Wyrok NSA, sygn. akt III OSK 3978/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-06-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Wojciech Jakimowicz Sędziowie: sędzia NSA Elżbieta Kremer sędzia del. WSA Mariusz Kotulski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 15 czerwca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Odwoławczej Komisji Stypendialnej [...] w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 15 września 2020 r. sygn. akt III SA/Gl 248/20 w sprawie ze skargi K. D. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej [...] w [...] z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie stypendium socjalnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 15 września 2020 roku, sygn. akt II SA/Gl 248/20 po rozpoznaniu sprawy ze skargi K. D. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej [...] w [...] nr [...] z dnia [...] stycznia 2020 w przedmiocie nieprzyznania stronie skarżącej prawa do pobierania w roku akademickim 2019/2020 stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości uchylił zaskarżoną decyzję i zasądził od Odwoławczej Komisji Stypendialnego [...] w [...] na rzecz strony skarżącej kwotę 200 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Wyrok ten zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Uczelniana Komisja Stypendialna [...] w [...] wydała w dniu [...] listopada 2019 r. decyzję, którą na podstawie art. 86 ust. 2 i 3 w zw. z art. 87 ust. 1, art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. 2018 poz. 1668, z późn. zm., dalej: P.sz.w.n.), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks Postępowania Administracyjnego (t. j. Dz. U. 2018 r., poz. 2096, z późn. zm., dalej k.p.a.) oraz na podstawie § 1 ust. 1 pkt 1, § 8 ust. 3 w zw. z § 25 ust.2 " Regulaminu przyznawania świadczeń dla studentów Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach", stanowiącego Załącznik Nr 1 do Zarządzenia Nr 143/2019 Rektora Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach z dnia 30 sierpnia 2019 r. z późn. zm. (dalej: Regulamin) odmówiła przyznania K. A. D. (dalej: skarżący) stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości w roku akademickim 2019/2020.

W uzasadnieniu Komisja wskazała, iż zgodnie, z art. 93 ust. 2 pkt 1 P.sz.w.n. oraz z § 8 ust. 3 Regulaminu stypendium socjalne przysługuje na studiach I stopnia, studiach II stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Stwierdziła, iż na podstawie złożonego wniosku z oświadczeniem (załącznik nr 8 do Regulaminu przyznawania świadczeń dla studentów Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach) oraz danych uzyskanych z systemu POL- że strona dotychczas studiowała łącznie przez okres 9 lat. W związku z tym, okres 6 lat, podczas których była uprawniona do pobierania stypendium, upłynął w roku akademickim 2016/2017. Mając na uwadze powyższe stwierdziła, iż nie przysługuje Stronie prawo do ubiegania się o przyznanie stypendium socjalnego w roku akademickim 2019/2020.

Od powyższej decyzji K. D. wniósł do Odwoławczej Komisji Stypendialnej [...] w [...] odwołanie, w którym podniósł, że przerwa w studiach nie powinna być wliczana do 6-letniego okresu przysługiwania świadczeń. Wskazał również, że zgodnie z art. 93 ust. 2 pkt 1 P.sz.w.n. student nie może pobierać stypendium dłużej niż 6 lat, a okres studiowania wynosi 5,5 roku, a okres pobierania stypendium wynosił 5 lat.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2020 r. Odwoławcza Komisja Stypendialna [...] w [...] utrzymała w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania Stronie odwołującej się stypendium socjalnego na rok akademicki 2019/2020 w zwiększonej wysokości. Organ II instancji wskazał, że zgodnie z art. 93 ust. 2 pkt 1 P.sz.w.n. oraz § 8 ust. 3 Regulaminu świadczenia są przyznawane na okres nie dłuższy niż 6 lat. Zgodnie ze stanowiskiem Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, wyrażonym w piśmie z dnia [...] lutego 2019 r. Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego [...] "omawiany artykuł określa łączny okres (nieprzekraczający 6 lat), w którym danej osobie przysługuje możliwość ubiegania się oświadczenia w ramach studiów - niezależnie od ich rodzaju i długości trwania, jak też uczelni, na których są odbywane. Tym samym dla biegu tego terminu nie ma znaczenia, czy student występuje o świadczenia oraz czy je pobiera. Organ wskazał, iż taką interpretację potwierdza również doktryna prawa (Woźnicki Jerzy, Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Komentarz, Opublikowano: WKP 2019), dlatego odmienna wykładnia proponowana przez odwołującego się, nie jest w żadnym stopniu uzasadniona. Organ II instancji zaznaczył ponadto, iż zgodnie z art. 92 ust. 1 P.sz.w.n. - stypendia są przyznawane na semestr lub na rok akademicki i wypłacane co miesiąc przez okres do 10 miesięcy, a gdy kształcenie trwa semestr - przez okres do 5 miesięcy. Wskazał, że ustawodawca, określając okres uprawnienia do pobierania świadczeń, zastosował termin roczny, a nie "miesięczny", podobnie jak w przypadku przyznania świadczenia zastosował rok akademicki a nie określoną liczbę miesięcy. Nadto organ odwoławczy podniósł, iż jak wynika z analizy dokumentów student nabył uprawnienie w dniu 24 września 2011 roku, bowiem rozpoczął studia w Wydziale [...] Uniwersytetu [...], na kierunku [...]. Odwołujący się zrezygnował z kontynuacji studiowania tego kierunku. W związku z faktem, że w terminie przyznawania przez Uczelnię świadczeń na rok 2019/2020, odwołujący był studentem VI roku kierunku [...] w Wydziale [...] (tj. rozpoczął studia na kierunku [...] w [...] z dniem 29 września 2014 r.), nie mógł więc otrzymać stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości, gdyż 6-letni okres przysługującego mu uprawnienia do pobierania świadczeń zakończył się w roku akademickim 2016/2017.

Na powyższą decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Śląskiego [...] w [...] z dnia [...] stycznia 2020 roku K. D. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Wskazał, że niesłusznie odmówiono prawa do pobierania stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości w roku akademickim 2019/2020, ponieważ nieprawidłowo obliczono łączny okres studiowania. Powołując się na art. 66 dalej P.sz.w.n. skarżący wskazał, iż w roku akademickim 2011/2012 studiował niepełny semestr (październik-styczeń), tym samym studiując we wskazanym roku akademickim, wykorzystał 4 z 12 miesięcy. Natomiast w roku akademickim 2013/2014 nie złożył ślubowania, tym samym nie podjął studiów (tak art. 83 ustawy o szkolnictwie wyższym i nauce). Uwzględniając stan faktyczny studiowania, nie wykorzystał przysługującego 6 letniego okresu możliwości ubiegania się o stypendium, a zatem Odwoławcza Komisja Stypendialna niesłusznie odmówiła przyznania stypendium socjalnego w roku akademickim 2019/2020.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach powołanym na wstępie wyrokiem uwzględnił skargę i wskazał, że nie można podzielić wykładni przyjętej przez organy wyrażonej w treści decyzji obu instancji, że dla biegu okresu, w którym można otrzymać stypendium nie ma znaczenia, czy student pobiera świadczenia, czy o nie występuje. W ocenie Sądu I instancji zgodnie z art. 86 ust. 1 P.sz.w.n. student może jedynie ubiegać się o przyznanie stypendium, ponieważ sam status studenta nie powoduje powstania uprawnienia do uzyskania danego stypendium. Jak bowiem stanowi art. 87 P.sz.w.n. stypendium socjalne może otrzymać student znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, przepis ten określa zatem przesłanki prawa do ubiegania się o stypendium socjalne, a w art. 88 P.sz.w.n. wskazano warunki uzyskania stypendium socjalnego. Oznacza to, aby świadczenie przysługiwało, muszą zostać spełnione warunki: 1) ubiegający się musi mieć status studenta; 2) ubiegający się musi wyrazić wolę ubiegania się o pomoc 3) ubiegający się musi spełnić dodatkowe warunki przewidziane w art. 87 P.sz.w.n. właściwe dla tego rodzaju stypendium.

Ponadto Sąd I instancji zwrócił uwagę, że w związku z tym, że z samym statusem studenta nie wiąże się przysługiwanie świadczeń stypendialnych nie sposób uznać, że z momentem rozpoczęcia studiów zaczyna biec wspomniany 6 letni termin. Stąd też należy go odnosić do okresu, kiedy rzeczywiście studentowi świadczenie przysługiwało w rozumieniu wyżej przedstawionym. Dodatkowo Sąd wskazał, że zgodnie z art. 92 ust. 1 P.sz.w.n. stypendia są przyznawane na semestr albo na rok akademicki i wypłacane co miesiąc przez okres do 10 miesięcy w roku, co oznacza, że prawo do świadczeń nie przysługuje mu przez cały rok kalendarzowy. W każdym roku maksymalny upływ okresu to 10 miesięcy. Ustawodawca nie posłużył się pojęciem roku akademickiego, tylko kalendarzowego, co należy uznać za zabieg świadomy. W związku z powyższym WSA w Gliwicach wskazał, że niezasadnie komisje stypendialne zaliczyły skarżącemu do sześcioletniego okresu studiów, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 P.sz.w.n., okres w którym w ogóle nie posiadał statusu studenta. Ponadto organy do tego okresu wliczyły cały okres studiowania przez skarżącego nie rozważając, czy rzeczywiście świadczenie to skarżącemu przysługiwało w rozumieniu wyżej wskazanym.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła Odwoławcza Komisja Stypendialna [...] w [...] zaskarżając wyrok w całości na podstawie art. 173 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: p.p.s.a.) i - na podstawie art. 174 p.p.s.a. zarzuciła wyrokowi naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 93 ust. 2 pkt 1 P.sz.w.n. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, iż dla oceny upływu 6-letniego okresu, o którym mowa w ww. przepisie prawa materialnego ma znaczenie czy student występował o świadczenie oraz czy zostało mu one przyznane, a także poprzez przyjęcie, że w każdym roku upływ ww. 6-letniego okresu to maksymalnie 10 miesięcy, oraz

2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 92 ust. 1 P.sz.w.n. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęcie tożsamości pojęć przyznania świadczenia oraz wypłaty świadczenia, o których mowa w ww. przepisie prawa materialnego.

Przez "przysługiwanie świadczenia" w ocenie Organu nie należy rozumieć wypełnienie przez studenta wszystkich przesłanek przyznania świadczenia. Wskazać należy, iż oceny wniosku studenta w przedmiocie przyznania powyższych świadczeń dokonuje się zawsze w odniesieniu do konkretnego stanu faktycznego, po uprzednim złożeniu przez studenta wniosku inicjującego postępowanie. Wynik oceny kryteriów przyznawania świadczeń ma najczęściej charakter rankingu, a zatem to od liczby złożonych wniosków zależne jest to, czy dany student będzie uprawniony do otrzymania świadczenia. Ponadto organ wskazał, że skoro K. D. posiadał status studenta w latach akademickich 2011/2012, 2013/2014 oraz od 2014/2015, to upłynął 6-letni okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 Ustawy i w związku z tym brak było podstaw do przyznania stypendium w roku akademickim 2019/2020. Organ podkreślił, iż interpretacja przepisów Ustawy musi prowadzić do wniosku, iż skoro stypendium przyznawane jest na rok akademicki (a tylko wyjątkowo na semestr), to brak jest podstaw do liczenia upływu 6-letniego okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 Ustawy, z uwzględnieniem poszczególnych miesięcy, w których wnioskodawca posiadał status studenta, ponieważ samo świadczenie przyznawane jest na okresy poszczególnych lat akademickich, a wyłącznie wypłacane w okresach miesięcznych, a co więcej nie przez okres pełnego roku kalendarzowego, a wyłącznie 10 miesięcy.

Strona skarżąca kasacyjnie wniosła na podstawie art. 188 p.p.s.a. o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi oraz na podstawie art. 203 pkt 2 i art. 205 § 2 p.p.s.a. o zasądzenie od strony postępowania na rzecz skarżącego kasacyjnie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym wynagrodzenia za zastępstwo procesowe radcy prawnego według norm przepisanych. Jednocześnie strona skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozpoznania skargi na rozprawie.

Skarżący K. D. pismem z 18 grudnia 2020 r. stanowiącym odpowiedź na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skoro w niniejszej sprawie pełnomocnik strony skarżącej kasacyjnie – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, to rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.

Zgodnie z art. 183 § 1 .p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpatrywaniu sprawy na skutek wniesienia skargi kasacyjnej związany jest granicami tej skargi, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania w wypadkach określonych w § 2, z których żaden w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego orzeczenia determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd ten, w odróżnieniu od wojewódzkiego sądu administracyjnego, nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów postawionych w skardze kasacyjnej.

Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną zostały określone w art.174 p.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 p.p.s.a. przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Przez błędną wykładnię należy rozumieć niewłaściwe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, natomiast przez niewłaściwe zastosowanie, dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego. Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. – naruszenie przepisów postępowania – może przejawiać się w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w wypadku oparcia skargi kasacyjnej na tej podstawie skarżący powinien nadto wykazać istotny wpływ wytkniętego uchybienia na wynik sprawy. Jednocześnie podkreślić należy, że w sytuacji, gdy strona wnosząca skargę kasacyjną zarzuca wyrokowi Sądu I instancji naruszenie przepisów prawa materialnego, jak i naruszenie przepisów postępowania, w pierwszej kolejności trzeba odnieść się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania, bowiem dopiero wówczas, gdy zostanie przesądzone, że stan faktyczny przyjęty przez Sąd I instancji za podstawę orzekania jest prawidłowy albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do oceny zasadności zarzutów prawa materialnego.

W niniejszej sprawie strona skarżąca oparła skargę kasacyjną na jednej podstawie: naruszenia prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.). Rozpoznając zarzuty skargi kasacyjnej w tak zakreślonych granicach, stwierdzić należy, że nie są uzasadnione i z tego powodu skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

Jako nieuzasadniony ocenić należy zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 93 ust. 2 pkt 1 P.sz.w.n. Zgodnie z brzmieniem art. 93 ust. 2 pkt 1 P.sz.w.n.

świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Zasadnie Sąd I instancji podniósł, że przez zawarte w tym przepisie pojęcie "przysługują", które powiązano z konkretnymi rodzajami świadczeń, należy rozumieć i odnosić do świadczeń, które zostały studentowi przyznane. Świadczenia nie mogą przysługiwać potencjalnie, lecz przysługują realnie i to nie wszystkim studentom, a tylko tym, którym zostały one przyznane decyzją właściwego organu. Zatem świadczenia nie przysługują z faktu bycia studentem, lecz zgodnie z art. 86 ust. 1 P.sz.w.n. student może jedynie ubiegać się o przyznanie stypendium. Nadto jak stanowi art. 87 ust. 1 P.sz.w.n. stypendium socjalne może otrzymać student znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, przepis ten określa zatem przesłanki prawa do ubiegania się o stypendium socjalne, zaś w art. 88 p.s.w.n. wskazano warunki uzyskania stypendium socjalnego. Oznacza to, aby świadczenie przysługiwało, muszą zostać spełnione warunki: 1) ubiegający się musi mieć status studenta; 2) ubiegający się musi wyrazić wolę ubiegania się o pomoc 3) ubiegający się musi spełnić dodatkowe warunki przewidziane w art. 87 P.sz.w.n. właściwe dla tego rodzaju stypendium. Po drugie powyższa wykładnia znajduje nadto odzwierciedlenie w treści uzasadnienia projektu ustawy, w którym wskazano, iż "realizując cel wynikający z art. 70 ust. 4 Konstytucji RP, w projekcie ustawy zawarto regulacje pozwalające na pobieranie stypendiów i zapomóg do momentu uzyskania wykształcenia wyższego, ale nie dłużej niż przez 6 lat". Zatem student nie może korzystać ze świadczeń (nawet jakby nadal spełniał warunki do ich otrzymywania) dłużej niż przez 6 lat, gdyż zgodnie z art. 93 ust. 2 pkt 1 P.sz.w.n. nie będą mu już przysługiwać. Stąd też należy go odnosić do okresu kiedy rzeczywiście studentowi świadczenie przysługiwało w rozumieniu jego pobierania. Sześcioletni okres o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 P.sz.w.n. powiązano zatem bezpośrednio z pobieraniem świadczenia, nie natomiast z posiadaniem statusu studenta przez osobę ubiegającą się o jedną z form pomocy materialnej. Równocześnie zasadnym jest zauważyć, że w ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce nie zawarto przepisu ograniczającego lub wyłączającego prawo do świadczeń ze względu na posiadanie statusu studenta przez okres dłuższy niż sześć lat. Sytuacje, w których studentowi nie przysługuje prawo do stypendium lub kiedy wygasa decyzja o przyznaniu świadczenia zostały wyczerpująco unormowane w przepisach art. 93 ust. 2 pkt 2 oraz art. 94 P.sz.w.n., przy czym żadna z tych regulacji nie wiąże prawa do stypendium z nadmiernie długim okresem studiowania (por. wyroki WSA w Szczecinie z 10 czerwca 2020 r. sygn. II SA/Sz 222/20, WSA w Krakowie z 24 listopada 2020 r., sygn. III SA/Kr 638/20, WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 18 czerwca 2020 r. sygn. II SA/Go 155/20, WSA w Szczecinie z dnia 10 czerwca 2020 r. sygn. II SA/Sz 222/20, wyrok WSA w Kielcach z dnia 23 września 2020 r., sygn. II SA/Ke 356/20).

Z przepisu art. 93 ust. 2 pkt 1 P.sz.w.n. w zw. z art. 93 ust. 2 pkt 2 oraz art. 94 P.sz.w.n wynika zatem, że świadczenia przysługują nie dłużej niż przez okres sześciu lat, a nie w okresie 6 lat od rozpoczęcia studiów. Dlatego sposób obliczania 6-letniego okresu, w którym student może pobierać stypendium, powinien być odniesiony do okresu, kiedy studentowi świadczenie rzeczywiście przysługiwało, tj. gdy student stypendium pobierał lub zostało mu ono przyznane.

Natomiast jako zasadny uznać należy zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 92 ust. 1 P.sz.w.n. Zgodnie z treścią art. 92 ust. 1 P.sz.w.n. stypendia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1, 2 i 4, są przyznawane na semestr lub na rok akademicki i wypłacane co miesiąc przez okres do 10 miesięcy, a gdy kształcenie trwa semestr - przez okres do 5 miesięcy. Podkreślić należy, że stypendia są przyznawane na semestr lub na rok akademicki. Rok akademicki wprawdzie nie pokrywa się z rokiem kalendarzowym (trwa od 1 października jednego roku do 30 września kolejnego roku kalendarzowego), jednak również trwa 12 miesięcy. Zatem fakt, że świadczenia są wypłacane co miesiąc przez okres do 10 miesięcy, a gdy kształcenie trwa semestr - przez okres do 5 miesięcy nie ma znaczenia dla liczenia okresów, w których przysługują studentowi świadczenia. Wprawdzie ustawodawca nie wskazał wyraźnie, że świadczenia przysługują nie dłużej niż przez okres 6 lat akademickich, lecz nie oznacza to, że chodzi w tym przypadku o lata kalendarzowe, a już zwłaszcza, że liczą się tylko te miesiące w trakcie roku akademickiego, w których są wypłacane świadczenia. W ocenie Sądu przepisy P.sz.w.n. odwołują się do konstrukcji roku akademickiego lub semestru studiów, na jaki prawo do świadczenia jest przyznawane, nie roku kalendarzowego.

Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny uznając, że zaskarżone orzeczenie mimo częściowo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu, oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a.