Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 517/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2019-11-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6181 Zajęcie nieruchomości i wejście na nieruchomość, w tym pod autostradę
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Oddalono skargę w części

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Sędziowie Sędzia WSA Izabela Paluszyńska (spr.) Asesor WSA Jan Szuma Protokolant: st. sekr. sąd. Krzysztof Dzierzgowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 października 2019 r. sprawy ze skargi [...] S.A. w [...] i [...] sp. z o.o. z siedzibą w [...], J. A., J. J., A. T. i M. T. na decyzję Wojewody z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] w przedmiocie odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości i umorzenia postępowania administracyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję w części uchylającej decyzję Prezydenta Miasta [...] z [...] lutego 2019 r., znak [...] w pkt II i w części utrzymującej w mocy decyzję w/w organu I instancji w pkt I, II. umarza postępowania administracyjne z wniosku A. W. i M. K., III. w pozostałym zakresie skargę [...] sp. z o.o. oddala, IV. oddala skargi J. A., J. J., A. T. i M. T., V. zasądza od Wojewody na rzecz: - skarżącej [...] S.A. kwotę [...]zł (słownie [...] złotych) - skarżącej [...] sp. z o.o. kwotę [...]zł. (słownie [...]) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewoda decyzją z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, z późn. zm., dalej: "k.p.a"), po rozpatrzeniu odwołań wniesionych przez: [...] sp. z o.o. w [...] p. A. T., p. M. T., p. J. A., p. J. J., (zwani dalej skarżącymi) p. L. O., p. M. B., od decyzji Prezydenta Miasta [...] z [...] lutego 2019 r., znak [...], w sentencji której orzeczono:

I Ustalić na rzecz p. H. O., p. A. W. oraz p. M. K. odszkodowanie w wysokości [...] zł (słownie: [...] złotych [...] złotych), za "pogorszenie" nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], zapisanej w księdze wieczystej nr [...], stanowiącej obecnie działkę nr [...] z arkusza mapy [...] obrębu [...], o powierzchni [...] m2 ze względu na przebieg napowietrznej linii wysokiego napięcia 110 kV [...].

II Do zapłaty odszkodowania w wysokości [...] zł zobowiązana jest spółka [...] Sp. z o.o. z siedzibą w [...]. Odszkodowanie podlega wypłacie jednorazowo, w terminie czternastu dni od dnia, w którym niniejsza decyzja stanie się ostateczna.

Odszkodowanie należy wypłacić proporcjonalnie do posiadanych udziałów:

p. H. O. - kwotę [...]zł (słownie: [...] złotych [...]), na wskazany w decyzji rachunek bankowy

p. A. W. - kwotę [...]zł (słownie: [...] złotych [...]), na wskazany w decyzji rachunek bankowy

p. M. K. - kwotę [...]zł (słownie: [...] złote [...]), na wskazany w decyzji rachunek bankowy

Do skutków zwłoki lub opóźnienia w zapłacie odszkodowania stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu cywilnego.

III Umorzyć jako bezprzedmiotowe, postępowanie wszczęte wobec p. L. O., p M. B., p. D. I., o. M. L., p. N. P.- B., p. A. T., p. M. T., p. J. A. oraz p. J. J. o ustalenie odszkodowania za wyżej opisaną nieruchomość, z tytułu jej pogorszenia ze względu na wybudowanie napowietrznej linii wysokiego napięcia 110 kV [...]

Uchylił zaskarżoną decyzję w pkt II i w tym zakresie orzekł:

II Do zapłaty odszkodowania w wysokości [...] zł zobowiązane są solidarnie spółki [...] sp. z o.o. oraz spółka [...] Odszkodowanie podlega wypłacie jednorazowo, w terminie czternastu dni od dnia wydania niniejszej decyzji.

Odszkodowanie należy wypłacić proporcjonalnie do posiadanych udziałów, wskazanych w pkt II decyzji organu I instancji, a w pozostałym zakresie utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

Jak wynika z decyzji organu I instancji na wniosek z dnia [...] lutego 2015 r. p. L. O., p. M. L. (poprzednio K.-L.), p. M. B., p. N. P. (poprzednio P.) i p. A. W. działających przez radcę prawnego wszczęto postępowanie o ustalenie odszkodowania za udziały wnioskodawców w nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], zapisanej w księdze wieczystej nr [...], stanowiącej obecnie działkę nr [...] z arkusza mapy [...] obrębu [...], z tytułu jej pogorszenia ze względu na przebieg napowietrznej linii wysokiego napięcia 110 kV [...], wybudowanej na podstawie decyzji Naczelnika Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Urzędu Dzielnicowego [...] [...] z [...] marca 1975 r., nr [...], utrzymanej w mocy ostateczną decyzją Naczelnika Wydziału Gospodarki Przestrzennej i Ochrony Środowiska Urzędu [...] w [...] z [...] października 1975 r., nr [...]

Pismem złożonym [...] maja 2016 r., wniosek o ustalenie odszkodowania z tytułu pogorszenia nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], złożyła działająca przez radcę prawnego B. W. p. D. I. (pełnomocnictwo z [...] kwietnia 2016 r.). Wnioski o ustalenie odszkodowania złożyli także: w dniu [...] marca 2018 r. p. H. O., reprezentowana przez p. M. O. (pełnomocnictwo z [...] marca 2018 r.), w dniu [...] kwietnia 2018 r. p. M. K., w dniu [...] listopada 2018 r. p. A. T. i p. M. T., reprezentowani przez radcę prawnego, a w dniu [...] grudnia 2018 r. p. J. A. i p. J. J., reprezentowani przez radcę prawnego.

Na podstawie pozyskanych akt archiwalnych nr [...], ustalono, że pismem z [...] lutego 1975 r., znak: [...], Zakład [...] [...] Przedsiębiorstwa Państwowego Zakłady [...] wniósł o wydanie zezwolenia na tymczasowe zajęcie nieruchomości położonych w pasie budowy zaprojektowanej linii napowietrznej kV 110 Główny Punkt Zasilania [...] Punkt Zasilania [...]. Zajęciu miała podlegać, między innymi, działka położona w [...] przy ul. [...]. Plan realizacyjny tej inwestycji zatwierdzony został decyzją Wydziału Gospodarki Przestrzennej i Ochrony Środowiska Prezydium Rady [...] miasta [...] z [...] listopada 1973 r., nr [...], znak: [...]. Naczelnik Dzielnicy [...] decyzją z [...] marca 1975 r., nr [...], utrzymaną w mocy ostateczną decyzją Wydziału Gospodarki Przestrzennej i Ochrony Środowiska Urzędu Wojewódzkiego w [...] z [...] października 1975 r., nr [...], zezwolił Zakładowi [...] [...] na tymczasowe zajęcie terenów stanowiących własność prywatną, między innymi, obecnej działki nr [...], leżących w pasie budowy zaprojektowanej linii napowietrznej 110 kV [...]. W sentencji decyzji zawarto zapis, iż "Właścicielom zajętych nieruchomości należy się od Zakładu [...] odszkodowanie za straty spowodowane budową linii. Odszkodowanie to strony ustalają na podstawie wzajemnego porozumienia, w razie sporu odszkodowanie ustala na wniosek zainteresowanego Naczelnik Dzielnicy [...]

Decyzja z [...] marca 1975 r. wydana została na podstawie przepisów art. 35 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (tekst: jednolity: Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64). Zgodnie z powołanymi przepisami, organy administracji państwowej, instytucje i przedsiębiorstwa państwowe mogły za zezwoleniem naczelnika gminy - a w miastach prezydenta lub naczelnika miasta (dzielnicy), zakładać i przeprowadzać na nieruchomościach - zgodnie z zatwierdzoną lokalizacją szczegółową - ciągi drenażowe, przewody służące do przesyłania płynów, pary, gazów, elektryczności oraz urządzenia techniczne łączności i sygnalizacji, a także inne podziemne lub nadziemne urządzenia techniczne niezbędne do korzystania z tych przewodów i urządzeń, a osobom upoważnionym przez właściwy organ, instytucję lub przedsiębiorstwo państwowe przysługuje prawo dostępu do tych przewodów i urządzeń w celu wykonywania czynności związanych z ich konserwacją. Kwestie odszkodowań za straty wynikłe z działań przewidzianych w przepisach art. 35 regulowały przepisy art. 36 ust 1, 2 i 3. W dacie ograniczenia przedmiotowej nieruchomości stanowiły one, że odszkodowanie za straty wynikłe z działań przewidzianych w art. 35 ust. 1 i 2 strony ustalają na podstawie wzajemnego porozumienia, w razie sporu wysokość odszkodowania ustala na wniosek zainteresowanej strony naczelnik gminy, a w miastach prezydent lub naczelnik miasta (dzielnicy). Za straty w zasiewach, uprawach i plonach odszkodowanie powinno być ustalone w przeciągu 30 dni od daty zgłoszenia wniosku o odszkodowanie. Roszczenie o takie odszkodowanie przedawniało się z upływem 3 lat od powstania szkody. Właścicielowi nie przysługiwało prawo do odszkodowania, jeżeli pomimo ograniczenia nie poniósł szkody. Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. uchylona została ustawą z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 22, poz. 59). Przepis art. 96 ust. 1 tej ustawy stanowił, że sprawy wszczęte, lecz niezakończone decyzją ostateczną o odszkodowaniu przed dniem wejścia jej w życie, prowadzi się na podstawie jej przepisów z wykorzystaniem zebranego materiału. Ustawa o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości utraciła moc z dniem [...] stycznia 1998 r., to jest z dniem wejścia w życie ustawy z dnia [...] sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity: Dz, U. z 2018 r., poz. 2204 ze zm.). Przepis art. 233 tej ustawy stanowi, że sprawy wszczęte lecz niezakończone decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie ustawy, prowadzi się na podstawie jej przepisów. Zgodnie z przepisem art. 128 ust. 4 u.g.n. odszkodowanie przysługuje również za szkody powstałe wskutek zdarzeń, o których mowa w art. 120 i 124-126. Odszkodowanie powinno odpowiadać wartości poniesionych szkód, a jeżeli wskutek tych zdarzeń zmniejszy się wartość nieruchomości, odszkodowanie powiększa się o kwotę odpowiadającą temu zmniejszeniu. W myśl przepisu art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. w zw. z art. 4 pkt 9b1 tej ustawy, prezydent miasta na prawach powiatu wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu, w przypadku gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie. Zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych przepis art. 129 ust. 5 daje podstawę do ustalenia odszkodowania, które było należne w świetle przepisów art. 36 ust. 1 i 2 ustawy z [...] marca 1958 r. a nie zostało dotąd ustalone. Jeśli roszczenie odszkodowawcze nie zostało dotychczas zgłoszone, to może je zgłosić osoba wywłaszczona, a także jej następca prawny, pod warunkiem, że jest on sukcesorem uniwersalnym, gdyż tylko taki wariant sukcesji skutkuje wstąpieniem w ogół (lub ułamkową część) praw oraz obowiązków majątkowych poprzednika prawnego (spadkodawcy), w tym, oprócz prawa własności nieruchomości, nabywa przysługujące dotychczasowemu właścicielowi, roszczenie odszkodowawcze.

Na podstawie zebranego materiału dowodowego, w tym badania księgi wieczystej nr [...], ustalono, że w dniu ograniczenia prawa do nieruchomości, tj. w dniu wydania przez organ II instancji ostatecznej decyzji ograniczającej to prawo [...] października 1975 r., stanowiła ona współwłasność p. H. O. w [...] części, p. M. B. w [...] części i p. I. B. w [...] części. [...] M. B. zmarła [...] listopada 1994 r., a spadek po niej zgodnie z prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] z [...] lipca 2001 r., sygn. akt III Ns [...]/7 nabyły p. A. W. i p. M. K. po [...] każda z nich. Następnie umową zawartą aktem notarialnym z [...] marca 2004 r., Rep. A nr [...] dokonały działu spadku w ten sposób, że p. A. W. nabyła cały udział po p. M. B. na wyłączną własność. [...] I. B. zmarła [...] grudnia 2003 r., a spadek po niej zgodnie z aktem poświadczenia dziedziczenia z [...] kwietnia 2018 r., Rep. A nr [...] nabyły p. A. W. i p. M. K. po [...] każda z nich. [...] L. O. nabył udział w przedmiotowej nieruchomości na postawie umowy darowizny zawartej aktem notarialnym Rep. A nr [...] z [...] sierpnia 2002 r., p. M. B. na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z [...] kwietnia 2008 r., sygn. akt I Ns [...] oraz umowy darowizny zawartej aktem notarialnym Rep. A nr [...] z [...] marca 2009 r., p. D. I. na podstawie umowy sprzedaży zawartej aktem notarialnym Rep. A nr [...] z [...] marca 2011 r., p. M. L.- P. na podstawie umowy darowizny zawartej aktem notarialnym Rep. A nr [...] z [...] kwietnia 2004 r., p. N. P. umową sprzedaży zawartą aktem notarialnym Rep. A nr [...] z [...] marca 1997 r., p. A. T. i p. M. T. umową sprzedaży zawartą aktem notarialnym Rep. A nr [...] z [...] maja 2016 r., a p. J. A. i p. J. J. umową sprzedaży zawartą aktem notarialnym Rep. A nr [...] z [...] sierpnia 2018 r.

W dniu [...] marca 2017 r. radca prawny B. W. przedłożył zawartą [...] lutego 2017 r. pomiędzy p. L. O. - cesjonariuszem a p. H. O. - cedentem umowę cesji roszczenia do odszkodowania (przelew wierzytelności) ze względu na przebieg nad przedmiotową nieruchomością napowietrznej linii wysokiego napięcia 110 kV [...]

Badając kwestię uprawnienia wnioskodawców do żądania odszkodowania za pogorszenie nieruchomości organ dokonał wnikliwej analizy aktualnego orzecznictwa sądów administracyjnych. Wynika z niego, że osobą uprawnioną do żądania odszkodowania za wywłaszczenie - w tym także za szczególną jego postać przewidzianą w przepisie art. 124 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a jeszcze wcześniej, między innymi, w art. 35 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - jest "osoba wywłaszczona" (art. 128 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami), czyli podmiot będący właścicielem nieruchomości w dacie dokonywania jej wywłaszczenia, zwany też "poprzednim właścicielem". Poza tym, na zasadach ogólnych, także jego następca prawny na mocy sukcesji uniwersalnej, a więc przede wszystkim spadkobierca poprzedniego właściciela będącego osobą fizyczną. Organ zwrócił uwagę, że w przypadku prawa do odszkodowania, o jakim mowa w art. 128 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami - a wcześniej także w art. 36 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości - brak jest przepisu prawa, który dopuszczałby możliwość przenoszenia tego uprawnienia przez właściciela (wywłaszczonego lub jego spadkobiercę), w drodze umowy, na inny podmiot. Ponadto w orzecznictwie wskazuje się, że wierzytelność o zapłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość przysługuje wyłącznie wywłaszczonemu właścicielowi lub też jego następcom prawnym pod tytułem ogólnym. Nie jest to zatem roszczenie, którym uprawniony może skutecznie rozporządzać. Nabywca nieruchomości w drodze umowy cywilnoprawnej (nabywca syngularny) nie ma uprawnienia do odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości z powodu jej zajęcia, to nie on bowiem poniósł ewentualną szkodę wywołaną jej zajęciem.

Biorąc powyższe pod uwagę, zajęcie nieruchomości stanowiącej współwłasność m.in. p. H. O. oraz nieżyjących p. M. B. i p. I. B., których spadkobierczyniami są p. A. W. i p. M. K. - nie mogło doprowadzić do powstania szkody po stronie p. L. O., p. M. B., p. M. L., p. N. P., p. A. T., p. M. T., p. J. A. oraz p. J. J., którzy nabyli udziały w nieruchomości czy to w formie umów darowizny czy sprzedaży. Zdaniem organu w wyniku zawarcia umów sprzedaży i darowizn udziałów w przedmiotowej nieruchomości ww. osoby nie nabyły przedmiotowego roszczenia odszkodowawczego. Ponadto organ wykluczył posiadanie roszczenia przez p. L. O., legitymującego się cesją wierzytelności. Organ orzekający uznał bowiem, że osobą uprawnioną jest p. H. O., która wprawdzie dokonała cesji na rzecz p. L. O., jednak jest także poprzednią współwłaścicielką nieruchomości, która doznała szkody.

Z powyższych powodów postępowanie wszczęte na wnioski osób nielegitymowanych stało się bezprzedmiotowe co w konsekwencji dało podstawę do wydania w tym zakresie decyzji o umorzeniu postępowania, o czym organ orzekł na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. w pkt III decyzji.

Osobami uprawnionymi do uzyskania odszkodowania za szkodę spowodowaną zmniejszeniem wartości nieruchomości stanowiącej obecnie działkę nr [...] są więc: p. H. O. - współwłaścicielka nieruchomości oraz p. A. W. i p. M. K. - spadkobierczynie poprzednich współwłaścicielek.

W toku postępowania organ przeprowadził postępowanie dowodowe, w ramach którego podjął czynności zmierzające do ustalenia, czy odszkodowanie zostało już wcześniej ustalone i wypłacone oraz czy zostało zawarte porozumienie w sprawie odszkodowania, Pismami z [...] czerwca 2016 r, zwrócono się w tym zakresie do Starostwa Powiatowego i [...] Urzędu Wojewódzkiego o sprawdzenie czy przed Kierownikiem Urzędu Rejonowego w [...] oraz Wojewodą [...] toczyły się postępowania w tym przedmiocie, jednakże z udzielonych odpowiedzi wynika, że jednostki te nie posiadają w swoich zasobach takiej dokumentacji. Z wyjaśnień pełnomocnika [...] O. udzielonych w piśmie z [...] czerwca 2016 r. wynika, że nie zostało zawarte takie porozumienie a spółki [...] S.A. oraz [...] Sp. z o.o. poinformowały, że nie posiadają dokumentów tego rodzaju. Z wyjaśnień Spółki [...] sp. z o.o. (pismo z [...] stycznia 2017 r.) wynika, że mieszkańcy ulicy [...] złożyli wniosek do Sądu Rejonowego [...] o ustanowienie służebności przesyłu, który to wniosek został oddalony,

Oględziny przeprowadzone [...] lutego 2018 r. wykazały, że nieruchomość zabudowana jest w części budynkiem mieszkalnym, w którym znajduje się 7 lokali mieszkalnych. Za budynkiem posadowiony jest słup kratowy na stalowych podporach - dwie z nich znajdują się poza granicą działki. Nad częścią działki przebiega linia wysokiego napięcia 110 kV [...]. Pod linią i w odległości 3 m od niej na działce znajduje się zagospodarowany trawnik oraz drzewa i krzewy iglaste.

W toku postępowania pozyskano operat szacunkowy z [...] maja 2018 r., sporządzony przez powołanego w sprawie biegłego - rzeczoznawcę majątkowego T. S., określający zmniejszenie wartości nieruchomości stanowiącej obecnie działkę nr [...] o powierzchni [...] m2 w wyniku wybudowania linii wysokiego napięcia 110 kV [...], z uwzględnieniem stanów: w dniu ograniczenia prawa własności, tj. [...] października 1975 r, oraz w dacie wybudowania linii wysokiego napięcia 110 kV [...], tj. 1978 r. Biegły przyjął, że powierzchnia pasa ograniczonego użytkowania pod przebiegającą nad częścią działki nr [...] napowietrznej linii energetycznej wynosi [...] m2. Z powierzchni pasa odjął powierzchnię zajmowaną przez budynek mieszkalny w części pokrywającej się z pasem iinii. Biegły uwzględnił również obszar gruntu zajmowany przez słup kratownicowy o powierzchni [...] m2. Ustalił, że zgodnie z zatwierdzonym [...] sierpnia 1975 r. planem zagospodarowania przestrzennego miasta [...], działka nr [...] znajdowała się na pograniczu terenów zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej i wielorodzinnej (MN i MW) oraz planowanej inwestycji drogowej. Faktyczne rozgraniczenie formy zabudowy wyznacza ul. [...] i jej zachodnia strona (m.in. wyceniona działka) obejmuje zabudowę jednorodzinną a wschodnia wielorodzinną.

Stosując podejście porównawcze, metodę korygowania ceny średniej, w pierwszej kolejności biegły określił wartość rynkową nieruchomości gruntowej, niezabudowanej, przed jej obciążeniem. Mając na uwadze przeznaczenie nieruchomości w planie, oraz rodzaj rynku określił dla nieruchomości gruntowych niezabudowanych, objętych prawem własności, przeznaczonych pod zabudowę mieszkaniową jednorodzinną. Biegły nie analizował odrębnie wartości gruntu przeznaczonego pod drogę, gdyż linia energetyczna przebiega nad terenem o przeznaczeniu mieszkaniowym. Analizie poddał transakcje z całego [...], a zwłaszcza jego strefy śródmiejskiej z [...], zawarte w okresie od marca 2016 r. do kwietnia 2017 r. Do końcowej analizy przyjął 14 transakcji i porównał nieruchomość wycenianą z nieruchomościami, które osiągnęły cenę minimalną oraz cenę maksymalną. Cenę średnią z wszystkich transakcji skorygował współczynnikiem uwzględniającym różnice w lokalizacji tych nieruchomości, sąsiedztwie i otoczeniu, możliwości inwestycyjnej, powierzchni i kształcie działek oraz dostępności komunikacyjnej. Biegły obliczył wartość 1 m2 niezabudowanego gruntu na kwotę [...]zł. Następnie określił wartość nieruchomości zabudowanej. Zastosował tę samą metodę wyceny i uwzględnił to samo przeznaczenie. Końcowej analizie poddał 16 transakcji z tego samego obszaru, objętych prawem własności, zawartych w okresie od marca 2016 r. do października 2017 r. Porównał nieruchomość wycenianą z nieruchomościami, które osiągnęły cenę minimalną oraz cenę maksymalną. Cenę średnią z wszystkich transakcji skorygował współczynnikiem uwzględniającym różnice w lokalizacji tych nieruchomości, powierzchni gruntu, ich sąsiedztwie i otoczeniu, a także rodzaju zabudowy, powierzchni użytkowej budynku, jego stanu technicznego i standardu, i określił wartość prawa własności nieruchomości zabudowanej na kwotę [...]zł.

Wpływ wybudowania w 1978 r. linii elektroenergetycznej w bezpośrednim sąsiedztwie istniejącego budynku mieszkalnego, na zmianę warunków korzystania z nieruchomości w zakresie warunków akustycznych, estetycznych, poczucia bezpieczeństwa i pola elektromagnetycznego został określony przez biegłego na 12% wartości nieruchomości zabudowanej i wyniósł [...] zł. Biegły uznał, że wybudowanie linii elektroenergetycznej nie wpłynęło na zmianę przydatności użytkowej nieruchomości, która po jej posadowieniu wykorzystywana była w dotychczasowy sposób, tzn. na cele mieszkaniowe, a część niezabudowana, jako ogród przydomowy. Trwałe ograniczenie w sposobie korzystania z pasa gruntu pod linią przesyłową: zakaz sadzenia wysokiej zieleni oraz lokowania urządzeń o znacznych wysokościach rzeczoznawca wycenił na kwotę [...]zł, a skutki spowodowane obowiązkiem udostępniania nieruchomości w celu wykonania czynności związanych z konserwacją i usuwaniem awarii ciągów, przewodów i urządzeń określił na kwotę [...]zł. Zmniejszenie wartości przedmiotowej nieruchomości zostało wycenione łącznie na kwotę [...]zł.

Pismem z [...] czerwca 2018 r. zawiadomiono strony o sporządzeniu operatu szacunkowego oraz o możliwości zapoznania się z nim. W piśmie złożonym [...] czerwca 2018 radca prawny B. W., wniósł uwagi do operatu szacunkowego. Podniósł, że rzeczoznawca majątkowy nie przedstawił szczegółowej analizy i badań rynku nieruchomości, co uniemożliwia weryfikację przyjętych przez niego wag cech nieruchomości oraz ustalenia ich poziomu procentowego. Z punktu widzenia strony, istotną cechą nieruchomości jest jej sąsiedztwo i otoczenie, stąd procentowa waga tej cechy powinna wynosić co najmniej 20%. Zakwestionował wartość współczynnika przyjętego przy określaniu trwałego ograniczenia w sposobie korzystania z nieruchomości wskazując, że jest on zbyt niski i powinien wynosić 0,5 zamiast przyjętego - 0,15. Pełnomocnik zakwestionował również kwotę zmniejszenia wartości nieruchomości oraz wartość współczynnika korygującego (przyjętego dla powierzchni nieruchomości) względem wartości zmniejszenia określonej w operacie szacunkowym dotyczącym sąsiedniej nieruchomości i wniósł o zlecenie przeprowadzenia ponownej wyceny.

Odnosząc się do wniesionych uwag, w piśmie z [...] lipca 2018 r. biegły wyjaśnił, że w przypadku nieruchomości niestandardowych nie ma możliwości doboru par nieruchomości zróżnicowanych tylko jedną cechą, dlatego ustalił cechy i wagi na podstawie badań i obserwacji preferencji potencjalnych nabywców nieruchomości, przeprowadzanych w sposób ciągły przez rzeczoznawców majątkowych, a w kancelarii p. T. S., od prawie 20 lat. Z badań wynika, że w przypadku nieruchomości zabudowanych domami mieszkalnymi, położonymi w eksponowanych lokalizacjach śródmiejskich, wpływ cechy "sąsiedztwo i otoczenie" oscyluje w granicach 10-15%, i w wycenie został przyjęty najwyższy poziom tej cechy. Na podobnym poziomie została określona zmiana warunków korzystania z nieruchomości. Zastosowanie takiej metodyki jest opracowaniem autorskim, opartym na długoletnim doświadczeniu zawodowym. Odnosząc się do wysokości współczynnika - 0,2 - przyjętego przy określaniu wartości trwałego ograniczenia w sposobie korzystania z nieruchomości w pasie pod linią, biegły wskazał, że pierwotnie nieruchomość zabudowana była budynkiem mieszkalnym a wybudowanie linii miało charakter wtórny i nie uniemożliwiło jej zabudowy a jedynie spowodowało trwałe ograniczenia w sposobie korzystania z pasa gruntu pod linią mającego charakter ogrodu przydomowego. Stąd zmniejszenie wartości nieruchomości z powodu trwałego ograniczenia w sposobie korzystania określone zostało na poziomie 20% wartości działki budowlanej w pasie linii oraz 100% wartości działki budowlanej za teren pod słupem, adekwatnie do tego ograniczenia. W kwestii zmniejszenia wartości nieruchomości oraz wartości współczynnika korygującego (przyjętego dla powierzchni nieruchomości) względem wartości zmniejszenia określonej w operacie szacunkowym dotyczącym sąsiedniej nieruchomości rzeczoznawca majątkowy podkreślił, że różnica w ocenie cechy "powierzchnia działki" wynika z gradacji cechy, która jest szczegółowo opisana w operacie szacunkowym. Biegły podtrzymał ustalenia dokonane w operacie szacunkowym.

W pismach z [...] lipca 2018 r. oraz [...] sierpnia 2018 r. pełnomocnik spółek [...] S. A. oraz [...] Sp. z o.o. wniósł o wyjaśnienia dotyczące sposobu doboru nieruchomości przyjętych do porównania oraz sposobu ustalenia wpływu istnienia urządzeń wysokiego napięcia na zmianę warunków korzystania z nieruchomości. Biegły w pismach z [...] lipca 2018 r. oraz [...] września 2018 r. wyjaśnił, że w bazie transakcji, którą dysponuje znajduje się znacznie więcej transakcji nieruchomościami gruntowymi i zabudowanymi. Przy doborze transakcji do porównania przyjął te, które są najbardziej podobne do nieruchomości wycenianej. W tym przypadku preferowany był czynnik lokalizacji - wyselekcjonowano nieruchomości z [...]. Odnosząc się do sposobu ustalenia wpływu istnienia urządzeń wysokiego napięcia na zmianę warunków korzystania z nieruchomości biegły wyjaśnił, że są one oceniane w kontekście ich wpływu na wartość nieruchomości. Podobnie jak w przypadku innych cech nieruchomości wpływających na jej wartość decydujące znaczenie mają preferencje potencjalnych nabywców. Uciążliwościami generowanymi przez linie wysokiego napięcia są parametry opisane w operacie szacunkowym.

Zdaniem organu, wyjaśnienia biegłego zawarte w pismach z [...] lipca 2018 r. oraz [...] września 2018 r. są wyczerpujące, a strony po zapoznaniu się z nimi nie zgłosiły więcej uwag.

Operat sporządzony [...] maja 2018 r. zweryfikowano badając jego zgodność z przepisami rozdziału 5 działu III i rozdziału 1 działu IV ustawy o gospodarce nieruchomościami, przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia [...] września 2004 r., a także Powszechnymi Krajowymi Zasadami Wyceny opracowanymi i opublikowanymi przez Polską Federację Stowarzyszeń Rzeczoznawców Majątkowych. W wyniku weryfikacji stwierdzono, że został on sporządzony zgodnie z obowiązującymi tym zakresie przepisami i zasadami. Na potrzeby wyceny biegły określił właściwy rynek nieruchomości podobnych, biorąc pod uwagę przedmiot, zakres i cel wyceny oraz dostępność danych. Operat jest spójny i logiczny a określone w nim wartości wiarygodne. W tych okolicznościach przyjęto go jako dowód w sprawie. W świetle dokonanych ustaleń, odszkodowanie należne p. H. O. wynosi [...] zł, p. A. W. - [...] zł i p. M. K. - [...] zł.

Organ nie znalazł podstaw do przeprowadzenia wnioskowanego przez M.. B., A.. T., M.. T., J.. A. i J.. J. dowodu z przesłuchania określonych osób w celu wykazania, że w cenie sprzedaży nieruchomości (lokali) nie uwzględniono obniżenia wartości nieruchomości spowodowanego posadowieniem linii energetycznej.

Pismami z [...] sierpnia 2016 r. oraz z [...] września 2016 r. spółki [...] S.A. oraz [...] Sp. z o.o. oświadczyły, że nie będą płatnikami ustalonego odszkodowania ponieważ spółki te nie są następcami prawnymi Skarbu Państwa, który w ich ocenie był inwestorem urządzeń elektroenergetycznych zobowiązanym do zapłaty odszkodowań.

Organ wskazał, że podmiot zobowiązany do zapłaty niniejszego odszkodowania został ustalony przez organ na podstawie dokumentacji pozyskanej od spółki [...] Sp. z o.o. z której wynika, że Przedsiębiorstwo Państwowe Zakłady [...] zostało przekształcone w spółkę [...] S.A. na podstawie zarządzenia Ministra [...] z [...] lipca 1993 r., nr [...] a następnie aktu przekształcenia z [...] lipca 1993 r., rep. Nr A

[...]. W związku z połączeniem [...] S.A. z [...] S.A., [...] S.A., [...] S.A. oraz [...] [...] S.A, które miało miejsce [...] stycznia 2003 r. [...] S.A. zmieniła nazwę na [...] S.A. a następnie na [...] S.A. W dniu [...] czerwca 2007 r. nastąpiło wydzielenie Spółki [...] Sp. z o.o., która weszła we wszystkie prawa i obowiązki Spółki [...] S.A,, wynikające z działalności dystrybucyjnej (akt notarialny z [...] czerwca 2007 r., rep. A nr [...]). Obecnie zadania polegające na dystrybucji energii elektrycznej na obszarze, na którym znajdują się przedmiotowe działki wykonuje spółka [...] Sp. z o.o. z siedzibą w [...], zatem wbrew twierdzeniom zawartym w pismach pełnomocnika tej spółki, spółka [...] S.A. jest następcą prawnym podmiotu, który uzyskał zezwolenie na czasowe zajęcie działek tj. Zakładu [...], który wówczas był gestorem sieci elektrycznej, natomiast obecnie, jak wykazano spółka [...] Sp. z o.o. jest gestorem sieci, a więc podmiotem zobowiązanym do zapłaty odszkodowań ustalanych w tego typu postępowaniach. Organ podał, że następstwem prywatyzacji państwowego przedsiębiorstwa energetycznego było przejęcie przez spółkę Skarbu Państwa wszystkich praw, które obciążały przedsiębiorstwo przed rozpoczęciem procesu komercjalizacji.

Odwołania od ww. decyzji wnieśli: [...] sp. z o.o. w [...] reprezentowana przez r.pr. M. B.; p, A. T., p. M. T., p. J. A., p. J. J., reprezentowani przez r.pr, T. W.; p. L. O., p. M. B., reprezentowani przez r.pr. B. W..

Po ich rozpatrzeniu organ II instancji wydał opisaną we wstępie decyzję, którą zmienił pkt II decyzji I instancji i w tym zakresie orzekł: do zapłaty odszkodowania w wysokości [...] zł zobowiązane są solidarnie spółki [...] sp. z o.o. oraz spółka [...] S.A. Odszkodowanie podlega wypłacie jednorazowo, w terminie czternastu dni od dnia wydania niniejszej decyzji. W pozostałym zakresie utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z [...] lutego 2019r.

Wojewoda wskazał, że w sprawie ziściły się przesłanki, pozwalające na przyznanie p. H. O. oraz spadkobiercom zmarłych M. B. i I. B. tj. p. A. W. i p. M. K. odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], oznaczonej jako działka nr [...], arkusz mapy [...], obręb [...],.

Niewątpliwie doszło do ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości, położonej w [...] przy ul. [...], oznaczonej jako działka nr [...], arkusz mapy [...], obręb [...], z uwagi na ostateczną decyzję Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Urzędu Dzielnicowego [...] decyzją z [...] marca 1975 r., znak [...], zezwalającą Zakładowi [...] na tymczasowe zajęcie terenów leżących w pasie budowy zaprojektowanej napowietrznej linii elektroenergetycznej 110 kV [...], obejmującym między innymi ww. działkę. Ówczesnymi właścicielami nieruchomości były p. H. O. w [...] części, M. B. w [...] części, I. B. [...] części. Uprawnionymi do dochodzenia należnego odszkodowania, w oparciu o obowiązującą obecnie u.g.n. jest p. H. O. i następcy prawni po zmarłej M. B. i zmarłej I. B.. Następcami prawnymi ww. zmarłych są p. A. W. w udziale [...] oraz p. M. K. w udziale [...].

Organ II instancji podkreślił, iż w niniejszej sprawie nie mają znaczenia żadne przekształcenia własnościowe, które miały miejsce po dniu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości, obejmującej ww. działkę. Podmiotem uprawnionym do żądania odszkodowania za wywłaszczenie - w tym także za szczególną jego postać przewidzianą wart. 124 u.g.n., czy też w art. 35 ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r. - jest "osoba wywłaszczona", czyli właściciel nieruchomości w dacie dokonywania jej wywłaszczenia, ewentualnie jego następca prawny. Nie ma przy tym znaczenia kto jest obecnym właścicielem nieruchomości, obejmującej ww. działkę i kto był nim od dnia ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości do dnia dzisiejszego.

Z kolei mając na względzie treść art. 132 ust. 6 u.g.n. pierwotnie zobowiązanym do wypłaty odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości był Zakład [...] - beneficjent decyzji ograniczającej sposób korzystania z ww. nieruchomości. Nie można przy tym zgodzić się z twierdzeniem, że zobowiązanym do wypłaty odszkodowania był Skarb Państwa (art. 12 dekretu z [...] października 1950r. o przedsiębiorstwach państwowych). W wyniku przekształcenia Zakładu [...] w jednoosobową spółkę akcyjną Skarbu Państwa powstała [...] S.A. Biorąc pod uwagę, że [...] S.A. była jedynym następcą podmiotu Zakład [...] oraz przejęła cały majątek, należący uprzednio do tego podmiotu (wraz z urządzeniami linii napowietrznej 110 kV [...]) organ przyjął, że w całości przeszły na nią obowiązki, związane z decyzją Wydziału Gospodarki Przestrzennej i Ochrony Środowiska Urzędu Miejskiego w [...] znak [...], a zatem była zobowiązana do wypłaty odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości. Późniejsze zmiany - połączenia spółek nie przeniosły w/w obowiązku na inne podmioty. Kolejne, istotne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy wydarzenie miało miejsce w 2007 r., kiedy to zawarto umowę, mocą której [...] S.A. zbyła na rzecz [...] sp. z o.o. aport w postaci oddziału [...] S.A. W ww. umowie wskazano, powtarzając treść art. 554 Kodeksu cywilnego, że nabywca przedsiębiorstwa jest odpowiedzialny solidarnie ze zbywcą za jego zobowiązania związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Odpowiedzialność nabywcy ogranicza się do wartości nabytego przedsiębiorstwa według stanu w chwili nabycia, a według cen w chwili zaspokojenia wierzyciela. Z powyższego wynika zatem, że finalnie obowiązek odszkodowawczy, wynikający z art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. i odnoszący się do ww. nieruchomości, należącej w dniu ograniczenia do H. O., M. B., I. B., leży zarówno po stronie [...] S.A., jaki [...] S.A.

W kontekście ustalenia kwoty należnego odszkodowania, Wojewoda wskazał natomiast, iż operat sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego T. S. jest kompleksowy, rzetelny i może stanowić podstawę do ustalenia odszkodowania.

Za błędną Wojewoda uznał argumentację [...] sp. z o.o., dotyczącą rzekomej odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa w niniejszej sprawie. Mając na uwadze treść przepisów dekretu z 26 października 1950 r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz. U. z 1960 r. nr 18 poz. 111), a także kolejne, dokonane przekształcenia Zakładu [...], nie ma wątpliwości, iż obowiązki, związane z decyzją Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Urzędu [...] przeszły na następcę prawnego Zakładu [...].

Chybiony okazał się również argument o przedawnieniu przedmiotowego roszczenia u odszkodowanie. Nie maja tu bowiem zastosowania przepisy kodeksu cywilnego.

W ocenie Wojewody nie zasługiwały również na uwzględnienie zarzuty naruszenia art. 75 § 1, 11 , 7, 77, 78. 80 i 84 k.p.a.

Następnie do WSA w Poznaniu wpłynęły skargi [...] S.A. w [...], [...] sp. z o.o. w [...], J. A., J. J., A. T. i M. T. na ww. decyzję Wojewody.

Postanowieniem z dnia [...] lipca 2019 r. tut. Sąd połączył do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy ww. skarżących.

W skardze J. A. i J. J. oraz A. i M. T. dotyczącej części decyzji umarzającej postępowanie wobec wskazanych osób podniesiono następujące zarzuty (reprezentowanych przez tego samego pełnomocnika, w obu skargach zawarto tożsame zarzuty):

1. Naruszenie art. 11 w zw. z art. 107 § 3 zw. z art. 15 k.p.a. poprzez niewystarczające wyjaśnienie podstaw zapadłego rozstrzygnięcia, w szczególności lakoniczne odniesienie się do argumentów skarżących podniesionych w odwołaniu

2. Naruszenie art. 136 § 1 k.p.a. poprzez nieuzupełnienie materiału dowodowego i nieprzeprowadzenie dowodu z przesłuchań świadków,

3. Naruszenie art. 7, 77, 80 k.p.a. poprzez zaniechanie rozpatrzenia całokształtu okoliczności sprawy i zebranego materiału dowodowego, w szczególności odniesienia się do argumentów podnoszonych przez pełnomocnika skarżących.

4. W/w skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej i poprzedzającej jej decyzji w całości i zasądzenie kosztów.

Spółki [...] Sp. z o.o. i [...] S.A. zaskarżając decyzje w całości zarzuciły wydanej decyzji naruszenie ( w obu skargach podniesiono zasadniczo tożsame zarzuty):

1) art. 132 ust. 6 i 132 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zw. z art. 124 ust. 1 i 124b ust. 1 u.g.n. w zw. z art. 107 k.p.a. poprzez przyjęcie, że [...] sp. z o.o. oraz [...] S.A. są podmiotami obowiązanymi do zapłaty odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości lub jednostkami organizacyjnymi, które uzyskały zezwolenie za założenie przewodów i urządzeń albo zezwolenie na wykonanie czynności związanych z konserwacją remontami i usuwaniem awarii albo przedsiębiorcą wykonującym na podstawie koncesji działalność w zakresie poszukiwania, rozpoznawania lub wydobywania kopalin objętych własnością górniczą, a także niewskazanie podstawy prawnej nałożonego na ww. podmioty obowiązku oraz nie wskazanie podstaw odpowiedzialności solidarnej,

2) art. 129 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zw. z art. 35 ust. 1 i 2 i 36 ustawy z dnia 12.03.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości w zw. z art. 107 k.p.a. oraz w zw. z "przepisami" dekretu z 26.10.1950r. o przedsiębiorstwach państwowych poprzez przyjęcie, że publicznoprawny obowiązek Skarbu Państwa, polegający na wypłacie odszkodowania za wywłaszczenie może zostać orzeczony w stosunku do podmiotu prywatnego, który nie jest następcą prawnym Skarbu Państwa (w szczególności w sensie administracyjnoprawnym),

3) art. 129 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zw. z art. 35 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12.03.1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości poprzez przyjęcie, że publicznoprawny obowiązek Skarbu Państwa, polegający na wypłacie odszkodowania za wywłaszczenie, tj. za działania Państwa w sferze imperium, może zostać orzeczony w stosunku do podmiotu prywatnego, który nie jest następcą prawnym Skarbu Państwa (w szczególności w sensie administracyjnoprawnym), a który działa w sferze publicznej wyłącznie w zakresie sfery dominium,

4) art. 11 k.p.a. poprzez niewystarczające umotywowanie i wyjaśnienie zapadłego rozstrzygnięcia,

5) art. 118 k.c. poprzez zasądzenie odszkodowania, podczas gdy organ powinien przy wydawaniu decyzji uwzględnić, że roszczenie o odszkodowanie przedawniło się na zasadach określonych w kodeksie cywilnym,

6) art. 8 ust. 2 i 3 ustawy o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych z dnia [...].07.1990 r. (Dz. U. nr 51, poz. 298) poprzez:

a) przyjęcie, że [...] sp. z o.o. i [...] S.A. jest następcą prawnym Skarbu Państwa bądź przedsiębiorstwa państwowego Zakład [...] w [...],

b) przyjęcie wbrew treści art. 8 ust 3 ustawy, że na [...] sp. z o.o. i [...] S.A. przechodzą z mocy ustawy, uprawnienia i obowiązki przekształconego przedsiębiorstwa wynikające z decyzji administracyjnych,

7) art. 2 ust. 1, art. 4 ust. 1 pkt 2 oraz art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 05.02.1993 r. o przekształceniach własnościowych niektórych przedsiębiorstw państwowych o szczególnym znaczeniu dla gospodarki państwa (Dz. U. nr 16, poz. 69) poprzez:

a) przyjęcie, że [...] sp. z o.o. i [...] S.A. jest następcą prawnym Skarbu Państwa bądź przedsiębiorstwa państwowego Zakład [...] w [...],

b) przyjęcie, że [...] sp. z o.o. jest następcą prawnym [...] S.A. w znaczeniu pełnej sukcesji praw i obowiązków, które [...] S.A. (poprzednia nazwa [...]) nabyła na podstawie ustawy z 1993 r.

8) art. 7, 77, 80 i 84 k.p.a., poprzez uchybienie obowiązkowi podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i obowiązkowi wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, w szczególności:

a) niezbadanie i brak jakiejkolwiek oceny relacji podmiotowych związanych z sukcesją między:

- Skarbem Państwa a Zakładem [...] w [...],

- Zakładem [...] a [...] S.A.,

- [...] S.A. a [...] sp. z o.o.,

b) niezbadanie podstaw nabycia urządzeń przesyłowych przez [...] sp. z o.o.,

c) niewystąpienie o udzielenie informacji i przesłanie dokumentów w stosunku do [...] S.A., tj. następcy Skarbu Państwa wyłącznie w zakresie dominium dotyczącej urządzeń przesyłowych po dniu [...].12.1990 r. (niewłaściwe ustalenie stanu faktycznego w zakresie podmiotu, który uzyskał zezwolenie, tj. Zakładu [...] w [...] zamiast Skarbu Państwa),

d) nie zbadanie treści "aktu o podziale przedsiębiorstwa państwowego w spółki" i nie wskazanie konkretnych zapisów takiego aktu, które przenosiłyby obowiązek wypłaty odszkodowania ze Skarbu państwa na rzecz innego podmiotu,

e) nie wystąpienie o udzielenie informacji i przesłanie dokumentów w stosunku do [...] S.A., tj. następcy Skarbu Państwa w zakresie dominium dotyczącej urządzeń przesyłowych po dniu [...].12.1990r.,

f) nie przeprowadzenie pełnej kwerendy w Archiwum państwowym w celu jednoznacznego wykluczenia okoliczności braku wypłaty odszkodowania na rzecz właścicieli nieruchomości z daty wydania decyzji,

g) brak zbadania księgi wieczystej Wnioskodawcy, tj. sprawdzenia pochodzenia działki w celu weryfikacji czy decyzja wywłaszczeniowa dotyczy omawianej nieruchomości,

h) brak wyczerpującego zgromadzenia materiału dowodowego wskutek czego nieprawidłowo ustalono wartość odszkodowania za wywłaszczenie,

9) art. 5 ust. 1 i 5 ust. 3 ustawy z dnia 5 lutego 1993 r. o przekształceniach własnościowych niektórych przedsiębiorstw państwowych o szczególnym znaczeniu dla gospodarki państwa (Dz. U. z 1993 r., nr 16, poz. 69) poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na tym, że:

a) organ przyjął, że na rzecz poprzednika prawnego skarżącej przeszedł publicznoprawny obowiązek administracyjny wypłaty odszkodowania, pomimo że źródłem takiego obowiązku winien wynikać z "aktu o podziale przedsiębiorstwa państwowego w spółki",

b) nie wskazano konkretnego zapisu w/w punktu, który taki obowiązek statuowałby po stronie poprzednika skarżącej,

c) a nadto przyjął, że w akcie o podziale przedsiębiorstwa można swobodnie dysponować obowiązkiem administracyjnym Skarbu Państwa.

10) art. 7, 77, 80 i 84 k.p.a. poprzez uchybienie obowiązkowi podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i ustalenia właściwej kwoty odszkodowania, w sytuacji w której opinia rzeczoznawcy majątkowego oparta na niewłaściwych podstawach i założeniach szacuje zawyżone odszkodowanie,

11) niewłaściwe zastosowanie art. 55 4 k.c. poprzez niezasadne przyjęcie, że

a) przepis ten może stanowić podstawe odpowiedzialności solidarnej za zobowiązania publicznoprawne, w sytuacji w której [...] sp. z o.o. nie wiedziała o takiego rodzaju zobowiązaniach w dniu [...] lipca 2007r. w szczególności o roszczeniu dochodzonym w niniejszym postępowaniu przez właścicieli nieruchomości,

b) wskazana w nim odpowiedzialność solidarna dotyczy obowiązków o charakterze publicznoprawnym.

W skardze skierowanej przez [...] S.A. w [...] i [...] sp. z o.o. w [...] wniesiono o uchylenie w całości decyzji organów I i II instancji, zasadzenie kosztów oraz zawarto wnioski o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji do czasu zakończenia postępowania sądowo administracyjnego.

W odpowiedzi na skargi organ wniósł o ich oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji, uznając, że podnoszone zarzuty nie mogą mieć wpływu na ostateczny kształt zapadłego w sprawie rozstrzygnięcia.

Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2019 r. Sąd odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie dnia [...].10.2019r. pełnomocnik [...] S.A. i [...] sp. z o.o wnosił jak w skardze, wskazując, że w orzecznictwie NSA pojawiło się twierdzenie, że spadkobiercy nie są uprawnieni do odszkodowania. Pełnomocnik skarżących J. A., J. J., A. T. i M. T. wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji modyfikując żądanie w ten sposób, że w ich ocenie to oni winni być wskazani w pky I i II decyzji w miejsce p. W.. Pełnomocnik uczestniczki H.. O. wnosił o oddalenie skargi spółek a w pozostałym zakresie decyzje pozostawia sądowi. Uczestniczki A. W. i M. K. podały, że decyzje pozostawiają uznaniu sądu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. 2017 r., poz. 2188 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Stosownie natomiast do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. – dalej jako p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 p.p.s.a.).

Mając na uwadze tak zakreślony zakres kognicji Sąd uznał, że zaskarżona decyzja podlega uchyleniu w części wskazanej w wyroku.

W przedmiotowej sprawie bezsporne było, że:

1. Naczelnik Dzielnicy [...] decyzją z dnia [...] marca 1975r. ([...]) wydaną na podstawie art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania (Dz.U. z 1961r., Nr 18, poz. 94, powoływana dalej jako "ustawa wywłaszczeniowa", "ustawa z 12 marca 1958r."), utrzymaną w mocy ostateczną decyzją Wydziału Gospodarki Przestrzennej i Ochrony Środowiska Urzędu [...] w [...] z [...] października 1975r. nr [...] zezwolił Zakładowi [...] na tymczasowe zajęcie terenów stanowiących własność prywatną leżących w pasie budowy zaprojektowanej linii napowietrznej 110 Kw [...]. W decyzji wskazano, że osobom upoważnionym przez zakład służy prawo dostępu do linii w celu wykonywania czynności związanych z jej konserwacją a właścicielom zajętych nieruchomości należy się od Zakładu [...] odszkodowanie za straty spowodowane budową linii. Odszkodowanie to strony ustalają na podstawie wzajemnego porozumienia, w razie sporu wysokość odszkodowania ustala się na wniosek zainteresowanej strony Naczelnik Dzielnicy [...]

2. w/w inwestycja objęła nieruchomość położoną w [...] na ul. [...] (dz. nr [...]), na której części posadowiono słup kratowy zajmujący ok. [...] m2 powierzchni działki i linie energetyczne, powierzchnia pasa ograniczonego użytkowania pod przebiegającą nad częścią działki nr [...] napowietrznej linii energetycznej wynosi [...] m2,

3. Zakład [...] prowadził postępowanie w sprawie odszkodowania za straty w uprawach w ogrodzie. Nie wypłacono odszkodowania za straty spowodowane budową linii,

4. współwłaścicielkami nieruchomości w dacie ograniczenia sposobu korzystania były: H. O. w [...] części, M. B. w [...] części i I. B. w [...] części,

5. wnioski w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania za "pogorszenie" nieruchomości złożyli w 2016 i 2018r: skarżąca H. O. (wywłaszczona), skarżące A. W. i M. K. (spadkobierczynie wywłaszczonych M. B. i I. B.), skarżący A. T., M. T., J. A., J. J. (aktualni współwłaściciele, który nabyli część nieruchomości) i L. O. (zawarł umowę cesji z H. O.) M. B., D. I., M. L. – P., N. P. – B. (nabywcy, aktualni współwłaściciele),

6. Przedsiębiorstwo Państwowe [...] zostało przekształcone w spółkę [...] S.A. na podstawie zarządzenia Ministra [...] z [...] lipca 1993 r., nr [...] a następnie aktu przekształcenia z [...] lipca 1993 r., rep. Nr A [...]. W związku z połączeniem [...] S.A. z [...] S.A., [...] S.A., [...] S.A. oraz [...] S.A, które miało miejsce [...] stycznia 2003 r. [...] S.A. zmieniła nazwę na [...] S.A. a następnie na [...] S.A. W dniu [...] czerwca 2007 r. nastąpiło wydzielenie Spółki [...] Sp. z o.o., która weszła we wszystkie prawa i obowiązki Spółki [...] S.A,, wynikające z działalności dystrybucyjnej (akt notarialny z [...] czerwca 2007 r., rep. A nr [...]). Obecnie zadania polegające na dystrybucji energii elektrycznej na obszarze, na którym znajdują się przedmiotowe działki wykonuje spółka [...] Operator Sp. z o.o. z siedzibą w [...],

7. Zaskarżoną decyzją ustalono odszkodowanie w wysokości [...] zł na rzecz H. O., A. W. i M. K. w określonych częściach i do jego zapłaty zobowiązano solidarnie [...] S.A. i [...] sp. z o.o. Postępowanie umorzono wobec pozostałych wnioskodawców.

Jak m.in. wynikało z art. 35 i 36 ustawy wywłaszczeniowej, organy administracji państwowej, instytucje i przedsiębiorstwa państwowe mogły za zezwoleniem naczelnika gminy, a w miastach prezydenta lub naczelnika miasta (dzielnicy) zakładać i przeprowadzać na nieruchomościach - zgodnie z zatwierdzoną lokalizacją szczegółową - ciągi drenażowe, przewody służące do przesyłania płynów, pary, gazów, elektryczności oraz urządzenia techniczne łączności i sygnalizacji, a także inne podziemne lub nadziemne urządzenia techniczne niezbędne do korzystania z tych przewodów i urządzeń. Osobom upoważnionym przez właściwy organ, instytucję lub przedsiębiorstwo państwowe przysługiwało prawo dostępu do tych przewodów i urządzeń w celu wykonywania czynności związanych z ich konserwacją. Odszkodowanie za straty wynikłe z działań przewidzianych w art. 35 ust. 1 i 2 strony ustalały na podstawie wzajemnego porozumienia; w razie sporu wysokość odszkodowania ustalał na wniosek zainteresowanej strony naczelnik gminy, a w miastach prezydent lub naczelnik miasta (dzielnicy). Wskazane przepisy art. 35 i art. 36 zostały zamieszczone w rozdziale piątym omawianej ustawy, jako regulujące szczególny tryb wywłaszczenia. Z brzmienia tych przepisów wynika, że właścicielom nieruchomości, którzy doznali strat wynikłych z przeprowadzenia inwestycji przysługiwało na ich wniosek odszkodowanie (art. 36 ust. 1). Na podstawie art. 36 ust. 1 można było dochodzić odszkodowania za straty w zakresie zmniejszenia wartości nieruchomości, czyli odszkodowania wykraczającego poza zakres strat określonych w art. 36 ust. 2, tj w zasiewach, uprawach i plonach.. Kwestia ta była przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego, który w uchwale z 20 stycznia 2010 r. sygn. akt III CZP 116/09 pub. ONSC - Zb. dod. 2010 r. nr C poz. 92, str.145, w sposób jednoznaczny stwierdził, że regulując w art. 36 ust. 1 odszkodowanie należne właścicielowi nieruchomości objęto nim wszelkie straty związane z założeniem i przeprowadzeniem przewodów lub urządzeń, o czym mowa w art. 35 powyższej ustawy, włącznie ze zmniejszeniem wartości nieruchomości – pogorszeniem nieruchomości.

Odszkodowanie nie wynikało z samego faktu wywłaszczenia, zgodnie bowiem z art. 36 ust. 3 ustawy wywłaszczeniowej właścicielowi nie przysługiwało prawo do odszkodowania, jeżeli pomimo ograniczenia nie poniósł szkody

Ustawa z [...] marca 1958r. utraciła moc z dniem [...] sierpnia 1985r. a wnioski zostały złożone w latach 2016 i 2018, tj. w czasie obowiązywania aktualnej ustawy o gospodarce nieruchomościami. Obecnie odpowiednikiem instytucji z art. 35 ustawy wywłaszczeniowej jest regulacja zawarta w art. 124 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2018r. poz. 121), dalej "u.g.n.". Zgodnie z ust. 1 tego artykułu starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, może ograniczyć, w drodze decyzji, sposób korzystania z nieruchomości przez udzielenie zezwolenia na zakładanie i przeprowadzenie na nieruchomości ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń służących do przesyłania lub dystrybucji płynów, pary, gazów i energii elektrycznej oraz urządzeń łączności publicznej i sygnalizacji, a także innych podziemnych, naziemnych lub nadziemnych obiektów i urządzeń niezbędnych do korzystania z tych przewodów i urządzeń, jeżeli właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości nie wyraża na to zgody. Ograniczenie to następuje zgodnie z planem miejscowym, a w przypadku braku planu, zgodnie z decyzją o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego.

Zasady przyznawania odszkodowania za tego rodzaju ingerencję określa art. 128 ust. 4 u.g.n, zgodnie z którym odszkodowanie przysługuje również za szkody powstałe wskutek zdarzeń, o których mowa w art. 120 i 124-126. Odszkodowanie powinno odpowiadać wartości poniesionych szkód. Jeżeli wskutek tych zdarzeń zmniejszy się wartość nieruchomości, odszkodowanie powiększa się o kwotę odpowiadającą temu zmniejszeniu. Regułą przy tym jest, że w przypadku ograniczenia przewidzianego w art. 124 ust. 1 u.g.n. wydaje się odrębną decyzję o odszkodowaniu, co wynika z art. 129 ust. 5 pkt 1 u.g.n., zgodnie z którym starosta wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu także w sytuacji gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie. Przepis art. 129 ust. 5 u.g.n. ma przy tym zastosowanie także do stanów faktycznych powstałych przed wejściem w życie u.g.n., czyli do stanów faktycznych polegających na odjęciu, przejęciu lub ograniczeniu prawa własności bez ustalenia należnego odszkodowania (por. m.in. wyrok NSA z 16 kwietnia 2016r. sygn. I OSK 2035/13, wyrok WSA w Poznaniu z 14 maja 2015r., sygn. II SA/Po 180/15). Przepis ten ma zastosowanie zarówno do sytuacji pozbawienia praw do nieruchomości na skutek wywłaszczenia, jak i ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości, o których mowa w art. 120 i art. 124-126 u.g.n., a odszkodowanie, o jakim w nim mowa wynikać może zarówno z przepisu art. 128 ust. 1 u.g.n. w sytuacji pozbawienia prawa, jak i z art. 128 ust. 4 u.g.n. w razie jego ograniczenia (por. wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2014r., sygn.. I OSK 147/13, wyrok NSA z dnia 29 czerwca 2016r., sygn.. I OSK 2306/14). Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny podejmując uchwałę z 10 kwietnia 2006 r. sygn. I OPS 1/06, w sytuacjach, kiedy ustawodawca nie wypowiada się wyraźnie w kwestii przepisów przejściowych, należy przyjąć, że nowa ustawa ma z pewnością zastosowanie do zdarzeń prawnych powstałych po jej wejściu w życie, jak i do tych, które miały miejsce wcześniej jednak trwają dalej - po wejściu w życie nowej ustawy. Z retrospektywnością prawa mamy zaś do czynienia wtedy, gdy przepisy nowego prawa regulują zdarzenia bądź stosunki prawne o charakterze "otwartym", ciągłym, takie, które nie znalazły jeszcze swojego zakończenia ("stosunki w toku"), które rozpoczęły się, powstały pod rządami dawnego prawa i trwają dalej, po wejściu w życie przepisów nowej ustawy. Akcentowano przy tym, że przyjęte przez ustawodawcę ustalenia w zakresie przepisów intertemporalnych, czy też przyjęte przez organ w drodze wykładni reguły intertemporalne w przypadku braku regulacji ustawowych, nie mogą naruszać podstawowych zasad konstytucyjnych. Stanowisko to podzielił Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyrokach z 21 grudnia 2009 r. sygn. akt I OSK 1111/08; z 26 sierpnia 2014 r. sygn. akt I OSK 147/13; z 16 kwietnia 2015 r. sygn. akt I OSK 2035/13 i 6 kwietnia 2017 r. sygn. akt I OSK 1857/15. Podziela je także sąd orzekający w niniejszej sprawie. Skoro odszkodowanie za ograniczenie prawa własności zajętej pod budowę linii energetycznej nie zostało dotychczas w pełnym wymiarze przyznane, brak jest przeszkód do ustalenia odszkodowania w określonym wymiarze w oparciu o art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n.

W przedmiotowej sprawie Sąd podzielił więc stanowisko organów, że przesłanki warunkujące możliwość ustalenia odszkodowania, przewidziane w art. 128 ust. 4 u.g.n. zostały spełnione. Decyzja administracyjną z [...] marca 1975r. przedmiotowa działka w części została przeznaczona pod budowę napowietrznej linii energetycznej, czym ograniczono sposób korzystania z niej. W decyzji z 1975r. zawarto zapis, iż "Właścicielom zajętych nieruchomości należy się od Zakładu [...] odszkodowanie za straty spowodowane budową linii. Odszkodowanie to strony ustalają na podstawie wzajemnego porozumienia, w razie sporu odszkodowanie ustala na wniosek zainteresowanego Naczelnik Dzielnicy [...]

. W zakresie zgłoszonego zarzutu przedawnienia roszczenia o odszkodowanie (art. 118 k.c.) trzeba wyjaśnić, że generalnie prawo administracyjne nie przewiduje instytucji przedawnienia, jakie jest zasadą w prawie cywilnym. Tylko wówczas, gdy przepisy wyraźnie to regulują przedawnienie na gruncie prawa administracyjnego istnieje. Brak jest podstaw do konstruowania przedawnienia żądania zgłoszonego w niniejszej sprawie, które nie dotyczy roszczenia przedawniającego się z mocy ustawy określonego w art. 36 ust. 2 ustawy 1958 r. Charakter dochodzonego prawa nie wykazuje przy tym cech cywilistycznych, skoro poddane zostało kognicji organów administracyjnych i na podstawie przepisów prawa administracyjnego jest realizowane. Pomimo tego, że ma charakter majątkowy, to podlega jego regułom (tak wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 lutego 2009 r., sygn. akt I OSK 460/08, LEX nr 515984).

Przepis art. 36 ust. 1 ustawy z 1958 r. nie określał terminu dochodzenia roszczeń odszkodowawczych, nie przewidywał przedawnienia dochodzenia tych roszczeń. Zatem prawo żądania odszkodowania, wynikające z inwestycji przeprowadzonych na podstawie decyzji z 1975 r., z tytułu ograniczenia prawa nieruchomości, nie uległo przedawnieniu. Wniosek został złożony pod rządami aktualnie obowiązującej u.g.n., jednakże jest on skutkiem decyzji wydanej na podstawie ustawy z 1958 r. i dotyczy nieprzedawnionych roszczeń, które mogły być obecnie rozpatrywane na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. Zgłoszony przez spółki zarzut przedawnienia nie był więc zasadny.

Niewątpliwie osobą uprawnioną do żądania odszkodowania za wywłaszczenie - w tym także za szczególną jego postać przewidzianą w art. 124 u.g.n., a jeszcze wcześniej m.in. w art. 35 ustawy wywłaszczeniowej - jest "osoba wywłaszczona" (art. 128 ust. 1 u.g.n.), czyli podmiot będący właścicielem nieruchomości w dacie dokonywania jej wywłaszczenia. W niniejszej sprawie osobą taką jest H. O..

Sporne było ustalenie, czy uprawnione pozostają również inne osoby.

W orzecznictwie uznano bezspornie, że uprawnień takich nie posiadają nabywcy nieruchomości pod tytułem szczególnym. Jedną z podstawowych zasad rządzących ustalaniem i wypłatą odszkodowania za wywłaszczenie jest zasada jednorazowej wypłaty odszkodowania. W odniesieniu do ingerencji określonej w art. 124 u.g.n. a wcześniej w art. 35 ustawy wywłaszczeniowej - oznacza to w szczególności, że roszczenie o odszkodowanie związane jest z faktem założenia (przeprowadzenia) na nieruchomości urządzeń przesyłowych i od razu obejmuje całość wynikłych stąd szkód, w tym związanych z ewentualnym zmniejszeniem się wartości nieruchomości, i przysługuje osobie będącej właścicielem nieruchomości w chwili uskutecznienia tej ingerencji. Za sam fakt i okres późniejszego (dalszego) utrzymywania urządzeń na nieruchomości nie przysługuje jej aktualnemu właścicielowi odrębne odszkodowanie (które przybierałoby w takim przypadku postać swoistego wynagrodzenia za korzystanie z jego nieruchomości przez przedsiębiorcę przesyłowego). "Nowe" odszkodowanie może przysługiwać aktualnemu właścicielowi nieruchomości tylko za ewentualne szkody wynikłe w związku z incydentalnym udostępnianiem przezeń nieruchomości przedsiębiorcy przesyłowemu w celu wykonania czynności związanych z konserwacją oraz usuwaniem awarii ciągów, przewodów i urządzeń - o czym stanowi art. 124 ust. 6 w zw. z ust. 4 u.g.n. (por. wyrok WSA w Poznaniu z 5 maja 2017r., sygn. IV SA/Po 1041/16). Nabywcy syngularni nie byli adresatami "szkody" czy "strat" związanych z posadowieniem słupów i linii energetycznej, nie doznali z tego tytułu szkody. Nabyli nieruchomość z ograniczeniami związanymi z tym i bez znaczenia dla oceny ich uprawnień w kwestii odszkodowania pozostaje kwestia ceny jaką uiścili za nieruchomość z posadowionym słupem czy przebiegającą linią. Zarzut zgłoszony przez skarżących pp T., J. i J. dotyczący pominięcia ich jako osób uprawnionych do odszkodowania w niniejszej sprawie czy celowości przeprowadzenia dowodu na okoliczność ceny jaką zapłacili był w świetle powyższego bezzasadny.

Poza sporem jest, że w przypadku prawa do odszkodowania, o jakim mowa w art. 128 ust. 4 u.g.n. – a wcześniej także w art. 36 ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r. - brak jest przepisu prawa, który dopuszczałby możliwość przenoszenia tego uprawnienia przez właściciela (wywłaszczonego lub jego spadkobiercę), w drodze umowy, na inny podmiot. Potwierdza to dominujące orzecznictwo sądowe, w którym wskazuje się, że wierzytelność o zapłatę odszkodowania nie jest roszczeniem, którym uprawniony może skutecznie rozporządzać. Konkluzja ta jest uzasadniona charakterem zobowiązania odszkodowawczego. Ponieważ zaś prawo do odszkodowania jest związane z uszczerbkiem w przysługującym konkretnej osobie prawie własności, nie przechodzi wraz z jej przeniesieniem na nowego właściciela nieruchomości, nie może także być przedmiotem czynności prawnej, skutecznie legitymującej nabywcę do ubiegania się o jego ustalenie i wypłatę. Prawo to nie wynika z faktu nabycia konkretnej nieruchomości czy też wierzytelności. (zob. wyrok WSA z: 25 października 2016 r.sygn akt II SA/Łd 471/16, baza orzeczeń sądów administracyjnych i 5 maja 2017 r. sygn. akt IV SA/Po 1041/16, System Informacji Prawnej LEX nr 2296339).

Prawidłowe więc było umorzenie jako bezprzedmiotowego (art. 105 § 1 k.p.a.) postępowania z wniosku skarżących A. T., M. T., J. J. a także L. O., M. B., D. I., M. L. – P., N. P. – B. jako osób, którym nie przysługiwało prawo do złożenia wniosku o odszkodowanie.

W zakresie ustalenia czy uprawnionymi do ustalenia na ich rzecz i wypłaty odszkodowania są następcy prawni pod tytułem ogólnym w orzecznictwie występuje rozbieżność. Wykształcił się pogląd przyznający im takie prawo. Uznano, że uprawnionym jest , na zasadach ogólnych, także następca prawny wywłaszczonego na mocy sukcesji uniwersalnej, a więc przede wszystkim spadkobierca poprzedniego właściciela będącego osobą fizyczną. Taki krąg podmiotów legitymowanych, jest bowiem generalnie charakterystyczny dla żądań (roszczeń) powstających w związku z wywłaszczeniem nieruchomości. Potwierdza to przepis art. 136 ust. 3 u.g.n., który w odniesieniu do bodaj nie mniej istotnego rodzaju takich żądań (roszczeń) - jakim jest żądanie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, która stała się zbędna na cel wywłaszczenia - expressis verbis przesądza, że z takim żądaniem może wystąpić tylko poprzedni właściciel lub jego spadkobierca. Również te podmioty - poprzedni właściciel względnie jego następca prawny pod tytułem ogólnym - są co do zasady legitymowane do występowania z żądaniem odszkodowania za dokonane wywłaszczenie, czy też ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości w związku z założeniem, przeprowadzeniem urządzeń przesyłowych, i to bez względu na to, czy przyjmie się tezę o publicznoprawnym, czy cywilnoprawnym charakterze tego żądania (roszczenia; por. wyrok NSA z 10 listopada 2017r., sygn. I OSK 793/17).

W orzecznictwie znajdują się również poglądy, zgodnie z którymi przy zastosowaniu do stanów dawnych art. 129 ust. 5 pkt 3 ugn uprawnionymi mogą być jedynie adresaci decyzji, brak bowiem przepisów szczególnych uzasadniających możliwość przejścia prawa. W dwóch aktualnych orzeczeniach NSA ( wyrok z 28 maja 2019r., sygn.I OSK 993/19, wyrok z 29 maja 2019r I OSK 740/19 ) wyrażono pogląd, że odszkodowanie o którym mowa w art. 129 ust. 5 pkt 3 przysługuje tylko wywłaszczonemu. Nie ma bowiem zarówno w przepisach u.g.n. jak i w ustawie wywłaszczeniowej podstawy prawnej przyznającej to prawo również następcom prawnym wywłaszczonego. Wywodzono ją z przepisów dotyczących roszczeń o charakterze cywilnym przy jednoczesnych odmówieniu stosowania do tych roszczeń przepisów o przedawnieniu z k.c. czy odmowie przejścia prawa na następców syngularnych, co było swoistym brakiem konsekwencji w dokonywanej wykładni.

W ocenie sądu orzekającego zasadny jest pogląd drugi a mianowicie ten, który nie uprawnia zarówno następców syngularnych jak i uniwersalnych do wystąpienia do organu o ustalenie i wypłatę odszkodowania. Oprócz argumentacji o braku podstawy prawnej do przyznania legitymacji spadkobiercom osoby wywłaszczonej zauważyć należy, że w omawianej sprawie o odszkodowanie którego możliwość ustalenia na podstawie art. 128 ust. 4 ugn wynika z art. 129 ust. 5 pkt 3 ugn nie uzasadnia uznania, że zachodzi tu zasada oficjalności. Do jego ustalenia i wypłaty niezbędne jest złożenie wniosku przez zainteresowaną stronę (art. 36 ust. 1 ustawy z 1958r.) w razie sporu. Ze sporem mamy do czynienia zarówno w sytuacji gdy strony nie mogą dojść do porozumienia co do wysokości kwoty odszkodowania, jak i w sytuacji, gdy jedna strona uznaje, że w ogóle nie jest zobowiązana do zapłaty. Podkreślić należy, że ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości, inaczej niż w innych rodzajach wywłaszczenia, nie zawsze skutkować musi przyznaniem prawa do odszkodowania. Zgodnie z art. 36 ust. 3 ustawy wywłaszczeniowej właścicielowi nie przysługuje prawo do odszkodowania, jeżeli pomimo ograniczenia nie poniósł szkody. Wniosek o odszkodowanie za ograniczenie sposobu korzystania może więc ale nie musi być złożony, może ale nie w każdym wypadku skutkuje ustaleniem odszkodowania. Z tego, zdaniem sądu wynika konkluzja, że na etapie przed złożeniem wniosku możliwość wystąpienia z roszczeniem o odszkodowanie stanowi ekspektatywę administracyjną, która podlegałaby sukcesji jedynie w razie wyraźnego umocowania prawnego. Na tym etapie nie można jeszcze tej ekspektatywy rozpatrywać w kategorii ogółu praw i obowiązków majątkowych podlegających ogólnym zasadom dziedziczenia. Nie można również uznać, że jest ona prawem o charakterze rzeczowym przysługującym każdoczesnemu właścicielowi nieruchomości. Roszczenie o odszkodowanie i zobowiązanie do zapłaty urzeczywistnia się w tym konkretnym wypadku nie z chwilą dokonania wywłaszczenia a z chwilą złożenia wniosku. O szkodzie (stracie) w tego typu sprawach można mówić najwcześniej nie w momencie uostatecznienia decyzji o ograniczenie sposobu korzystania tylko dopiero po wykonaniu prac. Prawo złożenia wniosku przysługiwało i przysługuje wyłącznie wywłaszczonemu, tj. adresatowi decyzji i nie podlega sukcesji. Nadto wniosek taki nie może być traktowany jako cywilnoprawne oświadczenie woli, gdyż jest to oświadczenie procesowe zawierające jedynie żądanie wszczęcia postępowania, którego źródłem są normy prawa publicznego. Samo oświadczenie (żądanie) strony ma w związku z tym również charakter publicznoprawny. Nie podlega sukcesji i swobodnemu rozporządzaniu. (por. wyrok NSA z dnia 8.01.2014r., sygn.. I OSK 1471/12) W związku z tym uznać należy, że wystąpienie po wielu latach z wnioskiem było dopuszczalne. Nie przedawniało się. Nie znajdowały do niego zastosowania przepisy o przedawnieniu ani spadkobraniu z k.c. W niniejszej sprawie wniosek ten mógł być złożony jedynie przez wywłaszczonego czyli przez H. O.. I tylko w odniesieniu do niej, adekwatnie do posiadanych udziałów organ mógł procedować w kwestii ustalenia odszkodowania. Z akt nie wynikało, że pozostałe wywłaszczone z takim wnioskiem kiedykolwiek wystąpiły.

W niniejszej sprawie należało również rozważyć kwestię ustalenia podmiotu zobowiązanego do wypłaty odszkodowania. Decyzja z 1975r. zezwalająca na założenie linii energetycznej 110 Kw i dostępu do niej wskazywała jako uprawniony nieistniejący Zakład [...]. Z akt sprawy wynika, że obecnie na podstawie tego zezwolenia stan ograniczenia nieruchomości trwa, posadowione są tam linie i słup, których właścicielem jest spółka [...] sp. z o.o. Skoro ona jest beneficjentem zezwolenia, właścicielem linii to i ona jest podmiotem zobowiązanym do zapłaty odszkodowania. Zarówno pod rządami ustawy z 1958r. (art. 36 ust.1) jak i obecnie (art. 132 ust. 6) beneficjent zezwolenia jest podmiotem zobowiązanym do wypłaty odszkodowania. Skarżące [...] nie wykazały, że właścicielem linii i beneficjentem zezwolenia jest inny podmiot. Organ we własnym zakresie ustalał, czy skarżące są następcami prawnymi Zakładu [...], co dodatkowo potwierdziło tezę o tym, że aktualnym beneficjentem wyposażonym w majątek nieistniejącego Zakładu jest [...]. W ocenie sądu orzekającego kwestie związane z aportem i ewentualną odpowiedzialnością solidarną podmiotu wnoszącego go pozostają poza zakresem niniejszego postępowania. Zainteresowani, w razie sporu mogą ewentualnie uregulować te kwestie na drodze innych postępowań, organy administracji nie są uprawnione do ich rozstrzygania. Tym samym zgłoszone w skardze zarzuty w tym zakresie jako bezprzedmiotowe nie wymagały szczegółowej analizy. W niniejszej sprawie na podstawie art. 136 ust. 6 ugn w zw. z art. 123 ust. 5 pkt 3 w zw. z art. 36 ust. 1 zobowiązanym jest podmiot, który jest właścicielem sieci i beneficjentem zezwolenia. Nie ma żadnych podstaw prawnych, by uznać, że w tej sytuacji zobowiązanym winien być Skarb Państwa. Niewątpliwie bowiem wydana w 1975 r decyzja traktowana jest również przez [...] sp. z o.o jako nadal obowiązujące zezwolenie znajdującego obecnie umocowanie w treści art. 124 ugn. (k. 304 – stanowisko w sprawie o ustanowienie służebności.). Nie miało ono charakteru jednorazowego czy czasowego ograniczenia własności (mimo sformułowania, choć bez daty końcowej) co uzasadniać miałoby tezę o zobowiązaniu tylko podmiotu wskazanego w decyzji a w przypadku jego braku SP. Ograniczenie to ma charakter trwały a jego beneficjentem nie był tylko Zakład [...] ale po kolei wszystkie wskazane w decyzji podmioty – obecnie od 2007r., czyli w dacie złożenia wniosku [...] sp z o.o. Skutek decyzji w postaci ograniczenia trwa a jego beneficjentem jest właśnie [...] sp. z o.o. W ocenie sądu art. 132 ust. 6 u.g.n stosowany do stanów dawnych winien być interpretowany w ten sposób, że odpowiedzialność za odszkodowanie ponosi użytkownik instalacji a zarazem obecnie korzystający z ograniczenia orzeczonego w trybie art. 35 ustawy z [...] marca 1958r. Istotne jest tu nie następstwo prawne a powiązanie administracyjne. Nadto przy uznaniu, że roszczenie a i zobowiązanie urzeczywistnia się z chwilą złożenia wniosku przez wywłaszczonego a to nastąpiło aktualnie nie ma znaczenia kto w dacie wywłaszczenia mógł wypłacić odszkodowanie, czy był to Skarb Państwa czy inny podmiot – istotne jest bowiem to, kto w chwili złożenia wniosku i nadal jest beneficjentem ograniczającej korzystanie z nieruchomości decyzji.

W świetle powyższego niezasadne było stanowisko skarżących spółek i zgłoszone zarzuty sprowadzające się do wykazania, że zobowiązanym do wypłaty odszkodowania winien być Skarb Państwa.

Z wyżej opisanego przyczyn wynika, że Sąd w składzie rozpoznającym przedmiotową sprawę nie podziela wyrażonego w wyroku tut. sądu w sprawie II SA/Po [...] poglądu co do solidarnej odpowiedzialności spółek i uprawnień do przyznania odszkodowania uniwersalnym następcom prawnych wywłaszczonych w sprawach dotyczących odszkodowania za ograniczenie prawa do korzystania z nieruchomości w trybie ustawy z [...] marca 1958r.

Organy, w zgodzie z zasadami postępowania dowodowego, oceniły przedstawiony operat szacunkowy, prawidłowo uznały go za wiarygodny dowód w sprawie i przyjęły za podstawę określenia wysokości odszkodowania (art. 130 ust. 1 i 2, art. 134 ust. 1 i 2 u.g.n.). Biegły wyceniał zmniejszenie wartości nieruchomości (k. 456 akt) z zastosowaniem § 43 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (Dz.U. Nr 207, poz. 2109 ze zm.). Prawidłowo określił przedmiot wyceny, zastosował podejście porównawcze metodą korygowania ceny średniej, porównał transakcje nieruchomości gruntowych niezabudowanych pod zabudowę jednorodzinną na obszarze [...] a zwłaszcza jego cen stref śródmiejskich (k. 451 str. 6 operatu) i transakcje nieruchomości zabudowanych. Biegły określił wartość nieruchomości – przed obciążeniem (pod zabudowę) – grunty niezabudowane, wybrał nieruchomości podobne do wycenianej, wskazał cechy rynkowe i ich wagi. Skorygowana cena średnia za 1m2 takiej nieruchomości wyniosła [...] zł ( str. 447, k. 10 operatu). Skorygowana cena średnia za 1m2 nieruchomości zabudowanej wyniosła [...] zł. Wartość rynkowa nieruchomości zabudowanej budynkiem o pow. [...] wyniosła [...] zł. Zmianę warunków korzystania z uwagi na przebieg linii biegły wycenił na [...] zł przyjmując miernik zmiany na 12 %, który uzasadnił. Biegły uznał, że budowa linii nie miała wpływu na zmianę przydatności użytkowej, bo ta nie zmieniła się. Nieruchomość jest użytkowana w taki sam sposób – budynek mieszkalny i ogród przydomowy. Uwzględnił trwałe ograniczenie (k. 14 operatu) i skutki związane z obowiązkiem udostępniania nieruchomości (k. 14). W ocenie Sądu organy administracji miały podstawy do oceny sporządzonego w sprawie operatu szacunkowego jako rzetelnego i kompletnego.

Sumując, Sąd uznał, że zasadne jest uchylenie zaskarżonej decyzji w części. Nieprawidłowe było bowiem utrzymanie w mocy pkt I decyzji Prezydenta w zakresie w jakim ustalone zostało odszkodowanie na rzecz A. W. i M. K. – spadkobierczyń wywłaszczonych – które z wnioskiem nie wystąpiły. Nieprawidłowym było również zobowiązanie do zapłaty odszkodowania [...] sp. z o.o. solidarnie z [...] S.A. i wskazanie spadkobierczyń wywłaszczonych jako uprawnionych do wypłaty odszkodowania.

Z tych względów orzeczono jak w pkt I wyroku na podstawie art. 145 § 1pkt 1 lit a p.p.s.a.

Konsekwencją powyższego było umorzenie na podstawie art. 145 § 3 w zw. z § 1 pkt 1 lit a i w zw. z art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a postępowania administracyjnego wobec A. W. i M. K. oraz oddalenia skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a w pozostałym zakresie tj na utrzymanie w mocy pkt III decyzji Prezydenta w zakresie umorzenia postępowania wobec pozostałych następców prawnych wywłaszczonych Osoby te nie były wywłaszczonymi – uprawnionymi do złożenia wniosku (pkt IV wyroku). Oddaleniu podlegała też skarga [...] sp. z o.o w zakresie braku podstaw do uznania jej za zobowiązaną do wypłaty odszkodowania (pkt II wyroku).

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni powyższe rozważania i rozstrzygnie sprawę.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 199 p.p.s.a., art. 200, 202 §2 i 205 § 2 ppsa. Z uwagi na fakt, że skarga [...] S. A. została uwzględniona w całości (nie jest zobowiązana do wypłaty odszkodowania) Sąd zasądził na jej rzecz od organu kwotę [...]zł, na którą składają się uiszczony wpis w kwocie [...]zł i [...] zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego ustalone na podstawie § 2 pkt 7 w zw. z §14 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. 2018.265). Na rzecz [...] sp. z o.o., której żądanie zostało uwzględnione w części Sąd na podstawie art. 206 p.p.s.a zasądził od organu na rzecz tej skarżącej część kosztów.(pkt V wyroku).