Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 729/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2022-10-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1b, art. art. 17 ust. 6,
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: art. 77 par. 1, art. 80 , art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj (spr.) Sędziowie Asesor WSA Krzysztof Szydłowski, Sędzia WSA Arkadiusz Windak po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 6 października 2022 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] czerwca 2022 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. na rzecz skarżącej M. W. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] marca 2022 r., nr [...] Wójt Gminy S., na podstawie art.104 k.p.a. (Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.), art. 17 ust. 1 i ust. 1b) pkt 1, art. 23, art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.) po rozpatrzeniu wniosku złożonego przez M. W. w dniu 10 lutego 2022 r., odmówił świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na L. F..

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że jak wynika z poczynionych w sprawie ustaleń, osoba wymagająca opieki nie pozostaje w związku małżeńskim, posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, przy czym nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność. Natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...]

Zdaniem organu, świadczenie pielęgnacyjne stronie nie przysługuje bowiem nie można ustalić, że niepełnosprawność matki wnioskodawczyni powstała przed 25 rokiem życia.

Ponadto, ustalono, że wnioskodawczyni (córka L. F.) zamieszkuje pod innym adresem niż osoba wymagająca opieki, a czynności wymienione przez nią należą do czynności życia codziennego, które nie wykraczają poza podstawowe obowiązki domowe, które wykonywane są w każdym gospodarstwie domowym nawet przez osoby pracujące w pełnym wymiarze czasu. Dodatkowo, w oświadczeniu załączonym do wniosku, wskazano pozostałe dzieci osoby wymagającej opieki, co znacznie ułatwia ewentualną pomoc w czynnościach nad tą osobą, pomimo zobowiązań zawodowych.

Zdaniem organu, z okoliczności, że M. W. zamknęła działalność gospodarczą [...] r., a następnie od [...] do [...] r. pobierała zasiłek dla bezrobotnych i miała status osoby gotowej do pojęcia zatrudnia, wynika, iż niepodejmowanie zatrudnienia, bądź rezygnacja z aktywności zawodowej nie jest wymuszona koniecznością sprawowania opieki tylko i wyłącznie nad matką, lecz spowodowana jest przyczynami leżącymi po stronie wnioskodawczyni. Opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną musi w oczywisty sposób stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej a jej zakres wykluczać możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. W przypadku strony, dnia [...] zakończył się maksymalny okres pobierania zasiłku dla bezrobotnych. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaną opieką nie jest bezpośredni, dlatego też nie została spełniona przesłanka warunkująca przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wnioskodawczyni.

W odwołaniu od powyższej decyzji M. W. zarzuciła zaskarżonej decyzji "naruszenie mające istotny wpływ na jej wydanie":

- przepisów prawa materialnego, przez błędną wykładnię art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych z pominięciem okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, został on uznany za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim różnicuje on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną, ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, przez co narusza to art. 190 ust. 1 Konstytucji RP,

- przepisów prawa materialnego, przez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz 1a) ustawy o świadczeniach rodzinnych i niezasadne uznanie, że córka niepełnosprawnej L. F. nie jest uprawniona do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad nią, ponieważ są osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, na których ciąży obowiązek alimentacyjny.

- art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 i art. 80 k.p.a. polegające na pominięciu celów ustawy i przyjęciu, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej pomimo, że osoba nad którą sprawuje opiekę została zaliczona do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym na stałe i jest niezdolna do samodzielnej egzystencji.

W uzasadnieniu odwołania strona podniosła, że zastosowanie w niniejszej sprawie przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych z pominięciem wyroku Trybunału Konstytucyjnego wdanego w sprawie o sygn. akt K 38/13 jest nieprawidłowe i stanowi naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.

Ponadto, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych skarżąca wskazała, że w sytuacji gdy osoba spokrewniona w pierwszym stopniu z powodu jakichkolwiek okoliczności, a więc nie tylko z powodu jej stanu zdrowia, nie jest w stanie sprawować opieki, pozostali członkowie rodziny, którzy chcą – a jednocześnie mają również obowiązek – sprawować opiekę, nie mogą zostać pozbawieni możliwości uzyskania świadczenia, które uzyskaliby, gdyby innych członków rodziny nie było.

Odnosząc się do związku skutkowo-przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącą a sprawowaniem przez nią opieki nad osobą niepełnosprawną, strona wskazała, że stanowisko organu w tym przedmiocie jest przedwczesne. Prawidłowe rozpoznanie sprawy wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego i dokonania jednoznacznych ustaleń stanu faktycznego dotyczącego istnienia bądź braku takiego związku.

Strona podniosła także, że w jej ocenie, organ I instancji wszedł w rolę organu wydającego orzeczenie o stopniu niepełnosprawności. Tymczasem organy uprawnione do orzekania w przedmiocie świadczeń rodzinnych nie posiadają umocowania do zastępowania powiatowych i wojewódzkich zespołów do spraw orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., decyzją z dnia [...] czerwca 2022 r., nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

Uzasadniając decyzję Kolegium podkreśliło, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Opieka, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, związana musi być wyłącznie z osobą chorego, a nie polegać na prowadzeniu gospodarstwa domowego tj. sprzątaniu, robieniu prania, robieniu zakupów, wykupywaniu recept lub towarzyszeniu w trakcie wizyt lekarskich oraz pomocy w sprawach urzędowych, bowiem zajęcia te wykonywane są w każdym gospodarstwie domowym przez osoby pracujące nawet w pełnym wymiarze czasu pracy a ponadto wykonywanie takich prac wynika z prawnego i moralnego obowiązku – jak w niniejszej sprawie - względem matki.

Organ podkreślił, że L. F. została uznana za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym orzeczeniem z dnia [...] r. i już od tego dnia wymagała pomocy innej osoby. Natomiast wnioskodawczyni była aktywna zawodowo do dnia [...] r., zaś do dnia [...] r. pozostawała w gotowości do podjęcia zatrudnienia pobierając zasiłek dla bezrobotnych. Strona wystąpiła z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką dopiero w dniu [...] r. Z tego względu – zdaniem Kolegium – nie zachodzi związek między rezygnacją z zatrudnienia przez opiekuna (lub niepodejmowania przez niego pracy), a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Kolegium dodało, że matka wnioskodawczyni nie jest osobą leżącą i pampersowaną i nie wymaga pomocy przy karmieniu, zakres sprawowanej nad nią opieki, polegający na przygotowaniu posiłków, podaniu leków i pomocy w czynnościach higienicznych, oraz towarzyszenie w takcie wizyt lekarskich nie stanowi przeszkody w podjęciu zatrudnienia tym bardziej, że z niepełnosprawną matką zamieszkuje syn i jego żona oraz wnuczka. Choć syn opiekuje się chorą żoną, jednak ciąży na nim obowiązek alimentacyjny wobec matki i można oczekiwać, że zapewni matce opiekę choćby w wykonaniu najpilniejszych czynności. Uzupełnienie opieki w pozostałych czynnościach winny zapewnić pozostałe dzieci L. F..

Niezależnie od powyższego organ odwoławczy nie podzielił poglądu organu I instancji, że w sytuacji gdy niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po ukończeniu przez nią 25 lat, wykluczona zostaje - w świetle art. 17 ust. 1b) ustawy o świadczeniach rodzinnych - możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie spełniającej warunki do jego uzyskania, o których mowa w ustawie.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie wniosła M. W. reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

- naruszenie prawa materialnego, przez błędną wykładnię, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.

- art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych i niezasadne uznanie, że córka niepełnosprawnej L. F. nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż zakres opieki jakiej wymaga podopieczna nie wyklucza podjęcia przez nią zatrudnienia,

- art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych i niezasadne uznanie, że córka niepełnosprawnej L. F. nie jest uprawniona do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż brak jest związku między rezygnacją przez nią z zatrudnienia a sprawowaną opieką nad matką,

- naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy przez błędną wykładnię tj. art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i uznanie, wbrew treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. S. z dnia [...] stycznia 2008 r., że niepełnosprawna L. F. pomimo orzeczonej trwale niezdolności do samodzielnej egzystencji nie wymaga stałej opieki córki.

Strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów przedmiotowego postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi wskazała, że w aktach sprawy znajduje się orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności L. F., z którego w sposób niebudzący wątpliwości wynika, że wymaga ona stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Dodała, że wywiad środowiskowy przeprowadzony przez pracowników organów jest wadliwym instrumentem, aby podważać orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydawane przez kompetentnych lekarzy orzeczników. Pracownik socjalny nie posiada fachowej wiedzy, aby ustalić, czy podopieczna wymaga czy nie wymaga opieki osoby trzeciej. Organ winien też wziąć pod uwagę, że przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego zostaje spełniona, jeżeli opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania opieki, wykazuje gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień jak i w nocy.

Ponadto, w ocenie skarżącej, fakt, że była zarejestrowana jako osoba bezrobotna gotowa do pracy nie stanowi przeszkody w ubieganiu się o świadczenie pielęgnacyjne, co wynika wprost z ustawy o świadczeniach rodzinnych. Strona zaznaczyła, że w okresie od 1 listopada 2021 r. sprawowała ona już opiekę nad mamą i nie podejmowała zatrudnienia, a działalność gospodarczą zaprzestała prowadzić z końcem [...] Okoliczność ta wprost potwierdza więc związek między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaną nad mamą opieką.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. z 2022 r., poz. 329 - dalej "p.p.s.a.").

Przeprowadzona w tak zakreślonych ramach sądowa kontrola legalności zaskarżonej decyzji, doprowadziła Sąd do uznania, że złożona skarga zasługuje na uwzględnienie.

Niniejsza sprawa rozpoznana została na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, w trybie uproszczonym na wniosek organu oraz skarżącej (stosownie do treści art. 119 pkt 2 p.p.s.a.).

Przedmiotem kontroli w sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy S., odmawiającą skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z tytułu opieki nad matką.

Podstawę materialnoprawną decyzji organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 615).

Zgodnie z art. 17 ust. 1 tej ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl zaś art. 17 ust. 1b cytowanej ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Jak wynika z akt administracyjnych i co nie jest w sprawie kwestionowane, skarżąca należy do kręgu osób, o których mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a matka skarżącej, nad którą sprawuje ona opiekę, legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności – wydanym w dniu 23 stycznia 2008 r. przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. . Jak wynika z treści opisanego wyżej orzeczenia, nie da się ustalić daty, od której powstała niepełnosprawność natomiast niepełnosprawność w stopniu znacznym datuje się od [...] r.

Organ I instancji odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego powołując się na fakt, że nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż niepełnosprawność matki skarżącej nie powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Kolejną przesłanką do odmowy przyznania tego świadczenia jest zdaniem organu I instancji brak korelacji między rezygnacją bądź niepodejmowaniem przez stronę zatrudnienia, a datą powstania niepełnosprawności jej matki. Skarżąca zamknęła bowiem działalność gospodarczą [...] r., a następnie od [...] r. do [...] r. pobierała zasiłek dla bezrobotnych, w czasie którego miała status osoby gotowej do podjęcia zatrudnienia.

W ocenie Wójta, wnioskowane świadczenie nie może zostać skarżącej przyznane także z tego powodu, że czynności wymienione przez nią należą do czynności dnia codziennego, które nie wykraczają poza podstawowe obowiązki domowe, które wykonywane są w każdym gospodarstwie domowym nawet przez osoby pracujące w pełnym wymiarze czasu. Ponadto, w tej samej miejscowości co osoba wymagająca opieki zamieszkują pozostałe jej dzieci, co znacznie ułatwia ewentualną pomoc w czynnościach nad tą osobą, pomimo zobowiązań zawodowych.

Kolegium nie zgodziło się z pierwszym z wymienionych poglądów, tj. że z uwagi na powstanie niepełnosprawności po ukończeniu przez L. F. 25-go roku życia, wykluczona jest, w świetle art. 17 ust. 1b) ustawy o świadczeniach rodzinnych, możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie spełniającej warunki do jego uzyskania, o których mowa w ustawie.

Organ odwoławczy podzielił natomiast stanowisko Wójta Gminy S., że w niniejszej sprawie nie zachodzi bezpośredni związek między zaprzestaniem przez wnioskodawczynię działalności zawodowej a podjęciem opieki nad niepełnosprawną matką jak również, że zakres tej opieki nie uniemożliwia wnioskodawczyni podjęcia zatrudnienia.

O ile należy zgodzić się z Kolegium, że wspomniany wyżej przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie mógł być podstawą odmowy przyznania stronie prawa do wspomnianego świadczenia, o tyle wskazanie za taką podstawę - braku związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem opieki przez skarżącą nad matką a rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a także okoliczności, że zakres opieki nie uniemożliwia podjęcia pracy należy uznać – z przyczyn, o których będzie mowa poniżej – za nietrafne.

Nie może być wątpliwości co do tego, że na gruncie obowiązujących przepisów, w kontekście wydanego przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 21 października 2014 r. w sprawie sygn. akt K 38/13, skarżącej może przysługiwać (po spełnieniu wszystkich pozostałych przesłanek) świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, pomimo że nie zostało udokumentowane, aby niepełnosprawność osoby objętej opieką (matki skarżącej) powstała nie później niż do ukończenia przez nią 18 roku życia, względnie w trakcie jej nauki - do ukończenia 25 roku życia (art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych).

Wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. w sprawie sygn. akt K 38/13, Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności - z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

W punkcie 2 sentencji tego wyroku Trybunał Konstytucyjny wprost stwierdził niekonstytucyjność wymienionego przepisu ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie zastosowania wobec opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych.

Zgodnie z dominującym poglądem doktryny uzasadnienia orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego nie wiążą sądów (por. J. Mikołajewicz, Zasady orzecznicze Trybunału Konstytucyjnego. Zagadnienia teoretyczne, Poznań 2008, s. 84). Jednakże nie ulega wątpliwości, że wyroki Trybunału Konstytucyjnego są wiążące co do swojej sentencji, a ta w przedmiotowej sprawie wyraźnie, jasno i bez wątpliwości stanowi o niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.

Chociaż wejście w życie takiego wyroku, który tak jak w przedmiotowej sprawie ma charakter zakresowy negatywny, samo w sobie nie tworzy nowych przepisów prawa, to jednak nie sposób przyjąć, że ten fakt prawny nie modyfikuje przepisów już uchwalonych przez ustawodawcę tak, aby również w czasie oczekiwania na wprowadzenie nowych rozwiązań systemowych w ustawie o świadczeniach rodzinnych wszyscy opiekunowie dorosłych osób niepełnosprawnych, to jest zarówno tych, które stały się niepełnosprawne przed i po ukończeniu 18 lat, byli traktowani jednakowo.

Należy też podkreślić, że stanowisko sądów administracyjnych w przypadkach analogicznych jak w rozpatrywanej sprawie jest stosunkowo jednolite (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 listopada 2015 r., I OSK 1668/14 oraz Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Bydgoszczy z dnia 1 czerwca 2015 r., II SA/Bd 366/15, z dnia 16 czerwca 2015 r., II SA/Bd 434/15 i z dnia 24 czerwca 2015 r., II SA/Bd 327/15, w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 10 grudnia 2014 r., II SA/Go 818/14, w Poznaniu z dnia 23 października 2014 r., IV SA/Po 969/14, w Białymstoku z dnia 2 grudnia 2014 r., II SA/Bk 1022/14, w Łodzi z dnia 10 grudnia 2014 r., II SA/Łd 1034/14, w Olsztynie z dnia 27 sierpnia 2015 r., II SA/Ol 623/15, w Warszawie z dnia 2 kwietnia 2015 r., VIII SA/Wa 1026/14, z dnia 13 stycznia 2015 r., I SA/Wa 3139/14, z dnia 21 października 2015 r., VII SA/Wa 237/15, w Gdańsku z dnia 17 września 2015 r., III SA/Gd 551/15, w Rzeszowie z dnia 22 stycznia 2015 r., II SA/Rz 1029/14, orzeczenia.nsa.gov.pl).

W niniejszej sprawie organ odwoławczy co prawda powyższe kwestie dostrzegł i prawidłowo wskazał na brak możliwości odmowy przyznania stronie prawa do świadczenia na tak określonej podstawie jednakże uznał, że świadczenia nie może zostać przyznane z powodu niespełnienia jednej z przesłanek z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Jak już wcześniej wspomniano, w myśl art. 17 ust. 1 tej ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje osobom wymienionym w tym przepisie - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Należy w pełni zgodzić się z Kolegium, że "zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego np. długoletnią biernością zawodową". Jednakże pogląd organu odwoławczego, zgodnie z którym skoro skarżąca przed objęciem opieki nad matką nie pracowała to brak jest związku pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia i sprawowaniem tej opieki – jest całkowicie nieuzasadniony.

Podkreślenia wymaga bowiem, że w myśl art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny przysługuje nie tylko w wypadku rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ale także w wypadku ich niepodejmowania.

Organ formalnie nie zakwestionował przy tym orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, wskazującego na potrzebę sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad L. F., jednocześnie uznał jednak, że zakres tej opieki nie stanowi przeszkody w podjęciu zatrudnienia jak również przyjął, że niepodejmowanie pracy przez skarżącą wynikało z innych przyczyn niż konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Organ nie wskazał jednak takich "innych przyczyn", które miałyby spowodować rezygnację z zatrudnienia, jak również nie sprecyzował dlaczego strona nie mogłaby objąć opieki nad L. F. (zgodnie z oświadczeniem z dnia 22 lutego 2022 r.) od 1 listopada 2020 r.

Zaznaczenia w tym miejscu wymaga, że w myśl art. 17 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zarejestrowanie w powiatowym urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy lub posiadanie statusu bezrobotnego nie ma wpływu na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego. Jak wskazuje sam organ, skarżąca była aktywna zawodowo do [...] r. Powyższe koresponduje z jej oświadczeniem o objęciu opieki nad osobą niepełnosprawną od 1 listopada 2020 r. Bez znaczenia dla sprawy jest przy tym okoliczność, że skarżąca początkowo pomimo sprawowania opieki nad matką nie występowała - aż do lutego 2022 r. - o świadczenie pielęgnacyjne z tego tytułu.

Podzielając w pełni pogląd zawarty w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 10 marca 2022 r. (sygn. akt II SA/Rz 1630/21), należy wskazać, że "wystarczające jest, by wnioskujący o świadczenie był osobą faktycznie zdolną, z uwagi na swój stan zdrowia, do wykonywania czynności zarobkowych, a zatem był potencjalnie gotowy do pracy i nie musi precyzyjnie wskazywać, jakiej konkretnie pracy nie podjął. Co do zaś istnienia związku przyczynowego, to należy podkreślić, że art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie wymaga do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego złożenia w tym zakresie wniosku w czasie, kiedy powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki bądź też uzyskała ona orzeczenie odnośnie do swojej niepełnosprawności. Nie ma zatem we wskazanej regulacji żadnego wymogu w zakresie czasu, w jakim należy wystąpić z wnioskiem o przedmiotowe świadczenie. Unormowanie to wymaga więc wprawdzie związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia (pracy zarobkowej) a sprawowaniem opieki, jednakże wystarczy, że związek ten istnieje w momencie składania wniosku i w dalszej przyszłości. Chodzi więc o to, aby osoba wnioskująca wykonywała czynności opiekuńcze wobec niepełnosprawnego i by zakres i rozmiar tych czynności, wynikający z orzeczenia dotyczącego niepełnosprawności, wykluczał możliwość pozostawania w jakimkolwiek zatrudnieniu czy wykonywania jakiejkolwiek innej pracy zarobkowej".

Zdaniem Sądu, nie ulega wątpliwości, że skarżąca sprawuje stałą i długoterminową opiekę nad niepełnosprawną matką. Potrzeba takiej opieki wynika w pierwszym rzędzie z treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] r., w którym wskazano (w pkt 7), że konieczna jest stała lub długotrwała opieka lub pomoc innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Powyższe potwierdza przeprowadzony w dniu 20 grudnia 2021 r. wywiad środowiskowy, z którego wynika, że L. F. choruje na nadciśnienie, ma też problemy z kręgosłupem i niedowład rąk. Porusza się za pomocą chodzika ortopedycznego i przy pomocy innych osób. "Występujące schorzenia nie pozwalają jej funkcjonować samodzielnie i w związku z tym wymaga stałej i kompleksowej opieki osób drugich". Pomoc i opiekę zapewnia jej córka M. W.. Wymieniona zamieszkuje pod innym adresem ale jest w stałym kontakcie i do dyspozycji swej matki w każdej chwili. Przygotowuje posiłki, podaje leki, pomaga w czynnościach higienicznych, towarzyszy w trakcie wizyt lekarskich.

W ocenie Sądu, mając na uwadze powyższe jak również zważywszy na wiek ([...] lata) i rodzaj schorzeń, na które cierpi osoba niepełnosprawna (zwłaszcza niedowład rąk) nie sposób zgodzić się z Kolegium, że zakres sprawowanej opieki nie stanowi przeszkody w podjęciu zatrudnienia przez skarżącą. W orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] r. wskazano jako jej przyczyny symbole [...]). Nie ulega wątpliwości, że z uwagi na [...] i bardzo poważne schorzenia kręgosłupa [...]) osoba niepełnosprawna nie może samodzielnie wykonywać wielu istotnych czynności dnia codziennego. Wymaga pomocy przy przygotowaniu i podaniu jedzenia, podaniu leków, ubieraniu, czynnościach higienicznych. Dodatkowo wymaga też ćwiczeń usprawniających, a niekiedy także masaży i czuwania w czasie snu. Co istotne, niepełnosprawna nie wykonuje samodzielnie pomiarów ciśnienia, które są niewątpliwie konieczne z uwagi na nadciśnienie, na które cierpi, zwłaszcza w sytuacji gdy schorzenia układu krążenia są jedną z przyczyn niepełnosprawności.

Podzielając w pełni stanowisko zawarte w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 6 listopada 2019 r. (sygn. akt IV SA/Wr 287/19), należy wskazać, że wyrażenie "stała" lub "długoterminowa" są wyrażeniami odnoszącymi się do czasu sprawowania opieki. Jednoczesne rozróżnianie przez ustawodawcę opieki stałej i długoterminowej wskazuje, że nie wymaga on, aby osoba sprawująca opiekę przebywała bez jakichkolwiek przerw w ciągu dnia w pobliżu osoby, która opieki w świetle orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wymaga. Według treści tej regulacji opieka powinna być sprawowana codziennie w taki sposób, który uniemożliwia wykonywanie przez opiekuna pracy zarobkowej. Przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego zostanie spełniona, jeżeli opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania opieki, wykazuje gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy. Innymi słowy, znaczny stopień zaangażowania w pomoc osobie najbliższej, uniemożliwia opiekunowi podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi tu o opiekę stałą lub długoterminową, a nie tylko o opiekę rozumianą jako wykonywanie czynności opiekuńczych bez przerwy przez 24 godziny na dobę.

Kolegium podważając w istocie ustalenia poczynione w trakcie wywiadu środowiskowego nie wskazało żadnych konkretnych okoliczności, dowodów na poparcie swoich twierdzeń. Wydaje się przy tym niekonsekwentne, twierdząc z jednej strony, że czynności, które wykonuje skarżąca może podejmować osoba pracująca w pełnym wymiarze czasu, z drugiej zaś strony wskazując na obowiązek alimentacyjny ciążący na pozostałych dzieciach L. F. i wynikający z tego obowiązek "uzupełnienia opieki w pozostałych czynnościach".

Podkreślenia wymaga również, że w sytuacji, gdy opieki podejmuje się jeden z członków rodziny, który należy do kręgu podmiotów uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, brak jest podstaw do odmowy przyznania świadczenia z uwagi na istnienie innych osób należących do tego samego kręgu osób uprawnionych (tak jak w niniejszej sprawie), które mogłyby świadczyć pomoc osobie niepełnosprawnej. Ustawodawca nie przewidział bowiem takiej negatywnej przesłanki przyznania świadczenia (vide wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 7 września 2022, sygn. akt II SA/Rz 978/22).

Na marginesie jedynie należy wskazać, że w wypadku podjęcia przez skarżącą pracy, opieka nad L. F. nawet przy uwzględnieniu pomocy pozostałego rodzeństwa byłaby iluzoryczna skoro D. N. mieszka za granicą, E. G. opiekuje się mężem niepełnosprawnym w stopniu znacznym, P. F. opiekuje się chorą na [...] żoną i sam ma problemy zdrowotne, zaś S. F. jest osobą pracującą – a zatem matką mógłby się zająć dopiero po powrocie z pracy.

Nie ulega zatem wątpliwości, że codzienne sprawowanie opieki nad matką, wymagającą pomocy w większości czynności dnia codziennego, uniemożliwia skarżącej podjęcie zatrudnienia, jak również, że jest obecnie jedyną osobą, która tę opiekę jest w stanie sprawować ([...]).

Podsumowując powyższe rozważania, Sąd uznał, że orzekające w sprawie organy dokonały wadliwej oceny materiału dowodowego w świetle nieprawidłowo interpretowanych przepisów art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wydając decyzje naruszające w konsekwencji zarówno przepisy prawa materialnego, jak i przepisy postępowania administracyjnego (art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a.). Uchybienie organów polega przede wszystkim na niewłaściwej ocenie związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy zatrudnieniem a opieką sprawowaną przez skarżącą jak również zakresu sprawowanej opieki. W ocenie Sądu, postępowanie przeprowadzone w tej sprawie pozwoliło na zgromadzenie materiałów, których analiza umożliwia dokonanie właściwego rozstrzygnięcia merytorycznego przez organ.

Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a) i c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną decyzję, uznając to za wystarczające do ponownego, właściwego załatwienia sprawy. Kolegium posiada bowiem kompetencje merytoryczno-reformacyjne umożliwiające wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, zgodnego z wiążącą oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w niniejszym wyroku. O kosztach postępowania orzeczono, w oparciu o art. 200 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a.