Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 338/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2016-09-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1-3a
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
article: § 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Renata Kantecka Sędziowie sędzia WSA Jolanta Strumiłło (sprawozdawca) sędzia WSA Przemysław Krzykowski Protokolant sekretarz sądowy Jolanta Piasecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 września 2016r. sprawy ze skargi B. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Zaskarżaną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, decyzją z dnia "[...]" Zakład Ubezpieczeń Społecznych po rozpatrzeniu wniosku B. M. (dalej jako "strona", "skarżąca") o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję z dnia "[...]". w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i fundusz pracy.

W uzasadnieniu decyzji, organ powołał treść art. 28 ust. 1-3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2015r., poz. 121 ze zm.), dalej jako "u.s.u.s." oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) – dalej jako rozporządzenie.

Jak wynika z akt sprawy, w dniu "[...]". do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział wpłynął wniosek skarżącej o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek.

Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, decyzją z dnia "[...]"., Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej powoływany również jako "Zakład", "ZUS") odmówił umorzenia należności z tytułu składek w łącznej wysokości 91.158,99 zł.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji w całości poprzez umorzenie należności z tytułu składek w łącznej kwocie 91.255,99 zł. w całości ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej oraz ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji z uwagi na fakt, iż decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie.

Do wniosku strona dołączyła następujące dokumenty:

- oświadczenie skarżącej , iż nie posiada oraz nigdy nie posiadała prawa jazdy,

- oświadczenie M. B., (syna strony), że nie jest ona właścicielem tylko współwłaścicielem pojazdów marki Citroen C5,

- kserokopię Orzeczenia Komisji Lekarskiej ds. Inwalidztwa i Zatrudnienia, zaliczającego skarżącą do trzeciej grupy inwalidów.

Organ odwoławczy wskazał, że w dniu 17.11.2015r. skierowano do strony i S. M. wezwanie na przesłuchanie w sprawie złożonego wniosku o umorzenie należności z tytułu składek poprzez osobiste stawiennictwo strony w terminie 7 dni od otrzymania wezwania.

W dniu 25.11.2015r. został przesłuchany S. M.. Z protokołu przesłuchania wynikało, że jest on żonaty, nie pracuje, nie pobiera świadczeń emerytalno - rentowych, nie osiąga żadnego dochodu, nie korzysta z zasiłku pomocy społecznej ani z urzędu pracy. Wymieniony oświadczył, że nie posiada nieruchomości, a jedynie samochód Volkswagen Passat rok produkcji 1991. Wskazał, że nie posiada zobowiązań pieniężnych. Nadmienił, iż ukończył 65 lat i jest niepewny otrzymania świadczenia emerytalnego. Oświadczył, że w chwili obecnej sprawuje opiekę nad przewlekle chorą matką, która choruje na nadciśnienie, układ krążenia, miażdżycę, zwyrodnienie stawów. Nie załączył żadnej dokumentacji potwierdzającej zarówno niepełnosprawność matki, jak również konieczność sprawowania nad nią opieki.

Z protokołu przesłuchania strony przeprowadzonego w dniu 27.11.2015r. wynikało, że jest ona osobą zamężną. Skarżąca oświadczyła, że pobiera świadczenie emerytalne w kwocie 1.020 zł oraz zatrudniona jest na podstawie umowy zlecenia przez płatnika P.S.A. i osiąga dochód w kwocie 1.200zł (netto). Wskazała, że jest najemcą mieszkania o powierzchni 42m2. Dodała, że nie posiada zobowiązań pieniężnych ani praw majątkowych i wierzytelności. Wskazała, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Wykazała, że ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem. Łącznie wysokość wydatków wynosi 2 516,50zł miesięcznie.

Strona dołączyła następujące dokumenty:

- kserokopię polisy ubezpieczenia następstw nieszczęśliwych wydatków,

- kserokopię polisy ubezpieczenia,

- kserokopię faktury opłaty za energię w kwocie 136,02zł za okres 24.07.2015r. - 18.09.2015r.,

- kserokopię dowodu wpłaty za czynsz w kwocie 447,00zł,

- kserokopię zaświadczenia o szczepieniu psa przeciwko wściekliźnie,

- kserokopię dowodu wpłaty za ubezpieczenie w kwocie 166,80zł,

- kserokopię dowodu wpłaty na gaz w kwocie 82,72 zł,

- kserokopię dowodu wpłaty za telewizję w kwocie 34,99zł,

- kserokopię dowodu wpłaty za telefon w kwocie 31,98zł.

Ponadto organ wskazał, że z protokołu przesłuchania z dnia 09.02.2016r. wynika, że dochód strony wynosi 2.365 zł. miesięcznie. Skarżąca nie posiada żadnego samochodu na własność, jedynie jest współwłaścicielką samochodów, ale nie otrzymuje z tego tytułu żadnej korzyści majątkowej. Pomaga finansowo synowi ok. 400-500 zł. miesięcznie, ale nie posiada informacji, czy syn pracuje zarobkowo. Oświadczyła, że mąż S. M., wymeldował się z mieszkania i prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, odwiedza jedynie psa i wówczas odbiera korespondencję. Strona zaznaczyła, że wymeldowanie męża miało związek z ujawnieniem się jego zadłużenia. Oświadczyła, iż wzięła pożyczkę na święta oraz leczenie zębów w P., na potwierdzenie czego przedłożyła kserokopię umowy pożyczki, z której wynika, że miesięczna rata spłaty wynosi 47,13 zł. Oświadczyła również, iż nie wiedziała o zadłużeniach męża, nie zapoznawała się z korespondencją męża, a mąż zataił przed nią ten fakt, dlatego też reakcja po powzięciu informacji o zadłużeniu była tak późna. Poinformowała organ iż ustanowiona została małżeńska rozdzielność majątkowa, ale dopiero po powstaniu zadłużenia męża. Oceniła swój stan zdrowia jako zły (niedoczynność tarczycy, chory kręgosłup, nogi, wada wrodzona nerki). Dołączyła również:

- kserokopię polisy ubezpieczenia następstw nieszczęśliwych wydatków,

- kserokopię polisy ubezpieczenia,

- kserokopię pisma o zmianie warunków ubezpieczenia,

- kserokopię zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia za rok 2015,

- kserokopię zaświadczenia o zatrudnieniu.

Z uzyskanych przez organ informacji wynikało, że strona nie figuruje w elektronicznym rejestrze Ksiąg Wieczystych jako właściciel nieruchomości. Ponadto zgodnie z danymi pozyskanymi z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców skarżąca jest współwłaścicielem samochodu osobowego CITROEN o numerze rejestracyjnym "[...]", rok produkcji 2001 oraz właścicielem samochodu osobowego CITROEN o numerze rejestracyjnym "[...]", rok produkcji 2010. Ustalono, że skarżąca nie korzysta z pomocy społecznej. Nie figuruje również w krajowym systemie ewidencji producentów. Nie figuruje w kartotece emerytalno – rentowej KRUS oraz nie figuruje w ewidencji podatników prowadzących działalność gospodarczą. Ustalono, że skarżąca od dnia 01.01.1994r. pobiera świadczenie emerytalne, obecnie wypłacane w wysokości 1.212,80 zł.

Ponadto ustalono, że S. M. w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców wg stanu na dzień 08.12.2015r. figuruje jako właściciel samochodu osobowego VOLSWAGEN PASSAT rok. prod. 1991. W Centralnej Informacji Ksiąg Wieczystych zobowiązany nie figuruje jako właściciel nieruchomości. Nie znajduje się w krajowym systemie ewidencji producentów. Nie figuruje również w kartotece emerytalno - rentowej w KRUS. Nie figuruje w ewidencji osób korzystających ze świadczeń pomocy społecznej i świadczeń rodzinnych Ośrodka. Miejski Urząd Pracy poinformował, że wymieniony jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku od 17.11.2014r. Zobowiązany zgłasza gotowość do podjęcia pracy w wyznaczonych terminach. Otrzymał propozycję pracy na stanowiska kierowcy oraz stolarza/montażysty - jednakże nie został zatrudniony, nie korzystał i nie stara się o dofinansowanie ze środków Urzędu Pracy. Z informacji uzyskanej od Naczelnika Urzędu Skarbowego wynika, iż w okresie od 27.12.1989r. do 23.07.2011r. figurował w ewidencji podatników prowadzących działalność gospodarczą. Za rok 2014 uzyskał przychód ze stosunku pracy w wysokości 14.028 zł, w tym koszty – 1.001,25 zł, dochód w wysokości 13.026,75 zł. Ustalono również, że nie figuruje w kartotece emerytalno- rentowej ani nie pobiera zasiłków w ZUS .

Zakład dokonał oceny wniosku pod kątem zastosowania umorzenia należności z tytułu składek w oparciu o art. 28 ust. 3a ustawy, zgodnie z którym, należności z tytułu składek mogą być umorzone pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, na zasadach określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. Zgodnie z postanowieniami rozporządzenia, Zakład może umorzyć przedmiotowe należności, jeżeli osoba zobowiązana wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest ona w stanie spłacić ciążących na niej należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. W takim przypadku na zobowiązanym ciąży jednak obowiązek przedstawienia danych świadczących o aktualnej, trudnej sytuacji materialnej i rodzinnej uniemożliwiającej uregulowanie zadłużenia.

Dokonując analizy sytuacji materialno-rodzinnej strony organ wskazał, że skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Źródłem utrzymania jest emerytura, w wysokości około 1.212,80 zł. (netto), oraz średniomiesięczne wynagrodzenie z umowy zlecenia w kwocie 1.364,58 zł (netto). Stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem wynoszą odpowiednio: czynsz – 447 zł, energia – 83 zł, gaz – 80 zł, media i telewizja - 35,00 zł, telefon stacjonarny - 32,00 zł, wyżywienie 600 zł, środki czystości – 60 zł, bilety komunikacji miejskiej 100 zł, odzież, kosmetyki – 200 zł, utrzymanie psa (rottweiler) – 200 zł, składka PZU (mieszkanie + pies) – 170 zł (rocznie), 14 zł (miesięcznie), składka PZU na życie – 167 zł (kwartalnie), 56 zł (miesięcznie), składka PZU od nieszczęśliwych wypadków – 114 zł (rocznie), 9,50 zł (miesięcznie), koszty związane z leczeniem – 100 zł, pomoc niepracującemu synowi M. B. – 400 zł – 500 zł., rata pożyczki w P. 47,13 zł miesięcznie.

Porównując dochody gospodarstwa domowego strony 2.577,38 zł. netto miesięcznie oraz wydatki 2.563,63 zł. miesięcznie netto organ uznał, iż stałe wydatki nieznacznie przewyższają dochód. Powyższe okoliczności, zdaniem Zakładu mogą świadczyć o nieujawnieniu przez stronę wszystkich źródeł dochodu bądź praw majątkowych, ponieważ nie wskazała z czego opłaca w całości ponoszone wydatki. Podkreślono, że skarżąca nie figuruje w ewidencji osób korzystających ze świadczeń pomocy społecznej i świadczeń rodzinnych.

Organ odwoławczy uznał jak organ I instancji, że opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawiłoby skarżącą możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zakład nie kwestionuje trudności z jakimi skarżąca się boryka, jednakże w kontekście obowiązujących przepisów prawa zła sytuacja materialna oraz brak środków na pokrycie zadłużenia wobec Zakładu nie przesądzają o pozytywnym rozstrzygnięciu wniosku w zakresie umorzenia.

Odnosząc się do kwestii pomocy finansowej udzielanej przez stronę synowi, podkreślono, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowym rodzice, którzy z uwagi na niskie dochody, tylko w skromnym zakresie zabezpieczają swoje materialne potrzeby, powinni zostać zwolnieni z ciążącego na nich obowiązku pomocy ich dorosłemu synowi, jeżeli mając wyuczony zawód, nie dokłada staranności w osiąganiu wyższych zarobków, z przyczyn niezasługujących na usprawiedliwienie.

Wobec zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej przez skarżącą organ nie stwierdził wystąpienia przesłanek określonych w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r.

Zdaniem organu, strona nie wykazała również zaistnienia przesłanki wynikającej z § 3 ust.1 pkt 3 rozporządzenia, tzn. nie udowodniła iż przewlekła choroba lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem pozbawiła wnioskodawczynię możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Organ wskazał, że z przedłożonej przez stronę Kserokopii Orzeczenia Komisji Lekarskiej ds. Inwalidztwa i Zatrudnienia, zaliczającego ją do trzeciej grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia wynika iż może ona podejmować prace lekkie. Pracuje zarobkowo w P.S.A., więc może tę pracę wykonywać. Ponadto otrzymuje świadczenie emerytalne, które jest wypłacane niezależnie od stanu zdrowia. Zatem zdaniem organu nie można stwierdzić, iż stan zdrowia całkowicie pozbawia stronę możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zakład wskazał, że nie można stwierdzić, iż w przypadku skarżącej zaistniały przesłanki określone w art. 28 ust. 3a u.s.u.u. przemawiające za umorzeniem należności z tytułu składek.

Ponadto Zakład wyjaśnił, że kwestię odpowiedzialności małżonków za zobowiązania wobec ZUS, regulują przepisy: ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015r. poz. 613, ze zm.). Zastosowanie Ordynacji podatkowej do zaległości wobec ZUS wynika z art. 31 u.s.u.s., Odnosząc się do kwestii odpowiedzialności strony jako małżonki dłużnika to zgodnie z art. 29 § 1 Ordynacji podatkowej w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim odpowiedzialność, o której mowa w art. 26, obejmuje majątek odrębny podatnika oraz majątek wspólny podatnika i jego małżonka. Natomiast art. 29 § 2 Ordynacji podatkowej stanowi, iż skutki prawne ograniczenia, zniesienia, wyłączenia lub ustania wspólności majątkowej nie odnoszą się do zobowiązań podatkowych powstałych przed dniem: zawarcia umowy o ograniczeniu lub wyłączeniu ustawowej wspólności majątkowej; zniesienia wspólności majątkowej prawomocnym orzeczeniem sądu; ustania wspólności majątkowej w przypadku ubezwłasnowolnienia małżonka; uprawomocnienia się orzeczenia sądu o separacji.

Wskazano, że strona do wniosku dołączyła kserokopię poświadczenia wymeldowania od 06.09.2014r. z pobytu stałego S. M.. Zakład podkreślił, że w trakcie prowadzonego postępowania S.M. w dniu 10.12.2015r., 29.12.2015r.,oraz 25.02.2016r. odebrał pod wskazanym adresem korespondencję kierowaną przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych.

W ocenie organu w postępowaniu nie doszło do naruszenia zasad określonych w art.: 7, 77, 80 oraz 107 § 3 kodeksu postępowania administracyjnego.

Wskazano, że Zakład rozstrzygając niniejszą sprawę uwzględnił także zasadę tzw. interesu społecznego oraz słusznego interesu obywatela. Podkreślono, że odmowa umorzenia należności nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca. Uznanie administracyjne to przyznana organowi możliwość wyboru spośród dwóch lub więcej dopuszczalnych przez ustawę, a równowartościowych prawnie, rozwiązań, zgodnie z celami określonymi w ustawie. Do zadań Zakładu Ubezpieczeń Społecznych należy przede wszystkim dbałość o stan finansów Funduszy, którymi zarządza ZUS. Podjęcie decyzji o umorzeniu przedmiotowych należności oznaczałoby w konsekwencji przeniesienie ryzyka prowadzenia działalności gospodarczej na budżet państwa i trwałe pozbawienie, zarządzanych przez ZUS Funduszy możliwości odzyskania swych należności. Należy podkreślić, że obowiązkiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest prowadzenie racjonalnej gospodarki finansowej i gospodarowanie powierzonymi Funduszami

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie strona wskazała m.in. , że nie jest w stanie pokryć zadłużenia w wysokości należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, fundusz pracy, na które składają się należności w kwocie 91,158,99 PLN. Podała, że istniejące zadłużenie spowodowane zostało w skutek zaniedbań płatnika - jej małżonka S. M.. Jako współmałżonka odpowiadająca za zaległość składkową małżonka, nie może być utożsamiana z płatnikiem. Skarżąca podniosła, że przez cały okres wspólnego pożycia małżeńskiego tj. od 10.09.1983 r. pozostawała w błędnym przekonaniu, że mąż opłacał wszystkie swoje zobowiązania związane z prowadzoną przez niego działalnością na bieżąco, toteż wobec wiarygodności zapewnień partnera nie widziała potrzeby żeby zabezpieczyć swoje interesy finansowe przed własnym mężem. Skarżąca wskazała, że została wprowadzona w błąd przez własnego męża, który zataił przed nią prawdę o istnieniu długów oraz zobowiązań mogących mieć powiązanie z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą. Jako małżonkowie prowadzili wspólne gospodarstwo domowe oficjalnie do września 2015 r. Natomiast rozkład pożycia małżeńskiego prowadzący do sytuacji, w której żyli jak lokatorzy, nastąpił kilka lat wcześniej. Przez dłuższy czas trwania małżeństwa, gospodarowali swoim majątkiem każdy osobno mimo, że od dnia zawarcia związku małżeńskiego łączył ich ustrój wspólności ustawowej. Strona podkreśliła, że nawet przy zachowaniu należytej staranności nie mogła dowiedzieć się o istniejącej zaległości męża. Dodała, że, nie posiada żadnych pojazdów mechanicznych. Jest współwłaścicielką pojazdu marki Citroen C5 o numerze rej. "[...]", który należy do wnuka M. B.. Była współwłaścicielką pojazdu Citroen C5 o numerze rej. "[...]", który należał do syna M. B. - syn pojazd ten sprzedał w dniu 1 października 2015 r. Strona zwróciła uwagę, że "być współwłaścicielem" nie oznacza, że jest jego właścicielem i posiada w nim jakikolwiek udział finansowy, a w tych przypadku tak właśnie było. Strona wskazała, że sama prowadzi gospodarstwo domowe. W dniu 5.09.2014 roku mąż S. M. wymeldował się z adresu pod, którym mieszkali wspólnie, a pod którym skarżąca nadal mieszka. W dniu 22.05.2015 r. ustanowiona została rozdzielność majątkowa między małżonkami. W chwili obecnej tj. od dnia 26.02.2016 r. P.S.A., w której była dodatkowo zatrudniona, rozwiązał z nią umowę o świadczenie usług. Strona wskazała, że obecnie jej jedynym źródłem utrzymania jest emerytura w kwocie 1.104,83 zł netto (naliczenie bieżące od dnia 1.04.2016). Jednocześnie uzyskała wiek emerytalny (66 lat). Aby dokonywać bieżących opłat jak czynszu, prądu i gazu zmuszona jest zrezygnować z pozostałych wydatków, jakie przedstawiła w ZUS. Przez ważny jej interes należy traktować fakt, iż w obliczu pozostawania w zupełnej niewiedzy, co do istniejących zaległości wobec ZUS męża S.M. stała się osobą pokrzywdzoną. Nagłe i zupełnie niespodziewane otrzymanie zawiadomienia o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie sprawiło, że popadła w depresję objawiającą się zaburzeniami psychicznymi jak i fizycznymi wywołanymi silnym stresem. Wysokość przedstawionego zobowiązania w podanej kwocie jest po za jej zasięgiem, gdyż nie posiada żadnych oszczędności lub innego majątku. Obciążenie spłatą doprowadziłoby osobę skarżącej do ubóstwa, zagrażającego normalnej egzystencji, która i tak jest zachwiana. Fakt, że nie posiada własnościowego mieszkania lub innej nieruchomości mogłaby doprowadzić do eksmisji z lokalu, który obecnie zajmuje, a to z uwagi na brak możliwości opłacenia czynszu i opłat mieszkaniowych, co w konsekwencji doprowadziłoby do niezapewnienia minimum socjalnego oraz do sytuacji, w której nie będzie dysponowała środkami finansowymi pozwalającymi na zapewnienie podstawowych potrzeb życiowych.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z dnia 28 września 2016 r. skarżąca wskazała m.in., że w chwili obecnej S.M.otrzymał emeryturę, a ZUS dokonuje potrąceń z jego świadczenia, zatem dług jest zaspokajany. Podkreśliła, że od marca 2016 r. jej sytuacja życiowa uległa diametralnej zmianie. Utrzymuje się jedynie z emerytury w kwocie 1.108 zł z czego musi utrzymać mieszkanie oraz opłacić koszty eksploatacyjne. W chwili obecnej nie może podjąć żadnej dodatkowej pracy ze względu na stan zdrowia, który bardzo się pogorszył.

Skarżąca dodała, że ma dodatkowe zobowiązanie wobec P., w której zaciągnęła pożyczkę na leczenie zębów. Rata wynosi 47,13 zł tygodniowo, a nie miesięcznie jak oznajmił ZUS. Jest ogromny problem ze spłatą danej pożyczki ze względu na niski dochód, toteż spłaca po 100zł miesięcznie w dniu otrzymywanej emerytury, a nie co tydzień według harmonogramu spłat po 47,13zł, czego są konsekwencje roszczeniowe z danej firmy. Strona wskazała, że ZUS sugeruje, iż na podstawie przedłużonej przeze nią kserokopii orzeczenia Komisji ds. Inwalidztwa i Zatrudnienia zaliczającego skarżącą do trzeciej grupy inwalidów może ona podejmować prace lekkie. Strona podkreśliła, że organ nie zauważył, iż orzeczenie to zostało wydane dwadzieścia jeden lat temu, a stan zdrowia przez ten okres czasu uległ znacznemu pogorszeniu. Skarżąca ukończyła 66 lat. Podkreśliła, że obciążenie jej daną spłatą sprowadziłoby ją do ubóstwa, zagrażającego skromnej egzystencji, która i tak jest zachwiana. To w konsekwencji doprowadziłoby do niezapewnienia minimum socjalnego oraz sytuacji, w której nie będzie dysponowała środkami pozwalającymi na zapewnienie podstawowych potrzeb życiowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja lub postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonego orzeczenia (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718, zwaną dalej p.p.s.a.). Ponadto Sąd orzeka w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami oraz powołaną podstawą prawną - art. 134 § 1 p.p.s.a.

Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji dokonywana jest zarówno co do prawidłowości stosowania przepisów postępowania, jak i zgodności z przepisami prawa materialnego. Tylko na podstawie prawidłowo poczynionych ustaleń faktycznych istnieje bowiem możliwość prawidłowej subsumcji stanu faktycznego do przepisów materialnoprawnych i oceny decyzji co do zastosowania i wykładni prawa materialnego. Przy czym zauważyć należy, że zadaniem sądu nie jest dokonywanie ustaleń faktycznych stanowiących podstawę zastosowania prawa materialnego, gdyż rolą sądu jest kontrola prawidłowości działania organu administracji w zaskarżonej decyzji. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji z prawem, Sąd zbadał więc jej prawidłowość zarówno pod względem zastosowania przepisów postępowania jak i przepisów prawa materialnego.

Poczynione ustalenia faktyczne, ocena dowodów w zaskarżonej decyzji, zdaniem Sądu nie są prawidłowe.

O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają jednak organy administracji, co w niniejszym przypadku oznacza, że rozstrzygnięcie w sprawie umorzenia przedmiotowych należności należy do kompetencji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Sąd administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej, tj. dokonania umorzenia należności.

Podkreślić należy, że składki na ubezpieczenie zdrowotne na podstawie art. 28 ust. 1, 2 i 3 oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z art. 32 tej ustawy mogą być umarzane w przypadku ich całkowitej nieściągalności, a także w uzasadnionych przypadkach pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Jakie są te uzasadnione przypadki umarzania składek, mimo braku ich całkowitej nieściągalności, określa rozporządzenie. Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Te zbyt ciężkie skutki mają miejsce m.in. w przypadku określonym w pkt 1 omawianego przepisu, tj. gdy opłacenie należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Bezspornym jest, że decyzja ZUS o umorzeniu należności z tytułu składek jest decyzją uznaniową. Decyzja taka podlega jednak pełnej kontroli sądowej, bowiem ustawodawca nie pozostawił ZUS całkowitej swobody, co do wyboru rozstrzygnięcia, ani też nie zezwolił na dowolność. Swoboda wyboru rozstrzygnięcia zawarta jest w granicach ściśle określonych przepisami prawa, które precyzują przesłanki umorzenia. W wyroku z dnia 20 marca 2007 r. (II GSK 345/06) NSA wyjaśnił, że ograniczeniami swobody uznania administracyjnego są przesłanki sformułowane w art. 28 u.s.u.s. i w § 3 rozporządzenia MGPiPS. W sytuacji, gdy strona wykaże, że istnieją ustawowe przesłanki umorzenia, aby uniknąć dowolności decyzji, organ musi wykazać przyczyny, dla których, mimo istnienia tych przesłanek, odmówił umorzenia, a w wywodach tych musi rozważyć zarówno ważny interes osoby zobowiązanej, jak i interes publiczny. Z art. 28 ust. 3b u.s.u.s., który dotyczy umorzenia składek ubezpieczonych będących jednocześnie ich płatnikami, wynika, że dla oceny, czy przypadek jest uzasadniony należy brać pod uwagę z jednej strony ważny interes osoby zobowiązanej, a z drugiej strony stan finansów ubezpieczeń społecznych. W wyroku z dnia 21 lutego 2007 r. (II GSK 301/06) NSA wyjaśnił, że w sprawach dotyczących umorzenia składek konieczne jest także stosowanie zasady zawartej w art. 7 k.p.a. in fine, ustanawiającej obowiązek uwzględnienia przy orzekaniu zarówno interesu społecznego, jak i słusznego interesu obywatela. Zatem w sprawach dotyczących umorzenia składek interes społeczny nie może być rozumiany wąsko, wyłącznie jako dbałość o finanse ubezpieczeń społecznych. Zauważyć też trzeba, że w doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, iż z art. 7 k.p.a. nie wynika prymat ani przewaga interesu społecznego (por. B.Adamiak, J.Borkowski "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz" Wyd. C.H.Beck, 2003, s. 73).

Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wskazywał, że użyty w art. 28 ust. 1 i ust. 3a zwrot "składki mogą być umarzane" w sytuacjach określonych w tych przepisach należy rozumieć jako sprecyzowanie uprawnienia ZUS do umorzenia składek, z którego wynika przede wszystkim, że w innych sytuacjach ZUS nie ma prawa składek umarzać. Jednak ustalenie istnienia przesłanek umorzenia określonych w ustawie lub rozporządzeniu nie pozwala na podjęcie decyzji odmownej z powołaniem się wyłącznie na uznanie administracyjne, bowiem każde takie rozstrzygnięcie podjęte bez wnikliwej analizy obu omawianych interesów będzie naruszać art. 7 k.p.a.

Wskazać także należy, że w wyroku z dnia 26 stycznia 2010 r. o sygn. akt II GSK 349/09, NSA wyjaśnił, że jeżeli z ustalonych okoliczności wynika, iż opłacenie należności z tytułu składek pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności pozbawiłoby go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, brak podstaw do wydania decyzji o odmowie umorzenia składek. Zatem decyzje uznaniowe w przedmiocie umorzenia należności składkowych wymagają szczególnie wnikliwej kontroli celem ustalenia, czy wszystkie okoliczności sprawy zostały należycie wyjaśnione i ocenione pod kątem realizacji przesłanek umorzenia oraz, czy podjęte rozstrzygnięcie jest należycie uzasadnione pod względem faktycznym i prawnym, przy należytym wyważeniu interesu indywidualnego i dobrze rozumianego interesu publicznego.

NSA zauważył, że z punktu widzenia interesu społecznego nie jest zasadne pozbawienie zobowiązanego wszelkiej możliwości wyjścia z trudnej sytuacji życiowej w celu doprowadzenia do zapłaty choćby części zaległej należności. Zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego nie muszą być równoznaczne z "ruiną jego egzystencji".

Należy także zwrócić uwagę, że ustawodawca po to stworzył możliwość umarzania należności składkowych (także ściągalnych), a nawet objął je całkowitą "abolicją" w ustawie z dnia 31 grudnia 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą (Dz. U. z 2012 r. poz. 1551), aby umożliwić egzystencję podmiotom zadłużonym, zapewnić ich powrót do normalnego życia oraz terminowe regulowanie zobowiązań bez konieczności ubiegania się o pomoc społeczną i popadania w spiralę zadłużeń. Okoliczność, że powołana ustawa nie ma zastosowania w sprawie niniejszej, nie powoduje pominięcia jej istnienia przy wykładni ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i rozporządzenia. Oceniając istnienie "uzasadnionych przyczyn umorzenia", o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz wykładając § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia należy mieć na względzie, że wolą ustawodawcy było niedopuszczenie do popadania dłużników w coraz większą biedę i niemożność wyjścia z zadłużeń. Ponieważ, istota problemu w sprawach dotyczących umorzenia składek sprowadza się do należycie przeprowadzonego postępowania dowodowego, poczynienia właściwych ustaleń na podstawie zebranych dowodów i wnikliwego uzasadnienia decyzji, sąd administracyjny zobowiązany jest do kontroli tych właśnie działań organu.

Sąd orzekający stwierdził, że zaskarżona decyzja narusza prawo w sposób opisany w art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., gdyż naruszała prawo materialne, co miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), a nadto przy jej wydaniu doszło do naruszenia przepisów postępowania, co miało istotny wpływ na wynik sprawy (lit.c).

Dlatego przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien dokładne zbadać sytuację skarżącej i rozważyć, czy istnieje realna możliwość spłacenia zadłużenia bez pozbawienia możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych skarżącej.

Należy zwrócić uwagę, że w przedmiotowej sprawie skarżąca została pociągnięta do odpowiedzialności za długi męża, który prowadząc działalność gospodarczą nie odprowadzał należnych składek. Obecnie S. M. pobiera świadczenie emerytalne, z którego jest zaspakajany dług wobec ZUS.

Zdaniem Sądu w tej sytuacji organ powinien ponownie rozważyć zarówno ważny interes osoby zobowiązanej, jak i interes publiczny, ale nie może ujść uwadze Zakładu, że dochód skarżącej jest niewielki, a zobowiązanie jej męża wobec ZUS jest egzekwowane. W obecnej sytuacji finansowej strony egzekucja z jej świadczenia emerytalnego może doprowadzić do sięgnięcia przez nią do pomocy państwa, by móc zaspokoić swoje podstawowe potrzeby życiowe.

W ocenie Sądu, w tej sytuacji niezbędne jest ze strony ZUS dokonanie analizy istnienia interesu publicznego jak bowiem wielokrotnie wyjaśniał Naczelny Sąd Administracyjny, interes publiczny nie powinien być rozumiany jako sprzeczny z interesem obywatela. Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspakajania swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa nie jest bowiem zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym (por. wyroki z dnia 25 czerwca 2003r. (III SA 3118/01, POP 2004/4/77, z dnia 20 marca 2007 r. II GSK 345/06, z dnia 21 maja 2009 r. II GSK 1045/08; II GSK 1807/14).

Rozpoznając sprawę ponownie organ uwzględni poczynione wywody i oceny prawne w zakresie interpretacji i stosowania wskazanych przepisów prawa, dokona ponownej analizy okoliczności sprawy i wyda rozstrzygnięcie dokonując odpowiednich ustaleń faktycznych i prawnych aktualizujących stan sprawy, a następnie oceni czy ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika realna możliwość prowadzenia egzekucji należności bez popadnięcia wnioskodawczyni w skrajne ubóstwo, przy uwzględnieniu mogącej się pojawić konieczności korzystania z pomocy społecznej.

Z tych przyczyn Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.