Postanowienie NSA, sygn. akt II GSK 224/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-11-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6174 Sędziowie i asesorzy sądowi
658
Hasła tematyczne: Wyłączenie sędziego
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Wyłączono sędziego
Powołane przepisy: article: art. 19, art. 21
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Skoczylas Sędzia NSA Małgorzata Rysz (spr.) Sędzia del. WSA Krzysztof Dziedzic po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej żądań sędziego NSA Dariusza Dudry, sędziego NSA Andrzeja Kuby i sędziego NSA Henryka Wacha wyłączenia od orzekania w sprawie ze skargi kasacyjnej Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 listopada 2019 r., sygn. akt VI SAB/Wa 52/19 w sprawie ze skargi A.B. na bezczynność Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w przedmiocie stwierdzenia daty przejścia sędziego w stan spoczynku postanawia wyłączyć sędziego NSA Dariusza Dudrę, sędziego NSA Andrzeja Kubę oraz sędziego NSA Henryka Wacha od orzekania w sprawie o sygn. akt II GSK 224/20.


UZASADNIENIE

Zarządzeniem z 16 listopada 2021 r. (sygn. akt II GSK 224/20) Przewodnicząca Wydziału II Izby Gospodarczej NSA skierowała na posiedzenie niejawne w dniu 24 listopada 2021 r. sprawę o sygn. akt II GSK 224/20 ze skargi kasacyjnej Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 6 listopada 2019 r. (sygn. akt VI SAB/Wa 52/19) w sprawie ze skargi A.B. (dalej zwanego "Skarżącym") na bezczynność Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w przedmiocie stwierdzenia daty przejścia sędziego w stan spoczynku. Jako skład orzekający Przewodnicząca wyznaczyła: sędziego NSA Dariusza Dudrę, sędziego NSA Andrzeja Kubę oraz sędziego NSA Henryka Wacha.

W pismach z 17 i 18 listopada 2021 r. wymienieni wyżej sędziowie Naczelnego Sądu Administracyjnego złożyli żądania wyłączenia ich od orzekania w tej sprawie. W uzasadnieniach żądań wskazali, że relacje służbowe oraz prywatne łączące ich ze Skarżącym stanowią okoliczność wywołującą uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności. Podnieśli, że ze Skarżącym od wielu lat orzekają w Izbie Gospodarczej NSA, a ich znajomość oparta jest nie tylko na relacjach służbowych, ale również koleżeńskich i towarzyskich.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przepisy ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej zwanej "ppsa"), dotyczące wyłączenia sędziego (art. 18-24 ppsa) przewidują wyłączenie sędziego od rozpoznania sprawy z mocy samej ustawy (art. 18 ppsa) oraz wyłączenie przez sąd - na żądanie sędziego lub na wniosek strony (art. 19 ppsa). Na mocy art. 193 ppsa przepisy te mają odpowiednie zastosowanie w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.

Instytucja wyłączenia sędziego, zarówno z mocy prawa, jak i na żądanie sędziego bądź na wniosek strony, jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli określonych wcześniej związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 października 2018 r., sygn. akt I OZ 1022/18 - treść tego, jak i dalej powoływanych orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego jest dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W przypadku wyłączenia sędziego z mocy samej ustawy, art. 18 ppsa podaje wyczerpująco przyczyny tego wyłączenia i czyni to w sposób niepozostawiający wątpliwości, o jakie stany faktyczne chodzi. Tego rodzaju ujęcie przyczyny wskazuje wyraźnie sytuacje regulowane wymienionym przepisem. Natomiast gdy chodzi o wyłączenie sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, art. 19 ppsa stanowi, że może to nastąpić wtedy, gdy istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie.

Przytoczona treść przepisu zawiera więc wyrażenia nieostre, wieloznaczne, mogące obejmować wiele różnorodnych stanów faktycznych. W związku z tym w sprawach, w których podstawą wyłączenia jest art. 19 ppsa, rola sądu jest trudniejsza, gdyż do sądu należy nie tylko zbadanie, czy występują przyczyny (podstawy) wyłączenia, ale także czy z punktu widzenia doświadczenia życiowego przytoczone okoliczności mogą budzić wątpliwości co do bezstronności sędziego i uzasadniać jego wyłączenie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 7 września 1994 r., sygn. akt I PO 10/94, OSNP 1995/4, poz. 56).

Wyłączenie oparte na podstawie art. 19 ppsa poddane jest jednak innym rygorom, gdy z inicjatywą wyłączenia występuje sędzia i innym, gdy z taką inicjatywą występuje strona. Różnicę tę sygnalizuje przede wszystkim art. 19 ppsa, który przewiduje różne formy dla wyrażenia woli przez sędziego i przez stronę. Mianowicie sędzia zgłasza "żądanie" wyłączenia od rozpoznania sprawy, natomiast strona – "wniosek". Poza tym w myśl art. 20 ppsa wniosek o wyłączenie sędziego, zgłoszony przez stronę, powinien zawierać "przyczyny uprawdopodobniające" wyłączenie (§ 1 i § 2), natomiast zgodnie z art. 21 ppsa po stronie sędziego istnieje jedynie obowiązek "zawiadomienia" o zachodzącej "podstawie wyłączenia". Wskazane różnice terminologiczne pozwalają zatem na spostrzeżenie, że z woli ustawodawcy wniosek strony został poddany surowszym wymaganiom niż wniosek ("żądanie") sędziego. Jest to następstwem uznania autorytetu moralnego sędziego i przyjęcia jego wiarygodności przez ustawodawcę (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 czerwca 2019 r., sygn. akt II GZ 33/19).

Dalsza różnica w sytuacji strony zgłaszającej wniosek o wyłączenie sędziego i sędziego zgłaszającego takie żądanie wynika z art. 22 § 2 ppsa. Przepis ten przewiduje, że gdy wniosek o wyłączenie pochodzi od strony, sąd wydaje postanowienie "po złożeniu wyjaśnienia przez sędziego, którego wniosek dotyczy", natomiast gdy z inicjatywą wyłączenia występuje sędzia, przepisy nie przewidują takiego warunku, nakładając na sędziego jedynie obowiązek "zawiadomienia" o zachodzącej podstawie wyłączenia (art. 21 ppsa).

Przedstawione uwagi nie oznaczają, że rola sądu rozstrzygającego żądanie sędziego w przedmiocie jego wyłączenia jest bierna (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 7 września 1994 r., sygn. akt I PO 10/94, OSNP 1995/4, poz. 56). Skoro bowiem art. 19 ppsa stwarza podstawę do wyłączenia sędziego wówczas, gdy zachodzi okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego, to obowiązkiem sądu jest zbadanie, czy owa okoliczność rzeczywiście istnieje. Wobec braku w tej mierze kryteriów ustawowych, należy kierować się zasadami doświadczenia życiowego i w ich płaszczyźnie oceniać żądanie, okoliczności i argumenty przytoczone przez sędziego, mając jednocześnie na uwadze to, że z woli ustawodawcy przede wszystkim do sędziego należy ocena, czy będzie mógł obiektywnie i bez skrępowania rozpoznać sprawę i wydać w niej orzeczenie.

Przechodząc do przedmiotowej sprawy trzeba podnieść, że sędziowie wylosowani do orzekania w niniejszej sprawie są znajomymi Skarżącego nie tylko na polu zawodowym, ale i towarzyskim. Od wielu lat wspólnie orzekają w Izbie Gospodarczej Naczelnego Sądu Administracyjnego. W tym kontekście należy podkreślić, że doświadczenie życiowe uczy, że niejednokrotnie na bazie kontaktów służbowych powstaje bliższa znajomość mająca charakter emocjonalny, wyrażający się w uczuciach życzliwości, sympatii czy nawet przyjaźni, którą należy właśnie zakwalifikować jako "okoliczność tego rodzaju", która nie tylko mogłaby wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego, ale i jego samego postawić w niezręcznej sytuacji.

Mając na uwadze, że relacje ww. sędziów ze Skarżącym są według ich oświadczeń koleżeńskie i towarzyskie, wykraczające poza ściśle zawodową płaszczyznę, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że wystąpiła okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności w sprawie niniejszej, w rozumieniu art. 19 ppsa.

Wyłączenie wskazanych sędziów od orzekania w sprawie niniejszej przyczyni się do usunięcia choćby potencjalnych wątpliwości co do bezstronności sędziów w zaistniałych okolicznościach stanu faktycznego.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, niezwykle istotne znaczenie dla oceny kwestii obiektywizmu sędziego w niniejszej sprawie ma zewnętrzny, społeczny odbiór zaistniałych okoliczności. W tym ujęciu instytucja wyłączenia sędziego ma zapewniać także budowanie zaufania społecznego do organów sprawujących wymiar sprawiedliwości. Postępowanie musi być zatem prowadzone tak, aby nie stwarzać nawet pozornego wrażenia lekceważenia standardów zachowania bezstronności, będącej przecież uzewnętrznieniem niezawisłości sędziowskiej (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 8 lipca 2009 r., sygn. akt II OSK 1110/08; z 27 lipca 2010 r., sygn. akt I GSK 1020/09).

W świetle powyższego zasadne jest wyłącznie sędziego NSA Dariusza Dudry, sędziego NSA Andrzeja Kuby oraz sędziego NSA Henryka Wacha od orzekania w sprawie o sygn. akt II GSK 224/20.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 19 w zw. z art. 22 § 1 i 2 ppsa oraz art. 193 ppsa, postanowił jak w sentencji.