Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 1634/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-09-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Hanna Kamińska, Sędziowie Asesor WSA Sylwester Golec (spr.), Asesor WSA Hieronim Sęk, Protokolant Urszula Hoduń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 września 2006 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2006 r. nr[...], 2) stwierdza, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane w całości.


UZASADNIENIE

III SA/Wa 1634/06

Uzasadnienie

Zaskarżoną do Sądu decyzją z dnia [...] marca 2006 r. nr [...]Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...] odmawiają skarżącej M. K. umorzenia zaległości we wpłatach składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy oraz odsetek od tych należności.

Z akt sprawy wynika, że skarżąca zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie zaległości we wpłacie wymienionych składek. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podnosiła, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, gdyż w jej rodzinie pracuje tylko mąż skarżącej i oboje z mężem mają na utrzymaniu jedno dziecko.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił skarżącej umorzenia zaległości we wpłacie składek we wnioskowanym przez nią zakresie. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm., w dalszej części uzasadnienia powoływanej jako u.s.u.s. ) w przypadku całkowitej ich nieściągalności. Organ stwierdził, że w przypadku skarżącej nieściągalność ta nie występuje. Dalej organ wskazywał, że należności z tytułu składek ciążące na ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek mogą być umarzane na podstawie art. 28 ust. 3 a. u.s.u.s. pomimo braku całkowitej ich nieściągalności. Przesłanki uzasadniające umorzenie należnych składek zostały określone w przepisach Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, w dalszej części uzasadnienia powoływanego jako rozporządzenie). W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że skarżąca poza odcinkami wypłaty męża nie przedstawiła dokumentów potwierdzających jej trudną sytuację materialną. Zakład wskazał, że w piśmie z dnia 15 grudnia 2005 r. poinformował skarżącą o możliwości uzupełnienia złożonego wniosku o umorzenie o dokumenty uzasadniające ten wniosek. Zakład stwierdził, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie potwierdza, okoliczności że skarżąca nie jest w stanie spłacić zaległych składek ze względu na trudną sytuację materialną. Zdaniem organu to na skarżącej ciążył obowiązek udowodnienia okoliczności uzasadniających umorzenie składek i w prowadzonym postępowaniu skarżąca obowiązku tego nie wypełniła.

Od tej decyzji skarżąca wniosła do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca wskazywała, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, która uniemożliwia jej spłatę zaległych składek bez spowodowania uszczerbku dla koniecznego utrzymania jej rodziny.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazaną na wstępie decyzją utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ powtórzył argumenty zawarte w decyzji od której wniesiono wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych M.K. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. W skardze skarżąca wskazywała na jej trudną sytuację materialną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

W rozpoznanej sprawie skarżąca wnosiła o umorzenie należności z tytułu zaległych składek wskazując na swoją trudną sytuację materialną, a zatem powoływała się na przesłankę, o której mowa w przepisie § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Zgodnie z treścią tego przepisu Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Decyzje podejmowane na podstawie przytoczonego przepisu rozporządzenia są decyzjami uznaniowymi co oznacza, że organ podejmując decyzję w przypadku zaistnienia przesłanek do wydania rozstrzygnięcia o treści określonej przepisami prawa, może wydać takie rozstrzygnięcie ale może również odmówić wydania takiego rozstrzygnięcia. O uznaniowym charakterze decyzji wydawanych na podstawie § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia świadczy użycie przez ustawodawcę w tym przepisie zwrotu "Zakład może umorzyć należności". Uznaniowy charakter decyzji nie zwalnia organu od obowiązku przeprowadzenia prawidłowego postępowania oraz wydania decyzji spełniającej wymogi określone w przepisach art. 107 § 1 k.p.a. Organ prowadząc postępowanie w wyniku, którego ma zostać wydana decyzja uznaniowa ma obowiązek wypełnić zawarty w art. 7 k.p.a. nakaz dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz określony w przepisie art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Dokonana w postępowaniu ocena dowodów nie może nosić cech dowolności.

Zakres postępowania wyjaśniającego w niniejszej sprawie określał przepis § 3 ust. 1 pkt 1rozporządzenia. Skoro przepis ten jako przesłankę umorzenia składek wskazuje okoliczność, negatywnego wpływu zapłaty zaległych składek na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych ubezpieczonego i jego rodziny, to w niniejszej sprawie organy obydwu instancji wydając decyzje w oparciu o ten przepis miały obowiązek wyjaśnić sytuację majątkową skarżącej i ustalić czy zapłata składek rzeczywiście może zagrozić egzystencji skarżącej. W ocenie Sądu organy miały obowiązek ustalić wysokość osiąganych przez skarżącą dochodów oraz wysokość ponoszonych przez nią wydatków i dać temu wyraz w uzasadnieniu decyzji. W rozpoznanej sprawie organy obowiązku tego nie wykonały, gdyż nie dokonały w uzasadnieniu decyzji dokładnej analizy dochodów skarżącej i jej małżonka oraz wydatków jakie są oni zmuszeni ponosić w związku z utrzymaniem rodziny. W uzasadnieniu decyzji organy dokonały analizy tylko niektórych wydatków związanych z funkcjonowaniem rodziny skarżącej, natomiast nie wykazały jakie wydatki skarżąca i członkowie jej rodziny ponoszą w związku z zaspokajaniem podstawowych potrzeb życiowych takich jak np. wyżywienie i ubranie. Organ bezzasadnie przyjął, że w sytuacji, gdy skarżąca nie przedstawiła dowodów potwierdzających jej trudną sytuację materialną, organ nie miał obowiązku z urzędu wyjaśnić zasadności złożonego przez skarżącą wniosku o umorzenie składek. Takie stanowisko stoi w oczywistej sprzeczności z określonym w art. 7 k.p.a. obowiązkiem prowadzenia przez organ postępowania wyjaśniającego w zakresie stanu faktycznego mającego znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Z obowiązku tego organów nie mogło zwalniać ogólnikowe poinformowanie strony skarżącej pismem z dnia 15 grudnia 2005 r. o możliwości złożenia dodatkowych dowodów związanych ze złożonym wnioskiem o umorzenie składek. W ocenie Sądu organy obowiązek ten wypełniłyby, gdyby wezwały skarżącą do złożenia dodatkowych dowodów ze wskazaniem okoliczności których dowody te miałyby dotyczyć. Z tego względu należało uznać, że organy obydwu instancji naruszyły przepisy art. 7 i 77 § 1 k.p.a.

Brak w uzasadnieniu decyzji wydanych w rozpoznanej sprawie w obydwu instancjach rozważenia wszystkich okoliczności związanych z sytuacją majątkową skarżącej stanowił naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. w zakresie uzasadnienia faktycznego decyzji.

Zdaniem Sądu naruszenia przepisu art. 107 § 3 k.p.a. w zakresie uzasadnienia faktycznego decyzji, jakich w rozpoznanej sprawie dopuściły się organy obydwu instancji miały istotny wpływ na wynik sprawy. W tym miejscu, należy podkreślić, że właściwe uzasadnienie prawne i faktyczne stanowi ważny element każdej decyzji administracyjnej. Uzasadnienie decyzji stanowi integralną część decyzji i jego zadaniem jest wyjaśnienie rozstrzygnięcia stanowiącego dyspozytywną cześć decyzji. Obowiązek sporządzenia uzasadnienia decyzji odpowiadającego wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. stanowi realizację w postępowaniu administracyjnym określonej w art.11 k.p.a. zasady przekonywania. W uzasadnieniu faktycznym organ winien jest wskazać te fakty, które przemawiają za podjętym przez organ rozstrzygnięciem. Uzasadnienie prawne decyzji winno zawierać wskazanie przepisów prawa z przytoczeniem ich treści i chodzi tutaj o przepisy prawa, które regulują skutki prawne faktów wymienionych w uzasadnieniu faktycznym (por. Cz. Martysz w G. Łaszczyca, Cz. Martysz, A. Matan, Postępowanie Administracyjne ogólne, Warszawa 2003, s.663 i nast., a także wyrok NSA z 30 czerwca 1983 r. I S.A. 178/83, ONSA 1983, Nr 1, poz. 51,.) W przypadku decyzji uznaniowych, a do takich zaliczają się decyzje w przedmiocie umorzenia zaległości z tytułu składek, uzasadnienie decyzji stanowi tę jej część, która ma szczególne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Przy działaniu w ramach uznania administracyjnego przepis prawa materialnego przyznaje organowi prawo wyboru rozstrzygnięcia sprawy spośród przynajmniej dwóch możliwych rozstrzygnięć. W przypadku wniosków o umorzenie składek będą to umorzenie składek bądź odmowa ich umorzenia, a zatem rozstrzygnięcia o treści diametralnie różnej. Ze względu na uznaniowy charakter rozstrzygnięcia, przy niewłaściwym uzasadnieniu decyzji uznaniowej, z samego przepisu prawa oraz istniejącego w sprawie stanu faktycznego nie można wywieść jednoznacznej oceny, czy decyzja organu jest prawidłowa w zakresie samego rozstrzygnięcia o prawach i obowiązkach strony, a zatem czy jest prawidłowa w aspekcie materialnym. Wadliwe uzasadnienie decyzji uznaniowej nie pozwala na stwierdzenie czy przy jej wydaniu organ nie dopuścił się dowolności oraz zaniechania przy dokładnym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy (por. wyroki NSA: z dnia 28 grudnia 1984 r., sygn. akt S.A./Wr 728/84, ONSA 1984, Nr 2, poz. 126, z dnia 10 czerwca 1994 r., sygn. akt. II S.A. 237/94, ONSA 1995, Nr 3 poz. 111, z dnia 8 września 1998 r., sygn. akt IV S.A. 893/97, LEX 45905) Z tych względów wady uzasadnienia decyzji uznaniowych należy uznać za naruszenia przepisów prawa procesowego, które mają istotny wpływ na wynik sprawy. Zdaniem Sądu wadliwe uzasadnienie decyzji uznaniowej, które nie pozwala na jednoznaczne stwierdzenie, że rozstrzygnięcie organu jest rozstrzygnięciem opartym na obowiązujący przepisach oraz stwierdzonym w oparciu o rzetelne dowody, stanie faktycznym zaistniałym w danej sprawie, który odpowiada stanowi faktycznemu określonemu w przepisach prawa mających zastosowanie w sprawie, nosi wszelkie cechy rozstrzygnięcia dowolnego nieopartego na przepisach prawa. Takie uzasadnienie decyzji jest w sposób oczywisty sprzeczne z określoną w art. 8 k.p.a. zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji.

Z tych względów należało stwierdzić, że zaskarżona decyzja oraz decyzja organu pierwszej instancji naruszały przepisy art. 7, 8, 11, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a. w stopniu, który miał istotne znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 134 § 1, 135, art.145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). orzeczono jak w sentencji.