Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 212/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-05-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 36(4) ust. 1-8a, art. 36(5) ust. 2-4, art. 36(6) ust. 1 i 2, art. 38(8) ust. 1 i 14, art. 2  4 i 6 ust. 1
journal: Dz.U. 2014 poz 637
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Kozik Sędziowie Sędzia WSA Jacek Fronczyk (spr.) Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka Protokolant ref. staż. Anna Owczarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 maja 2016 r. sprawy ze skargi B. S.-K. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr 3 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach [...]-[...]- marca 2015 r. z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę w całości


UZASADNIENIE

Komisja Egzaminacyjna Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2015 r. z siedzibą w P. uchwałą z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...], działając na podstawie art. 366 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (t. j.: Dz. U. z 2014 r., poz. 637 ze zm.) w związku z art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o zmianie ustaw regulujących wykonywanie niektórych zawodów (Dz. U. z 2013 r., poz. 829), stwierdziła, że B. S. uzyskała wynik negatywny z egzaminu radcowskiego.

W uzasadnieniu uchwały Komisja wyjaśniła, że po dokonaniu oceny każdego z zadań zainteresowana otrzymała: z zakresu prawa karnego - ocenę niedostateczną, z zakresu prawa cywilnego - ocenę niedostateczną, z zakresu prawa gospodarczego - ocenę dostateczną, z zakresu prawa administracyjnego - ocenę dostateczną. Zgodnie z treścią art. 366 ust. 1 ww. ustawy o radcach prawnych, pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części tego egzaminu otrzymał ocenę pozytywną. Mając na uwadze uzyskane przez zdającą oceny, Komisja Egzaminacyjna ustaliła, że B. S. uzyskała negatywny wynik z egzaminu radcowskiego.

B. S. powyższą uchwałę uczyniła przedmiotem odwołania, zarzucając jej naruszenie art. 365 ust. 2 w związku z art. 366 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy o radcach prawnych, poprzez wystawienie oceny niedostatecznej z zakresu prawa karnego i prawa cywilnego. Wskazała, że sporządzone przez nią apelacje, zarówno z zakresu prawa karnego, jak i z zakresu prawa cywilnego zostały sporządzone z zachowaniem wymogów formalnych, przy zastosowaniu właściwych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji, z zachowaniem poprawności zaproponowanego sposobu rozwiązania problemu i z uwzględnieniem interesu reprezentowanej strony. Zainteresowana zarzuciła także zaniżenie oceny z zakresu prawa administracyjnego oraz z zakresu prawa gospodarczego. Wskazała, że praca z zakresu prawa administracyjnego została napisana na dobrym poziomie, zgodnie z kryteriami określonymi w art. 365 ust. 2 ww. ustawy o radcach prawnych, natomiast sporządzając pracę z zakresu prawa gospodarczego, zdająca wykazała się znajomością przepisów prawa, w szczególności Kodeksu cywilnego i Kodeksu spółek handlowych oraz znajomością instytucji prawa materialnego i ich praktycznym zastosowaniem. Formułując przedstawione zarzuty, strona wniosła o zmianę zaskarżonej uchwały w całości i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez stwierdzenie, że uzyskała pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego.

Komisja Egzaminacyjna II Stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 11-13 marca 2015 r., uchwałą z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...], mając za podstawę art. 368 ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (t. j.: Dz. U. z 2015 r., poz. 507 ze zm.) w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę, nie znajdując przesłanek do uwzględnienia odwołania.

W motywach uchwały Komisja II Stopnia stwierdziła, że istnieją podstawy do zweryfikowania oceny uzyskanej przez zdającą z zakresu prawa cywilnego - na ocenę dostateczną, bowiem brak jest podstaw do obniżenia tej oceny do niedostatecznej, jako zbyt surowej. Zdaniem Komisji II Stopnia, wskazane przez egzaminatorów uchybienia i błędy pracy egzaminacyjnej z zakresu prawa cywilnego nie powinny stanowić o dyskwalifikacji ocenianej pracy.

Komisja II Stopnia, odnosząc się do wniesionego odwołania w części kwestionującej ocenę z zakresu prawa karnego, stwierdziła, że wbrew twierdzeniu zdającej, apelacja przez nią sporządzona nie jest poprawna pod względem formalnym i trafne są uwagi egzaminatorów oceniających pracę co do braku wskazania kierunku apelacji, braków stylistycznych oraz chaotyczności układu zarzutów i wniosków apelacji. Zdająca wskazała jako zakres apelacji punkt 1 wyroku, jednak nie sformułowała zarzutów odnoszących się do tej części zaskarżonego wyroku. Z kolei wniosek o zmianę wyroku w punkcie 3 "poprzez wymierzenie oskarżonemu kary za czyn przypisany w punkcie 2 bez warunkowego zawieszenia na okres próby" winien być poprzedzony zarzutem rażącej niewspółmierności kary (art. 438 pkt 4 kpk). W ocenie organu odwoławczego, nie jest zasadne twierdzenie zdającej o zastosowaniu w apelacji właściwych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji oraz poprawności sposobu rozwiązania problemu z uwzględnieniem interesu reprezentowanej strony. Sporządzona apelacja jedynie w części realizuje wskazane wyżej kryteria. Zdająca poprawnie uzasadniła zarzut obrazy przepisu art. 182 § 1 kpk, natomiast zupełnie błędnie uzasadniła zarzut wadliwej oceny dowodów, tj. obrazy przepisu art. 7 kpk, który był zarzutem błędnym. Sporządzone przez zdającą uzasadnienie obrazy przepisu art. 46 § 1 kk nie wyjaśnia, dlaczego w motywach apelacji mowa jest o odszkodowaniu w kwocie 4.000 zł, natomiast we wniosku apelacji o obowiązku naprawienia szkody w kwocie 7.000 zł. Ponadto, zawarty w apelacji wniosek o zmianę wymiaru kary w ogóle nie został uzasadniony. Uzasadnienie apelacji nie zawiera wywodu, w którym zawarta byłaby argumentacja wskazująca, że przypisany oskarżonemu czyn z art. 157 § 1 kk miał charakter chuligański, a więc wyczerpał dyspozycję przepisu art. 57a kk. Zdająca dostrzegła jedynie dwa z czterech podstawowych uchybień zaskarżonego wyroku. Nie dostrzegła zaś błędu Sądu związanego z niewłaściwym zakwalifikowaniem pierwszego z zarzuconych oskarżonemu czynów, w wyniku czego doszło do umorzenia postępowania karnego w tej części. Nie zakwestionowała niezasadnego umorzenia postępowania co do pierwszego z czynów zarzucanych oskarżonemu w akcie oskarżenia, który to czyn wyczerpywał przesłanki rozboju. Nie zaskarżyła także błędnego rozstrzygnięcia Sądu w przedmiocie zadośćuczynienia oraz nieskutecznie zaskarżyła wymiar kary orzeczonej oskarżonemu za czyn opisany w punkcie II aktu oskarżenia, bowiem nie sformułowała w tym przedmiocie właściwego zarzutu i nie uzasadniła zawartego w tym zakresie wniosku. W efekcie interes reprezentowanej przez zdającą strony został zrealizowany w niewielkiej części i to nie tylko odnośnie odszkodowania i zadośćuczynienia, ale i skazania sprawcy za wszystkie dokonane przestępstwa i wymierzenia mu adekwatnej kary.

W ocenie Komisji II Stopnia, wskazane powyżej błędy potwierdzają opinię obu egzaminatorów o brakach wiedzy zdającej z zakresu prawa karnego, tak procesowego, jak i materialnego. Tym samym brak było podstaw do zmiany negatywnej oceny uzyskanej przez zdającą z tej części egzaminu.

Komisja II Stopnia, odnosząc się z kolei do podniesionych w odwołaniu zarzutów dotyczących niewłaściwej oceny prac egzaminacyjnych zdającej z zakresu prawa gospodarczego i administracyjnego, stwierdziła, że wynik egzaminu radcowskiego nie jest określony oceną, lecz określony jest jako pozytywny albo negatywny. Odwołanie przysługuje zatem od wyniku egzaminu, a nie od oceny cząstkowej (uzasadnienia). Oceny cząstkowe stanowią jedynie podstawę faktyczną uchwały o wyniku całego egzaminu. Zatem Komisja II Stopnia może jedynie utrzymać w mocy uchwałę stwierdzającą negatywny wynik egzaminu albo taką uchwałę uchylić i stwierdzić pozytywny wynik tego egzaminu. Z tych względów odwołanie od ocen z zakresu prawa gospodarczego i administracyjnego jest niedopuszczalne.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą uchwałę B. S. wniosła o jej uchylenie w zakresie dotyczącym oceny z prawa karnego, ewentualnie - o stwierdzenie jej nieważności, a także o uchylenie uchwały organu I instancji i zasądzenie kosztów postępowania. Skarżąca podniosła zarzuty naruszenia: art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 kpa, poprzez zaniechanie jednoznacznego i niebudzącego wątpliwości wyjaśnienia, dlaczego pracy egzaminacyjnej skarżącej nie można było zakwalifikować w przedziale ocen pozytywnych i niewskazanie, jakich konkretnie elementów zabrakło, a które przesądziłyby o ocenie pozytywnej; art. 365 ust. 3 ww. ustawy o radcach prawnych w związku z art. 367 ust. 2 tej ustawy w zakresie, w jakim zawierają regulację proceduralną, poprzez ustalenie o wyniku egzaminu skarżącej w sytuacji, w której w ocenie cząstkowej z prawa karnego dokonanej przez sędziego brakuje drugiej strony uzasadnienia, co uniemożliwia kontrolę instancyjną rozstrzygnięcia; art. 365 ust. 2 ww. ustawy o radcach prawnych, poprzez ustalenie negatywnego wyniku z egzaminu radcowskiego w związku z wystawieniem oceny niedostatecznej z prawa karnego, podczas gdy sporządzona przez skarżącą apelacja zasługiwała na ocenę pozytywną, bowiem została sporządzona z zachowaniem wymogów formalnych apelacji, przy zastosowaniu właściwych przepisów prawa i wykazaniu umiejętności ich interpretacji oraz z zachowaniem poprawności zaproponowanego przez skarżącą sposobu rozwiązania problemu i z uwzględnieniem interesu reprezentowanej strony.

Skarżąca podkreśliła, że sporządzona przez nią apelacja z zakresu prawa karnego zasługuje na ocenę pozytywną, bowiem w żadnym aspekcie nie podlegałaby odrzuceniu i zapewniałaby reprezentowanemu klientowi duże szanse na uwzględnienie jego żądań. Przyznała, że znajdują się w niej pewne potknięcia językowe, ale skarżąca postawiła właściwe zarzuty, prawidłowo zastosowała przepisy i dokonała ich prawidłowej wykładni.

W odpowiedzi na skargę Komisja Egzaminacyjna II Stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 11-13 marca 2015 r., wniosła o jej oddalenie, powołując się w uzasadnieniu swego stanowiska procesowego na argumenty przedstawione w zaskarżonej uchwale.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j.: Dz. U. z 2014 r., poz. 1647), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej (uchwały) i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego.

Skarga analizowana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z brzmieniem art. 364 ust. 1-8a ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (t. j.: Dz. U. z 2015 r., poz. 507 ze zm.), egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu radcowskiego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Egzamin radcowski składa się z pięciu części pisemnych. Pierwsza część egzaminu radcowskiego obejmuje rozwiązanie zadania z zakresu prawa karnego, polegającego na przygotowaniu aktu oskarżenia albo apelacji, a w przypadku uznania, że jest brak podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o akta lub przedstawiony stan faktyczny opracowane na potrzeby egzaminu. Druga część egzaminu radcowskiego obejmuje rozwiązanie zadania z zakresu prawa cywilnego lub rodzinnego, polegającego na przygotowaniu pozwu lub wniosku albo apelacji, a w przypadku uznania, że jest brak podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o akta lub przedstawiony stan faktyczny opracowane na potrzeby egzaminu. Trzecia część egzaminu radcowskiego obejmuje rozwiązanie zadania z zakresu prawa gospodarczego, polegającego na przygotowaniu umowy albo sporządzeniu pozwu, wniosku lub apelacji, a w przypadku uznania, że jest brak podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o akta lub przedstawiony stan faktyczny opracowane na potrzeby egzaminu. Czwarta część egzaminu radcowskiego obejmuje rozwiązanie zadania z zakresu prawa administracyjnego, polegającego na przygotowaniu skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego lub skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, a w przypadku uznania, że jest brak podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o akta lub przedstawiony stan faktyczny opracowane na potrzeby egzaminu. Piąta część egzaminu radcowskiego obejmuje rozwiązanie zadania z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki polegającego na przygotowaniu opinii prawnej w oparciu o akta lub przedstawiony stan faktyczny opracowane na potrzeby egzaminu.

Na podstawie art. 365 ust. 2-4 wspomnianej ustawy oceny rozwiązania każdego z zadań z części od pierwszej do czwartej egzaminu radcowskiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Każdy z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu radcowskiego. Ostateczną ocenę z pracy pisemnej danego zadania z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego z egzaminatorów.

W myśl art. 366 ust. 1 i 2 ww. ustawy o radcach prawnych, pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną. W przedmiocie wyniku egzaminu radcowskiego podejmowana jest uchwała Komisji Egzaminacyjnej.

Przepis art. 368 ust. 1 ww. ustawy o radcach prawnych stanowi, że od uchwały o wyniku egzaminu radcowskiego zdającemu przysługuje odwołanie do Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości. W oparciu o delegację, zawartą w art. 368 ust. 14 ww. ustawy o radcach prawnych, Minister Sprawiedliwości wydał rozporządzenie z dnia 24 września 2009 r. w sprawie Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (t. j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 1209 ze zm.). Z § 5 ust. 2 pkt 1 powołanego rozporządzenia wynika, że przewodniczący Komisji odwoławczej wskazuje osobę odpowiedzialną za sporządzenie opinii dotyczącej zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu, mając na uwadze zakres odwołania i wiedzę członków Komisji odwoławczej z zakresu prawa objętego odwołaniem. Zgodnie natomiast z § 5 ust. 3 tego rozporządzenia, przewodniczący lub członek Komisji sporządza pisemną opinię dotyczącą zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu wraz ze stanowiskiem. W myśl § 5 ust. 4 rozporządzenia, Komisja głosuje nad ostateczną oceną z tej części egzaminu, która została zakwestionowana w odwołaniu, a następnie w sprawie uchwały o wyniku egzaminu radcowskiego.

Zatem postępowanie odwoławcze jest postępowaniem szczególnym, którego zakres strona określa w odwołaniu. Komisja kontroluje tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez stronę. Nie jest to zatem drugoinstancyjne postępowanie administracyjne, w rozumieniu ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 23), tylko szczególne postępowanie odwoławcze, które ma na celu przede wszystkim rozpatrzenie zasadności zarzutów odwołania, nie zaś skontrolowanie całego przebiegu egzaminu ani też ponowne sprawdzenie wszystkich prac egzaminacyjnych.

Mając na względzie zakres zaskarżenia, jeżeli Komisja odwoławcza, rozpatrując odwołanie, dostrzeże mankamenty w kwestionowanej pracy, niepodnoszone przez egzaminatorów Komisji I Stopnia, to ma obowiązek brania ich pod uwagę. Organ odwoławczy, związany zakresem zaskarżenia, winien wziąć pod uwagę pozytywne elementy pracy, które zostały pominięte przez egzaminatorów, a co do których odwołujący nie sformułował zarzutów w swoim odwołaniu.

Obowiązek Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia ponownego rozpatrzenia sprawy w jej całokształcie polega na ponownej, ostatecznej ocenie propozycji rozwiązania zadania egzaminacyjnego z zakwestionowanej przez zdającego części egzaminu w kontekście zarzutów i argumentacji odwołania.

W niniejszej sprawie B. S. uzyskała ocenę niedostateczną z części pierwszej egzaminu radcowskiego, obejmującej prawo karne, i z części drugiej, obejmującej prawo cywilne. Zgodnie zatem z art. 366 ust. 1 ww. ustawy o radcach prawnych, Komisja Egzaminacyjna ustaliła negatywny wynik z całego egzaminu radcowskiego skarżącej. Jednakże na skutek wniesionego odwołania Komisja II Stopnia podwyższyła ocenę uzyskaną przez stronę z części drugiej egzaminu do oceny dostatecznej, lecz pozostawiła niezmienioną ocenę z prawa karnego.

Oceniając legalność zaskarżonej uchwały, zauważyć należy, że postępowanie odwoławcze zostało przeprowadzone z zachowaniem wymagań formalnych, określonych przepisami ww. ustawy o radcach prawnych, zaś procedując na skutek odwołania, Komisja II Stopnia rozpoznała sprawę w odniesieniu do zakresu zaskarżenia, wskazanego przez skarżącą, i w pełni zasadnie uznała, że jej praca z prawa karnego nie pozwala na uzyskanie pozytywnej oceny.

Odnosząc się do tej części egzaminu, Sąd podziela stanowisko Komisji II Stopnia, że sporządzona przez skarżącą apelacja nie zabezpiecza dostatecznie interesu strony, przez co nie spełnia standardów, których należy oczekiwać i wymagać od profesjonalnego pełnomocnika, a także od osoby, która ubiega się o nadanie stosownych uprawnień zawodowych w tym względzie.

Z treści zadania egzaminacyjnego z zakresu prawa karnego wynikało, że Sąd rozpoznający sprawę popełnił następujące błędy:

- co do czynu pierwszego wymienionego w akcie oskarżenia, mimo dokonania poprawnych ustaleń faktycznych (przemoc poprzez wykręcenie ręki dla dokonania kradzieży wieńca), z obrazą art. 280 § 1 kk przyjął, że czyn stanowi zwykłą kradzież, a skoro wartość skradzionej rzeczy nie przekracza ¼ najniższego wynagrodzenia - uznał, że jest to wykroczenie z art. 119 § 1 kw, którego karalność uległa przedawnieniu i w rezultacie umorzył postępowanie karne co do tego czynu;

- co do drugiego ze wskazanych w akcie oskarżenia czynów (z art. 157 § 1 kk) Sąd z obrazą art. 49a kpk uznał, że wniosek pokrzywdzonego o orzeczenie środka karnego - obowiązku naprawienia szkody (4.000 zł) złożony został przez pokrzywdzonego z naruszeniem terminu (zbyt późno), gdy w rzeczywistości złożony został w terminie, w wyniku czego Sąd nie orzekł tego środka karnego, mimo że w tej sytuacji orzeczenie go miało charakter obligatoryjny. Ponadto, z obrazą art. 46 § 1 kk Sąd nie uwzględnił złożonego w terminie wniosku pokrzywdzonego o orzeczenie środka karnego - zadośćuczynienia za doznaną krzywdę (7.000 zł), uznając, że dobra sytuacja majątkowa pokrzywdzonego i trudna sytuacja majątkowa sprawcy - oskarżonego, przemawiają za nieuwzględnieniem wniosku, tymczasem orzeczenie zadośćuczynienia nie jest związane z materialną sytuacją sprawcy, lecz faktem doznania krzywdy przez pokrzywdzonego;

- co do trzeciego z zarzuconych w akcie oskarżenia czynów (z art. 288 § 1 kk) Sąd z obrazą art. 115 § 11 kk przyjął, że świadek - mąż siostry żony oskarżonego jest dla oskarżonego osobą najbliższą i w związku z tym przysługuje mu, na podstawie przepisu art. 182 § 1 kpk, prawo odmowy zeznań, podczas gdy świadek takiego statusu nie miał i nie mógł skorzystać z prawa odmowy zeznań; w rezultacie Sąd nie przeprowadził dowodu z zeznań tego świadka, który wskazywał na sprawstwo oskarżonego co do czynu z art. 288 § 1 kk i wydał co do tego czynu (przy braku innych dowodów) wyrok uniewinniający.

Jak trafnie wskazała Komisja II Stopnia, trzy ze wskazanych wyżej błędów mają charakter rażący i winny być bezwzględnie dostrzeżone przez skarżącą, jako dowód znajomości podstawowych przepisów prawa karnego i działania w interesie mocodawcy. Dostrzeżenie błędu wskazanego w punkcie 2b wymagało znajomości interpretacji przepisu art. 46 § 1 kk.

Prawidłowo rozwiązując zadanie z zakresu prawa karnego, należało wnieść apelację na niekorzyść oskarżonego (kierunek apelacji) i zaskarżyć wyrok w całości (zakres apelacji), podnosząc następujące zarzuty:

- co do czynu I wskazanego w akcie oskarżenia - na podstawie przepisu art. 438 pkt 1 kpk - obrazy prawa materialnego, a mianowicie art. 280 § 1 kk, poprzez jego niezastosowanie, mimo prawidłowych ustaleń Sądu dokonanych w tym zakresie;

- co do czynu II wskazanego w akcie oskarżenia - na podstawie przepisu art. 438 pkt 1 kpk - obrazy prawa materialnego, a mianowicie art. 46 § 1 kk, polegającej na nieuwzględnieniu złożonego w terminie wniosku pokrzywdzonego o zadośćuczynienie za krzywdę, jakiej doznał w związku z popełnieniem przez oskarżonego na jego szkodę przestępstwa z art. 157 § 1 kk;

- na podstawie przepisu art. 438 pkt 2 kpk - zarzut mającej wpływ na treść orzeczenia obrazy przepisów postępowania, tj. art. 49a kpk, poprzez błędną jego interpretację i w efekcie przyjęcie, że wniosek pokrzywdzonego o orzeczenie środka karnego - obowiązku naprawienia szkody, o jakim mowa w art. 46 § 1 kk, został złożony po terminie, co skutkowało odmową orzeczenia obowiązku naprawienia szkody;

- co do czynu III wskazanego w akcie oskarżenia, na podstawie przepisu art. 438 pkt 1 i 2 kpk, obrazy prawa materialnego, a mianowicie art. 115 § 11 kk i mającej wpływ na treść orzeczenia obrazy przepisów postępowania, tj. art. 182 § 1 pkt 1 kpk, poprzez zastosowanie go wobec świadka Piotra Dudzińskiego, który nie był osobą najbliższą dla oskarżonego (błędna interpretacja art. 115 § 11 kk), w wyniku czego nie przeprowadzono dowodu z zeznań tego świadka, wskazującego sprawcę czynu z art. 288 § 1 kk, bezpodstawnie uznając, że ma prawo odmówić zeznań (obraza art. 182 § 1 kpk), to zaś skutkowało błędnymi ustaleniami Sądu i uniewinnieniem oskarżonego od zarzutu z art. 288 § 1 kk. W oparciu o te zarzuty należało sformułować następujące wnioski:

- o zmianę zaskarżonego wyroku co do skazania za czyn z art. 157 § 1 kk, poprzez orzeczenie, na podstawie art. 46 § 1 kk, wobec oskarżonego Michała Kaszubskiego, środka karnego - obowiązku naprawienia szkody, w kwocie 4.000 zł oraz zadośćuczynienia za doznaną krzywdę w kwocie 7.000 zł, na rzecz pokrzywdzonego Jana Baranowskiego;

- o uchylenie zaskarżonego wyroku w pkt 1 i 4 (co do zarzutów z art. 278 § 1 kk i z art. 288 § 1 kk) i przekazanie sprawy w tej części do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.

Skarżąca w sporządzonej apelacji dostrzegła jedynie dwa z czterech podstawowych uchybień zaskarżonego wyroku. W sporządzonej apelacji nie zakwestionowała niezasadnego umorzenia postępowania co do pierwszego z czynów zarzucanych oskarżonemu w akcie oskarżenia, który to czyn wyczerpywał przesłanki rozboju. Nie zaskarżyła także błędnego rozstrzygnięcia Sądu w przedmiocie zadośćuczynienia oraz nieskutecznie zaskarżyła wymiar kary orzeczonej oskarżonemu za czyn opisany w punkcie II aktu oskarżenia, bowiem nie sformułowała w tym przedmiocie właściwego zarzutu i nie uzasadniła zawartego w tym zakresie wniosku. W efekcie interes reprezentowanej przez zdającą strony został zrealizowany w niewielkiej części i to nie tylko odnośnie odszkodowania i zadośćuczynienia, ale i skazania sprawcy za wszystkie dokonane przestępstwa i wymierzenia mu adekwatnej kary. Wskazane powyżej błędy świadczą o niedostatecznej znajomości zarówno prawa karnego, jak i procedury karnej.

W konsekwencji egzaminatorzy, a następnie Komisja II Stopnia zasadnie uznali, że sporządzona przez skarżącą apelacja nie spełnia wymagań z art. 364 ust. 1 ww. ustawy o radcach prawnych.

Stwierdzić należy, że zawarte w zaskarżonej uchwale Komisji II Stopnia uzasadnienie oceny pracy egzaminacyjnej skarżącej jest wyczerpujące i szczegółowe. Wady sporządzonej przez skarżącą apelacji są na tyle istotne, że uzasadniają przyznanie oceny negatywnej.

Postępowanie odwoławcze prowadzone przed Komisją II Stopnia jest postępowaniem szczególnym, którego zakres strona określa w odwołaniu, podając zarzuty dotyczące oceny wyniku z egzaminu radcowskiego. Rozstrzygnięcie wydawane w sprawie wywołuje szczególny skutek przez to, że decyduje o zaliczeniu, bądź odmowie zaliczenia, osoby w poczet radców prawnych, ustawowo zobligowanych do ochrony interesów prawnych podmiotów, które reprezentują. Celem zatem przedmiotowego egzaminu jest zbadanie wiedzy prawniczej kandydatów oraz umiejętności posługiwania się nią w praktyce. Przekłada się to na rolę uzasadnienia decyzji (uchwały) w tego typu sprawach.

W rozpoznawanej sprawie Komisja II Stopnia uczyniła zadość obowiązkowi przedstawienia wyczerpującego, realnego, przekonującego uzasadnienia uchwały, realizując tym samym dyspozycję art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 11 i art. 107 § 3 ww. ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego. Z przepisów tych wynika, że organ administracji, działając na podstawie przepisów prawa i stojąc na straży praworządności, ma obowiązek podjąć wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, uwzględniając przy tym interes społeczny oraz słuszny interes strony, i prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, wyjaśniając stronie postępowania zasadność przesłanek, którymi kieruje się przy załatwieniu sprawy, co w szczególności zobowiązany jest uczynić w wyczerpującym uzasadnieniu faktycznym i prawnym podejmowanej w sprawie decyzji administracyjnej (uchwały).

Z uzasadnienia zaskarżonej do Sądu uchwały w pełni wynika, dlaczego z prawa karnego skarżąca otrzymała ocenę niedostateczną. Zaskarżona uchwała zawiera dokładne wskazania błędów, jakie skarżąca popełniła, a ponadto określa, jak powinna wyglądać prawidłowo sporządzona apelacja, aby mogła wywołać pożądane skutki prawne. Orzekający w sprawie organ zastosował się zatem w pełni do konieczności dogłębnego przeanalizowania pracy B. S. oraz wyczerpująco uzasadnił wystawioną ocenę negatywną, wypełniając tym samym nakaz zawarty w art. 77 § 1 i art. 107 § 3 kpa.

Podkreślić należy, że istota i charakter egzaminu zawodowego radców prawnych obliguje zdających do dostrzeżenia i podniesienia wszystkich istotnych uchybień Sądu, zaś zaproponowany sposób rozwiązania zadania egzaminacyjnego powinien zawierać poprawnie zredagowane zarzuty i wnioski oraz należyte ich uzasadnienie. Skoro zdanie egzaminu radcowskiego ma uprawniać do wykonywania zawodu, sposób rozwiązania przyjęty przez egzaminowanego powinien odpowiadać wymogom przepisów prawa, aby mógł funkcjonować w obrocie prawnym jako środek skuteczny, możliwie najlepiej zabezpieczając interesy strony reprezentowanej zgodnie z treścią zadania egzaminacyjnego. Z tej też przyczyny ocenie egzaminatorów oraz Komisji II Stopnia podlegają wszystkie, bez wyjątku, elementy pracy zdających. Wykonywanie zawodu radcy prawnego wymaga połączenia dwóch podstawowych elementów: wiedzy zawodowej i zasad etyki. Istota zawodu radcy prawnego zdefiniowana jest w przepisach art. 2, art. 4 i art. 6 ust. 1 ww. ustawy o radcach prawnych (art. 2 - pomoc prawna świadczona przez radcę prawnego ma na celu ochronę prawną interesów podmiotów, na których rzecz jest wykonywana, art. 4 - wykonywanie zawodu radcy prawnego polega na świadczeniu pomocy prawnej, art. 6 ust. 1 - zawód radcy prawnego polega na świadczeniu pomocy prawnej, a w szczególności na udzielaniu porad prawnych, sporządzaniu opinii prawnych, opracowywaniu projektów aktów prawnych oraz występowaniu przed sądami i urzędami). Przytoczone przepisy kładą wyraźny akcent na pomoc prawną, która ma być świadczona w celu ochrony interesów mocodawcy. Prowadzenie przez radcę prawnego praktyki zawodowej wymaga posiadania odpowiedniej wiedzy teoretycznej oraz umiejętności praktycznych, dających gwarancję należytego wykonywania zawartych zobowiązań, tzn. wykonywania ich zgodnie z określonymi standardami merytorycznymi. Egzamin zawodowy stanowi formę weryfikacji umiejętności zawodowych kandydata na radcę prawnego. Radca prawny, świadcząc pomoc prawną, która obejmuje także występowanie przed sądami i trybunałami, występuje jako pełnomocnik procesowy strony, działając w jej imieniu z bezpośrednimi dla niej skutkami. Z powyższych względów za zasadne należy uznać argumenty organu, który poszczególne braki i uchybienia w sporządzonej apelacji zakwalifikował jako istotne w stopniu dyskwalifikującym przedmiotową pracę. W uzasadnieniu uchwały organ podał przesłanki podjętego rozstrzygnięcia, a przytoczona na ten temat argumentacja odnosi się do istotnych w sprawie okoliczności faktycznych i prawnych.

Egzaminatorzy, dokonując oceny pracy z poszczególnych części egzaminu, kierują się wskazówkami zawartymi w art. 365 ust. 2 ww. ustawy o radcach prawnych, odnosząc je indywidualnie do każdej pracy, natomiast tzw. opis istotnych zagadnień jest jedynie pomocniczym instrumentem o charakterze wewnętrznym. Opisowi temu nie został przyznany przez ustawodawcę żaden walor normatywny.

W takim stanie rzeczy, uchwały w przedmiocie ustalenia negatywnego wyniku egzaminu radcowskiego B. S. należy uznać za prawidłowe, zaś zarzuty podniesione w skardze za nieuzasadnione, mające jedynie charakter polemiczny. Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa materialnego i procesowego, które miałyby wpływ na wynik sprawy i skutkowałyby koniecznością uwzględnienia skargi.

Z tych względów, uznając skargę za nieuzasadnioną, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, stosując art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł, jak w sentencji wyroku.