Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 2568/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-05-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Finanse publiczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 28
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Piotr Kraczowski (spr.), Sędzia NSA - Piotr Piszczek, Sędzia WSA - Tomasz Zawiślak, Protokolant st. specjalista - Małgorzata Broniarek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 maja 2014 r. sprawy ze skargi M.G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] września 2013r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia zdrowotne; 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. na rzecz M. G. kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] stycznia 2013 r. M. G. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w W. o umorzenie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od 12.2002 r. do 09.2011 r. Zaległości M. G. w opłacaniu przedmiotowych składek powstały w związku z prowadzoną przez nią działalnością gospodarczą M. Uzasadniając swój wniosek powołała się na swoją trudną sytuację rodzinną materialną i zdrowotną. Wskazała m.in., iż od czasu udaru mózgu jej męża utrzymywała całą rodzinę (dwójka dzieci i chory mąż). Znaczne trudności dotknęły ją także z uwagi na poważną chorobę córki jak również własne problemy zdrowotne. W dodatkowych wyjaśnieniach wskazała, iż od momentu operacji onkologicznej, jakiej musiała się poddać w roku 2012, ciągle dokuczają jej problemy zdrowotne.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r. znak: [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w W. odmówił umorzenia należności ZUS z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz odsetek za zwłokę w zapłacie tych należności. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia ZUS przedstawił stan faktyczny oraz treść mających w sprawie zastosowanie przepisów prawa. Przytoczono m.in. treść art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, na podstawie którego możliwe jest umorzenie należności składkowych w przypadku ich całkowitej nieściągalności, oraz treść przesłanek wynikających z rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) – zwanego dalej "rozporządzeniem", które to przepisy umożliwiają w uzasadnionych przypadkach umorzenie należności składkowych pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Oceniając sytuację wnioskodawczyni ustalono m.in., iż uzyskuje ona z tytułu emerytury dochód miesięczny w kwocie 825,8 zł netto, natomiast jej mąż, także z tytułu emerytury, uzyskuje dochód w wysokości 1.726,64 zł (netto). Ustalono także, iż wnioskująca posiada mieszkanie własnościowe o powierzchni 53 m2 w W. Organ stwierdził, iż istnieje szansa na odzyskanie w całości należności z tytułu nieopłaconych składek w systemie ratalnym, przy określeniu rat w różnych wysokościach dogodnych do wpłaty. Nadto organ wskazał, iż w swoim działaniu winien kierować się dbałością o ważny interes strony ale powinien mieć również na względzie fakt, że umorzenie jest nadzwyczajną formą wygaśnięcia wymagalnych należności ZUS.

Pismem z dnia 6 lipca 2013 r. M. G. zwróciła się do ZUS o ponowne rozpatrzenie jej sprawy. Zarzuciła decyzji organu I instancji naruszenie m.in. art. 107 § 3 kpa poprzez niewskazanie przyczyn dla których organ odmówił wiarygodności i mocy dowodowej dowodom przedstawionym na okoliczność ciężkiej sytuacji życiowej osobistej i materialnej. W uzasadnieniu wskazała, iż organ całkowicie pominął okoliczność przebytej w ostatnim czasie choroby nowotworowej odwołującej się co wiązało się i nadal wiążę się ze znacznymi kosztami oraz szeregiem negatywnych konsekwencji w postaci załamania nerwowego i ogólnego załamania zdrowia. Odnosząc się do powoływanej przez organ okoliczności posiadania samochodu wskazano, iż pojazd ten jest niezbędny dla rehabilitacji męża [...] [...]. Wskazano również, iż organ całkowicie pominął rozważania w zakresie zastosowania przesłanek z art. 28 ust. 2 pkt 3 i ust. 3a) ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Pismem z dnia 23 lipca 2013 r. wnioskodawczyni przedstawiła kolejne informacje oraz zaświadczenia odnoszące się do jej stanu zdrowia. Do pisma załączono bezterminową kartę parkingową A. G. jako osoby niepełnosprawnej.

Decyzją z dnia [...] września 2003 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych rozpoznając sprawę jako organ II instancji uchylił wydaną w tej sprawie decyzję organu I instancji w części odmawiającej umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek za okres od czerwca 2003 r. do sierpnia 2003 r. i utrzymał decyzję w pozostałej części. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia przedstawiono stan faktyczny ustalony w sprawie oraz treść przepisów prawa przyjętych jako podstawa wydanego rozstrzygnięcia. Wyjaśniając motywy wydanej decyzji organ II instancji wskazał, iż wobec wnioskodawczyni nie zachodzi żadna okoliczność pozwalająca na uznanie całkowitej nieściągalności z tytułu składek, a tym samym brak jest możliwości umorzenia przedmiotowych należności na podstawie art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Stwierdzono również, iż brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną M. G., bowiem dochód skarżącej na jednego członka rodziny przewyższa minimum socjalne ustalone na podstawie danych Głównego Urzędu Statystycznego. W ocenie organu nie można również stwierdzić, iż choroba wnioskodawczyni lub też konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawia ją możliwości opłacenia przedmiotowej należności choćby w postaci układu ratalnego. Podkreślono przy tym, iż pomimo problemów zdrowotnych zarówno wnioskodawczyni jak i jej mąż nie posiadają orzeczenia lekarskiego o stopniu niepełnosprawności a uzyskiwany z tytułu emerytur dochód jest niezależny od stanu ich zdrowia.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M. G. wnosiła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. Skarżąca zarzuciła, iż organ administracyjny dokonał nieprawidłowych ustaleń faktycznych pomijając okoliczność decyzji rentowej dotyczącej stopnia niepełnosprawności jej męża.

W odpowiedzi na skargę organ wnosił o oddalenie skargi powtarzając dotychczasową argumentację organów orzekających w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli zgodności zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem, to znaczy ustalenia, czy organ orzekający w sprawie prawidłowo zinterpretował i zastosował przepisy prawa w odniesieniu do właściwie ustalonego stanu faktycznego.

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarga M. G. jest zasadna bowiem zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu dającym podstawę do jej uchylenia.

Jak wynika z akt sprawy, organ rozpatrywał wniosek o umorzenie zaległych składek w kontekście dwóch podstaw prawnych, a mianowicie art. 28 ust.1-3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) – zwanej dalej "u.s.u.s." i art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) – zwanego dalej "rozporządzeniem". Obecnie przedmiotem sporu jest odmowa umorzenia zadłużenia skarżącego obejmującego należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od września 2003 r. do września 2011 r. w łącznej kwocie 30.103,77 zł w tym z tytułu składek w kwocie 18.665,77 zł oraz z tytułu odsetek za zwłokę wyliczonych na dzień 21 stycznia 2013 r. w kwocie 11.438 zł.

Wskazać tutaj należy, iż zgodnie z treścią przepisu art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 ust. 1 powołanego wyżej rozporządzenia z 2003 r., w którym jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Dotyczy to sytuacji, gdy opłacenie należności z tytuły składek pozbawiałoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1); poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, powodujących, że opłacenia należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności (§ 3 ust. 1 pkt 2); oraz w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (§ 3 ust.1 pkt 3).

Organ administracyjny analizował sprawę w szczególności pod kątem spełnienia przesłanki, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia i przyjął, iż osiągane przez stronę dochody zaspokajają podstawowe potrzeby życiowe, zaś powoływane choroby z racji stałego wynagrodzenia z tytułu emerytury nie stanowią przeszkody do opłacenia zaległych wobec ZUS należności organu, chociażby w formie układu ratalnego. Zdaniem Sądu w składzie rozpoznającym sprawę takie wyjaśnienie organu nie czyni zadość wskazanym wyżej przepisom prawa regulującym wnioskowane umorzenie zaległych składek.

Przede wszystkim wskazać tutaj należy, iż zabrakło w rozważaniach organu odniesienia do stanu zdrowia skarżącej oraz jej męża a więc należytego zbadania przesłanek określonych treścią § 3 ust. 1 pkt 3 ww. rozporządzenia. Organ administracyjny ustalił co prawda przedstawiając stan faktyczny sprawy, iż skarżąca choruje na nowotwór od roku 2012 a jej mąż w roku 1994 przeszedł udar mózgu skutkujący trwałym niedowładem prawostronnym, afazją ruchową, zaburzeniami pamięci i mowy, jednakże poza wyliczeniem tych okoliczności organ w żadnym stopniu nie dokonał ich oceny. Nie sposób uznać za pełne wyjaśnienie sprawy, wyliczenia bardzo poważnych schorzeń przy jednoczesnym komentarzu, iż z uwagi na stały dochód pozostają one bez znaczenia dla oceny wniosku. Takie twierdzenie organu stanowi o dowolności podjętej oceny całkowicie sprzecznej z dopuszczalnym tutaj kryterium uznaniowości opinii organu. Skoro bowiem organ ustalił, iż skarżąca oraz jej mąż cierpią na jedne z najpoważniejszych chorób znanych we współczesnej medycynie (nowotwór, konsekwencje udaru mózgu) to nie można tych okoliczności odnieść wyłącznie do kryterium stabilności dochodu. W kontekście powoływanego tutaj rozporządzenia MGPiPS regulującego zasady umarzania wnioskowanych należności uznać trzeba, iż organ w ogóle nie dokonał oceny przesłanek z § 3 ust. 1 pkt 3) rozporządzenia.

Odnosząc się do wskazywanej przez organ okoliczności braku orzeczenia lekarskiego o stopniu niepełnosprawności wnioskodawcy lub jego rodziny wyjaśnić trzeba, iż organ dokonał błędnej oceny materiału dowodowego oraz zaniechał należytych ustaleń co do stanu faktycznego w tym zakresie. Z jednej strony organ przyjął bowiem do materiału dowodowego zebranego w sprawie liczną dokumentację medyczną (wymienioną szczegółowo na k. 5 uzasadnienia decyzji), uznając przy tym jednocześnie, iż brak jest dowodów wskazujących na niepełnosprawność wnioskodawczyni lub jej męża. Przyjęcie do materiału dowodowego - poza licznymi dokumentami wykazującymi powoływane przez skarżącą schorzenia - kserokopii karty parkingowej osoby niepełnosprawnej (męża skarżącej) pozostaje zdaniem Sądu w jaskrawej sprzeczności z powoływanym tu twierdzeniem organu o braku dowodu dotyczącego stopnia niepełnosprawności. Nie powinno ulegać wątpliwości organu, iż Karta parkingowa osoby niepełnosprawnej (co należy podkreślić bezterminowa) potwierdza twierdzenia skarżącej dotyczące niepełnosprawności jej męża a co za tym wskazujące na potrzebę opieki nad niepełnosprawnym mężem. Organ w przypadku ewentualnych wątpliwości co do omawianych okoliczności winien podjąć działania zmierzające do szczegółowego wyjaśnienia zwracając się np. o wskazanie podstawy (powodów) uzyskania karty parkingowej osoby niepełnosprawnej.

Mając na uwadze powyższe stwierdzić zatem należy, iż organ, wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz nie dokonał prawidłowej oceny przesłanek określonych treścią przepisu § 3 ust. 1 pkt 3) rozporządzenia. Ocena organu sprowadzająca się do szczegółowego przedstawiania okoliczności faktycznych sprawy bez rozważenia tych ustaleń w kontekście przesłanek powoływanego przepisu jest nieprawidłowa. Niezasadnie lub co najmniej przedwczesne organ stwierdził, że brak jest informacji o stopniu niepełnosprawności męża skarżącej uznając, iż okoliczność ta nie ma wpływu na ocenę wniosku. Trzeba bowiem zauważyć, że organ nigdy nie zwrócił się do skarżącej o konkretne informację w tej sprawie oraz pominął w swoich rozważaniach (choć zwarł w ustaleniach faktycznych) okoliczność posiadania przez męża skarżącej karty parkingowej osoby niepełnosprawnej. Wskazać tutaj należy, iż zgodnie z ustawą Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2009 r. Nr 97 poz. 802) kartę parkingowa można otrzymać na podstawie orzeczeń wydawanych przez Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności to jest na podstawie orzeczenia o niepełnosprawności, bądź orzeczenia o niepełnosprawności, lub orzeczenia o wskazaniach do ulg i uprawnień. Tym samym organ bezpodstawnie uznał, iż brak orzeczenia o stopniu niepełnosprawności męża skarżącej.

Organ winien zatem, po dokładnym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy, rozważyć i wyważyć interes społeczny i słuszny interes strony. Przy uwzględnieniu powyższych okoliczności szczególnej analizy wymaga "słuszny interes strony". Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny analizując (w wyroku z dnia 24 kwietnia 2013 r., sygn. III GSK 170/12) pojęcie "ważnego interesu dłużnika" a rozważania te zdaniem składu orzekającego można przenieść na grunt rozpoznawanej sprawy - nie można pojęcia tego ograniczać tylko i wyłącznie do sytuacji nadzwyczajnych czy zdarzeń losowych, gdyż funkcjonuje ono w zdecydowanie szerszym znaczeniu uwzględniającym także sytuację ekonomiczną strony, wysokość dochodów, zakres wydatków. Zawężanie wymagań umorzenia należności do sytuacji gdy spłata składek uniemożliwi stronie zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych byłoby niedopuszczalną interpretacja na niekorzyść dłużnika. Dlatego też jak wskazywano powyżej organ nieprawidłowo zastosował § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Rozpoznając ponownie sprawę organ dokona oceny wniosku skarżącej w kontekście wskazanych wyżej okoliczności tj. mając na uwadze poważne choroby skarżącej i jej męża wyjaśniając przy tym kwestię wpływu niepełnosprawności męża na potrzeby rodziny.

Mając na uwadze stan faktyczny ustalony w sprawie (poważne choroby skarżącej i jej męża) pobocznie wskazać także należy, iż strona skarżąca rozważyć winna – dokonując w konsekwencji stosownej korekty swojego wniosku - czy w sprawie nie zachodzą przesłanki określone treścią ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. z dnia 31 grudnia 2012 r. – tzw. Ustawa abolicyjna).

Z uwagi na powyższe ustalenia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stanął na stanowisku, iż wskazane nieprawidłowości dają podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a.