Postanowienie NSA, sygn. akt II GSK 1365/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-08-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6176 Komornicy i syndycy upadłości
Hasła tematyczne: Odrzucenie skargi
Skarżony organ: Prezes Sądu
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 41a, art. 41b, art. 45, art. 182 pkt 7
journal: Dz.U. 2020 poz 121
law: Ustawa z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych - t.j.
article: art. 3 par. 1 i 2, art. 58 par. 1 pkt 1, art. 141 par. 4, art. 166
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 45 ust. 1, art. 175 ust. 1, art. 184
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 1 par. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 2188
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jedn.
article: art. 761, art. 764, art. 765
journal: Dz.U. 2020 poz 1575
law: Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Mirosław Trzecki po rozpoznaniu w dniu 24 sierpnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej J.T. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 30 marca 2021 r. sygn. akt III SA/Po 340/21 w zakresie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi J.T. na zarządzenie Prezesa Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie wyznaczenia zastępcy komornika sądowego postanawia: oddalić skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Zarządzeniem z 1 grudnia 2020 r. nr 21/2020 Prezes Sądu Apelacyjnego w Poznaniu, na wniosek Rady Izby Komorniczej w Poznaniu, wyznaczył R.K. na zastępcę Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym we [...] do czasu powołania komornika na stanowisko Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym we [...] po R.R..

Postanowieniem z 30 marca 2021 r., sygn. akt III SA/Po 340/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odrzucił skargę J.T. na powyższe zarządzenie Prezesa Sądu Apelacyjnego w Poznaniu, na podstawie art. 58 §1 pkt 6 oraz § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej "p.p.s.a.").

Sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko Prezesa Sądu Apelacyjnego w Poznaniu, że zarządzenie o wyznaczeniu zastępcy komornika stanowi czynność organizacyjną w ramach nadzoru administracyjnego nad komornikami. Od zarządzenia o wyznaczeniu zastępcy komornika nie przysługuje ani odwołanie, ani skarga do sądu administracyjnego. Jedynym sposobem wzruszenia takiego zarządzenia jest sprzeciw Ministra Sprawiedliwości.

W konsekwencji zdaniem WSA zarządzenie w żadnym zakresie nie dotyczy i nie narusza uprawnień czy obowiązków osoby ubiegającej się o przeniesienie na zwolnione stanowisko komornika sądowego. Kwestionowane zarządzenie nie uzyskuje cech aktu lub czynności w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. na skutek tego, że skarżący zgłosił radzie izby komorniczej własną kandydaturę na stanowisko zastępcy komornika.

Sąd pierwszej instancji wskazał, że akty lub czynności, które są objęte zakresem regulacji art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. to akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Żaden przepis prawa nie stanowi o tym, że wyznaczenie zastępcy komornika następuje po przeprowadzenia konkursu, w którym można zgłaszać kandydatury na zastępcę komornika. Natomiast z treści przepisów art. 45 oraz art. 47 ustawy z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych (Dz. U. 2020 r., poz. 121 ze zm.; dalej "u.k.s.") jednoznacznie wynika, że osobę kandydata na zastępcę komornika wskazuje rada izby komorniczej albo prezes sądu apelacyjnego.

Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia złożył skarżący, wnosząc o jego uchylenie oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Zarzucił naruszenie:

1. przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 141 § 4zd. 1 p.p.s.a. w związku z art. 166 p.p.s.a. poprzez wadliwe sporządzenie uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, na skutek zaniechania przedstawienia stanu sprawy, a mianowicie przyczyn wniesienia przez skarżącego skargi (w oparciu o wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 11 lutego 2020 r., sygn. akt VI SA/Wa 1933/19 oraz wyrok NSA z listopada 2020 r., sygn. akt II GSK 737/20, a także opinie KRK z [...] września 2018 r.), braku przedstawienia zarzutów podniesionych w skardze, oraz w piśmie skarżącego z 29 marca 2021 r., tj. co charakteru prawnego zarządzenia w kontekście zakresu kompetencji zastępcy komornika i jego statusu prawnego oraz konstytucyjnego prawa do sądu, pominięcia oraz nie wyjaśnienia, jakie znaczenie i wpływ ma fakt, iż wydanie zarządzenia wymaga spełnienia ustawowych przesłanek (art. 42 oraz art. 45 ust. 1, a także art. 19 ust. 1 i 2 w związku z art. 20 ust. 2 u.k.s.), braku oceny, czy wydający zarządzenie prezes sądu jest organem administracji publicznej oraz wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia, co tym samym pozbawia skarżącego możliwości zapoznania się z motywami, które legły u podstaw odrzucenia jego skargi;

2. przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w związku z art. 42 oraz art. 45 ust. 1, a także art. 19 ust. 1 i 2 w związku z art. 20 ust. 2 u.k.s. poprzez pozbawienie skarżącego prawa do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy w przedmiocie wyznaczenia, do czasu powołania komornika na stanowisko Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym we [...] po R.R., jego zastępcy, tj. pozbawienie skarżącego możliwości pełnienia tej funkcji, mimo braku przeszkód prawnych, co potwierdza treść uzasadnień ww. wyroków oraz opinii z [...] września 2018 r., i poprzestaniu przez Sąd pierwszej instancji na lakonicznym stwierdzeniu, że zaskarżone zarządzenie ma charakter organizacyjny w ramach czynności nadzoru nad komornikami w sytuacji, gdy w najwyższym stopniu rozstrzygnięcie to ingeruje w możliwości sprawowania przez skarżącego funkcji Zastępcy komornika sądowego w sytuacji, gdy jego wydanie wymaga zaistnienia ustawowych przesłanek.

W uzasadnieniu przedstawiono argumenty na poparcie zarzutów.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi – zgodnie z art. 174 p.p.s.a. – może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą i nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich ani w inny sposób korygować.

Dodać też trzeba, że autor skargi kasacyjnej, konstruując zarzuty w oparciu o przepis art. 174 pkt 2 p.p.s.a., zobowiązany był na podstawie art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. do wskazania, jaki był związek naruszenia przepisów określonych w skardze kasacyjnej z rozstrzygnięciem. Brak wskazania takiej relacji między naruszeniem a rozstrzygnięciem jest istotnym brakiem skargi kasacyjnej i powoduje niemożność jej uwzględnienia w tym zakresie. Skutecznym zarzutem naruszenia prawa procesowego może być tylko ten, który wskazuje na istnienie istotnego wpływu naruszenia na rozstrzygnięcie sprawy, bo art. 174 pkt 2 p.p.s.a. odwołuje się do takiej przesłanki. Zatem nie wszystkie naruszenia przepisów postępowania mogą być skutecznym zarzutem kasacyjnym, ale tylko takie, które miały istotny wpływ na treść wyroku. Wpływ ten w sposób jednoznaczny musi wykazać strona, zaniechanie zaś tego obowiązku powoduje, że niemożliwa staje się merytoryczna ocena zarzutów naruszenia przepisów postępowania. Celem tego przepisu jest bowiem wykluczenie sytuacji, w której przeprowadzana kontrola instancyjna miałaby w istocie pozorny charakter w tym sensie, że wprawdzie prowadziłaby do usunięcia z obrotu prawnego kwestionowanego aktu, jednak po to tylko, aby powtórzyć określone działania z tym samym co poprzednio wynikiem. Dla uznania za usprawiedliwioną podstawę kasacyjną z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. konieczne jest zatem jednoczesne stwierdzenie, że uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a więc wykazanie, że następstwa stwierdzonych wadliwości postępowania były tego rodzaju lub skali, iż kształtowały one lub współkształtowały treść kwestionowanego w sprawie orzeczenia. Wpływ ten należy wiązać z hipotetycznymi następstwami uchybień przepisom postępowania (wyroki NSA z: 23 listopada 2018 r., sygn. akt I OSK 41/17, 14 marca 2018 r., sygn. akt II FSK 2480/1, to i kolejne cytowane orzeczenia dostępne na stronie internetowej w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W ocenie NSA Sąd pierwszej instancji nie uchybił zarzucanym w skardze kasacyjnej przepisom, uznając, że wniesiona skarga została złożona w sprawie niepodlegającej kontroli sądu administracyjnego.

W pierwszej kolejności rozpoznany został najdalej idący zarzut, tj. zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a.

Przypomnieć należy, że przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. określa niezbędne elementy, jakie powinno zawierać prawidłowo sporządzone uzasadnienie wyroku, co na mocy art. 166 p.p.s.a. ma odpowiednie zastosowanie do postanowień. Powinno ono mianowicie zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie, a ponadto, jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, wskazania co do dalszego postępowania. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić skuteczną samodzielną podstawę kasacyjną, gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów wymienionych w tym przepisie, w tym gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy nie zawiera stanowiska sądu odnośnie do stanu faktycznego przyjętego jako podstawa zaskarżonego rozstrzygnięcia (por. uchwałę NSA z 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09, a także wyroki NSA z: 19 lutego 2019 r., sygn. akt II GSK 5379/16; 20 sierpnia 2009 r., sygn. akt II FSK 568/08).

W rozpoznawanej sprawie nie doszło do naruszenia art. 141 § 4 w związku z art. 166 p.p.s.a. Uzasadnienie zaskarżonego postanowienia zawiera wszystkie elementy konstrukcyjne przewidziane w tym przepisie. W uzasadnieniu WSA przedstawił bowiem opis tego, co działo się w sprawie w postępowaniu przed organami administracji publicznej oraz przedstawił stan faktyczny przyjęty za podstawę wyroku, wskazując, z jakich przyczyn skarga skarżącej nie zasługiwała na uwzględnienie, co umożliwiło przeprowadzenie kontroli instancyjnej ustaleń WSA w kwestionowanym zakresie. To zaś, że WSA nie odniósł się do argumentów powołanych przez skarżącego, w tym do wyroków sądów i do pisma KRK, nie ma istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, ponieważ ocena WSA odnośnie do istoty sprawy wynika jasno z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia. Obowiązek zawarcia w uzasadnieniu elementów wskazanych w art. 141 § 4 p.p.s.a. nie obejmuje ustosunkowania się zawsze do wszystkich argumentów powołanych w skardze. Wystarczające jest, aby Sąd odniósł się do istoty sprawy w sposób pozwalający na kontrolę instancyjną orzeczenia. Obowiązkowi temu WSA w Poznaniu sprostał. Nawet zaś wówczas, gdyby sąd nie odniósł się do zarzutów skargi, to dla uznania skuteczności zarzutu naruszenia w tym zakresie art. 141 § 4 p.p.s.a. niezbędne byłoby wykazanie wpływu, i to istotnego, na wynik sprawy, co wynika z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Tego zaś skarżący kasacyjnie w tej sprawie nie wykazał.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnienie to spełnia zatem wymogi przewidziane w art. 141 § 4 w związku z art. 166 p.p.s.a., a sformułowany w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia tego przepisu jest niezasadny, tym bardziej, że autor skargi kasacyjnej nie podjął nawet próby uzasadnienia, jaki wpływ na wynik sprawy miało to naruszenie.

Odnosząc się do drugiego zarzutu skargi kasacyjnej naruszenia przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w związku z art. 42 oraz art. 45 ust. 1, a także art. 19 ust. 1 i 2 w związku z art. 20 ust. 2 u.k.s. na wstępie należy poczynić kilka uwag natury ogólnej.

Kognicja sądów administracyjnych została ukształtowana w Konstytucji RP. Zgodnie z art. 184 Konstytucji RP Naczelny Sąd Administracyjny oraz inne sądy administracyjne sprawują, w zakresie określonym w ustawie, kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta obejmuje również orzekanie o zgodności z ustawami uchwał organów samorządu terytorialnego i aktów normatywnych terenowych organów administracji rządowej. Konstytucja RP nie zawiera szczegółowej regulacji właściwości sądów administracyjnych, odsyłając do zakresu określonego w ustawie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 września 2019 r., sygn. akt II GSK 801/19 ).

Właściwość sądów administracyjnych jest uregulowana w ustawie z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188 z późn. zm.; dalej cyt. jako: p.u.s.a.), ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami oraz w ustawach szczególnych. Zgodnie z art. 1 § 1 p.u.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej.

Wyznaczona przepisem ustrojowym właściwość sądów administracyjnych została skonkretyzowana w przepisach ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Zakres tej kontroli sprecyzowany został w art. 3 § 2 p.p.s.a., zgodnie z którym kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na akty w nim wymienione, w tym na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a (art. 3 § 2 pkt 8) oraz na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw (art. 3 § 2 pkt 9). Ponadto sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. (art. 3 § 2a p.p.s.a.) oraz zgodnie z treścią art. 3 § 3 i art. 4 p.p.s.a., w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę oraz rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, jak też spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.

Konstytucyjnie określony zakres właściwości sądów administracyjnych jest zatem wyznaczony ustawami i wymaga wyprowadzenia z regulacji ustaw (por. uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 stycznia 2014 r., sygn. akt II GPS 3/13). Przesądza on o dopuszczalności drogi postępowania sądowoadministracyjnego, której naruszenie jest obwarowane sankcją nieważności postępowania sądowoadministracyjnego (art. 58 § 1 pkt 1 w zw. z art. 183 § 2 pkt 1 p.p.s.a.).

Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę "jeżeli sprawa nie należy do jego właściwości". W piśmiennictwie zasadnie wskazuje się, że niedopuszczalność skargi z powodu braku właściwości sądu administracyjnego ma miejsce wówczas, gdy skarga: 1) dotyczy aktu lub czynności nieobjętych zakresem właściwości sądu administracyjnego (art. 3 § 2 i 3 oraz art. 4) albo 2) została wniesiona w sprawie wyłączonej z zakresu właściwości tego sądu (art. 5), albo 3) została wniesiona w sprawie podlegającej kognicji sądu powszechnego (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Warszawa 2010, s. 190). Wykładnia cyt. przepisu winna uwzględniać treść art. 58 § 4 p.p.s.a., wedle którego sąd nie może odrzucić skargi z powodu, o którym mowa w § 1 pkt 1, jeżeli w tej sprawie sąd powszechny uznał się za niewłaściwy. W przedmiotowej sprawie nie wskazano na takie orzeczenie.

Trafnie zatem WSA stwierdził, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie wyłącznie w sprawach ściśle przez ustawę określonych. Rozwiązanie takie jest konsekwencją konstytucyjnie określonej właściwości sądów administracyjnych, o czym była mowa na wstępie.

W dotychczasowym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jednolicie przyjmuje się, że akt lub czynność podejmowane są w sprawie indywidualnej w tym znaczeniu, że jej przedmiotem jest określony i zindywidualizowany stosunek administracyjny, którego źródłem jest przepis prawa powszechnie obowiązującego (por. postanowienie składu siedmiu sędziów NSA z dnia 11 grudnia 2006 r., I OPS 4/06; uchwała składu siedmiu sędziów NSA z dnia 4 lutego 2008 r., I OPS 3/07). Wskazuje się jednocześnie, że sformułowanie "z zakresu administracji publicznej" - konieczny element kwalifikujący skargę do sądu administracyjnego jako dopuszczalną - należy rozumieć w ujęciu materialnym (por. np. postanowienie NSA z dnia 16 października 2007 r., II OSK 1364/07). Działalność z zakresu administracji publicznej obejmuje w tym znaczeniu sprawy administracyjne, a więc zadania i kompetencje w zakresie władzy wykonawczej, wykonywane w formie władczej, którą cechuje jednostronność działania, moc wiążąca oraz dopuszczalność stosowania przymusu. Za zasadniczy element charakterystyczny dla określenia aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej uważany być musi element władztwa administracyjnego (por. B. Adamiak, Z problematyki właściwości sądów administracyjnych, ZNSA nr 2(5) 2006, s. 14-15). Podkreśla się również, że akt lub czynność muszą mieć charakter zewnętrzny, tj. muszą być skierowane do podmiotu niepodporządkowanego organizacyjnie i służbowo organowi wydającemu dany akt lub podejmującemu daną czynność ( por. postanowienie NSA z 15 grudnia 2010 r. sygn. akt II GSK 8/10 ).

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaskarżone w niniejszej sprawie zarządzenie o wyznaczeniu zastępcy komornika wydane zostało przez Prezesa Sądu Apelacyjnego w Poznaniu, nie działającego jako organ administracji publicznej w powyższym rozumieniu.

Zauważyć trzeba, że statusu komornika reguluje ustawa o komornikach oraz kodeks postępowania cywilnego. Ustawy z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych kreuje komornika sądowego, jako organu władzy publicznej w zakresie wykonywania czynności w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, powoływanego przez Ministra Sprawiedliwości, działającego przy sądzie rejonowym, podlegającego nadzorowi sądu i nadzorowi prezesa sądu rejonowego przy którym działa.

Status komornika stanowił przedmiot wielu orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego (zob. wyroki Trybunału Konstytucyjnego z: 24 lutego 2003 r., sygn. K 28/02; 3 grudnia 2003 r., sygn. K 5/02; 20 stycznia 2004 r., sygn. SK 26/03; 17 maja 2005 r., sygn. P 6/04; 8 maja 2006 r., sygn. P 18/05; 9 stycznia 2007 r., sygn. P 5/05; 27 lutego 2007 r., sygn. P 22/06; 24 lutego 2009 r., sygn. SK 34/07 i 14 maja 2009 r., sygn. K 21/08).

Z wyroków tych wynika, że komornik sądowy jest szczególnego rodzaju organem państwowym, monokratycznym, wyposażonym przez państwo w określone władcze kompetencje zarówno wobec osób, jak i wobec innych instytucji publicznych, który – co w świetle przedstawionych argumentów trzeba podkreślić – organizacyjnie i funkcjonalnie powiązany jest z władzą sądowniczą, a więc z konstytucyjnie wyodrębnioną postacią władzy publicznej. Uznano, że komornik jest funkcjonariuszem publicznym, który został wyposażony przez państwo w kompetencje władcze zarówno w stosunku do osób (art. 761 i art. 764 k.p.c.), jak i wobec instytucji publicznych (art. 761 i art. 765 k.p.c.). Przysługuje mu upoważnienie do nakładania kar. Takie ukształtowanie jego kompetencji przesądza o tym, że komornik jest swoiście rozumianym reprezentantem władzy publicznej, czego symboliczny wyraz stanowi prawo używania pieczęci urzędowej z godłem państwa. Komornicy są powoływani przez organ państwa, to jest Ministra Sprawiedliwości i działają przy sądach rejonowych, nie wchodząc jednak w ich strukturę. Uwzględniając organizacyjne i funkcjonalne powiązanie komornika z władzą sądowniczą, Trybunał podkreślał, że komornik nie sprawuje mimo to wymiaru sprawiedliwości w rozumieniu art. 175 ust. 1 Konstytucji i nie jest organem sądowym (por. wyrok w sprawie o sygn. K 5/02).

Komornik podlega nadzorowi administracyjnemu sprawowanemu przez prezesa sądu rejonowego, przy którym działa (art. 3 ustawy o komornikach oraz wyrok TK z 14 maja 2009 r., sygn. K 21/08, OTK ZU nr 5/A/2009, poz. 67). Nadzór zwierzchni nad działalnością komorników sprawują ponadto prezesi sądów okręgowych i apelacyjnych (art. 181 i 182 ustawy o komornikach). W ramach tego nadzoru do kompetencji prezesa sądu apelacyjnego należy podejmowanie, w przypadkach, o których mowa w ustawie, decyzji w przedmiocie zastępstwa komornika ( art. 182 pkt 7 ustawy o komornikach ).

Wyznaczenie komornika-zastępcy, zarówno na wniosek rady izby komorniczej, jak i w wyniku samodzielnej kompetencji prezesa sądu apelacyjnego, odbywa się w drodze wydania przez prezesa sądu apelacyjnego zarządzenia ( art. 45 ustawy o komornikach ). Należy uznać, że jest to akt o charakterze organizacyjnym na szczeblu sądownictwa powszechnego. W ramach swoich nadzorczych uprawnień związanych z działalnością zarządzającą i organizacyjną prezes sądu apelacyjnego wyznacza zastępcę komornika. Niewątpliwie jest akt kreujący prawa i obowiązki zastępcy komornika, co oznacza, że do czasu powołania komornika w tym rewirze, przejmuje czynności zastępowanego komornika. Zastępca komornika nie tylko prowadzi postępowania egzekucyjne i zabezpieczające w sprawach dotychczas niezakończonych przez poprzednika ( sprawy publiczne ), ale również w ślad za nimi obejmuje tymczasowo zindywidualizowaną kancelarię zastępowanego komornika. Objęcie to ma charakter przymusowy i bezwarunkowy. Zastępca komornika obciążają kwestie organizacyjne związane z dalszym prowadzeniem kancelarii. Tak więc, wydane na podstawie art. 45 ustawy o komornikach zarządzenie prezesa sądu apelacyjnego wkracza jedynie w działalność zarządzającą i organizatorską zastępcy komornika. Z tak określonego zakresu działania nadzorczego prezesa sądu apelacyjnego nie wynika, aby przedmiot sprawy – wyznaczenie zastępcy komornika – uznać za działalność administracji publicznej i przyjąć, że sprawa jest załatwiana w takiej prawnej formie działania administracji publicznej, która poddana została kontroli sądu administracyjnego.

Gdyby przyjąć, że skarga stanowi wyraz niezadowolenia skarżącego z postępowania Prezesa Sądu Apelacyjnego w Poznaniu w sprawie ustanowienia zastępcy komornika to należałoby rozważyć ewentualna możliwość potraktowania jej jako skargi wniesionej w trybie art. 41a u.s.p. Zgodnie natomiast z art. 41b u.s.p. organem właściwym do rozpatrzenia skargi lub wniosku, dotyczących działalności sądu, jest prezes sądu (§ 1). Jeżeli skarga lub wniosek dotyczą działalności sądu okręgowego i sądu rejonowego, organem właściwym do rozpatrzenia jest prezes sądu okręgowego. Jeżeli skarga lub wniosek dotyczą działalności sądu apelacyjnego i sądu okręgowego, organem właściwym do rozpatrzenia jest prezes sądu apelacyjnego (§ 2). Organem właściwym do rozpatrzenia skargi dotyczącej działalności prezesa sądu rejonowego jest prezes sądu okręgowego, działalności prezesa sądu okręgowego - prezes sądu apelacyjnego, a działalności prezesa sądu apelacyjnego - Krajowa Rada Sądownictwa (§ 3). Z powyższego również wynika, że rozpoznanie wniesionej przez skargi nie należy do kognicji sądu administracyjnego.

Konstruując zarzuty kasacyjne autor skargi kasacyjnej nie sformułował takich, które wskazywałyby na naruszenie konkretnych przepisów określających zakres właściwości sądów administracyjnych. Oznacza to, że skarżący nie podważa stanowiska Sądu pierwszej instancji, że zaskarżone zarządzenie Prezesa Sądu Apelacyjnego w Poznaniu w żadnym zakresie nie posiada cech aktu lub czynności w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a, nie wskazał też szczegółowego przepisu, który przewidywałby sądowoadministracyjną kontrolę tego zarządzenia.

Skarżący kasacyjnie swoją uwagę skoncentrował na tym, że na skutek orzeczenia Sądu pierwszej instancji o odrzuceniu skargi został pozbawiony prawa do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy w przedmiocie wyznaczenia, do czasu powołania komornika na stanowisko Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym we [...[ po R.R., jego zastępcy.

Zarzuty sformułowane w pkt 2 petitum skargi kasacyjnej nie mogą odnieść pożądanego przez stronę skarżącą skutku.

Podkreślić należy, że w doktrynie i judykaturze powszechnie przyjmuje się, że prawo do sądu zagwarantowane w Konstytucji RP nie jest prawem absolutnym i może podlegać ustawowym ograniczeniom: podmiotowym (w zakresie legitymacji procesowej określonych podmiotów), przedmiotowym (określone kategorie spraw), formalnym (np. przymus adwokacki) czy finansowym (koszty sądowe). Wskazać należy, że wprawdzie prawo do rozstrzygnięcia sprawy jest elementem prawa do sądu, jednak należy uznać, że prawo do rozstrzygnięcia sprawy oznacza możliwość uzyskania rozstrzygnięcia w postępowaniu sądowym, przy założeniu, że postępowanie mogło być skutecznie wszczęte i mogło w ten sposób toczyć się (zob. P. Grzegorczyk, K. Weitz, M. Safjan, L. Bosek (red.), Konstytucja. Komentarz, T. I, Warszawa 2016, s. 1149).

Stosownie do art. 45 ust. 1 Konstytucji RP poza spełnieniem wymagań niezależności, bezstronności i niezawisłości, rozpoznający sprawę sąd musi jeszcze być właściwy. Posłużenie się przez ustrojodawcę tym przymiotnikiem wskazuje, że czynienie użytku z prawa do sądu ma następować nie przed jakimkolwiek sądem, lecz tylko właściwym ze względu na przedmiot sprawy (materię sporu) (tak J. Boć [w:] J. Boć (red.), Konstytucje Rzeczypospolitej Polskiej; J. Boć, Komentarz do Konstytucji RP z 1997 r., Wrocław 1998, s. 91 oraz A. Zieliński, Prawo do sądu a struktura sądownictwa, PiP 2003, z. 4, s. 31).

Twierdzenia skarżącego sprowadzają się do przekonania, że zostało ograniczone jego prawo do sądu. W obowiązującym w Polsce porządku konstytucyjnym prawo do sądu nie jest natomiast nieograniczone, w rozpoznawanej sprawie prawo to jest ograniczone procedurą sądowoadministracyjną, która została szczegółowo wskazana na wstępie.

Z przytoczonych przepisów ( art. 1 i 3 p.p.s.a. ) jasno wynika, że wobec ustalenia, że skarga została złożona w sprawie niepodlegającej kontroli sądu administracyjnego, sąd na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. zobowiązany jest do odrzucenia takiej skargi. Z faktu, że Sąd pierwszej instancji zastosował konkretny przepis ustawy (art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. ), który wprost nakazuje w określonym przypadku odrzucenie skargi, nie można wywodzić, że doszło do naruszenia prawa do sądu.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

Odnosząc się do zawartego w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosku o zasądzenie kosztów postępowania, NSA wyjaśnia, że nie może być on na tym etapie uwzględniony, albowiem w przepisach ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie określono podstawy prawnej do zasądzenia przez Naczelny Sąd Administracyjny zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, gdy przedmiotem skargi kasacyjnej jest postanowienie sądu pierwszej instancji kończące postępowanie w sprawie (por. uchwała składu siedmiu sędziów NSA z dnia 4 lutego 2008 r., sygn. I OPS 4/07, ONSAiWSA 2008, nr 2, poz. 23), a takim jest postanowienie o odrzuceniu skargi.