Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 129/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2014-08-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 33 § 1 pkt 9, art. 19 § 4, art. 22 § 2
journal: Dz.U. 2012 poz 1015
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity
article: art. 73 ust. 3 pkt 3
journal: Dz.U. 2013 poz 1442
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Miliczek-Ciszewska, Sędzia NSA Ewa Madej, Sędzia WSA Bożena Pindel (spr.), Protokolant specjalista Monika Adamus, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 sierpnia 2014 r. sprawy ze skargi A Sp. z o.o. w G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] Nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w K. – działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267; dalej: k.p.a.) oraz art. 17 § 1, art. 18, art. 23 § 2 i § 4 pkt 1, art. 34 § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1996 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U z 2012 r. poz. 1015 ze zm.; dalej: u.p.e.a. lub ustawa egzekucyjna), po rozpatrzeniu zażalenia A spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w G. (dalej: Spółka lub skarżąca), na postanowienie Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. z dnia [...] Nr [...], uznające za bezzasadny zarzut prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach od [...] do [...] wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. – utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

Podstawą rozstrzygnięcia Dyrektora Izby Skarbowej był następujący stan faktyczny.

W dniu [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. wystawił na Spółkę tytuły wykonawcze o numerach:

- [...] na zaległość z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za miesiące kwiecień i maj 2013 r. w łącznej kwocie należności głównej [...] zł wraz z odsetkami za zwłokę,

- [...] na zaległość z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za miesiące kwiecień i maj 2013 r. w łącznej kwocie należności głównej [...] zł wraz z odsetkami za zwłokę,

- [...] na zaległość z tytułu składek na Fundusz Pracy za miesiące kwiecień i maj 2013 r. w łącznej kwocie należności głównej [...] zł wraz z odsetkami za zwłokę.

W tym samym dniu tytułom wykonawczym nadano klauzule o ich skierowaniu do egzekucji. Postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte w dniu [...] r. poprzez doręczenie zobowiązanej spółce odpisów tytułów wykonawczych wraz z zawiadomieniami z dnia 11 września 2013 r. o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego. Również w dniu 16 września 2013 r. wydane zajęcia wierzytelności doręczono dłużnikowi zajętej wierzytelności, tj. B S.A. w K..

Pismami z dnia 23 września 2013 r. (doręczonymi organowi w dniu 25 września 2013 r.) Spółka wniosła zarzuty na ww. postępowanie egzekucyjne. W pismach podniosła zarzut brak aktu prawnego, z którego wynikałoby, że Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. jest organem właściwym miejscowo do prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Spółka zauważyła, że podstawę do wszczęcia postępowania egzekucyjnego winno stanowić zarządzenie prezesa ZUS dotyczące właściwości miejscowej oddziału, który wszczął postępowanie, a które to zarządzenie nigdy oficjalnie nie zostało opublikowane. Wskazała, że kwestię właściwości miejscowej urzędów skarbowych Minister Finansów uregulował w rozporządzeniu z 19 listopada 2003 r. w sprawie terytorialnego zasięgu działania oraz siedzib naczelników urzędów skarbowych i dyrektorów izb skarbowych. Uznała, że skoro dla ZUS nie ma takich regulacji, to prowadzenie postępowań egzekucyjnych jest niedopuszczalne.

ZUS Oddział w Z. pismem z dnia 27 września 2013 r. wezwał stronę do sprecyzowania złożonego zarzutu na postępowanie egzekucyjne, pouczając jednocześnie, że w przypadku braku odpowiedzi w terminie, zarzut zostanie zakwalifikowany jako zarzut prowadzenia egzekucji przez niewłaściwy organ (art. 33 pkt 9 ustawy egzekucyjnej). Odpowiedź na pismo nie została udzielona.

Dyrektor ZUS Oddział w Z. postanowieniem z dnia [...] uznał zarzut prowadzenia egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny za bezzasadny. W uzasadnieniu postanowienia wskazał, że właściwość Dyrektora Oddziału ZUS w Z. jako organu egzekucyjnego wynika z przepisów art. 19 § 4 i art. 22 § 2 u.p.e.a. Jednocześnie powołał art. 73 § 3 pkt 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz. U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585 ze zm.), z którego wynika, że tworzenie, przekształcanie i znoszenie terenowych jednostek organizacyjnych, oraz określenie ich siedziby, właściwości terytorialnej i rzeczowej, co należy do zakresu działania Prezesa Zakładu. Organ podał, że na podstawie wyżej wskazanej normy prawa, oraz w oparciu o § 2 ust. 3 pkt 1 statutu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zarządzeniem Nr 10 z dnia 6 marca 2008 r. w sprawie terenowych jednostek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Prezes Zakładu określił siedzibę i właściwość terytorialną działających w ZUS terenowych jednostek organizacyjnych. Zgodnie z zarządzeniem, właściwość terytorialna Oddziału ZUS w Z. obejmuje teren miasta G.. Wyjaśniając jaka podstawa prawna stanowi o właściwości tego organu do prowadzenia postępowania egzekucyjnego.

Spółka wniosła zażalenie na rozstrzygnięcie organu I instancji, powtarzając argumenty złożone w zarzutach tj. brak stosownego aktu prawnego będącego podstawą do wszczęcia postępowania egzekucyjnego, dotyczącego właściwości miejscowej oddziału, a który nigdy nie został oficjalnie opublikowany. Zdaniem strony takie działanie narusza art. 7 Konstytucji RP.

Dyrektor Izby Skarbowej w K. postanowieniem z dnia [...] utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Stwierdził, że zarzut podniesiony przez Spółkę został wskazany w art. 33 pkt 9 ustawy egzekucyjnej. Zwrócił również uwagę, że w niniejszej sprawie zachodzi tożsamość wierzyciela i organu egzekucyjnego, zatem nie było potrzeby uzyskania przez organ egzekucyjny stanowiska wierzyciela w sprawie zgłoszonych zarzutów (powołał się na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 czerwca 2007 r., sygn. akt I FPS 4/06).

Organ II instancji stwierdził brak podstaw do uznania zasadności podniesionego przez Spółkę zarzutu naruszenia przepisu art. 33 pkt 9 ustawy egzekucyjnej. Zgodnie z art. 19 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. organy administracji publicznej zobligowane zostały do przestrzegania z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. W zakresie właściwości rzeczowej art. 19 § 4 ustawy egzekucyjnej wskazuje między innymi zakres działania Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w stosowaniu środków egzekucyjnych w egzekucji należności pieniężnych. Powołał także przepis art. 73 § 3 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 2 ust. 3 pkt 1 statutu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 13 stycznia 2011 r. Zgodnie z zarządzeniem Nr 10 Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 6 marca 2008 r. Oddział Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z. obejmuje zakresem działania teren miasta G.. Organ nadzoru zaaprobował również stanowisko organu egzekucyjnego, zgodnie z którym przepisy prawa nie przewidują publikacji zarządzeń Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Dziennikach Urzędowych. Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy stwierdził, że Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z. jest organem egzekucyjnym uprawnionym rzeczowo do prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Zauważył również, że art. 22 § 2 u.p.e.a. jako kryterium ustalenia właściwego miejscowo organu egzekucyjnego wskazuje miejsce zamieszkania lub siedziby zobowiązanego w odniesieniu do egzekucji należności pieniężnych z praw majątkowych lub ruchomości z zastrzeżeniem § 3. Z danych rejestracyjnych strony zawartych w KRS o numerze [...] wynika, że siedziba Spółki mieści się w G., tak więc podniesiony zarzut jest nieuzasadniony.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Prezes Zarządu Spółki wniósł o uchylenie postanowienia z dnia [...] podnosząc w uzasadnieniu, że rażąco narusza prawo.

Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi. W uzasadnieniu podtrzymał dotychczasowe stanowisko, stwierdzając jednocześnie, że nie uchybił przepisom prawa w niniejszej sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 punkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej p.p.s.a.) stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Wykładnia powołanego wyżej przepisu wskazuje, że Sąd ma prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.

Kontrolę we wskazanym wyżej zakresie sądy sprawują stosując jedynie kryterium legalności, a więc zgodności z prawem zaskarżonych aktów. Oznacza to, iż tylko ustalenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 punkt 1 p.p.s.a. Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a.).

Skarga jest nieuzasadniona.

Spór w rozpatrywanej sprawie sprowadza się do kwestii czy Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest organem egzekucyjnym właściwym rzeczowo i miejscowo do prowadzenia postępowania egzekucyjnego.

Powodem, dla którego doszło w niniejszej sprawie do wszczęcia postępowania egzekucyjnego było nieuregulowanie przez Spółkę składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Z tego względu wierzyciel tj. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. wystawił tytuły wykonawcze, a organ egzekucyjny tj. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przystąpił do egzekucji zaległych świadczeń.

Stan faktyczny sprawy został wyżej przedstawiony i jest w zasadzie bezsporny. Sąd rozpoznając sprawę nie stwierdził wystąpienia wskazanych przez Spółkę naruszeń prawa. Zarzuty, których wniesienie umożliwia zobowiązanemu art. 33 u.p.e.a. stanowią specyficzny środek zaskarżenia przysługujący jedynie po spełnieniu ściśle określonych warunków wynikających z ustawy egzekucyjnej. Podstawę zarzutu stanowić może wyłącznie wystąpienie przesłanki lub łącznie kilku przesłanek określonych enumeratywnie w przytoczonym przepisie (pkt 1-10). Ponadto, powołanie się na zarzut obwarowane zostało siedmiodniowym terminem liczonym od dnia doręczenia tytułu wykonawczego. Zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 § 1 pkt 1-7, 9 i 10, a przy egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym także na podstawie art. 33 § 1 pkt 8, organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów. Odnośnie przesłanek wymienionych w punktach 1-5 wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca.

W rozpatrywanej sprawie poza sporem pozostaje spełnienie przez Spółkę ww. warunków formalnych. Rozpatrzony przez organ zarzut znajduje uzasadnienie w treści art. 33 § 1 pkt 9 u.p.e.a. tj. prowadzenia egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny. W sprawie zachowany został również termin do wniesienia zarzutów.

W sprawie zachodziła tożsamość wierzyciela i organu egzekucyjnego, zatem trafnie wskazał Dyrektor Izby Skarbowej w zaskarżonym postanowieniu, że jeżeli organ egzekucyjny jest równocześnie wierzycielem, to on rozpoznaje wówczas zarzuty ustosunkowując się do nich merytorycznie, zaś stanowisko wierzyciela, którym mowa w art. 34 § 1 u.p.e.a., zawarte jest w postanowieniu rozpoznającym zarzuty. Teza, zgodnie z którą potrzeba uzyskania stanowiska wierzyciela przed rozpatrzeniem przez organ egzekucyjny zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji nie występuje w sytuacji, gdy egzekucja została wszczęta z urzędu przez organ egzekucyjny będący zarazem wierzycielem na podstawie wystawionego przez siebie tytułu wykonawczego, a więc przez jeden i ten sam podmiot ( por. wyroki: Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 października 2011 r. sygn. akt II GSK 1099/10, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 20 września 2011 r. sygn. akt II SA/Łd 764/11, ponadto uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 czerwca 2007 r. sygn. akt I FPS 4/06; dostępne w internetowej bazie orzeczeń http://orzeczenia.nsa.gov.pl.).

Przechodząc do analizy wymienionego zarzutu, wskazać należy, że działanie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych było zgodne z prawem, a organ ten wbrew zarzutom skargi nie naruszył przepisów o właściwości zarówno rzeczowej jak i miejscowej.

Rozważania należy rozpocząć od przytoczenia art. 19 § 4 ustawy egzekucyjnej zgodnie, z którym dyrektor oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania egzekucji z wynagrodzenia za pracę, ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego, z renty socjalnej, z wierzytelności pieniężnych oraz z rachunków bankowych, w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i należności pochodnych od składek oraz nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczenia społecznego lub innych świadczeń wypłacanych przez ten oddział, które nie mogą być potrącane z bieżących świadczeń. Przepis art. 19 u.p.e.a. jest przepisem kompetencyjnym, który określa zakres uprawnień różnych organów egzekucyjnych umocowanych do prowadzenia egzekucji administracyjnej w zakresie, określonym powołanym przepisem. W przywołanym przepisie ustawa egzekucyjna nie precyzuje wprawdzie zakresu terytorialnego działania dyrektora oddziału, wskazując jego właściwość jedynie ogólnie, m.in. przez co strona skarżąca upatruje słuszności podniesionego zarzutu. W świetle cytowanego przepisu, wbrew zarzutom skargi, prowadzona wobec Spółki egzekucja jest jednak prowadzona przez organ rzeczowo właściwy.

Z kolei na podstawie art. 22 § 2 u.p.e.a. właściwość miejscową organu egzekucyjnego w egzekucji należności pieniężnych z praw majątkowych lub ruchomości ustala się według miejsca zamieszkania lub siedziby zobowiązanego, z kilkoma wyjątkami, które jednak w sprawie nie mają zastosowania. W tej sprawie dochodzona należność ma charakter pieniężny, a jej egzekucja jest prowadzona z rachunku bankowego stwierdzić więc należy, że organem egzekucyjnym miejscowo właściwym ze względu na siedzibę zobowiązanej (G.) jest Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z..

Przepis art. 19 § 4 u.p.e.a. powinien być rozpatrywany w zestawieniu z przepisami określającymi strukturę organizacyjną Zakładu Ubezpieczeń Społecznych:

- art. 73 ust. 3 pkt 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (obecnie t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 1442 ze zm.) zgodnie z którym do zakresu działania Prezesa Zakładu należy w szczególności: tworzenie, przekształcanie i znoszenie terenowych jednostek organizacyjnych oraz określanie ich siedziby, właściwości terytorialnej i rzeczowej;

- oraz wydanym na podstawie ww. ustawy rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 13 stycznia 2011 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 18, po. 93) normującym wewnętrzną organizację Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z § 8 ust. 1 statutu terenowymi jednostkami organizacyjnymi Zakładu są oddziały oraz podlegające im inspektoraty i biura terenowe. W myśl ust. 2 oddziałem Zakładu kieruje dyrektor, a inspektoratem i biurem terenowym – kierownik, odpowiednio: inspektoratu albo biura terenowego.

Wymienione przepisy wskazują jako wyspecjalizowany organ egzekucyjny właśnie Dyrektora oddziału ZUS jako uprawnionego do stosowania środków egzekucyjnych określonych w art. 19 § 4 ustawy egzekucyjnej (por. A. Skoczylas, W. Piątek w: R. Hauser, A. Skoczylas Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz. Wydawnictwo C.H. Beck 2012, str. 138).

Również w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że przepis art. 19 § 4 u.p.e.a. wyznacza nie tylko właściwość rzeczową organu egzekucyjnego tam wymienionego, lecz również jego właściwość miejscową skoro do egzekucji należności pieniężnych uprawniony jest dyrektor tego oddziału ZUS, jako jednostki organizacyjnej Zakładu, który dokonuje wypłat danych świadczeń, a więc i poboru składek. Oczywistym jest, że wierzycielem wymienionych w art. 19 § 4 u.p.e.a. należności pieniężnych jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako państwowa jednostka organizacyjna posiadająca osobowość prawną, której w oznaczonym zakresie, przysługują środki prawne właściwe organom administracji państwowej (art. 66 ust. 1 i 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Organem egzekucyjnym jest zaś dyrektor oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, którego kompetencje, zakres i sposób działania wyznaczają przepisy ustawy egzekucyjnej. Dyrektor oddziału ZUS działa jako organ egzekucyjny z mocy samego prawa (art. 19 § 4 u.p.e.a.). Jego usytuowanie w strukturach organizacyjnych Zakładu w powiązaniu z wypełnieniem obowiązków organu egzekucyjnego powoduje, że jest on podmiotem personifikującym ZUS. Sąd rozpoznając niniejszą sprawę podziela argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniach wyroków: Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 17 marca 2010 r. sygn. akt II GSK 485/09, z dnia 3 lipca 2014 r. sygn. akt II GSK 855/13 oraz Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: we Wrocławiu z dnia 22 listopada 2012 r. sygn. akt III SA/Wr 350/12 i w Gdańsku z dnia 16 stycznia 2013 r. sygn. akt I SA/Gd 1257/12 (dostępne w internetowej bazie orzeczeń http://orzeczenia.nsa.gov.pl), w których rozstrzygnięto kwestię analogiczną jak w niniejszej sprawie uznając, że egzekucja administracyjna prowadzona przez dyrektorów oddziałów ZUS w ww. opisany sposób jest zgodna z prawem.

Podsumowując należy, zatem wyjaśnić skarżącej Spółce, że powołane wyżej przepisy nie nasuwają wątpliwości, iż egzekucja należności pieniężnych wobec skarżącej Spółki mającej siedzibę w G. była prowadzona przez właściwy miejscowo i rzeczowo organ tj. przez Dyrektora Oddziału ZUS w Z.. Szczegółowe, w istocie wewnątrzorganizacyjne, zakreślenie właściwości terytorialnej i rzeczowej dla poszczególnych oddziałów ZUS nie wprowadza nic nowego w ukształtowane przepisem art. 22 § 2 u.p.e.a. zasady określenia właściwości dyrektora określonego oddziału ZUS, bowiem tę identyfikuje się poprzez miejsce zamieszkania lub siedziby zobowiązanego, która to zasada w rozpoznawanej sprawie nie została naruszona.

Mając na względzie wszystkie przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia.

.