Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 938/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2019-03-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 77 § 1  i art 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Kazimierz Maczewski Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Woźniak Sędzia WSA Ewa Wojtysiak (spr.) po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 marca 2019 r. sprawy ze skargi A. L. na postanowienie Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wszczęcia postępowania w sprawie przyznania płatności ekologicznej na rok 2018 I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z siedzibą w G. z dnia [...] r. nr [...] II. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz skarżącego A. L. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie postanowieniem Nr [...] z dnia 08.10.2018 r. Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) – w wyniku rozpatrzeniu zażalenia wnioskodawcy A. L. - utrzymał w mocy postanowienie Kierownika Biura Powiatu [...] ARiMR z siedzibą w G. z dnia 20.08.2018 r., nr dokumentu: [...], którym odmówiono wszczęcia postępowania w sprawie przyznania płatności ekologicznej (PROW 2014-2020) na rok 2018.

Zaskarżone postanowienie zostało wydane na podstawie art. 138 § 1 ust. 1 w związku z art. 144, art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 – dalej w skrócie "K.p.a."), § 17 ust. 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "[...]" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014- 2020 (Dz. U. z 2018 r., poz. 1784), w związku z art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 05 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2018 r., poz. 1312), zgodnie z art. 13 ust. 3 akapit drugi rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 181.48 z 20.06.2014 r., - dalej w skrócie "rozporządzenie" ).

Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że w dniu 15.06.2018 r. drogą elektroniczną (aplikacja eWniosekPlus) A. L. (dalej: "Wnioskodawca", "Strona", "Skarżący") złożył wniosek o przyznanie płatności na rok 2018 (nr dokumentu: [...]). W treści wniosku Strona nie wystąpiła o przyznanie płatności ekologicznej (PROW 2014-2020).

Kolejno w dniu 18.06.2018 roku, drogą elektroniczną (eWniosekPlus), wpłynęła zmiana do wniosku, w treści której Strona również nie wystąpiła o przyznanie płatności ekologicznej (PROW 2014-2020).

Następnie - jak dalej wskazał organ odwoławczy - w dniu 11.06.2018 r. drogą elektroniczną (eWniosekPlus) wpłynęła zmiana do wniosku, w której Strona wystąpiła o przyznanie płatności ekologicznej (PROW 2014- 2020) wykazując do płatności "RE" działki rolne AB1, AC1, AD1 i Q1.

Dalej wskazał organ odwoławczy, że w wyniku złożonego w dniu 11.07.2018 r. wniosku o przyznanie płatności ekologicznej (PROW 2014-2020), Kierownik Biura Powiatu [...] ARiMR z siedzibą w G. ("Organ I instancji") w dniu 20.08.2018 r., na podstawie art. 61a § 1 K.p.a. wydał postanowienie (nr dokumentu: [...] o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie przyznania płatności ekologicznej (PROW 2014-2020) wskazując na uchybienie terminu na złożenie wniosku na rok 2018. Postanowienie to zostało skutecznie doręczone Stronie w dniu 22.08.2018 r.

Następnie Organ odwoławczy wyjaśnił, że w dniu 30.08.2018 r. wpłynęło zażalenie Strony (nadane przesyłką pocztową z dnia 29.08.2018 r.) na powyższe postanowienie Organu i instancji z dnia 20.08.2018 r. W treści zażalenia Strona zarzuciła niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 13 ust. 1 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. polegającą na nieuwzględnieniu przesłanek siły wyższej, o których mowa w art. 4 rozporządzenia 640/2014. Strona wskazała na złożenie wniosku po terminie, z przyczyn niezależnych od niej, tj. niedziałająca aplikacja e-Wniosek, która to informacja widniała również na stronie internetowej ARiMR, przez co uniemożliwiono skorzystanie z ustawowych uprawnień. Złożony w dniu 11.07.2018 ro. wniosek został więc złożony w pierwszym możliwym terminie po uruchomieniu systemu eWniosekPlus.

W wyniku rozpatrzenia zażalenia Dyrektor Z. Oddziału Regionalnego ARiMR ("Organ odwoławczy") zaskarżonym postanowieniem Nr [...] z dnia 08.10.2018 r. utrzymał w mocy postanowienie Organu i instancji z dnia 20.08.2018 r., nr dokumentu: [...], którym odmówiono wszczęcia postępowania w sprawie przyznania płatności ekologicznej (PROW 2014-2020) na rok 2018.

Organ odwoławczy, po przytoczeniu przepisu art. 144 K.p.a., wskazał, że zgodnie z § 17 ust. 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "[...]" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na łata 2014-2020 (Dz. U. z 2018r., poz. 1784 – dalej w skrócie "rozporządzenie ekologiczne") wniosek o przyznanie płatności ekologicznej składa się do kierownika biura powiatowego Agencji właściwego ze względu na miejsce zamieszkania albo siedzibę rolnika, w terminie określonym do składania wniosków o przyznanie płatności bezpośrednich w rozumieniu przepisów o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. Tak więc zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2018r., poz. 1312 – dalej w skrócie "ustawa o płatnościach") wniosek o przyznanie płatności składa się w terminie od dnia 15 marca do dnia 15 maja. Zgodnie z art. 21 ust. 2 ustawy o płatnościach, termin, o którym mowa w ust. 1, nie podlega przywróceniu.

Wyjaśniono przy tym, że termin na składanie wniosków został przedłużony do dnia 15.06.2018, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 14 maja 2018 r. w sprawie przedłużenia terminu składania wniosków o przyznanie płatności bezpośrednich łub płatności niezwiązanej do tytoniu w 2018 r. (Dz. U. poz. 897).

Dalej Organ odwoławczy wyjaśnił, że jeśli chodzi o wyznaczenie terminu na dokonanie poprawek, to zgodnie z art. 13 ust. 3 akapit drugi rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr [...] z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr [...] w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 181 z 20.06.2014 r., str. 48) - poprawki w pojedynczym wniosku lub wniosku o płatność są dopuszczalne tylko do najpóźniejszego możliwego terminu wyznaczonego dla składania po terminie pojedynczego wniosku lub wniosku o płatność, jak określono w ust. 1 akapit trzeci w/w rozporządzenia, tj. 25 dni kalendarzowych liczonych od dnia ostatecznego składania pojedynczego wniosku, a więc od 15.06.2018 r. Jeżeli jednak ten najpóźniejszy termin jest wcześniejszy niż ostateczny termin wnoszenia poprawek do pojedynczego wniosku lub wniosku o płatność, o którym to terminie mowa w ust. 1 akapit pierwszy niniejszego artykułu, bądź gdy terminy te przypadają w tym samym dniu, za niedopuszczalne uznaje się poprawki do pojedynczego wniosku lub wniosku o płatność wniesione po tym terminie, tj. po dniu 10.07.2018 r. (15 czerwca + 25 dni kalendarzowych). Zgodnie zaś z art. 13 ust. 1 akapit 3, jeśli takie opóźnienie wynosi ponad 25 dni kalendarzowych, wniosek uznaje się za niedopuszczalny, a beneficjentowi nie przyznaje się pomocy lub wsparcia.

Biorąc powyższe pod uwagę, Organ odwoławczy stwierdził, że złożona w dniu 11.06.2018 r. (czy w dniu 11.07.2018 r. ?) zmiana do wniosku, którą Strona chciała ubiegać się o przyznanie płatności ekologicznej (PROW 2014-2020), została wniesiona z uchybieniem terminu, który to termin jest terminem materialnoprawnym, niepodlegającym przywróceniu, a co za tym idzie nie mogą być do niego stosowane przepisy art. 58-59 K.p.a.

Jak wskazał Organ odwoławczy, złożenie wniosku o przyznanie płatności ekologicznej na rok 2018 w dniu 11.06.2018 r. (czy w dniu 11.07.2018 r.?) - co jest jednoznaczne z wniesieniem żądania wszczęcia postępowania zgodnie z art. 61 k.p.a.- niezależnie od przyczyn uchybienia terminu, nawet leżących nie po stronie wnoszącego żądanie, tj. wyłączenie aplikacji eWniosekPlus, która to informacja znajdowała się na stronie internetowej ARiMR (co potwierdza Organ II instancji), po wyznaczonym do tego terminie stanowi podstawę do uznania go za niedopuszczalny.

Niezależnie od powyższego - jak dalej wskazał Organ odwoławczy - nie sposób zgodzić się z twierdzeniem Strony, że wniosek mógł zostać złożony jedynie przez aplikację eWnioskePlus, gdyż wniosek, jak i zmiany, mogły być złożone również w formie papierowej, tj. zgodnie z art 17 ust. 3 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) Nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiające zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 227 z 31.07.2014 r., str. 69, z późn. zm.), zgodnie z którym jeżeli beneficjent nie jest w stanie złożyć wniosku o przyznanie pomocy lub wniosku o płatność z wykorzystaniem formularza geoprzestrzennego wniosku o przyznanie pomocy, właściwy organ zapewnia beneficjentowi albo niezbędną pomoc techniczną albo z góry ustalone formularze i odpowiednie materiały graficzne w formie papierowej. W tym przypadku właściwy organ przenosi informacje otrzymane od beneficjenta do formularza geoprzestrzennego wniosku o przyznanie pomocy.

Następnie Organ odwoławczy wskazał, że w niniejszej sprawie nie mają zastosowania przepisy art. 4 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. dotyczące siły wyższej i nadzwyczajnych okoliczności.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że w myśl art. 4 ust. 1 akapit 1 ww. rozporządzenia w odniesieniu do płatności bezpośrednich, gdy beneficjent nie jest w stanie spełnić kryteriów kwalifikowalności lub innych obowiązków w wyniku siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności, zachowuje on prawo do pomocy w odniesieniu do obszaru lub zwierząt, które były kwalifikowalne w chwili wystąpienia siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności.

Organ odwoławczy wyjaśnił także, że informacje niezbędne do ustalenia kwalifikowalności do pomocy muszą być zawarte we wniosku, na co wskazuje treść art. 14 ust. 1 Rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) Nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiające zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 227 z 31.07.2014 r., str. 69, z późn. zm.).

Z powyższych przepisów wynika – jak dalej wskazał Organ odwoławczy - że dopiero w momencie wszczęcia postępowania w przedmiocie przyznania płatności, w tym przypadku płatności ekologicznej, można dokonać oceny, czy deklarowany do płatności obszar spełnia warunki kwalifikowalności, a w konsekwencji możliwość zastosowania do tych obszarów przepisów art. 4 rozporządzenia nr 640/2014.

Wyjaśnił także, że złożenie wniosku po terminie, nawet w przypadku przyczyn niezależnych od rolnika nie daje możliwości organom ARiMR do oceny kwalifikowalności obszarów zadeklarowanych we wniosku, a co za tym idzie nie jest możliwym zastosowanie przepisu art. 4 rozporządzenia nr 640/2014.

Sumując, Organ odwoławczy wskazał, że art. 4 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. nie stanowi podstawy do uznania, iż złożony z uchybieniem terminu wniosek, tj. w dniu 11.07.2018 r., wpłynął w terminie 10.07.2018 r. Zastosowanie przepisu art. 4 ww. rozporządzenia może mieć miejsce na przykład w przypadku niestosowania sankcji terminowych na złożenie wniosku po terminie, o których mowa w art. 13 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r.

Zdaniem Organu odwoławczego, powyższe okoliczności w pełni uzasadniają wydanie przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR na podstawie art. 61a § 1 K.p.a. postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Zgodnie z ww. przepisem: gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 K.p.a., zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Biorąc pod uwagę stan faktyczny oraz obowiązujące przepisy prawa, nie dochowanie terminu na złożenie wniosku na rok 2018 kwalifikuje się do definicji innych uzasadnionych przyczyn, które zostały w sposób bezsporny wykazane.

Organ odwoławczy stwierdził, że nie doszło do naruszenia przez Organ I instancji przepisów proceduralnych. W związku z tym, zgodnie z art. 138 § 1 ust. 1 K.p.a. utrzymał w mocy postanowienie Organu I instancji z dnia 20.08.2018 r. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie przyznania płatności ekologicznej (PROW 2014-2020) na rok 2018.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na powyższe postanowienie Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa nr [...] z dnia 08.10.2018 r., utrzymujące w mocy postanowienie Organu I instancji z dnia 20.08.2018 r. Strona wniosła o jego uchylenie, zarzucając mu wadliwą interpretację przepisu art. 13 ust. 1 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) NR 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności, zwanego dalej Rozporządzeniem nr 640/2014 - polegającą na wadliwej interpretacji wynikającej z nieuwzględnienia przesłanek siły wyższej wskazującej na brak odpowiedzialności za przekroczenie terminu na złożenie wniosku z przyczyn niezależnych od rolnika.

W uzasadnieniu zarzutu skargi Skarżący wskazał, że zaskarżonym postanowieniem Organ II instancji uznał, że wniosek został złożony z naruszeniem terminu na składanie wniosków. Wskazał przy tym, że pamiętać jednak należy fakt, że w roku 2018 wnioski można było składać za pośrednictwem stworzonej przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa aplikację eWniosekPlus, która w ostatnim dopuszczalnym prawem terminie do złożenia wniosku nie działała. Trudno tym samym uznać, że rolnik ponosi jakąkolwiek odpowiedzialność za niefunkcjonowanie systemu, dzięki któremu można złożyć wniosek. W tym przypadku rolnik korzystając ze swoich ustawowych uprawnień w dopuszczalnym prawem terminie próbował złożyć wniosek, który jednak z przyczyn od niego całkowicie niezależnych, a spowodowany wyłącznie działaniami Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa nie mógł zrealizować.

Skarżący wskazał dalej, że zgodnie z treścią art. 4 rozporządzenia nr 640/2014 w odniesieniu do płatności bezpośrednich, gdy beneficjent nie jest w stanie spełnić kryteriów kwalifikowalności lub innych obowiązków w wyniku siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności, zachowuje on prawo do pomocy.

Przechodząc zaś do oceny stanowiska Organu II instancji wyrażonej w zaskarżonej decyzji, Skarżący wskazał na jej następujące elementy.

Informacja o wyłączeniu aplikacji eWniosekPlus, ujawniona na stronie internetowej ARiMR, nie jest okolicznością zwalniającą ARiMR z odpowiedzialności za skutki nie działania aplikacji. Rolnik nie ma obowiązku śledzenia na bieżąco strony internetowej ARiMR, zwłaszcza w sytuacji, gdy w tym okresie trwają intensywne prace połowę. Również odwołanie się organu do art. 17 ust. 3 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) Nr 809/2014, zgodnie z którym jeżeli beneficjent nie jest w stanie złożyć wniosku o przyznanie pomocy lub wniosku o płatność z wykorzystaniem geoprzestrzennego wniosku o przyznanie pomocy, właściwy organ zapewnia beneficjentowi albo niezbędną pomoc techniczną albo z góry ustalone formularze i odpowiednie materiały graficzne w formie papierowej. W tym przypadku właściwy organ przenosi informacje otrzymane od beneficjenta do formularza geoprzestrzennego wniosku o przyznanie pomocy. Odnosząc się do tej informacji Skarżący wskazał, że po pierwsze - informacja powyższa nie była przekazana nawet na stronie internetowej Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa http://www.arimr.gov.pl/dla-beneficjenta/svstem - teleinformatyczny-arimr-wniosek-przez-internet/ewniosekplus.html. Po drugie - jeśli rolnik przystąpił do wypełniania formularza w ostatnim dopuszczalnym dniu terminie po godzinach funkcjonowania ARiMR, gdyby nawet posiadał o powyższym wiedzę, i tak było to technicznie niewykonalne. Szukanie obecnie przez ARiMR uzasadnienia dla niezapewnienia możliwości złożenia wniosku przez rolnika poprzez treść nieznanego rolnikowi przepisu, o którym nie był informowany, nie może być uznane za zgodne z prawem. Skarżący przy tym podniósł, że wskazać należy chociażby na obowiązujące przepisy prawa, obligujące organ do wyższej staranności niż tylko odwoływanie się do faktu, że rolnik składający wniosek podpisał oświadczenia na formularzu wniosku o znajomości przepisów, po czym wskazał, cyt.:.

"W tym miejscu należy odwołać się do reguł wypływających z treści art. 9 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z tym przepisem organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Powołany przepis ustanawia zasadę ogólną obowiązku organów administracji publicznej udzielania informacji faktycznej i prawnej. Prawo do informacji przyjmuje także Europejski Kodeks Dobrej Administracji. W art. 10 ust. 3 stanowi, iż w razie potrzeby urzędnik służy jednostce poradą dotyczącą możliwego sposobu postępowania w sprawie wchodzącej w zakres jej działania oraz dotyczącą pożądanego rozstrzygnięcia sprawy, natomiast w art. 22 reguluje sposób postępowania w razie zwrócenia się z prośbą o udzielenie informacji.

Udzielanie informacji w trakcie toczącego się postępowania dotyczy zarówno przepisów prawa materialnego, jak i procesowego (por. wyrok 1/V5A w Warszawie z dnia 10 lutego 2005 r., sygn. akt V SA/Wa 2045/04, LEX nr 164957).

W myśl orzecznictwa NSA, zgodnie z art. 9 in fine organ nie może ograniczyć się tylko do udzielenia informacji prawnej poprzez wskazanie bądź zacytowanie przepisu, lecz musi podać również "niezbędne wyjaśnienia" co do treści przepisów oraz udzielać "wskazówek", jak należy postąpić w danej sytuacji, aby uniknąć szkody (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 10 lutego 2005 r., sygn. akt 1/ SA/Wa 2045/04, LEX nr 164957).

Obowiązek informowania i wyjaśniania stronom przez organ prowadzący postępowanie całokształtu okoliczności faktycznych i prawnych toczącej się sprawy (art. 9 kpa) powinien być rozumiany szeroko, jak to jest tylko możliwe. Udowodnione naruszenie tego obowiązku powinno być rozumiane jako wystarczająca podstawa do uchylenia decyzji, szczególnie wówczas, gdy urzędnik stwierdza (lub powinien stwierdzić), że strona zamierza podjąć działania wiążące się dla niej z niekorzystnymi skutkami, lub nawet ryzykiem wystąpienia podobnych skutków. W takim wypadku urzędnik ma wyraźny obowiązek w możliwie jasny sposób wyjaśnić całość okoliczności sprawy stronie i równie wyraźnie wskazać na ryzyko wiążące się z zaplanowanymi działaniami. Jest to jedyny odpowiadający zasadzie art. 1 Konstytucji sposób rozumienia art. 9 K.p.a. (por. wyrok NSA z dnia 12 kwietnia 2000 r., sygn. akt I SA/Ka 1740/98, LEX nr 42031).

Istotny w niniejszej sprawie jest również status podmiotu wnoszącego o przyznanie płatności. Rolnik prowadzący działalność rolniczą z uwagi na słabą znajomość przepisów prawa z pewnością wymaga szczególnej pieczy organu podczas toczącego się postępowania w przedmiocie przyznania płatności z funduszy unijnych. Zaznaczyć w tym miejscu należy, iż przyznawanie tych świadczeń następuje w oparciu o przepisy, co do których występuje wymóg ich zgodności z prawem wspólnotowym. W zakresie tak trudnej materii niezbędne jest zatem dbałe wypełnienie obowiązku wynikającego z art. 9 K.p.a.

Warto w tym miejscu powołać orzecznictwo NSA powstałe na gruncie art. 9 K.p.a. w przedmiocie nieznajomości prawa przez osoby, które nie są zorientowane w problematyce prawnej. W wyroku z dnia 13 listopada 1998 r., sygn. akt II SA 1428/98, LEX nr 41815 Sąd stwierdził, że na organie administracyjnym ciąży powinność informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków. Organy muszą zatem czuwać nad tym, aby strony postępowania nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, w tym celu powinny udzielać im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (art. 9 k.p.a.). Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy strona nie jest zorientowana w problematyce prawnej, która wiąże się z jej żądaniem. W orzeczeniu z dnia 20 maja 1998 r., sygn. akt

SA/Sz 1476/97 LEX nr 34710 NSA zauważył, iż zasada państwa prawa, jak i przepis art. 9 kpa, nakładają na organy administracji obowiązek czuwania nad tym, by strona uczestnicząca w postępowaniu nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa. Natomiast w wyroku z dnia 18 lutego 1994 r. skonstatował, że strony postępowania winny być informowane w takim zakresie, w jakim konieczne jest, by z powodu nieznajomości prawa nie poniosły szkody, a zwłaszcza w sprawach, których okoliczności dają podstawę do wniosku, że strona pierwszy raz zetknęła się z takimi problemami faktycznymi i prawnymi". (Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt

I SA/Bd 470/07).".

Sumując, Skarżący stwierdził, że uznać tym samym należy, że w wyniku niedochowania przez ARiMR funkcjonalności systemu, rolnik nie miał faktycznych możliwości złożenia wniosku w terminie, co w świetle przywołanych w skardze przepisów, zwłaszcza dotyczących siły wyższej obliguje organ do uznania złożonego wniosku za złożony skutecznie.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Z. Oddziału Regionalnego ARiMR wniósł o jej oddalenie w całości, podtrzymując dotychczasowe stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu, w tym powielając błędy co do daty złożenia wniosku o przyznanie płatności ekologicznej na 2018 rok, bowiem wskazuje zarówno datę "11 czerwca 2018 roku", a winnym miejscu, tj. w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji na str. 2, akapit szósty wskazał, cyt.: "W wyniku złożonego wniosku w dniu 11 lipca 2018 roku".

W wyniku rozpatrzenia sprawy w trybie uproszczonym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje.

Skarga jest zasadna.

Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, przewidzianej w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sadów administracyjnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 2107) w związku z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 z późn. zm.- dalej w skrócie "P.p.s.a."), uprawniony jest do badania, czy organ wydając zaskarżony akt nie dopuścił się naruszenia przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 P.p.s.a.). Orzekanie - w myśl art. 135 P.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

Sąd kontrolując zaskarżone postanowienie co do jego legalności stwierdził, że zaskarżone postanowienie oraz utrzymane nim w mocy postanowienie Organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 7 i art. 77 K.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, zaś w myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. wymagało ich uchylenia.

Przedmiotem skargi jest postanowienie Dyrektora Z. Oddziału Regionalnego ARiMR Nr [...] z dnia 08.10.2018 r., utrzymujące mocy postanowienie Organu I instancji z dnia 20.08.2018 r., nr dokumentu: [...], którym odmówiono Skarżącemu wszczęcia postępowania w sprawie przyznania płatności ekologicznej (PROW 2014-2020) na rok 2018.

W skardze Skarżący kwestionuje tezę Organu, że wniosek został złożony z naruszeniem terminu na składanie wniosków. Wskazał przy tym, że w roku 2018 wnioski można było składać za pośrednictwem stworzonej przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa aplikację eWniosekPlus, która w ostatnim dopuszczalnym prawem terminie do złożenia wniosku nie działała. Trudno tym samym uznać – zdaniem Skarżącego - że rolnik ponosi jakąkolwiek odpowiedzialność za niefunkcjonowanie systemu, dzięki któremu można złożyć wniosek. W tym przypadku rolnik korzystając ze swoich ustawowych uprawnień w dopuszczalnym prawem terminie próbował złożyć wniosek, którego jednak z przyczyn od niego całkowicie niezależnych, a spowodowany wyłącznie działaniami Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, nie mógł zrealizować.

Zdaniem Organu odwoławczego, cyt. "(...) nie sposób zgodzić się z twierdzeniem Strony, że wniosek mógł zostać złożony jedynie przez aplikację eWnioskekPlus, gdyż wniosek, jak i zmiany, mogły być złożone również w formie papierowej, tj. zgodnie z art 17 ust. 3 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) Nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiające zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 227 z 31.07.2014 r., str. 69, z późn. zm.), zgodnie z którym jeżeli beneficjent nie jest w stanie złożyć wniosku o przyznanie pomocy lub wniosku o płatność z wykorzystaniem formularza geoprzestrzennego wniosku o przyznanie pomocy, właściwy organ zapewnia beneficjentowi albo niezbędną pomoc techniczną albo z góry ustalone formularze i odpowiednie materiały graficzne w formie papierowej. W tym przypadku właściwy organ przenosi informacje otrzymane od beneficjenta do formularza geoprzestrzennego wniosku o przyznanie pomocy.". Poza tym, zdaniem Organu odwoławczego, nie mają zastosowania przepisy art. 4 rozporządzenia Komisji (UE) nr 640/2014 dotyczące siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności, gdyż dopiero w momencie wszczęcia postępowania w przedmiocie przyznania płatności, w tym przypadku płatności ekologicznej, można dokonać oceny, czy deklarowany do płatności obszar spełnia warunki kwalifikowalności, a w konsekwencji możliwość zastosowania do tych obszarów przepisów art. 4 rozporządzenia Komisji (UE) nr 640/2014.

W tak zakreślonych ramach sporu Sąd stwierdził, że Organ nie wyjaśnił dokładnie stanu faktycznego sprawy, a tym samym nie dokonał pełnej jej oceny w kontekście znajdujących zastosowanie przepisów prawa (art. 4 w związku z art. 13 rozporządzenia Komisji (UE) nr 640/2014), co w efekcie skutkowało naruszeniem przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Jak wynika z zaskarżonego stanowiska Organu, Organ nie kwestionuje okoliczności, że w ostatnim dniu składania wniosków, tj. w dniu 10.07.2018 r. (jak niespornie wskazał Organ odwoławczy) nie działał system składania wniosków przez aplikację eWniosekPlus. Jednak do tej istotnej okoliczności nie odniósł się, chociaż zdaniem Sądu okoliczność ta ma kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia spornej kwestii. Z akt administracyjnych badanej sprawy wynika, że w dniu 11.07.2018 r. o godz. 14,30 przyjęto wniosek – zmianę wniosku, co jednak nie jest tożsame ze "złożeniem wniosku". Nie wynika natomiast z akt, czy faktycznie w tym dniu Skarżący próbował w tym systemie eWniosekPlus złożyć wniosek o przyznanie płatności ekologicznej (PROW 2014-2020) na rok 2018.

Jeżeli ze względów technicznych Organ nie mógł ustalić tej okoliczności, a jednocześnie nie kwestionuje, że aplikacja eWniosekPlus nie działała w ostatnim dniu terminu przewidzianego przepisami prawa do składnia wniosku, tj. w dniu 10.07.2018 r., to zdaniem Sądu zaistniała podstawa do rozważenia tej kwestii w trybie złożenia dokumentów po terminie określonym w art. 13 rozporządzenia Komisji (UE) nr 640/2014, który także przewiduje od zasady składania dokumentów w ostatecznym terminie wyjątki w postaci siły wyższej i nadzwyczajnych okoliczności, o których mowa w art. 4 tego rozporządzenia.

Zgodnie z art. 13 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 640/2014, z wyjątkiem przypadków siły wyższej i nadzwyczajnych okoliczności, o których mowa w art. [...] złożenie wniosku o przyznanie pomocy lub wniosku o płatność na podstawie niniejszego rozporządzenia po ostatecznym terminie złożenia wniosku ustalonym przez Komisję na podstawie art. 78 lit. b) rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 prowadzi do zmniejszenia o 1 % za każdy dzień roboczy kwot, do których beneficjent byłby uprawniony, gdyby wniosek został złożony w terminie.

Bez uszczerbku dla jakichkolwiek szczególnych środków wprowadzanych przez państwa członkowskie odnośnie do konieczności składania dokumentów uzupełniających w należytym terminie, aby umożliwić planowanie oraz przeprowadzenie skutecznych kontroli, pierwszy akapit stosuje się również do wniosków o wsparcie, dokumentów, umów oraz innych deklaracji, które należy przedstawić właściwym organom, jeśli takie wnioski o wsparcie, dokumenty, umowy lub deklaracje stanowią o kwalifikowalności do danej pomocy lub wsparcia. W tym przypadku zmniejszenie płatności będzie dotyczyło kwoty wypłacanej w ramach przedmiotowej pomocy lub wsparcia.

Jeśli takie opóźnienie wynosi ponad 25 dni kalendarzowych, wniosek uznaje się za niedopuszczalny, a beneficjentowi nie przyznaje się pomocy lub wsparcia.

W myśl zaś art. 4 ust. 1 zdanie pierwsze rozporządzenia Komisji (UE) nr 640/2014, w odniesieniu do płatności bezpośrednich, gdy beneficjent nie jest w stanie spełnić kryteriów kwalifikowalności lub innych obowiązków w wyniku siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności, zachowuje on prawo do pomocy w odniesieniu do obszaru lub zwierząt, które były kwalifikowalne w chwili wystąpienia siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności.

Z przytoczonych wyżej przepisów wprost zatem wynika, że prawodawca unijny przewidział przypadki dopuszczające złożenie wniosku po ostatecznym terminie przewidzianym w art. 13 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 640/2014. Przypadki te zostały określone w art. 4 tego rozporządzenia jako siła wyższa lub nadzwyczajne okoliczności, i stanowią one wyjątki od zasady złożenia wniosku w ostatecznym terminie. W kontekście tych przypadków, stanowiących wyjątki od zasady składania wniosków w zakreślonym przez prawodawcę unijnego terminie, a następnie przez prawodawcę krajowego, Organy były zobowiązane rozważyć złożenie przez Skarżącego drogą elektroniczną wniosku z uwzględnieniem okoliczności nie funkcjonowania w dniu 10.07.200018 r. aplikacji eWniosekPlus, której – jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji – nie kwestionuje.

Tym samym w rozpoznawanej sprawie Organy administracji nie ustaliły dokładnie stanu faktycznego, do czego zobowiązane były w myśl art. 7 K.p.a., a w konsekwencji Organy nie dokonały pełnej oceny prawnej sprawy, gdyż pominęły w swej ocenie wyjaśnienie okoliczności mającej istotny wpływ na wynik sprawy.

Poza sporem jest, że wniosek o przyznanie płatności ekologicznej na 2018 rok nie musiał przybrać formy pisemnej, mógł bowiem by złożony – jak wskazał Skarżący – przez aplikację eWniosekPlus. A zatem forma wniosku była dowolna, co oznacza, że wybór formy należał do swobodnego uznania strony skarżącej. Dla skuteczności wniesienia tego wniosku wymagane więc było przedstawienie żądania organowi, nie zaś przedstawienie tego żądania w odpowiedniej formie. Organ w każdym razie nie wykazał, by przepis ustawy o płatnościach lub inny wymagał, by konieczne było złożenie wniosku w formie pisemnej wraz z własnoręcznym podpisem żądającego. Stanowisko Organu, wywiedzione w oparciu o art. 17 ust. 3 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) Nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiające zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE. L.227.69), że Skarżący mógł złożyć wniosek nie tylko przez aplikację eWniosekPlus, lecz także w formie pisemnej, jest nieuprawnione. Przepis ten bowiem zakreśla jedynie obowiązki organu, jeżeli beneficjent nie jest w stanie złożyć wniosku o przyznanie pomocy lub wniosku o płatność z wykorzystaniem formularza geoprzestrzennego wniosku o przyznanie pomocy, nie zaś obowiązek składania wniosku tylko w formie pisemnej.

Natomiast złożenie wniosku do właściwego organu drogą elektroniczną, co miało miejsce w rozpoznawanej sprawie, niezależnie czy system informatyczny działał, czy też nie, wywołuje obowiązek działania organu w trybie przewidzianym przepisami postępowania, w pierwszej kolejności co do ustalenia, czy wniosek został złożony z zachowaniem terminu ustalonego przez prawodawcę unijnego, tutaj - w sposób określony w art. 13 rozporządzenia Komisji (UE) nr 640/2014, który – oprócz określenia ostatecznego terminu do złożenia wniosku o przyznanie pomocy, który to termin Organ w badanej sprawie niespornie ustalił na dzień 10.07.2018 r. – przewiduje także wyjątki od zasady złożenia wniosku w ostatecznym terminie ustalonym przez prawodawcę unijnego, a następnie przez krajowego, tj. przewiduje wystąpienie przypadków siły wyższej i nadzwyczajnych okoliczności, o których mowa w art. 4 tego rozporządzenia, które - jeżeli organ stwierdzi ich wystąpienie - uprawniają beneficjenta do zachowania prawa do pomocy nawet w sytuacji złożenia wniosku po ostatecznym terminie.

Wskazać przy tym również należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że do obowiązków organu administracji publicznej należy taka konfiguracja poczty elektronicznej, w tym filtrów antyspamowych, oraz takie zorganizowanie obsługi technicznej poczty elektronicznej organu - aby zapewnić bezproblemowy i niezwłoczny odbiór przesyłanych na wskazany przez adres podań, wobec prawnej dopuszczalności ich wnoszenia także drogą elektroniczną (por. np. postanowienia NSA z dnia 10.09.2015 r., I OSK 1968/15 i z dnia 03.11.2015 r., I OSK 1940/15). Skutki trudności, błędów czy nieprawidłowości w zakresie kształtowania i obsługiwania przez organy administracji publicznej oficjalnych systemów służących do komunikacji z tymi organami nie mogą być przerzucane na korzystających z tych systemów (por. postanowienie NSA z dnia 05.11.2015 r., I OZ 1414/15, wyrok NSA z dnia 16.02.2016 r., I OSK 2186/14). Ryzyko nieodebrania, czy też nie odczytania przez organ wysłanego do niego przy użyciu poczty elektronicznej wniosku, skierowanego na oficjalnie podany adres elektroniczny organu, obciąża ten organ, a nie wnioskodawcę (por. postanowienie NSA z dnia 18.11.2015 r., I OSK 2897/14).

Wobec powyższego, a w szczególności w kontekście obowiązków organu administracji publicznej co do zapewnienia sprawnego funkcjonowania poczty elektronicznej, Sąd stwierdził, że skoro Skarżący miał prawo wybrać formę złożenia wniosku o przyznanie płatności ekologicznej, a zatem złożyć wniosek w formie elektronicznej, i z takiej też drogi skorzystał przesyłając wniosek na adres elektroniczny organu, zaś Organ nie kwestionuje, że w dniu 10.07.2018 r. nie działała aplikacja eWniosekPlus, to Organ ustalając, czy wniosek został złożony z zachowaniem ostatecznego terminu, zobowiązany był rozważyć złożenie tego wniosku w trybie złożenia dokumentów po terminie, stosownie do przywołanego art. 13 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 640/2014, a więc ustalić, czy wystąpił któryś z przypadków siły wyższej lub nadzwyczajnej okoliczności, o których mowa w art. 4 tego rozporządzenia.

Z tych względów Sąd uznał, że Organy obu instancji, co najmniej przedwcześnie uznały, że Skarżący złożył wniosek po ostatecznym terminie ustalonym przez prawodawcę unijnego, tj. po 10.07.2018 r. i w związku z tym wystąpiła przesłanka z art. 61a § 1 K.p.a. skutkująca odmową wszczęcia postępowania w sprawie przyznania płatności ekologicznej (PROW 2014-2020) na rok 2018. Zwrócić należy bowiem uwagę, że Organ błędnie uznał, że w sprawie nie znajduje zastosowania art. 4 rozporządzenia Komisji (UE) nr 640/2014, i w związku z tym w ogóle nie rozważył, czy w badanej sprawie wystąpił któryś z przypadków siły wyższej lub nadzwyczajnej okoliczności, o których mowa w art. 4 rozporządzenia Komisji (UE) nr 640/2014, uprawniającej do pomocy, mimo złożenia wniosku po ostatecznym terminie ustalonym przez prawodawcę unijnego. Brak oceny Organu w tym kontekście uniemożliwiło merytoryczną kontrolę oceny Organów, czy zasadnie odmówiły wszczęcia postępowania w badanej sprawie, co w efekcie świadczy, że Organy obu instancji dopuściły się naruszenia podstawowych zasad postępowania. Organ administracji publicznej - zarówno I, jak i II instancji, stosownie do treści art. 7 K.p.a. zobowiązany jest bowiem do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. W tym celu winien on w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 K.p.a.). Ocena, czy dana okoliczność została udowodniona jest bowiem możliwa dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 80 K.p.a.). Rządząca postępowaniem administracyjnym zasada oficjalności (art. 7, art. 75 K.p.a.) wymaga, by w toku postępowania organy administracji publicznej podejmowały wszelkie kroki niezbędne do wyjaśnienia i załatwienia sprawy i dopuszczały jako dowód wszystko, co może przyczynić się do jej wyjaśnienia, a nie jest sprzeczne z prawem, a więc by z urzędu przeprowadzały dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy. Obowiązek zebrania całego materiału dowodowego w postępowaniu administracyjnym oznacza, że organ administracji publicznej winien z własnej inicjatywy gromadzić w aktach dowody, które jego zdaniem będą konieczne do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy oraz dowody wskazane lub dostarczone przez strony, jeżeli mają one znaczenie dla sprawy. Dostrzec przy tym należy – co istotne w badanej sprawie – że naruszenie przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. następuje nie tylko w sytuacji, gdy organ zgromadzi dowody w sprawie, ale również wówczas, gdy nie rozpatrzy wyczerpująco zebranego w sprawie materiału dowodowego w kontekście przepisów znajdujących zastosowanie w sprawie i wyda rozstrzygnięcie, pomimo braku pełnej oceny prawnej.

Niezbędne jest zatem dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, a następnie poczynienie pełnej jej oceny prawnej co do zachowania terminu do złożenia w drodze elektronicznej przez Skarżącego wniosku o przyznanie płatności ekologicznej, w tym kosztów transakcyjnych (w ramach PROW 2014-2020) na 2018 rok, w kontekście znajdującej zastosowanie w spornej materii regulacji prawnej, a więc Organ rozważy złożenie tego wniosku w trybie przywołanego art. 13 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 640/2014, a zatem oceni ponownie sprawę w świetle przypadków siły wyższej lub nadzwyczajnej okoliczności, o których mowa w art. 4 tego rozporządzenia.

W tym stanie sprawy Sąd, orzekając w trybie uproszczonym na podstawie

art. 119 P.p.s.a., stwierdził, że zaistniały przesłanki określone w art. 145 § 1 lit. c) P.p.s.a., uzasadniające uchylenie zarówno postanowienia Dyrektora Z. Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia 08.10.2018 r. jak i poprzedzającego go postanowienia Kierownika Biura Powiatowego ARiMR dla Powiatu [...] i Miasta Ś. z siedzibą w G. z dnia

20.08.2018 r., gdyż mając na uwadze art. 135 P.p.s.a. Sąd uznał, że dotknięta jest ona takimi samymi wadami jak zaskarżony akt.

O kosztach postępowania sądowego Sąd orzekł z urzędu na podstawie art. 200 i 205 § 1 P.p.s.a. oraz art. 210 § 2 P.p.s.a., zasądzając na rzecz Skarżącego ich zwrot w kwocie równej uiszczonemu wpisowi sądowemu, tj. 200,00 zł.

Powołane wyżej orzeczenia znajdują się w bazie orzeczeń sądów administracyjnych na stronie internetowej [...]