Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 900/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2005-12-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Dnia 2 grudnia 2005 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi - Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący : Sędzia NSA Anna Stępień, Sędziowie : Sędzia WSA Barbara Rymaszewska (spr.), Asesor WSA Ewa Cisowska-Sakrajda, Protokolant : asystent sędziego Arkadiusz Widawski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 grudnia 2005 roku sprawy ze skargi M. B. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...]; 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz M. B. kwotę złotych 200 (dwieście) tytułem zwrotu wpisu sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych umorzył postępowanie administracyjne z wniosku M. B. o przyznanie uprawnienia do świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.

Decyzją z dnia [...] Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał powyższą decyzję w mocy.

Pismem z dnia 15 lipca 2003 r. M. B. wniósł o "wszczęcie" postępowania ze względu na wydanie przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 17 czerwca 2003 r. Wobec powyższego organ postanowieniem z dnia 1 października 2003 r. wznowił postępowanie w sprawie.

Decyzją z dnia [...] Nr [...], wydaną na podstawie art. 151 § 2 w związku z art. 145a § 1 k.p.a. oraz art. 4 ust. 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. z 1996 r., Nr 87, poz. 395 ze zm.), Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych uchylił decyzję własną z dnia [...] oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] i jednocześnie odmówił przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego z wnioskowanego tytułu.

W uzasadnieniu decyzji organ podał, że pismo z dnia 15 lipca 2003 r. potraktowane zostało jako wniosek o wznowienie postępowania. Wyrokiem z dnia 17 czerwca 2003 r., sygn. akt P 24/02 Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją przepisu art. 4 ust. 5 powołanej ustawy z dnia 31 maja 1996 r., który stanowił podstawę decyzji o umorzeniu postępowania. Powyższe spowodowało konieczność uchylenia decyzji z dnia [...] i z dnia [...]

Jednocześnie Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wskazał, że strona wystąpiła z wnioskiem o przyznanie świadczenia na podstawie art. 2 ust. 2 lit "a" cytowanej ustawy, zgodnie z którym represją w rozumieniu ustawy jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945. Organ uznał, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że strona przebywała na deportacji krócej, niż wymagane przepisami ustawy 6 miesięcy.

W piśmie z dnia 8 kwietnia 2004 r. M. B. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podał, że po dokładnym odtworzeniu momentu deportacji ustalił, że nastąpiła ona w dniu 17 stycznia 1944 r. Wyzwolenie miejscowości Clavy – Warby we Francji, gdzie przebywał, nastąpiło w drugiej połowie 1944 r., a powrót do Polski w grudniu 1945 r. Licząc okres deportacji do momentu wyzwolenia przyjąć należy, że wnioskodawca przebywał tam ponad 6 miesięcy – łącznie 2 lata.

Decyzją z dnia [...], Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił zmiany w trybie art. 154 k.p.a. decyzji z dnia [...].

M. B. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W związku z powyższym Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych uchylił decyzję własną z dnia [...] i przekazał sprawę z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] do rozpoznania.

Decyzją z dnia [...] Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 k.p.a. oraz art. 2 pkt 2 lit. "a" i art. 4 ust 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz. 395 ze zm.), Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał decyzję własną z dnia [...] w mocy.

W uzasadnieniu decyzji organ podał, że strona przebywała na deportacji od dnia 19 lipca 1944 r., co potwierdza zaświadczenie Dyrekcji Działu Departamentalnego Ardeny z dnia 29 stycznia 2001 r. Natomiast pobyt na deportacji po dniu 14 września 1944 r., to jest po dacie wyzwolenia tejże miejscowości ustalonej na podstawie wydawnictwa "Atlas II Wojny Światowej" (pod redakcją Johna Keegana, Leter Perfect International, Warszawa 1995), stracił charakter represji w rozumieniu powołanej wyżej ustawy. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie dał wiary wyjaśnieniom wnioskodawcy, że przebywał we Francji od marca 1943 r., odmówił również wiarygodności świadkom, których zeznania przedłożył M. B..

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego M. B. zakwestionował zarówno początkową jak i końcową datę deportacji, przyjęte przez organ administracyjny. Skarżący podał, że granicę polsko – niemiecką przekraczał wraz z rodziną około 1 lutego 1944 r., Wniósł o uznanie tej daty jako początkowej zaś końcowej daty deportacji – daty zakończenia działań wojennych , to jest dnia 8 maja 1945 r. Podniósł, że nawet po dacie wyzwolenia nie było możliwości powrotu do kraju, ze względu na prowadzone działania wojenne.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z przepisami art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Analogiczne unormowanie zawarte zostało w przepisie art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.). Oznacza to, iż Sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zatem zmienić zaskarżonej decyzji, a jedynie uwzględniając skargę może ją uchylić, stwierdzić jej nieważność lub niezgodność z prawem. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skarga podlega oddaleniu.

Po myśli art. 145 § 1 pkt 1 powołanej ustawy Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi:

a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przeprowadzając taką kontrolę, sąd zgodnie z art. 134 § 1 powołanej ustawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może więc dokonać oceny zaskarżonej decyzji także w innym zakresie niż zakres, w jakim zakwestionowała decyzję strona skarżąca.

Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę w tak zakreślonej kognicji stwierdził, iż zaskarżona decyzja, jak również decyzja ją poprzedzająca zostały wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy.

W przedmiotowej sprawie istota problemu sprowadza się do wykładni przepisu art. 2 pkt 1, art. 2 pkt 2 lit. "a" i art. 4 ust 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR (Dz.U. Nr 87, poz. 395 z późn. zm.), w zakresie w jakim określa on czas trwania represji, którą w rozumieniu przepisu ustawy jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945.

Powstaje zatem pytanie, czy zasadnie organ przyjął, iż podana w literaturze data wyzwolenia terenu okupowanego, gdzie przebywał skarżący jest datą pewną, pozwalającą na ustalenie, iż z tym dniem zakończył się okres deportacji oraz czy określenie "zakończenie wojny" odnieść należy do momentu wyzwolenia danej miejscowości, względnie jej zajęcia przez armie sojusznicze (tereny Niemiec), czy też do daty 8 maja 1945 r.

Skład orzekający w niniejszej sprawie podziela pogląd wyrażony w nie publikowanym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 czerwca 2002 r. sygn. II SA/Łd 535/00, iż decydująca musi być data zakończenia wojny - 8 maja 1945 r. Zdaniem Sądu ustawodawca położył w tym przepisie nacisk na samo wywiezienie do pracy przymusowej, a więc okres przymusowego pozostawania poza miejscem zamieszkania. Należy mieć na uwadze to, iż przed ostatecznym zakończeniem działań wojennych nie było szans i warunków na powrót z deportacji do Polski - trwały działania wojenne i przebiegały zmieniające się linie frontów. Działania wojenne na terenie Europy, okupowanej przez III Rzeszę, kończyły się w różnym okresie. Działania wojenne uniemożliwiały powrót do Polski i nie sposób było przewidzieć jak będą dalej przebiegać i kiedy ostatecznie się zakończą. Ponadto znane są przypadki kontrofensyw III Rzeszy na określonych terenach i w związku z tym - przechodzenia konkretnych terenów "z rąk do rąk", co uniemożliwia pewne i jednoznaczne ustalenie daty zakończenia działań wojennych na danym terenie. W tej sytuacji tylko data 8 maja 1945 r. może być pewną datą graniczną, do której deportacja do pracy przymusowej winna być uznana za spełniająca dyspozycję art. 2 pkt 2 lit. "a" ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.). Przyjęcie przez organ administracji odmiennej wykładni przepisu art. 2 pkt 1, art. 2 pkt 2 lit. "a" i art. 4 ust 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR (Dz.U. Nr 87, poz. 395 z późn. zm.) stanowi naruszenie przepisów prawa materialnego, mające wpływ na wynik postępowania.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ zobligowany będzie do dokonania właściwej wykładni powołanego wyżej przepisu.

Ponadto skarżący kwestionuje również ustalenie początkowej daty okresu deportacji. Organ I instancji w ogóle nie ustalił, w jakim okresie M.B. przebywał na deportacji. Uzasadnienie decyzji organu I instancji nie odpowiada wymogom art. 107 k.p.a. Poza lakonicznym stwierdzeniem, że z materiału dowodowego wynika, iż strona pozostawała na deportacji krócej niż wymagane 6 miesięcy brak jest jakichkolwiek ustaleń faktycznych co do niespornych dla organu okresów pobytu M.B. na deportacji, ponadto uzasadnienie nie zawiera oceny zebranego materiału dowodowego. Ustalenia tej daty dokonał dopiero organ II instancji, na podstawie dokumentu sporządzonego w języku francuskim, co uniemożliwia jego weryfikację. Stosownie bowiem do treści art. 5 ustawy z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim (Dz.U. z 1999 r., Nr 90, poz. 999 ze zm.) podmioty wykonujące zadania publiczne na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej dokonują wszelkich czynności urzędowych oraz składają oświadczenia woli w języku polskim, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej (art. 5 ust. 1 ustawy). Przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio do oświadczeń woli, podań i innych pism składanych organom, o których mowa w art. 4 (art. 5 ust. 2 ustawy). Ponadto dokumentem tym dysponował dopiero organ II instancji, który nie ustosunkował się on do innych dowodów złożonych przez wnioskodawcę i nie dokonał oceny materiału dowodowego, co stanowi istotne naruszenie art. 77 i 80 k.p.a.

Z przytoczonych względów, na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 powołanej wyżej ustawy.