Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 914/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2011-07-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 216 ust. 1, art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2, art. 139
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędziowie Sędzia NSA Jolanta Szaniecka Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr,) Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lipca 2011 r. sprawy ze skargi Miasta P. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości; oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. Wojewoda Wielkopolski utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...] 2010 r., którą organ I instancji orzekł:

- w punkcie I o zwrocie na rzecz:

A. [..] J. z domu P., I. [...] J. z domu P., M. P. - K., E. [...] G. z domu P. - każdej z nich w [...] części; A. M. P. w [...] części; P. P. i J. P. - każdemu z nich w [...] części, nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów: obręb [...], arkusz mapy [...], działka nr [...] o powierzchni [...] m² i działka nr [...] o powierzchni [...] m², dla której Sąd Rejonowy [...] w P. prowadzi księgę wieczystą nr [...], jako własność Miasta P.

- w punkcie II o zobowiązaniu wyżej wymienionych osób do zwrotu na rzecz Miasta P. następujących kwot:

A. [...] J., I. [...] J., M. [...] - K., E. [...] G.- każda z nich po [...] zł; A. [...] P. [...] zł; P. P. i J. P. - każdy z nich po [...] zł; łącznie kwotę [...] zł.

W uzasadnieniu organ odwoławczy streścił stanowisko Starosta [...], który stwierdził, że zostały spełnione przesłanki zbędności nieruchomości określone w art. 137 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2010 r. Nr 115, poz. 741). Cel wywłaszczenia nabytej przez Skarb Państwa części nieruchomości zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...], stanowiącej część dawnej działki nr [...] (później określona jako działka [...], a obecnie działki nr [...] i nr [...]), został zgodnie z decyzją Prezydium Rady Narodowej Miasta P. Wydział Budownictwa, Urbanistyki i Architektury określony jako przeznaczonej pod inwestycję "[...]" jednostka [...], a zgodnie z planem szczegółowym ulicy ruchu pieszego nie został zrealizowany; nieruchomość ta została w latach 1998 - 2008 wydzierżawiona pod parking.

Przybliżając treść odwołania Miasta P. organ II instancji wskazał, iż strona zarzuciła naruszenie art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz art. 7, "art. 76a", art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz orzeczenie co do istoty sprawy, ewentualnie o przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu odwołania Miasto uznało za niedopuszczalne wydanie decyzji w oparciu o protokół oględzin dawanej działki nr [...] z dnia [...] czerwca 2006 r. przeprowadzonych przed 4 laty, bowiem w ciągu tego okresu stan przedmiotowej nieruchomości mógł ulec zmianie. Fakt przeprowadzenia na podstawie decyzji Zarządu Geodezji i Katastru Miejskiego [...] z dnia [...] września 2008 r. podziału tej działki na działki nr [...] i [...] decyzją jeszcze bardziej wskazuje na konieczność przeprowadzenia ponownych oględzin nowo powstałych działek. Zaniechanie przeprowadzenia ponownych oględzin stanowi naruszenie art. 7, art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Starosta nie ustalił z czyich nakładów i kiedy powstał parking na dawnej działce nr [...], a w opinii strony został on wybudowany w ramach inwestycji budowlanej "[...]". W ocenie strony jeżeli umowa zawarta w trybie art. 6 ustawy wywłaszczeniowej 1958 r. nie precyzuje celu nabycia, to w postępowaniu w sprawie zwrotu nieruchomości cel ten powinien być ustalany na podstawie innych dowodów. Ponadto trwa postępowanie w sprawie usunięcia nakładów z działek nr [...] i [...], z akt sprawy prowadzonej przez Starostę nie wynika czy postępowanie to zostało zakończone, wobec czego Starosta winien wstrzymać się z wydaniem zaskarżonej decyzji do czasu zakończenia tego postępowania. Na marginesie strona skarżąca podniosła, iż postępowanie prowadzone jest na podstawie kserokopii aktu notarialnego z dnia [...] 1984 r., który nie został poświadczona za zgodność z oryginałem.

Na podstawie całości materiału zgromadzonego w sprawie w sprawie organ II instancji ustalił następujący stan faktyczny.

Aktem notarialnym z dnia [...] 1984 r. Rep. [...] Skarb Państwa nabył w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 ze zm.) od M. i C. [...] P. zabudowaną nieruchomość składająca się z działek nr ewid.: [...], [...], [...] i [...] o łącznej powierzchni [...] ha, zapisaną w księdze wieczystej KW nr [...]. Umowę te zawarto w związku z decyzją nr [...] z dnia [...] lipca 1972 r. Prezydium Rady Narodowej Miasta P. Wydział Budownictwa, Urbanistyki i Architektury, zatwierdzającą plan realizacyjny inwestycji budowlanej "[...]" jednostka [...].

Wniosek z dnia [...] lipca 1999 r. o zwrot nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów: obręb [... [...], arkusz mapy [...], działka nr [...], dla której Sąd Rejonowy [...] w P. prowadzi księgę wieczystą KW nr [...], wnieśli C. P. i pozostali spadkobiercy ustawowi po zamarłym w dniu [...] czerwca 1998 r. M. P: A. P., I. J., M. [...] - "K", E. C. i S. P.

Dalej organ przedstawił następstwo prawne po zmarłych M. P., S. P. i C. P., wskazując na aktualny krąg podmiotów uprawnionych do zwrotu: A. [...] J. z domu P., I. M. J. z domu P., M. P. - K., E. T. G. z domu P., A. M. P.; P. P. i J. P., którzy złożyli wniosek o zwrot działki nr [...], jak i wysokość ich udziałów w spadku. Organ stwierdził, iż wniosek o zwrot nieruchomości złożyli wszyscy uprawnieni, co umożliwia merytoryczne rozpoznanie sprawy.

Następnie wyjaśnił, iż Wojewoda Wielkopolski postanowieniem z dnia [...] listopada 2004 r. wyznaczył na podstawie art. 26 § 2 i 3 oraz art. 123 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego Starostę [...] do załatwienia sprawy zwrotu nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...]: obręb [...], arkusz mapy [...], działka nr [...].

Wskazując na przebieg postępowania wyjaśniającego organ podał, iż na podstawie mapy stanu prawnego oraz wyciągu z wykazu zmian gruntowych ustalono, że działka nr [...] o powierzchni [...] m² z księgi wieczystej KW nr [...] odpowiada działce nr [...] i działce nr [...] z arkusza mapy [...], obręb [...]. Zarząd Geodezji i Katastru Miejskiego [...] [Prezydent Miasta P.] decyzją z dnia [...] 2008 r. zatwierdził podział działki nr [...] o powierzchni [...] m² położonej w [...] przy ul. [...], obręb [...], arkusz mapy [...] zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...] jako własność Miasta P. na działki nr [...] o powierzchni [...] m² i nr [...] o powierzchni [...] m².

Organ odwoławczy wskazał na dokumentacje pozyskaną w postępowaniu przed organem I instancji; w tym na wypis i wyrys z planu szczegółowego zagospodarowania przestrzennego terenu [...] - planu perspektywicznego zatwierdzonego uchwałą nr [...] Prezydium Rady Narodowej Miasta P. z dnia [...] marca 1971 r. (Dz.Urz. Rady Narodowej Miasta P. Nr 4 poz. 14 z dnia 19 marca 1971 r.), na podstawie którego zakładał on podział obszaru objętego planem na [...] jednostek funkcjonalno-bilansowych [...], z wiodącą funkcją mieszkaniową w jednostkach od [...]; w zakresie komunikacji indywidualnej i zbiorowej plan zakładał obsługę każdej jednostki poprzez usługi ogólno-miejskie z trzech stron, zaprojektowanie skrzyżowań dwupoziomowych i bezkolizyjnych przejść dla pieszych stanowiącym minimum niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania zespołu urbanistycznego, a także w celu ochrony od uciążliwości - poprowadzenie ul. [...] ([...]) oraz częściowo tramwaju w wykopie. Zgodnie z wyrysem przedmiotowego planu działki nr [...] i nr [...], położone były na trasie przebiegu ulicy ruchu przyspieszonego [...], elementu układu podstawowego w skali miasta, jednocześnie przejmującego ruch dzielnicy poprzez węzły bezkolizyjne z ulic [...].

Dalej wyjaśnił, iż Urząd Miasta P. przedstawił Staroście informacje o aktualnym przeznaczeniu nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot w miejscowym planie ogólnym zagospodarowania przestrzennego Miasta P. zatwierdzonym uchwałą Rady Miejskiej P. nr [...] z dnia [...] grudnia 1994 r., oraz że nie odnaleziono pozwoleń na budowę wydanych dla działek nr [...] i [...]. Ponadto Urząd Miasta poinformował organ I instancji pismem z dnia [...] lipca 2009 r., iż obecnie nie posiada zawartych umów dzierżawy i użyczenia, ponadto dla przedmiotowych działek nie są prowadzone żadne postępowania w sprawie zawarcia takich umów; jednocześnie Urząd Miasta wskazał, że w granicach działki nr [...] (dawniej działka nr [...]) Miasto P. zawarło w dniu [...] listopada 1998 r. umowę dzierżawy nr [...] z firma A na cel określony jako parking, garaż i zieleń. Umowa ta została rozwiązana w dniu [...] listopada 2008 r., aktualnie prowadzone jest postępowanie w sprawie usunięcia nakładów z gruntu objętego umową (ogrodzenie i garaż), a dotychczasowi dzierżawcy nie posiadają tytułu prawnego do przedmiotowego gruntu.

Następnie organ wskazał, iż Zarząd Zieleni Miejskiej poinformował pismem z dnia [...] listopada 2009 r. poinformował organ, iż działki nr [...] i [...] nie są poddane administrowaniu tej jednostki organizacyjnej, która nie posiada archiwalnych dokumentów dotyczących działań prowadzonych na tym terenie w latach 1984 – 1994.

Z Zarządu Dróg Miejskich została uzyskana informacja, iż nie zrealizował inwestycji polegającej na budowie ul. [...] i [...], mapę zasadniczą z wykreślonymi liniami rozgraniczającymi tych ulic oraz mapę zasadniczą z wykreśloną linią graniczną obydwu ulic.

Organ odwoławczy wskazał również na ustalenie w postępowaniu wyjaśniającym, iż na działkach nr [...] i [...] znajdują się urządzenia elektroenergetyczne, w tym linia [...] pobudowana w latach siedemdziesiątych [ubiegłego wieku], co potwierdza mapa inwentaryzacyjna, z 197[...] r., brak sieci gazowej niskiego i średniego ciśnienia będącej własnością Spółki B, zlokalizowanie [...] sieci cieplnej [...], wybudowana w 199[...] r., brak urządzeń wodociągowych i kanalizacyjnych eksploatowanych przez Spółkę C.

Organ dalej wyjaśnił, iż na podstawie oględzin przeprowadzonych w dniu [...] maja 2001 r. i z dnia [...] czerwca 2006 r. ustalono, że działka nr [...] (obecnie działki nr [...] i [...]) jest utwardzona szlaką, od strony ul. [...] ogrodzona płotem z siatki stalowej i stanowi parking; przez teren działki biegnie tymczasowa droga z płyt betonowych, a także znajdują się na niej trzy latarnie, skrzynka telefoniczna i energetyczna, studnie kanalizacji oraz przewody elektroenergetyczne; fragment działki, który nie stanowi parkingu, nie jest ogrodzony.

Odwołując się do operatu szacunkowego z dnia [...] grudnia 2009 r. w części dotyczącej wizji lokalnej, organ II instancji stwierdził, iż działki nr [...] i [...] stanowią grunt niezabudowany, częściowo ogrodzony.; teren nieużytkowany stanowi w większej części pozostałość po parkingu; na działce nr [...] znajduje się nieużytkowany i niewykończony budynek [...]; [...]fragment działki nr [...], poza ogrodzeniem parkingu, porośnięty jest samosiewami drzew i krzewów pospolitych; na działce nr [...] pozostawiono fragment drogi dojazdowej utwardzonej płytami drogowymi o znacznym stopniu zużycia oraz zdewastowane oświetlenie terenu.

Ponadto organ odwoławczy wskazał na fakt przeprowadzenia rozprawy administracyjnej w dniu [...] kwietnia 2010 r. między innymi z udziałem rzeczoznawcy majątkowego i pełnomocnika wnioskodawców, który podtrzymał wniosek o zwrot nieruchomości. Zwrócił także uwagę na fakt, że materiał dowodowy został uzupełniony o poświadczoną kserokopię aktu notarialnego z dnia [...] 1984 r. Rep. [...], a strony zostały o tym fakcie poinformowane i miały możliwość zapoznania się z jego treścią.

W uzasadnieniu prawnym organ II instancji powołał się na treść art. 136 ust. 3 oraz art. 137 ust. 1 oraz art. 216 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Stwierdził, iż zgodnie z wymaganiami cel, dla którego została nabyta dawna działka nr [...] w części odpowiadającej działce nr [...], która została następnie podzielona na działkę nr [...] i działkę nr [...], nie został zrealizowany. Działki te nie stanowią również terenu, na którym realizowano ulice ruchu przyspieszonego I klasy [...], elementu układu podstawowego w skali miasta.

W ocenie organu dowodami braku realizacji celu - budowy inwestycji "[...]" w [...] jednostka [...] na obecnej działce nr [...] i działce nr [...], są przede wszystkim protokoły oględzin (przed podziałem) działki nr [...], pismo Urzędu Miasta P. z dnia [...] lutego 2009 r. o braku odnalezienia pozwoleń wydanych dla wyżej opisanych działek, a także pismo Zarządu Dróg Miejskich z dnia [...] listopada 2009 r., z którego wynika, że jednostka ta nie realizowała inwestycji polegającej na budowie ul. [...] i ul. [...].

W konsekwencji organ odwoławczy uznał, iż w stosunku do obydwu wyżej opisanych działek nr [...] i [...] spełnione zostały obie przesłanki zbędności określone w art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami, bowiem w terminach określonych w tym przepisie nie rozpoczęto prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia ani celu tego nie zrealizowano.

Odnosząc się do zarzutów odwołania organ II instancji wyjaśnił, iż z akt sprawy wynika, że w terminach, o których mowa w art. 137 ust. 1 wyżej przywołanej ustawy, to jest w terminie 7 i 10 lat od dnia nabycia dawnej działki nr [...] w części odpowiadającej działce nr [...] , to jest od dnia [...] 1984 r. nie był na jej terenie realizowany cel wywłaszczenia w postaci budowy inwestycji "[...]" w [...] jednostka [...]. W konsekwencji organ uznał, że przeprowadzenie kolejnych oględzin działki nr [...], podzielonej następnie na działki nr [...] i [...], nie jest konieczne. Ponadto organ stwierdził, że dla przeprowadzenia przedmiotowego postępowania nie ma znaczenia czy postępowanie w sprawie usunięcia nakładów na działkach nr [...] i [...] zostało zakończone, zaś materiał dowodowy został uzupełniony w postępowaniu odwoławczym.

Odnosząc się do obowiązku zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania, o którym mowa w art. 140 ust. 1 i ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, przez poprzedniego właściciela organ odwoławczy jednocześnie wskazał na art. 217 ust. 2 tej ustawy, który ogranicza wysokość zwaloryzowanego odszkodowania do wysokości nie większej niż 50% aktualnej wartości nieruchomości w odniesieniu do osób, które zostały pozbawione własności w wyniku wywłaszczenia dokonanego przed dnem 5 grudnia 1990 r. Ponadto organ wskazał na przepisy art. 140 ust. 3 i 4 tej ustawy.

Odnosząc się do wysokości zwaloryzowanej kwoty odszkodowania, organ wskazał, iż na podstawie dokumentów zgromadzonych w sprawie cena nabycia nieruchomości składającej się z działek: [...],[...], [...] i [...] została ustalona na łączną kwotę [...] zł. Organ I instancji prawidłowo obliczył udziały osób uprawnionych do zwrotu nieruchomości, a po zwaloryzowaniu kwoty [...] zł - kwota przyznanego w 1984 r. odszkodowania, obliczona proporcjonalnie dla aktualnych działek nr [...] i [...] - równie prawidłowo ustalił łączną kwotę do zapłaty w wysokości [...] zł, jak i kwoty, których obowiązek zwrotu został nałożony na poszczególne osoby uprawnione do zwrotu nieruchomości.

W skardze na powyższą decyzję Miasto P. zarzuciło naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami i wniosło o uchylenie zaskarżonej decyzji wraz z poprzedzająca ją decyzją organu I instancji.

W uzasadnieniu skargi Miasto odniosło, iż po podziale działki nr [...] na działki nr [...] i [...] powinny być przeprowadzone obowiązkowe oględziny nowo powstałych działek, na co wskazuje dotychczasowa praktyka postępowań zwrotowych prowadzonych przez Starostę[...]. W konsekwencji organy obydwu instancji orzekały w sprawie na podstawie oględzin działki, która już nie istnieje. Nadto w ocenie skarżącego nie jest możliwy brak jakichkolwiek pozwoleń na budowę, a jeżeli na przedmiotowych działkach został wybudowany parking samochodowy, to jego powstanie musiało być zatwierdzone decyzją administracyjną. W ocenie strony organ prowadzący postępowanie zwrotowe winien ustalić w jakich latach został wybudowany ten parking, nawet jeśli obecnie nie jest użytkowany, bowiem istota "zbędności" polega na tym, że cel wywłaszczenia nie jest i nie był zrealizowany. Zdaniem strony sposób korzystania z działek nr [...] i [...], to parking, który powstał w ramach budowy "[...]".

W odpowiedzi na skargę organ II instancji podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Organ wskazał, iż zarzuty skargi nie stanowią nowych okoliczności w sprawie, lecz znane były organowi w przeprowadzonym postępowaniu, w którym też organ ustosunkował się do tych zarzutów. W ocenie organu zarzuty strony stanowią polemikę ze stanowiskiem organu odwoławczego, przedstawionym zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga nie jest zasadna, bowiem decyzje organów obydwu instancji są zgodne z prawem.

W niniejszej sprawie zastosowanie znajdowały, z uwagi na treść art. 216 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.), przepisy art. 136 ust. 3 i art. 137 tej ustawy. Art. 136 ust. 3 stanowi, iż poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137 stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Natomiast art. 137 tej ustawy w ust. 1 stanowi, iż nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:

1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo

2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Ocena prawidłowości wydanych w niniejszej sprawie decyzji wymaga odniesienia treści powyżej przywołanych przepisów do ustalonego przez organy stanu faktycznego sprawy. Stan faktyczny, w swej istocie, nie jest sporny między stronami niniejszego postępowania; strony różniły się jedynie co do uznania sposobu zagospodarowania działek objętych zwrotem za zrealizowanie celu wywłaszczenia, a w konsekwencji, co zachodzenia w sprawie przesłanki "zbędności" nieruchomości na cel wywłaszczenia. Pozostałe różnice pomiędzy stornami, między innymi co do kwestii potrzeby wykonania przed wydaniem decyzji oględzin działek nr [...] i [...] powstałych w wyniku podziału działki nr [...], nie mają dla rozstrzygnięcia sprawy decydującego znaczenia.

W pierwszej kolejności warto za Naczelnym Sądem Administracyjnym powtórzyć, że treść przytoczonego wyżej przepisu art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 nie pozwala na dowolną interpretację pojęcia "zbędności dla celu cel określonego w decyzji o wywłaszczeniu" (wyrok z dnia 23 wrześnie 2010 r. sygn. akt I OSK 1594/09, dostępne bazie orzeczeń pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Podstawową kwestią dla oceny zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia jest upływ terminów wskazanych w tym przepisie, lecz w omawianym zakresie istotne jest przede wszystkim to, czy cel wywłaszczenia w ogóle osiągnięto i to na całej lub części przejętej nieruchomości, a następnie dopiero czy takie zadanie zostało wykonane we wskazanym przez ustawodawcę okresie. Nie chodzi bowiem o to, czy określone zamierzenie w ogóle i kiedykolwiek zostało osiągnięte, lecz czy inwestycja stanowiąca podstawę wywłaszczenia konkretnej nieruchomości została wykonana na tej właśnie nieruchomości oraz następnie czy nastąpiło to w ściśle określonym przedziale czasowym.

Z niekwestionowanych ustaleń faktycznych niniejszej sprawy wynika, że działki objęte postępowaniem zwrotowym - bliżej opisane w decyzjach obydwu instancji działki nr [...] i [...] położone w [...] przy ul. [...], zapisane w księdze wieczystej nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy [...] w P., jako własność Miasta P. - powstały w wyniku podziału działki nr [...], stanowiącej cześć dawnej działki nr [...] (podzielonej następnie na działki nr [...] i [...]). Działka nr [...] została nabyta przez Skarb Państwa na podstawie umowy sprzedaży nieruchomości, w ramach większej całości, od jej ówczesnych właścicieli - M. i C. [...] P. - aktem notarialnym z dnia [...] 1984 r. Rep. [...]. Skarb Państwa nabył przedmiotowe działki, jak wynika z treści aktu notarialnego, w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 ze zm.). Umowę te zawarto w związku z decyzją Prezydium Rady Narodowej Miasta P. Wydział Budownictwa, Urbanistyki i Architektury, z dnia [...] lipca 1972 r. nr [...] zatwierdzającą plan realizacyjny inwestycji budowlanej "[...]" jednostka [...] (§ 3 lit. a aktu notarialnego), na których, jak oświadczył przedstawiciel Skarbu Państwa w akcie notarialnym, znajdują się na terenie objętym przedmiotową decyzją (§ 4 aktu notarialnego). Wniosek o zwrot nieruchomości złożyli wszyscy uprawnieni następcy prawni wywłaszczonych w powyższym trybie właścicieli nieruchomości (wnioski z dnia [...] marca 2001 r. i z dnia [...] czerwca 2010 r.).

Ten rodzaj nabycia jest objęty dyspozycją art. 216 ust. 1 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 ze zm.) i uzasadnia odpowiednie zastosowanie do tak nabytych nieruchomości przepisów rozdziału 6 działu III niniejszej ustawy.

Niespornym ustaleniem jest, iż działki nr [...] i [...], powstałe z działki nr [...] (cześć dawnej działki nr [...]) stanowią aktualnie teren nieużytkwoany, stanowiący w większej części pozostałość po parkingu, który został urządzony na przedmiotowej nieruchomości na podstawie umowy dzierżawy nr D/06/621 z dnia 18 listopada 1998 r., zgodnie z którą między innymi część działki nr [...] został wydzierżawiona podmiotowi prywatnemu - firmie A - z przeznaczeniem na parking strzeżony (i w niewielkiej części na zieleń, co wynika z przyjęcia w umowie różnych stawek czynszu dzierżawnego). Powyższa umowa obowiązywała w latach 1998 - 2008.

Z niekwestionowanych ustaleń organów orzekających w sprawie wynika, że zgodnie z ogólnym planem zagospodarowania przestrzennego Miasta P. 1990 z 1975 r., zatwierdzonym przez Wojewodę [...] w dniu [...] sierpnia 1975 r., działki objęte wnioskiem o zwrot znajdowały się w rejonie strukturalnym "[...]", na pograniczu jednostek strukturalnych [...], charakteryzującym się przewagą funkcji mieszkaniowo - przemysłowych o realizacji zgodnej z planami szczegółowymi. Na rysunku planu przedmiotowe działki położone byłym na pograniczu terenów intensywnego zainwestowania z przewagą funkcji mieszkalnictwa wysokiej intensywności oraz koncentracji przemysłu, składów i baz, na trasie przebiegu podstawowej arterii układu komunikacyjnego.

Z kolei, jak zauważył Starosta [...] w decyzji wydanej w I instancji, miejscowy plan szczegółowy zagospodarowania przestrzennego [...] - Plan perspektywiczny, zatwierdzony uchwałą nr [...] Prezydium Rady Narodowej m. P. (Nr [...], poz. [...] z dnia [...] marca 1971 r.) zakładał podział obszaru objętego planem na [...] jednostek funkcjonalno - bilansowych [...], z wiodącą funkcją mieszkaniową w jednostkach [...]. Dalej Starosta wskazał między innymi, iż:

- w zakresie komunikacji indywidualnej i zbiorowej plan zakładał obsługę każdej jednostki poprzez usługi ogólno miejskie z trzech stron, zaprojektowanie skrzyżowań dwupoziomowych i bezkolizyjnych przejść pieszych stanowiących minimum niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania zespołu urbanistycznego, a także w celu ochrony od uciążliwości - poprowadzenie nowej ulicy [...] ([...]) oraz częściowo tramwaju w wykopie;

- zgodnie z wyrysem przedmiotowego planu działki nr [...] i [...] położone były na trasie przebiegu ulicy ruchu przyspieszonego I klasy [...], elementu układu podstawowego w skali miasta, jednocześnie przyjmującego ruch z dzielnicy poprzez węzły bezkolizyjne z ulic [...];

- szerokość ulicy w liniach rozgraniczających wynosiła 90 m, a jednocześnie plan zakładał poprowadzenie jej w wykopie i krzyżowanie z ulicami [...] oraz "trasą [...] w dolnym poziomie i projektowanie jej jako trasy tranzytowej, bez prowadzenia ruchu pieszego z zastosowaniem profilu poprzecznego drogowego". Odwołanie się przez organy administracji do ustaleń powyższego aktu jest uzasadnione właśnie z uwagi na treść aktu notarialnego - umowy sprzedaży z 1984 r., który jako cel wywłaszczenia (nabycia) wskazywał decyzję zatwierdzającą plan realizacyjny inwestycji budowlanej "[...]" jednostka [...].

Żaden ze zgromadzonych w sprawie dowodów nie wskazywał na to, iżby działki nr [...] i [...] zostały zagospodarowane na wyżej określony cel publiczny. Urządzenie na nim strzeżonego, ogrodzonego, parkingu w ramach działalności gospodarczej podmiotu prywatnego, który wydzierżawił przedmowy grunt od Miasta P., nie stanowi realizacji tak określonego celu. W swej istocie nie stanowiłoby także realizacji innego celu publicznego związanego z obsługą osiedli mieszkaniowych na omawianym obszarze, a ponadto stwierdzona inwestycja miała miejsce już po upływie kilkunastu lat od wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości.

Z zawartych w aktach administracyjnych pism miejskich jednostek organizacyjnych (Zarząd Dróg Miejskich, Zarząd Zieleni Miejskiej) oraz Spółdzielni Mieszkaniowej D wynika, że przedmiotowe działki znajdują się poza układem komunikacyjnym ul. [...] i ul. [...], brak dowodów, że były użytkowane na potrzeby obsługi komunikacyjnej chociażby osiedla mieszkaniowego czy realizacji innych celów publicznych na tym terenie w latach 1984 - 1994 r. Należy wskazać, iż nawet Wydział Urbanistyki i Architektury Urzędu Miasta P., na zapytanie Starosta [...] oświadczył, iż nie odnaleziono wydanych w latach 1984 - 1994 pozwoleń na budowę na działkach nr [...] i [...]. Należy zauważyć, iż przeciwko wszystkim tym ustaleniom skarżące Miasto przedstawiło jedynie tezę, że jeżeli na przedmiotowych działkach został wybudowany parking samochodowy, to jego powstanie musiało być zatwierdzone decyzją administracyjną. Otóż zarzut taki w żaden sposób nie naprowadza organu na rzeczywiście istniejące dowody potwierdzające taki stan rzeczy, skoro samo Miasto nie dysponuje przedmiotowym pozwoleniem na budowę. Ponadto, jak to już powyżej zostało stwierdzone, przedmiotowy parking nie może być uznany za zrealizowanie celu publicznego, który został wskazany w umowie sprzedaży nieruchomości obejmującej grunt, którego dotyczy postępowanie zwrotowe. Zarzut, iż organ winien ustalić w jakich latach zbudowany został parking samochodowy, jest całkowicie chybiony. Z okoliczności sprawy wynika, iż przedmiotowy parking, który nie stanowi realizacji celu publicznego, powstał najwcześniej w latach 1997-1998 r., skoro umowa wskazująca na takie przeznaczenie dzierżawionego terenu została zawarta w listopadzie 1998 r., a § 5 odnosi się opinii urbanistycznej z 1997 r., na co wskazuje oznaczenie tej opinii: [...]. Strona skarżąca nie przedstawiła także żadnych przekonujących argumentów, że sposób korzystania z działek nr [...] i [...] (parking strzeżony) powstał w ramach budowy "[...]".

Niewątpliwie w sprawie nie miała też miejsca modyfikacja celu wywłaszczenia. Dla przykładu warto wskazać, iż tutejszy Sąd w uzasadnieniu wyroku z dnia 20 grudnia 2007 r. sygn. akt III SA/Po 648/07 - dostępne jw.) stwierdził, że przy ocenie realizacji celu publicznego, za jaki uznano budowę osiedla mieszkaniowego (w ramach planowanej dzielnicy mieszkaniowej), należy uwzględnić nie tylko budowę typowych budynków (bloków) mieszkalnych, ale również wszystkich innych obiektów i urządzeń technicznych składających się na infrastrukturę tego osiedla, takich jak: budynki handlowe, usługowe, urządzenia towarzyszące, ciągi komunikacyjne, parkingi, szkoły, boiska sportowe, garaże, zieleń osiedlowa i ciągi piesze (chodniki). Należy też odróżnić zmianę celu wywłaszczenia od modyfikacji tego celu; zmianą celu jest jakościowa zmiana inwestycji określonej w decyzji wywłaszczeniowej, konkretyzującej cel wywłaszczenia nieruchomości; modyfikację celu wywłaszczenia pociąga za sobą modyfikacja inwestycji mieszcząca się w celu uzasadniającym wywłaszczenie, czyli niezmieniająca jego charakteru. Nie stanowią jakościowej zmiany celu takie odstępstwa od zamierzonej inwestycji, przy których charakter inwestycji zamierzonej i zrealizowanej pozostaje taki sam (tak Sąd Najwyższy w uchwale 7 sędziów z dnia 27 stycznia 1988 r. sygn. akt III AZP 11/87, OSNC 11/88/149). W doktrynie wskazuje się, że wywody zawarte w uzasadnieniu uchwały, zachowały aktualność pod rządem ustawy o gospodarce nieruchomościami (T. Woś "Wywłaszczanie i zwrot nieruchomości" LexisNexis 2007, s. 264-265).

Nawet gdyby uznać, że na przedmiotowej nieruchomości miała zostać zrealizowana inwestycja z zakresu obsługi komunikacyjnej osiedla mieszkaniowego w postaci parkingu osiedlowego, to z materiału dokumentacyjnego niniejszej sprawy wynika, że na przedmiotowej działce nie powstał tego rodzaju parking osiedlowy (służący obsłudze komunikacyjnej osiedla mieszkaniowego). Innymi słowy nie został na tej nieruchomości zrealizowany tego rodzaju element zabudowy i infrastruktury osiedla mieszkaniowego, który byłby realizacją celu wywłaszczenia lub też inny element infrastruktury stanowiący przeszkodę do zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości. Dlatego też spełnione są przesłanki z art. 136 ust. 3 i art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami do uznania działek nr [...] i [...] za zbędne na cel określony w akcie notarialnym, którym wywłaszczono między innymi tę część nieruchomości i przesłanki do jej zwrotu aktualnym spadkobiercom (następcom prawnym) wywłaszczonych właścicieli. Jak już wspomniano, w ustalonych okolicznościach sprawy nie można uznać, że prowadzony na tej działce przez prywatnego przedsiębiorcę parking strzeżony stanowi realizację celu określonego w decyzji o wywłaszczeniu. Parking ten został urządzony po upływie 10 lat od daty wywłaszczenia, w drugiej połowie latach dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku, na podstawie umowy dzierżawy z prywatnym przedsiębiorcą. Zorganizowanie parkingu strzeżonego w ramach działalności gospodarczej prywatnego przedsiębiorcy, bez wyposażenia go w infrastrukturę służącą ogółowi mieszkańców osiedla nie może być uznane za wykonanie i utrzymywanie parkingu osiedlowego. Bezsprzecznie urządzenie tego rodzaju obiektu w warunkach niniejszej sprawy nie mieści się w zakresie celu publicznego określonego w akcie notarialnym, którym dokonano wywłaszczenia. Warto także wspomnieć, że parking stanowiący działalność komercyjną podmiotu prowadzącego i jego funkcjonowanie zależy od woli stron umowy cywilnej (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 16 listopada 2010 r. sygn. akt I SA/Wa 873/10 - dostępne jw.).

Co się tyczy zarzutu braku oględzin nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot - działki nr [...] po jej podziale na działki nr [...] i [...], który miał miejsce w dniu [...] 2008 r. stwierdzić należy, iż zarzut ten nie mógł odnieść zamierzonego skutku. Stan nieruchomości nie był kwestionowany przez żadną ze stron postępowania, a wyniki oględzin przeprowadzonych w dniu [...] maja 2001 r. i w dniu [...] czerwca 2006 r. są jednoznaczne. Znajdują też potwierdzenie w treści operatu szacunkowego z dnia [...] grudnia 2009 r., który poprzedziła wizja lokalna z dnia [...] grudnia 2009 r. Operat ten uwzględnia także fakt, iż aktualnie prowadzone jest postępowanie o usunięcie (poczynionych przez dzierżawcę) nakładów z tego gruntu ([...]). Brak podstaw do uznania, że przeprowadzenie ponownych oględzin, już formalnie wydzielonych z działki nr [...] działek nr [...] i [...] doprowadziłoby organ do ustalenia innego stanu rzeczy, innego zagospodarowania i ustalenia innej wartości nieruchomości rzutującej na wysokość kwoty zwaloryzowanego odszkodowania podlegającego zwrotowi na rzecz Miasta.

Ustalony w wyniku pierwszych oględzin przeprowadzonych przez organ I instancji stan nieruchomości wskazywał, iż działka [...] (obecne działki nr [...] i [...]) jest utwardzona szlaką, od strony ul. [...] ogrodzona płotem z siatki stalowej i stanowi parking, przez teren działki biegnie tymczasowa droga z płyt betonowych, a także znajdują się na niej trzy latarnie, skrzynka telefoniczna i energetyczna, studnie kanalizacji oraz przewody elektroenergetyczne. Powyższe potwierdziły oględziny nieruchomości przeprowadzone w dniu [...] czerwca 2006 r., podczas których stwierdzono ponadto, iż fragment działki niestanowiący parkingu jest nieogrodzony.

W ustaleniach organów administracyjnych wskazano także, iż przebiegająca przez nieruchomość objętą wnioskiem o zwrot sieć cieplna [...] również nie stanowi przesłanki do odmowy zwrotu nieruchomości, ponieważ stosownie do informacji uzyskanej od Spółki E została wybudowana w 1999 r. (to jest 15 lat od momentu nabycia nieruchomości przez Skarb Państwa). Jej inwestorem była Spółka F, a powyższe nastąpiło na podstawie decyzji Prezydenta Miasta P. z dnia [...] lipca 1999 r. nr [...], wydanej z wniosku z dnia [...] lipca 1999 r., zatwierdzającej projekt budowlany i wydającej pozwolenie na budowę dla Spółki G (jako inwestora zastępczego) inwestycji obejmującej realizację sieci cieplnej centralnego ogrzewania do projektowanego węzła na terenie kompleksu obiektów handlowo -przemysłowych przy ul. [...] w [...]. Powyższe ustalenia faktyczne i ich ocena prawna nie zostały w żaden sposób podważone przez stronę skarżącą, a Sąd nie znalazł żadnych podstaw by zakwestionować ich prawidłowość.

Art. 139 ustawy o gospodarce nieruchomościami stanowi, iż nieruchomość wywłaszczona podlega zwrotowi w stanie, w jakim znajduje się w dniu jej zwrotu. Skarżący w żaden sposób nie wykazał, iżby orzeczony zwrot odnosił się do innego stanu faktycznego i wskazywał inny stan nieruchomości, w którym powinna zostać zwrócona uprawnionym. Treść powyższego przepisu poprowadzi również do wniosku, że rozwiązanie kwestii cywilnoprawnych, jak na przykład dotyczące wzajemnych rozliczeń czy usunięcia nakładów, pomiędzy Miastem jako wydzierżawiającym właścicielem nieruchomości a dzierżawcą pozostaje - na płaszczyźnie administracyjnoprawnej - bez wpływu na ustalenie przesłanek do orzeczenia zwrotu nieruchomości zbędnej na cel wywłaszczenia.

Istotnymi zagadnieniami w sprawie była ocena czy na wywłaszczonej nieruchomości w ogóle wykonano inwestycję zgodną z celem wywłaszczenia i czy dokonano tego w terminach, o których mowa w art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Oceniając zebrany w sprawie materiał dowodowy Starosta [...] stwierdził, iż spełnione zostały przesłanki zbędności określone w przepisie art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Cel wywłaszczenia nabytej przez Skarb Państwa części nieruchomości z księgi wieczystej KW nr [...], stanowiącej część dawnej działki nr [...] (później działka nr [...], a obecnie działki nr [...] i [...]) zgodnie z decyzją Prezydium Rady Narodowej m. P. Wydział Budownictwa, Urbanistyki i Architektury przeznaczonej pod inwestycje "[...] w [...]" jednostka [...], a zgodnie z planem szczegółowym ulicy ruchu przyspieszonego nie został zrealizowany. Ponadto na działce nr [...] objętej postępowaniem zwrotowym w ogóle nie zrealizowano inwestycji mieszczącej się w celu wywłaszczenia w terminach wskazanych w art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Jedyną istotną inwestycją, poza przeprowadzeniem wyżej opisanej sieci ciepłowniczej, było urządzenie parkingu strzeżonego na przedmiotowej nieruchomości. Inwestycja ta powstała kilkanaście lat po wywłaszczeniu (umowa dzierżawy z dnia [...] listopada 1998 r. z przeznaczeniem na parking samochodowy strzeżony), zrealizował ją podmiot prywatny we własnym zakresie, a nie na zlecenie i na rzecz Miasta P.. Powyższe nie stanowi realizacji celu wywłaszczenia, które to wywłaszczenie nastąpiło w drodze umowy sprzedaży z dnia [...] 1984 r.

Reasumując stwierdzić należy, iż organy rozstrzygające w rozpoznawanej sprawie dokładnie wyjaśniły stan faktyczny, zebrały i rozpatrzyły w sposób wyczerpujący materiał dowodowy i wystarczająco uzasadniły, że przedmiotowa działka stała się zbędna na cel wywłaszczenia w rozumieniu przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami. Organ odwoławczy, tak jak i organ I instancji, uznał na podstawie poczynionych ustaleń, że cel wywłaszczenia nie został zrealizowany na przedmiotowej działce - i to nie tylko w terminach, o jakich stanowi art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, ale i do dnia wydania zaskarżonej decyzji. Z takim stanowiskiem organu należy się zgodzić, bowiem znajduje ono pełne potwierdzenie w gromadzonym materiale dowodowym.

Skarżący nie podważył skutecznie tej oceny, gdyż zarzuty skargi okazały się nieuzasadnione. Organ odwoławczy nie dopuścił się zarzucanych naruszeń przepisów prawa materialnego i postępowania.

Wojewoda Wielkopolski nie naruszył zarzucanych przez skarżącego przepisów ogólnej procedury administracyjnej, jak również trafnie zinterpretował i zastosował w sprawie przepisy art. 136 ust. 3 i art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

W toku postępowania sądowego nie zostały także naprowadzone takie okoliczności, które doprowadziłyby do zakwestionowania pozostałych rozstrzygnięć decyzji w przedmiocie zwrotu nieruchomości, a Sąd nie doszukał się tego rodzaju okoliczności z urzędu. W szczególności skarżące Miasto P. nie podważyło dokonanej przez organy administracji oceny operatu szacunkowego, na podstawie którego została ustalona wartość nieruchomości. W konsekwencji na aprobatę zasługiwało również rozstrzygnięcie co do zwrotu należności określonych w art. 140 ust. 1 i ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami - tak co do ogólnej sumy odszkodowania, jak i poszczególnych kwot, [...] zwrotu których zostały zobowiązane indywidualnie osoby uprawnione do zwrotu nieruchomości (punkt II).

Dodać również należy, iż Sądowi z urzędu wiadomo, że WSA w Gdańsku postanowieniem z dnia 18 stycznia 2011 r. sygn. akt II SA/Gd 562/10 przedstawił Trybunałowi Konstytucyjnemu następujące pytanie prawne: "Czy art. 137 ust. 1 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.) w zakresie, w jakim nie uznaje za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości, na której w terminie 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, rozpoczęto prace związane z realizacją tego celu i w terminie 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten zrealizowano, lecz następnie przeznaczono ją na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, jest zgodny z art. 21 ust. 2 Konstytucji RP ?" i zawiesił postępowanie sądowe. W niniejszej sprawie stan faktyczny nie budził wątpliwości Sądu, a wskazywał on na to, że na przedmiotowej nieruchomości w ogóle nie zrealizowano celu publicznego. W konsekwencji tutejszy Sąd nie miał wątpliwości co do oceny prawnej tego stanu faktycznego i nie znalazł podstaw do zawieszenia postępowania.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.