Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2375/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-06-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Zawieszenie/podjęcie postępowania
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: 4 ust. 1 pkt. 6
journal: Dz.U. 1948 nr 20 poz 138
law: Dekret z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r.
article: art. 2, art. 7, art. 9
journal: Dz.U. 1952 nr 4 poz 25
law: Ustawa z dnia 29 grudnia 1951 r. zmieniająca dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla  realizacji narodowych planów gospodarczych
article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 233
journal: Dz.U. 1997 nr 115 poz 741
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Banasiewicz (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Monika Nowicka Sędzia del. WSA Mirosław Gdesz Protokolant starszy sekretarz sądowy Magdalena Błaszczyk po rozpoznaniu w dniu 3 czerwca 2015r na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 20 czerwca 2013 r. sygn. akt IV SA/Po 398/13 w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 20 czerwca 2013 r., sygn. akt IV SA/Po 398/13, oddalił skargę A. S. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość.

Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Pismem z dnia 4 listopada 1949 r. Dyrekcja Okręgowa Kolei Państwowych w Poznaniu zwróciła się do Wojewody Poznańskiego z wnioskiem o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego w odniesieniu do m.in. nieruchomości położonej w G. przy ul. [...] (obecnie: [...]), stanowiącej własność M. S. Wniosek umotywowano tym, że w czasie wojny okupacyjne władze niemieckie wzniosły na tych terenach dwa bloki mieszkalne dla pracowników kolei, zaś od czasu ustąpienia okupanta nieruchomości te znajdują się nieprzerwanie w użytkowaniu PKP i są nadal używane na cele mieszkaniowe dla kolejarzy. Obwieszczenie o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego zostało wydane w dniu 4 maja 1950 r. i opublikowane w dniu 25 maja 1950 r.

Orzeczeniem z dnia [...] lipca 1950 r. nr [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu orzekło o wywłaszczeniu m.in. należących do M. S. parcel nr [...], polegającym na odjęciu prawa własności z dniem 9 maja 1945 r., na podstawie art. 1 i 4 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r. (Dz.U. z 1948 r. Nr 20, poz. 138 ze zm.) oraz art. 19-24 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934 r. – Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym (Dz.U. z 1934 r. Nr 86, poz. 776 ze zm.). Prezydium WRN orzekło o wykonaniu tego wywłaszczenia orzeczeniem z dnia [...] listopada 1950 r. nr [...], w którym wskazano m.in., że ustalenie odszkodowania nastąpi w trybie art. 4 ust. 1 pkt 6 i 7 dekretu z 7 kwietnia 1948 r., na wniosek wywłaszczonego.

Spadek po M. S., zmarłym w 1952 r. nabyły jego dzieci: M. K., M. S. oraz K. S., każde z nich po 1/3 części; spadek po zmarłej w 1976 r. M. K. nabyli w udziale 1/2 jej bracia, K. S. i M. S.; spadek po zmarłym w 1979 r. K. S. nabyli po połowie H. M. i S. M.; zaś spadek po zmarłym w 1981 r. M. S. nabyli jego synowie, A. S. i J. S., każdy po 1/2 części – co zostało udokumentowane stosownymi postanowieniami sądów powszechnych.

W dniu 3 listopada 1983 r. pełnomocnik A. i J. S. wysłał do Urzędu Miejskiego w G. wniosek o ustalenie odszkodowania za wywłaszczoną w 1950 r. nieruchomość. W dniu 3 listopada 1993 r. J. S. złożył notarialnie oświadczenie, iż zrzeka się na rzecz swojego brata, A. S., wszelkich roszczeń związanych z dochodzeniem odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. W dniu 16 czerwca 2011 r. A. S. ponowił wniosek o ustalenie i wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość.

Starosta G. decyzją z dnia [...] października 2012 r., nr [...], na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., umorzył postępowanie w sprawie wniosku z dnia 16 czerwca 2012 r. o ustalenie i wypłatę odszkodowania za nieruchomość położoną w G. przy ul. [...], oznaczoną w dniu wywłaszczenia jako parcele o numerach [...].

W uzasadnieniu Starosta wyjaśnił, że pełnomocnik nie oparł swojego żądania na konkretnym przepisie prawa, organ przyjął, że jest to art. 129 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm. – dalej: u.g.n.). Starosta ocenił, że nawet gdyby wywłaszczenie przedmiotowych gruntów na rzecz Skarbu Państwa nastąpiło bez odszkodowania, to w obecnie obowiązujących przepisach nie ma podstawy prawnej do wydania decyzji o odszkodowaniu za grunty wywłaszczone na rzecz Skarbu Państwa bez odszkodowania. Organ I instancji wyprowadził wniosek, że art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. ma zastosowanie wyłącznie do wywłaszczeń dokonanych w okresie od dnia 1 stycznia 1998 r., gdy na skutek naruszenia przepisów decyzja wywłaszczeniowa nie rozstrzygnęła o odszkodowaniu, a nie obejmuje wywłaszczeń dokonanych bez ustalenia odszkodowania przed tym dniem, a więc i tych mających miejsce w roku 1950.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] Wojewoda Wielkopolski, po rozpatrzeniu odwołania A. S., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Starosty.

W uzasadnieniu organ stwierdził, że zaskarżona decyzja w zakresie rozstrzygnięcia odpowiada prawu, jednak oparta została na błędnych podstawach. Wojewoda wyjaśnił, że zgromadzony w toku postępowania materiał dowodowy nie pozwala na przyjęcie jako udowodnionego faktu ustalenia i wypłaty odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, co oznacza, iż po wydaniu orzeczenia z dnia 12 lipca 1950 r. postępowanie należało traktować jako wszczęte, acz niezakończone, właśnie z uwagi na okoliczność braku spełnienia wymogu wypłaty odszkodowania. Skoro postępowanie nie zostało zakończone, to posiadało status sprawy w toku, której reżim prawny każdorazowo wynika z aktualnie w danym momencie obowiązujących przepisów.

Wojewoda wskazał, że Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym utraciło moc obowiązującą wraz z wejściem w życie art. 2 ustawy z dnia 29 grudnia 1951 r. zmieniającej dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U. z 1952 r. Nr 4, poz. 25). W konsekwencji, od dnia 31 stycznia 1952 r. postępowanie wywłaszczeniowe dotyczące przedmiotowej nieruchomości toczyło się według reżimu prawnego wskazanego w ustawie zmieniającej z 29 grudnia 1951 r. Jej art. 7 głosił zaś, że niezakończone ostatecznie postępowanie z wniosku o ustalenie odszkodowania w sprawach, wymienionych w art. 5 i 6, będzie prowadzone dalej na zasadach dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. (Dz.U. R.P. Nr 27, poz. 197 i Nr 55, poz. 438) zarówno co do wysokości i trybu ustalenia odszkodowania, jak i co do sposobu wypłaty odszkodowania. Zgodnie zaś z art. 9 omawianej ustawy zmieniającej z 29 grudnia 1951 r., terminy przedawnienia roszczeń odszkodowawczych w sprawach, w których orzeczenie o wywłaszczeniu zostało wydane ostatecznie w toku instancji lub uprawomocniło się przed wejściem w życie ustawy zmieniającej – zaczynają biec od daty wejścia w życie ustawy zmieniającej. O ile bowiem Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym nie przewidywało terminu przedawnienia dla zgłoszenia roszczenia odszkodowawczego, o tyle ww. dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych w art. 38a ust. 1 ustanawiał zasadę, iż roszczenia odszkodowawcze przedawniają się po upływie trzech lat od dnia, w którym orzeczenie o wywłaszczeniu stało się ostateczne w toku instancji.

Wojewoda przyjął, że z uwagi na treść art. 9 ustawy zmieniającej z 29 grudnia 1951 r., trzyletni termin wynikający z art. 38a ust. 1 dekretu z 26 kwietnia 1949 r. zaczął swój bieg z dniem 31 stycznia 1952 r. Wobec tego ostatnim dniem, w którym roszczenie odszkodowawcze mogło zostać skutecznie zgłoszone, był dzień 31 stycznia 1955 r. Z upływem tej daty uprawnienie do odszkodowania nie mogło już być realizowane, a wszelkie później zgłoszone roszczenia nie wywołują skutku prawnego.

Oceniając decyzję Starosty, Wojewoda zaznaczył, że jej prawidłowe rozstrzygnięcie było de facto wynikiem błędnej wykładni niesłusznie zastosowanej normy prawnej z art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł A. S., zarzucając naruszenie art. 129 ust. 1 i ust. 5 pkt 3 oraz art. 233 i art. 242 u.g.n.

W uzasadnieniu skargi zakwestionowano stanowisko, że do przedmiotowej sprawy nie mają zastosowania przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami, skoro w myśl art. 233 u.g.n. ustawę tę stosuje się również do spraw wszczętych, lecz nie zakończonych decyzją ostateczną przed jej wejściem w życie. Ponadto, zdaniem skarżącego, w niniejszej sprawie kwestia przedawnienia roszczenia odszkodowawczego w ogóle nie wystąpiła.

Wojewoda Wielkopolski w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 20 czerwca 2013 r., sygn. akt IV SA/Po 398/13, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. – dalej: p.p.s.a.), oddalił skargę.

Sąd wskazał, że podstawę prawną wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości stanowił dekret z 7 kwietnia 1948 r., który do wywłaszczeń przeprowadzanych na jego podstawie nakazał stosować odpowiednio Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym, ze zmianami enumeratywnie wymienionymi w art. 4 ust. 1 tego dekretu. Jedna z wprowadzonych zmian głosiła, że ustalenie odszkodowania dokonywane miało być na wniosek właściciela (wywłaszczonego), a nie jak dotychczas – wywłaszczającego. Sąd podkreślił, że szczególnie istotne jest, iż dekret z dnia 7 kwietnia 1948 r. nie normował kwestii granicznych terminów do składania wniosków o odszkodowanie ani przedawniania się roszczeń w tym przedmiocie. Ten stan prawny zmienił się z chwilą wejścia w życie ustawy z dnia 29 grudnia 1951 r. zmieniającej dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U. z 1952 r. Nr 4, poz. 25), tj. od dnia 31 stycznia 1952 r. Wtedy to z woli ustawodawcy utraciły moc "wszystkie przepisy dotychczasowe w sprawach, dotyczących wywłaszczenia nieruchomości", a w szczególności Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym. Sąd wskazał, że w ustawie zmieniającej zawarto przepisy o przedawnieniu roszczeń odszkodowawczych z tytułu wywłaszczenia nieruchomości. Wynika z nich, że do wszczętych przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej z dnia 29 grudnia 1951 r. postępowań o ustalenie odszkodowania za wywłaszczenie dokonane na podstawie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. należało stosować od tego dnia przepisy dekretu z 26 kwietnia 1949 r. (a nie nadal dekretu z 7 kwietnia 1948 r.). Tym bardziej zatem do takich postępowań zainicjowanych wnioskiem złożonym już po dniu wejścia w życie ustawy zmieniającej z dnia 29 grudnia 1951 r. zastosowanie winien znajdować ów dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r.

W ocenie Sądu organ II instancji prawidłowo przyjął, że w niniejszej sprawie znajduje zastosowanie art. 9 zdanie pierwsze ustawy zmieniającej z dnia 29 grudnia 1951 r., zgodnie z którym terminy przedawnienia roszczeń odszkodowawczych w sprawach, w których orzeczenie o wywłaszczeniu zostało wydane ostatecznie w toku instancji lub uprawomocniło się przed wejściem w życie ustawy zmieniającej, zaczynają biec od daty wejścia w życie tej ustawy. Jest przy tym poza sporem, że orzeczenie z 12 lipca 1950 r. o wywłaszczeniu uprawomocniło się przed wejściem w życie ustawy zmieniającej z 29 grudnia 1951 r. (31 stycznia 1952 r.). Wprowadzony tą ustawą podstawowy termin przedawnienia wynosił trzy lata od dnia, w którym orzeczenie o wywłaszczeniu stało się ostateczne w toku instancji (art. 38a ust. 1 dekretu z 26 kwietnia 1949 r.).

W ocenie Sądu, Wojewoda trafnie zatem wskazał, że ostatnim dniem terminu, w którym mogło zostać skutecznie zgłoszone roszczenie odszkodowawcze z tytułu wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości, był dzień 31 stycznia 1955 r., natomiast z akt wynika, że pierwszy wniosek o ustalenie odszkodowania został złożony dopiero w 1983 r., przez adw. Marka Tomaszewskiego, ówczesnego pełnomocnika skarżącego – a więc wiele lat po upływie terminu, w którym roszczenie odszkodowawcze mogło zostać skutecznie zgłoszone.

W tej sytuacji, skoro roszczenie o odszkodowanie uległo przedawnieniu, organy administracji postąpiły prawidłowo umarzając postępowanie z wniosku o ustalenie wysokości i wypłatę odszkodowania za grunty wywłaszczone na podstawie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. Sąd ocenił, że Wojewoda postąpił trafnie utrzymując w mocy decyzję Starosty, skoro rozstrzygnięcie okazało się być prawidłowe, choć z zupełnie innych powodów niż wskazano w jego uzasadnieniu.

Sąd I instancji nie podzielił stanowiska, że po wydaniu orzeczenia o wywłaszczeniu postępowanie o ustalenie odszkodowania należało traktować jako wszczęte (acz niezakończone, z uwagi na brak spełnienia wymogu wypłaty odszkodowania). W ocenie Sądu, w świetle zwłaszcza przepisów dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r., postępowanie wywłaszczeniowe oraz postępowanie o ustalenie odszkodowania, choć funkcjonalnie ze sobą powiązane, w sensie jurydycznym były jednak dwoma odrębnymi postępowaniami – inicjowanymi odrębnymi wnioskami i załatwianymi osobnymi decyzjami, których nie można traktować, jak czyni to skarżący, jako decyzji "częściowych". Wskazaną odrębność obu postępowań dodatkowo podkreślają przepisy art. 6 i art. 7 ustawy zmieniającej z dnia 29 grudnia 1951 r., w których odróżnia się i osobno normuje "postępowanie wywłaszczeniowe" oraz "postępowanie z wniosku o ustalenie odszkodowania".

Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 20 czerwca 2013 r. sygn. akt IV SA/Po 398/13, skargę kasacyjną wniósł A. S., reprezentowany przez radcę prawnego. Zaskarżając wyrok w całości, zarzucił naruszenie:

1) przepisów prawa materialnego, tj.

a) art. 242 w zw. z art. 233 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. Nr 155, poz. 741 ze zm.), polegające na mylnym przyjęciu, że przepis art. 242, który wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 1998 r. ma zastosowanie do stanów faktycznych powstałych po tej dacie. Stanowisko to sprzeczne jest z art. 233 tej ustawy, który stanowi, że sprawy wszczęte, lecz niezakończone decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy prowadzi się na podstawie jej przepisów,

b) art. 129 ust. 5 pkt 3 powołanej wyżej ustawy, który – na zasadzie wyjątku od reguły nie działania prawa wstecz – stanowi, że starosta, wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu, gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie. Wskazano, że ustawa o gospodarce nieruchomościami ma zastosowanie do stanów fatycznych powstałych przed dniem jej wejścia w życie, tj. przed 1 stycznia 1998 r., a więc i do tych mających miejsce w 1950 r., a nie, jak przyjął Sąd I instancji, że do sprawy zastosowanie mają przepisy ustawy z dnia 29 grudnia 1951 r. zmieniającej dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r., a w myśl przepisów tej ustawy roszczenia odszkodowawcze przedawniają się po upływie 3 lat od dnia, w którym orzeczenie o wywłaszczeniu stało się ostateczne w toku instancji;

2) przepisów postępowania, tj. art. 3 § 1 i art. 145 § 1 lit. c/ p.p.s.a., wobec niedostrzeżenia przez Sąd, że zaskarżona decyzja podjęta została z naruszeniem przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem wszczęte w roku 1983 postępowanie, z uchybieniem zasad postępowania, zakończone zostało dopiero zaskarżoną decyzją.

W oparciu o powyższe zarzuty, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami reguluje zarówno sytuację, gdy pozbawienie praw nastąpiło po jej wejściu w życie jak również, tak jak w sprawie niniejszej, przed wejściem w życie tej ustawy. Wynika to z art. 233 ustawy. Sąd zajął błędne stanowisko, że do żądanego odszkodowania mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 29 grudnia 1951 r., zmieniającej dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. i że ostatnim dniem, w którym mogło być skutecznie zgłoszone roszczenie odszkodowawcze był 31 stycznia 1955 r..

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego określone w art. 183 § 2 powołanej ustawy, zatem, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

W niniejszej sprawie orzeczenie wywłaszczeniowe z dnia 12 lipca 1950 r. zostało wydane na podstawie przepisów dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939-1945 r. (Dz.U. Nr 20, poz. 138 ze zm.) oraz przepisów rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934 r. – Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym (Dz.U. Nr 86, poz. 776). Prezydium WRN w Poznaniu w dniu 15 listopada 1950 r., nr AA.I5a/281/3/50 orzekło o wykonaniu tego wywłaszczenia i podało, że ustalenie odszkodowania nastąpi w trybie art. 4 ust. 1 pkt 6 i 7 dekretu na wniosek wywłaszczonego, stosownie do postanowień powołanego dekretu.

Wskazać należy, że zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 6 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r., ustalenie odszkodowania dokonywane jest na wniosek właściciela. Przepisy tego dekretu (tak jak i Prawa o postępowaniu wywłaszczeniowym) nie ustanawiały granic czasowych, w których należało złożyć wniosek o odszkodowanie. Jednak w dniu 31 stycznia 1952 r. weszła w życie ustawa z dnia 29 grudnia 1951 r. zmieniająca dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U. z 1952 r. Nr 4, poz. 25), która to ustawa w art. 2 stanowi, że "tracą moc wszystkie przepisy dotychczasowe w sprawach, dotyczących wywłaszczenia nieruchomości, a w szczególności rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1934 r. – Prawo o postępowaniu wywłaszczeniowym (Dz.U. R.P. z 1934 r. Nr 86, poz. 776 i z 1939 r. Nr 31, poz. 205)." W ustawie zmieniającej zakreślono też ramy czasowe dla składania wniosków odszkodowawczych. Przepis art. 1 pkt 32 ustawy zmieniającej dodał bowiem do dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz.U. Nr 27, poz. 197) przepis art. 38a, który w ust. 1 stanowił, że "roszczenia odszkodowawcze przedawniają się po upływie trzech lat od dnia, w którym orzeczenie o wywłaszczeniu stało się ostateczne w toku instancji". W art. 7 ust. 1 ustawy zmieniającej z dnia 29 grudnia 1951 r. wprowadzono regulację przejściową, zgodnie z którą niezakończone ostatecznie postępowanie z wniosku o ustalenie odszkodowania w sprawach prowadzonych m.in. na podstawie dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. będzie prowadzone dalej na zasadach dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. zarówno co do wysokości i trybu ustalenia odszkodowania, jak i co do sposobu wypłaty odszkodowania. Zgodnie zaś z art. 9 ustawy zmieniającej, terminy przedawnienia roszczeń odszkodowawczych w sprawach, w których orzeczenie o wywłaszczeniu zostało wydane ostatecznie w toku instancji lub uprawomocniło się przed wejściem w życie niniejszej ustawy – zaczynają biec od daty wejścia w życie tej ustawy.

Wobec powyższego słusznie przyjął Sąd I instancji, podzielając stanowisko Wojewody Wielkopolskiego, że w sprawie niniejszej przy rozpoznaniu wniosku skarżącego o ustalenie odszkodowania za wywłaszczoną w 1950 r. nieruchomość nie można pominąć regulacji prawnych, które obowiązywały po dokonaniu wywłaszczenia, w tym ustanowionego w przepisie art. 9 ustawy zmieniającej z dnia 29 grudnia 1951 r. terminu przedawnienia roszczeń odszkodowawczych.

Wobec powyższego trzeba więc uznać, że w niniejszej sprawie 3-letni termin do złożenia wniosku odszkodowawczego z tytułu wywłaszczenia (dokonanego orzeczeniem z dnia 12 lipca 1950 r.) należy liczyć od dnia 31 stycznia 1952 r. – zgodnie z art. 9 ustawy zmieniającej. Zatem ostatnim dniem, w którym można było złożyć taki wniosek był dzień 31 stycznia 1955 r. Po tym dniu nastąpiło przedawnienie roszczenia odszkodowawczego. Poza sporem jest, że wniosek o odszkodowanie został złożony przez ówczesnego pełnomocnika skarżącego dopiero w 1983 r., a więc ze znacznym uchybieniem 3-letniego terminu. Uznać zatem należy, że zasadnie organ – a za nim Sąd I instancji – przyjęli, że w niniejszej sprawie postępowanie o ustalenie odszkodowania, w sytuacji gdy roszczenie odszkodowawcze uległo przedawnieniu z dniem 31 stycznia 1955 r., zaś wniosek w tym przedmiocie został złożony dopiero w 1983 r., jest bezprzedmiotowe, co powodowało konieczność umorzenia postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Jak słusznie zauważył Sąd I instancji, nie ma przy tym znaczenia czy przedawnienie roszczenia o odszkodowanie za wywłaszczenie przewidują obecnie obowiązujące przepisy prawa materialnego, gdyż nie stanowią one podstawy orzekania w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu nie uchybił art. 242 w związku z art. 233 u.g.n. Sąd nie wyraził poglądu, że "przepis art. 242, który wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 1998 r." (zapewne chodziło o datę wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami) ma zastosowanie do stanów faktycznych powstałych po tej dacie.

Sąd nie naruszył art. 233 u.g.n. Jak ustalono w zaskarżonym wyroku postępowanie w sprawie odszkodowawczej wszczęte zostało dopiero na wniosek skarżącego z dnia 1983 r. Przeszkodę w zastosowaniu art. 233 u.g.n. i wydaniu na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 tej ustawy decyzji ustalającej odszkodowanie stanowiła okoliczność, że wniosek dotyczył roszczenia o wypłatę odszkodowania, które uległo przedawnieniu.

Oddalając skargę Sąd I instancji nie naruszył art. 151 p.p.s.a. Sąd właściwie wykonał obowiązki określone w art. 3 § 1 tej ustawy. Skoro zarzut naruszenia art. 145 § 1 lit. c/ (powinno być "art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/") p.p.s.a. przez niedostrzeżenie przez Sąd, że wskazana decyzja podjęta została z naruszeniem przepisów postępowania został sformułowany bez powiązania jego treści ze wskazaniem przepisów postępowania administracyjnego, którym zdaniem skarżącego uchybił organ, to pozostać musiał poza zakresem rozważań w postępowaniu kasacyjnym.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.