Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 748/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-06-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Prezes Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 29 ust 1
journal: Dz.U. 2008 nr 98 poz 634
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.
journal: Dz.U.UE.L 2001 nr 327 poz 11 art. 49 ust. 1 i ust. 3 i ust 5
law: Rozporządzenie Komisji (WE) Nr 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli niektórych wspólnotowych syystemów pomocy ustanowionych rozporządzeniem Rady (EWG) nr 3508/92

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Irena Jakubiec-Kudiura, Sędzia WSA - Piotr Kraczowski (spr.), Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński, Protokolant ref. staż. - Tomasz Godlewski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 czerwca 2012 r. sprawy ze skargi J. L. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] znak [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2004. - oddala skargę -


UZASADNIENIE

Przedmiotem postępowania sądowego jest skarga J. L. (zwanego dalej: skarżącym) na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) z [...] stycznia 2012 r., nr [...]. Decyzją tą Prezes ARiMR – na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; dalej: k.p.a.) – uchylił decyzję własną z [...] października 2011 r., nr [...] o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych oraz ustalił skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w wysokości 5.506,41 zł. Zaskarżona decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Skarżący 28 maja 2004 r. wystąpił do BP ARiMR w [...] o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2004. We wniosku zadeklarował do płatności działki rolne o łącznej powierzchni 11,08 ha: A, B, C i D, położone na działce ewidencyjnej nr [...] oraz działkę rolną E, położoną na działkach ewidencyjnych nr: [...] i [...]. Kierownik BP ARiMR w [...] decyzją z [...] października 2004 r. przyznał skarżącemu wnioskowane płatności w łącznej wysokości 5.506.41 zł. Płatności zostały [...] listopada 2004 r. przekazane na rachunek bankowy skarżącego.

Następnie organ w trakcie postępowań dotyczących płatności za lata 2005-2009, uzyskał informację dotyczącą dzierżawy przez skarżącego działek ewidencyjnych nr [...] i [...]. Skarżący 23 marca 2011 r. oświadczył, że ww. działki ewidencyjne zostały wydzierżawione S. K. w roku 2001 i są dzierżawione i użytkowane do chwili obecnej. Skarżący potwierdził, iż w latach 2005-2009 nie użytkował ani nie uprawiał działek ewidencyjnych nr [...] i [...].

W związku z powyższym postanowieniem z [...] kwietnia 2011 r. Kierownik BP ARiMR w [...] wznowił z urzędu postępowanie administracyjne zakończone decyzją tego organu z [...] października 2004 r., a następnie decyzją z [...] maja 2011 r. – wydaną na podstawie art. 151 § 2 k.p.a. w zw. z art. 146 k.p.a. i art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. – stwierdził, że decyzja z [...] października 2004 r. została wydana z naruszeniem prawa, wskazał jednocześnie na brak możliwości uchylenia przedmiotowej decyzji z powodu upływu 5-letniego terminu. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że skarżący nie użytkował działek rolnych położonych na działkach nr [...] i [...], ponieważ wydzierżawił je. Zatem na dzień składania wniosku o przyznanie płatności jak i na dzień wydania decyzji z [...] października 2004 r., nie był użytkownikiem tych gruntów. Od decyzji tej skarżący nie wniósł odwołania.

Konsekwencją wydania powyższej decyzji było wszczęcie przez Prezes ARiMR [...] października 2011 r. postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych środków finansowych przyznanych na mocy decyzji Kierownika BP ARiMR w [...] z [...] października 2004 r. W wyniku tego postępowania Prezes ARiMR wydał decyzję z [...] października 2011 r., którą ustalił skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych za rok 2004 w wysokości 1.540,13 zł.

Skarżący 3 listopada 2011 r. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym wniósł o uchylenie w całości decyzji: z [...] października 2011 r. oraz decyzji z [...] maja 2011 r. oraz o umorzenie sprawy, ewentualnie o umorzenie w całości przysługujących ARiMR wierzytelności w kwocie 1540,13 zł wraz z odsetkami. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że składając wniosek o przyznanie płatności do gruntów rolnych za rok 2004 r. opierał się na informacji przekazanej mu przez pracowników punktu Doradztwa Rolniczego w [...] w 2005 r. oraz pracowników Oddziału ARiMR w [...], że o dopłaty ubiegać się może albo dzierżawca gospodarstwa albo jego właściciel. Ponadto informacja w Oddziale ARiMR przekazana została w obecności dzierżawcy gospodarstwa S. K.. O fakcie dzierżawy przedstawiciele ARiMR wiedzieli zatem od początku starania się przez skarżącego o dopłaty. Skarżący dodał, że 1994 r. jest osobą trwale niezdolną do pracy, która nie jest w stanie pracować samodzielnie w gospodarstwie rolnym oraz zmuszona jest korzystać z pomocy innych osób w tym zakresie.

Prezes ARiMR decyzją z [...] listopada 2011 r. na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchylił zaskarżoną decyzję z [...] października 2011 r. i ustalił skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w wysokości 5506,41 zł. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 29 ust. 1 ustawy z 29 ust. 4 ustawy z 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. Nr 98, poz. 634 ze zm.), zgodnie z którym Prezes ARiMR ustala, w drodze decyzji administracyjnej, kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych: pochodzących z funduszy Unii Europejskiej; krajowych, przeznaczonych na: współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej. Wypłacone nienależnie skarżącemu środki publiczne za rok 2004 z tytułu Jednolitej Płatności Obszarowej pochodzą Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej, a z tytułu Uzupełniającej Płatności Obszarowej - z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej oraz ze środków krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, tj. z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a ustawy o Agencji.

Następnie Prezes ARiMR wyjaśnił, że decyzja z [...] października 2004 r., którą skarżącemu przyznano płatności bezpośrednie do gruntów rolnych na rok 2004 była przedmiotem postępowania wznowieniowego, w wyniku którego Kierownik BP ARiMR w [...] decyzją z [...] maja 2011 r. stwierdził, że została wydana z naruszeniem prawa. Dalej Prezes ARiMR wskazał, że skarżący nie był faktycznym użytkownikiem zadeklarowanych we wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2004 gruntów rolnych położonych na działach ewidencyjnych nr [...] i [...], a różnica w powierzchni działek zgłoszonych we wniosku o przyznanie JPO i stwierdzonej w czasie kontroli administracyjnej wynosi 38,15%, a różnica w powierzchni działek zgłoszonych we wniosku o przyznanie UPO i stwierdzonej w czasie kontroli administracyjnej wynosi 39,33%. Powyższe procentowe różnice w powierzchni działek zgłoszonych we wniosku i stwierdzonych w czasie kontroli administracyjnej oznaczają, że skarżący nie był uprawniony do uzyskania płatności JPO i UPO na rok 2004.

Prezes ARiMR wyjaśnił, że w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik ma obowiązek ją zwrócić, powiększoną o odsetki, co wynika bezpośrednio z przepisów prawa wspólnotowego regulujących kwestię obowiązku zwrotu nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności, tj. art. 49 ust. 1 i ust. 3 rozporządzenia Komisji nr 2419/2001 z 11 grudnia 2001 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli niektórych wspólnotowych systemów pomocy ustanowionych rozporządzeniem Rady (EWG) nr 3508/92 (Dz. Urz. WE L 327 z 12.12.2001). Skarżący uzyskując nienależne pobrane płatności bezpośrednie do gruntów rolnych na rok 2004 w łącznej wysokości 5.506,41 zł, w tym 2.332,67 zł z tytułu JPO oraz 3.173,74 zł z tytułu UPO, jest zobowiązany do zwrotu całej kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych za rok 2004, tj. kwoty 5.506,41 zł powiększonej o odsetki.

Prezes ARiMR wyjaśnił, że kwota nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych za rok 2004 w wysokości 1.540,13 zł, ustalona jego decyzją Prezesa z [...] października 2011 r., obejmuje kwotę 644,22 zł z tytułu JPO i 895,91 zł z tytułu UPO, których wysokość została ustalona nieprawidłowo, co oznacza, że została wydana z rażącym naruszeniem art. 49 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001. W związku z tym, że decyzja z [...] października 2011 r. została wydana z rażącym naruszeniem art. 49 ust. 1 ww. rozporządzenia, to organ uznał, że w sprawie nie będzie miał zastosowania zakaz reformationis in pius z art. 139 k.p.a. – organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, chyba że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny. Mając to na uwadze, Prezes ARiMR rozpatrując wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy uchylił w całości zaskarżoną decyzję z [...] października 2011 r. i orzekł w tym zakresie o istocie sprawy, tj. ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych za rok 2004 w wysokości 5.506,41 zł.

Dalej Prezes ARiMR wyjaśnił, że zwrot płatności uznanej za nienależną ulega przedawnieniu, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Okres ten ogranicza się do czterech lat, jeżeli beneficjent działał w dobrej wierze (art. 49 ust. 5 rozporządzenia Komisji nr 2419/2001). W przypadku skarżącego wypłata płatności bezpośrednich do gruntów rolnych za rok 2004 nastąpiła [...] listopada 2004 r., natomiast decyzja Kierownika BP ARiMR w [...] z [...] maja 2011 r., którą należy uznać za pierwsze powiadomienie beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności, została doręczona s skarżącemu 1 czerwca 2011 r., a więc przed upływem dziesięciu lat od daty płatności. Natomiast od daty płatności pomocy – [...] listopada 2004 r. do daty pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze płatności bezpośrednich do gruntów rolnych za rok 2004, upłynęło więcej niż cztery lata. W związku z tym Prezes ARiMR rozważył czy działanie skarżącego nosiło cechy "działania w dobrej wierze" i wskazał, że w faktu pozostawania skarżącego w dobrej wierze w momencie składania wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2004 ma dowodzić okoliczność, że "składając wniosek o przyznanie płatności do gruntów rolnych za rok 2004 r. opierałem się na informacji przekazanej mi przez pracowników punktu Doradztwa Rolniczego w [...] w 2005 r. potwierdzonej następnie kilka tygodni później przy wypełnianiu wniosku w Oddziale Agencji w [...] przez pracowników, że o dopłaty ubiegać się może albo dzierżawca gospodarstwa albo jego właściciel. Informacja w Oddziale Agencji została mi przekazana w obecności dzierżawcy mojego gospodarstwa Pana S. K.".

Odnosząc się do powyższego Prezes ARiMR stwierdził, że nie znajduje to potwierdzenia w zebranym w sprawie materiale dowodowym. Jednocześnie zauważył, że informacje uzyskane w 2005 r. nie mogły stanowić podstawy wypełnienia w 2004 r. wniosku o przyznanie płatności na rok 2004. Ponadto z akt sprawy nie wynika, aby skarżący zwracał się w formie pisemnej do organów ARiMR o wyjaśnienia dotyczące przyznania płatności bezpośrednich do gruntów na rok 2004. Prezes ARiMR wskazał także, że skarżący składając wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich na rok 2004, złożył podpis pod oświadczeniem, że znane mu są zasady przyznawania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych oraz podpisał zobowiązanie do niezwłocznego informowania na piśmie ARiMR między innymi o każdym fakcie, który miał wpływ na nienależne przyznanie płatności bezpośrednich. Tym samym przez fakt złożenia wniosku skarżący potwierdził, że jest posiadaczem gruntów w nim wskazanych, jak również potwierdził znajomość przepisów określających zasady uzyskania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2004 oraz przepisów, z których wynika, że w przypadku otrzymania płatności, uznanych następnie za nienależne, powstaje obowiązek zwrotu płatności nienależnie pobranych. Ponadto w następnych latach (tj. w latach 2005-2009) skarżący składał kolejne wnioski o przyznanie płatności do gruntów rolnych, położonych na działkach rolnych, których nie był faktycznym użytkownikiem. W związku z powyższym nie można przyjąć, iż skarżący działał w dobrej wierze ani w momencie składania wniosku, ani przyjęcia płatności. Z tych względów – w ocenie Prezes ARiMR – w tej sprawie ma zastosowanie dziesięcioletni okres przedawnienia, o którym mowa w art. 49 ust. 5 rozporządzenia Komisji nr 2419/2001.

Prezes ARiMR stwierdził także, że w sprawie nie zostały naruszone przepisy postępowania.

Skarżąca pismem z 28 lutego 2012 r. (uzupełnionym pismem z 15 maja 2012 r.) złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Prezesa ARiMR z [...] stycznia 2012 r. wnosząc o jej uchylenie w całości oraz poprzedzającej ją decyzji z [...] października 2011 r. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:

- prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie w sprawie przepisów art. 49 ust. 5 rozporządzenia Komisji nr 2419/2001 oraz art. 49 ust. 4 rozporządzenia Komisji nr 2419/2001;

- przepisu postępowania, tj. art. 139 k.p.a. poprzez nieuprawnione i niesłuszne orzeczenie na niekorzyść skarżącego;

- naruszenie przepisów postępowania, to jest określonej w art. 7 k.p.a. zasady prawdy obiektywnej oraz określonej w art. 9 k.p.a. zasadny udzielania informacji.

W uzasadnieniu skargi skarżący zarzucił, że przy wydawaniu skarżonej decyzji naruszono przepis art. 139 k.p.a. dotyczący zakazu orzekania na niekorzyść skarżącego. Zwrócił uwagę, iż korzystanie z tej instytucji, jest olbrzymim uprawnieniem władzy, która z uwagi na to powinna we wszystkich wypadkach jego użycia szczegółowo wyjaśnić motywy działania oraz uzasadnić konieczność jego zastosowania oraz jego przesłanki w taki sposób, aby strona nie mogła czuć się pokrzywdzona tego typu działaniem władzy, co zdaniem skarżącego nie zostało zrobione w zaskarżonej decyzji. Organ w zasadzie w żaden sposób, poza stwierdzeniem, że rzeczywiście naruszenie prawa przy wydawaniu decyzji miało miejsce, nie odniósł się co do "ciężaru gatunkowego" tego naruszenia. Przyczyna takiego postępowania wydaje się być jasna – przedmiotowe naruszenie nie ma charakteru rażącego naruszenia prawa. Tylko bowiem takie naruszenie, które uznać możemy za mające postać kwalifikowaną, czyli naruszenie rażące, daje organowi podstawę do naruszenia gwarancji praw strony w postaci zakazu orzekania na niekorzyść strony skarżącej.

Następnie skarżący zarzucił, że organ niezasadnie kwestionuje jego działanie w dobrej wierze przy ubieganiu się o płatności bezpośrednie do gruntów rolnych, od której to przesłanki zależy okres przedawnienia. W przekonaniu skarżącego nie może być mowy o istnieniu złej wiary po jego stronie. Bowiem skarżący jeszcze przed złożeniem pierwszych wniosków o przyznanie dopłat bezpośrednich do gruntów rolnych w 2004-05 r. dowiadywał się o swoich prawach i obowiązkach z tym związanych w instytucjach do tego powołanych - w Oddziale ARiMR w [...] oraz w punkcie Doradztwa Rolniczego w [...]. Tam też przekazane mu zostały informacje o możliwości ubiegania się o dopłaty bezpośrednie mimo wydzierżawienia gruntów rolnych do niego należących. Nie sposób zatem czynić komukolwiek zarzutu z postępowania zgodnego z wytycznymi instytucji zajmujących się obsługą setek czy tysięcy spraw związanych z dopłatami bezpośrednimi do gospodarstw rolnych, kiedy oczywistym jest, że doświadczenie petenta w tej sprawie jest wielokroć niższe, jeśli nie żadne. Przypomniał, że okres, w którym składany był wniosek o dopłaty przypadał na czas tuż po przystąpieniu Polski do Unii Europejskiej. Niewiele osób pochwalić się mogło wtedy jakąkolwiek wiedzą czy doświadczeniem w zakresie praw do ubiegania się o przyznanie dopłat bezpośrednich. Tak też było w jego przypadku. Nieodzownym wydawało się więc skorzystanie z pomocy, wiedzy powołanych do tego instytucji. Skarżący skorzystał z takiej właśnie pomocy, z całą pewnością wykazał więc swoim postępowaniem daleko idącą staranność. Nie można zatem w jakikolwiek sposób negować jego dobrej wiary. Natomiast samo to, że przy wypełnianiu wniosku podpisał oświadczenie potwierdzające znajomość zasad przyznawania płatności, dobrej wiary w tej konkretnej sytuacji przekreślać nie może. Skoro bowiem został mylnie przez organ pouczony, to był także przekonany o słuszności tego pouczenia, stąd też oświadczenie przez niego podpisywane nie było niezgodne z jego stanem wiedzy. Istotnym jest również to, iż wobec skarżącego toczyło się postępowanie karne w przedmiocie wyłudzenia środków publicznych prowadzone przez Prokuraturę Rejonową w [...] (sygn. akt ds. [...]), co istotne - zakończone postanowieniem z [...] listopada 2011 r. o umorzeniu dochodzenia wobec stwierdzenia, iż czyn nie stanowi przestępstwa wobec jego znikomej społecznej szkodliwości. Zwrócił uwagę, że prokuratura przeprowadziła dowód z informacji z [...] Ośrodka Doradztwa Rolniczego w [...], który nie wykluczył, że mógł udzielić porady niezgodnej z ustawą, że wniosek może być złożony przez którąkolwiek z osób, tj. właściciela lub dzierżawcę, byle był złożony jeden wniosek. Ponadto wersję skarżącego potwierdził przesłuchany w sprawie S. K., który był świadkiem informowania skarżącego przez powyższą instytucję o przysługujących mu prawach i obowiązkach związanych z ubieganiem się o dopłaty bezpośrednie.

W związku z powyższym zdaniem skarżącego nie jest mu możliwe przypisanie złej wiary i zastosowanie terminu 10 letniego przedawnienia. Ponadto skarżący wskazał, że od samego początku sprawy, tj. już od złożenia dokumentów związanych z wnioskiem o przyznanie dopłat bezpośrednich do gruntów rolnych, organy miały wiedzę na temat tego, że skarżący jest jedynie właścicielem gruntów rolnych, o dopłatę do których się ubiega, a faktycznym ich użytkownikiem jest kto inny, dzierżawca tych gruntów – S. K.. Już w momencie przekazania przez wcześniej wskazane organy błędnych informacji i wskazówek dotyczących praw i obowiązków osób ubiegających się o dopłaty, kiedy to w placówkach tych organów stawili się zarówno skarżący, jak i dzierżawca S. K., organy faktycznie powzięły informację o tym, że grunty są użytkowane przez posiadacza zależnego, a z wnioskiem występuje właściciel. Gdyby nie mylne poinformowanie tych osób przez pracowników organów, z całą pewnością wniosek złożony zostałby przez osobę rzeczywiście uprawnioną do ubiegania się o dopłaty, czyli dzierżawcę. Ponadto przed wypisywaniem wniosku przez pracownika Agencji skarżący przedkładał mu wraz z mapką wypis z rejestru gruntów, w którym zaznaczone jest, że od [...] października 2001 r. S. K. jest dzierżawcą działek o numerach [...] i [...] w [...], a od [...] kwietnia 2005 r. działki o numerze [...] w [...]. Ponadto [...] sierpnia 2005 r. była u skarżącego przeprowadzona kontrola i protokole kontroli, ani w jej trakcie nie wskazano na żadne nieprawidłowości.

Powyższe wskazuje na błąd organów, które mimo wiedzy na temat zgłoszenia na temat zgłoszenia wniosku osoby nieuprawnionej do otrzymywania dopłat bezpośrednich do gruntów rolnych, nie tylko nie zapobiegły przyznaniu płatności, ale także utrzymywały ten stan, co tym bardziej utwierdzać mogło w przekonaniu skarżącego o przysługującym prawie oraz o słuszności, prawidłowości i zasadności złożonego przez niego wniosku o dopłaty.

W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności, wprawdzie nie wskazane w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę. Jednakże rozstrzygnięcie "w granicach danej sprawy" oznacza także, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę.

Wobec powyższego zaznaczyć trzeba, iż przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Prezesa ARiMR z [...] stycznia 2012 r. oraz poprzedzająca ją decyzja z [...] października 2011 r., którymi ustalono wysokość nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2004.

W związku z powyższym Sąd oceniał działania organu administracyjnego podejmowane w toku postępowania zakończonego zaskarżonymi orzeczeniami. Innymi słowy, kontrola sądowa ograniczała się do tych czynności, które podjęto od wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych należności, tj. od dnia powiadomienia skarżącej o tym postępowaniu pismem z [...] października 2011 r., do dnia wydania decyzji w drugiej instancji, tj. [...] stycznia 2012 r. Zatem nie mogło być przedmiotem rozważań Sądu postępowanie, w wyniku którego stwierdzono o wydaniu z naruszeniem prawa decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] z [...] października 2004 r. wszczętego na podstawie wniosku z [...]maja 2004 r. Postępowanie to było bowiem postępowaniem odrębnym, opartym na samodzielnych przesłankach faktycznych i prawnych. Zmierzało ono do ustalenia czy przyznane decyzją z [...] października 2004 r. płatności były należne i zgodne z obowiązującym prawem. Natomiast przedmiotowe postępowanie było już tylko następstwem stwierdzenia, iż płatności na rok 2004 nie były należne, zaś jego przedmiotem było wyłącznie ustalenie kwoty nienależnie pobranych środków pieniężnych. Zaznaczyć przy tym należy, iż decyzja z [...] maja 2011 r. o stwierdzeniu wydania decyzji z [...] października 2004 r. z naruszeniem prawa, nie była przez skarżącego kwestionowana. W tym stanie rzeczy Sąd nie jest uprawniony do kontroli legalności postępowania dotyczącego zasadności stwierdzenia, że skarżącemu nie należały się płatności na rok 2004, ponieważ decyzja z [...] maja 2011 r. w tym przedmiocie stała się ostateczna.

Przechodząc do meritum przedmiotowej sprawy Sąd nie dopatrzył się w działaniu organu ani naruszenia norm prawa materialnego ani też naruszenia przepisów postępowania, które mogłyby skutkować uwzględnieniem skargi.

Zgodnie przepisem art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR – Prezes Agencji ustala, w drodze decyzji administracyjnych, kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków pochodzących z funduszy Unii Europejskiej oraz krajowych przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej lub krajowych przeznaczonych na finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej. Przedmiotem badania w postępowaniu o wydanie decyzji z art. 29 ust. 1 jest więc ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z wymienionych w tym przepisie funduszy. Sytuacja, w której dochodzi do nienależnego pobrania takich środków występuje niewątpliwie wówczas gdy wspomniane środki zostaną przyznane na podstawie decyzji administracyjnej (oraz nastąpi ich wypłata), a następnie decyzja ta zostanie ostatecznie wyeliminowana z obrotu prawnego, bądź też – jak w niniejszej sprawie – stwierdzono zostanie, że została wydana z naruszeniem prawa. Zaznaczyć przy tym jeszcze raz należy, iż w takim przypadku zadaniem Prezesa ARiMR nie jest kontrolowanie zasadności wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej środki, czy też stwierdzenie wydania jej z naruszeniem prawa, a jedynie ustalenie, czy decyzja ta jest skuteczna tzn. czy nastąpiło ostateczną decyzją administracyjną i czy decyzja została skierowana do właściwego podmiotu.

Bezsporne w sprawie jest, że na rachunek skarżącego zostały wypłacone nienależnie środki publiczne za 2004 rok z tytułu JPO pochodzące z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej, a z tytułu UPO z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej oraz ze środków krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, tj. z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a ustawy o ARiMR. W tym stanie Prezes ARiMR zobligowany był wydać decyzje w przedmiocie zwrotu nienależnych płatności.

Jak wynika z akt administracyjnych decyzją z [...] października 2004 r. przyznano skarżącemu płatności z tytułu JPO i UPO za 2004 r. w łącznej wysokości 5.506,41 zł. Po przeprowadzeniu wszczętego z urzędu postępowania wznowieniowego, powyższa decyzja – decyzją Kierownika BP ARiMR w [...] z [...] maja 2011 r. – została uznana za decyzję wydaną z naruszeniem prawa. Decyzja z [...] maja 2011 r. stała się ostateczna, przez co skarżący zgodził się na poczynione tam ustalenia faktyczne i związane z tym konsekwencje.

W oparciu o powyższe Prezes ARiMR prawidłowo wszczął postępowanie w sprawie ustalenia nienależnie pobranych przez skarżącą środków finansowych, a następnie [...] października 2011 r., wydał decyzję w tym przedmiocie, ustalając kwotę nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w łącznej kwocie 1.540,13 zł. Wskazać przy tym należy, że w decyzji tej organ I instancji nie wyjaśnił dlaczego ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności na łączną kwotę 1.540,13 zł skoro kwota wypłacona skarżącemu wynosiła 5.506,41 zł, a różnica w powierzchni działek zgłoszonych we wniosku o przyznanie JPO i UPO i stwierdzonych w czasie kontroli administracyjnej odpowiednio wynosiła 38,15% i 39,33%, co na podstawie art. 5 ust. 1 rozporządzenia Komisji nr 2199/2003 i art. 32 ust. 1 rozporządzenia Rady nr 2419/2001 powoduje, że płatności nie są przyznawane. Brak takiego uzasadnienia i ewidentnie, bezsporne błędne ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności powoduje, że decyzja z [...] października 2011 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa (tj. art. 5 ust. 1 rozporządzenia Komisji nr 2199/2003 i art. 32 ust. 1 rozporządzenia Rady nr 2419/2001) w zakresie ustalenia kwoty do zwrotu. Co z kolei spowodowało, że organ II instancji mógł wydać zaskarżoną decyzję na niekorzyść skarżącego bez naruszenia art. 139 k.p.a., który pozwala na wydanie przez organ odwoławczy decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, gdy decyzja rażąco narusza prawo. Wskazać przy tym należy, że oparcie wyjątku od zasady zakazu reformationis in peius na kryterium rażącego naruszenia prawa nie budzi w literaturze zastrzeżeń. Wprowadzenie w tym zakresie zakazu reformationis in peius równałoby się na nałożeniu na organ obowiązku działania z rażącym naruszeniem prawa, co byłoby sprzeczne z zasadą praworządności, rodząc obowiązek organu wyższego stopnia stwierdzenia nieważności decyzji organu odwoławczego lub uchylenia jej w trybie wznowienia postępowania (p. B. Adamiak / J. Borokowski Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wyd. Beck 8 Wydanie, str. 619). W związku z powyższym Sąd zarzut naruszenia art. 139 k.p.a. uznał za chybiony. Odnosząc się jednocześnie do przytoczonych w tym zakresie wyroków sądów administracyjnych Sąd wskazuje, że każdy z tych wyroków zapadł w innym stanie faktycznym i nie wiąże sądu w niniejszej sprawie.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 49 rozporządzenia Komisji nr 2419/2001 wskazać należy, że zgodnie z dyspozycję zawartą w art. 49 ust. 1 – w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki obliczone za okres między powiadomieniem o obowiązku rolnika do zwrotu oraz zwrotem lub potrąceniem. W myśl art. 49 ust. 5 – zwrot płatności uznanej za nienależną ulega przedawnieniu, jeżeli okres między datą płatności pomocy, a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Okres ten ogranicza się do czterech lat, jeżeli beneficjent działał w dobrej wierze.

Sąd uznał, że organ trafnie uzasadnił w zaskarżonej decyzji, że skarżący nie działał w dobrej wierze i w związku z tym zasadnie przyjął 10 letni termin przedawnienia. O prawidłowości takich ustaleń świadczy przede wszystkim to, że skarżący składając wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich na rok 2004, złożył podpis pod oświadczeniem, że znane mu są zasady przyznawania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych oraz podpisał zobowiązanie do niezwłocznego informowania na piśmie ARiMR między innymi o każdym fakcie, który miał wpływ na nienależne przyznanie płatności bezpośrednich. Tym samym przez fakt złożenia wniosku skarżący potwierdził, że jest posiadaczem gruntów w nim wskazanych, jak również potwierdził znajomość przepisów określających zasady uzyskania płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2004 oraz przepisów, z których wynika, że w przypadku otrzymania płatności, uznanych następnie za nienależne, powstaje obowiązek zwrotu płatności nienależnie pobranych. Ponadto w następnych latach (tj. w latach 2005-2009) skarżący składał kolejne wnioski o przyznanie płatności do gruntów rolnych, położonych na działkach rolnych, których nie był faktycznym użytkownikiem. W związku z powyższym nie można przyjąć, iż skarżący działał w dobrej wierze ani w momencie składania wniosku, ani przyjęcia płatności. Ponadto Sąd zwraca uwagę, że z załączonego do skargi protokołu z czynności kontrolnych z [...] sierpnia 2005 r. k. 12 akt sąd. (na który także w skardze powołuje się skarżący) wynika, że to skarżący został wpisany jako producent rolny (III. Tabela wniosku) i będąc obecny przy kontroli własnoręcznie podpisał protokół (XIII. Tabela wniosku). Skarżący podczas kontroli nie wskazał, że to dzierżawca S. K. jest producentem rolnym, a więc przeczy to jego twierdzeniom, że organy były świadome, iż to S. K. jest użytkowaniem gruntów zgłoszonych do dopłat. Tym samym przyjąć należy, że skarżący świadomie wprowadził organ w błąd, co wyklucza przyjęcie dobrej wiary u skarżącego.

Odnosząc się do podnoszonych w skardze zarzutów naruszenia przepisów postępowania administracyjnego należy zauważyć, iż są one bezpodstawne. W ocenie Sądu organ nie naruszył powołanych przepisów k.p.a. oraz działał w niniejszej sprawie zgodnie z zasada praworządności i na podstawie obowiązujących przepisów prawa. Dopełnił powinności tak wyczerpującego zgromadzenia materiału dowodowego jak i prawidłowej jego oceny, nie naruszając w tym względzie podstawowej zasady postępowania dowodowego, tj. zasady swobodnej oceny dowodów. Ocena zebranych w sprawie dowodów znalazła swój wyraz w bardzo szerokim uzasadnieniu skarżonej decyzji i zdaniem Sądu jest ona prawidłowa.

Z powyższych względów, w oparciu o art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. (tj. Dz. U. z 2012 r. Nr 270), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę.