Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 420/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2017-07-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: *Uchylono zaskarżone postanowienie w całości
Powołane przepisy: article: art. 64 par. 1 pkt 4 i  par. 6 oraz  art. 64c par. 7
journal: Dz.U. 2014 poz 1619
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Moskała (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak, Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski, Protokolant sekretarz sądowy Ewa Zawal, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 5 lipca 2017 r. sprawy ze skargi "A" S.A. w W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. – obecnie: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2014 r. Nr [...] w przedmiocie określenia kwoty kosztów egzekucyjnych obciążających zobowiązanego I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. na rzecz strony skarżącej kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadził jako organ egzekucyjny postępowanie egzekucyjne wobec A S.A. na podstawie określonych tytułów wykonawczych, obejmujących zaległości z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego i Społecznego za okres: czerwiec, lipiec, grudzień 2000 r., 2001 r., 2002 r., 2003 r., 2004 r., 2005 r., w kwocie należności głównej [...] zł wraz z należnymi odsetkami od ustawowych terminów płatności. W celu wyegzekwowania zaległości objętych tytułami wykonawczymi, Naczelnik Urzędu Skarbowego dokonał zajęć wierzytelności w: B Sp. z o.o., C Sp. z o.o., D, E s. c., F Spółce z o.o. Ponadto w dniu [...] r. dokonał zajęcia rachunku bankowego w Banku [...] oraz w Banku [...].

W związku z uregulowaniem zadłużenia w dniu [...] r., ZUS wycofał przedmiotowe tytuły wykonawcze. Zawiadomieniami o zmianie wysokości zajęcia Naczelnik Urzędu Skarbowego ograniczył zajęcia do kosztów egzekucyjnych. Postanowieniem z dnia [...] r. Naczelnik Urzędu Skarbowego określił kwotę kosztów egzekucyjnych obciążających spółkę w wysokości [...] zł.

W zażaleniu na powyższe postanowienie zobowiązana spółka wskazała, iż wobec faktu, że wierzyciel zażądał uchylenia zastosowanych środków egzekucyjnych w oparciu o zawarte z dłużnikiem porozumienie, dotyczące spłaty oraz wobec faktu uchylenia środków egzekucyjnych przez organ egzekucyjny, brak jest podstaw prawnych do domagania się zapłaty kosztów egzekucyjnych za czynności, które faktycznie nie zostały dokonane. Ponadto zarzuciła, iż prowadzone postępowania egzekucyjne nie zakończyły się z dniem [...] r., gdyż jeszcze [...] r. organ egzekucyjny dokonywał rozliczenia pobranych kosztów. Strona wniosła także o ustalenie kosztów egzekucyjnych obciążających zobowiązanego w wysokości adekwatnej do realnie zastosowanych środków egzekucyjnych, w oparciu o które wyegzekwowano należności objęte tytułami wykonawczymi.

Postanowieniem z dnia [...] r. Dyrektor Izby Skarbowej uchylił postanowienie w przedmiocie określenia kwoty kosztów egzekucyjnych obciążających spółkę w wysokości [...] zł oraz przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Postanowieniem z dnia [...] r. Naczelnik Urzędu Skarbowego określił kwotę kosztów egzekucyjnych obciążających spółkę w wysokości [...] zł.

W zażaleniu na powyższe postanowienie zobowiązana spółka podtrzymała argumentację przedstawioną w poprzednim zażaleniu oraz powołała się na wyrok TK z dnia 26.02.2013 r. o sygn. SK 12/11. Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i określenie kosztów egzekucyjnych ją obciążających w wysokości adekwatnej do faktycznie zrealizowanych czynności egzekucyjnych.

Postanowieniem z dnia [...] r. Dyrektor Izby Skarbowej we W. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne. W uzasadnieniu organ odwoławczy powołał przepisy regulujące zagadnienie kosztów egzekucyjnych, tj. zasady ich obliczania oraz ponoszenia, w tym w szczególności art. 64 i 64c ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2014 r. poz. 1619 ze zm.; powoływanej dalej jako: u.p.e.a.). Wskazał, że sposób uregulowania kosztów egzekucyjnych nie wiąże wysokości naliczonych opłat z rzeczywistymi kosztami ponoszonymi przez organ egzekucyjny w związku z podjętymi działaniami mającymi na celu wyegzekwowanie należności objętej danym tytułem wykonawczym, czy z wysokością kwot wyegzekwowanych w toku postępowania. Podkreślił, że przepisy w sposób precyzyjny wskazują nie tylko, w jakiej wysokości mają być naliczone opłaty za dokonane czynności, ale też wyznaczają wprost moment powstania obowiązku ich uiszczenia. Organ egzekucyjny nie ma zatem w tym zakresie swobody działania. W przedmiotowej sprawie organ egzekucyjny doręczył zobowiązanemu odpisy tytułów wykonawczych oraz zastosował skuteczny środek w postaci egzekucji z rachunku bankowego i z wierzytelności. Organ stwierdził, że okoliczności sprawy uzasadniały obciążenie zobowiązanej kosztami postępowania egzekucyjnego. ZUS będący wierzycielem wycofał tytuły wykonawcze w związku z uregulowaniem przez spółkę zadłużenia, zaznaczając jednocześnie, iż koszty egzekucyjne pokrywa dłużnik. W związku z powyższym Naczelnik Urzędu Skarbowego zawiadomieniami o zmianie wysokości zajęcia z dnia [...] r. ograniczył zajęcia wierzytelności i rachunków bankowych do pozostałych do wyegzekwowania kosztów egzekucyjnych. Organ odwołał się do treści art. 64 § 8 u.p.e.a., z którego wynika, iż zapłata egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych nie zwalnia od obowiązku uiszczenia opłaty manipulacyjnej oraz opłat za czynności egzekucyjne i wydatków egzekucyjnych. Zdaniem organu, w rozpoznawanej sprawie przed dokonaniem wpłaty, w ramach postępowań egzekucyjnych podejmowane były czynności egzekucyjne i środki egzekucyjne, które spowodowały powstanie kosztów egzekucyjnych, na które składały się opłaty za czynności egzekucyjne i opłaty manipulacyjne. Odnośnie zarzutu obciążenia kosztami egzekucyjnymi, które - zdaniem strony - są niewspółmierne wysokie do wyegzekwowanych należności, organ odwoławczy stwierdził, że wysokość kosztów egzekucyjnych wprost regulują przepisy i organ egzekucyjny nie ma wpływu na ich wysokość. W ocenie organu przywołany przez stronę wyrok TK z dnia 26.02.2013 r. również nie może mieć zastosowania w postępowaniu egzekucyjnym.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższe postanowienie strona skarżąca wniosła o jego uchylenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa prawnego wg norm przepisanych. W uzasadnieniu skarżąca podniosła m.in., że będąc dłużnikiem w czasie zawieszenia postępowań egzekucyjnych, w porozumieniu z wierzycielem dokonała spłaty należności na jego rachunek bankowy, przez co wygasły one w całości. Wobec wykonania porozumienia, wierzyciel wycofał tytuły egzekucyjne z egzekucji, jednakże organ egzekucyjny I instancji zajął rachunek bankowy zobowiązanego oraz wierzytelności u dłużnika celem wyegzekwowania pierwotnie naliczonych kosztów egzekucyjnych, które ściągnął w trybie egzekucji administracyjnej. Wobec faktu, że wierzyciel zażądał uchylenia zastosowanych środków egzekucyjnych w oparciu o zawarte z dłużnikiem porozumienie dotyczące spłaty, a organ egzekucyjny środki te uchylił, brak jest, zdaniem skarżącej, dostatecznych podstaw prawnych do domagania się zapłaty kosztów egzekucyjnych za czynności egzekucyjne, które faktycznie nie zostały przez organ egzekucyjny dokonane.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wyrokiem z dnia [...] r. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę. Sąd I instancji podkreślił, że według skarżącej rozstrzygnięcie organu odwoławczego narusza prawo, ponieważ po zawarciu przez zobowiązaną porozumienia z wierzycielem, egzekwowana należność została przez nią dobrowolnie uiszczona. Na wniosek wierzyciela organ egzekucyjny uchylił środki egzekucyjne. Skoro zatem organ nie wyegzekwował należności, brak jest podstaw prawnych do domagania się zapłaty kosztów egzekucyjnych. Skarżąca uważa, że za niewykonane czynności egzekucyjne nie należą się koszty egzekucyjne, ponieważ są one należne tylko za faktycznie dokonane czynności, w wyniku których wyegzekwowano obowiązki objęte tytułami wykonawczymi. Skarżąca nie zgodziła się ze stanowiskiem organem II instancji, według którego koszty egzekucyjne są należne niezależnie od skuteczności egzekucji.

WSA stwierdził, że dla rozstrzygnięcia niniejszego sporu koniecznym jest rozważenie, czy wobec spłaty zadłużenia w wyniku zawarcia porozumienia dłużnika z wierzycielem w toku postępowania egzekucyjnego i wycofania przez wierzyciela tytułów wykonawczych, zachodzi brak możliwości określenia kosztów egzekucyjnych, a zatem czy zobowiązana spółka została na podstawie art. 64c § 1 u.p.e.a. zasadnie obciążona kosztami egzekucji. Za podstawę oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia WSA przyjął ustalony przez organy i niekwestionowany przez skarżącą przebieg zdarzeń. Sąd podkreślił, że koszty egzekucyjne obciążają zobowiązanego, jednakże są to wyłącznie koszty niezbędne do celowego prowadzenia egzekucji administracyjnej. Powołując się na treść art. 64c § 1 oraz art. 64 § 1 pkt 3, § 2, § 5, § 6 i § 10 u.p.e.a. WSA podniósł, że organ zasadnie uznał, iż przyjęty w ustawie sposób uregulowania kosztów egzekucyjnych nie wiąże wysokości naliczonych opłat z rzeczywistymi kosztami ponoszonymi przez organ egzekucyjny w związku z podjętymi działaniami mającymi na celu wyegzekwowanie należności objętej danym tytułem wykonawczym, czy też z wysokością kwot wyegzekwowanych w toku postępowania. Obowiązujące przepisy w sposób precyzyjny wskazują nie tylko w jakiej wysokości mają być naliczone opłaty za dokonane czynności, ale też wyznaczają wprost moment powstania obowiązku ich uiszczenia. Organ egzekucyjny nie ma w tym zakresie swobody działania. Sąd wskazał, iż z akt sprawy wynika, że ZUS będący wierzycielem wycofał tytuły wykonawcze w związku z uregulowaniem przez spółkę zadłużenia, zaznaczając jednocześnie, iż koszty egzekucyjne pokrywa dłużnik. W związku z powyższym Naczelnik Urzędu Skarbowego zawiadomieniami o zmianie wysokości zajęcia ograniczył zajęcia wierzytelności i rachunków bankowych do należnych i niewyegzekwowanych kosztów egzekucyjnych. W odniesieniu do zarzutu dotyczącego egzekwowania kosztów egzekucyjnych mimo, iż wierzyciel zażądał uchylenia zastosowanych środków egzekucyjnych w oparciu o zawarte porozumienie dotyczące spłaty należności oraz odnosząc się do zarzutu, iż naliczone przez organ egzekucyjny koszty egzekucyjne są niewspółmiernie wysokie do wyegzekwowanych należności przez organ egzekucyjny, Sąd I instancji podzielił stanowisko organu, iż z art. 64 § 8 u.p.e.a. wynika, że zapłata egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych nie zwalnia od obowiązku uiszczenia opłaty manipulacyjnej oraz opłat za czynności egzekucyjne i wydatków egzekucyjnych. W niniejszej sprawie, w świetle materiału zgromadzonego w aktach, nie ulega wątpliwości, że przed dokonaniem wpłaty, w ramach postępowań egzekucyjnych podejmowane były czynności egzekucyjne i środki egzekucyjne, które spowodowały powstanie kosztów egzekucyjnych, na które składały się opłaty za czynności egzekucyjne i opłaty manipulacyjne. Organ szczegółowo przedstawił ich przebieg, wysokość i czas w tabelach zawartych w zaskarżonym postanowieniu. W ocenie Sądu, jeżeli zatem koszty takie powstały i nie zaszły żadne zdarzenia wpływające na ich byt, np. ich umorzenie przez organ egzekucyjny na podstawie art. 64e u.p.e.a. oraz nie zostało stwierdzone, że zaistniały przesłanki z art. 64c § 2-4 u.p.e.a., to zgodnie z zasadą wynikającą z art. 64c § 1 u.p.e.a., koszty te obciążają zobowiązanego. Zapłata przez spółkę egzekwowanej należności w trakcie postępowania egzekucyjnego, po dokonaniu czynności, nie stanowi podstawy do nieobciążania zobowiązanej spółki kosztami egzekucyjnymi, które mogą być egzekwowane w trybie art. 64c § 6 u.p.e.a. Odnośnie do zarzutu błędnego przyjęcia przez organ, iż zgodnie z art. 64 § 8 u.p.e.a. skarżąca mimo zapłaty egzekwowanej należności, ma obowiązek uiścić opłaty za czynności egzekucyjne i wydatki egzekucyjne, gdyż zapłata należności przez zobowiązanego nastąpiła po uchyleniu zastosowanych czynności egzekucyjnych, Sąd podniósł, że ZUS poinformował organ egzekucyjny o wycofaniu tytułów wykonawczych w związku z uregulowaniem zadłużenia. W związku z powyższym Naczelnik Urzędu Skarbowego zawiadomieniami o zmianie wysokości zajęcia ograniczył te zajęcia do kosztów egzekucyjnych. W świetle powyższego, zdaniem WSA, nie można zgodzić się z twierdzeniem skarżącej, iż dokonała zapłaty należności po uchyleniu zastosowanych czynności egzekucyjnych. Koszty te nie zostały przez nią dobrowolnie zapłacone, więc istniała konieczność dalszego ich egzekwowania. Z akt sprawy wynika bowiem, że w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec spółki, nie wydano żadnego postanowienia w sprawie wyłączenia jej odpowiedzialności za koszty egzekucji. Zdaniem Sądu I instancji, w sprawie niniejszej nie ma znaczenia przywoływana przez skarżącą okoliczność dotycząca krzywdzącego obciążenia kosztami egzekucyjnymi. Odczucie strony co do obciążenia jej kosztami egzekucyjnymi niewspółmiernie wysokimi nie może bowiem wpływać i nie wpływa na prawidłowość dokonanego obciążenia zobowiązanej w trybie art. 64c § 1 u.p.e.a. Poza tym wysokość kosztów egzekucyjnych wynika wprost z przepisów prawa i organ egzekucyjny nie ma na nią wpływu. WSA zaakcentował, że art. 64 u.p.e.a. kazuistycznie określa czynności egzekucyjne podlegające opłatom. Wysokość opłat za poszczególne czynności egzekucyjne została zróżnicowana w zależności od charakteru egzekwowanego obowiązku. W odniesieniu do egzekwowanych należności pieniężnych ustawodawca wyszczególnił 14 rodzajów czynności egzekucyjnych, a za ich dokonanie pobiera się określone opłaty, które obejmują należności ustalone kwotowo. W odniesieniu do niektórych czynności ustalono stawki procentowe z określeniem minimalnej bądź maksymalnej kwoty. Wysokość opłaty manipulacyjnej wynika zaś wprost z art. 64 § 6 u.p.e.a. Organ egzekucyjny pobiera więc opłatę za czynności egzekucyjne w wysokości i warunkach opisanych w art. 64 § 2 ustawy egzekucyjnej. WSA podkreślił, że z powołanych przepisów nie wynika, aby ustawodawca uzależniał wysokość naliczonych opłat od rzeczywistych kosztów poniesionych przez organ egzekucyjny w ramach działań zmierzających do wyegzekwowania wymagalnej należności objętej tytułem wykonawczym. Zdaniem Sądu, powołanie się w skardze na wyrok TK dotyczący badania zgodności z Konstytucją przepisu ustawy o komornikach sądowych nie może mieć zastosowania w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wysokość kosztów egzekucyjnych regulują wprost przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i organ egzekucyjny nie ma wpływu na ich wysokość.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła skarżąca spółka, zaskarżając wyrok w całości i wnosząc o jego uchylenie w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie:

1. art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. przez błędne ustalenie stanu faktycznego skutkującego przyjęciem, że po uchyleniu zastosowanych środków egzekucyjnych i zawieszeniu postępowań egzekucyjnych z wniosku wierzyciela oraz po wniosku wierzyciela o wycofanie tytułów wykonawczych, wobec zapłaty zobowiązań z zawartego porozumienia, dopuszczalne było ograniczenie zajęcia wierzytelności i rachunków bankowych do należnych i niewyegzekwowanych kosztów egzekucyjnych, co miało istotny wpływ na wynik sprawy przez oddalenie skargi, a co za tym idzie usankcjonowanie obowiązku zapłaty kosztów, podczas gdy faktycznie wobec wcześniejszego zwolnienia zastosowanych środków egzekucyjnych w całości doszło do podjęcia egzekucji przez zastosowanie na nowo środków egzekucyjnych do wartości egzekwowanych kosztów egzekucyjnych, co winno skutkować uchyleniem zaskarżonego aktu.

2. art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 64 § 1 w zw. z § 8 w zw. z u.p.e.a., przez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że zapłata egzekwowanej należności po dokonaniu czynności egzekucyjnych nie zwalnia od obowiązku uiszczenia opłaty manipulacyjnej oraz opłat za czynności egzekucyjne w sytuacji zawartego między wierzycielem a zobowiązanym porozumienia, na podstawie którego wierzyciel złożył wniosek o zawieszenie postępowań egzekucyjnych wraz z uchyleniem zastosowanych środków egzekucyjnych, które zostały uchylone przez organ egzekucyjny, a w następstwie spłaty zadłużenia z porozumienia przez zobowiązanego wycofał tytuły egzekucyjne;

3. art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 64c § 1 u.p.e.a. przez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że zapłata egzekwowanej należności po zawarciu między wierzycielem a dłużnikiem porozumienia, na podstawie którego wierzyciel złożył wniosek o zawieszenie postępowań egzekucyjnych wraz z żądaniem uchylenia zastosowanych środków egzekucyjnych, które zostały uchylone przez organ egzekucyjny, a w następstwie spłaty zadłużenia z porozumienia przez zobowiązanego wycofał tytuły egzekucyjne, skutkuje obowiązkiem obciążenia zobowiązanego kosztami postępowań egzekucyjnych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Skarbowej we W. wniósł o jej oddalenie .

Wyrokiem z 6 kwietnia 2017 r. Naczelny Sąd Administracyjny (sygn. akt II GSK 3121/15) uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania tut. Sądowi. W uzasadnieniu podniósł, że w sprawie niniejszej zachodzi sytuacja, która stała u podstaw uchwały składu siedmiu sędziów NSA z dnia 7 grudnia 2009 r., sygn. akt I OPS 9/09, to znaczy taka, w której po wniesieniu skargi kasacyjnej przez stronę Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją RP aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane zaskarżone orzeczenie. Jak stwierdził Sąd w przywołanej uchwale, w takim przypadku, jeżeli niekonstytucyjny przepis nie został wskazany w podstawach kasacyjnych, Naczelny Sąd Administracyjny powinien zastosować bezpośrednio przepisy art. 190 ust. 1 i 4 Konstytucji RP i uwzględnić wyrok Trybunału, nie będąc związanym treścią art. 183 § 1 p.p.s.a. Zaznaczono również, że uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego są wiążące na podstawie, w sposób i w trybie prawnym, o jakim mowa w art. 269 p.p.s.a. Wskazano także, że wyrokiem z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 (Dz. U. z 2016 r. poz. 1244), Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, oraz że art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji RP zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz nie jest niezgodny z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP.

Podkreślono w uzasadnieniu, że skarga kasacyjna została złożona przed wydaniem przytoczonego powyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Fakt wydania przez Trybunał Konstytucyjny w toku postępowania kasacyjnego wyroku orzekającego o niekonstytucyjności aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane kontrolowane w sprawie postanowienie, nie pozostaje bez znaczenia dla oceny jego legalności. Wskazano, że przepisy - stanowiące w rozpoznawanym przypadku podstawę materialnoprawną obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi - zostały uznane przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodne z Konstytucją RP. W swoich rozważaniach Trybunał wywiódł, że "brak określenia górnej granicy opłat egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w przypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy dłużnika stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną". Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym są więc zbliżone do podatku. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ogranicza kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. Stan faktyczny i stan prawny sprawy dotyczy niewątpliwie przepisów, które stanowiły przedmiot rozstrzygnięcia Trybunału Konstytucyjnego. W rozpoznawanej sprawie bowiem organ egzekucyjny postanowieniem z 20 października 2014 r. obciążył zobowiązanego, na mocy przepisu art. 64 § 1 pkt 4 i 14 oraz art. 64c § 7 u.p.e.a., kosztami postępowania egzekucyjnego w wysokości [...] zł.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Kwestią zasadniczą w niniejszej sprawie jest okoliczność, że była ona przedmiotem oceny przez Naczelny Sąd Administracyjny w ramach postępowania kasacyjnego, w wyniku którego sprawę przekazano Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu do ponownego rozpoznania na podstawie art. 185 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718, z późn. zm., dalej: "p.p.s.a."). Wskazać należy, że na mocy art. 190 p.p.s.a. Sąd, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania, jest związany wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Możliwość odstąpienia od zawartej w orzeczeniu wykładni prawa istnieje tylko wtedy gdy stan faktyczny ustalony w wyniku ponownego rozpoznania sprawy uległ tak zasadniczej zmianie, że do nowo ustalonego stanu faktycznego nie mają zastosowania przepisy wyjaśnione przez Naczelny Sąd Administracyjny albo po wydaniu orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego zmieni się stan prawny.

Odnosząc przedstawione wyżej rozważania do okoliczności rozpoznawanej sprawy, należy podkreślić, że brak przesłanek umożliwiających odstąpienie od oceny prawnej wyrażonej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego. Oznacza to, że dalsze rozważania na temat legalności zaskarżonego aktu muszą być prowadzone na podstawie stanowiska Sądu wyższej instancji. W orzecznictwie i literaturze jednolicie przyjmuje się, że związanie samego sądu administracyjnego oznacza, iż nie może on formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie. Sąd przyjął zatem jako własne stanowisko przedstawione przez Naczelny Sąd Administracyjny. Tym samym uwzględniając powyższe, zaskarżoną decyzję należało uchylić.

Rozpoznając ponownie złożoną skargę, Sąd ocenił jako trafny zarzut naruszenia wskazanych w niej przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w zw. z Konstytucją RP. Odnotować bowiem należy, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z 28 czerwca 2016 r., SK 31/14 uznał, iż art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji, a art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji.

W rozpoznawanej sprawie organ I instancji ustalił wysokość kosztów egzekucyjnych naliczonych w toku prowadzonych postępowań egzekucyjnych na podstawie tytułów wykonawczych na łączną kwotę [...] zł. Koszty egzekucyjne tytułem opłaty za czynności egzekucyjne oraz opłaty manipulacyjnej zostały naliczone zgodnie z art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a., tj. przy przyjęciu odpowiednio stawek 5% egzekwowanych należności w związku z pobraniem pieniędzy i zajęciem prawa majątkowego.

Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyżej wymienionego wyroku (pkt 4.3. uzasadnienia) wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego. Wskazał jednakże, że swoboda ustawodawcy określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego. Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za których podjęcie opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określnego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku. Trybunał stwierdził, że brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w wypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy podmiotu obciążonego kosztami stają się jedynie sankcją pieniężną. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym stają się więc obciążeniem podatkowym. Trybunał uznał, że regulacje zawarte w zaskarżonych normach prawnych są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. Ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, opłaty te realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną.

Z uzasadnienia powyższego wyroku należy wyprowadzić zatem wniosek, że mechanizm ustalania opłaty stosunkowej ze wskazaną jej górną granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu ogranicza kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością. W pkt 5 uzasadnienia wyroku Trybunał Konstytucyjny wyjaśnił skutki tego wyroku i wskazał, że dla właściwej jego realizacji w rozpatrzonej sprawie konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego, określić nie tylko maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie.

W ponownym postępowaniu organ odwoławczy powinien dokonać ponownej oceny postanowienia organu I instancji z uwzględnieniem argumentów wyrażonych w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r. Organ zwróci uwagę, że skutkiem wymienionego wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie jest wyeliminowanie z porządku prawnego podstawy prawnej do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a. z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności. Trybunał Konstytucyjny wyraźnie wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych), jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, w tym opłat. Podstawa do takiego postępowania nie może prowadzić do przekroczenia maksymalnego rozsądnego pułapu, który powinien być wyznaczony przez ustawodawcę. Dopóki jednak ustawodawca tego nie uczyni, organy stosujące prawo muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w omawianym wyroku Trybunału Konstytucyjnego. W razie braku interwencji ustawodawcy do czasu ponownego orzekania w sprawie zadaniem organu będzie określenie, czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach u.p.e.a. przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji, a jeśli nie, to w jakim zakresie na gruncie tej sprawy należy dokonać ich miarkowania z uwzględnieniem zasady bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i b p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 2 p.p.s.a.