Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 761/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2014-11-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6559
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Marszałek Województwa
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 211 ust. 1
journal: Dz.U. 2005 nr 249 poz 2104
law: Ustawa z dnia 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych

SENTENCJA

Dnia 5 listopada 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Piechowiak (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Joanna Brzezińska sędzia WSA Jarosław Wichrowski Protokolant: asystent sędziego Magdalena Gadecka-Kauczor po rozpoznaniu w II Wydziale na rozprawie w dniu 5 listopada 2014 roku sprawy ze skargi A. S. (...) na decyzję Zarządu Województwa K.-P. z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu dofinansowania ze środków z budżetu Unii Europejskiej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zarządu Województwa K-P z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Zarządu Województwa K-P na rzecz A. S. (...) kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego, 4. nakazuje zwrócić ze Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy) na rzecz skarżącej A. S. (...) kwotę [...] ([...]) złotych z tytułu nadpłaconego wpisu.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] Zarząd Województwa [...] (dalej jako "Instytucja Zarządzająca") na podstawie art. 211 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych (Dz.U. z 2005 r. Nr 249 poz. 2104) powoływanej dalej jako "u.f.p." w związku z art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. Przepisy wprowadzające ustawę o finansach publicznych (Dz.U. z 2009 r. Nr 157 poz. 1241) zwanej dalej jako "p.w.u.f.p." zobowiązał A. S. (dalej jako skarżąca) do zwrotu nienależnie pobranego dofinansowania przyznanego na podstawie umowy zawartej w dniu [...] czerwca 2009 r. nr [...] na realizację projektu pn. "[...]" w kwocie [...] zł z należnymi odsetkami. W uzasadnieniu decyzji Instytucja Zarządzająca wyjaśniła, że uznała kwotę [...] zł za świadczenie nienależne, oparte na dokumentach niezgodnych ze stanem faktycznym.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy decyzją z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] Instytucja Zarządzająca na podstawie art. 211 ust. 4b uf.p. w związku z art. 113 ust. 1 p.w.u.f.p. utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadniając rozstrzygnięcie Instytucja Zarządzająca wyjaśniła, że na podstawie złożonego i zaakceptowanego wniosku o płatność w dniu [...] maja 2010 r. skarżąca otrzymała wypłatę całości dofinansowania, w tym wnioskowanych kosztów zakupu pierwotnej, nowej maszyny do produkcji makaronu. Skarżąca zgłosiła firmie producenta reklamację dotyczącą maszyny do produkcji makaronu z uwagi na wytwarzanie złej jakości makaronu. Instytucja Zarządzająca wskazała, że wobec wadliwości maszyny, już po wypłacie środków (oraz bez uprzedniego poinformowania i wyrażenia zgody przez Instytucję Zarządzającą) skarżąca samowolnie zawarła w dniu [...] września 2010r. umowę leasingu operacyjnego na używaną maszynę do produkcji makaronu, która w jej opinii miała spełniać kryteria nowej maszyny, określonej treścią wniosku o dofinansowanie. Instytucja Zarządzająca zauważyła, że w myśl umowy leasingowej skarżąca została zobowiązana jedynie do płacenia rat leasingowych, w związku z czym stwierdzono, że wypłata [...] zł dofinansowania za nową maszynę była świadczeniem nienależnym, bowiem jej dokonanie opierało się na dokumentach niezgodnych ze stanem faktycznym.

Instytucja Zarządzająca stwierdziła ponadto, że leasing maszyny używanej nie spełnia kryteriów "[...]", albowiem skarżąca nie jest w czasie trwania umowy leasingowej właścicielem urządzenia, zaś w świetle dotychczasowej praktyki decyzyjnej Komisji Europejskiej, a także interpretacji Ministerstwa Rozwoju Regionalnego, osiągnięcie wszystkich wskaźników musi być ściśle związane z zakupionymi w ramach Projektu urządzeniami (tj. zakresem rzeczowym zrealizowanym w ramach przedmiotowego Projektu).

Instytucja Zarządzająca wyjaśniła, że skarżąca w piśmie z dnia [...] września 2010r. wystąpiła z wnioskiem o wydłużenie terminu na osiągnięcie wskaźnika rezultatu "[...]" argumentując powyższe wadliwością zakupionego w ramach Projektu urządzenia "[...]", jednocześnie informując, że maszyna ta jest nieużytkowana oraz że wniosła powództwo cywilne przeciwko producentowi tej maszyny.

Wobec powyższych okoliczności Instytucja Zarządzająca uznała, że w dacie przeprowadzenia kontroli w miejscu realizacji Projektu skarżąca była w posiadaniu informacji wskazujących na prawdopodobną wadliwość urządzenia, o czym nie poinformowała pracowników Biura Kontroli Wdrażania Projektów, przez co przyczyniła się do nieuprawnionego przekazania całości dofinansowania. Instytucja Zarządzająca stwierdziła, że informacja ta miałaby istotny wpływ na ocenę prawidłowości realizowanego projektu pod kątem osiągnięcia wskaźników produktu, rezultatu oraz ich utrzymania w okresie trwałości projektu.

Instytucja Zarządzająca wskazała, że działania samowolnie podjęte przez skarżącą spowodowały brak osiągnięcia celów i wskaźników zakładanych we wniosku o dofinansowanie projektu, w tym wskaźników w okresie jego trwałości. Ponadto stwierdziła, że skarżąca wykorzystała przekazane środki finansowe w części na cel inny, niż określony w projekcie oraz w sposób niezgodny z treścią umowy o dofinansowanie, przepisami prawa krajowego, wspólnotowego i procedurami właściwymi dla programu. Jednocześnie Instytucja Zarządzająca wyjaśniła, że korespondencja kierowana przez skarżącą do organu w dniach [...] czerwca 2011 r., [...] września 2011 r. oraz [...] grudnia 2011 r., potwierdziła w sposób jednoznaczny, iż postępowanie dotyczące sporu z producentem maszyny do produkcji makaronu toczące się w Sądzie Okręgowym w P. IX Wydział Gospodarczy nie zostało zakończone, a do momentu jego ostatecznego rozstrzygnięcia nie przewiduje ona wykupu leasingowanej maszyny, stanowiącej według niej zamiennik ww. maszyny zakupionej w ramach projektu.

Instytucja Zarządzająca zauważyła, że wprawdzie strona poinformowała, iż na dzień [...] lutego 2012 r. została wyznaczona rozprawa w Sądzie Apelacyjnym w P. (będąca konsekwencją wniesienia apelacji od wyroku Sądu Okręgowego w P.), niemniej do dnia [...] lutego 2012 r. nie zawiadomiła ona Instytucji Zarządzającej o wynikach tej rozprawy oraz nie przedłożyła ani odpisu wyroku Sądu Okręgowego w P., ani odpisu wyroku Sądu Apelacyjnego w P.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy strona wniosła o uchylenie decyzji Zarządu Województwa [...] z dnia [...] marca 2012r. oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] stycznia 2012r. Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

- naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 211 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 145 ust. 2-5 ustawy u.f.p. w związku z art. 113 p.w.u.f.p., a także art. 5 pkt 2, art. 25 pkt 1 i art. 26 ust. 1 pkt 15 ustawy o zasadach prowadzenia polityki rozwoju - poprzez błędne zastosowanie w okolicznościach sprawy,

- naruszenie prawa procesowego, w szczególności art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. 2000, Nr 98, poz. 1071 ze zm.) zwanej dalej "k.p.a." wskutek zaniechania zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, a w konsekwencji bezpodstawne ustalenie, że skarżąca wykorzystała przekazane przez organ administracji środki finansowe na cel inny niż określony w projekcie oraz w sposób niezgodny z treścią umowy o dofinansowanie, przepisami prawa krajowego, wspólnotowego i procedurami w sytuacji kiedy zebrany w sprawie materiał dowodowy uzasadnia wniosek przeciwny.

W uzasadnieniu strona podała, że cel projektu określał wniosek o dofinansowanie projektu jako "[...]". Wyjaśniła, że określone cele szczegółowe realizowane w przedmiotowym projekcie inwestycyjnym to: wzrost wielkości sprzedaży, zwiększenie wydajności produkcji w wymiarze ilościowym oraz wprowadzenie do oferty nowego asortymentu. Skarżąca podniosła, że nabyta przez nią w ramach zawartej umowy o dofinansowanie, prasa do produkcji makaronu stanowiła jeden z pięciu wskaźników produktu pt. "[...] " określonych we wniosku o dofinansowanie projektu. Wskazała, że wobec niezawinionej przez nią wadliwości zakupionej maszyny do produkcji makaronu, mając na celu dotrzymanie warunków umowy i utrzymanie wskaźników określających cele zawartej umowy, część wypłaconego przez organ dofinansowania w kwocie [...] zł przeznaczyła na zakup urządzenia, które stanowiło jeden z pięciu elementów linii do produkcji makaronu. Pozostałe środki dofinansowania zostały wydatkowane na zakup podsuszarni do wstępnego podsuszenia makaronu, suszarni, zakup matrycy do prasy próżniowej, zakup silosów do maki. Wobec powyższego, zdaniem strony skarżącej, wydatkowane przez nią środki wykorzystane zostały zgodnie z opisanym powyżej celem umowy.

Skarżąca podkreśliła, że w trakcie przeprowadzanej kontroli, jak również później przy składaniu wniosku o płatność i po wypłacie wskazanego dofinansowania nie miała podstaw do przyjęcia zgłoszonego w ramach złożonej reklamacji usunięcia wad zakupionej prasy do makaronu za nieprawidłowość. Stwierdziła, że na tym etapie postępowania nie miała wiedzy o całkowitej nieprzydatności nabytej maszyny, rozpoczęła dopiero wyjaśnianie przyczyn produkcji złej jakości makaronu. Wskazała, że zarówno w okresie przeprowadzanej przez organ kontroli jak również w późniejszym czasie prasa do wytwarzania makaronu była użytkowana. Technicznie maszyna działała, ale produkowała wadliwy produkt. Objęte reklamacją urządzenie generowało wskazane w projekcie rezultaty, ale odbiegające od przyjętych standardów. Skarżąca poinformowała o tym Instytucję Zarządzającą w chwili, kiedy stało się oczywistym, że uchylenie się przez producenta przedmiotowej prasy od wykonania ciążących na nim obowiązków z tytułu rękojmi, spowoduje niemożność osiągnięcia w przyjętym terminie jednego z założonych wskaźników. Skarżąca zaznaczyła, że Instytucja Zarządzająca nie poczyniła w tym zakresie żadnych ustaleń, nie przeprowadziła żadnych dowodów, nie zweryfikowała faktycznego zakresu oraz przyczyn niesprawności prasy do produkcji makaronu. Za nieprawdziwe skarżąca uznała również przyjęte przez organ założenie, jakoby oświadczyła, że ww. maszyna we wskazanym przez Instytucję zarządzającą okresie była nieużytkowana. Skarżąca stwierdziła, że podjęła najlepsze możliwe działania w celu wyeliminowania czynnika uniemożliwiającego korzystanie z zakupionego urządzenia i zapewnienia prawidłowej realizacji zawartej umowy o dofinansowanie oraz wywiązania się z wynikających z tej umowy obowiązków. Podniosła, że wymaganą starannością wykazała się również dochodząc swoich praw na drodze postępowania cywilnego.

Skarżąca zaznaczyła, że koszty rat leasingowych ponosi z własnych środków finansowych, a zatem przedmiotowa maszyna nie została zakupiona ze środków otrzymanych z dofinansowania. Dodatkowo oświadczyła, że zamierza wykupić leasingowane urządzenie po uzyskaniu pieniędzy od producenta zakupionego wadliwego towaru. Wobec powyższego zdaniem skarżącej, środki otrzymane w ramach zawartej umowy o przyznanie pomocy zostały wydatkowane zgodnie z celem określonym w projekcie.

Odnosząc się do stwierdzonego przez Instytucję Zarządzającą naruszenia zasady "trwałości projektu" skarżąca wskazała, że w przypadku, gdy cele projektu zostały utrzymane, pomimo zmniejszenia osiągniętych wartości niektórych wskaźników, należy przyjąć, że przesłanka trwałości projektu została zachowana. W przypadku niedotrzymania wskaźników projektu, zdaniem skarżącej, należy jednak zbadać towarzyszące temu przesłanki np. obiektywne procesy gospodarcze czy też starania beneficjenta poczynione dla utrzymania pełni wskaźników.

Skarżąca zauważyła, że trwałość projektu określona w sekcji G wniosku o dofinansowanie projektu, stanowiącego załącznik do zawartej umowy, zakładała, że "projekt będzie funkcjonował w niezmienny sposób do czasu, kiedy zużycie eksploatowanych maszyn i urządzeń uzasadniać będzie ich remont lub wymianę na nowe". Oznacza to, że strony dopuściły w umowie sytuację, w której zakupione urządzenia nie będą spełniały wymogów technicznych, a konsekwencją takich okoliczności będzie zmiana w niezbędnym zakresie realizowanego projektu.

Na koniec strona powołała się na wyrok Sądu Apelacyjnego w P. z dnia [...] kwietnia 2012 r. sygn. akt [...] zasądzający od producenta zakupionej przez skarżącą prasy do produkcji makaronu zapłatę kwoty stanowiącej cenę zapłaconą za przedmiotową maszynę.

W odpowiedzi na skargę Instytucja Zarządzająca wniosła o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 11 września 2012 r. sygn. akt I SA/Bd 599/12 oddalił skargę, uznając że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, a zarzuty podniesione w skardze są niezasadne.

W ocenie Sądu Instytucja Zarządzająca prawidłowo oceniła, że w sprawie doszło do pobrania nienależnego dofinansowania. Skarżąca zataiła bowiem w czasie kontroli projektu na miejscu, fakt wadliwości maszyny do produkcji makaronu, co w konsekwencji skutkowało nieuprawnionym przekazaniem środków finansowych z tytułu refundacji. Sąd ocenił, że Instytucja Zarządzająca w oparciu o zebraną dokumentację zasadnie uznała, że leasing maszyny do produkcji makaronu powodują brak osiągnięcia celów i wskaźników zakładanych we wniosku o dofinansowanie projektu w tym wskaźników w okresie trwałości projektu. W konsekwencji stwierdzono, że przekazane środki finansowe wykorzystane zostały w części na cel inny, niż określony w projekcie oraz w sposób niezgodny z treścią umowy o dofinansowanie, przepisami prawa krajowego, wspólnotowego i procedurami właściwymi dla programu. Z uwagi na powyższe, sprawa o zwrot dofinansowania, jak prawidłowo wskazał organ, podlega rozpoznaniu na podstawie przepisów art. 211 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. w zw. z art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r.

Sąd wskazał na działania podjęte przez Instytucję Zarządzającą, która już przed wszczęciem postępowania administracyjnego podjęła działania wyjaśniające: skierowała do skarżącej zapytania dotyczące w pierwszej kolejności wyników toczącego się postępowania sądowego (pismo z dnia [...] czerwca 2011 r.), a następnie możliwości wykupu używanej prasy próżniowej do produkcji makaronu, którą skarżąca użytkuje na podstawie umowy leasingu w miejsce zakupionej pierwotnie maszyny będącej przedmiotem sporu sądowego. W obu przypadkach skarżąca nie przedstawiła dokumentów, które pozwalałyby uznać, iż zapisy umowy o dofinansowanie zostały zachowane, a zasada utrzymania trwałości projektu nie została naruszona. Sąd podkreślił, iż od dnia poinformowania Instytucji Zarządzającej pismem z dnia [...] września 2010 r. o problemach z zakupioną w ramach projektu maszyną do dnia wydania decyzji o zwrocie dofinansowania ([...] stycznia 2012r.) upłynął ponad rok. W tym czasie skarżąca nie podjęła próby wyjaśnienia jakie działania powinna podjąć by przy zaistniałych komplikacjach, zachować wszystkie warunki określone w umowie o dofinansowanie, a obowiązek taki wynikał z § 4 ust. 3 umowy.

Sąd podkreślił, że dla rozstrzygnięcia nie były istotne kwestie przyczyn niesprawności maszyny do produkcji makaronu ani zakres tej niesprawności, nie mniej okoliczności te wynikały z pism i oświadczeń składanych przez skarżącą.

Sąd wskazał, że nie może zgodzić się z twierdzeniem skarżącej, iż w przypadku gdy cele projektu zostały utrzymane pomimo zmniejszenia osiągniętych wartości niektórych wskaźników to przesłanka trwałości projektu została zachowana. Zasada trwałości dotyczy utrzymania w niezmienionym kształcie i charakterze zakupionej w ramach projektu infrastruktury, która z kolei w dokumentacji aplikacyjnej została wyrażona poprzez określenie wskaźników produktu w postaci nabytych/wytworzonych środków trwałych. Powołując się na treść art. 57 Rozporządzenia Rady (WE) nr 1083/2006 z dnia 11 lipca 2006 r. ustanawiającego przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności i uchylającego Rozporządzenie Rady (WE) nr 1260/1999 dalej powoływanego jako rozporządzenie 1083/2006) wskazał, że przepis ten jako warunek trwałości operacji obejmującej inwestycję w infrastrukturę lub inwestycje produkcyjne wskazuje brak poddania tych inwestycji zasadniczej modyfikacji wynikającej ze zmiany charakteru własności elementu infrastruktury albo z zaprzestania działalności produkcyjnej i mającej wpływ na charakter lub warunki realizacji operacji lub powodującej uzyskanie nieuzasadnionej korzyści przez przedsiębiorstwo lub podmiot publiczny w terminie 5 lat (3 lat dla sektora MŚP) od jej zakończenia. Z literalnej wykładni ww. przepisu wynika, iż "zasadnicza modyfikacja operacji" wystąpi jeżeli zostaną spełnione łącznie dwa warunki tj. nastąpi zmiana charakteru własności elementu infrastruktury albo zaprzestanie działalności produkcyjnej (1) mająca wpływ na charakter lub warunki realizacji operacji lub powodująca uzyskanie nieuzasadnionej korzyści przez przedsiębiorstwo lub podmiot publiczny (2).

Wskazał, że kluczowa była kwestia ustalenia co należy rozumieć pod pojęciem "zmiana charakteru własności", do której odnosi się art. 57 ust. 1 ww. rozporządzenia. W ocenie Sądu Instytucja Zarządzająca prawidłowo przyjęła, że właścicielem majątku/infrastruktury zakupionej w ramach projektu w okresie trwałości winien być każdorazowo beneficjent przy założeniu, iż infrastruktura ta jest wykorzystywana na cele projektu. Stwierdził, że z powyższego uregulowania wynika, iż każdy projekt (projekt infrastrukturalny oraz projekt, w ramach którego dokonano zakupu sprzętu i wyposażenia) który uzyskał wsparcie unijne powinien zachować trwałość inwestycji w działalność gospodarczą.

Wobec powyższego, w ocenie Sądu, organ zasadnie stwierdził wystąpienie przesłanki zmiany charakteru własności z uwagi na fakt, iż skarżąca pomimo zakupu maszyny stanowiącej kluczowy element zrealizowanego projektu współfinansowanego ze środków RPO WKP nie użytkuje jej, jest ona przedmiotem sporu sądowego z producentem, a skarżąca nie zastąpiła jej urządzeniem nowym o porównywalnych parametrach technicznych.

Dalej WSA wyjaśnił, że konsekwencją stwierdzenia zaistnienia przesłanki zmiany charakteru własności było dokonanie przez organ analizy, czy w przedmiotowym przypadku może wystąpić uzyskanie nieuzasadnionej korzyści. Korzyść nieuzasadniona to korzyść, która jest nie do pogodzenia z celami pomocy realizowanej przez zaangażowanie Funduszy oraz celami dofinansowania dla danego działania. W opisywanym przypadku zmiana charakteru własności zakupionej maszyny do produkcji makaronu, polegająca na tym, iż maszyna ta nie jest użytkowana, jest przedmiotem sporu sądowego z jej producentem, gdzie skarżąca domaga się od producenta zwrotu całości poniesionych kosztów na jej zakup, prowadzi wprost do stwierdzenia, iż zachodzi tu nieuzasadniona korzyść. Przyjęte przez skarżącą rozwiązanie sprowadza się do stanu faktycznego, w którym po otrzymaniu [...] zł dofinansowania na zakup przedmiotowej maszyn (oraz [...] zł dofinansowania na zakup innych maszyn w ramach projektu) stwierdza ona, iż maszyna jest niesprawna, występuje na drogę sądową z dostawcą tej maszyny, przy uwzględnieniu, iż w pozwie wnosi o zasądzenie kwoty za którą nabyła maszynę (przy braku żądania nowej maszyny), jednocześnie zawierając umowę leasingu na maszynę, używaną, wielokrotnie tańszą niż zakupiona w ramach projektu, która jej zdaniem posiada parametry produkcyjne umożliwiające wytwarzanie produktu opisanego we wniosku o dofinansowanie. W przypadku rozstrzygnięcia sądu w pozwie cywilnym na korzyść Skarżącej, pomimo zwrotu przez dostawcę maszyny kwoty, za którą zakupiono maszynę do produkcji makaronu, skarżąca zatrzyma całą kwotę dofinansowania ponosząc jedynie koszty leasingu, osiągając tym samy korzyść w postaci nieuzasadnionego przysporzenia finansowego z dwóch źródeł tj. dofinansowanie ze środków RPO WKP oraz zwrot kosztów zakupu od producenta maszyny nabytej w ramach projektu. Powyższe oznacza, że nawet w przypadku wygrania sporu sądowego przez skarżącą nie będzie ona w posiadaniu nowej maszyny do produkcji makaronu, na którą otrzymała dofinansowanie i w stosunku do której zobowiązała się utrzymać 3 letni okres trwałości. Takie rozwiązanie godziłoby w zasady celowości przyznania dofinansowania i prowadziłoby do nadużyć ze strony beneficjentów.

Skarżąca zaskarżyła powyższy wyrok skargą kasacyjną, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy. Wniosła również o zasądzenie kosztów postępowania.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego:

- art. 5 ust. 3 pkt 2, art. 145 ust. 1 pkt 2, art. 145 ust. 3, art. 202 ust. 2 pkt 2, art. 208 ust. 1, art. 209 ust. 1, art. 211 ust. 1 pkt 1 u.f.p.), w związku z art. 113 ust. 1 p.w.u.f.p. poprzez niewłaściwe jego zastosowanie polegające na błędnym przyjęciu, że stan faktyczny ustalony w sprawie wypełnia przesłankę określoną w normie przepisu art. 211 ust. 1 pkt 3 u.f.p. spowodowane błędną interpretacją pojęcia "dofinansowania pobranego nienależnie" i niewłaściwe zastosowanie do stanu faktycznego sprawy, w związku z art. 57 rozporządzenia nr 1083/2006 względnie niewłaściwe zastosowanie) przesłanki "zmiany charakteru własności elementu infrastruktury", rozumianą jako czasowa niemożność korzystania w okresie trwałości projektu z zakupionej w ramach projektu części infrastruktury prowadzącą do naruszenia zasady trwałości projektu, podczas gdy "zmiana charakteru własności elementu infrastruktury" oznacza przeniesienie własności. Zarzuciła ww. wyrokowi również naruszenie przepisów prawa procesowego mającego istotny wpływ na wynik sprawy:

- art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) powoływanej dalej jako "p.p.s.a." poprzez wydanie wyroku bez właściwej kontroli decyzji organów administracyjnych, i utrzymanie w mocy mimo ich niezgodności z prawem w zw. z art. 133 § 1, art. 134 § 1, art 141 § 4 zd.1 p.p.s.a. poprzez fakt, iż Sąd nie tylko nie wyszedł poza granice skargi, ale nie przeanalizował wszystkich argumentów skarżącej oraz nie uwzględnił w całości wszystkich zgromadzonych dowodów i nie odniósł się do części z nich w uzasadnieniu, podczas gdy zobligowany był wydać wyrok na podstawie akt sprawy, polegające na: nieuwzględnieniu zarzutu podniesionego przez skarżącą na rozprawie dotyczącego czasowego nieużytkowania maszyny zakupionej ze środków pochodzących z dofinansowania i nie zawarcie stanowiska w tym zakresie w uzasadnieniu wydanego wyroku, skutkującego błędnym przyjęciem spełnienia przesłanki "zmiany charakteru własności infrastruktury" z czego dalej zostało wywiedzione naruszenie przez skarżącą zasady trwałości projektu i wpłynęło na oddalenie przedmiotowej skargi,

- art. 1 § 1 § 2 P.p.s.a. poprzez wydanie wyroku bez właściwej kontroli decyzji organów administracyjnych, i utrzymanie w mocy mimo ich niezgodności z prawem w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) poprzez nie uchylenie decyzji w sytuacji naruszenia przez organ administracji prawa materialnego ww. zakresie w szczególności art. 211 ust. 1 pkt 3 u.f.p. w związku z art. 57 rozporządzenia nr 1083/2006, które miało wpływ na jego wynik polegające na błędnej interpretacji i niewłaściwym zastosowaniu,

- art. 1 § 1 § 2 P.p.s.a. poprzez wydanie wyroku bez właściwej kontroli decyzji organów administracyjnych i utrzymanie w mocy mimo ich niezgodności z prawem w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) poprzez jego niezastosowanie w związku z art. 141§ 4 P.p.s.a. wyrażające się w przyjęciu za stan faktyczny (będący podstawą rozstrzygnięcia) w całości ustaleń organu administracji, przeprowadzonych z naruszeniem: art. 7 K.p.a. w zw. z art. 77§ 1 w zw. z ar. 80 K.p.a. wyrażające się w oparciu rozstrzygnięcia na informacji przekazanej przez skarżącą w przedmiocie złożenia reklamacji, mające świadczyć o rzekomym zatajeniu faktu wadliwości maszyny do produkcji makaronu, co w konsekwencji skutkować miało nieuprawnionym przekazaniem środków finansowych z tytułu refundacji, w sytuacji kiedy informacja ta świadczyć może wyłącznie o wystąpieniu okoliczności mogącej co najwyżej nasuwać podejrzenie wadliwości przedmiotowej maszyny, ale nie dowodzących jednoznacznie czy maszyna zakupiona z dofinansowania faktycznie była wadliwa.

Naczelny Sad Administracyjny wyrokiem z dnia 1 marca 2014 r. sygn. akt II GSK 167/13 uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 11 września 2012 r. sygn. akt I SA/Bd 599/12 i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że stan faktyczny sprawy w zakresie oświadczenia skarżącej, że urządzenie jest sprawne i osiągnięcia zamierzonych efektów w tym wskaźnika produktu i wskaźnika rezultatu został ustalony nieprawidłowo. Kontrola realizacji zadania została przeprowadzona u skarżącej w dniach [...] i [...] maja 2010 r. Instytucja Zarządzająca nie wzięła pod uwagę, a Sąd I instancji nie dostrzegł tych błędów, że kontrola została przeprowadzona w wyniku złożonego przez stronę wniosku o płatność z dnia [...] grudnia 2009 r. i obejmowała okres od [...] maja 2009 r. do [...] listopada 2009 r., co zostało w informacji pokontrolnej wyraźnie stwierdzone. Był to wynikający z umowy o dofinansowanie okres realizacji projektu od jego początku do zakończenia finansowego. Przedmiotem kontroli było sprawdzenie prawidłowości realizacji projektu. Kontrola stwierdziła osiągnięcie wszystkich wskaźników, poza wskaźnikiem przyrostu wartości sprzedaży, który powinien zostać osiągnięty do dnia [...] października 2010 r. oraz wskaźnikiem związanym z utworzeniem nowego miejsca pracy, do osiągnięcia którego skarżąca została zobowiązana do [...] listopada 2010 r. Kontrola potwierdziła nabycie środków trwałych ze środków dotacji.

NSA podkreślił, że ani z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, ani z uzasadnień decyzji Instytucji Zarządzającej nie wynika, aby w dacie zakończenia finansowego projektu, tj. dnia [...] listopada 2009 r. skarżąca nie zrealizowała wszystkich wskaźników, poza wskaźnikiem przyrostu sprzedaży i utworzenia nowego miejsca pracy, co miała wykonać do [...] listopada 2010 r. W szczególności jest okolicznością niekwestionowaną zakupienie wszystkich wynikających z projektu środków trwałych, w tym maszyny do produkcji makaronu. Brak jest również informacji o tym, że w okresie objętym kontrolą wystąpiły problemy z jakością produkowanego makaronu.

W ocenie NSA fakt złożenia dnia [...] maja 2010 r. reklamacji jednej z maszyn zakupionych w ramach realizacji projektu, pozostaje bez wpływu na fakt prawidłowego – w zakresie zakupu maszyn - zrealizowania projektu w wynikającym z umowy terminie. Skarżąca zgłaszając reklamację domagała się wymiany wadliwej maszyny na nową, wolną od wad w terminie 14 dni, co wskazuje, że działała zgodnie z §4 ust.3 umowy o dofinansowanie, tj. realizując umowę z należytą starannością, w sposób, który powinien był zapewnić prawidłową i terminową realizację nieosiągniętych jeszcze wskaźników projektu, a także utrzymanie wskaźników w okresie trwałości projektu. Działania skarżącej zmierzające do uzyskania niewadliwej maszyny w terminie 14 dni nie dawały w dacie kontroli podstawy do uznania, że istnieje zagrożenie prawidłowej realizacji projektu w zakresie określonych w informacji, a jeszcze niezrealizowanych: wskaźnika przyrostu sprzedaży i utworzenia miejsca pracy oraz prawidłowego działania przedsiębiorstwa w okresie trwałości projektu.

NSA dodał również, że podpisana przez skarżącą informacja pokontrolna nie zawiera oświadczenia, że zakupione urządzenia są w dacie kontroli sprawne, takie ustalenie Sądu I instancji, dokonane w ślad za ustaleniem Instytucji Zarządzającej jest nieuprawnioną nadinterpretacją treści informacji pokontrolnej.

NSA stwierdził, że brak jest podstaw do uznania, że wypłata dofinansowania projektu nastąpiła bez podstawy prawnej, na podstawie nierzetelnego oświadczenia skarżącej. Okoliczności takie jak brak osiągnięcia celów i wskaźników zakładanych we wniosku o dofinansowanie projektu, wydatkowanie części otrzymanych środków niezgodnie z przeznaczeniem oraz na warunki określone w art. 57 rozporządzenia nr 1083/200, nie mogą być podstawą do orzeczenia obowiązku zwrotu otrzymanych środków w oparciu o przepis art.211 ust.1 pkt 3 u.f.p.

Jak wyjaśnił NSA ocena ustaleń w przedmiocie tego, czy środki przekazane skarżącej w związku z realizacją projektu zostały wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem lub z naruszeniem procedur wskazanych w art.208 u.f.p., w szczególności z naruszeniem art. 57 rozporządzenia nr 1083/2006 przekracza ramy tej sprawy, ponieważ kontrolą sądowoadministracyjną objęte zostały decyzje zobowiązujące skarżącą do zwrotu nienależnie pobranego dofinansowania, a więc decyzje wydane na podstawie art. 211 ust 1 pkt 3 u.f.p.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w szczególności przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Prawo o ustroju sądów administracyjnych Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). Sąd uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynika sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy – art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Nadto podkreślenia wymaga, że rozstrzygając w granicach sprawy, sąd nie jest jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.).

Przedmiotem sądowej kontroli w niniejszej sprawie w zakresie powyżej zakreślonej kognicji jest decyzja Zarządu Województwa [...] z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję tego organu z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...].

W niniejszej sprawie zastosowanie mają przepisy ustawy o finansach publicznych z dnia 30 czerwca 2005 r., zgodnie bowiem z art. 113 ust. 1 p.w.u.f.p. dotacje udzielone przed dniem wejścia w życie ustawy o finansach publicznych z dnia 27 sierpnia 2009 r., podlegają zwrotowi na podstawie dotychczasowych przepisów. Zgodnie z treścią art. 211 ust. 1 u.f.p. w przypadku gdy środki, o których mowa w art. 5 ust. 3 pkt 2, 3a i 4, a także środki przeznaczone na finansowanie programów i projektów realizowanych z tych środków lub dotacji, o których mowa w art. 202, są:

1) wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem,

2) wykorzystane z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 208,

3) pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości

- podlegają zwrotowi przez beneficjenta wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, liczonymi od dnia przekazania środków na rachunek wskazany przez organ lub jednostkę przekazujące te środki, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji, o której mowa w ust. 4. Przepisy art. 145 ust. 2-5 stosuje się odpowiednio.

W ust. 4 ww. artykułu wskazano natomiast, że przypadku stwierdzenia okoliczności, o których mowa w ust. 1, instytucja zarządzająca albo instytucja pośrednicząca, wydaje decyzję określającą kwotę przypadającą do zwrotu i termin, od którego nalicza się odsetki.

Treść powyżej przywołanego przepisu art. 211 ust. 1 u.f.p. wskazuje na odpowiednie zastosowanie art. 145 ust. 2-5 u.f.p. Z przepisów tych wynika, że dotacjami pobranymi w nadmiernej wysokości są dotacje otrzymane z budżetu w wysokości wyższej niż określona w odrębnych przepisach, umowie lub wyższej niż niezbędna na dofinansowanie lub finansowanie dotowanego zadania, a z kolei dotacjami nienależnymi są dotacje udzielone bez podstawy prawnej (ust. 2 i 3). W ust. 4 natomiast wskazano, że zwrotowi do budżetu państwa podlega ta część dotacji, która została wykorzystana niezgodnie z przeznaczeniem, nienależnie udzielona lub pobrana w nadmiernej wysokości.

Z akt sprawy wynika, że skarżąca otrzymała wypłatę dofinansowania na podstawie umowy zawartej w dniu [...] czerwca 2009 r. na realizację projektu pn. "[...]". Wypłata dofinansowania nastąpiła po przeprowadzeniu kontroli realizacji projektu. Po wypłacie środków w wyniku wadliwego działania jednej z zakupionych maszyn skarżąca zgłosiła jej sprzedawcy reklamację, z uwagi na wytwarzanie złej jakości makaronu. Następnie w dniu [...] września 2010 r. skarżąca zawarła umowę leasingu na używaną maszynę do produkcji makaronu. Powyższe działanie skarżącej skutkowało rozwiązaniem przez Instytucję Zarządzającą z dniem [...] stycznia 2011 r. umowy o dofinansowanie i następnie zobowiązaniem skarżącej do zwrotu nienależnie wypłaconego dofinansowania. Instytucja Zarządzająca uznała, że skoro umowa leasingu zobowiązuje skarżącą jedynie do płacenia rat leasingowych, to wypłacone dofinansowanie na zakup nowej maszyny, jest świadczeniem nienależnym, a jego wypłacenie opierało się na dokumentach niezgodnych ze stanem faktycznym. Zdaniem Instytucji Zarządzającej działania samowolnie podjęte przez skarżącą powodują brak osiągnięcia celów i wskaźników zakładanych we wniosku o dofinansowanie projektu.

W ocenie sądu, Instytucja Zarządzająca nie wykazała w sposób prawidłowy, wystąpienia określonych w art. 211 ust. 1 pkt 3 u.f.p przesłanek uzasadniających zobowiązanie skarżącej do zwrotu przyznanego jej dofinansowania. Z informacji pokontrolnej z kontroli problemowej realizacji zadania w ramach RPO Województwa [...] przeprowadzonej w dniach [...] -[...] maja 2010 r. i podpisanej przez skarżącą wynika, że osiągnęła ona wszystkie wymagane wskaźniki, poza wskaźnikiem "[...]", do osiągnięcia którego skarżąca została zobowiązana do dnia [...] listopada 2010 r. Co wyraźnie wynika z dokumentacji pokontrolnej, kontrolą objęty został okres od [...] maja 2009 r. do [...] listopada 2009 r. Na podstawie podpisanego przez skarżąca raportu Instytucja Zarządzająca uznała za nierzetelne zawarte w nim oświadczenie skarżącej, bowiem ta zataiła fakt wadliwości maszyny do produkcji makarony. Zaznaczyć jednak należy, co umknęło uwadze Instytucji Zarządzającej, że dokument potwierdzający złożenie reklamacji pochodzi z dnia [...] maja 2010 r. Powyższe wskazuje więc, że w okresie objętym kontrolą skarżąca mogła nie wiedzieć o wadliwości zakupionej maszyny. W konsekwencji przyjąć należy, że nie jest uprawnionym pogląd Instytucji Zarządzającej w zakresie nierzetelnego oświadczenia skarżącej. Dowody potwierdzające wadliwość zakupionej maszyny do produkcji makaronu nie dotyczyły okresu objętego kontrolą, nie można więc zarzucić skarżącej, że w okresie objętym kontrolą wiedziała o wadach maszyny i wiedzy tej nie ujawniła.

Należy również zwrócić uwagę, iż z dokumentacji kontrolnej wynika, że w wyniku przeprowadzonej kontroli nie stwierdzono uchybień związanych z realizacją przedmiotowego projektu, projekt został zrealizowany zgodnie z zakresem rzeczowym i kategoriami poszczególnych wydatków kwalifikowanych określonych w umowie o dofinansowanie.

Bezspornym w sprawie pozostaje więc, że skarżąca w sposób prawidłowy przeznaczyła przyznane środki na zakup maszyn do produkcji makaronu. Mimo tego Instytucja Zarządzająca uznała, że ze względu na wadliwość maszyny zagrożone jest osiągnięcie celów projektu. Z akt sprawy, jak również z uzasadnienia decyzji Instytucji Zarządzającej nie wynika jednak, w jaki sposób wadliwość zakupionej maszyny i zastąpienie jej maszyną leasingowaną wpłynąć ma na zagrożone osiągnięcie celów projektu. Jak słusznie zaznaczył NSA sam fakt złożenia reklamacji pozostaje bez znaczenia dla prawidłowego – w zakresie zakupu maszyn – zrealizowania projektu w wynikającym z umowy terminie, a okoliczność złożenia reklamacji i żądania wymiany maszyny na nową w terminie 14 dni wskazuje, że skarżąca działała zgodnie z § 4 ust. 3 umowy o dofinansowanie, tj. realizowała umowę z należytą starannością, w sposób który powinien był zapewnić prawidłową i terminową realizację projektu, a także utrzymanie wskaźników w okresie trwałości projektu. Ponadto zauważyć należy, że skarżąca informowała Instytucję Zarządzająca o wystąpieniu na drogę sądowa celem uregulowania sporu z producentem maszyny i ostatecznie spór ten wyrokiem Sądu Apelacyjnego w P., I Wydział Cywilny z dnia [...] kwietnia 2012 r. sygn. akt [...] rozstrzygnięty został na jej korzyść. W ocenie Sądu, wbrew stanowisku Instytucji Zarządzającej, brak jest podstaw do uznania, że działania skarżącej powodują nie osiągnięcie celów i wskaźników zakładanych we wniosku o dofinansowanie projektu, w tym wskaźników w okresie trwałości projektu.

Niezależnie od osiągnięcia, bądź też nie osiągnięcia wskaźników projektu wyjaśnić należy, że fakt ich nie osiągnięcia nie może skutkować zobowiązaniem do zwrotu nienależnego dofinansowania na podstawie art. 211 ust. 1 pkt 3 u.f.p. Stan faktyczny sprawy, ustalony przez Instytucję Zarządzającą nie pozwalał na uznanie, że wypłata dofinansowania miała miejsce bez podstawy prawnej, co w konsekwencji uzasadniałoby zobowiązanie skarżącej do zwrotu tego dofinansowania. Jak wskazał już Sąd na wstępie rozważań, okoliczności zwrotu środków zostały ściśle określone w przepisie art. 211 ust. 1 u.f.p. Instytucja Zarządzająca uznała przyznane dofinansowanie za nienależne pominąwszy jednak fakt, iż ustawodawca w art. 145 ust. 3 u.f.p. zdefiniował, że przez świadczenie nienależne należy rozumieć takie, które zostało udzielone bez podstawy prawnej. W ocenie Sądu błędnie ustalony przez Instytucję Zarządzającą stan faktyczny sprawy w zakresie oświadczenia skarżącej nie pozwalał na uznanie wypłaconego skarżącej dofinansowania za nienależne. W konsekwencji w sposób nieprawidłowy Instytucja Zarządzająca uznała, że w okolicznościach niniejszej sprawy uzasadnionym było zobowiązanie skarżącej do zwrotu dofinansowania jako wypłaconego bez podstawy prawnej.

Wskazania do ponownego rozpatrzenia sprawy wynikają wprost z powyższych rozważań Sądu, przy czym organ powinien uwzględnić podniesione wyżej okoliczności i eliminując dotychczasowe naruszenia prawa rozważyć, czy w sprawie zaszły przesłanki orzekania o zwrocie dofinansowania.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. orzekł o uchyleniu decyzji Zarządu Województwa [...] z dnia [...] stycznia 2012 r. oraz utrzymującej ją w mocy decyzji z dnia [...] marca 2012 r. O wykonalności decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 P.p.s.a., natomiast podstawę zwrotu kosztów postępowania stanowił przepis art. art. 200 i art. 205 § 2 ppsa oraz § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 490), biorąc pod uwagę wysokość wniesionego wpisu oraz minimalnej stawki wynagrodzenia pełnomocnika będącego radcą prawnym.