Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 117/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2022-05-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a , ust. 1 pkt 4, ust. 1a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski Sędziowie WSA Piotr Godlewski /spr./ AWSA Maria Mikolik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 24 maja 2022 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - skargę oddala -


UZASADNIENIE

II SA/Rz 117/22

U z a s a d n i e n i e

Przedmiotem skargi M.B. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z 9 listopada 2021 r. nr SKO.4115.880.2021 dotycząca odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego

Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji i akt administracyjnych sprawy, wnioskiem z 8 kwietnia 2021 r. M.B. wystąpił do Wójta Gminy [...] o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego związanego ze sprawowaniem opieki nad matką E.B. legitymującą się orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z [...] listopada 2019 r. stwierdzającym trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji ze wskazaniem niemożności ustalenia daty jej powstania.

Wójt decyzją z 15 lipca 2021 r. nr GOPS.SR.524.63.21 odmówił wnioskodawcy ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na brak spełnienia ustawowych przesłanek do jego przyznania wynikających z tego, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po 25 roku życia, a ponadto jej małżonek nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W odwołaniu M.B. wskazał, że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., nieustalenie daty powstania niepełnosprawności nie może zadecydować o odmowie przyznania świadczenia. Podniósł, że cały czas zajmuje się wymagającą stałej opieki matką i przyjęcie interpretacji przepisów zaprezentowanej przez organ I instancji pozbawia go możliwości tej opieki. Wskazał ponadto, że wyłączenie z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, przyznawanego na osobę pozostającą w związku małżeńskim, małżonków tych osób zobowiązanych wobec nich do alimentacji, naruszałoby konstytucyjne zasady równości i sprawiedliwości społecznej.

SKO, po rozpatrzeniu odwołania - działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej: k.p.a.) oraz art. 17 ust. 1b i ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej: u.ś.r.) – wskazaną na wstępie decyzją z 9 listopada 2021 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W związku z wyrokiem TK z 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 Kolegium podzieliło zarzut odwołania, wskazując, że kwestia różnicowania opiekunów w zależności od daty powstania niepełnoprawności ich podopiecznych została już rozstrzygnięta i nie jest w orzecznictwie sporna. Utrwalona linia orzecznicza sądów administracyjnych pozwala na przyjęcie stanowiska, że rozpatrywanie spraw w zakresie przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych powinno następować z pominięciem kryterium daty powstania niepełnosprawności podopiecznego.

W analizowanej sprawie zaistniała jednakże przesłanka uniemożliwiająca ustalenie prawa do świadczenia w postaci pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim, w sytuacji, gdy małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.).

Pozostawanie podopiecznej w związku małżeńskim, gdy małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza - co do zasady - z kręgu uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych alimentacyjnie w dalszej kolejności po małżonku. Ustawodawca w przepisie tym wyraźnie bowiem wskazał, że zobowiązanym do opieki nad małżonkiem w pierwszej kolejności jest jego współmałżonek, chyba że sam jest niepełnosprawny w stopniu znacznym. Poza sporem pozostaje, że małżonek E.B. – J.B. - nie legitymuje się orzeczeniem o jakim mowa we wskazanym przepisie. J.B. ma 58 lat, jest zatem w tzw. wieku produkcyjnym i zebrany w sprawie materiał dowodowy nie wykazał, by po jego stronie istniały jakiekolwiek przeszkody do opieki nad małżonką.

Zasadnym jest zatem przyjęcie, że ograniczenie ustawowego prawa do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. ze względu na sprawowanie opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim wyłącznie do sytuacji w której współmałżonek takiej osoby legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności stanowi wyjątek, którego nie można poddawać rozszerzającej wykładni, skoro wyjątek ten wynika z nadania przez ustawodawcę szczególnego charakteru istniejącym między małżonkami relacjom i więzom prawnym. Uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla krewnych podopiecznego przysługuje zatem dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, przez co nie jest możliwe wypełnianie przez niego ustawowego obowiązku alimentacyjnego w sposób właściwy dla okoliczności faktycznych sprawy. Podkreślić przy tym należy, że realizacja tego obowiązku może przybrać formę świadczeń osobistych, sprawowania opieki lub też może mieć wymiar finansowy (sfinansowania osoby, która w miejsce małżonka i w ramach jego obowiązku alimentacyjnego będzie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym współmałżonkiem). Organy administracji ani sądy administracyjne nie są uprawnione do oceny czy dana osoba jest w stanie opiekować się swoim współmałżonkiem, tym bardziej, że środki odwoławcze od orzeczenia o stopniu niepełnosprawności rozpatruje sąd pracy i ubezpieczeń społecznych w oparciu o opinię biegłych. Skora zatem ustawodawca zastrzegł, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to brak takiego orzeczenia uzasadnia uznanie, że jest w stanie opiekować się swoim współmałżonkiem. Odmienna interpretacja jest nieuprawnionym rozszerzeniem i przeczy zasadom wykładni logicznej i celowościowej, tym samym prowadzi do wnioskowania contra legem.

Skoro ustawodawca expressis verbis wykluczył możliwość tzw. "szczególnych przypadków" słusznie uznając, że tylko specjaliści posiadający wiadomości specjalne mogą w drodze stosownego orzeczenia stwierdzić, czy dana osoba jest czy nie jest zdolna do opieki nad inną osobą - swoim małżonkiem, to dopóki odwołujący się nie wykaże, że jego ojciec nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, brak realnego niewypełniania obowiązków małżeńskich pomiędzy tymi osobami nie stanowi wystarczającej podstawy do wyłączenia stosowania art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. Oczywistym jest również, że udowodnienie okoliczności uniemożliwiających jego ojcu opiekę nad małżonką musi zostać potwierdzone, a jedynym skutecznym środkiem potwierdzenia braku możliwości sprawowania opieki nad żoną jest uzyskanie stosownego orzeczenia.

Dopóki zatem istnieje związek małżeński, osoby w nim pozostające poddane są przedstawionym wyżej rygorom ze względu na istnienie między nimi prawnej więzi małżeństwa. Rygory te nie są wynikiem jedynie woli małżonków, lecz ich źródłem jest wola ustawodawcy, która stanowi dla obojga małżonków podstawę zgłaszania roszczeń w sferze opiekuńczej. W wyroku WSA w Poznaniu z 25 maja 2021 r. II SA/Po 573/20 wskazano, że przepisach nie ma również nakazu, aby opieka była sprawowana pojedynczo, w sytuacji, gdy osób uprawnionych do alimentacji w pierwszym stopniu jest kilka. Nie ma więc przeszkód, aby syn wspólnie z ojcem sprawował opiekę nad matką.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie reprezentujący M.B. pełnomocnik (adwokat) zaskarżył w całości decyzję Kolegium z 9 listopada 2021 r., zarzucając rażącą obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. poprzez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się syna będącego jednocześnie opiekunem faktycznym osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż opieka ta powinna być sprawowana przez współmałżonka niepełnosprawnej który nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy funkcjonalna wykładnia ww. przepisów powinna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia.

Mając powyższe na uwadze pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych

W uzasadnieniu skargi wskazano, że wykładnia językowa art. 17 ust. 1a u.ś.r. dokonana przez organ II instancji prowadzi do wyników sprzecznych z przepisami tej ustawy oraz przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Świadczenie pielęgnacyjne zgodnie z zamiarem ustawodawcy stanowić ma formę wsparcia rodziny pozostającej nie tylko w trudnej sytuacji materialnej ale i faktycznej, spowodowanej koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą wymagającą takiej pomocy ze względu na swój stan zdrowia. Pozostając bowiem wyłącznie przy wyniku wykładni językowej tego przepisu należałoby uznać, że świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym przysługiwałoby wyłącznie współmałżonkowi lub dzieciom osoby, które ze względu na swoją sytuację życiową bądź stan zdrowia nie mogą sprawować takiej opieki. Jak trafnie wskazał WSA w Szczecinie w wyroku z 7 marca 2019 r. II SA/Sz 80/19, w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. ustawodawca nawiązuje wprost do obowiązku alimentacyjnego o którym mowa w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. Nie można zatem pominąć treści jego art. 132, zgodnie z którym obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. W tym kontekście wybranie przez ustawodawcę z kręgu osób zobowiązanych do alimentacji wyłącznie osób spokrewnionych w pierwszym stopniu i umożliwienie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom zobowiązanym do alimentacji wyłącznie w sytuacji gdy rodzice nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni, legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności lub nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, narusza konstytucyjną zasadę równości i sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), a także godzi w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP).

W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało argumentację podniesioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jej zakres wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329, dalej: P.p.s.a.), wg którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Stosownie do art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia (jeżeli dotknięte są naruszeniem prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź innym naruszeniem przepisów postępowania jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy), do stwierdzenia ich nieważności lub ich wydania z naruszeniem prawa (jeżeli zachodzą przyczyny określone w K.p.a. lub innych przepisach).

Poddawszy kontroli w ramach w/w kryteriów zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji Sąd stwierdził, że skarga jest nieuzasadniona.

Decyzjami tymi orzekające w sprawie organy odmówiły przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Materialnoprawną podstawę tych decyzji stanowiły przepisy u.ś.r. Zgodnie z jej art. 17 ust. 1, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do powyższego nie budzi wątpliwości, że w dacie złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na skarżącym M.B. jako synu E.B. ciążył obowiązek alimentacyjny oraz nie podejmował on zatrudnienia ani innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad matką, legitymującą się wydanym na stałe orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z [...] marca 2010 r. (wg którego niepełnosprawność ta istnieje od 1994 r., przy czym ustalony stopień niepełnosprawności jest datowany od [...] sierpnia 2006 r.). E.B. legitymuje się ponadto orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z [...] listopada 2019 r. o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji, z adnotacją, że nie można ustalić daty jej powstania.

Mimo że jedynym aktualnie wskazanym w zaskarżonej decyzji powodem odmowy przyznania wnioskodawcy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego był fakt pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim oraz nieposiadanie przez współmałżonka tej osoby w myśl art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności (w tym zakresie Kolegium podzieliło stanowisko Burmistrza), krótkiego odniesienia wymaga argumentacja organu I instancji, który w decyzji z 15 lipca 2021 r. odmawiając przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia wskazał na brak spełnienia przesłanki o jakiej mowa w art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Sąd w pełni akceptuje stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przez SKO, które prawidłowo wywiodło w oparciu o wyrok TK z 21 października 2014 r. K 38/13 (wszedł on w życie z dniem ogłoszenia w Dzienniku Ustaw, tj. 23 października 2014 r.), że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia (zgodnie z jego literalnym brzmieniem, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia). TK we wskazanym wyroku stwierdził bowiem, że w zakresie w jakim przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Wyrok ten jest wyrokiem zakresowym, a zatem nie wywołuje wprost skutku określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanej regulacji prawnej. Powoduje jednak konieczność zrekonstruowania normy prawnej w oparciu o stanowione przepisy prawa, które pozostają zgodne z Konstytucją RP przy wykorzystaniu reguł wykładni prawa tak, aby wynik tej rekonstrukcji nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału. Stosując więc taki sposób wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. należy przyjąć, iż w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis ten – jako zgodny z Konstytucją – powinien znaleźć zastosowanie. Natomiast w stosunku do opiekunów osób których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego utraciło przymiot konstytucyjności, a zatem w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W rezultacie nie jest więc dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

W tej sytuacji wskazywana przez organ I instancji w decyzji z 15 lipca 2021 r. przyczyna odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w istocie nie zachodzi, mimo że art. 17 ust. 1b nie został usunięty z u.ś.r. i nadal zachowuje dotychczasowe brzmienie.

Przechodząc do wywiedzionej przez orzekające w sprawie organy administracji I i II instancji przyczyny odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego wynikającej z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. należy wskazać, że zgodnie z jego treścią, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Wg organów, skoro mąż osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to nie ma prawnych możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom obwiązanym do alimentacji w dalszej kolejności (w rozpoznawanym przypadku skarżącemu - synowi). Dopiero stwierdzony odpowiednim orzeczeniem u współmałżonka osoby wymagającej opieki znaczny stopień niepełnosprawności – przy spełnieniu pozostałych warunków ustawowych - uprawniałby właściwy organ do przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia.

Zdaniem Sądu, fakt braku posiadania przez J.B. (męża E.B. i jednocześnie ojca wnioskodawcy) orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności (lub mu równoważnego – art. 3 pkt 21 u.ś.r.) nie stanowi sam w sobie bezwzględnej przeszkody dla ewentualnego przyznania skarżącemu świadczenia.

W tym zakresie Sąd co do zasady zgadza się ze stanowiskiem, że ograniczenie ustawowego prawa do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. (sprawujące opiekę nad osobą pozostającą w związku małżeńskim) wyłącznie do sytuacji, w której współmałżonek takiej osoby legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, stanowi regułę której nie można poddawać wykładni rozszerzającej (por. m.in. wyroki NSA z 23 stycznia 2020 r. I OSK 2462/19, z 20 stycznia 2016 r. I OSK 3283/14 i z 27 listopada 2014 r. I OSK 1219/13 - Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl).

Wg Sądu orzekającego w sprawie, w szczególnie uzasadnionych przypadkach należy jednak dopuścić możliwość odstąpienia od ścisłej językowej wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. i przyjąć, że nie w każdym przypadku kiedy współmałżonek osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, osoby spokrewnione w dalszej kolejności (na których ciąży względem tej osoby obowiązek alimentacyjny) nie mają prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Przyznanie tego świadczenia może się bowiem wiązać z realnym wykonywaniem opieki nad osobą jej wymagającą, przy jednoczesnym obiektywnym braku możliwości jej sprawowania przez współmałżonka takiej osoby (z uwagi na jego wiek i stan zdrowia), mimo nieposiadania przez niego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zdaniem Sądu, w sytuacji, gdy z okoliczności sprawy w sposób nie budzący żadnych wątpliwości wynika, że współmałżonek pomimo nielegitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie jest w stanie z przyczyn od siebie niezależnych i niewynikających z jego woli zapewnić współmałżonkowi wymaganej opieki, mogą zaistnieć uzasadnione podstawy do uznania możliwości skorzystania z prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez inne osoby z kręgu uprawnionych w dalszej kolejności, w tym zwłaszcza przez jej dziecko. Ograniczenie się w takiej sytuacji wyłącznie do wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. kłóciłoby się z zasadami sprawiedliwości społecznej, jak również celem ustawy i samej instytucji świadczenia pielęgnacyjnego.

W rozpoznawanej sprawie jednak – co słusznie stwierdziły organy administracji – mimo faktycznego sprawowania opieki przez skarżącego nad matką, żadne wątpliwości co do obiektywnego braku możliwości sprawowania tej opieki przez jej męża – wobec nielegitymowania się przez niego orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - nie zachodzą.

W aktach sprawy brak jest jakichkolwiek informacji i dokumentów, które poddawały by w wątpliwość, że J.B. (liczący w dacie wydawania decyzji przez organ II instancji 58 lat) nie jest zdolny – w szczególności ze względu na stan zdrowia - do sprawowania opieki nad żoną. Ze złożonego przez skarżącego oświadczenia z 8 kwietnia 2021 r. (k. 37 akt administracyjnych organu I instancji) wynika, że jego ojciec posiada gospodarstwo rolne i nie może zrezygnować z jego prowadzenia aż do uzyskania wieku emerytalnego, gdyż stanowi ono jego jedyne źródło dochodu. Świadczy to o tym, że skoro jego stan zdrowia i kondycja pozwalają mu na prowadzenie gospodarstwa rolnego, to jest on także zdolny do sprawowania osobistej opieki nad żoną, jako osoba zobowiązana w pierwszej kolejności do alimentacji względem niej (a więc także posiadająca pierwszeństwo do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego).

Brak rezygnacji J.B. z prowadzenia gospodarstwa na rzecz opieki nad żoną (oraz z osiąganych z tego gospodarstwa dochodów na rzecz świadczenia pielęgnacyjnego) jest zatem kwestią jego dobrowolnego i w pełni świadomego wyboru, który jednak w żaden sposób nie uzasadnia "skorzystania" z tej sytuacji przez skarżącego jako zobowiązanego do alimentacji względem matki w drugiej kolejności i to nawet wobec tego, że jak wynika z akt sprawy, to on faktycznie od wielu lat się nią opiekuje (będąc także jej opiekunem prawnym).

Reasumując, opisane wyżej rygory odnośnie kolejności osób zobowiązanych do alimentacji, a tym samym kolejności w jakiej mogą skutecznie ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją z zatrudnienia /jego niepodejmowaniem w celu sprawowania opieki nad małżonkiem nie są pozostawione swobodnemu uznaniu osób zobowiązanych do opieki oraz osób zainteresowanych pobieraniem tego świadczenia.

W opisanych okolicznościach organy odmawiając wnioskodawcy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dokonały prawidłowej subsumpcji ustalonego stanu faktycznego pod normę prawną wynikającą z regulacji art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., co jednocześnie wyklucza zasadność zarzutów skargi naruszenia ust. 1 pkt 4 i ust. 1a tego artykułu. Wobec braku stwierdzenia innych naruszeń przepisów prawa które Sąd byłby obowiązany uwzględnić z urzędu, wniesiona skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 P.p.s.a.