Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 328/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2017-05-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 3  pkt 2, art. 5  ust. 4  i ust. 4a
journal: Dz.U. 2016 poz 1518
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Kasprzycki Sędziowie WSA Kazimierz Bandarzewski WSA Janusz Bociąga (spr.) Protokolant Małgorzata Krasowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 maja 2017 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 23 stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do zasiłku rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzja z dnia 23 stycznia 2017 r. sygn. akt: [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa i art. 4 ust. 2, art. 5, art. 6, art. 8, art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016 r., póz. 1518 ze zm.) po rozpatrzeniu odwołania M. B. od decyzji Wójta Gminy z dnia [...] 2016 r. w sprawie odmowy przyznania zasiłku rodzinnego na dziecko B. B. na okres zasiłkowy 2016/2017, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ l instancji w wyniku rozpoznania wniosku M. B. z dnia 29 września 2016 r. odmówił przyznania zasiłku rodzinnego na syna B. B., wskazując w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, że dochód rodziny w przeliczeniu na osobę wyniósł 872,21 zł i przekroczył ustawowe kryterium dochodowe o kwotę 274,04 zł. Organ podkreślił również, że wnioskodawczyni nie spełnia także warunków do przyznania świadczenia w oparciu o przepis art. 5 ust. 3 ustawy z 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych.

M. B. z tym rozstrzygnięciem nie zgodziła się wniosła odwołanie od decyzji, wskazując, że nie zgadza się ze sposobem dokonania wyliczeń dochodu rodziny, ponieważ jej zdaniem dochód otrzymany z tytułu zasiłku macierzyńskiego pobieranego w roku 2015 powinien zostać uznany za utracony. Wskazała, że zasiłek ten był pobierany do dnia 15 marca 2015 r. i na dzień złożenia wniosku, dochody rodziny są znacząco niższe w stosunku do roku bazowego. Zakwestionowała przyjęcie przez organ l instancji zasadność uwzględnienia w dochodzie rodziny zasiłku chorobowego oraz macierzyńskiego wypłaconego z racji podlegania przez nią ubezpieczeniom społecznym jako osoby współpracującej z osobą prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpoznając odwołanie stwierdziło, że zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2 (m.in. rodzicom dziecka), jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 674 zł (wysokość obowiązująca od dnia 1 listopada 2015 r. - § 1 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 2015 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna (Dz.U.2015, poz. 1238). Na podstawie art. 3 pkt 2a ustawy za dochód członka rodziny uważa się przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4b, tj. w niniejszym przypadku za 2015 r.

Stosownie do art. 3 pkt 1 ustawy "dochód" oznacza to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób: przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, 30b, 30c, 30e i 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 póz. 361 z późn. zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne (lit. a); deklarowany w oświadczeniu dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, pomniejszony o należny zryczałtowany podatek dochodowy i składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne (lit. b) oraz wymienione enumeratywnie inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych (lit. c). Dochód rodziny oznacza sumę dochodów członków rodziny (art. 3 pkt 2 ustawy), zaś "dochodem członka rodziny" w rozumieniu ustawy jest przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4b (art. 3 pkt 2a ustawy).

Na podstawie art. 3 pkt. 23 ustawy utrata dochodu oznacza utratę dochodu spowodowaną: a) uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego, b) utratą prawa do zasiłku lub stypendium dla bezrobotnych, c) utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, d) utratą zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, a także emerytury lub renty, renty rodzinnej lub renty socjalnej, e) (uchylona) f) wyrejestrowaniem pozarolniczej działalności gospodarczej lub zawieszeniem jej wykonywania w rozumieniu art. 14a ust. 1d ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej, g) (uchylona) h) utratą zasiłku chorobowego, świadczenia rehabilitacyjnego lub zasiłku macierzyńskiego, przysługujących po utracie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, i) utratą zasądzonych świadczeń alimentacyjnych w związku ze śmiercią osoby zobowiązanej do tych świadczeń lub utratą świadczeń pieniężnych wypłacanych w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów w związku ze śmiercią osoby zobowiązanej do świadczeń alimentacyjnych, j) utratą świadczenia rodzicielskiego, k) utratą zasiłku macierzyńskiego, o którym mowa w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Zgodnie z art. 3 pkt 24 ustawy za uzyskanie dochodu uznaje się uzyskanie dochodu spowodowane: a) zakończeniem urlopu wychowawczego, b) uzyskaniem prawa do zasiłku lub stypendium dla bezrobotnych, c) uzyskaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, d) uzyskaniem zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, a także emerytury lub renty, renty rodzinnej lub renty socjalnej, e) (uchylona) f) ·rozpoczęciem pozarolniczej działalności gospodarczej lub wznowieniem jej wykonywania po okresie zawieszenia w rozumieniu art. 14a ust. 1d ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej, g) (uchylona) h) uzyskaniem zasiłku chorobowego, świadczenia rehabilitacyjnego lub zasiłku macierzyńskiego, przysługujących po utracie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, i) uzyskaniem świadczenia rodzicielskiego, j) uzyskaniem zasiłku macierzyńskiego, o którym mowa w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników, k) uzyskaniem stypendium doktoranckiego określonego w art. 200 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005r. - Prawo o szkolnictwie wyższym, l) utratą stypendium doktoranckiego określonego w art. 200 ust. 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym.

Z kolei zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy w przypadku, gdy dochód rodziny przekracza kwotę, o której mowa w ust. 1 lub 2, pomnożoną przez liczbę członków danej rodziny o kwotę nie wyższą niż łączna kwota zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami przysługujących danej rodzinie w okresie zasiłkowym, na który jest ustalane prawo do tych świadczeń, zasiłek rodzinny wraz z dodatkami przysługuje w kwocie ustalonej zgodnie z ust. 3a. Ust. 3a stanowi zaś, iż w przypadku przekroczenia kwoty uprawniającej daną rodzinę do zasiłku rodzinnego, o której mowa w ust. 3, zasiłek rodzinny i dodatki do zasiłku rodzinnego przysługują w wysokości różnicy między łączną kwotą zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami, o której mowa w ust. 3, a kwotą, o którą został przekroczony dochód rodziny. Zgodnie z zapisami art. 5 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy lub po tym roku, ustalając dochód członka rodziny nie uwzględnia się dochodu utraconego.

Dokonując analizy zaskarżonej decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że jest prawidłowa. Skarżąca w okresie od 15.09.2013 r. do 15.03.2015 r. współpracowała przy prowadzeniu działalności gospodarczej prowadzonej przez męża, nie osiągając z tego tytułu żadnych dochodów. W okresie od 20.12.2013 r. do 16.03.2014 r. przebywała na zasiłku chorobowym wypłacanym przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w związku z podleganiem ubezpieczeniu chorobowemu z tytułu współpracy przy prowadzeniu działalności gospodarczej. Następnie od 17.03.2014 r. do 15.03.2015r. pobierała zasiłek macierzyński z tego samego tytułu. W okresie od 26.03.2015 r. do 22.09.2015 r. była osobą bezrobotną, pobierającą zasiłek dla bezrobotnych ( za miesiąc kwiecień 2015 r. zasiłek wyniósł 664,90 zł). W dniu 5.10.2015 r. w/w rozpoczęła prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczą, którą prowadziła do dnia 31.10.2016 r.

Z tytułu pobranego zasiłku macierzyńskiego za okres od 1 stycznia 2015 r. do 15 marca 2015 r. uzyskała dochód w wysokości 11.376,43 zł ( przychód w kwocie 11.493,68 zł - 0,00 składki ubezpieczenia społeczne- 117,25 zł należnego podatku oraz 0,00 składki na ubezpieczenie zdrowotne). Dochód z tytułu pobieranego w 2015 r. zasiłku dla bezrobotnych w wysokości 3.197,85 zł nie został uwzględniany w obliczeniach sytuacji dochodowej, ponieważ zgodnie z obowiązującymi przepisami został utracony, natomiast z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej nie osiągnęła żadnych dochodów.

Małżonek Skarżącej T. B., prowadzący od 24.06.2013 r. pozarolniczą działalność gospodarczą uzyskał w 2015 r. z tego tytułu dochód w wysokości 20.023,27 zł [27.844,46 zł - 4.747,68 zł (składka na ubezpieczenia społeczne) - 0,00 zł (podatek należny) - 3073 zł (składka na ubezpieczenie zdrowotne)].

Organ l instancji, biorąc powyższe ustalenia pod uwagę w sposób prawidłowy ustalił, że miesięczny dochód rodziny odwołującej się wyniósł 2.616,64 zł, natomiast miesięczny dochód na osobę w trzyosobowej rodzinie ww. 872,21 zł, który przekroczył ustawowe kryterium dochodowe wynoszące 674,00 zł o kwotę 198, 21 zł.

Kwestią sporną w rozpoznawanej sprawie, w związku z zarzutami podniesionymi w odwołaniu jest prawidłowość wliczenia do dochodu za 2015 r. dochodu uzyskanego z tytułu wypłaconego Skarżącej w tym okresie zasiłku macierzyńskiego z tytułu podlegania ubezpieczeniom społecznym, jako osoba współpracująca z osobą prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą.

Zdaniem Kolegium stanowisko odwołującej się w tej kwestii nie jest zasadne, ponieważ z przepisu art. 3 pkt 1 lit a. ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że w dochodzie rodziny (w tym przypadku za 2015 r.) należy uwzględnić po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne.

Nie pozostawia wątpliwości, że wypłacony odwołującej się w 2015 r. zasiłek macierzyński mieści się w tej kategorii przychodów i brak jest podstaw do jego nieuwzględnienia w dochodach osiągniętych we wskazanym okresie. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 17.11.2011 r., sygn. akt l OSK 1133/11, dochód rodziny oznacza przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. W przepisach jest mowa o dochodzie wszystkich członków rodziny, bez uszczegółowiania źródeł jego pochodzenia, a dla zaliczenia danego dochodu do dochodu w rozumieniu art. 3 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych nie ma znaczenia systematyczność uzyskiwania dochodu, tzn. czy dochód członka rodziny jest uzyskiwany w każdym miesiącu w danym okresie czasu, czy też został on uzyskany jednorazowo.

Spornego dochodu nie można także utożsamiać z dochodem utraconym wskazywanym w art. 3 pkt 23 lit. h, ponieważ utrwalony jest pogląd na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych, że wyliczenie sytuacji wymienionych zarówno w pkt 23 jak i 24 art. 3 omawianej ustawy ma charakter listy pozytywnie enumeratywnej, co oznacza, że żadne inne zdarzenie, niewymienione expressis verbis w tych przepisach, nie może uprawniać do podwyższenia bądź obniżenia dochodu przyjmowanego jako podstawę ustaleń w postępowaniu o zasiłek rodzinny (por. np. W. Maciejko w: A. Korcz-Maciejko, W. Maciejko "Świadczenia rodzinne. Komentarz" Wydanie 3 C. H. Beck 2009 s. 187 n b. 17, wyrok WSA w Krakowie z dnia 24.10.2013 r., sygn. III SA/Kr 310/13).

Zgodnie z art. 3 pkt. 22 ustawy przez zatrudnienie lub inną pracę zarobkową uważać należy wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Zatem z wykładni gramatycznej tego przepisu wynika, ze dochód z tytułu pobieranego zasiłku macierzyńskiego, przysługującego w trakcie podlegania ubezpieczeniom z tytułu współpracy z osobą prowadzącą działalność gospodarczą.

W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi także możliwość przyznania zasiłku rodzinnego na dziecko, wyliczonego w oparciu o przepis art. 5 ust. 3a ustawy, wobec niespełnienia przesłanek określonych w ust. 3 tego unormowania, zgodnie z którym w przypadku gdy dochód rodziny przekracza kwotę, o której mowa w ust. 1 lub 2, pomnożoną przez liczbę członków danej rodziny o kwotę nie wyższą niż łączna kwota zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami przysługujących danej rodzinie w okresie zasiłkowym, na który jest ustalane prawo do tych świadczeń, zasiłek rodzinny wraz z dodatkami przysługuje w kwocie ustalonej zgodnie z ust. 3a. albowiem łączna kwota zasiłku rodzinnego, która przysługiwałaby Skarżącej w okresie od 01.11.2016 r. do 31.10.2017 r. na dziecko w wieku 0-5 lat (1 x 95 zł x 12/12), rozumiana jako przeciętna, miesięczna wysokość wszystkich świadczeń w wymienionym okresie, obliczona zgodnie ze wskazaniami wynikającymi z art. 5 ust. 3b ustawy wynosiłaby w tym przypadku 95 zł.

W przypadku rodziny wnioskodawczyni ustalony miesięczny dochód wynosi 2.616,64 zł i przekracza kwotę kryterium dochodowego pomnożonego przez liczbę członków rodziny wynoszącego w niniejszym przypadku 2.022 zł ( 674 zł x 3 = 2.022 zł ) o kwotę 594,64 zł. ,a zatem o kwotę wyższą niż łączna kwota zasiłku rodzinnego wraz (95 zł), co przesądza o braku podstaw prawnych do przyznania świadczenia obliczonego w oparciu o przepis art. 5 ust. 3a ustawy o zasiłkach rodzinnych.

M. B. wniosła skargę na tą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Decyzji tej zarzuciła naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 3 pkt 23 ustawy o świadczeniach rodzinnych, które miało wpływ na wynik sprawy.

Skarżąca wskazała, że pobierała zasiłek macierzyński do dnia 15 marca 2015 r. i w tym dniu nastąpiło także zaprzestanie wykonywania współpracy przy prowadzeniu działalności gospodarczej, w związku z czym na dzień złożenia wniosku o świadczenia rodzinne dochody rodziny są faktycznie znacząco niższe w odniesieniu do roku bazowego. Na poparcie swojego stanowiska przytoczyła również wyroki : WSA w Krakowie z dnia 19.11.2014 r., sygn. akt III SA/Kr 952/14, oraz NSA z dnia 05.08.2010 r., sygn. akt l OSK 641/10.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując przy tym argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

W ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718), zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a." uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonej decyzji nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 P.p.s.a.). Sąd administracyjny ocenia jedynie legalność działania administracji, co oznacza, że zobowiązany jest zbadać, czy w czasie podejmowania danego aktu administracyjnego, organ administracji nie naruszył prawo.

Nie każde naruszenie prawa uzasadnia wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonego aktu administracyjnego. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję uchyla taki akt w przypadku, gdy stwierdzi: 1) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; 2) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; 3) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd administracyjny stwierdza nieważność decyzji w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kpa lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.) lub stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 P.p.s.a.).

Skarga wniesiona w niniejszej sprawie zasługuje na uwzględnienie.

Kluczową kwestią w niniejszej sprawie pozostaje obliczenie dochodu rodziny. Zgodnie z art. art. 3 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych za dochód rodziny uważa się przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Okres zasiłkowy to, w rozumieniu art. 3 pkt 10 ustawy o świadczeniach rodzinnych, okres od dnia 1 listopada do dnia 31 października następnego roku kalendarzowego, na jaki ustala się prawo do świadczeń rodzinnych.

Sąd podkreśla, że co do zasady zgodnie z art. 5 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy lub po tym roku (ustalając dochód) nie uwzględnia się dochodu utraconego.

Zgodnie zaś z art. 5 ust. 4a ustawy o świadczeniach rodzinnych, w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, ustalając dochód członka rodziny uzyskany w tym roku dochód dzieli się przez liczbę miesięcy, w których dochód ten został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń rodzinnych. Istotne w tym przepisie jest stwierdzenie "jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń rodzinnych."

Celem powyższego przepisu było zobowiązanie organów właściwych w sprawach świadczeń rodzinnych do ustalania rzeczywistego dochodu wnioskodawcy i jego rodziny uzyskiwanego na datę przyznawania danego świadczenia rodzinnego. Takie też stanowisko akceptuje orzecznictwo sądowe, zgodnie z którym interpretacja przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, która ogranicza się do uwzględniania zmian w dochodzie rodziny ubiegającej się o świadczenia rodzinne tylko do zdarzeń zaistniałych w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy jest nie do przyjęcia, gdyż nie uwzględnia rzeczywistej wysokości dochodu uzyskiwanego przez rodzinę świadczeniobiorcy (por. np. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 5 listopada 2010 r. sygn. akt II SA/Po 584/10, opub. w LEX nr 1220281; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 5 sierpnia 2014 r., sygn. akt III SA/Kr 789/14; LEX nr 1502706; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 13 stycznia 2016 r. sygn. akt III SA/Kr 844/15, opub. w LEX nr 1977126).

W ocenie Sądu nie ulega wątpliwości, że z treści przepisu art. 5 ust. 4 w związku z art. 3 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania zaskarżonej decyzji, wynika jednoznacznie, iż przy ustalaniu dochodu rodziny w celu ustalenia prawa do zasiłku bierze się pod uwagę zdarzenia prawne mające wpływ na wysokość tego dochodu (utrata bądź uzyskanie dochodu), które miały miejsce w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Wskazać jednak w dalszej kolejności należy, że zdaniem Sądu również utrata bądź uzyskanie dochodu, które nastąpiły po upływie roku kalendarzowego poprzedzającego okres zasiłkowy, powinny zostać uwzględnione przy wyliczaniu dochodu rodziny na potrzeby ustalenia prawa do przedmiotowego zasiłku i dodatków do tego zasiłku. Zagadnienie momentu wystąpienia zdarzeń uzasadniających korektę dochodu było na gruncie ustawy sprzed jej nowelizacji ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom, uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 205, poz. 1212) rozpatrywane w orzecznictwie sądowym niejednolicie. Rozbieżności usunęło nowe brzmienie art. 5 ust. 4, w którym wprost wskazano, że ustalając dochód, nie uwzględnia się dochodu utraconego, w przypadku jego utraty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy lub po tym roku.

Natomiast w świetle treści art. 5 ust. 4a ustawy w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, ustalając dochód członka rodziny, uzyskany w tym roku dochód dzieli się przez liczbę miesięcy, w których dochód ten został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń rodzinnych. Stosownie zaś do treści art. 5 ust. 4b w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym, poprzedzającym okres zasiłkowy, dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny powiększonego o kwotę uzyskanego dochodu z miesiąca następującego po miesiącu, w którym ten dochód został osiągnięty, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń rodzinnych.

Przyjęta w art. 5 ust. 4 i 4a ustawy o świadczeniach rodzinnych konstrukcja ustalania wysokości dochodu rodziny pozwala przy ustalaniu prawa do zasiłku na uwzględnienie zdarzeń w postaci zarówno utraty dochodu, czyli pogorszenia się sytuacji materialnej rodziny, jak i uzyskania dochodu. W konsekwencji możliwa jest więc korekta ustalenia dochodów rodziny w wyniku ich pomniejszenia (art. 5 ust. 4) bądź powiększenia (art. 5 ust. 4a).

Reasumując stwierdzić należy, że możliwa jest korekta ustalonego już dochodu osoby uprawnionej (lub rodziny osoby uprawnionej) z powodu zdarzeń, jakie nastąpiły po upływie okresu, w związku z którym ustalono ten dochód, czyli po 31 grudnia roku kalendarzowego poprzedzającego okres zasiłkowy. Zakres zastosowania przepisu art. 5 ust. 4 ustawy musi obejmować dochód, który przysługiwał także w trakcie okresu zasiłkowego, na jaki ma być ustalone prawo.

W tej sprawie organy obu instancji dokonały błędnej wykładni art. 5 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Jak bowiem wynika z akt sprawy z tytułu pobranego zasiłku macierzyńskiego skarżąca za okres od 1 stycznia 2015 r. do 15 marca 2015 r. uzyskała dochód w wysokości 11.376,43 zł. Organy obu instancji uznały, że dochód rodziny za 2015 r. był stały i nie ulegał żadnym zmianom i był osiągany w dacie złożenia wniosku, co jest nieprawdą

Jak wynika z powołanego już art. 5 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny w okresie roku kalendarzowego poprzedzającego okres zasiłkowy (czyli w tej sprawie w 2015 r.) ale także po tym roku – organ ustalając dochód, nie uwzględnia dochodu utraconego w oparciu o przepisy ale także nie uwzględnia tego dochodu w okresie roku kalendarzowego poprzedzającego okres zasiłkowy gdy dochód ten w ogóle nie jest uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń rodzinnych. Dochód utracony oznacza każda wielkość (wysokość) zmniejszonego dochodu członka rodziny. Tym samym skoro skarżąca utraciła ten dochód 16 marca 2015 r. to taka utrata powinna być także uwzględniona, bo niewątpliwie ten dochód nie był uzyskiwany w dniu ustalania prawa do świadczeń rodzinnych

W wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 30 czerwca 2009 r., sygn. akt P 45/08, badającego zgodność z Konstytucją RP przepisu § 17 ust. 2 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 105, poz. 881), stwierdzono, że: "(...) art. 5 ust. 4 ustawy nie określa też terminu, w jakim uwzględnia się przy ustalaniu dochodu rodziny utracony dochód, nie wiąże też uprawnienia do odliczenia dochodu utraconego od dochodu rodziny, ani też odmowy prawa jego odliczenia z faktem uzyskania innego dochodu. Przyjęta w art. 5 ust. 4 i 4a ustawy konstrukcja ustalania wysokości dochodu rodziny pozwala przy ustalaniu prawa do zasiłku na uwzględnienie zdarzeń w postaci zarówno utraty dochodu, czyli pogorszenia się sytuacji materialnej rodziny, jak i uzyskania dochodu. W konsekwencji możliwa jest więc korekta ustalenia dochodów rodziny w wyniku ich pomniejszenia (art. 5 ust. 4 ustawy) bądź powiększenia (art. 5 ust. 4a ustawy)"

Przypomnieć należy, iż jedną z podstawowych zasad przy wykładni prawa jest to, że nie można przeprowadzić jej w oderwaniu od kontekstu całego przepisu prawnego, całej ustawy oraz obowiązujących reguł i wartości systemu prawa. W demokratycznym państwie prawnym zastosowanie wyłącznie wykładni językowej bez uwzględnienia wykładni systemowej i wykładni celowościowej jest niedopuszczalne.

Zaznaczyć ponadto należy, że wprowadzone w ustawie o świadczeniach rodzinnych zasady uwzględniania utraty i uzyskania dochodów przy ustalaniu wysokości dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę służą przede wszystkim ustaleniu rzeczywistej wysokości tego dochodu. Ustawodawca uzależnił, co do zasady, prawo do pomniejszenia dochodu rodziny od samego faktu utraty dochodu przez któregoś z jej członków – w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy lub po tym roku. Chodzi o wyeliminowanie z dochodu rodziny tych dochodów, których członek rodziny w okresie rozpatrywania wniosku o przyznanie świadczenia już nie uzyskuje. Ma to na celu, możliwie najbardziej obiektywne określenie sytuacji dochodowej osoby (i jej rodziny) starającej się o przyznanie zasiłku. (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 sierpnia 2010 r., sygn. akt I OSK 641/10, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 21 sierpnia 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 820/12, cbois.nsa.gov.pl)..

Przy ponownie rozpoznawanej sprawie organ I instancji winien ustalić wysokość dochodu rodziny skarżącej zgodnie z art. 5 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, kierując się wskazaniami zawartymi w uzasadnieniu tego wyroku i stosowanie do tych ustaleń sprawę załatwić.

Mając powyższe na uwadze, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.