Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 1083/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2004-09-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6341 Pozbawienie uprawnień kombatanckich oraz pozbawienie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący as. sąd. Danuta Rzyminiak-Owczarczak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 września 2004r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi S. G. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] lutego 2004r. Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich, o d d a l a s k a r g ę /-/ D. Rzyminiak-Owczarczak TZ/


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2003 r. Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (zwany dalej Kierownikiem Urzędu) działając na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 25 ust. 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002 r. Nr 42 poz. 371) pozbawił S. G. uprawnień kombatanckich, przyznanych mu decyzją Związku Bojowników o Wolność i Demokrację w P. (w skrócie ZBoWiD) z dnia [...] lipca 1976 r. z tytułu utrwalania władzy ludowej - za okres służby w Milicji Obywatelskiej od [...] stycznia 1945 r. do [...] października 1945 r. W uzasadnieniu decyzji Kierownik Urzędu wyjaśnił, iż materiał dowodowy akt ZBoWiD-u dokumentuje przyznanie uprawnień wyłącznie z wskazanego tytułu, a w sprawie brak dowodów świadczących, że spełnione zostały przesłanki określone w art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy, warunkujące zachowanie dotychczasowych uprawnień.

Składając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy S. G. wniósł o zmianę decyzji, wyjaśniając, że do Milicji Obywatelskiej wstąpił w czasie, gdy trwały walki frontowe o wyzwolenie P. i konieczne było zabezpieczenie porządku i bezpieczeństwa. Wyjaśnił również, że w pierwszych miesiącach niepodległości sprawy polityczne nie miały znaczenia, o czym świadczy wstępowanie do Milicji przedwojennych policjantów, oficerów i podoficerów Wojska Polskiego. Zaprzeczył, jakoby brał udział w walkach z reakcyjnym podziemiem, wskazując, że takie podziemie na terenie miasta i powiatu Środa w tym czasie nie istniało. S. G. podniósł również, że jego ojciec był członkiem Armii Krajowej (w skrócie AK), został aresztowany przez Gestapo i osadzony w obozie w Żabikowie, gdzie zginął. S. G. podniósł także, że jako niezaprzysiężony był związany z działalnością konspiracyjną AK - był łącznikiem z kierownictwem Inspektoratu Rejonu AK Środa w mleczarni, a przy jego udziale odbywały się w mieszkaniu rodziców narady i odprawy AK, które ubezpieczał. Na potwierdzenie tych twierdzeń do wniosku załączył oświadczenie świadka - S. O., dowódcy placówki AK oraz członka Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej, złożone w dniu [...] października 2003 r. Uzupełniając wniosek, S. G. przedłożył fragmenty publikacji "Dzieje Środy Wlkp., tom II" , dot. konspiracji w rejonie średzkim.

Decyzją z dnia [...] lutego 2004 r. nr [...] Kierownik Urzędu, działając na podstawie art. 127§3 i 138 §1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach (...) utrzymał w mocy swoją pierwotną decyzję, ponownie przytaczając argumentację dotyczącą wiarygodności dokumentacji akt ZBoWID-u oraz wskazując, że strona nie przedstawiła dowodów uzasadniających utrzymanie przedmiotowych uprawnień. Kierownik Urzędu wyjaśnił, iż charakter służby w organach Milicji Obywatelskiej został określony w dekrecie PKWN z dnia 07.10.1944 r., stąd pełnienie tej służby w końcowym okresie wojny oraz związana z tym konieczność zabezpieczania bezpieczeństwa, spokoju i porządku publicznego nie upoważnia do zachowania uprawnień z tytułu uczestniczenia w walkach o suwerenność Rzeczypospolitej Polskiej. Odnosząc się do przedstawionego oświadczenia świadka Kierownik Urzędu wyjaśnił, iż potwierdzenie znajomości ze stroną nie wpływa na przyznanie uprawnień, a przedstawione dowody nie potwierdzają służby w Armii Krajowej. Nie kwestionując oświadczeń o charakterze wykonywanych na rzecz AK usług Kierownik Urzędu podkreślił, że brak zaprzysiężenia w tej formacji uniemożliwia uznanie wskazanej działalności strony za działalność wykonywaną w ramach pełnienia służby w AK. Zdaniem organu między uczestnikiem ruchu oporu, a osobą działającą na rzecz tego ruchu występuje zasadnicza różnica, bowiem świadczona dobrowolnie i okazjonalnie pomoc oddziałom partyzanckim nie była rozliczana według zasad dyscypliny obowiązującej żołnierzy ugrupowań konspiracyjnych.

W skardze na powyższą decyzję skarżący powtórzył argumentację zawartą we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, nie zgadzając się z przypisywaniem mu uczestnictwa w walkach z reakcyjnym podziemiem oraz wyjaśniając, że będąc w Milicji Obywatelskiej m.in. pilnował niemieckich jeńców wojennych, transportowanych z Poznania do Wrześni. Co do współpracy z AK skarżący zaznaczył również, że był osobą w pełni zaufaną, stąd powierzano mu obowiązki łącznika nie wymagając zaprzysiężenia oraz, że znał także inne osoby pełniące służbę w tej formacji. Zaznaczył również, że ubiegając się o uprawnienia kombatanckie w 1976 r. nie mógł przyznać się do przynależności do AK, a wskazany przez niego świadek jest jedyną żyjącą osobą, która potwierdziła jego związki z tą formacją.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu w całości podtrzymał stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi, dodatkowo wskazując, iż skarżący oraz wskazany przez niego świadek potwierdzili jedynie jego współpracę z AK, nie zaś pełnienie przez niego służby w tej formacji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga nie jest zasadna.

Sądowa kontrola decyzji administracyjnych polega wyłącznie na ocenie ich legalności, tj. zgodności z przepisami prawa materialnego i procedury administracyjnej. Zarzuty skargi dotyczą w istocie dwóch kwestii, pozbawienia skarżącego uprawnień kombatanckich przyznanych z tytułu pełnienia służby w Milicji Obywatelskiej oraz nie zachowanie ich z tytułu wykazywanej współpracy z Armią Krajową. W odniesieniu do obu tych przypadków zaskarżona decyzja Kierownika Urzędu jest zgodna z obowiązującymi przepisami prawa materialnego i procesowego.

W rozpatrywanej sprawie stan faktyczny odpowiada warunkom określonym w art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach (...), zgodnie z którym pozbawione uprawnień zostają osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" i jednocześnie nie spełniają przesłanek do przyznania uprawnień z innych tytułów, wymienionych w art. 1 ust. 2, art. 2 i w art. 4 tej ustawy. Znajdująca się w aktach sprawy dokumentacja zgromadzona przez ZBoWiD, której wiarygodność nie budzi zastrzeżeń, pozwala uznać, że przedmiotowe uprawnienia zostały skarżącemu przyznane wyłącznie za okres, gdy pełnił służbę w Milicji Obywatelskiej. Zgodnie z wykładnią przepisów ustawy o kombatantach (...), wykonywanie obowiązków funkcjonariusza MO nie może stanowić podstawy do przyznania uprawnień kombatanckich według art. 1 ust. 2 pkt 6 i art. 2 pkt 2 ustawy przede wszystkim z tego powodu, że Milicja Obywatelska nie może być traktowana jako zmilitaryzowana służba państwowa w rozumieniu tych przepisów (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 października 1999 r., III RN 93/99 - OSNAPiUS 2000 nr 15, poz. 572). Na mocy dekretu PKWN z dnia 7.10.1944 r. o Milicji Obywatelskiej (Dz. U. RP Nr 7, poz. 33). Do zakresu działania Milicji należała ochrona bezpieczeństwa, spokoju i porządku publicznego, dochodzenie i ściganie przestępstw oraz wykonywanie zleceń władz administracyjnych, sądów i prokuratury w zakresie prawem przewidzianym. W rozumieniu przepisu art. 1 ust. 2 pkt 6 cyt. ustawy o kombatantach (...) Milicja Obywatelska nie była zatem zmilitaryzowaną służbą państwową. W tej sytuacji nawet udowodnienie faktu walki w jej szeregach z formacjami niemieckimi w okresie po zaprzestaniu działań wojennych nie daje prawnej podstawy uznania tej służby za działalność kombatancką (por. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12.06.2000 r., OPS 5/00). W świetle powyższego nie ma znaczenia dla sprawy, czy w ramach tej służby skarżący walczył z reakcyjnym podziemiem, jak zostało odnotowane w aktach ZBoWiD. Na mocy art. 25 ust. 2 pkt 2 wyżej powołanej ustawy uprawnień zostają bowiem pozbawione osoby, które otrzymały je wyłącznie z tytułu służby w organach Milicji Obywatelskiej, a z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie.

Odnosząc się do podnoszonej okoliczności odmowy przyznania uprawnień z tytułu wykazywanej współpracy z AK należy wyjaśnić, iż zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy o kombatantach (...) kombatantami są osoby, które brały udział w wojnach, działaniach zbrojnych i powstaniach narodowych, wchodząc w skład formacji wojskowych lub organizacji walczących o suwerenność i niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej, przy czym zgodnie z ust. 2 pkt 3 tego przepisu za działalność kombatancką uznaje się pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym w działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939-1945. Do utrzymania przedmiotowych uprawnień nie wystarczy więc współpraca z oddziałami podziemia, ustawa wymaga, by było to pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach. W niniejszej sprawie skarżący nie twierdzi, że pełnił służbę w oddziale partyzanckim AK, utrzymuje natomiast, że jego ojciec należał do tej formacji, a on sam działał na jej rzecz. Współpraca ludności cywilnej z ruchem oporu w okresie wojny 1939-1945 nie może być kwalifikowana jako pełnienie służby w oddziałach partyzanckich, w związku z tym nie może być uznana za działalność kombatancką w rozumieniu ustawy o kombatantach. Służba jest bowiem aktem świadomym, objętym wolą osoby, która ją pełni. W warunkach partyzanckich świadomość i wola dotyczą bezpośredniego celu walki w tym wypadku z okupantem niemieckim, a więc prowadzenie w sposób zorganizowany i systematyczny działalności skierowanej przeciwko okupantowi. Działalność ta mogła przybierać różną formę, w zasadniczej postaci zorganizowanej formy walki w ramach oddziałów partyzanckich utworzonych na wzór wojskowy i stosujących dyscyplinę wojskową, jak również mogło sprowadzać się do wykonywania wyłącznie czynności usługowych, związanych przykładowo z przekazywaniem informacji (łącznik). Zawsze było jednak uzależnione od przynależności do określonej formacji, wyrażającej się w podporządkowaniu służbowym, wyznaczeniu służbowego stanowiska i wykonywaniu zakreślonych czynności. Skarżący sam przyznał, że nie został zaprzysiężony, stąd nie można uznać wskazywanej jego działalności na rzecz AK za pełnienie służby w tej formacji w znaczeniu, jaki wymaga przepis art. 1 ust. 2 pkt 3 tej ustawy. Również należy podzielić stanowisko Kierownika Urzędu, iż zeznania złożone przez wskazanego świadka, nie dowodzą pełnienia służby w AK, a potwierdzają współpracę z tą formacją.

W świetle powyższego należy uznać, że dokonana przez Kierownika Urzędu ocena materiału dowodowego w niniejszej sprawie była prawidłowa, zgodna z zasadami swobodnej oceny dowodów i nie nosi cech dowolności (art. 80 i 107 § 3 kpa), a zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

Z wymienionych przyczyn, na podstawie art. 151 w zw. z art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270), skarga podlega oddaleniu. Na podstawie art. 119 pkt 2 tej ustawy sprawa została rozpatrzona w trybie uproszczonym, zgodnie z wnioskiem Kierownika Urzędu z dnia [...] marca 2004 r. oraz wobec nie zażądania przez skarżącego przeprowadzenia rozprawy w zakreślonym przez Sąd terminie, o którym to prawie skarżący został poinformowany pismem z dnia [...].04.2004 r.

/-/ D. Rzyminiak-Owczarczak