Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2430/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-02-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne: Drogi publiczne
Skarżony organ: Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151, art. 3 § 2
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 1 § 1 - § 2
journal: Dz.U. 2018 poz 2107
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jedn.
article: art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3, art. 268a, art. 189e, art. 189f § 1 pkt 1, art. 107 § 1
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 51 ust. 5, art 50 pkt 1 ppkt j), art. 50 pkt 4, art. 68 - 75, art. 76 ust. 1, art. 76a, art. 70, art. 51 ust. 6 pkt 1 ppkt ba), art. 77 ust 2 pkt 2, art. 50 pkt 3a, art. 51 ust. 6 pkt 1 ppkt b)
journal: Dz.U. 2019 poz 2140
law: Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym - t.j.
article: art. 13 ust. 1 pkt 3, art. 2ha ust. 1, art. 13 ust. 1 pkt 3, art. 13 ha ust. 2, art. 13i, art. 13hc ust. 1, art. 13i ust. 3, art. 13i ust. 4a, art. 13 ha ust. 3, art. 40a ust. 5, art. 13k ust. 1, art. 13k ust. 1 pkt 3, art. 13 ust. 3a, art. 13k ust. 1 1 p
journal: Dz.U. 2018 poz 2068
law: Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych - tekst jedn.
article: art. 97
journal: Dz.U. 2008 nr 227 poz 1505
law: Ustawa z dnia 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej.
article: § 5, § 2 ust. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2013 poz 1263
law: Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę  elektroniczną, oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aneta Lemiesz Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Kozik Sędzia WSA Tomasz Sałek (spr.) Protokolant st. ref. Renata Lewandowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 lutego 2020 r. sprawy ze skargi C. J. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] września 2019 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za przejazd po drodze krajowej bez uiszczenia opłaty elektronicznej oddala skargę


UZASADNIENIE

Główny Inspektor Transportu Drogowego (dalej też jako "organ" lub "GITD") pismem z dnia [...] października 2018 r. zawiadomił C. J. (dalej też jako "skarżący" lub "strona") o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w przedmiocie oceny, czy doszło do obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej w dniu [...] kwietnia 2018 roku w trakcie przejazdu pojazdu samochodowego marki Scania o dopuszczalnej masie całkowitej przekraczającej 3,5 tony (18 000 kg), o numerze rejestracyjnym [...], zarejestrowanego przez:

1. urządzenie kontrolne pod numerem ewidencyjnym [...], o godzinie 00:46:25, na odcinku drogi krajowej nr [...] węzeł W. - węzeł W.,

2. urządzenie kontrolne pod numerem ewidencyjnym [...], o godzinie 00:58:23, na odcinku drogi krajowej nr [...] węzeł W. - węzeł Ł.

Następnie decyzją z [...] czerwca 2019 r. nr [...] Główny Inspektor Transportu Drogowego nałożył na skarżącego karę pieniężną w wysokości tysiąca pięciuset złotych za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. drogach publicznych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2068 z późn. zm., dalej też jako "udp".).

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący zarzucił organowi rażące naruszenie przepisów dotyczących kontroli prawidłowości uiszczenia opłaty elektronicznej na podstawie informacji, które nie są wynikiem kontroli i przez osoby do tego nieuprawnione wskazując, że organ nie rozróżnia pojęcia kontroli i postępowania administracyjnego. W ocenie skarżącego doszło do naruszenia art. 76 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (tekst jednolity Dz. U. z 2019 roku, poz. 2140 ze zm, dalej też jako "u.t.d."). Ponadto, zdaniem skarżącego, organ nie sprawdził, czy do urządzenia rejestrującego zostały wprowadzone prawidłowe dane o kategorii pojazdu lub liczbie osi pojazdu, co ma wpływ na wysokość kary stosownie do § 3 ust. 5 rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 27 października 2016 r. w sprawie kontroli prawidłowości uiszczenia opłaty elektronicznej (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz. 1859 ze zm., dalej jako "rozporządzenie w sprawie kontroli opłaty" lub "r.k.o.e."). Skarżący podkreślił, że posiada 17 pojazdów, które podlegają obowiązkowi uiszczenia opłaty elektronicznej a opóźnienia w zmniejszaniu stanu salda na umowie w stosunku do rzeczywistego przejazdu drogą płatną mogą powodować, że kierowca lub kierowcy nie mają świadomości, że na koncie jest mało środków lub wystąpił ich całkowity brak.

Decyzją z dnia [...] września 2019 r. nr [...] Główny Inspektor Transportu Drogowego utrzymał w mocy swą decyzję z [...] czerwca 2019 r. Zdaniem Głównego Inspektora Transportu Drogowego prawidłowo ustalono stan faktyczny, gdyż na poczynione ustalenia w pełni pozwalał zgromadzony materiał dowodowy. W ocenie organu z całokształtu zebranego materiału dowodowego, w sposób niebudzący wątpliwości wynika, że ciągnik samochodowy marki [...] o nr rej. [...] poruszał się w dniu [...] kwietnia 2018 r. o godzinie 00:58:23 po płatnym odcinku drogi krajowej nr [...] węzeł W. - węzeł Ł., który jest wymieniony w załączniku nr 1 pkt 13 lit. B do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej oraz o godzinie 00:46:25 na odcinku drogi [...] węzeł W. - węzeł W. (wymienionym w załączniku 1 pkt 5 ww. rozporządzenia). Obydwa przejazdy zostały udokumentowane zdjęciami z urządzeń kontrolnych zainstalowanych na bramownicach zbudowanych w pasie drogowym. Na podstawie informacji zgromadzonych w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców (CEPiK) ustalono, że dopuszczalna masa całkowita ww. pojazdu przekracza 3,5 tony, a jego właścicielem w chwili powstania naruszenia był skarżący.

Z kolei na podstawie informacji znajdujących się w systemie elektronicznego poboru opłat ustalono, że ww. pojazd został wyposażony w urządzenie, o którym mowa w art. 13i ust. 3 udp, jednakże stwierdzono brak środków na koncie "pre-pay" podczas dokonywanego przejazdu po drodze krajowej, co skutkowało naruszeniem obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej. Organ podkreślił, że w przypadku konta typu przedpłaconego, konieczna jest wpłata przed skorzystaniem z systemu viaTOLL - to jest przed rozpoczęciem przejazdu a nadto konieczne jest sprawdzanie ilości środków na koncie, jak również ich uzupełniania. Dodatkowo, użytkownik - kierowca może sprawdzić poziom środków pieniężnych na koncie użytkownika poprzez naciśnięcie przycisku na urządzeniu, w każdym punkcie Dystrybucji i Punkcie Obsługi Klienta lub za pośrednictwem Telefonicznego Centrum Obsługi Klienta viaTOLL. W sytuacji gdy urządzenie nie działa prawidłowo, użytkownik powinien udać się do najbliższego punktu obsługi klienta, zgłosić reklamację i dokonać wymiany urządzenia viabox. Podczas przejazdu poddanego kontroli stacjonarnej kierujący pojazdem miał zatem dostateczną możliwość sprawdzenia i posiadał informację o braku środków pieniężnych na koncie użytkownika viabox.

GITD podkreślił nadto, że w przedmiotowej sprawie naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej stwierdzono w ramach tzw. kontroli stacjonarnej a nie w ramach kontroli mobilnej przez inspektorów na drodze - czyli za pomocą stacjonarnych albo przenośnych przyrządów automatycznie ujawniających i rejestrujących informacje o naruszeniu obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej. Dlatego wniosek strony w przedmiocie wskazania danych personalnych oraz stopnia inspektora dokonującego kontroli jest bezzasadny. Organ zaznaczył także, że decyzje w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za naruszenie obowiązku uiszczania opłat elektronicznych mają charakter decyzji związanych.

Organ rozstrzygając sprawę nie ma zatem możliwości wydania decyzji o innej treści niż ta, którą przewidują przepisy prawa, o ile zaistniał określony w tych przepisach stan faktyczny. Organ nie znalazł również przesłanek do zastosowania przepisów art. 189e i art. 189f § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm. — zwanej dalej "k.p.a.").

W skardze na decyzję GITD z dnia [...] września 2019 r. nr [...], wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, skarżący zarzucił:

I. naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

1. art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego i niepodjęcie działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w tym w szczególności niewyjaśnienie czy kierowcy pojazdu faktycznie byli informowani o niskim stanie salda a jeżeli tak to kiedy, jak również niewyjaśnienie kiedy konkretnie nastąpiło rozliczenie nastąpiło rozliczenie naliczonej opłaty elektronicznej na koncie Skarżącego biorąc pod uwagę rzeczywisty przejazd jego pojazdu drogą płatną;

2. art. 6 k.p.a. poprzez wszczęcie postępowania administracyjnego na podstawie informacji nie będących wynikiem kontroli i na podstawie informacji uzyskanych przez osoby do tego nieuprawnione, co stanowiło naruszenie zasady praworządności, albowiem organy zobowiązane są do przestrzegania przepisów prawa;

II. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

3. art. 50 pkt 1 lit. j w zw. z art. 51 ust. 5 oraz art. 76 a ust. 1 ustawy o transporcie drogowym poprzez nieprawidłowe uznanie, że przedmiotowe postępowanie administracyjne było wynikiem kontroli prawidłowości uiszczenia opłaty elektronicznej, podczas gdy czynności związane z prawidłowością uiszczenia opłaty elektronicznej wykonują inspektorzy lub pracownicy Głównego Inspektoratu Transportu Drogowego po spełnieniu odpowiednich warunków - tj. muszą legitymować się egzaminem kwalifikacyjnym, a w niniejszym przypadku czynności te były prowadzone przez inne osoby nie posiadające stosownych kwalifikacji;

4. § 2 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 27 października 2016 r. w sprawie kontroli prawidłowości uiszczenia opłaty elektronicznej poprzez błędną wykładnię i uznanie, że kontrola dokonywana za pomocą stacjonarnych przyrządów automatycznie ujawniających i rejestrujących informacje o naruszeniu obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej może być dokonywana w jakichkolwiek warunkach i przez jakiegokolwiek pracownika GITD, działającego z upoważnienia Głównego Inspektora Transportu Drogowego, podczas gdy kontrola stacjonarna jest kontrolą prowadzoną przez inspektora w Mobilnej Jednostce Kontrolnej poprzez jednoczesne połączenie z bramownicą i pobieranie danych z systemu komputerowego.

W związku z powyższym, skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] czerwca 2019 r. w całości oraz zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, z uwzględnieniem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.

W odpowiedzi na skargę Główny Inspektor Transportu Drogowego wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2018, poz. 2107 ze zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 1392, dalej zwana: "p.p.s.a."), sprawowana jest na zasadzie kryterium zgodności z prawem.

W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) – c) p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Mając powyższe na względzie, w ocenie Sądu skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. W działaniu organu Sąd nie dopatrzył się nieprawidłowości, zarówno gdy idzie o ustalenie stanu faktycznego sprawy, jak i o zastosowanie do jego oceny przepisów prawa materialnego. Wyjaśnione zostały motywy podjętego rozstrzygnięcia, a przytoczona na ten temat argumentacja jest wyczerpująca. Podejmując to rozstrzygnięcie organ dochował zadość regułom postępowania administracyjnego przewidzianym w art. 6, 7, 8, 77 § 1 i 80 k.p.a., a uzasadnienie zaskarżonej decyzji odpowiada kryteriom art. 107 § 3 k.p.a.

Na skarżącego została nałożona przez Głównego Inspektora Transportu Drogowego kara pieniężna w wysokości tysiąca pięciuset złotych za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 ustawy o drogach publicznych. Zgodnie bowiem z art. 13 ust. 1 pkt 3 udp korzystający z dróg publicznych są obowiązani do ponoszenia opłat za przejazdy po drogach krajowych pojazdów samochodowych, w rozumieniu art. 2 pkt 33 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym, za które uważa się także zespół pojazdów składający się z pojazdu samochodowego oraz przyczepy lub naczepy, o dopuszczalnej masie całkowitej (dmc) powyżej 3,5 tony, w tym autobusów niezależnie od ich dopuszczalnej masy całkowitej.

W myśl art. 13ha ust. 1 udp opłata, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3, zwana dalej "opłatą elektroniczną", jest pobierana za przejazd po drogach krajowych lub ich odcinkach, określonych w przepisach wydanych na podstawie ust. 6. Wysokość tej opłaty ustala się jako iloczyn liczby kilometrów przejazdu i stawki tej opłaty za kilometr dla danej kategorii pojazdu (art. 13 ha ust. 2 udp). Co do zasady uiszczenie opłaty elektronicznej następuje w systemie elektronicznego poboru opłat, zgodnie z art. 13i (art. 13hc ust. 1 udp). Zasadą jest również, że pobranie tej opłaty następuje poprzez urządzenie instalowane w tym celu w pojeździe samochodowym. Obowiązek oferowania takiego urządzenia (na potrzeby pobierania opłat) spoczywa na podmiotach pobierających opłaty z wykorzystaniem systemów elektronicznego poboru, zgodnie z art. 13i ust. 3 udp.

Kierujący pojazdem samochodowym wyposażonym w urządzenie na potrzeby pobierania opłat elektronicznych, z mocy art. 13i ust. 4a ustawy udp, obowiązany jest do wprowadzenia do urządzenia prawidłowych danych o kategorii pojazdu, o której mowa w art. 13ha ust. 3 udp (odpowiednia kategoria pojazdu).

Zasady wnoszenia opłat elektronicznych oraz ich rozliczania reguluje wydane na podstawie art. 40a ust. 5 udp rozporządzenie Ministra Infrastruktury i Rozwoju z 27 sierpnia 2015 r. w sprawie wnoszenia i rozliczania opłat elektronicznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1406).

Stosownie do treści art. 13k ust. 1 udp za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3, wymierza się karę pieniężną w wysokości: 500 zł - w przypadku zespołu pojazdów o łącznej dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony złożonego z samochodu osobowego o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 tony oraz przyczepy (pkt 1), 1500 zł - w pozostałych przypadkach (pkt 2).

Bezsporne w niniejszej sprawie jest, że dopuszczalna masa całkowita (dmc) skontrolowanego pojazdu przekraczała 3,5 t. (wynosiła 18 ton) a sam pojazd nie podlegał też zwolnieniom, o których mowa w art. 13 ust. 3a udp.

Ponadto nałożona kara pieniężna dotyczyła przejazdu odcinkiem drogi krajowej ujętym w załączniku nr 1 do rozporządzenia Rady Ministrów z 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej (Dz. U. z 2018 r. poz. 890 z późn. zm.).

Z informacji zarejestrowanych w trakcie kontroli wynika przy tym, że skarżący, jako właściciel pojazdu, zawarł umowę pre-paid z podmiotem pobierającym opłatę elektroniczną, jednakże w chwili przejazdu po płatnym odcinku drogi na koncie użytkownika brak było środków koniecznych do wniesienia opłaty za przejazd.

W tak ustalonym stanie faktycznym GITD prawidłowo uznał, że istnieje podstawa do nałożenia na skarżącego kary pieniężnej w wysokości 1 500 złotych, w oparciu o przepis art. 13k ust. 1 pkt 2 udp, zgodnie z którym za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3, wymierza się karę pieniężną w wysokości 1 500 zł - w pozostałych przypadkach (nie ujętych w art. 13k ust. 1 pkt 1 udp). W przedmiotowej sprawie nie doszło do przejazdu zespołu pojazdów, ale pojazdu samochodowego, zarejestrowanego jako ciągnik samochodowy (zgodnie z informacją uzyskaną przez organ z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców), co wyklucza zastosowanie sankcji w wysokości wskazanej w art. 13k ust. 1 pkt 1 udp.

W istocie skarżący nie podważa prawidłowości ustaleń organu, zarówno co do tego, że przejazd miał miejsce po płatnym odcinku drogi krajowej, jak również co do tego, że odbywał się on bez uiszczenia wymaganej przepisami opłaty.

Zarzuty skargi przede wszystkim zmierzały w swej istocie do podważenia w ogóle możliwości nałożenia kary pieniężnej w oparciu o przepis art. 13k ust. 1 pkt 2 udp, w sytuacji, w której ustalenia co do przejazdu płatnym odcinkiem drogi, nie są oparte na wynikach kontroli przeprowadzonej przez inspektora transportu drogowego. Otóż skarżący wywodzi, że sama okoliczność zarejestrowania przejazdu przez urządzenia kontrolne, przejazdu pojazdu skarżącego, nie oznacza jeszcze, że doszło do kontroli stacjonarnej. W ocenie skarżącego kontroli nie dokonują bowiem same urządzenia stacjonarne albo przenośne, tylko za ich pomocą dokonywania jest kontrola. Sama kontrola może być natomiast wykonywana jedynie przez inspektorów Inspekcji lub tych pracowników Głównego Inspektoratu Transportu Drogowego, którzy legitymują się zdanym egzaminem kwalifikacyjnym.

Stanowisko skarżącego nie zasługuje na aprobatę, a zaprezentowany przez niego wywód oparty jest na błędnej wykładni przepisu art. 51 ust. 5 w zw. z art. 50 pkt 1 ppkt j) ustawy o transporcie drogowym. Zgodnie z tym ostatnim przepisem, do zadań Inspekcji Transportu Drogowego (dalej też jako "Inspekcja") należy kontrola prawidłowości uiszczenia opłaty elektronicznej, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych. Z kolei w myśl. art. 51 ust. 5 u.t.d. czynności związane z realizacją zadań określonych w art. 50 pkt 1 i 4 w zakresie określonym w art. 68-75 wykonują inspektorzy Inspekcji, zwani dalej "inspektorami". Z zestawienia powyższych przepisów nie wynika bynajmniej, że możliwość nałożenia kary pieniężnej za przejazd pojazdem bez uiszczenia należnej opłaty, uzależniona jest od przeprowadzenia uprzednio kontroli przez Inspektora (lub posiadających jego uprawnienia pracowników Głównego Inspektoratu Transportu Drogowego - po spełnieniu warunków, o których mowa w art. 76 ust. 1 u.t.d. – zgodnie z dyspozycją art. 76a u.t.d.). Otóż przepis art. 51 ust. 5 u.t.d. ogranicza uprawnienie Inspektorów do wykonywania czynności związanych między innymi z kontrolą prawidłowości uiszczenia opłaty elektronicznej do zakresu określonego w art. 68-75 u.t.d., a więc kontroli prowadzonej wobec podmiotów wskazanych w art. 68, których to czynności inspektor dokonuje bądź po okazaniu legitymacji służbowej oraz doręczeniu upoważnienia do przeprowadzenia kontroli, bądź w przypadku przemieszczających się środków transportu po okazaniu kierującemu legitymacji służbowej (art. 70 u.t.d.). W przypadku kontroli dotyczącej uiszczenia opłaty elektronicznej, tego typu czynności mają miejsce w ramach kontroli mobilnej na drodze. Wyróżnia się bowiem dwa rodzaje kontroli prawidłowości uiszczenia opłaty elektronicznej: kontrolę mobilną i stacjonarną. I to właśnie kontrola mobilna jest dokonywana bezpośrednio przez kontrolującego, czyli inspektora Inspekcji Transportu Drogowego. W ramach kontroli mobilnej mogą być wykorzystywane przyrządy ujawniające i rejestrujące informacje o naruszeniu obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej zainstalowane w pojazdach używanych przez kontrolującego i obsługiwane bezpośrednio przez kontrolującego (§ 5 r.k.o.e.). Tym samym dyspozycja art. 51 ust. 5 w zw. z art. 50 pkt 1 ppkt j) ustawy o transporcie drogowym ma na celu umożliwienie Inspektorom podejmowania w trakcie kontroli drogowej czynności również w celu weryfikacji obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej. Bynajmniej nie oznacza ona jednak wymogu uczestnictwa Inspektora również w trakcie kontroli stacjonarnej. Kontrola stacjonarna jest bowiem dokonywana za pomocą stacjonarnych albo przenośnych przyrządów automatycznie ujawniających i rejestrujących informacje o naruszeniu obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej (§ 2 ust. 2 pkt 2 cyt. rozporządzenia). Rodzaj kontroli prawidłowości uiszczenia opłaty elektronicznej determinuje sposób jej udokumentowania. Jeżeli kontrola ma charakter stacjonarny, rejestracji mogą podlegać:

1) obrazy pojazdu, będącego przedmiotem kontroli;

2) dane identyfikacyjne urządzenia wykorzystywanego do poboru opłaty elektronicznej, zainstalowanego w pojeździe;

3) numery rejestracyjne pojazdu;

4) dane umożliwiające ustalenie kategorii pojazdu lub liczby osi;

5) czas i data przeprowadzonej kontroli;

6) identyfikator przyrządu kontrolnego, który zarejestrował obraz pojazdu, będącego przedmiotem kontroli.

W szczególności uzyskane dane urządzenia i zarejestrowany obraz pojazdu mają zapewnić ustalenie, czy informacje zawarte w urządzeniu odpowiadają pojazdowi, który faktycznie przejechał drogą płatną i został skontrolowany. W ten sposób dokonuje się między innymi weryfikacji, czy urządzenie znajduje się we właściwym pojeździe, do którego urządzenie zostało przypisane, a także zweryfikowane mogą zostać kategoria pojazdu i jego klasa emisji spalin. Rejestracji w drodze kontroli stacjonarnej podlegają również numery rejestracyjne pojazdu.

Natomiast prowadzenie czynności kontrolnych w ramach kontroli mobilnej objęte jest obowiązkiem sporządzenia przez kontrolującego protokołu kontroli. Rozporządzenie w sprawie trybu, sposobu i zakresu kontroli prawidłowości uiszczania opłaty elektronicznej nie określa wzoru protokołu kontroli. Niemniej jednak w § 6 ust. 2 r.k.o.e. określone zostały obligatoryjne elementy treści tego protokołu, takie jak:

1) oznaczenie kontrolującego;

2) dane kontrolowanego (przykładowo: imię i nazwisko, numer PESEL kontrolowanego, a w przypadku osoby nieposiadającej numeru PESEL – nazwa, numer i seria dokumentu potwierdzającego tożsamość, adres zamieszkania lub adres do korespondencji kontrolowanego);

3) czas, miejsce i data przeprowadzenia kontroli;

4) dane pojazdu, będącego przedmiotem kontroli;

5) opis okoliczności uzasadniających przeprowadzenie kontroli;

6) opis rodzaju naruszenia obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej;

7) czas, miejsce i datę popełnienia naruszenia obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej;

8) ewentualne uwagi zgłoszone do przebiegu kontroli przez kontrolowanego;

9) podpis kontrolującego;

10) podpis kontrolowanego lub adnotacja o przyczynach braku jego podpisu.

Reasumując, z powyższych przepisów ewidentnie wynika, że konieczność udziału Inspektora ograniczona jest wyłącznie do kontroli mobilnej, na co wprost wskazuje odesłanie zakresowe (do art. 68-75 u.t.d.) ujęte w art. 51 ust. 5 u.t.d. W żaden sposób przepis art. 51 ust. 5 nie modyfikuje jednakże właściwości rzeczowej organu Inspekcji, jakim jest, zgodnie z art. 51 ust. 1 pkt 1 u.t.d., Główny Inspektor Transportu Drogowego. Zgodnie bowiem z art. 51 ust. 1 u.t.d. zadania Inspekcji Transportu Drogowego wykonują następujące organy:

1) Główny Inspektor Transportu Drogowego;

2) wojewoda działający za pośrednictwem wojewódzkiego inspektora transportu drogowego, zwanego dalej "wojewódzkim inspektorem", jako kierownika wojewódzkiej inspekcji transportu drogowego wchodzącej w skład wojewódzkiej administracji zespolonej.

Z kolei art. 51 ust. 6 pkt 1 ppkt ba) u.t.d. wyraźnie wskazuje, że w sprawach związanych z wykonywaniem zadań i kompetencji Inspekcji, Główny Inspektor Transportu Drogowego jest organem właściwym w sprawach związanych z poborem opłaty elektronicznej na zasadach określonych w ustawie o drogach publicznych. Również, zgodnie z art. 13hb udp, opłatę elektroniczną pobiera Główny Inspektor Transportu Drogowego. Co więcej, art. 77 ust. 2 pkt 2 ustawy o transporcie drogowym wprost wskazuje, że do pracowników Inspekcji obsługujących Głównego Inspektora Transportu Drogowego w zakresie realizacji zadań, o których mowa w art. 50 pkt 3a i 3b, niezatrudnionych na stanowiskach inspektorów nie ma zastosowania przepis art. 97 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej (Dz. U. z 2018 r. poz. 1559 z oraz z 2019 r. poz. 730). A przepis art. 50 pkt 3a u.t.d. wymienia wśród zadań Inspekcji właśnie pobór opłaty elektronicznej na zasadach określonych w ustawie o drogach publicznych. Tym samym ustawodawca wyraźnie przewiduje możliwość obsługi systemu poboru opłaty elektronicznej przez pracowników Inspekcji, którzy nie są Inspektorami.

Ponadto, oprócz kompetencji związanych z poborem opłaty elektronicznej, Główny Inspektor Transportu Drogowego, zgodnie z art. 51 ust. 6 pkt 1 ppkt b) u.t.d. jest także organem właściwym w sprawach związanych z kontrolą uiszczenia opłaty elektronicznej za przejazd po drogach krajowych, na zasadach określonych w ustawie z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych. Również w myśl art. 13l ust. 1 udp do kontroli prawidłowości uiszczenia opłaty elektronicznej, w tym kontroli używanego w pojeździe urządzenia, o którym mowa w art. 13i ust. 3, jeżeli jest ono wymagane, oraz urządzenia, o którym mowa w art. 16l ust. 1, a także nałożenia i pobierania kar pieniężnych, o których mowa w art. 13k, jest uprawniony Główny Inspektor Transportu Drogowego. Skoro to GITD jest organem właściwym w sprawach związanych z kontrolą uiszczenia opłaty elektronicznej za przejazd po drogach krajowych, nie ma żadnych przeszkód, aby postępowanie administracyjne dotyczące naruszenia ww. obowiązku prowadził pracownik dysponujący odpowiednim upoważnieniem udzielonym mu w trybie art. 268a k.p.a. W myśl wskazanego przepisu organ administracji publicznej może upoważniać, w formie pisemnej, pracowników obsługujących ten organ do załatwiania spraw w jego imieniu w ustalonym zakresie, a w szczególności do wydawania decyzji administracyjnych, postanowień, zaświadczeń, a także do poświadczania za zgodność odpisów dokumentów przedstawionych przez stronę na potrzeby prowadzonych postępowań z oryginałem.

Jak widać, uprawnienia Głównego Inspektora Transportu Drogowego, od wejścia w życie ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o drogach publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 roku, poz. 12), obejmują zarówno pobór opłaty, jak też kontrolę prawidłowości jej uiszczenia. W poprzednim reżimie prawnym rejestrowanie naruszeń w ramach kontroli stacjonarnej odbywało się bez udziału GITD, który dopiero po przekazaniu stosownych informacji przez Operatora elektronicznego systemu poboru opłat wszczynał w uzasadnionych przypadkach postępowania administracyjne w związku z naruszeniem obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej.

Aktualnie, w przypadku ujawnienia, w ramach obowiązków dotyczących monitorowania prawidłowości uiszczenia opłaty, przez Głównego Inspektora Transportu Drogowego w ramach kontroli stacjonarnej, że do naruszenia wspomnianego obowiązku doszło, organ ten ma sześć miesięcy na wszczęcie postępowania w sprawie nałożenia kar pieniężnych, o których mowa w art. 13k ust. 1 i 2 (art. 13n udp). W ramach tego postępowania, ocenia w całokształcie zebrany materiał dowodowy, w tym oczywiście dane zarejestrowane przez umieszczone nad drogami płatnym bramownice. Funkcjonujący bowiem w Polsce system viaTOLL oparty jest na technologii komunikacji bezprzewodowej krótkiego zasięgu. System ten składa się z kilku podstawowych elementów, w tym właśnie umieszczonych nad drogami płatnymi bramownic, wyposażonych w anteny. Anteny umożliwiają komunikację między przekaźnikami a viaBOX-em zamontowanym w pojeździe. Za każdym razem, gdy pojazd (wyposażony w viaBOX) przejeżdża pod bramownicą, zostaje naliczona opłata za przejazd konkretnym odcinkiem drogi płatnej. Kierowca zostaje o tym powiadomiony pojedynczym sygnałem z viaBOX-a. Proces naliczenia opłaty przebiega w pełni automatycznie bez potrzeby redukowania prędkości pojazdu lub zatrzymywania się. Jednocześnie dowodem potwierdzającym wykonywanie przejazdu bez uiszczenia opłaty elektronicznej jest zapis ewidencyjny utworzony w Systemie Elektronicznego Poboru Opłat po zarejestrowaniu przejazdu bez uiszczenia opłaty elektronicznej. Zapis ewidencyjny zawiera m.in. informacje o: czasie zarejestrowania naruszenia, lokalizacji urządzenia, które zarejestrowało naruszenie, opis zarejestrowanego naruszenia, dane identyfikacyjne pojazdu, a także informacje na temat właściciela pojazdu, którym popełniono naruszenie. Integralną częścią zapisu ewidencyjnego jest dokumentacja fotograficzna. Powyższe dane, uzyskane w ramach kontroli stacjonarnej, stanowią więc niezbędny materiał dowodowy w sprawie dotyczącej naruszenia obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej.

W świetle zarzutów skargi dotyczących prawidłowości powiadomienia kierowcy o stanie salda, nadmienić należy, że istotnie, zgodnie z art. 7 k.p.a., w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Jednakże w żaden sposób pozyskane z systemu poboru opłat informacje nie wiążą organu co do rozstrzygnięcia, gdyż stronie postępowania przysługuje jak najbardziej uprawnienie do składania wniosków dowodowych podważających okoliczności wynikające z zapisów urządzeń, chociażby z uwagi na udokumentowane ich nieprawidłowe działanie. Ale strona z taką inicjatywą musi wyjść. Na stronie postępowania również ciąży obowiązek współdziałania z organem i przedstawienia mu konkretnych dowodów na poparcie swoich twierdzeń. Przepis art. 7 k.p.a. nie stanowi bowiem źródła obowiązku badania wszystkich okoliczności, które w jakikolwiek sposób potencjalnie oddziałują na wynik postępowania (tak NSA w wyroku z dnia 17 maja 2019 r. sygn. II OSK 1681/17). Skarżący mógł przy tym w toku postępowania przed organem, do czasu wydania zaskarżonej decyzji, przedstawiać własne wnioski dowodowe, w tym zmierzające do wyjaśnienia kwestii nieprawidłowego działania urządzenia. Tymczasem skarżący zarzuca organowi brak ustalenia, czy istotnie doszło do powiadomienia o niskim stanie salda, nie przedstawiając jednakże żadnych dowodów na nieprawidłowe działanie urządzenia Viabox. Tymczasem każde urządzenie tego typu standardowo wydaje sygnał dźwiękowy potwierdzający niski stan środków na koncie użytkownika. Stosownie bowiem do instrukcji obsługi urządzenia viabox, urządzenie to emituje sygnały dźwiękowe (jeżeli jest sprawne), które informują kierujących pojazdami, o tym czy opłata została pobrana (sygnał jednokrotny), czy środki się wyczerpują (sygnał dwukrotny), a także, że na koncie nie ma środków pieniężnych na pokrycie należnej opłaty elektronicznej (sygnał czterokrotny). Co jednakże istotne, urządzenie viabox nie jest jedynym kanałem informacyjnym o stanie środków na koncie użytkownika. Istnieje możliwość sprawdzenia stanu środków na koncie poprzez zalogowanie się do systemu viaToll na profil użytkownika, ponadto istnieje możliwość uzyskania takiej informacji na dedykowanej infolinii, a także poprzez aplikację na telefon. W przypadku skarżącego należy przy tym pamiętać, że w ramach jednej przedpłaconej umowy, funkcjonuje kilkanaście samochodów. Zatem oczywistym jest, że w ramach stopniowego zdejmowania środków z konta wskutek przejazdu różnych pojazdów, ich kierowcy są informowani przez urządzenia o wyczerpywaniu się środków z uwzględnieniem przejazdów innych kierowców. W przedmiotowej sprawie, w ocenie Sądu, organ podjął wszystkie niezbędne do wyjaśnienia sprawy czynności a ustalony stan faktyczny nie budzi wątpliwości. Brak jest podstaw do podważenia ustaleń organu co do braku odnotowania nieprawidłowości w funkcjonowaniu Elektronicznego Systemu Poboru Opłat oraz w działaniu urządzenia kontrolnego infrastruktury przydrożnej (bramownicy). Także użytkownik pojazdu o numerze rejestracyjnym GKA2323 nie dokonywał wymian ani zwrotu urządzenia pokładowego viabox oraz nie składał reklamacji w związku z nieprawidłowym działaniem urządzenia pokładowego viabox oraz w związku z funkcjonowaniem Elektronicznego Systemu Poboru Opłat. Skarżący skutecznie powyższych ustaleń nie podważył. Wbrew zarzutom skargi, informacje pozyskane z sytemu poboru opłat nie stanowią domniemania, lecz mają walor dowodu w niniejszej sprawie. Podkreślenia wymaga, że sąd, ustalając stan faktyczny, sprawdza jedynie, czy organy administracji nie naruszyły właściwych przepisów procedury administracyjnej, w tym także, czy w sposób wyczerpujący rozpatrzyły cały materiał dowodowy i czy właściwie oceniły zebrane dowody (p. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 kwietnia 2007 roku w sprawie sygn. akt I FSK 379/06).

Finalnie podkreślić należy, odpowiedzialność podmiotów wykonujących przejazd po drogach publicznych bez dopełnienia stosownego obowiązku opłat, które nakładają na nich przepisy u.d.p., ma charakter obiektywny i jest następstwem zaistnienia stanu niezgodnego z prawem. Nie zmienia charakteru odpowiedzialności administracyjnej za delikt administracyjny na odpowiedzialność subiektywną determinowaną winą i przyczynami naruszenia, przepis art. 189e k.p.a. Przepis ten jedynie wyłącza możliwość ukarania strony w bardzo szczególnej sytuacji, jaką jest siła wyższa. Z kolei art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. obliguje organ do odstąpienia od nałożenia kary i poprzestania na pouczeniu, jeżeli waga naruszenia jest znikoma, a strona zaprzestała naruszania prawa. Nie zmienia to jednak samej zasady zastosowania przez organ prawem przewidzianych dolegliwości wobec podmiotów wykonujących przejazd po drogach publicznych bez dopełnienia stosownego obowiązku opłaty, jako wyłącznie konsekwencji samego faktu naruszenia obowiązującego prawa. Fakt naruszenia prawa jest w takim stanie rzeczy podstawą zastosowania sankcji, jako skutku zaistnienia stanu niezgodnego z prawem, jednakże przy równoczesnym rozważeniu wystąpienia szczególnych sytuacji, o których mowa w ww. przepisach k.p.a. i ich wpływu na odpowiedzialność strony. Organy Inspekcji Transportu Drogowego obowiązane są, w toku postępowania administracyjnego, zbadać okoliczności, które takie sytuacje kreują i ocenić ich konsekwencje dla odpowiedzialności strony w kwestii ustalonego naruszenia. W tej sprawie obowiązek ten został wykonany. W świetle ustalonego w sprawie stanu faktycznoprawnego organ miał podstawy do konstatacji, że w sprawie nie zaistniała zarówno szczególna sytuacja z art. 189e, jak również z art. 189f § 1 pkt 1 k.p.a. W ocenie Sądu waga nieuiszczenia opłaty elektronicznej za przejazd nie może zostać uznana za znikomą, skoro obwiązek ten należy do podstawowych obowiązków korzystającego z drogi publicznej. Należyta staranność w przygotowaniu przejazdu po takiej drodze winna być udziałem każdego, kto skutecznie dba o swoje interesy.

Reasumując, Sąd uznał, że poczynione przez organ administracji ustalenia w zakresie stwierdzonych podstaw do nałożenia wspomnianej kary pieniężnej wynikają z prawidłowo zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, zaś dokonana przez organ ocena tego materiału, w kontekście zastosowanych przepisów prawa materialnego, nie budzi jakichkolwiek zastrzeżeń.

Organ oparł swoje rozstrzygnięcie na materiale dowodowym prawidłowo zebranym w toku kontroli stacjonarnej, przeprowadzonej zgodnie z przepisami r.k.o.e., dokonując jego wszechstronnej oceny. Stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji organ uzasadnił w sposób prawidłowy, przestrzegając zasad określonych szczegółowo przez ustawodawcę w przepisie art. 107 § 3 k.p.a. Wyjaśnione zostały motywy podjętego rozstrzygnięcia, a przytoczona przez organ argumentacja w tym zakresie jest wyczerpująca. Zaskarżona decyzja zawiera wszystkie elementy wymagane art. 107 § 1 k.p.a., w szczególności decyzja zawiera uzasadnienie prawne i faktyczne, skonstruowane zgodnie z przepisem art. 107 § 3 k.p.a. - w uzasadnieniu prawnym przytoczono przepisy prawa i wyjaśniono podstawy prawne decyzji.

W takim stanie rzeczy, wydaną w sprawie decyzję należy uznać za prawidłową, zaś zarzuty podniesione w skardze za nieuzasadnione. Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa materialnego i procesowego, które miałyby wpływ na wynik sprawy i skutkowałyby koniecznością uwzględnienia skargi.

Finalnie należałoby zauważyć, że, abstrahując od przedstawionych powyżej rozważań, wskazujących na niezasadność zarzutów skarżącego, przychylenie się do postulatów skargi odnośnie zasad przeprowadzania kontroli prawidłowości uiszczenia opłaty elektronicznej, prowadziłoby do absurdalnych wniosków. Otóż każdorazowo pracownik GITD obsługujący system poboru opłat, w przypadku stwierdzenia naruszenia wspomnianego obowiązku, winien byłby informować o tym fakcie Inspektora. Ten z kolei musiałby podjąć działania celem zatrzymania pojazdu na drodze a następnie przeprowadzić kontrolę, na zasadach uregulowanych w art. 68-75 u.t.d. Tylko taki sposób przeprowadzenia kontroli, umożliwiałby, zdaniem skarżącego, ewentualne wszczęcie postępowania administracyjnego w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej na podstawie art. 13k u.d.p. Oznaczałoby to zatem, że wbrew przepisom r.k.o.e., wyeliminowana zostałaby kontrola stacjonarna realizacji obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej. W takim przypadku służyłaby jedynie, jako podstawa do podjęcia czynności przez Inspektora w ramach kontroli mobilnej. W sposób niedopuszczalny zredukowana zostatałaby zatem jedna z równoprawnych metod kontroli obowiązku uiszczania opłaty elektronicznej.

Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji wyroku.