Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 170/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2022-06-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: *Uchylono zaskarżone postanowienie w całości
Powołane przepisy: article: art. 33 par. 2 pkt 4 i 5, art. 34 par. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2020 poz 1427
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Ciołek, Sędziowie Sędzia WSA Anetta Makowska – Hrycyk (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Kamila Paszowska – Wojnar, Protokolant referent stażysta Kamila Ostrowska, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 22 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi S.S. na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20 stycznia 2021 r. nr 470000/71/2020/RED-EG-PEG-396-2 w przedmiocie oddalenia zarzutów I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz S.S. kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi S. S. (dalej: strona, skarżący) jest postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS, organ) z dnia (...) stycznia 2021 r. nr (...) oddalające zarzuty w egzekucji administracyjnej.

Z przedstawionych Sądowi akt sprawy wynika, że Dyrektor Oddziału ZUS prowadzi postępowanie egzekucyjne względem skarżącego na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych w dniu 27 listopada 2020 r. obejmujących zaległe składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne za marzec 2019 r. oraz za styczeń 2020 r. (nr: (...), (...), (...), (...)).

W dniu 13 maja 2919 r. stronie doręczone zostało upomnienie dotyczące należności z tytułu składek za marzec 2019 r., a w dniu 2 marca 2020 r. – za styczeń 2020 r. Następnie w dniu 9 grudnia 2020 r. strona otrzymała zawiadomienie o zajęciu wierzytelności na rachunku bankowego oraz ww. tytuły wykonawcze.

Pismem z 15 grudnia 2020 r. skarżący zgłosił wniosek o wstrzymanie się z dalszymi działaniami egzekucyjnymi i wyrażenie zgody na zawarcie pisemnego układu ratalnego w oparciu o przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez rozłożenie na raty ww. należności na miesięczne raty po 400 zł począwszy od 30 kwietnia 2021 r. , a także – o zawieszenie egzekucji z ww. tytułów wykonawczych i wyrażenie zgody na bezzwłoczne zdjęcie zajęcia z rachunku bankowego.

W dniu 18 grudnia 2020 r. strona wniosła zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej dotyczącej ww. należności. Podniosła zarzut spełnienia zobowiązania wskutek zapłaty (wraz z odsetkami i kosztami upomnień) dołączając dowody przelewów z 16 grudnia 2020 r. oraz zarzut niedoręczenia upomnienia przed wszczęciem egzekucji na podstawie ww. tytułów wykonawczych. Na tej podstawie skarżący zażądał uchylenia zajęcia rachunku bankowego oraz zakończenia postępowania egzekucyjnego wobec wygaśnięcia zobowiązania.

Postanowieniem z 30 grudnia 2020 r. ZUS zawiesił postępowanie egzekucyjne w sprawie na podstawie art. 35 § 1 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postepowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm.; dalej: "u.p.e.a.").

Zaskarżonym postanowieniem organ oddalił zgłoszone przez stronę zarzuty na podstawie art. 34 § 2, art. 33 § 2 pkt 4 i pkt 5 u.p.e.a. W uzasadnieniu wskazał, że upomnienia dotyczące nieuregulowanych należności na ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne za okres styczeń 2020 r. zostały skarżącemu doręczone w dniu 2 marca 2020 r., natomiast upomnienia za okres marzec 2019 r. – w dniu 29 maja 2019 r. Egzekucja administracyjna w tych sprawach została wszczęta w dniu 30 listopada 2020 r. (dzień odbioru przez bank zawiadomień o zajęciu wierzytelności na rachunku bankowym strony), a tytuły wykonawcze wraz zawiadomieniem o zajęciu zostały doręczone stronie w dniu 9 grudnia 2020 r. Wskazując na te okoliczności organ oddalił zarzut dotyczący niedoręczenia upomnień. Odnośnie do zarzutu wygaśnięcia obowiązku w związku z dokonanymi wpłatami strony organ wyjaśnił, że wpłaty z dnia 29 kwietnia 2019 r. oraz z dnia 16 grudnia 2020 r. zostały rozliczone wg zasad określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 21 września 2017 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybów postepowania w sprawach rozliczania składek, do poboru których jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2017 r., poz. 1831; dalej: "rozporządzenie z 2017 r. w sprawie rozliczania składek"), tj. zgodnie z § 12. Wpłata z 29 kwietnia 2019 r. - oznaczona jako składki na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy za marzec 2019 r. - została zaliczona na najstarszą zaległość, tj. za marzec-kwiecień 2016 r. Natomiast dwie wpłaty z 16 grudnia 2020 r. - dokonane już po wszczęciu postępowania egzekucyjnego - zostały rozliczone zgodnie z oznaczeniem strony, tj na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za styczeń 2020 r. na podstawie § 23 i § 24 rozporządzenia. W konsekwencji, ZUS stwierdził, że na dzień wszczęcia postępowania egzekucyjnego (30 listopada 2020 r.) ww. należności były należne i wymagalne, zaś dopiero wpłaty z 16 grudnia 2020 r. pokryły część zaległości objętych postepowaniem egzekucyjnym.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu strona wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz o zasądzenie od organu kosztów postępowania, w tym reprezentacji według norm przepisanych prawem. Zarzuciła naruszenie:

1) art. 33 § 2 pkt 1 oraz pkt 5 u.p.e.a. poprzez jego błędne zastosowanie i nieuznanie, że wierzytelność sporna wygasła wskutek zapłaty i zobowiązanie nie istnieje;

2) art. 33 § 2 pkt 6 u.p.e.a. poprzez jego pominięcie, iż w zakresie zobowiązań zaległych za 2016 r. strony zawarły układ ratalny, a więc nie mógł ZUS w niniejszym postępowaniu egzekucyjnym wpłaty skarżącego z 2019 r. zaliczyć na składki za 2016 r., jako niewymagalne;

3) art. 34 § 2 u.p.e.a. poprzez jego bezzasadne zastosowanie i oddalenie zarzutów skarżącego do egzekucji, a nie uznania zarzutów skarżącego dłużnika w całości;

4) przepisów, w tym § 12, 13 oraz 17 ust. 1-3 rozporządzenia z 2017 r. w sprawie rozliczania składek poprzez "bezzasadne w całości przepisów tegoż rozporządzenia do stanów faktycznych sprzed daty jego wejścia w życie, a także błędną ich interpretację z możliwością rozliczania wpłat dokonanych po wejściu w życie tegoż rozporządzenia na poczet istniejących wcześniej zaległości";

5) przepisów art. 5 ust. 1-3 ustawy z 11 maja 2017 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw poprzez jego zastosowanie i nie uznanie go za sprzecznego z przepisami art. 2 i 42 Konstytucji RP i zasadą nie działania prawa wstecz,

6) pominięcie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z 18 kwietnia 2008 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru zobowiązany jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych, w tym par 2 i par 11 (Dz.U. , poz. 465 oraz z 2009 r., poz. 1181) poprzez nie zaliczenie skarżącemu przelewów z 2019 r. na poczet składek wskazanych w tym przelewie i zgodnie z jego deklaracją, a w konsekwencji bezzasadne wszczęcie egzekucji administracyjnej.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.

Stosownie do art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022, poz. 329, dalej: p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Spór w sprawie dotyczy wygaśnięcia obowiązku wskutek zapłaty należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne za marzec 2019 r. i za styczeń 2020 r. objętych egzekucją administracyjną w sprawie.

Wedle skarżącego zobowiązanie wygasło z powodu zapłaty należności w dniu 23 kwietnia 2019 - za marzec 2019 r. oraz w dniu 16 grudnia 2020 r. - za styczeń 2020 r. Zdaniem skarżącego, zaliczenia tych wpłat na inne okresy, dokonane przez organ, nie mogły odnieść skutku z powodu obowiązującego strony układu ratalnego dotyczącego składek za 2016 r. oraz z powodu braku podstaw do zastosowania przepisów rozporządzenia z 2017 r. w sprawie rozliczenia składek do należności sprzed daty jego obowiązywania.

Zdaniem organu, zobowiązanie za marzec 2019 r. nie wygasło, bowiem wpłata dokonana w dniu 29 kwietnia 2019 r. została zaliczona na najdawniejszą zaległość (za marzec-kwiecień 2016 r.) zgodnie z rozporządzeniem z 2017 r. w sprawie rozliczania składek. Natomiast wpłata z 16 grudnia 2016 r. jedynie częściowo pokryła zaległą składkę za styczeń 2020 r. Obie składki były zaległe i wymagalne na dzień wszczęcia postępowania egzekucyjnego, tj. na 30 listopada 2020 r.

Skarga jest uzasadniona.

Granice sprawy poddanej kontroli sądowej są ograniczone treścią zgłoszonych zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej.

Skarżący zgłosił dwa zarzuty, które organ zakwalifikował jako zgłoszone na podstawie art. 33 § 2 pkt 4) i pkt 5) u.p.e.a., tj: brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane oraz wygaśnięcie obowiązku w całości.

Skarżący takiej kwalifikacji nie zakwestionował, a Sąd ocenia, że jest ona prawidłowa biorąc pod uwagę argumentację skarżącego.

W sprawie zastosowanie ma ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w brzmieniu nadanym ustawą z 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r., poz. 2070) – art. 13.

Oceny, w jakiej dacie w sprawie zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne należy dokonywać wg ugruntowanego w orzecznictwie i literaturze prawa poglądu (sprzed noweli u.p.e.a. obowiązującej w tym zakresie od 20 lutego 2021 r. – art. 26 § 3a), że wszczęcie postępowania egzekucyjnego następowało z dniem podjęcia pierwszej czynności przez organ, o której zobowiązany został powiadomiony. Należy zaznaczyć, że wszczęcie postępowania egzekucyjnego jest odmiennym pojęciem niż wszczęcie egzekucji administracyjnej. Zagadnienie to przesądził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 3 marca 2011 r. o sygn. akt II UK 307/10 (dostępne w Bazie Orzeczeń, sn.pl/orzecznictwo), zgodnie z którym postępowanie egzekucyjne wszczynane jest wcześniej niż sama egzekucja. Wszczęcie postępowania egzekucyjnego następuje w dniu doręczenia organowi egzekucyjnemu przez wierzyciela wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego wraz z tytułem wykonawczym, a jeśli wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym - w dniu wystawienia przezeń tytułu wykonawczego (art. 61 § 1 i 3 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a.). Natomiast wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą zaistnienia jednego z wymienionych w art. 26 § 5 u.p.e.a. zdarzeń, tj. doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego albo doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. W tym stanie rzeczy, trzeba przyjąć, że wszczęcie postępowania egzekucyjnego w sprawie nastąpiło w dniu 27 listopada 2020 r., natomiast egzekucja administracyjna – w dacie doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego strony. Organ wskazuje, że zawiadomienie to doręczył bankowi w dniu 30 listopada 2020 r.

Zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej (§ 2) jest:

1) nieistnienie obowiązku;

2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:

a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,

b) dokumentu, o którym mowa w art. 3 a § 1,przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;

3) błąd co do zobowiązanego;

4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;

5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;

6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:

a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,

b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,

c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.

Zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej określa istotę i zakres żądania oraz dowody uzasadniające to żądanie (§ 4). Na podstawie art. 33 § 5 u.p.e.a. zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej wnosi się nie później niż:

1) w terminie 30 dni od dnia wyegzekwowania w całości obowiązku, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych;

2) do dnia wykonania w całości obowiązku o charakterze niepieniężnym lub zapłaty w całości należności pieniężnej, odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych;

3) w terminie 7 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego w całości albo w części.

Zgodnie natomiast z art. 34 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny niezwłocznie przekazuje wierzycielowi zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej. Wierzyciel wydaje postanowienie, w którym:

1) oddala zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej;

2) uznaje zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej:

a) w całości,

b) w części i w pozostałym zakresie oddala ten zarzut;

3) stwierdza niedopuszczalność zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, jeżeli:

a) zarzut jest albo był przedmiotem rozpatrzenia w odrębnym postępowaniu podatkowym, administracyjnym lub sądowym,

b) zobowiązany kwestionuje w całości albo w części wymagalność należności pieniężnej z uwagi na jej wysokość ustaloną lub określoną w orzeczeniu, od którego przysługuje środek zaskarżenia.

Na postanowienie w sprawie zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej przysługuje zażalenie (§ 3). Organ egzekucyjny po otrzymaniu zawiadomienia o wydaniu ostatecznego postanowienia o:

1) oddaleniu zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej albo stwierdzeniu jego niedopuszczalności - kontynuuje postępowanie egzekucyjne albo podejmuje zawieszone postępowanie egzekucyjne;

2) uznaniu zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, o którym mowa w art. 33 § 2 pkt 6, jeżeli przyczyna braku wymagalności obowiązku, niemająca charakteru trwałego, wystąpiła po wszczęciu egzekucji administracyjnej - zawiesza postępowanie egzekucyjne w całości albo w części;

3) uznaniu zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej, o którym mowa w:

a) art. 33 § 2 pkt 1-5,

b) art. 33 § 2 pkt 6, jeżeli przyczyna braku wymagalności obowiązku ma charakter trwały lub wystąpiła przed wszczęciem egzekucji administracyjnej

- umarza postępowanie egzekucyjne w całości albo w części.

W sprawie organem egzekucyjnym – stosownie do art. 19 § 4 u.p.e.a. - jest Dyrektor oddziału ZUS, a wierzycielem – ZUS, którego kompetencje wykonuje w tym zakresie Dyrektor oddziału ZUS.

Zasadniczo nadzór nad egzekucją administracyjną sprawują organy wyższego stopnia w stosunku do organów właściwych do wykonywania tej egzekucji wskazanych w art. 19 u.p.e.a. (art. 23 § 1 u.p.e.a.), a w przypadku ich braku – nadzór taki sprawuje dyrektor izby administracji skarbowej (§ 2) albo samorządowe kolegium odwoławcze (§ 3). Organy nadzoru są jednocześnie m.in. organami odwoławczymi od postanowień wydanych przez nadzorowane organy egzekucyjne (§ 4 pkt 1).

Ze względu jednak na lex specialis, wynikające z art. 83c ust. 1a i 2 u.s.u.s., do postanowień, od których przysługuje zażalenie, wydanych przez ZUS jako wierzyciela na podstawie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, przepis art. 83 ust. 4 stosuje się odpowiednio, z tym że termin do wniesienia zażalenia wynosi 7 dni od dnia doręczenia postanowienia. Od wydanych w trakcie postępowania egzekucyjnego postanowień ZUS w sprawie stanowiska wierzyciela zażalenie nie przysługuje. Zgodnie z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, a także od decyzji w sprawie wykreślenia zastawu skarbowego z rejestru, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Kolejne odesłanie ustawowe prowadzi do Działu III rozdziału 10 k.p.a., w tym art. 127a k.p.a. (zrzeczenie się prawa do wniesienia odwołania).

Z przepisów tych wynika zatem, że w przypadku gdy wierzycielem i organem egzekucyjnym jest ZUS (dyrektor oddziału jako organ kompetentny), w postanowieniu dotyczącym zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej zawiera się zarówno stanowisko wierzyciela jak i rozpatrzenie zarzutów. O ile stanowisko wierzyciela jest niezaskarżalne w tej sytuacji, o tyle do postanowienia w sprawie zarzutów stosuje się powołane wyżej przepisy szczególne u.s.u.s. Interpretację taką potwierdza uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 czerwca 2007 r. o sygn. akt I FPS 4/6 (dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl; dalej: "CBOSA").

W aktach sprawy brak oświadczenia strony o zrzeczeniu się prawa do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Fakt ten nie jest jednak przez strony kwestionowany.

Przechodząc do kontroli legalności zaskarżonego postanowienia w granicach sprawy, a zatem zgłoszonych przez skarżącego zarzutów egzekucyjnych, to Sąd dostrzega, że w skardze strona nie kwestionuje oddalenia przez organ zarzutu w zakresie niedoręczenia upomnienia. Z akt administracyjnych (zwrotne potwierdzenie odbioru) jasno wynika, że upomnienia zostały skarżącemu doręczone. W dniu 29 maja 2019 r. stronie doręczone zostało upomnienie w zakresie zaległej składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne za marzec 2019 r., zaś w dniu 13 marca 2020 r. – za styczeń 2020 r. Tym samym prawidłowo organ ocenił zarzut skarżącego w tym zakresie jako nieuzasadniony i na podstawie art. 34 § 2 pkt 1 u.p.e.a. zarzut ten zasadnie oddalił.

Z kolei zarzut dotyczący wygaśnięcia obowiązku jest uzasadniony w takim zakresie, w jakim odwołuje się do istnienia układu ratalnego obejmującego należności z tytułu składek za 2016 r.

Akta sprawy administracyjnej nie zawierają żadnych informacji odnośnie do umowy zawartej przez strony w zakresie spłaty należności za 2016 r. w ratach, jak również organ całkowicie pominął tę okoliczność w swojej argumentacji.

Skarżący argumentację w skardze odnośnie do zarzutu wygaśnięcia obowiązku prowadzi dwutorowo. Z jednej strony kwestionuje skutek zaliczenia wpłaty z 29 kwietnia 2019 r. na zaległe składki za okres marzec-kwiecień 2016 r. wskazując, że nie były one wymagalne z powodu objęcia ich układem ratalnym. Z drugiej strony kwestionuje w ogóle podstawę prawną zaliczenia wpłat w inny sposób niż oznaczona przez skarżącego w przelewach.

Taki sposób argumentacji strony wymaga najpierw zbadania legalności zaliczenia wpłat z 29 kwietnia 2019 i z 16 grudnia 2020 r. na najstarsze należności z tytułu składek – niezgodnie z oznaczeniem skarżącego w tytule tych wpłat - co wg organu wykluczyło wygaśnięcie zobowiązania objętego przedmiotową egzekucją administracyjną.

Z przedstawionych Sądowi akt administracyjnych sprawy wynika, że egzekucja administracyjna została wszczęta w dniu doręczenia bankowi zawiadomień z 30 listopada 2020 r. o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego strony (art. 26 § 5 pkt 2 u.p.e.a.). Akta nie zawierają dowodu doręczenia bankowi zawiadomień w tej sprawie. Zawiadomienia te oraz tytuły wykonawcze dotyczące spornych należności zostały doręczone skarżącemu w dniu 9 grudnia 2020 r. Moment wszczęcia egzekucji administracyjnej zaległych składek za marzec 2019 r. i za styczeń 2020 r. nie wynika jednoznacznie z akt sprawy, jest to jednak okoliczność, która nie ma istotnego wpływu na wynik sprawy. Niewątpliwie bowiem wpłata dokonana w dniu 29 kwietnia 2019 r. została dokonana przed wszczęciem egzekucji administracyjnej, zaś wpłata z 16 grudnia 2020 r. – po wszczęciu egzekucji administracyjnej.

Ocena, czy wpłata dokonana w dniu 29 kwietnia 2019 r. na poczet składek za marzec 2019 r. doprowadziła do wygaśnięcia zobowiązania za ten okres - co skutkuje zasadnością zarzutu egzekucyjnego - wymaga analizy jej rozliczenia przez organ.

Słusznie w tym zakresie argumentuje organ odwołując się do przepisów rozporządzenia z 2017 r. w sprawie rozliczenia składek. Nie ma racji zaś skarżący wskazując, że przepisy tego rozporządzenia nie mogą być stosowane.

Rozporządzenie z 2017 r. w sprawie rozliczania składek weszło w życie w dniu 1 stycznia 2018 r. (Dz.U. z 2017 r., poz. 1831). Zostało wydane na podstawie art. 49 § 1 w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 11 maja 2017 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2017 r., poz. 1027). Wskutek tej nowelizacji ZUS został zobowiązany - jak dotychczas - do rozliczania nie tylko wpłat składek na FUS oraz innych należności, do których poboru jest zobowiązany, jeżeli płatnik opłaca je i przekazuje niezgodnie z przepisami ustawy (art. 49 § 1 pkt 1 u.p.e.a.), ale także został zobowiązany do stosowania kolejności i sposobu zaliczania wpłat na należności FUS oraz inne należności, do których poboru jest obowiązany ZUS (art. 49 § 1 pkt 1a u.p.e.a.). Wynika to ze zmiany systemu ubezpieczeń społecznych, która przyjęła zasadę jednego konta rozliczeniowego płatnika (wszystkie składki i wpłaty płatnik dokonuje na jedno konto). Do czasu nowelizacji kolejność i sposób zaliczania wpłat wynikała z odesłania ustawowego zawartego w art. 31 u.p.e.a. do odpowiedniego stosowania Ordynacji podatkowej. Od dnia 1 stycznia 2018 r. ustawodawca zdecydował o szczególnych – względem regulacji ujętych w Ordynacji podatkowej - zasadach rozliczania wpłat składek i należności przez ZUS, a zasady i tryb w tym zakresie określa rozporządzenie z 2017 r. w sprawie rozliczania składek. Nie jest to materia prawna – wbrew argumentacji skarżącego – zastrzeżona wyłącznie do regulacji ustawowej.

Zgodnie z § 32 rozporządzenia z 2017 r. w sprawie rozliczania składek do wpłat dokonanych przed dniem wejścia w życie rozporządzenia stosuje się przepisy dotychczasowe, co czyni ponadto niezasadną argumentację strony o konieczności stosowania do rozliczenia ww. wpłat rozporządzenia Rady Ministrów z 18 kwietnia 2008 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru zobowiązany jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2008 r., nr 78, poz. 465 ze zm.).

Zarówno wpłata z 29 kwietnia 2019 r. jak i z 16 grudnia 2020 r. nastąpiła po 1 stycznia 2018 r., zatem do ich rozliczenia – co do zasady - zastosowanie mają przepisy rozporządzenia z 2017 r. w sprawie rozliczenia składek. W świetle § 12 tego rozporządzenia kwota wpłaty w części przypadającej na ubezpieczenia społeczne podlega zaliczeniu na fundusz emerytalny i otwarte fundusze emerytalne, fundusz rentowy, fundusz chorobowy oraz fundusz wypadkowy, począwszy od należności o najwcześniejszym terminie płatności, z uwzględnieniem § 13 ust. 1 (ust. 2). Kwota wpłaty w części przypadającej na Fundusz Emerytur Pomostowych podlega zaliczeniu na należności z tego tytułu, począwszy od należności o najwcześniejszym terminie płatności (ust. 3). Kwota wpłaty w części przypadającej na ubezpieczenie zdrowotne podlega zaliczeniu na należności z tego tytułu, począwszy od należności o najwcześniejszym terminie płatności (ust. 4).

Wpłata dokonana w dniu 29 kwietnia 2019 r. została zaliczona na poczet należności z tytułu składek za okres marzec-kwiecień 2016 r. Strona podnosi jednak, że takiego rozliczenia organ w ogóle nie mógł dokonać, bo należności z tytułu składek za marzec i kwiecień 2016 r. były objęte obowiązującym układem ratalnym.

Zasady rozliczania wpłat na poczet należności objętych układem ratalnym określa § 20 i 21 rozporządzenia z 2017 r. w sprawie rozliczania składek. W tym zakresie zaskarżone postanowienie nie poddaje się kontroli legalności, zaś akta sprawy nie pozwalają na weryfikację. Organ nie wyjaśnił, czy układ ratalny obejmujący należności z tytułu składek za marzec-kwiecień 2016 r. obowiązuje, od kiedy, w jakim układzie i jaki jest jego wpływ na sposób rozliczenia wpłaty strony z 29 kwietnia 2019 r. Wobec czego stan faktyczny sprawy nie jest ustalony i niemożliwa jest subsumcja pod określone przepisy najpierw rozporządzenia z 2017 r. w sprawie rozliczania składek, a następnie art. 33 § 2 pkt 5 u.p.e.a. Ocena zatem, czy zobowiązanie z tytułu składki za marzec 2019 r. wygasło poprzez zadysponowaną na ten cel przez skarżącego wpłatę w dniu 29 kwietnia 2019 r. nie jest możliwa na gruncie stanu faktycznego w sprawie, który nie został wyjaśniony przez organ.

Ustalenia faktyczne w tym zakresie mają znaczenie także dla skutków prawnych wpłaty z 16 grudnia 2020 r. i w konsekwencji wygaśnięcia obowiązku także w zakresie składek za styczeń 2020 r., na co powołuje się skarżący.

Podsumowując, ustalenia faktyczne dokonane przez organ były niepełne, co nie pozwala na kontrolę legalności zaskarżonego postanowienia w granicach zarzutu z art. 33 § 2 pkt 5 u.p.e.a.

Trzeba zwrócić uwagę dodatkowo na treść art. 29 ust. 1 u.s.u.s., zgodnie z którym ze względów gospodarczych lub innych przyczyn zasługujących na uwzględnienie ZUS może na wniosek dłużnika odroczyć termin płatności należności z tytułu składek oraz rozłożyć należność na raty, uwzględniając możliwości płatnicze dłużnika oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Zawarty układ ratalny skutecznie zatem rzutuje na dopuszczalność wszczęcia egzekucji oraz jej kontynuowanie lub przerywanie prowadzonego już postępowania egzekucyjne. Jeżeli do zawarcia układu ratalnego doszło przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego, wówczas stanowi podstawę do uwzględnienia zgłoszonego zarzutu i umorzenia postępowania egzekucyjnego. Jeżeli natomiast rozłożenie na raty płatności nastąpi po wszczęciu postępowania egzekucyjnego, stanowi to podstawę do zawieszenia tego postępowania i to niezależnie od tego, czy zobowiązany zgłosi taki zarzut czy też nie. Niezbędnym więc dla prawidłowego rozstrzygnięcia poddanego kontroli Sądu postępowania jest wyjaśnienie, czy doszło do zawarcia układu ratalnego i w razie takiego ustalenia, wyjaśnienia wymaga, czy zawarty przez stronę układ ratalny obejmował zaległe składki za kwiecień i marzec 2016 r., a sporna wpłata strony mogła być zaliczona i na jakiej podstawie na te należności.

Wobec jasnej treści art. 18 u.p.e.a. organ ma obowiązek stosować odpowiednio przepisy k.p.a. Z przepisów tych wynikają naczelne zasady postępowania, tj. organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa (art. 6 k.p.a - zasada praworządności). W toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywatel (art. 7 - zasada prawdy obiektywnej; zasada uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli).

Dokonywana przez Sąd kontrola legalności zaskarżonego postanowienia obejmuje także zbadanie, czy wydanie postanowienia zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Sąd wskazuje, że postępowanie pomija ocenę i ustosunkowanie się do zarzutów i twierdzeń strony istotnych w sprawie i wobec tego - jest przeprowadzone z naruszeniem prawa. Mając powyższe na względzie organ naruszył przepisy postępowania, tj. 6 i art. 7 oraz art. 107 § 1 i 3 k.p.a. w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W tej sprawie organ nie zastosował przywołanych regulacji. Nie odniósł do twierdzeń strony o niedopuszczalności zaliczenia wpłat na poczet należności z tytułu składek objętych układem ratalnym i w tym kontekście – do wygaśnięcia zobowiązania wskutek tych wpłat. Tymczasem od ustalenia, czy zaliczenie wpłaty z 29 kwietnia 2019 r. na poczet składek za marzec 2019 r. było skuteczne oraz czy dokonane zostało w rezultacie zaliczenia na poczet długu czy na poczet raty (kwiecień-marzec 2016 r.) - zależy kardynalne w sprawie ustalenie: wygaśnięcie obowiązku zapłaty składki za marzec 2019 r. i za styczeń 2020 r. - jako podstawy zarzutu w egzekucji administracyjnej. Bez wyjaśnienia tej okoliczności zaskarżone postanowienie w tym zakresie jest przedwczesne.

Z tych względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.

Ponownie rozpoznając sprawę, organ zobowiązany będzie uwzględnić ocenę prawną wyrażoną w uzasadnieniu wyroku.