Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SAB/Bd 12/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2021-07-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 658
6480
Hasła tematyczne: Dostęp do informacji publicznej
Skarżony organ: Prezes Sądu
Treść wyniku: zobowiązano do załatwienia wniosku
Powołane przepisy: article: art. 10,15,14  ust. 1
journal: Dz.U. 2001 nr 112 poz 1198
law: Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Brzezińska (spr.) Sędziowie sędzia WSA Renata Owczarzak asesor WSA Katarzyna Korycka po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 21 lipca 2021 r. sprawy ze skargi R. S. na bezczynność Prezesa Sądu w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej 1. zobowiązuje Prezesa Sądu do rozpatrzenia wniosku R. S. z dnia [...] czerwca 2020 r. o udostępnienie informacji publicznej, w terminie 14 dni od dnia doręczenia odpisu prawomocnego wyroku, 2. stwierdza, że bezczynność Prezesa Sądu w zakresie rozpoznania wniosku skarżącego wskazanego w pkt 1, nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, 3. w pozostałej części skargę oddala.


UZASADNIENIE

R. S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy skargę na bezczynność Prezesa Sądu w sprawie udostępnienia informacji publicznej na jego wniosek z 10 czerwca 2020 r. Skarżący wniósł o wymierzenie organowi grzywny w maksymalnej wysokości określonej przepisami p.p.s.a., zasądzenie na rzecz skarżącego od organu kwoty [...]zł na podstawie art. 149 par. 2 p.p.s.a. oraz zwrotu kosztów postępowania.

Skarga wniesiona została w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

Skarżący pismem z 3 czerwca 2020 r. (data wpływu do organu 3 czerwca 2020 r.) wniósł do Prezesa Sądu o udostępnienie informacji publicznej w postaci kopii wszystkich wyroków z uzasadnieniami wydanych w roku 2017 rejestrowanych w repertorium C pod symbolem 056 i 056a, które mogą być zapisane na płycie CD/DVD.

Pismem z 17 czerwca 2020 r., wezwano skarżącego do uiszczenia opłaty kancelaryjnej w kwocie 20 zł w terminie 7 dni pod rygorem pozostawieniu sprawy bez biegu. Przesyłka została zwrócona nadawcy w dniu 1 lipca 2020 r. z adnotacją o transporcie wnioskodawcy do Aresztu Śledczego w T. .

30 czerwca 2020 r. wpłynęło do SR pismo wnioskodawcy informujące o zmianie adresu. Zarządzeniem z 2 lipca 2020 r. ([...]) ponownie wezwano wnioskodawcę (na nowy adres) do uiszczenia opłaty kancelaryjnej w kwocie 20 zł, w terminie 7 dni od doręczenia wezwania, pod rygorem pozostawieniu sprawy bez biegu. Wezwanie doręczono skarżącemu 6 lipca 2020 r.

R. S. pismem z 10 sierpnia 2020 r., za pośrednictwem Prezesa Sądu, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na bezczynność w sprawie udostępnienia informacji publicznej na wniosek z 10 czerwca 2020 r.

Prezes Sądu Rejonowego w odpowiedzi na powyższe z 10 września 2020 r. wyjaśnił skarżącemu przebieg postępowania stwierdzając, że nie było uchybienia ze strony Sądu.

Pismami z 21 września oraz z 26 listopada 2020 r. wnioskodawca wniósł do Prezesa Sądu Rejonowego o udzielenie informacji kiedy przekazał jego skargę do WSA, bowiem z uzyskanych przez niego informacji wynika, że skargi nie przekazano. Na powyższe zapytania odpowiednio pismami z 25 września i 30 listopada 2020 r. organ poinformował, że w piśmie z 10 września 2020 r. udzielono wyczerpującej informacji w sprawie.

R. S. pismem z 7 grudnia 2020 r. wniósł ponownie, bezpośrednio do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, skargę na bezczynność Prezesa Sądu wobec jego wniosku o udostępnienie informacji publicznej z 10 czerwca 2020 r., powielając poprzednie żądania i opisując przebieg postępowania w sprawie.

W odpowiedzi na skargę Prezes Sądu opisał przebieg postępowania i korespondencji ze skarżącym wskazując na terminowość swoich działań i wniósł o uznanie skargi za bezzasadną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 oraz art. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej przewidzianej w art. 3 § 2 pkt 8 i 9 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej "p.p.s.a."), orzeka w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a (pkt 8) oraz bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw (pkt 9).

Celem skargi na bezczynność organu jest zwalczanie braku działania (zwłoki) w załatwianiu sprawy administracyjnej. Przy badaniu zasadności skargi na bezczynność nie ma znaczenia z jakich powodów określony akt, czy czynność nie została dokonana przez organ. Przy czym Sąd bierze pod uwagę stan sprawy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy. Skarga na bezczynność organu ma bowiem na celu przede wszystkim wymuszenie na organie administracji załatwienie sprawy. W świetle powyższego dla uznania bezczynności konieczne jest ustalenie, że organ administracji (inny podmiot zobowiązany do załatwienia sprawy administracyjnej) był zobowiązany, na podstawie obowiązujących przepisów prawa, do wydania decyzji, aktu lub podjęcia określonych czynności i mimo to nie podejmuje działań mających na celu uczynienie zadość temu obowiązkowi.

Uwzględniając skargę na bezczynność sąd orzeka na podstawie art. 149 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym: zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności (pkt 1), zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa (pkt 2) oraz stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności (pkt 3). Stosownie do treści art. 149 § 1a p.p.s.a. sąd jednocześnie stwierdza, czy bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. W myśl art. 149 § 2 p.p.s.a. sąd, w przypadku o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub o przyznaniu od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a.

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest bezczynność Prezesa Sądu w przedmiocie rozpoznania wniosku R. S. o udostępnienie informacji publicznej, określonej w opisanym wyżej piśmie z dnia 10 czerwca 2020 r., w którym też wskazano, że żądane informacje mogą zostać udostępnione wnioskodawcy na płycie CD/DVD.

Udostępnienie informacji publicznej winno nastąpić w trybie przepisów ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz.U. z 2019 r., poz. 1429) - dalej jako "u.d.i.p."), która służy realizacji konstytucyjnego prawa obywateli do uzyskania informacji o działaniach władzy i sprawach publicznych. Zgodnie bowiem z art. 61 ust. 1 Konstytucji RP obywatel ma prawo do uzyskiwania informacji o działalności organów władzy publicznej oraz osób pełniących funkcje publiczne. Prawo to obejmuje również uzyskiwanie informacji o działalności organów samorządu gospodarczego i zawodowego, a także innych osób oraz jednostek organizacyjnych w zakresie, w jakim wykonują one zadania władzy publicznej i gospodarują mieniem komunalnym lub majątkiem Skarbu Państwa. Zakres prawa do informacji określa ust. 2 tego przepisu, mówiąc że prawo do uzyskiwania informacji obejmuje dostęp do dokumentów oraz wstęp na posiedzenia kolegialnych organów władzy publicznej pochodzących z powszechnych wyborów, z możliwością rejestracji dźwięku lub obrazu. Ograniczenie prawa, o którym mowa w ust. 1 i 2, może nastąpić wyłącznie ze względu na określone w ustawach ochronę wolności i praw innych osób i podmiotów gospodarczych oraz ochronę porządku publicznego, bezpieczeństwa lub ważnego interesu gospodarczego państwa. Natomiast, ustawa o dostępie do informacji publicznej reguluje zasady i tryb dostępu do informacji mających walor informacji publicznych, wskazuje, w jakich przypadkach dostęp do informacji publicznej podlega ograniczeniu oraz kiedy żądane przez wnioskodawcę informacje nie mogą zostać udostępnione.

Dla stwierdzenia bezczynności organu lub innego podmiotu zobowiązanego na gruncie u.d.i.p. konieczne jest spełnienie kumulatywnie dwóch przesłanek. Po pierwsze, wniosek o udostępnienie takiej informacji kieruje się do podmiotu, który w świetle u.d.i.p. jest zobowiązany do jej udzielenia. Po drugie, wnioskowana informacja musi zaliczać się do kręgu informacji publicznych w rozumieniu u.d.i.p. Dla stwierdzenia bezczynności nie ma przy tym znaczenia to, z jakiego powodu ona zaistniała i czy była zawiniona.

Rozważając powyższe kwestie, Sąd uznał, że niewątpliwie wniosek o udostępnienie informacji został złożony do podmiotu, który należy do kręgu podmiotów zobowiązanych do udostępniania informacji publicznej określonych w art. 4 ust. 1 i 2 u.d.i.p. Zgodnie bowiem z art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy, takimi podmiotami są organy władzy publicznej, zaś w myśl art. 10 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej sądy i trybunały sprawują władzę sądowniczą. Z kolei, art. 175 ust. 1 Konstytucji RP stanowi, że wymiar sprawiedliwości w Rzeczypospolitej Polskiej sprawują Sąd Najwyższy, sądy powszechne, sądy administracyjne oraz sądy wojskowe. Sądy, jako organy władzy sądowniczej wydające wyroki w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej, wykonują zadania w imieniu państwa, którego funkcje realizują. Są to więc organy państwowe powołane do rozpatrywania i rozstrzygania sporów prawnych w imieniu państwa. W związku z tym należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie została spełniona przesłanka podmiotowa.

Także przedmiot wniosku mieści się w zakresie informacji mających walor informacji publicznych podlegających udostępnieniu. Jak stanowi bowiem art. 1 ust. 1 u.d.i.p., każda informacja o sprawach publicznych stanowi informację publiczną w rozumieniu ustawy i podlega udostępnieniu na zasadach i w trybie w niej określonym. Uszczegółowienie zakresu tak zdefiniowanego pojęcia informacji publicznej znajduje się w art. 6 u.d.i.p., przy czym zawarty w tym przepisie katalog ma charakter otwarty i stanowi zasadniczo wskazówkę interpretacyjną uwzględnianą przy analizowaniu ad casum charakteru informacji. Tak więc informacją publiczną będzie każda wiadomość wytworzona lub odnoszona do władz publicznych, a także wytworzona lub odnoszona do innych podmiotów wykonujących funkcje publiczne w zakresie wykonywania przez nie zadań władzy publicznej i gospodarowania mieniem komunalnym lub mieniem Skarbu Państwa. W art. 6 ust. 1 pkt 4 lit. 1 tiret trzecie u.d.i.p. wskazano natomiast, że informacją publiczną będą dane publiczne, w tym treść i postać dokumentów urzędowych, w szczególności treść orzeczeń sądów powszechnych, Sądu Najwyższego, sądów administracyjnych, sądów wojskowych, Trybunału Konstytucyjnego i Trybunału Stanu. W związku z tym wniosek dotyczący udostępnienia wyroków z uzasadnieniami wydanych w roku 2017 w Sądzie Rejonowym, w sprawach o wskazanych przez wnioskodawcę symbolach, dotyczył informacji o charakterze publicznym.

Wobec tego, że obie przesłanki udostępnienia informacji publicznej zostały spełnione, Prezes Sądu Rejonowego, do którego skierowano wniosek winien był podjąć działania prawem przewidziane w celu jego załatwienia. Ustawodawca przewidział, że jeżeli adresat wniosku dysponował żądaną informacją, winien on - zgodnie z art. 13 ust. 1 u.d.i.p. - udostępnić ją w terminie 14 dni od dnia otrzymania wniosku. Jeżeli natomiast informacja publiczna nie mogła być udostępniona w tak ustalonym terminie, podmiot obowiązany do jej udostępnienia powiadamia wnioskodawcę o powodach opóźnienia oraz o terminie, w jakim udostępni informację, nie dłuższym jednak niż 2 miesiące od dnia złożenia wniosku (art. 13 ust. 2 u.d.i.p.). Stosownie do treści art. 14 ust. 1 u.d.i.p. udostępnienie informacji następuje w formie czynności materialno-technicznej, w sposób i w formie określonych we wniosku, i nie wymaga podjęcia jakiegokolwiek rozstrzygnięcia. Dopiero stwierdzenie, że dana informacja nie może zostać udostępniona bądź też postępowanie podlega umorzeniu, nakłada na organ obowiązek wydania decyzji administracyjnej (art. 16 ust. 1 u.d.i.p.).

W formie zwykłego pisma informuje się natomiast wnioskodawcę o tym, że podmiot nie jest zobowiązany do udostępnienia informacji publicznych, dana informacja nie jest informacją publiczną, organ lub podmiot zobowiązany informacją taką nie dysponuje, ze wskazaniem przyczyn takiego stanu rzeczy, czy też zachodzi sytuacja wskazana w art. 1 ust. 2 u.d.i.p., a więc że informacja publiczna podlega udostępnieniu na podstawie innych ustaw, które ten tryb odmiennie regulują.

Bezczynność w udostępnieniu informacji publicznej polega więc na tym, że podmiot zobowiązany do podjęcia czynności materialno-technicznej, czyli do udostępnienia informacji publicznej (art. 14 u.d.i.p.), takiej czynności nie podejmuje, nie wydaje decyzji o odmowie udostępnienia informacji publicznej bądź o umorzeniu postępowania (art. 16 ust. 1 i art. 17 u.d.i.p.), ani na piśmie nie udziela wskazanej wyżej odpowiedzi. Bezczynność ma miejsce również, gdy organ błędnie uznaje, że nie jest podmiotem zobowiązanym do udostępnienia informacji publicznej. W związku z tym celem skargi na bezczynność jest zobowiązanie organu (podmiotu zobowiązanego) do wydania aktu lub dokonania wynikającej z przepisów prawa czynności w sprawie wszczętej żądaniem strony.

Należy także zwrócić uwagę na jeszcze jedną czynność, do której może być zobowiązany adresat wniosku o udostępnienie informacji publicznej, a której niepodjęcie może narazić go na zarzut bezczynności. Art. 15 u.d.i.p. wprowadza wyjątek od zasady bezpłatnego dostępu do informacji publicznej, wyrażonej w art. 7 ust. 2 u.d.i.p. Jeżeli więc w wyniku udostępnienia informacji publicznej na wniosek zainteresowanego podmiot obowiązany do udostępnienia ma ponieść dodatkowe koszty związane ze wskazanym we wniosku sposobem udostępnienia lub koniecznością przekształcenia informacji w formę wskazaną we wniosku, podmiot ten może pobrać od wnioskodawcy opłatę w wysokości odpowiadającej tym kosztom. W takim wypadku, zgodnie z art. 15 ust. 2 u.d.i.p., w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku należy powiadomić wnioskodawcę o wysokości opłaty. Udostępnienie informacji zgodnie z wnioskiem następuje po upływie 14 dni od dnia powiadomienia wnioskodawcy, chyba że wnioskodawca dokona w tym terminie zmiany wniosku w zakresie sposobu lub formy udostępnienia informacji albo wycofa wniosek.

Celem powyższej regulacji jest umożliwienie wnioskodawcy podjęcie decyzji o pokryciu kosztów związany z udostępnieniem żądanej przez niego informacji, gdyż ze względu na wysokość opłaty może on zrezygnować ze wskazanego we wniosku sposobu lub formy udostępnienia informacji, poprzestając na sposobie, z którym nie wiążą się żadne opłaty lub opłata jest znacznie niższa. Takie rozwiązanie gwarantuje prawidłową realizację prawa do informacji publicznej, bowiem nie dopuszcza do sytuacji, w której wysokość kosztów udostępnienia informacji stanowiłaby wyłączną i bezpośrednią przeszkodę w dostępie do informacji publicznych. Ustawodawca pozostawił wnioskodawcy 14 dni, licząc od dnia doręczenia wnioskodawcy ww. powiadomienia, na dokonanie zmiany wniosku w zakresie sposobu lub formy udostępnienia informacji lub też na wycofanie wniosku, natomiast jego milczenie w tym okresie spowoduje udostępnienie informacji w sposób i w formie wskazanych pierwotnie we wniosku i będzie wiązać się z koniecznością opłacenia przez wnioskodawcę kosztów określonych we wcześniejszym zawiadomieniu (zob. wyrok WSA w Opolu z dnia 27 października 2015 r., sygn. akt II SA/Op 433/15, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zatem przepis art. 15 ust. 2 u.d.i.p. przewiduje realizację obowiązku udostępnienia informacji zgodnie z pierwotnym wnioskiem także w przypadku braku odpowiedzi ze strony wnioskodawcy na zawiadomienie podmiotu zobowiązanego o wysokości opłaty związanej z udostępnieniem żądanej informacji, czyli bez wniesienia opłaty (zob. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 19 września 2017, sygn. akt II SAB/Ol 58/17, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Powstanie obowiązku uiszczenia opłaty w wysokości odpowiadającej kosztom związanym ze wskazanym we wniosku sposobem udostępnia informacji i wezwanie strony do uiszczenia tej opłaty, powoduje jedynie przesunięcie terminu udostępnienia tej informacji w zakresie określonym w przepisie art. 15 ust 2 u.d.i.p. Organ administracji publicznej nie może więc uzależnić udostępnienia informacji publicznej od uiszczenia opłaty. Rozwiązanie przyjęte w art. 15 ust 2 u.d.i.p gwarantuje pewność działania podmiotu zobowiązanego, nie pozostawia go w niepewności co do konieczności i zakresu realizacji ciążącego na nim obowiązku udostępnienia informacji w sposób wskazany we wniosku, a także nie wyłącza możliwości zmiany lub wycofania wniosku przez zainteresowany podmiot. Przepis ten przewiduje realizację obowiązku udostępnienia informacji zgodnie z wnioskiem także w przypadku braku odpowiedzi ze strony wnioskodawcy na zawiadomienie podmiotu zobowiązanego o wysokości opłaty związanej z udostępnieniem żądanej informacji (czyli bez wniesienia opłaty). Oznacza to, że z powodu braku wniesienia opłaty podmiot zobowiązany nie będzie mógł ani odmówić udostępnienia informacji (wydać decyzji o odmowie udostępnienia informacji), ani też pozostawić sprawy (wniosku) bez rozpoznania (por. art. 14 u.d.i.p.) (zob. postanowienie NSA z dnia 1 października 2013 r., sygn. akt I OSK 2139/13, https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Wobec tego powiadomienie o wysokości opłaty jest ewentualnym wstępnym etapem postępowania, poprzedzającym samą czynność materialno-techniczną udostępnienia informacji publicznej, chociaż jej nie warunkującym. Przepisy u.d.i.p. nie przewidują bowiem uzależnienia wszczęcia postępowania w sprawie udostępnienia informacji publicznej od uprzedniego wniesienia opłaty. Przeciwnie, ustawa ta jako zasadę przyjmuje nieodpłatny dostęp do informacji, zatem powiadomienie o wysokości opłat związanych z udostępnieniem takiej informacji przed jej udostępnieniem ma zasadnicze znaczenie w realizacji konstytucyjnego prawa dostępu do informacji publicznych.

Trzeba też podkreślić, że wyłączną podstawą prawną do powiadomienia wnioskodawcy o konieczności uiszczenia opłaty za udostępnienie informacji w żądanej formie, a także skutków milczenia wnioskodawcy w zakresie ewentualnej zmiany sposobu udostępnienia informacji, są przepisy u.d.i.p., w szczególności bezpośrednio art. 15 tej ustawy.

Mając powyższe na uwadze uznać należy, że w rozpoznawanej sprawie, Prezes Sądu Rejonowego nie podjął działań właściwych, jakie ustawodawca przewiduje w sytuacji złożenia wniosku o udostępnienie informacji publicznej. Za podjęcie takich działań nie sposób bowiem uznać pisma zobowiązującego wnioskodawcę do uiszczenia do uiszczenia opłaty kancelaryjnej w kwocie 20 zł, gdyż zostało ono wydane z zastosowaniem niewłaściwego rygoru, który nie mógł mieć zastosowania w niniejszej sprawie. Nie mieściło się ono zatem w katalogu czynności przewidzianych przez ustawodawcę w u.d.i.p. w sprawie wniosku o udostępnienie informacji publicznej i nie mogło uwalniać organu od zarzutu bezczynności.

Skoro wniosek Skarżącego z 3 czerwca 2020 r. o udostępnienie informacji publicznej wpłynął do SR w A. w dniu 10 czerwca 2020 r., to 14-dniowy termin na udostępnienie żądanej informacji publicznej upływał z dniem 24 czerwca 2020 r. W tym terminie Prezes SR jedynie poinformował wnioskodawcę o obowiązku uiszczenia opłaty, z błędnym rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Mimo skargi na bezczynność do wojewódzkiego sądu administracyjnego przedmiotowy wniosek nie został jednak załatwiony zgodnie z przepisami ustawy o dostępie o informacji publicznej – do dnia wyrokowania.

W tym stanie rzeczy sąd uznał, że wniosek skarżącego nie został załatwiony w terminie i sposób przewidziany przepisami prawa, wobec czego uzasadnione jest zobowiązanie Prezesa Sądu Rejonowego do jego rozpatrzenia w terminie 14 dni od dnia zwrotu akt administracyjnych wraz z wyrokiem ze stwierdzeniem jego prawomocności, o czym orzeczono w punkcie 1 sentencji wyroku zgodnie z art.149 § 1 p.p.s.a. Skutkiem niniejszego rozstrzygnięcia jest konieczność właściwego rozpatrzenia przez organ wniosku skarżącego w zakresie żądania udostępnienia wyroków wskazanej kategorii spraw wraz z uzasadnieniem wydanych przez Sąd we wskazanym roku w formie i terminie przewidzianych przepisami u.d.i.p., z uwzględnieniem przedstawionej oceny prawnej. Podkreślić przy tym trzeba, że tak określony obowiązek nie przesądza jednak tego, czy w dalszym postępowaniu wnioskowana informacja publiczna zostanie udostępniona skarżącemu, a jeśli tak się stanie, czy nastąpi to w pełnej żądanej formie. Ocena w tym zakresie należy do dysponenta informacji publicznej, który wyjaśni, czy wszystkie dane mogą zostać ujawnione, czy też całość lub część z nich objęta jest tajemnicą, a jeśli tak, to jakiego rodzaju, i w związku z tym które dane podlegają ochronie, czy do zastosowania tej ochrony wystarczy zanonimizowanie tych danych czy też koniecznym będzie odmowa udzielenia informacji na podstawie art. 5 u.d.i.p.

Konsekwentnie, stosownie do art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a., Sąd stwierdził, że Organ dopuścił się bezczynności w załatwieniu wniosku Skarżącego.

Oceniając natomiast charakter zaistniałej bezczynności, w myśl art. 149 § 1a p.p.s.a., Sąd uznał jednak, że nie miała ona miejsca z rażącym naruszeniem prawa, orzekając w tym zakresie w punkcie 2 sentencji wyroku. Przemawia za tym fakt, że organ nie pozostawił wniosku skarżącego bez odpowiedzi, lecz podjęte działania nie zostały oparte na prawidłowej podstawie prawnej, co uniemożliwiało ich uwzględnienie. Wynikało to jednak zdaniem sądu wojewódzkiego nie ze złej woli organu i lekceważenia przepisów prawa, lecz niestety z błędnej ich interpretacji.

Sąd wziął bowiem pod uwagę, że "rażącym naruszeniem prawa" w rozumieniu art. 149 § 1a p.p.s.a. pozostaje stan, w którym bez żadnej wątpliwości i wahań można powiedzieć, bez potrzeby odwoływania się do szczegółowej oceny okoliczności sprawy, że naruszono prawo w sposób oczywisty (zob. wyrok NSA z 21.06.2012 r., I OSK 675/12, CBOSA). Oceniając, czy naruszenie prawa jest rażące, należy uwzględnić nie tylko proste zestawienie terminów rozpoczęcia postępowania i jego zakończenia (względnie braku zakończenia), lecz także warunkowane okolicznościami materialnoprawnymi sprawy czynności, jakie powinien podjąć organ, dążąc do merytorycznego rozstrzygnięcia konkretnej sprawy. W tradycyjnym ujęciu "rażącym naruszeniem prawa" jest naruszenie ciężkie, które nosi cechy oczywistej i wyraźnej sprzeczności z obowiązującym prawem, niezasługujące na akceptację w demokratycznym państwie prawa i wywołujące dotkliwe skutki społeczne lub indywidualne. Z konieczności logicznej kwalifikacja naruszenia jako "rażącego" musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu ocenianego jako naruszenie "zwykłe". Dla uznania naruszenia prawa za rażące nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych terminów załatwienia sprawy. To przekroczenie musi być znaczne i niezaprzeczalne. Rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach ma być w sposób oczywisty pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia (por. postanowienie NSA z 27.03.2013 r., II OSK 468/13; a także wyroki WSA: z 10.04.2014 r., II SAB/Wr 14/14; z 11.10.2013 r., II SAB/Po 69/13; z 11.03.2015 r., IV SAB/Po 19/15 – CBOSA). W niniejszej sprawie taka sytuacja, zdaniem Sądu, nie wystąpiła.

Z tych samych względów, na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a., nie zaistniały także w tej sprawie przesłanki do wymierzenia organowi grzywny oraz do przyznania wnioskowanej sumy pieniężnej. Są to bowiem dodatkowe środki stosowane w sytuacjach rażącego naruszenia prawa. Podkreślić należy, że wymierzenie grzywny oraz zasądzanie sumy pieniężnej nie są bezpośrednią konsekwencją stwierdzenia bezczynności, lecz stanowią uprawnienia dyskrecjonalne sądu, a zatem możliwości, z których należy korzystać, jeżeli okoliczności sprawy tego wymagają. W niniejszej sprawie nie mamy natomiast do czynienia z sytuacją uzasadniającą ich zastosowanie, albowiem działań organu nie można było uznać za kwalifikowaną postać naruszenia prawa. Ponadto, oceniając całokształt działań organu, nie można dojść do przekonania, że noszą one znamiona celowego unikania podjęcia decyzji w sprawie, a zatem, że istnieje uzasadniona obawa, że bez tych dodatkowych sankcji organ nadal nie będzie respektować nałożonych ustawą obowiązków.

Zauważyć należy, że z ww. przepisu jasno wynika, iż suma pieniężna, której przyznania domaga się skarżący, jest jednym z dwóch (obok grzywny) środków o charakterze finansowym, które mogą być orzeczone w razie uwzględnienia skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Przy tym decyzja o ich zastosowaniu, w tym wybór konkretnego środka (grzywna, suma pieniężna albo oba te środki łącznie) należy do sądu (por. wyroki NSA: z 08.02.2017 r., I OSK 1314/16; z 11.04.2017 r., I OSK 1506/16; z 11.07.2017 r., II OSK 879/17 – CBOSA). Zatem zasądzenie na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. sumy pieniężnej od organu – podobnie zresztą, jak i nałożenie na organ grzywny – jest uprawnieniem dyskrecjonalnym sądu (por. wyroki NSA: z 03.02.2017 r., II GSK 1695/16; z 19.12.2017 r., I OSK 1685/17 – CBOSA). O ile jednak grzywna pełni przede wszystkim funkcję represyjną i prewencyjną (dyscyplinującą), o tyle w przypadku sumy pieniężnej, choć wskazane funkcje też zachowują pewne znaczenie, to na plan pierwszy wysuwa się funkcja kompensacyjna. Chodzi mianowicie o zrekompensowanie, przynajmniej w pewnej mierze, uszczerbku (straty, krzywdy, itp.), jakiego doznał skarżący na skutek bezczynności lub przewlekłego działania organu administracji. W postanowieniu z 19 lipca 2016 r. o sygn. akt I OZ 705/16 Naczelny Sąd Administracyjny wyraźnie stwierdził, że suma pieniężna, o której mowa w art. 149 § 2 w zw. z art. 154 § 6 p.p.s.a., stanowi "szczególnego rodzaju zadośćuczynienie za stan bezczynności organu". W związku z tym nie ulega wątpliwości, że wniosek o przyznanie sumy pieniężnej winien zawierać uzasadnienie, w którym skarżący powinien nawiązać do określonego uszczerbku (o charakterze majątkowym lub niemajątkowym) wywołanego bezczynnością lub przewlekłością postępowania. Aktywność sądu jest w takiej sytuacji uwarunkowana, w istotnej mierze, wskazaną argumentacją. Oceny tej nie zmienia przewidziana w art. 149 § 2 p.p.s.a. możliwość przyznania przez sąd sumy pieniężnej z urzędu. Ograniczając się w tym zakresie do procesowego aspektu tego zagadnienia, należy stwierdzić, że sąd rozpoznający skargę na bezczynność lub przewlekłość powinien podjąć czynności wyjaśniające odnoszące się do ewentualnego przyznania sumy pieniężnej, jeśli istnienie takich okoliczności wynika z uzasadnienia skargi lub wniosku wyartykułowanego przed rozpoznaniem skargi, a przyznanie tej sumy jest uzasadnione względami materialnoprawnymi (por. wyroki NSA: z 08.02.2017 r., I OSK 1313/16; z 16.05.2017 r., I OSK 2934/16; z 07.09.2017 r., I OSK 798/17; z 19.12.2017 r., I OSK 1685/17 – CBOSA).

W kontrolowanej sprawie Skarżący swego wniosku o przyznanie sumy pieniężnej w sposób należyty nie uzasadnił. Już z tych względów skarga w tej części zasługiwała na oddalenie (pkt 3 sentencji wyroku), na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Wobec przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (postanowienie z 25 marca 2021 r. sygn. II SPP/Bd 16/21), Sąd nie zawarł w wyroku rozstrzygnięcia o zwrocie tych kosztów. Z kolei wniosek o zwrot kosztów wysłanej w sprawie korespondencji oraz rozmów telefonicznych z pełnomocnikiem (skarżący występował w sprawie samodzielnie) nie mógł podlegać uwzględnieniu, jako niedopuszczalny.

W postępowaniu sądowoadministracyjnym jest zasadą, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 199 p.p.s.a.). Takim przepisem szczególnym – o charakterze wyjątku od ww. zasady, którego nie należy interpretować rozszerzająco (exceptiones non sunt extendendae) – jest art. 200 p.p.s.a., w myśl którego: "W razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw". Zgodnie z art. 205 § 1 oraz § 2 p.p.s.a., do niezbędnych kosztów postępowania:

– prowadzonego przez stronę osobiście lub przez pełnomocnika, który nie jest adwokatem lub radcą prawnym, zalicza się poniesione przez stronę koszty sądowe, koszty przejazdów do sądu strony lub pełnomocnika oraz równowartość zarobku lub dochodu utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie.

– strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza się ich wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony.

Wobec tego inne koszty, których zwrotu dotyczyło żądanie zawarte w skardze, w tym koszty związane z wysyłką korespondencji oraz prowadzeniem rozmów z pełnomocnikiem – jako wykraczające poza zakres ustawowego katalogu "niezbędnych kosztów postępowania" – nie mogły podlegać zasądzeniu na rzecz Skarżącego (por. postanowienia NSA: z 12.10.2010 r., II OSK 1490/09; z 13.03.2012 r., II FZ 31/12; dostępne w CBOSA).

Skarga na bezczynność została rozpoznana przez sąd w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 4 p.p.s.a.