uchylić z urzędu lub na wniosek osoby zainteresowanej decyzję wydaną bez podstawy prawnej. W dacie wydania decyzji objętej kontrolą rażące naruszenie prawa, o którym mowa obecnie w przepisie art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. (Dz.U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.), powoływanej dalej jako "Kpa", objęte było zatem przesłanką wydania decyzji bez jakiejkolwiek podstawy prawnej. Zdaniem Ministra, przepis art. 101 ust. 1 lit. b) rozporządzenia upoważniał organy jedynie do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji dotkniętej wadą nieważności, lecz nie mógł stanowić podstawy do merytorycznego rozstrzygnięcie sprawy. Wobec powyższego należało stwierdzić nieważność orzeczenia z [...] kwietnia 1948 r. w części, w której rozstrzygnięto o podpadaniu przedmiotowej nieruchomości pod działanie dekretu. Ustosunkowując się do zarzutów dotyczących nieodwracalnych skutków prawnych organ wyjaśnił, że skutki prawne wywołane nie przez decyzję nacjonalizacyjną, ale przez późniejsze zdarzenia, nie mogą stanowić podstawy do oceny, że decyzja wydana z rażącym naruszeniem prawa wywołała nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 § 2 Kpa.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, na skutek wniosku A. K. o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z [...] lutego 2017 r. utrzymał w mocy własną decyzję z [...] listopada 2016 r. Organ wskazał, odnosząc się do pkt 1 kontrolowanej decyzji, że sposób gospodarowania w majątku nie świadczy o jego skutecznym podziale, powodującym przeniesienie własności. Zgodnie bowiem z art. 82 § 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 października 1933 r. - Prawo o notariacie (Dz.U. Nr 84, poz. 609), umowy o przejście, ograniczenie lub obciążenie prawa własności do nieruchomości powinny być - pod nieważnością samej umowy - sporządzone w formie aktu notarialnego. W związku z tym nie można się zgodzić z poglądem, jakoby dla wyłączenia spod działania przepisu art. 2 ust. 2 dekretu, wystarczający był jedynie fizyczny podział nieruchomości, dokonany przez wybuchem II wojny światowej. Przepis ten stwierdza bowiem jedynie, że działy fizyczne i prawne, dokonane po wybuchu II wojny światowej, nie mają wpływu na obliczanie powierzchni, branej pod uwagę przy ocenie podpadania nieruchomości pod przepisy dekretu. Milczy natomiast w odniesieniu do czynności dokonanych przed 1 września 1939 r. Dlatego przy ocenie skuteczności działów sprzed wybuchu wojny sięgnąć należy do art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu, wskazującego przesłanki nacjonalizacji nieruchomości. Przepis ten posługuje się pojęciami "własność" i "współwłasność". Dla przeniesienia własności konieczne natomiast było zachowanie pewnych wymogów co do formy (akt notarialny), bowiem przeniesienie własności wyłącznie we właściwiej formie (dział prawny) prowadziło do powstania odrębnych przedmiotów własności, z których każdy z osobna podlegał odrębnej ocenie pod kątem spełniania przesłanek z art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu. Prawodawca uzależnił przejęcie nieruchomości na cele reformy rolnej od tytułu prawnorzeczowego (własność i współwłasność), a zatem byłoby niekonsekwencją, gdyby jednocześnie przypisał skuteczność działom fizycznym, które nie mają nic wspólnego z prawem własności, a mogą być jedynie wykonaniem jakiegoś stosunku zobowiązaniowego i prowadzić mogą tylko do zmiany stanu faktycznego. Podział fizyczny nie był więc wystarczający dla wyłączenia nieruchomości spod postanowień art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu, bowiem decydujące znaczenie miał tutaj tytuł prawny, a nie stan posiadania nieruchomości. W tym kontekście plan części majątku [...] i [...] sporządzony w dniu [...] lipca 1945 r., może dowodzić jedynie sposobu użytkowania części objętego nim majątku i nie stanowi dowodu w zakresie dokonania jego prawnego czy też fizycznego podziału, tym bardziej, że nie ma dowodów na to, że został on zatwierdzony przez Starostę [...] przed 1 września 1939 r., zgodnie z warunkiem określonym w akcie działowym.

Odnosząc się do argumentów wnioskodawcy związanych z aktem działowym, zwłaszcza dotyczących jego skuteczności w kontekście przepisów Kodeksu Napoleona, organ wskazał, że jak stanowi art. 819 tego Kodeksu "jeżeli wszyscy dziedzice przytomni są, i pełnoletni, przyłożenie pieczęci na rzeczach spadku, potrzebne nie iest, i podział może bydź wykonany w formie takiey, i przez taki akt, iaki strony interesowane za przyzwoity osądzą". W sporządzonym na podstawie art. 815 Kodeksu Napoleona akcie działowym z [...] lutego 1939 r., wymienieni zostali spadkobiercy W. K. oraz wskazane zostały przysługujące im prawa i części majątku, którego dotyczy. Co istotne, w § IV zawarto zapis, że spadkobiercy "dochody z gruntów objętych aktem działowym otrzymywać będą, jak również rozchody i podatki obowiązywać będą od daty zatwierdzenia podziału gruntów, objętych niniejszym aktem, w naturze przez p. Starostę powiatu [...] (p. Komisarza Ziemskiego), oraz po zatwierdzeniu aktu działowego przez Zwierzchność Hipoteczną". W kolejnym § V strony aktu wzajemnie zobowiązały się stawić, na żądanie każdej z nich, do "Hipoteki w [...]" w celu spisania notarialnego aktu działowego, według "niniejszego projektu" i ujawnić go w hipotece. Wynika z tego, że spadkobiercy W. K. korzystając ze swobody wyboru formy dla aktu działowego, zdecydowali się sporządzić go w formie aktu notarialnego, a ustalenia zawarte w akcie z [...] lutego 1939 r. traktować jako jego projekt. Z wymienionych względów nie znajduje uzasadnienia przekonanie wnioskodawcy, że akt działowy z [...] lutego 1939 r. zakończył sprawę prawnego działu spadku po W. K., w wyniku którego H. K. stała się wyłączną właścicielką gruntu z majątku [...] i [...] o pow. [...] ha. Organ nadzoru zwrócił również uwagę na okoliczność, że w dniu sporządzenia aktu działowego, w miejscu położenia majątku [...] i [...] (powiat [...]), obowiązywały prócz Kodeksu Napoleona również inne przepisy prawa powszechnego, jak m.in. Prawo o ustaleniu własności dóbr nieruchomych, o przywilejach i hypotekach w mieysce tytułu XVIII. Księgi III. Kodexu cywilnego z 1818 r. Zgodnie z jego przepisami ogólnymi wszelkie czynności, których skutkiem miało być przeniesienie własności dóbr nieruchomych zawierane były w kancelarii właściwej dobrom nieruchomym przez strony osobiście, lub przez pełnomocników (art. 1). Co ważne, czynności zawarte w inny sposób, choćby zostały sporządzone na piśmie, nie mogły być wciągnięte do ksiąg hipotecznych (art. 3). Wynika z tego, że dla nabycia prawa własności konieczne było zachowanie formy aktu notarialnego. Natomiast prawo rozporządzenia własnością dóbr nieruchomych uzyskiwało się przez wciągnięcie tytułu nabycia do ksiąg hipotecznych (art. 5) - wszystkie tytuły wciągnięte do ksiąg hipotecznych stanowiły prawo rzeczowe, do tego czasu były tylko prawami osobistymi (art. 11). Umowy dotyczące nabycia lub zmiany praw własności posiadały charakter tytułów prawnych i rodziły wyłącznie zobowiązanie osobiste, względne, a nie bezwzględne. Tytuł nabycia uzyskiwał bezwzględny charakter z momentem wpisu, który rozciągał ochronę praw wobec wszystkich uczestników obrotu prawnego. Ponadto w Dziale VII O uskutecznieniu wpisu na dobrach nieruchomych, lub kapitałach hypotekowanych należących do spadku, jasno wskazano, że po śmierci właściciela dóbr nieruchomych, osoba zainteresowana (spadkobierca) miała obowiązek doręczyć do ksiąg hipotecznych akt zgonu, co powodowało wstrzymanie wszelkich wpisów do ksiąg (art. 125). Następnie spadkobiercy chcący uzyskać przepisanie tytułów własności na swoją rzecz, obowiązani byli złożyć dowody potwierdzające prawo do spadku, nadto wspólnie z pisarzem aktowym (czyli notariuszem) lub Regentem ułożyć "wykaz hypoteczny proiective", zaś wpisanie go do ksiąg wstrzymane było do czasu zatwierdzenia dokumentu przez "zwierzchność hypoteczną" (art. 126 i art. 130).

Z uwagi na powyższe, w ocenie organu zasadne jest twierdzenie, że obowiązujące na terenie byłego Królestwa Polskiego do 1 stycznia 1947 r. prawo hipoteczne z 1818 r., regulowało oprócz wtórnego sposobu przeniesienia prawa własności, ujawnienie w księgach wieczystych zmian własnościowych na skutek spadkobrania i rozporządzeń testamentowych. Zgodnie z tymi przepisami, w miejscu położenia majątku [...] i [...], przeniesienie własności nieruchomości (w tym prawny dział spadku) wymagało formy aktu notarialnego, zaś sam akt działowy lub umowa przeniesienia własności miała wyłącznie charakter zobowiązania do przeniesienia własności. Odnosząc przedstawiony tryb do treści aktu działowego z [...] lutego 1939 r. w ocenie organu wyraźnie widać, że wszelkie ustalenia spadkobierców są z nim zgodne. Nie jest więc przypadkiem, że zawarto w akcie sformułowanie, że "dochody z gruntów objętych aktem działowym otrzymywać będą, jak również rozchody i podatki obowiązywać będą od daty zatwierdzenia podziału gruntów, objętych niniejszym aktem, w naturze przez p. Starostę powiatu [...] (p. Komisarza Ziemskiego), oraz po zatwierdzeniu aktu działowego przez Zwierzchność Hipoteczną". Zgodnie z wówczas obowiązującymi przepisami do tego czasu cały majątek po W. K. był współwłasnością jego spadkobierców, gdyż prawo rozporządzania nieruchomością, w tym wszelkie zobowiązania, przysługiwały po wpisaniu prawa własności do ksiąg wieczystych. Dalej, biorąc pod uwagę, że wciągnięcie prawa własności do ksiąg uzależnione było od spisania aktu notarialnego i zatwierdzenia go przez zwierzchność hipoteczną, nie dziwi fakt, że strony aktu z [...] lutego 1939 r. traktowały ten dokument jako projekt przyszłego notarialnego aktu działowego i zobowiązały się stawić do "Hipoteki w [...]" w celu jego spisania, a następnie ujawnienia w hipotece.

W tej sytuacji, przy uwzględnieniu przepisów obowiązujących w dacie sporządzenia aktu działowego, nie można organowi zarzucić rażącego naruszenia prawa. O rażącym naruszeniu prawa można bowiem mówić jedynie wtedy, gdy treść przepisu, na podstawie którego została wydana kwestionowana decyzja, była oczywista. Zdaniem Ministra, w rozpatrywanym przypadku taka sytuacja nie miała miejsca, gdyż nie doszło do naruszenia art. 101 ust. 1 lit. b) rozporządzenia, który dawał podstawę do uchylenia decyzji Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...] z [...] sierpnia 1945 r., zaś przyczyną wydania takiego orzeczenia była inna interpretacja treści dokumentu i jego skutków. Odmienna ocena treści aktu działowego przez organ od zaprezentowanej przez wnioskodawcę nie dowodzi, że w zakresie pkt 1 decyzja Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z [...] kwietnia 1948 r. narusza prawo w stopniu uzasadniającym stwierdzenie jej nieważności w tej części. Zdaniem Ministra, pkt 2 badanej w trybie nadzoru decyzji podlegał natomiast unieważnieniu z uwagi na przekroczenie przez ówczesny organ dyspozycji art. 101 ust. 1 lit. b) rozporządzenia.

W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze na powyższą decyzję, A. K. zarzucił organowi naruszenie:

1) prawa materialnego, tj.

- art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu poprzez bezpodstawne zastosowanie, polegające na dokonaniu oceny stanu własnościowego gruntów H. K. w związku z przepisami rozporządzenia z dnia 27 października 1933 r. – Prawo o notariacie, co miało wpływ na wynik sprawy,

– art. 1, art. 3, art. 5, art. 11, art. 125, art. 126 i art. 130 prawa o ustaleniu własności dóbr nieruchomych, o przywilejach i hipotekach, przez bezzasadne zastosowanie dla oceny podstaw żądania wnioskodawcy,

- przepisów Kodeksu Napoleona z 1804 r., tj. art. 711, art. 815, art. 819, który dawał możliwość spadkobiercom do samodzielnego ustalenia zasad i formy działu spadku i zniesienia współwłasności oraz art. 840, który wyraźnie potwierdzał skuteczność umownego podziału spadkowego, polegające na niezastosowaniu tych przepisów, czego skutkiem była błędna wykładnia aktu działowego z [...] lutego 1939 r. dokonanego między spadkobiercami W. K., jako dobrowolnego i w pełni wiążącego strony działu nieruchomości, według upoważnień wynikających z obowiązujących wówczas przepisów Kodeksu Napoleona, w szczególności z art. 819 tego Kodeksu,

- prawa materialnego polegające na nieuprawnionym stosowaniu do oceny stanu własnościowego oraz formy zniesienia współwłasności nieruchomości przepisów obowiązujących w dacie wydawania kwestionowanej decyzji z 24 kwietnia 1948 r., jak w dekrecie Rady Ministrów - Prawo rzeczowe z dnia 11 października 1946 r. (Dz.U. Nr 57, poz. 319), podczas gdy powinny mieć zastosowanie przepisy Kodeksu Napoleona, jako obowiązujące w dacie sporządzania umowy działowej z [...] lutego 1939 r., które dawały stronom zupełną swobodę w ułożeniu według własnych ustaleń: zasad i sposobu podziału, a także części działowych, co miało wpływ na wynik sprawy,

2) przepisów postepowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.

- art. 138 § 1 pkt 1 Kpa, albowiem rozpoznając ponownie sprawę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy własną decyzję podczas, gdy zebrany w sprawie materiał dowodowy, w tym wywody zawarte we wniosku A. K. o ponowne rozpoznanie sprawy prowadziły do wniosków przeciwnych,

- art. 138 § 1 pkt 2 Kpa, które miało istotny wpływ na wynik sprawy polegające na niezastosowaniu tego przepisu; rozpoznając sprawę ponownie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi powinien uchylić własną decyzję z [...] listopada 2016 r. i uwzględnić wniosek A. K., do czego zobowiązywał zebrany w sprawie materiał dowodowy,

- art. 101 ust. 1 lit. b) rozporządzenia poprzez pozorne zastosowanie w zakresie "ograniczeń procesowych" albowiem zaskarżona decyzja de facto ma charakter merytoryczny, przy czym miało to istotny wpływ na wynik sprawy; w konsekwencji; a) Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi pod pozorem wydawania decyzji o charakterze kasacyjnym dokonał bezzasadnego rozgraniczenia odmowy stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z [...] kwietnia 1948 r. w zakresie uchylenia orzeczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...] z [...] sierpnia 1945 r. oraz stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z [...] kwietnia 1948 r. w zakresie uznania obszaru przedmiotowego gruntu za niepodlegający przejęciu na własność Skarbu Państwa na cele reformy rolnej (pkt 2 decyzji), b) Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi dokonał bezpodstawnego wyeliminowania z obrotu prawnego prawidłowego orzeczenia z [...] sierpnia 1945 r. wskazującego, że H. K. była właścicielką nieruchomości ziemskiej o pow. [...] ha, która nie podpadała pod działanie dekretu,

- art. 77 § 1 Kpa polegające na braku ustaleń, co do tego, iż skutkiem działu spadkowego z [...] lutego 1939 r. był podział faktyczny dawnej nieruchomości ziemskiej, co dało podstawę Wojewódzkiemu Urzędowi Ziemskiemu w [...] do wydania w dniu [...] sierpnia 1945 r. orzeczenia korzystnego dla H. K., wyłączającego przejęcie w trybie dekretu obszaru gruntów o pow. [...] ha - majątek ten pozostawał w wyłącznym władaniu H. K., co miało istotny wpływ na wynik sprawy,

- art. 77 § 1 Kpa polegające na braku w materiale dowodowym dokumentów, które według Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi miałyby uzasadniać tezę, że treść kontrolowanej decyzji nie była podważana przez żadną ze stron niniejszego postępowania, podczas gdy w ślad za orzeczeniem z 1948 r. nie było wydane żadne orzeczenie o utracie majątku, od którego H. K. mogłaby się odwołać, a przeciwnie w piśmie z 7 maja 1947 r. H. K. domagała się interwencji w sprawie bezprawnego zajmowania jej nieruchomości przed jakimkolwiek rozstrzygnięciem prawnym, co miało to istotny wpływ na wynik sprawy,

- art. 80 Kpa polegające na wadliwej ocenie dowodów: - dokumentu umowy działowej H. K. i Z. K. z [...] lutego 1939 r., traktowanego przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi jako "projekt", nie wywierający skutków prawnych w zakresie zniesienia współwłasności pomiędzy spadkobiercami W. K., podczas gdy dział spadku i zniesienie współwłasności zostało skutecznie w tej umowie dokonane; nadto - wadliwa ocena wskazanej umowy działowej skutkowała bezpodstawnym wnioskiem, że strony postanowiły, że zniesienie współwłasności nastąpi dopiero poprzez spisanie aktu notarialnego, a także poprzez wpis do ksiąg hipotecznych, podczas gdy forma aktu notarialnego miała być jedynie potwierdzeniem i to tylko na życzenie którejkolwiek ze stron zniesienia współwłasności, dokonanego ze skutkiem prawnym już w pisemnym akcie działowym z [...] lutego 1939 r., nadto - wadliwa ocena wskazanej umowy działowej skutkowała bezpodstawnym wnioskiem, iż pomiędzy H. K. i Z. K. na mocy tej umowy działowej nie powstała współwłasność w częściach ułamkowych oraz że odziedziczony majątek w dacie zastosowania przepisów o reformie rolnej stanowił współwłasność i była to nieruchomość rolna o powierzchni ok. [...] ha, co miało istotny wpływ na wynik sprawy w każdym z ww. przypadków.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W piśmie z 9 października 2017 r. uczestnik postępowania Skarb Państwa – Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe Nadleśnictwo w [...] z/s w C. wniósł o oddalenie skargi. W uzasadnieniu podzielił stanowisko organu, że w niniejszej sprawie nie doszło do skutecznego notarialnego działu spadku przez co decyzja z 1948 r. była prawidłowa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga jest niezasadna.

W niniejszej sprawie prowadzonej w trybie nadzoru przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi przedmiotem oceny była legalność orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z [...] kwietnia 1948 r., którego podstawę prawną stanowił art. 101 ust. 1 lit. b) rozporządzenia oraz art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu. W orzeczeniu tym Minister, działając z urzędu, zakwestionował orzeczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...] z [...] sierpnia 1945 r. uznające, że nieruchomość ziemska, składająca się z części dóbr pn. [...] i [...] o ogólnej pow. [...] ha [...] m2, stanowiąca własność H. K. nie podlegała działaniu dekretu.

Na wstępie należy wyjaśnić, że postępowanie nieważnościowe ma charakter nadzwyczajny, a jego celem jest wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji dotkniętej kwalifikowaną wadą nieważności. Przypadki te dotyczą zaś takich sytuacji, gdy decyzja administracyjna jest obarczona tak poważną wadliwością, że jej trwałość i związana z tym pewność porządku prawnego musi ustąpić wymaganiom płynącym z zasady praworządności. Przesłanki stanowiące podstawę stwierdzenia nieważności decyzji enumeratywnie wymienia art. 156 § 1 pkt 1 - 7 Kpa. Przy czym niedopuszczalna jest ich wykładnia rozszerzająca, zważywszy na fakt, że stwierdzenie nieważności decyzji jest odstępstwem od zasady stabilności orzeczeń wyrażonej w art. 16 Kpa i wymaga niekwestionowanego ustalenia, że decyzja administracyjna jest obarczona jedną z wad wymienionych w powołanym przepisie.

Aby stwierdzić nieważność decyzji należy ustalić, że wada taka tkwi w samej decyzji, np. decyzja została wydana wbrew nakazowi lub zakazowi ustanowionemu w przepisie prawnym, gdy decyzja pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa, mającej charakter rażący. Nie chodzi bowiem w tego typu przypadkach o błędy w wykładni prawa, ale o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny. Odmowa stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej ma miejsce wtedy gdy w toku postępowania wyjaśniającego organ prowadzący postępowanie ustali, że nie występuje żadna z ustawowych przyczyn stwierdzenia nieważności.

Stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej, stanowiące wyjątek od zasady stabilności decyzji, wymaga bezspornego ustalenia, że kontrolowana decyzja dotknięta jest jedna z wad określonych w art. 156 §1 Kpa.

W chwili wydawania kontrolowanego w trybie nadzoru orzeczenia z [...] kwietnia 1948 r. obowiązywało rozporządzenie z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym, które w art. 101 ust. 1 lit. b) pozwalało władzy nadzorczej, a gdy chodziło o władzę naczelną tej władzy, na uchylenie z urzędu lub na wniosek osoby zainteresowanej każdej decyzji wydanej bez jakiejkolwiek podstawy prawnej. Stwierdzenie zawarte w art. 101 ust. 1 lit. b) rozporządzenia "podlega uchyleniu jako nieważna decyzja, która została wydana bez jakiejkolwiek podstawy prawnej" przez użycie wyrazu "jakiejkolwiek" sugeruje wykładnię, ze tylko ciężkie naruszenie prawa, godzące w podstawy ustroju prawnego państwa, uzasadnia uznanie decyzji za nieważną na podstawie art. 101 ust. 1 lit. b) rozporządzenia.

W judykaturze wyrażono pogląd, że decyzja, o której mowa w art. 101 ust. 1 lit. b) rozporządzenia, to decyzja nieoparta na żadnym przepisie prawa w tym sensie, że w obowiązującym porządku prawnym brak jest przepisu prawnego uzasadniającego rozstrzygnięcie takiej sprawy decyzją administracyjną, bądź też dopuszczającego takie rozstrzygnięcie sprawy, jakie zostało przyjęte w sprawie. Dalej, decyzją wydaną bez jakiejkolwiek podstawy prawnej będzie zawsze decyzja sprzeczna z wyraźnym i nie budzącym wątpliwości przepisem prawa materialnego lub formalnego. Jeżeli przepis prawny budzi wątpliwości, a co za tym idzie wymaga wykładni, i jeżeli organ administracji państwowej oparł swoją decyzję na mylnej wykładni budzącego wątpliwości przepisu prawnego, nie oznacza to wydania decyzji bez jakiejkolwiek podstawy prawnej (por. W. Dawidowicz: Ogólne postępowanie administracyjne. Zarys systemu, PWN 1962. S. 265 i n.). Tylko zatem naruszenie prawa godzące w podstawy ustroju prawnego państwa, naruszenie ciężkie, uzasadnia uznanie decyzji za dotkniętą nieważnością przewidzianą w art. 101 ust. 1 lit. b) rozporządzenia (por. E. Iserzon, J. Starościak: K.p.a. z komentarzem, Wydawnictwo Prawnicze 1963, s. 218 – dotyczący art. 137 § 1 pkt 2 k.p.a., podobnie jak pod rządem postępowania administracyjnego z 1928 r. art. 101 ust. 1 lit. b).

W orzeczeniu Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z [...] kwietnia 1948 r., odmiennie niż to uczyniono w orzeczeniu Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...] z [...] sierpnia 1945 r., stwierdzono, że organ nie dysponował żadnym prawnie skutecznym dokumentem, który dowodziłby prawnego, a nie fizycznego podziału nieruchomości składającej się z dóbr ziemskich "[...]" i "[...]" o ogólnej pow. [...] mogów przed 1 września 1939 r. na dwie części stanowiące odrębną własność następców prawnych W. K. – H. K. (w 1/3 części) oraz Z. K. (w 2/3 części). Z powyższych przyczyn w pkt 1 orzeczenia z [...] kwietnia 1948 r. Minister Rolnictwa i Reform Rolnych uchylił orzeczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...] z [...] sierpnia 1943 r. uznając, że jest ono sprzeczne z art. 2 dekretu.

Przechodząc do merytorycznej oceny powyższego rozstrzygnięcia wskazać należy, że zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu na cele reformy rolnej mogły być przeznaczone nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Stosownie natomiast do art. 2 ust. 2 dekretu nieważne są wszystkie prawne lub fizyczne działy nieruchomości ziemskich, wymienionych w art. 2 ust. 1 lit. e), dokonane po dniu 1 września 1939 r.

Jak wynika z akt sprawy istotą sporu pomiędzy stronami jest okoliczność, czy przedłożony przez skarżącego akt działowy z [...] lutego 1939 r. doprowadził do prawnego podziału przedmiotowej nieruchomości ziemskiej, o którym mowa w art. 2 ust. 2 dekretu, a w konsekwencji, czy nieruchomość ta spełniała normy obszarowe wskazane w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu uprawniające do przyjęcia, że podlegała ona przejęciu na cele reformy rolnej.

Odnosząc się do tego zagadnienia wskazać należy, że zgodnie z art. 819 Kodeksu Napoleona "jeżeli wszyscy następcy są obecni i pełnoletni, opieczętowanie przedmiotów spadkowych nie jest potrzebne, i dział będzie mógł być dopełnionym w takiej formie i przez taki akt, jak strony interesowane za właściwe uznają". Umowa o dział spadku, jako nieprzenosząca własności, mogła być zatem dokonana tak w formie aktu notarialnego, jak i prywatnego. W akcie działowym z [...] lutego 1939 r. na wstępie przywołano art. 815 Kodeksu Napoleona, zgodnie z którym "nikt nie może być zmuszonym do pozostawania w niepodzielności; i zawsze można domagać się działu, bez względu na zakazy i umowy przeciwne. Można jednak umówić się o zawieszenie działu przez czas oznaczony: umowa ta nie może być obowiązującą, dłużej nad lat pięć, lecz może być ponowioną." W § II i III aktu wymieniono spadkobierców W. K. oraz wskazano przysługujące im prawa i części majątku, którego akt dotyczył (powierzchnię gruntów przedstawiono jednak nieprecyzyjnie podając, że H. K. otrzyma przestrzeń około [...] morgów z dóbr [...] oraz około [...] morgów z dóbr [...], przy czym dobra te winny być "szczegółowo pomierzone przez mierniczego przysięgłego", natomiast Z. K. otrzyma pozostałą część dóbr [...], tj. około [...] morgów, po odliczeniu przestrzeni około [...] morgów na rzecz H. K. i skorygowaniu w tym przedmiocie planu przez mierniczego przysięgłego). Co istotne, w § IV zawarto zapis, że spadkobiercy "dochody z gruntów objętych aktem działowym otrzymywać będą, jak również rozchody i podatki obowiązywać będą od daty zatwierdzenia podziału gruntów, objętych niniejszym aktem, w naturze przez p. Starostę powiatu [...] (p. Komisarza Ziemskiego), oraz po zatwierdzeniu aktu działowego przez Zwierzchność Hipoteczną". W kolejnym § V strony wzajemnie zobowiązały się stawić, na żądanie każdej z nich, do "Hipoteki w [...]" w celu spisania notarialnego aktu działowego, według "niniejszego projektu" i takowy ujawnić w hipotece.

Zgodzić się należy z organem nadzoru, że tak sformułowany zapis świadczy o tym, że spadkobiercy W. K., korzystając ze swobody wyboru formy dla aktu działowego (prywatnego lub notarialnego), zdecydowali się sporządzić go w formie aktu notarialnego, a ustalenia w nim zawarte traktować jako jego projekt. Z akt spawy nie wynika natomiast, aby akt notarialny został spisany. Brak jest również dowodów na okoliczność, aby przedmiotowy akt prywatny zatwierdzony został przez zwierzchność hipoteczną, jak stanowił jego § IV. Z akt sprawy nie wynika również, aby przed 1 września 1939 r. strony aktu działowego wykonały również inne jego zapisy, jak chociażby wydzielenie należnych spadkobiercom części przez mierniczego przysięgłego (dział fizyczny). W aktach wprawdzie znajduje się plan części majątku [...] i [...], to jednak nosi on datę 24 lipca 1945 r., a zatem nie stanowi dowodu w zakresie dokonania prawnego, czy też fizycznego podziału gruntu, tym bardziej, że nie ma dowodów na to, że został on zatwierdzony przez Starostę [...] przed 1 września 1939 r., zgodnie z warunkiem określonym § IV aktu działowego. Powyższe potwierdza również pismo Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego z kwietnia 1945 r. skierowane do H. K., w którym odniesiono się do braku działu prawnego przedmiotowego gruntu, zaś odnośnie do działu fizycznego wskazano, że "dochodzeniem przeprowadzonym przez Zarząd Gminy w P. nie stwierdzono, że H. K. prowadziła na gruntach z maj. [...] o obszarze [...] morgów oraz maj. [...] o obszarze [...] morgów samodzielnie gospodarstwo i płaciła za te grunty oddzielne podatki, a zatem nie zostało ustalone, że powyższe grunty zostały faktycznie oddzielone od reszty dóbr ziemskich [...] i [...] o ogólnej powierzchni [...] morg."

W tej sytuacji nie sposób uznać, że akt działowy z [...] lutego 1939 r. doprowadził do prawnego, czy nawet fizycznego podziału przedmiotowej nieruchomości ziemskiej przed 1 września 1939 r. Strony aktu traktowały go jako projekt i wskazały, że dokonanie działu nieruchomości [...] i [...] nastąpi poprzez zawarcie aktu notarialnego, wykluczając tym samym dział w formie dokumentu prywatnego. Skoro akt taki nie został zawarty, to uznać należało, że H. K. w chwili ogłoszenia dekretu nie była właścicielką obszaru o pow. [...] ha, ale współwłaścicielką nieruchomości pn. [...] i [...] o ogólnej pow. [...] morgów.

Wobec przedstawionych wyżej wywodów w ocenie Sądu orzeczenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z [...] kwietnia 1948 r. w pkt 1 nie naruszało art. 101 ust. 1 lit. b rozporządzenia w rażący sposób, bowiem wskazywało, że orzeczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...] z [...] sierpnia 1945 r. zostało wydane bez jakiejkolwiek podstawy prawnej i było rażąco sprzeczne z przepisem art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu, a więc brak było podstaw do zastosowania w odniesieniu do tej części orzeczenia art. 156 § 1 pkt 2 Kpa.

Natomiast rozstrzygnięcie z [...] kwietnia 1948 r. opisane w pkt 2 uznające, że nieruchomość ziemska składająca się z części dóbr "[...]" i dóbr "[...]" o ogólnej pow. [...] ha, podlegała przejęciu na cele reformy rolnej, zapadło z rażącym naruszeniem art. 101 ust. 1 lit. b rozporządzenia, bowiem w trybie tym niedopuszczane było rozstrzygnięcie o istocie sprawy.

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, a zatem skarga jako bezzasadna podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.).