Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2288/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-12-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 119 pkt 2 i art.120, art. 200 i art. 205 § 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym sprawy ze skargi P. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Prezydenta Miasta P. z [...] maja 2021 r., nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. na rzecz P. D. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] lipca 2021 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej również: "SKO", "Kolegium", "organ II instancji", "organ odwoławczy"), po rozpatrzeniu odwołania P. D., (dalej również jako: "odwołujący się", "wnioskujący", "skarżący") od decyzji Prezydenta Miasta [...] (dalej również jako: "Prezydent", "organ I instancji") z [...] maja 2021 r.

nr [...], odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką K. D., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Kwestionowana decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

Pismem złożonym 14 stycznia 2021 r., P. D. wystąpił z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z niepodejmowaniem, bądź rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej spowodowaną sprawowaniem osobistej opieki nad niepełnosprawną matką – K. D..

Decyzją z [...] lutego 2021 r., nr [...], organ I instancji odmówił przyznania mu wnioskowanego świadczenia.

Od powyższej decyzji wnioskujący [... marca 2021 r., złożył odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], które, po rozpatrzeniu środka zaskarżenia uchyliło decyzję Prezydenta i przekazało sprawę do ponownej oceny organowi pierwszej instancji. Kolegium wskazało, aby organ pierwszej instancji uwzględnił wskazówki interpretacyjne, wynikające z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, a następnie dokonało merytorycznego rozpoznania wniosku badając, czy ustalony w sprawie stan faktyczny wypełnia pozostałe przesłanki wynikające z art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, z uwzględnieniem zakresu, w jakim przepis ten w ustępie 1b został uznany za niekonstytucyjny.

Decyzją z [...] maja 2021 r. nr [...] Prezydent Miasta [...], ponownie odmówił przyznania P. D. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. W uzasadnieniu przywołał przepisy prawa oraz warunki konieczne do przyznania pomocy we wnioskowanej formie, zawarł w niej również ustalenia stanu faktycznego. Wskazał, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki zawarte w art. 17 ust. 1b pkt 1-2 ustawy o świadczeniach rodzinnych zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Podniósł, że z przedłożonego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności z [...] października 2015 r. nr [...] wynika, że niepełnosprawność matki wnioskującego istnieje od 55 roku życia, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] września 2015 r., co stanowi negatywną przesłankę przyznania pomocy w tej formie.

Prezydent podał, że [...] maja 2021 r. P. D. złożył do akt sprawy oświadczenie, z którego wynika, że jedynym powodem pozostawania przez niego bez zatrudnienia jest konieczność opieki nad niepełnosprawną matką. Ponadto wnioskodawca stwierdził, że w sytuacji otrzymania oferty zatrudnienia nie podjąłby pracy z uwagi na fakt sprawowania opieki nad mamą, gdyż jest jedyną osobą, która może takie czynności wykonywać.

Organ I instancji zauważył również, że decyzją nr [...] z [...] listopada 2020 r., przyznano wnioskującemu prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego na matkę, na okres od [...] listopada 2020 r. do [...] października 2021 r. Prezydent przywołał art. 17 ust. 5 oraz art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, które traktują o zbiegu uprawnień do świadczeń i możliwości wyboru preferowanej formy wsparcia w przypadku zbiegu uprawnień (art. 27 ust. 5 tej ustawy).

Dokonując oceny zebranego w sprawie materiału, organ pierwszej instancji orzekł, że negatywną przesłanką do przyznania wnioskującemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na matkę stanowi data powstania niepełnosprawności z art. 17 ust. 1b ustawy.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł P. D., reprezentowany przez pełnomocnika radcę prawnego M. M..

Decyzją z 16 lipca 2021 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], utrzymało w mocy decyzję Prezydenta. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne kierowane jest do osób, które wywiązują się z obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej lub nie podejmują zatrudnienia. Kolegium orzekło, że powodem negatywnego załatwienia wniosku skarżącego jest brak związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a sprawowaniem opieki nad matką.

Na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w trakcie prowadzonego w sprawie postępowania organ odwoławczy ustalił, że skarżący zamieszkuje w [...], ze swoją konkubiną, z którą wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe. Głównym źródłem utrzymania partnerów życiowych stanowi wynagrodzenie konkubiny za pracę i specjalny zasiłek opiekuńczy, pobierany przez odwołującego. Matka P. D. zamieszkuje w mieszkaniu komunalnym, w innej dzielnicy miasta i utrzymuje się ze swojej emerytury. Do października 2020 r. K. D. mieszkała ze swoim byłym mężem. SKO ustaliło, że matka odwołującego się ma oprócz niego jeszcze dwoje dzieci: syna, który mieszka w okolicach [...] (odległość ok. 130 km) oraz córkę, która mieszka w [...]. Dzieci odwiedzają ją co jakiś czas i nie pomagają jej finansowo. Matka odwołującego się ma 82 lata i od ok. 10 lat choruje. Przeszła operację wymiany stawów biodrowych, operację jelit, ponadto cierpi na astmę i cukrzycę. Przyjmuje insulinę, leki uspokajające, leki na dnę moczanową i na serce, które dawkuje i przyjmuje samodzielnie. K. D. czynności dnia codziennego wykonuje samodzielnie: spożywa posiłki, korzysta z toalety, dawkuje i przyjmuje leki, porusza się przy pomocy kul. Jest pod opieką lekarza rodzinnego - wizyty odbywają się w domu, nie korzysta z opieki lekarzy specjalistów.

Z ustaleń zawartych w aktach administracyjnych sprawy wynika, że P. D. robi mamie pranie, zakupy, szykuje śniadanie, sprząta w mieszkaniu, wynosi śmieci, przygotowuje inhalacje. Razem z konkubiną pomaga jej przy kąpieli, przygotowuje dla niej u siebie w domu obiady i wraz z konkubiną zawożą je do miejsca zamieszkania matki. Odwołujący przyjeżdża do niej codziennie. P. D. jest osobą zdrową, nie ma przeciwwskazań do podjęcia pracy, nie legitymuje się też orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności oraz nie pozostaje pod opieką żadnego lekarza specjalisty. Wnioskujący pracował jako kamieniarz, potem brukarz. Ostatnie zatrudnienie miało miejsce w schronisku dla zwierząt w 2017 r. W późniejszym okresie wnioskujący pracował jedynie dorywczo, w budowlance. Korzystał z zasiłków celowych z MOPS-u. P. D. jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku.

W ocenie Kolegium, czynności wskazane przez odwołującego w zakresie opieki nad matką, takie jak: przygotowywanie śniadań, sprzątanie, pranie, robienie zakupów, wynoszenie śmieci to typowe czynności świadczone względem rodziców, którzy wymagają pomocy ze względu na podeszły wiek i pogarszający się stan zdrowia i są niejednokrotnie wykonywane przez większość dzieci względem starszych rodziców oraz łączone z wykonywaniem pracy zawodowej. Zdaniem organu odwoławczego, całokształt zgromadzonego materiału dowodowego wskazuje, że opieki sprawowanej przez wnioskodawcę nie można uznać za opiekę, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm. – powoływanej dalej jako: "ustawa", "uśr"), gdyż nie ma ona charakteru stałego i długotrwałego. Czynności opisane przez odwołującego się, w zakresie opieki nad matką to czynności dnia codziennego, wykonywane zwykle w każdym gospodarstwie domowym, również tych, których członkowie pracują. Zdaniem Kolegium nie można przyjąć, że wypełniają one wnioskującemu cały dzień w stopniu uniemożliwiającym podjęcie pracy, chociażby w niepełnym wymiarze czasu. Nie wykonuje on przy matce czynności pielęgnacyjnych ściśle związanych z jej osobą, wymagających ciągłej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życiowych. Powołując się na materiał wynikający z akt sprawy SKO zauważyło, że matka odwołującego się mieszka sama, a syn przebywa u niej jedynie przez kilka godzin dziennie. Nie jest to więc opieka całodobowa. Organ podkreślił, że matka P. D. ze względu na sędziwy wiek i problemy zdrowotne niewątpliwie wymaga wsparcia, które syn jej zapewnia. Kolegium zwróciło uwagę, że ostatnie zatrudnienie odwołującego się ustało z innych przyczyn niż konieczność opieki nad niepełnosprawną matką, choć już wtedy posiadała ona orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności - zatem zaprzestanie aktywności zawodowej, a następnie niepodejmowanie przez niego stałej pracy nie były spowodowane koniecznością sprawowania nad nią opieki. Powołując się na powyższe SKO oceniło, że w sprawie nie została wypełniona przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1 ustawy (niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny).

Zawarty w odwołaniu zarzut naruszenia przez Prezydenta w decyzji z [...] maja 2021 r. art. 17 ust. 1 pkt 1 b ustawy, w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt. K 38/13, SKO uznało za zasadny, gdyż organ I instancji wydając zaskarżoną decyzję nie powinien był badać tej przesłanki negatywnej do przyznania świadczenia.

Kolegium odniosło się również do zarzutu naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zw. z art. 27 ust. 5 ustawy oraz przepisów postępowania, poprzez nieuwzględnienie normy prawnej określonej w art. 27 ust.5 ustawy i uznało go za chybiony. Organ odwoławczy zauważył, że negatywną przesłanką do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na etapie postępowania przez organem I instancji stanowiła data powstania niepełnosprawności, wynikająca z art. 17 ust. 1b ustawy. SKO oceniło również, że w związku z odmową przez organ pierwszej instancji przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z powodu daty powstania niepełnosprawności u K. D., art. 27 ust. 5 uśr nie miał w sprawie zastosowania, gdyż nie doszło do zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku pielęgnacyjnego.

Pismem z 26 sierpnia 2021 r. P. D., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł skargę na powyższą decyzję kwestionując ją w całości. Zażądał uchylenia decyzji organów obu instancji, a także zasądzenia zwrotu kosztów postępowania oraz rozpoznania sprawy w trybie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. – powoływanej dalej jako: "ppsa"). Kwestionowanej decyzji zarzucił naruszenie prawa materialnego poprzez dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 uśr, a w szczególności zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej, co skutkowało niewłaściwym przyjęciem, że zakres opieki świadczony przez skarżącego nie wypełnia ww. dyspozycji, podczas gdy w rozumieniu przywołanego przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga (w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia) opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej; zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia (rezygnacją z pracy), a sprawowaniem przez niego opieki nad matką, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje. W środku zaskarżenia decyzji SKO wskazano też na naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 kpa, poprzez brak wyjaśnienia wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy, a w szczególności faktycznego zakresu opieki skarżącego nad matką, co skutkowało odmową prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwolniło organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony. W uzasadnieniu rozwinięto wyżej wskazane zarzuty.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga jest uzasadniona.

Trafnie zwróciło uwagę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] w zaskarżonej decyzji, że Prezydent Miasta [...] w decyzji z [...] maja 2021 r. wadliwie odmówił P. D. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z powołaniem się na art. 17 ust. 1b uśr. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz.U. z 2014 r. poz. 1443) orzekł, że art. 17 ust. 1b uśr w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Zdaniem Trybunału przesłanka wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, stanowiąca warunek przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, powoduje zróżnicowanie sytuacji prawnej w gronie opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Takie zróżnicowanie w wersji przyjętej przez ustawodawcę nie ma konstytucyjnego uzasadnienia. Ustawodawca powinien w jednakowy sposób uregulować prawo do świadczenia pielęgnacyjnego opiekunów osób niepełnosprawnych, które nie są dziećmi. Konstytucja nie stwarza bowiem podstaw różnicowania sytuacji prawnej podmiotów należących do tej grupy. Takie zróżnicowanie mogłoby być uznane za uzasadnione tylko, gdyby opierało się na obiektywnych kryteriach odnoszących się do oceny całokształtu sytuacji materialnej osoby niepełnosprawnej.

Trybunał Konstytucyjny nie skorzystał z przewidzianej w art. 190 ust. 3 Konstytucji RP możliwości odroczenia utraty mocy obowiązującej art. 17 ust. 1b uśr, co oznacza, że bezpośrednim skutkiem orzeczenia jest utrata przez ten przepis (we wskazanym w wyroku zakresie) domniemania konstytucyjności i to od momentu wejścia w życie tegoż przepisu. Oznacza to, że po opublikowaniu wskazanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego organy właściwe w sprawach przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych nie mogą odmawiać przyznania świadczenia pielęgnacyjnego tylko z tego powodu, że o to świadczenie ubiega się opiekun osoby niepełnosprawnej, której niepełnosprawność powstała w wieku dorosłym.

Trzeba podkreślić, że Naczelny Sąd Administracyjny już w wyrokach z: 14 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 2920/16, 2 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 108/12, 26 maja 2017 r. sygn. akt I OSK 128/16 wyraził pogląd odnośnie konieczności pomijania przez organy administracji publicznej rozpatrujące sprawy o świadczenia pielęgnacyjne kryteriów dotyczących okresu powstania niepełnosprawności wnikających z art. 17 ust. 1b uśr.

Wobec tego należało przyjąć, że organ I instancji przy wydawaniu odmownej decyzji z [...] maja 2021 r. dokonał błędnej wykładni prawa materialnego – art. 17 ust. 1b uśr, w brzmieniu nadanym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, przez co naruszył ten przepis, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Poza tym organ I instancji odmawiając P. D. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, z uwagi na nabycie i pobieranie przez niego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego dokonał wadliwej wykładni prawa materialnego - art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zw. z przepisami proceduralnymi - art. 27 ust. 5 i art. 24 ust. 2 uśr.

Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo m.in. do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Stosownie zaś do art. 27 ust. 5 uśr w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: (...) 2) świadczenia pielęgnacyjnego lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

Ten ostatni przepis umożliwia zatem uprawnionemu dokonanie wyboru przysługującego mu świadczenia.

Wobec powyższego należy uznać, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr nie powinien być interpretowany w oderwaniu od treści art. 27 ust. 5 uśr oraz od treści art. 24 ust. 2 uśr wprowadzającego zasadę ustalania prawa do świadczeń rodzinnych począwszy od miesiąca wpływu wniosku z prawidłowo wypełnionymi dokumentami

Zatem nie mogła mieć wpływu na wynik sprawy o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego okoliczność, że w dacie wydania decyzji z [...] maja 2021 r. w obrocie prawnym pozostawała decyzja ostateczna Prezydenta Miasta [...] z [...] listopada 2020 r. nr [...] przyznająca skarżącemu do [...] października 2021 r. prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym na stałe matką K. D., skoro skarżący już we wniosku z [...] grudnia 2020 r. (wpływ do organu [...] stycznia 2021 r.) wystąpił o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką K. D., a w piśmie z [...] stycznia 2021 r. w sposób jasny wyraził swą wolę, że rezygnuje z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego i wnosi o uchylenie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy.

Wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr uwzględnia wykładnię przyjętą w najnowszych wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego, a którą WSA w Warszawie w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w całości podziela. W orzecznictwie tym wskazuje się, że skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, ale powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać, stosując rozwiązania proceduralne gwarantujące stronie przewidziane w art. 27 ust. 5 uśr prawo wyboru świadczenia (por. wyroki NSA: 14 września 2021 r. sygn. akt I OSK 685/21; z 15 września 2020 r. sygn. akt I OSK 2199/19; z 18 stycznia 2021 r. sygn. akt I OSK 2122/20).

Wobec wniosku o uchylenie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy w grę może wchodzić przykładowo jednoczesne (tego samego dnia) przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i uchylenie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy.

Przy czym przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego byłoby możliwe od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, ale łącznie z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, mającymi wpływ na przyznanie świadczenia rodzinnego (art. 24 ust. 2 w zw. z art. 23 ust. 4 pkt 3 lit. f uśr). Świadczenie pielęgnacyjne mogłoby być zatem przyznane nie wcześniej, niż od miesiąca wejścia do obrotu prawnego decyzji uchylającej specjalny zasiłek opiekuńczy, która byłaby wykonalna przed upływem terminu do wniesienia odwołania (art. 130 § 4 kpa w zw. z art. 32 ust. 2 uśr).

Sąd nie podzielił zaprezentowanego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stanowiska Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], bazującego na zebranym przed wydaniem tej decyzji materiale dowodowym, co do tego, że P. D. nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne z tego powodu, że: 1) nie zrezygnował w 2017 r. z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad już wówczas niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, ale został zwolniony z pracy ze swojej winy, 2) nie opiekuje się samodzielnie matką, lecz z pomocą konkubiny i zamieszkuje w innym miejscu, niż matka, przez co opieka ta nie ma charakteru stałego i długotrwałego (całodobowego), a więc wyłączającego podjęcie zatrudnienia, 3) czynności wykonywane przez skarżącego (przygotowywanie posiłków, sprzątanie, robienie zakupów, wyrzucanie śmieci) należą do zwykłych czynności domowych umożliwiających podjęcie pracy.

Sąd zwraca uwagę, że z art. 23 ust. 4aa, 4b, 4f uśr wynika, że w sprawach o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku jakichkolwiek wątpliwości dotyczących sprawowania opieki dowodem jest rodzinny wywiad środowiskowy lub aktualizacja wywiadu.

Z rodzinnego wywiadu środowiskowego znajdującego się w aktach sprawy wynika, że P. D. sprawuje całodobową opiekę nad matką, która nie jest zdolna do samodzielnej egzystencji (ma wszczepione endoprotezy stawów biodrowych, cukrzycę, astmę, nadciśnienie), porusza się przy pomocy kul, wymaga pomocy w codziennych czynnościach (podawanie leków, wizyty lekarskie, robienie zakupów, sporządzanie posiłków), co nie pozwala P. D. na podjęcie zatrudnienia w związku z ograniczonymi możliwościami matki w samodzielnej egzystencji. Według oświadczenia skarżącego jego rodzeństwo - siostra i brat pracują zawodowo i nie mogą opiekować się matką.

W oświadczeniu z 7 maja 2021 r. P. D. podał, że jedynym powodem dla którego nie podejmuje zatrudnienia na cały etat lub część etatu jest konieczność opieki nad matką. Oświadczył też, że gdyby zaproponowano mu pracę nie podjąłby jej gdyż musi się opiekować matką.

Organ I instancji w decyzji z [...] maja 2021 r. przyznał rację skarżącemu, że spełnia on przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wobec faktu opieki nad niepełnosprawną matką i że opieka ta uniemożliwia skarżącemu podjęcie zatrudnienia.

W protokole z przesłuchania strony sporządzonego na etapie odwoławczym (art. 86 kpa) P. D. dodatkowo podał, że mimo, że mieszka oddzielnie i z konkubiną prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe (konkubina pracuje), to codziennie przyjeżdża do mamy (w wieku 82 lat), robi pranie i zakupy, szykuje śniadanie, przywozi mamie obiad, sprząta mieszkanie, wynosi śmieci, przygotowuje inhalacje, z uwagi na astmę mamy (inhalacja ok. 2 razy dziennie), kąpie mamę z pomocą konkubiny. Matka jest pod opieką lekarza rodzinnego, który przychodzi do jej domu. Matka choruje od ok. 10 lat. Jest po operacji wymiany stawów biodrowych i po operacji jelit, ma cukrzycę, astmę, przyjmuje leki uspokajające i na dnę moczanową. Ponadto oświadczył, że jego rodzeństwo – siostra i brat nie mogą sprawować opieki nad matką. Brat mieszka za [...] (ok 130 km od miejsca zamieszkania matki), natomiast siostra w [...] na [...].

Zdaniem Sądu okoliczności ustalone w dacie wydania zaskarżonej decyzji wskazywały, że P. D. sprawował opiekę nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką K. D. i z tego powodu nie podejmował zatrudnienia, a długotrwałe pozostawanie skarżącego bez pracy było niewątpliwie następstwem znacznej niepełnosprawności matki, która istnieje od 2015 r. i ma charakter stały.

Sąd zwraca uwagę, że także Prezydent Miasta [...] nie miał wątpliwości, że skarżący nie podejmuje zatrudnienia z powodu stałej opieki nad niepełnosprawną matką, skoro decyzją z [...] listopada 2020 r. przyznał P. D. na okres zasiłkowy specjalny zasiłek opiekuńczy z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką. Warunkiem przyznania tego zasiłku (art. 16a ust. 1 uśr) jest spełnienie przez wnioskodawcę przesłanki niepodejmowania pracy zarobkowej w celu sprawowania stałej opieki nad krewnym legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zdaniem Sądu Kolegium błędnie przyjęło, że sprawowanie opieki nad osobą o ustalonym znacznym stopniu niepełnosprawności wiąże się z koniecznością zamieszkiwania z tą osobą, jak również wiąże się ze sprawowaniem opieki w sposób ciągły, codziennie, bez jakiejkolwiek przerwy i w zasadzie przez całą dobę i że tylko w takiej sytuacji dochodzi do ziszczenia się przesłanki niepodejmowania zatrudnienia w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną.

Zdaniem Sądu taki warunek nie wynika z art. 17 ust. 1 uśr. Przepis ten nie wymaga wspólnego zamieszkiwania, jak i stałego (całodobowego) przebywania z podopiecznym. Wymóg opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym nie jest również związany z żadnym zakresem etatowym (godzinowym) sprawowanej opieki. Codzienne, kilkugodzinne aktywne świadczenie pomocy w prowadzeniu gospodarstwa domowego i sprawowanie opieki stanowi tylko pewien wycinek opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Kolegium pominęło to, że sprawowanie opieki nad osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności obejmuje także pozostawanie opiekuna w stanie stałej gotowości do udzielania pomocy osobie będącej pod opieką w zależności od jej aktualnych potrzeb oraz stanu zdrowia. Zatem także permanentny stan takiej gotowości opiekuna wobec osoby niepełnosprawnej, może uniemożliwiać wnioskodawcy podejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Trafnie zwróciło uwagę Kolegium, że P. D. w 2017 r. utracił pracę zarobkową bez związku z opieką nad matką (już wówczas osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności), lecz ze swojej winy (naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych). Jednak organ odwoławczy pominął że żądanie wniosku P. D. wiąże się z wystąpieniem także przesłanki "niepodejmowania zatrudnienia" w związku z opieką nad niepełnosprawną matką.

Za bezpodstawne Sąd uznał zarzuty Kolegium, że czynności dnia codziennego deklarowane przez skarżącego jako opieka nad matką nie kwalifikują wnioskodawcy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ umożliwiają podjęcie zatrudnienia.

Sąd zwraca uwagę, że według Wielkiego Słownika Języka Polskiego PAN zwrot czasownikowy "opiekować się" oznacza zajmować się troskliwie jakąś osobą, dbać o jej potrzeby lub dobry stan (www.wsjp.pl). Zatem opieka skarżącego nad matką nie musi wiązać się wyłącznie z opieką o charakterze specjalistycznym (np. opieką medyczną, psychologiczną), czy wiązać się tylko z określonym rodzajem opieki (np. opieką pielęgnacyjną – pomoc w zakresie poruszania się, odżywiania, potrzeb fizjologicznych, higieny osobistej). Opieka sprawowana przez opiekuna nad osobą niepełnosprawną może też dotyczyć pomocy w załatwianiu elementarnych spraw życia codziennego i w prowadzeniu gospodarstwa domowego, tj. robieniu zakupów, uiszczaniu opłat, składaniu wizyt u lekarza.

Faktem jest to, że pracująca osoba wykonuje czynności dnia codziennego takie jak: przygotowywanie posiłków, robienie zakupów, sprzątanie, wynoszenie śmieci. Kolegium pominęło jednak to, że opiekun osoby niepełnosprawnej (zwłaszcza prowadzący odrębne gospodarstwo domowe) wykonuje tego rodzaju czynności niejako podwójnie (raz dla siebie, drugi raz dla podopiecznego).

To zaś, że skarżący korzysta z pomocy konkubiny podczas kąpieli matki nie może być argumentem za nieprzyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżący ma 54 lata. Podał, że do 2018 r. miał II grupę inwalidzką. Zatem, choćby mając wzgląd na bezpieczeństwo matki 82-letniej kobiety oraz zapewnienie jej minimum intymności, nie można negować tego, że partnerka skarżącego pomaga skarżącemu w czynnościach pielęgnacyjnych wykonywanych wobec matki.

Wobec tego Sąd uznał, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] dokonało wadliwej wykładni przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy – art. 17 ust. 1 uśr przyjmując, że sprawowana opieka, aby uniemożliwiała podejmowanie pracy zarobkowej: 1) winna mieć charakter aktywny, stały i długoterminowy (całodobowy), 2) nie może dotyczyć zwykłych czynności dnia codziennego, 3) musi być w każdym aspekcie wykonywana przez opiekuna osobiście, bez pomocy innych osób, 4) musi być wykonywana przez opiekuna zamieszkującego z osobą niepełnosprawną.

W ponownie prowadzonym postępowaniu Prezydent Miasta [...] weźmie pod uwagę zaprezentowaną w niniejszym wyroku ocenę prawną. Organ I instancji winien przeprowadzić postępowanie zmierzające do wydania decyzji w sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a przed wydaniem decyzji wyjaśnić i ocenić przesłanki z art. 17 ust. 1 uśr, a więc aktualną na dzień wydania decyzji sytuację osobistą i rodzinną skarżącego, w tym zakres i charakter sprawowanej przez P. D. opieki nad matką, zagadnienie niepodejmowania przez skarżącego pracy zarobkowej, możliwość opieki nad matką przez brata i siostrę skarżącego. Organ I instancji wyjaśni też, czy P. D. ma przyznany specjalny zasiłek opiekuńczy. W zależności od poczynionych ustaleń organ wyda, stosowne do okoliczności, rozstrzygnięcie, które uzasadni zgodnie z wymogami art. 107 § 3 kpa.

Biorąc pod uwagę powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 119 pkt 2 i art. 120 ppsa orzekł, jak w sentencji wyroku. O zwrocie skarżącemu kosztów postępowania sądowego w zakresie kosztów działania pełnomocnika orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 ppsa w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 265).