Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 223/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2011-10-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6149 Inne o symbolu podstawowym 614
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Pomoc społeczna
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 3 pkt 1 lit. b, art. 5 ust. 10, art. 23 ust. 3 pkt 4, art. 2 pkt 2, art. 5 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 228 poz 2255
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
article: art. 179 ust. 1, ust. 2, ust. 3, ust. 5, art. 207 ust. 1 i 4, art. 179 ust. 8
journal: Dz.U. 2005 nr 164 poz 1365
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym
article: art. 12
journal: Dz.U. 1998 nr 144 poz 930
law: Ustawa z dnia 20 listopada 1998 r. o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne.
article: art. 15, art. 136, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 152
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Zieliński Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Sędzia WSA Barbara Drzazga Protokolant Starszy sekretarz sądowy Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 października 2011 r. sprawy ze skargi P. M. na decyzję Przewodniczącego Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uczelni Wyższej A z dnia [...] stycznia 2011r. w przedmiocie pomocy materialnej dla studentów; I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] 2010 r. (bez numeru) Wydziałowa Komisja Stypendialna Wydziału [...] Uczelni A w Poznaniu na podstawie art. 104 kpa w związku z art. 173 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.) oraz zarządzenia nr [...] Rektora Uczelni A w Poznaniu z dnia 29 września 2006 r. w sprawie "Regulaminu przyznawania pomocy materialnej studentom i doktorantom [...] w Poznaniu", dalej Regulaminu, nie przyznała wnioskującemu P. M. pomocy materialnej na rok akademicki 2010/2011.

W uzasadnieniu podano, iż wnioskodawca nie spełnił kryteriów określonych w art. 179, 181 i 182 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym oraz wymogów przewidzianych w Regulaminie, to jest przekroczenie podstawy naliczenia określonej kwoty 602 zł na osobę w rodzinie, a w sytuacji studenta wysokość dochodu wyniosła [...] zł na osobę. Jednocześnie Komisja Stypendialna wskazała, iż działała na podstawie przepisów art. 5 ust. 1, art. 6 ust. 2 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych z dnia 28 listopada 2003 r. (Dz.U. z 2006 r. Nr 130, poz. 903 ze zm.) oraz zarządzenia Prorektora ds. Studiów Uczelni A z dnia [...] maja 2008 r.

W odwołaniu od powyższej decyzji P. M. wniósł o jej uchylenie, podnosząc iż dochód na jedną osobę w jego rodzinie nie przekracza ustalonego limitu warunkującego przyznanie pomocy materialnej, bowiem miesięczny dochód jego rodziny w przeliczeniu na osobę za 2009 r. nie wyniósł [...] zł, jak ustaliła Komisja Stypendialna, lecz [...] zł. Wskazując na treść Regulaminu: "rozdz. VI §9 pkt 4", "rozdz. XII §28 pkt 3 ppkt 1" i "art. 3 pkt 1b)" ustawy o świadczeniach rodzinnych podniósł, ze jego ojciec osiąga dochody z działalności gospodarczej opodatkowanej ryczałtem, dlatego do podania o przyznanie pomocy materialnej dołączył zaświadczenie z urzędu skarbowego o wysokości przychodu z tego tytułu oraz oświadczenie o wysokości dochodu netto z tytułu tej działalności wskazujące kwotę [...] zł. W przedstawionym wyliczeniu dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę wskazał [...] zł. Nadto wyjaśnił, iż jego rodzina spełnia warunki do uzyskania świadczeń rodzinnych, ponieważ dochód na osobę w jego rodzinie za 2009 r. nie przekroczył kwoty [...] zł, a jest to kwota niższa niż kwota uprawniająca do stypendium socjalnego i stypendium na wyżywienie. W ocenie wnioskodawcy dochód przypadający na osobę w jego rodzinie został określony niezgodnie z ustawą o świadczeniach rodzinnych i Regulaminem, a w ten sposób został pozbawiony pomocy materialnej, mimo że spełnia warunki niezbędne do przyznania tej pomocy.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r. (bez numeru) Odwoławcza Komisja Stypendialna Dział Nauczania i Spraw Studenckich Uczelni A w Poznaniu, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z art. 173 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym oraz Regulaminu i "Regulaminu przyznawania stypendiów za wyniki w nauce i stypendiów doktoranckich studentom i doktorantom Uczelni A w Poznaniu", utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję, podzielając argumentację organu I instancji.

W uzasadnieniu podano, iż wnioskodawca nie spełnił kryteriów określonych w art. 179 ust. 4 i 5, 181 i 182 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, a ostatni z powołanych przepisów wskazuje, iż miesięczną wysokość dochodu na osobę w rodzinie studenta dla potrzeb uzyskania pomocy materialnej ustala się na zasadach określonych w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych; w szczególności wnioskodawca nie spełnił wymogów art. 23 ust. 4 pkt 3 tej ustawy oraz wymogów przewidzianych wyżej wskazanymi regulaminami.

W skardze na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej P. M. zarzucił decyzji Wydziałowej Komisji Stypendialnej błędne ustalenie dochodu na osobę w rodzinie.

W uzasadnieniu skarżący podniósł, iż w przypadku osób prowadzących indywidualną działalność gospodarczą opodatkowaną zryczałtowanym podatkiem dochodowym od osób fizycznych dochód takiej osoby dla potrzeb przyznania pomocy materialnej ustala się na zasadach określonych w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych (art. 23 ust. 4 pkt 3), to jest na podstawie oświadczenia o deklarowanych dochodach oraz zaświadczenia z urzędu skarbowego. Art. 23 ust. 4 pkt 3 wskazuje, iż dochód osoby prowadzącej działalność gospodarczą opodatkowaną ryczałtem ustala się na podstawie złożonego oświadczenia o uzyskanym dochodzie, a zaświadczenie z urzędu skarbowego stanowi natomiast tylko załącznik do tego oświadczenia, potwierdzający formę opodatkowania i dokumentujący wysokość należnego podatku. Strona powołała się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego dotyczącego uchylenia art. 5 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jako niezgodnego z Konstytucją RP, który to przepis wprowadzał obowiązek ustalania dochodu osób prowadzących działalność gospodarczą opodatkowaną ryczałtem na poziomie minimum sześciokrotności sumy składki zdrowotnej i należnego podatku. Skarżący ponadto przedstawił argumentację wcześniej zaprezentowaną w odwołaniu.

W odpowiedzi na skargę Prorektor ds. Studiów Uczelni A w Poznaniu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z dnia 22 lipca 2011 r. P. M. podtrzymał całość wcześniej zaprezentowanej argumentacji i przedstawił skompilowaną treść skargi i odwołania zawierającą szczegółowe wyliczenie dochodu jego rodziny w 2009 r.

W toku postępowania sądowego (Sąd w dniu 28 lipca 2011 r. postanowił zamkniętą w dniu 26 lipca 2011 r. rozprawę otworzyć na nowo) Rektor Uczelni A w Poznaniu w wykonaniu zobowiązania z dnia 28 lipca 2011 r. wraz z pismem przewodnim z dnia 10 sierpnia 2011 r. przedstawił dokumenty wskazujące na uprawnienie osób, które jako Przewodniczący odpowiednio Wydziałowej i Odwoławczej Komisji Stypendialnej, zgodnie z art. 177 ust. 4 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, podpisały: decyzję Wydziałowej Komisji Stypendialnej z dnia [...] 2010 r. (dr hab. prof. Uczelni A A. W.) i decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej z dnia [...] stycznia 2011 r. (dr hab. prof. Uczelni A M. L.). Z dokumentów tych Sąd przeprowadził w sprawie uzupełniający dowód na podstawie art. 106 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga okazała się zasadna, a naruszenie przepisów postępowania oraz prawa materialnego, z uwagi na ich istotny wpływ na wynik sprawy, prowadziły do uchylenia ostatecznej decyzji organu II instancji wydanej w przedmiocie udzielenia skarżącemu pomocy materialnej dla studentów.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowią przepisy ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, ustawy o pomocy społecznej, ustawy o świadczeniach rodzinnych, a także Regulamin przyznawania pomocy materialnej studentom i doktorantom Uczelni A w Poznaniu.

Przepis art. 173 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym (w brzmieniu sprzed 1 października 2011 r.) w punktach 1-8 wymieniał różne formy pomocy materialnej, o które może ubiegać się student. W niniejszej sprawie skarżący, będący na utrzymaniu rodziców, złożył wniosek o przyznanie stypendium socjalnego (art. 173 ust. 1 pkt 1) oraz stypendium na wyżywienie (art. 173 ust. 1 pkt 6 - aktualnie uchylony z dniem 1 października 2011 r.).

Zgodnie z art. 179 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym stypendium socjalne ma prawo otrzymywać student znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej. Rektor w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego ustala wysokość dochodu na osobę w rodzinie studenta uprawniającą do ubiegania się m. in. o stypendium socjalne i stypendium na wyżywienie (ust. 2 art. 179 cytowanej wyżej ustawy w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 września 2011 r.). Z ust. 3 art. 179 powołanej ustawy wynika, iż wysokość dochodu uprawniającego do uzyskania stypendium nie może być niższa niż kwota, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), oraz wyższa niż suma kwot określonych w art. 5 ust. 1 i art. 6 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.). Ponadto zgodnie z art. 179 ust. 4 pkt 3 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym (w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 września 2011 r.) przy ustalaniu wysokości dochodu uprawniającego studenta do ubiegania się m. in. o stypendium socjalne i stypendium na wyżywienie uwzględnia się dochody osiągane przez rodziców studenta i będące na ich utrzymaniu dzieci niepełnoletnie, dzieci pobierające naukę do 26 roku życia.

Art. 179 w ust. 5 tej ustawy (w brzmieniu sprzed 1 października 2011 r.) stanowił natomiast, że miesięczną wysokość dochodu na osobę w rodzinie studenta uprawniającego do ubiegania się o stypendium socjalne, stypendium na wyżywienie i stypendium mieszkaniowe ustala się na zasadach określonych w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, z uwzględnieniem ust. 4, z zastrzeżeniem, że do dochodu nie wlicza się wymienionych w tym przepisie kategorii dochodów.

Natomiast we wspomnianym wyżej Regulaminie określono zasady ustalania wysokości przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów i doktorantów Uczelni A w Poznaniu.

W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że w przedmiotowej sprawie zaskarżona decyzja organu II instancji narusza przepisy postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Niewątpliwie postępowanie w przedmiocie przyznania studentowi pomocy materialnej (stypendium socjalnego) jest postępowaniem administracyjnym, wobec czego, z uwagi na treść art. 207 ust. 1 i 4 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, winno zachować ogólne podstawowe cechy postępowania administracyjnego i respektować podstawowe jego założenia. mają w nim odpowiednie zastosowanie. Między innymi te zasady i inne przepisy procedury administracyjnej, które odnoszą się do kwestii tak podstawowych jak ustalenie prawdy materialnej, przeprowadzenie postępowania dowodowego oraz wydania i uzasadnienia decyzji administracyjnej.

Dodać należy, iż decyzja administracyjna jest aktem, który składa się z osnowy i uzasadnienia. Rozstrzygnięcie i uzasadnienie to dwa istotne elementy składowe decyzji. Osnowa (rozstrzygnięcie) jest kwintesencją decyzji, uzasadnienie służy natomiast wyjaśnieniu rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z dnia 18 sierpnia 2010 r. I GSK 1034/09 - dostępne w bazie orzeczeń pod adresem: http://orzeczenia.gov.pl). Wymogi decyzji administracyjnej zostały precyzyjnie określone w przepisie art. 107 kpa, a braki w tym zakresie stanowią o wadliwości decyzji.

Zgodnie z brzmieniem art. 107 § 3 kpa uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, iż zaskarżona decyzja nie spełnia podanych powyżej kryteriów. Decyzja Wydziałowej Komisji Stypendialnej z dnia [...] 2010 r. jakkolwiek zwięzła, jednak wskazywała podstawę naliczenia stypendium (kryterium dochodowe) w kwocie 602 zł na osobę, odsyłając od przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, Regulaminu i zarządzenia Prorektora ds. Studiów Uczelni A w Poznaniu z dnia [..] maja 2008 r., które jednak nie zostało bliżej scharakteryzowane. Ponadto zawierała wynik wyliczenia wysokości dochodu określając go na kwotę [...] zł na osobę. Tak przedstawiony "dochód" nie został jednakże bliżej opisany, nie odwoływał się do żadnego z pojęć dotyczących dochodu zawartych w ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym, która w art. 179 ust. 2 posługuje się sformułowaniem wysokość dochodu na osobę w rodzinie studenta, ani w ustawie o świadczeniach rodzinnych, która w art. 2 pkt 2 posługuje się sformułowaniem dochód rodziny, zaś w art. 5 ust. 1 pojęciem dochód rodziny w przeliczeniu na osobę.

Mimo szczegółowego przedstawienia przez skarżącego w odwołaniu sposobu obliczenia dochodu na osobę w rodzinie, w decyzji organu II instancji zabrakło w tym względzie jakichkolwiek ustaleń, nawet tak podstawowych jak te, które zostały wskazane w decyzji organu I instancji. Wprawdzie skarżący w ostateczności odniósł się do sposób ustalenia jego dochodu przez organy w niniejszej sprawie, na co wskazują wyliczenia zawarte w piśmie procesowym z dnia 22 lipca 2011 r., niemniej jednak sposób wyliczenia tego dochodu przez Komisje Stypendialne obydwu instancji został klarownie przedstawiony dopiero w piśmie Dziekanatu Wydziału [...] Sprawy Socjalne Studentów Uczelni A w Poznaniu z dnia 24 marca 2011 r., sporządzonego już po wniesieniu skargi w niniejszej sprawie. Przedmiotowe wyliczenie obrazuje w jaki sposób został określony "średni miesięczny dochód rodziny studenta" oraz dochód przypadający na jedną osobę jego rodziny i pozwalał - przy założeniu, że tymi przesłankami kierował się organ wydając w sprawie zaskarżoną decyzję - określić jaki błąd co do prawa materialnego popełnił organ w niniejszej sprawie. Mimo to, istotne braki uzasadnienia organu odwoławczego w części odnoszącej się tak do stanu faktycznego - wskazania na jakich dokumentach organ oparł się ustalając dochód w rodzinie studenta, a zarazem brak naprawienia uchybień organu I instancji i odniesienia się do konkretnych zarzutów odwołania i czytelnego odniesienia wskazanej w decyzji podstawy prawnej do stanu faktycznego sprawy stanowiły naruszenie przepisów procedury administracyjnej: art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 1 i 3 kpa w związku z art. 15 kpa, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy (ustalenia wysokości dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę i rozstrzygnięcia w przedmiocie pomocy materialnej dla studenta).

Zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania, wyrażoną w art. 15 kpa organ odwoławczy winien na równi z organem I instancji stosować zasadę prawdy obiektywnej i w tym celu ma obowiązek rozpatrzyć cały zebrany materiał dowodowy, a w razie braków w tym zakresie, także go uzupełnić (art. 136 kpa). Zgromadzony w sprawie materiał, jakkolwiek formalnie wystarczający do jej załatwienia, nie został rozpatrzony w sposób zgodny ze wskazanymi wyżej przepisami; wnioski wynikające z jego rozpatrzenia nie zostały przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy naruszył zasadę dwuinstancyjności, ponieważ uzasadnienie zaskarżonej decyzji prowadzi do wniosku, że nie rozpoznał i nie rozpatrzył ponownie sprawy, w tym nie odniósł się do skonkretyzowanych zarzutów odwołania. Mimo że skarżący w odwołaniu podniósł, iż dochód na jedną osobę w jego rodzinie nie przekracza ustalonego limitu warunkującego przyznanie pomocy materialnej, organ II instancji nie podjął próby odniesienia się do twierdzeń skarżącego co do tego jak należy ustalić dochód jego ojca osiągającego przychody opodatkowane w formie zryczałtowanej, a to od rozstrzygnięcia tego zagadnienia zależało określenie dochodu (rodziny) w przeliczeniu na osobę i merytoryczne orzeczenie w sprawie przyznania skarżącemu pomocy materialnej dla studentów.

Wskazać także należy, iż uzasadnienie decyzji winno stosownie do zawartej w art. 80 kpa zasady swobodnej oceny dowodów tak odzwierciedlać stanowisko organów, by strona postępowania nie została pozbawiona możliwości oceny poprawności przeprowadzonego w sprawie postępowania. Trzeba jednoznacznie stwierdzić, że naprawienie stwierdzonych uchybień nie może nastąpić w odpowiedzi na skargę czy w innych pismach, zredagowanych w postępowaniu administracyjnym czy też po jego zakończeniu, gdyż tego rodzaju pisma nie są częścią decyzji, zaś odpowiedź na skargę stanowiąc pismo procesowe służy prezentowaniu stanowiska organu względem skargi, nie zaś uzasadnianiu podjętego rozstrzygnięcia.

Wada uzasadnienia decyzji organu I instancji polegająca na daleko posuniętej lakoniczności nie została usunięta w uzasadnieniu decyzji organu II instancji, a wręcz uległa powieleniu i pogłębieniu, nie dając możliwości skontrolowania kierunku ustaleń faktycznych i sposobu rozumowania organu odwoławczego co do zastosowania powołanych przepisów prawa materialnego w niniejszej sprawie.

Po drugie, wobec treści porównawczych wyliczeń skarżącego zawartych w odwołaniu i piśmie procesowym z dnia 22 lipca 2011 r. oraz piśmie Dziekanatu Wydziału [...] Sprawy Socjalne Studentów Uczelni A w Poznaniu z dnia 24 marca 2011 r., można w sprawie zasadnie sformułować tezę, iż organ błędnie zastosował w niniejszej sprawie przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, która ma w niniejszej sprawie zastosowanie z uwagi na wyżej przywołany art. 179 ust. 5 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym w zakresie ustalania wysokości dochodu rodziny osoby ubiegającej się o pomoc materialną w postaci stypendium socjalnego.

Zgodnie z art. 3 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie oznacza to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób, deklarowany w oświadczeniu dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, pomniejszony o należny zryczałtowany podatek dochodowy i składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne.

Dokumenty zgromadzone w sprawie wskazują, iż członek rodziny skarżącego - ojciec G. M., na którego utrzymaniu pozostaje student - uzyskuje między innymi dochody w rozumieniu powołanej ustawy podlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne. Na taki stan rzeczy wskazuje zaświadczenie z tytułu działalności opodatkowanej w formie ryczałtowej (Nr [...]) z dnia [...] sierpnia 2010 r. wydane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w I., w którym podano przychody podatnika z tego tytułu za rok 2009 ogółem: [...] zł, składki na ubezpieczenie społeczne: [...] zł, składki na ubezpieczenie zdrowotne: [...] zł i wysokość zryczałtowanego podatku należnego: [...] zł.

W świetle przywołanego przepisu dochód osiągany przez osoby fizyczne z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, ustala się na podstawie złożonego przez nie oświadczenia.

Sąd w niniejszym składzie podziela pogląd wyrażony w wyroku WSA w Bydgoszczy z dnia 24 lutego 2009 r. (sygn. akt II SA/Bd 71/09, dostępne w bazie orzeczeń jw.), iż treść art. 3 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych prowadzi do wniosku, że za dochód z działalności opodatkowanej na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne uważa się dochód wskazany w oświadczeniu strony, a nie dochód wskazany w zaświadczeniu z urzędu skarbowego. Stanowi to konsekwencję tego, że podstawą względem której naliczany jest ryczałt podatkowy jest przychód a nie dochód, jak wskazuje art. 12 ustawy z dnia 20 listopada 1998 r. o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (Dz.U. Nr 144, poz. 930 ze zm.). Przychód zatem, a nie dochód skarżącego został wskazany w znajdującym się w aktach sprawy zaświadczeniu Naczelnika Urzędu Skarbowego w I. z dnia [...] sierpnia 2010 r. Ustawodawca w art. 3 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych wymaga wyraźnie, by za "dochód" dla celów ustawy o świadczeniach rodzinnych, nawet w przypadku opodatkowania w formie ryczałtowej, przyjmować pomniejszony o odpowiednie składki i podatki "dochód" (w rozumieniu podatkowym), nie zaś przychód.

Należy w tym miejscu zauważyć, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 15 listopada 2005 r. (sygn. akt K P 3/05, Dz.U. z 2005 r. Nr 233, poz. 1994, opubl. w OTK-A 2005/10/115, Lex nr 174105) za niezgodny z Konstytucją RP uznał art. 5 ust. 10 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, który stanowił, iż w przypadku osób rozliczających się z podatku na podstawie ustawy z dnia 20 listopada 1998 r. o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (Dz. U. Nr 144, poz. 930, z późn. zm) dochód deklarowany w oświadczeniu, o którym mowa w art. 23 ust. 4 pkt 3 lit. a, nie może być niższy od kwoty odpowiadającej sześciokrotności sumy należnego zryczałtowanego podatku dochodowego i składki na ubezpieczenie zdrowotne.

Ponadto Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 3 października 2006 r. (sygn. akt K 30/06, OTK-A 2006/9/119, Lex nr 210787) za niezgodny z Konstytucją RP uznał art. 8 ust. 5 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, określający pojęcie "dochodu" w przypadku osób opodatkowanych na zasadach wskazanych w przepisach o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne. W zakwestionowanym przez Trybunał przepisie ustawodawca nakazał (poprzez odwołanie się do przepisów o systemie ubezpieczeń społecznych), aby w przypadku takich osób za dochód nie uznawać dochodu niższego niż 60% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w poprzednim kwartale, a zatem nawet w przypadku kiedy rzeczywisty dochód byłby niższy. Mając na uwadze wyżej wskazane wyroki Trybunał, należy stwierdzić, że nie tylko literalna wykładnia art. 3 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ale także konieczność zachowania gwarantowanej art. 2 Konstytucji RP równości obywateli w dostępie do świadczeń ze strony Państwa wymaga odwołania się do rzeczywistego dochodu osoby ubiegającej się o dane świadczenie.

Z przepisem art. 3 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych koresponduje treść art. 23 ust. 3 pkt 4 tej ustawy, zawarty w Rozdziale 6 zatytułowanym "Postępowanie w sprawach przyznawania i wypłacania świadczeń rodzinnych". Przepis ten stanowi, że do wniosku o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych należy dołączyć odpowiednio miedzy innymi oświadczenie o deklarowanych dochodach osiąganych przez osoby podlegające przepisom o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, zawierające w szczególności informacje o: a) wysokości dochodu, b) wysokości należnych składek na ubezpieczenia społeczne, c) wysokości należnych składek na ubezpieczenie zdrowotne, d) wysokości i formie opłacanego podatku dochodowego, e) wysokości dochodu po odliczeniu należnych składek i podatku. Omawiany przepis, w przeciwieństwie do sytuacji osób uzyskujących inne dochody, w tym dochody podlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych, nie wymaga przedstawienia zaświadczenia.

W niniejszej sprawie poza zaświadczeniem z właściwego urzędu skarbowego, które potwierdzało fakt uzyskiwania przychodów podlegających opodatkowaniu w formie ryczałtowej skarżący przedstawił oświadczenie jego ojca G. M. z dnia [...] września 2010 r., które wskazywało na okoliczności wymagane przepisem art. 23 ust. 3 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych: wysokość dochodu z działalności opodatkowanej w formie ryczałtu ewidencjonowanego po odliczeniu należnych składek i podatku - dochód w kwocie [...] zł, wysokość należnych składek na ubezpieczenia społeczne w kwocie [...] zł, wysokość należnych składek na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie [...] zł oraz wysokość należnego zryczałtowanego podatku dochodowego: [...] zł.

Zatem to dane zawarte w przedmiotowym oświadczeniu, a dotyczące uzyskanego deklarowanego dochodu, nie zaś przychodu wynikającego z zaświadczenia z urzędu skarbowego, winny stanowić podstawę do ustalenia dochodu z działalności opodatkowanej w formie ryczałtowej i w konsekwencji być uwzględnione do ustalenia dochodu w rodzinie studenta na potrzebny przyznania pomocy materialnej. Dane zawarte w zaświadczeniu organu skarbowego pozwalają zaś na weryfikację wysokości składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne oraz zryczałtowanego podatku należnego zadeklarowanych w przedmiotowym oświadczeniu podatnika.

Dodać należy, iż władze uczelni wyższej w odniesieniu do ustalenia sytuacji dochodowej i majątkowej osób i rodzin na potrzeby przyznana studentowi pomocy materialnej nie są zdane wyłącznie na treść wniosku osoby ubiegającej się o przyznanie tego rodzaju pomocy i dołączonych dokumentów. Art. 179 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym w ust. 8 stanowi bowiem, że w uzasadnionych przypadkach kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej albo odpowiednio komisja stypendialna lub odwoławcza komisja stypendialna, o których mowa w art. 177, mogą zażądać doręczenia opinii jednostki w systemie pomocy społecznej odpowiedzialnej za ustalenie sytuacji dochodowej i majątkowej osób i rodzin, i uwzględnić ją w postępowaniu. W niniejszej sprawie skarżący organ odwoławczy winien także wziąć pod uwagę, że skarżący powołał się na wydanie decyzji przez Kierownika [...] Ośrodka Pomocy Społecznej w S. z dnia [...] 2010 r. nr [...], którą przyznano na jego siostrę A. M. zasiłek rodzinny i dodatek do zasiłku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na okres od [...] listopada 2010 r. do [...] października 2011 r.

Tymczasem, jak można wywnioskować z pisma Dziekanatu Wydziału [...] Uczelni A w Poznaniu zatytułowanego "Sposób wyliczenia dochodu studenta z dnia 24 marca 2011 r." Komisja Stypendialna przy obliczaniu dochodu w rodzinie skarżącego za podstawę wyliczeń dochodu ojca skarżącego przyjęła w odniesieniu do dochodów uzyskiwanych z działalności opodatkowanej w formie ryczałtowej przychód za 2009 r. wskazany w zaświadczeniu Naczelnika Urzędu Skarbowego w I. Wielkość ta (przychód) z reguły nie obrazuje jednak rzeczywistego dochodu osoby czy rodziny ubiegającej się o pomoc. Roczny dochód netto ojca skarżącego z tego rodzaju działalności nie mógł zostać zatem obliczony poprzez proste pomniejszenie przychodu określonego w przedmiotowym zaświadczeniu ([...] zł) o kwotę stanowiącą sumę składek na ubezpieczenie społeczne ([...] zł) i ubezpieczenie zdrowotne ([...] zł) oraz zryczałtowanego należnego podatku ([...] zł) wyniósł [...] zł. W tym zakresie należało - o ile nie zachodził uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 179 ust. 8 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym - oprzeć się na oświadczeniu podatnika z dnia [...] września 2010 r. Z kolei, jeśli zachodziły uzasadnione wątpliwości co do wiarygodności czy rzetelności tego oświadczenia lub inne okoliczności utrudniające obiektywnie ustalenie dochodu rodziny studenta organ mógł skorzystać z trybu, o którym mowa w art. 179 ust. 8 powołanej ustawy.

W konsekwencji w sprawie uprawniony jest wniosek, że organ odwoławczy, przyjmując za podstawę ustalenia "dochodu" dla celów stypendialnych (pomocy materialnej dla studentów) kwotę przychodu, a nie dochodu osoby prowadzącej działalność gospodarczą podlegającą opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, dopuścił się także naruszenia przepisu materialnego, to jest art. 3 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych, co miało wpływ na wynik sprawy determinując sposób określenia dochodu rodziny skarżącego i merytorycznego rozstrzygnięcia w przedmiocie odmowy udzielenia studentowi pomocy materialnej.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ II instancji kierując się wyżej sformułowanymi rozważaniami prawnymi Sądu, w oparciu o przywołane przepisy prawa materialnego i procesowego, załatwi sprawę o przyznanie skarżącemu pomocy materialnej dla studentów; po przeprowadzeniu postępowania odwoławczego wyda prawidłową decyzję zawierającą pełne uzasadnienie faktyczne i prawne.

W tym stanie rzeczy, mając na względzie przedstawiony stan faktyczny i prawny sprawy, Sąd na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.