Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 1269/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2012-09-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Matan Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik (spr.) Sędzia WSA Stanisław Nitecki Protokolant Paulina Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 września 2012 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia z funduszu alimentacyjnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia [...] r. nr [...]; 2) określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta C. decyzją nr [...] z dnia [...]r. wydaną na podstawie art. 104 k.p.a. oraz art. 2 pkt 3 i 10, art. 12 ust. 2, art. 25 i art. 27 ust. 1-3 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jednolity Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.) określił dłużnikowi alimentacyjnemu A.K. należność do zwrotu w kwocie 12 600 zł wraz z odsetkami naliczonymi na dzień wystawienia decyzji w kwocie 1 718,74 zł oraz dalszymi odsetkami ustawowymi z tytułu wypłaconych przez organ orzekający świadczeń funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych – E., I. i O. K. w okresie od 1 października 2009r. do 30 września 2010r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż stosownie do treści art. 27 ust.1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej łącznie z odsetkami. Zaznaczono, iż orzeczona w decyzji kwota do zwrotu uwzględnia wyegzekwowane od dłużnika alimenty w drodze egzekucji komorniczej. Kwoty wypłacone osobom uprawnionym w okresie świadczeniowym 2009/20010 określono na łączną wartość 12 600 zł.

Od opisanej powyżej decyzji A.K. odwołał się. W odwołaniu tym wniósł o odliczenie od długu alimentacyjnego świadczeń wypłaconych uprawnionym do alimentów przez jego rodziców, anulowanie odsetek, gdyż obejmują okres, w którym nie wiedział o wypłacaniu z funduszu alimentacyjnego świadczeń na rzecz uprawnionych i domagał się uznania go, jako strony w postępowaniu o przyznanie świadczeń uprawnionym. Zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie zasad ogólnych procedury administracyjnej, a także art. 73 k.p.a. i art. 130 § 1 i 2 k.p.a.. Zauważył, iż nie udostępniono mu akt sprawy, przed wydaniem decyzji wystosowano wniosek do komornika sądowego z pominięciem trybu administracyjnego o egzekucję nieokreślonych jeszcze należności alimentacyjnych z nieruchomości należącej do jego rodziców, w której ma udział w wysokości 1/3 nieruchomości. Stwierdził, iż zaskarżona decyzja nie uwzględnia kwot zapłaconych na rzecz uprawnionych przez jego rodziców, a także kwoty wyegzekwowanej bezpodstawnie przez komornika sądowego. W uzasadnieniu odwołania dodatkowo zaznaczył, iż naruszono art. 28 k.p.a odmawiając mu udziału w sprawie o świadczenia alimentacyjne w charakterze strony, a także art. 9 k.p.a pomijając obowiązek informowania stron o wszelkich okolicznościach faktycznych, tak by nie poniosły szkody. Odwołujący się podkreślił, że nie był informowany o złożeniu wniosku o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego przez jego córki i nie otrzymał żadnej informacji o toczącym się postępowaniu administracyjnym w tym przedmiocie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. decyzją Nr [...] z dnia [...]r. wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu organ przedstawił stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji i w odwołaniu strony i dokonał analizy stanu faktycznego w sposób tożsamy, co organ I instancji. Powołał się nadto na wydane przez sąd powszechny orzeczenia wskazując na wyrok Sądu Okręgowego w C. sygn. [...] z dnia [...]r. zasądzający od A.K. na rzecz jego dwóch córek I. i O. alimenty po 300 zł miesięcznie począwszy od [...]r., dwa postanowienia tego Sądu zabezpieczające powództwo oraz dwie ugody zawarte przed sądem powszechnym - z dnia [...]r., w której A.K. zobowiązał się do płacenia alimentów na córkę E. w wysokości 300 zł miesięcznie począwszy od [...]r. i ugodę z dnia [...]r., mocą której nastąpiło podwyższenie ustalonych wcześniej alimentów z kwoty 300 zł na 400 zł miesięcznie dla każdej z trzech córek – E., O. i I.

Organ wskazał, iż przedstawicielka ustawowa uprawnionych do alimentów wystąpiła o przyznanie im świadczeń z funduszu alimentacyjnego po 300 zł dla każdej z córek w okresie od 1 października 2009r. do 30 września 2010r., a kwotę tę zwiększono do 400 zł miesięcznie ze względu na podpisaną przez strony ugodę sądową przed sądem powszechnym.

Powołując się na brzmienie art. 27 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów Kolegium podniosło, iż po zakończeniu okresu zasiłkowego organ właściwy wierzyciela wydaje decyzję, w której zobowiązuje dłużnika do zwrotu należności z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Zdaniem organu odwoławczego organ pierwszej instancji działając zgodnie z treścią art. 27 ust. 2 przedmiotowej ustawy zaskarżoną decyzją prawidłowo ustalił dłużnikowi do zwrotu należności z funduszu alimentacyjnego wypłacone osobom uprawnionym w okresie od 1 października 2009r. do września 2009r. wraz z odsetkami za zwłokę. Wysokość wypłaconych świadczeń wynika z decyzji organu z dnia [...]r. i decyzji zmieniającej z dnia [...]r. przyznającej świadczenia osobom uprawnionym, w tym za miesiące od października 2009r. do marca 2010r. po 300 zł na trzy osoby, a za miesiące kwiecień - wrzesień 2010r. po 400 zł. Wysokość ustalonej należności jest zgodna z wymienionymi decyzjami, a zatem stanowisko organu I instancji było słuszne. Odnosząc się do zawartego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdzenia, iż ustalona kwota podlega zmniejszeniu o alimenty wyegzekwowane przez komornika sądowego zauważono, iż jest to błędnie podana informacja i dotyczy okresu świadczeniowego 2008/2009.

Powołując się na zaświadczenia Komornika o bezskuteczności egzekucji określono wysokość należności odwołującego na dzień [...]r., a w tym z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego - 7 414,57 zł, z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych - 4 462,50 zł i z tytułu należności wierzyciela alimentacyjnego - 28 994,57 zł.

Cytując brzmienie art. 28 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, iż komornik zaliczył wyegzekwowane z wynagrodzenia za pracę dłużnika kwoty na należności Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. z tytułu świadczeń wypłaconych osobom uprawnionym w poprzednim okresie zasiłkowym 2008-2009. W związku z tym, że kwoty egzekwowane przez komornika nie pokryły w całości należności z tytułu świadczeń wypłaconych osobom uprawnionym w poprzednim okresie zasiłkowym dlatego wydając zaskarżoną decyzję organ nie mógł pomniejszyć wypłaconej kwoty o należności wyegzekwowane. Zauważono, iż błędna treść uzasadnienia, co do tej kwestii nie miała wpływu na merytoryczne rozstrzygnięcie, a ustalona do zwrotu kwota jest zgodna ze stanem faktycznym.

Odnosząc się do zarzutów odwołania organ podzielił stanowisko prezentowane w uzasadnieniu decyzji pierwszej instancji uznając, że płacone w tym samym okresie świadczeniowym alimenty przez rodziców odwołującego do rąk przedstawicielki ustawowej dzieci, J.K., nie mogą być odliczone od zadłużenia obciążającego odwołującego. Zauważono, iż matka odwołującego zawarła ugodę sądową zobowiązując się do płatności po 75 zł miesięcznie na każdą z wnuczek począwszy od [...]r., a dziadek uprawnionych, również na mocy ugody sądowej, zobowiązał się płacić tożsamą kwotę od dnia [...]r. Na mocy zawartych ugód osoby uprawnione do alimentów nabyły prawo do alimentów od dziadków obok alimentów od odwołującego, a tym samym alimenty płacone przez dziadków nie zwalniały rodzica od ponoszenia ciążących na nim alimentów. Dopiero zniesienie takiego obowiązku zwalniać będzie osobę zobowiązaną. Dokonując wykładni przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego regulujących obowiązek alimentacyjny organ zauważył, iż w szczególnych sytuacjach określonych w art. 132 Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w pierwszej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi. Zdaniem Kolegium zasadzenie alimentów od dziadków nie uchyla obowiązku alimentacyjnego rodzica. Przywołano w tym miejscu wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie sygn. akt II SA/Sz 802/09 z dnia 23 września 2009r.

Kolegium nie przyznało racji twierdzeniu odwołującego, iż jego obowiązek alimentacyjny w części alimentów płaconych przez dziadków ustał na podstawie wyroku Sądu zasądzającego od nich na rzecz wnuczek alimenty.

Odnosząc się do dalszych zarzutów odwołania, a w tym do zarzutu braku udostępnienia dłużnikowi alimentacyjnemu akt sprawy dotyczących przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego osobom uprawnionym Kolegium zauważyło, że w postępowaniu o świadczenia na rzecz osób uprawnionych dłużnikowi alimentacyjnemu nie przysługuje status strony w rozumieniu art. 28 k.p.a., a tym samym organ I instancji nie był zobowiązany zawiadamiać dłużnika o wszczęciu tego postępowania i umożliwiać mu wypowiedzenie się, co do zebranych dowodów i materiałów. Obowiązkiem organu jest natomiast skierować do dłużnika informację o przyznaniu świadczeń zgodnie z art. 27 ust. 7 ustawy. Dłużnik alimentacyjny jest stroną postępowania dotyczącego zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobom uprawnionym i w tym postępowaniu może bronić swych praw, przedstawiać dowody mające wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Przyznano, iż odwołujący został zawiadomiony o toczącym się postępowaniu, a organ wyznaczył mu termin do zapoznania się z aktami sprawy.

Organ nie podzielił również zarzutu odwołującego, co do sposób naliczania odsetek podnosząc, iż odsetki naliczane są od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczenia z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty. Decyzja wydana na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy nie ma wpływu na sposób naliczania odsetek za zwlokę od wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

A.K. skierował od decyzji organu II instancji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W skardze tej zaznaczył, że decyzja organu pierwszej instancji, jak również organu odwoławczego sprzeczna jest z zaleceniami prawomocnej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...]r. w zakresie uwzględnienia w rozliczeniach alimentów zastępczych uiszczonych przez dziadków i zawiera niekorzystne dla skarżącego rozstrzygnięcie. Zdaniem skarżącego Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej nie przestrzegał procedury administracyjnej naruszając zasady ogólne postępowania administracyjnego zamieszczone w art. 6-14 k.p.a., a także przepisy art. 28 i art. 73 k.p.a. Zdaniem skarżącego nie zastosowano procedury przewidzianej w art. 4 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, co doprowadziło do utajnienia sprawy. Skarżący podniósł również zarzuty w stosunku do postępowania egzekucyjnego twierdząc, iż złożono wniosek o egzekucję do komornika sądowego już w 2008r., gdy nie było jeszcze decyzji ustalającej dług, czym naruszono art. 130 § 1 i 2 k.p.a. Na podstawie tak sformułowanych zarzutów skarżący domagał się zaliczenia alimentów zapłaconych przez jego rodziców i zmniejszenia o te kwoty jego zadłużenia, twierdząc, iż zawiadomienie o przyznaniu córkom świadczeń z funduszu alimentacyjnego spowodowałoby dużo wcześniejsze wszczęcie przez dziadków dzieci sprawy o zniesienie nałożonego na nich obowiązku alimentacyjnego. Z tych samych przyczyn domagał się zniesienia obowiązku zapłaty odsetek. Skarżący domagał się także uznania go stroną w postępowaniu przyznającym świadczenia alimentacyjne i umożliwienie mu zapoznania się z aktami tej sprawy.

Uzasadniając zajęte w skardze stanowisko skarżący wyjaśnił, iż nie był w stanie, ze względu na charakter zatrudnienia, wywiązać się z nałożonego na niego wyrokiem sądowym obowiązku. Z tej przyczyny matka jego dzieci złożyła pozew o ustalenie alimentów zastępczych od dziadków dzieci, a jego rodziców. Obowiązek ten został zniesiony niezwłocznie po dowiedzeniu się przez skarżącego o przyznanych córkom świadczeniach alimentacyjnych. W uzasadnieniu wyroku stwierdzone zostało, iż alimenty dziadków miały "rację bytu", gdy ojciec nie spełniał tego obowiązku, jednakże jeśli jest on spełniany poprzez świadczenia alimentacyjne, nie ma podstaw zasądzenia alimentów od dziadków. Jego zdaniem wypłacane dzieciom świadczenia alimentacyjne obok płaconych przez dziadków alimentów nie były należne, jako zawyżone. Skarżący zaznaczył, iż dopiero w 2010r. dowiedział się z pisma Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej o wszczęciu egzekucji komorniczej z nieruchomości, w której posiada udział w wysokości 1/3. Jego zdaniem egzekucja komornicza odbywała się bez podstawy prawnej z naruszeniem przepisów Kodeksu cywilnego.

Rozwijając zarzut niedopuszczenia go w charakterze strony do postępowania w przedmiocie świadczeń alimentacyjnych wskazał obok art. 28, art. 73 § 1 i 2 k.p.a. na art. 4 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów twierdząc, iż nie dokonano z nim wywiadu, co do ustalenia jego sytuacji rodzinnej, finansowej i zdrowotnej.

Skarżący stwierdził, iż nie można uznać błędu w wyliczeniach długu alimentacyjnego za nieistotny dla sprawy, tak jak stwierdziło to Samorządowe Kolegium Odwoławcze, a jego zdaniem takie stanowisko organu odwoławczego przesądza już kwestię możliwości umorzenia jego zadłużenia na podstawie art. 30 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

Odnosząc się do zaliczonych odsetek za zwłokę uznał, iż nie jest możliwe obciążanie go odsetkami za zwłokę w zapałacie zadłużenia, gdy nie miał świadomości zadłużenia, jako podmiot nieinformowany o przyznaniu uprawnionym świadczeń alimentacyjnych.

Do skargi załączono wyrok Sądu Rejonowego w C. z dnia [...]r. sygn. akt [...] uchylający obowiązek alimentacyjny ustalony wobec dziadka E., I. i O. K. oraz jego uzasadnienie.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. wniosło o oddalenie skargi. Opisało stan faktyczny sprawy, powołało się na zastosowane w sprawie przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i podtrzymało swój pogląd, co do tego, iż alimenty płacone przez dziadków nie zwalniają z obowiązku rodzica uprawnionych dzieci.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje.

Na wstępie zaznaczyć należy, iż do kompetencji sądów administracyjnych należy wyłącznie kontrola legalności działania organów administracji publicznej, o czym mowa w art. 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269). Żądania skarżącego zawarte w jego skardze, takie jak - zaliczenie alimentów zapłaconych przez jego rodziców i zmniejszenie o te kwoty jego zadłużenia, zniesienie obowiązku zapłaty odsetek, uznanie go, jako stronę w postępowaniu przyznającym świadczenia alimentacyjne i umożliwienie mu zapoznania się z aktami tej sprawy nie są zatem możliwe do spełnienia w postępowaniu sądowoadministracyjnym ze względu na brak kompetencji Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego do przyznawania stronie jakichkolwiek uprawnień lub nakładania na nią obowiązków.

Odnosząc się nadto do zarzutów skarżącego dotyczących pozbawienia go statusu strony i związanych z tym uprawnień w postępowaniu prowadzonym z wniosku przedstawicielki ustawowej uprawnionych do alimentów Wojewódzki Sąd Administracyjny zwraca uwagę na brzmienie art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012r. poz. 270) zwanej dalej P.p.s.a. przyznającego mu kompetencje do stosowania przewidzianych ustawą środków w celu usunięcia naruszenia prawa tylko w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Decyzja w przedmiocie świadczeń alimentacyjnych, a także poprzedzające ją postępowanie nie pozostaje w granicach sprawy zainicjowanej przez skarżącego, wobec czego pozostaje poza kontrolą Wojewódzkiego Sądu. Administracyjnego. W ten sam sposób należy odnieść się do zarzutów skierowanych w stosunku do egzekucji komorniczej.

W świetle przywołanych powyżej regulacji obowiązkiem Sądu był natomiast odnieść się do tych zarzutów skargi, które odnosiły się do zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji z punktu widzenia ich legalności. Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 K.p.a.

Kontrolowana decyzja wydana została na podstawie ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jednolity Dz. U. z 2009r. Nr 1 poz. 7). Ustawa ta określa, zgodnie z jej art. 1 ust. 1 pkt 1, zasady pomocy państwa osobom uprawnionym do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, w przypadku bezskuteczności egzekucji. Wykładnia zamieszczonych w niej regulacji musi odbywać się przy uwzględnieniu zasadniczych kierunków stosowania tego aktu wyznaczonych w jego preambule. Wskazano tam, że dostarczanie środków utrzymania osobom, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb, a w szczególności dzieciom, jest w pierwszej kolejności obowiązkiem wskazanych w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym członków ich rodziny, a konstytucyjna zasada pomocniczości nakłada na państwo obowiązek wspierania jedynie tych osób ubogich, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb i nie otrzymują należnego im wsparcia od osób należących do kręgu zobowiązanych wobec nich do alimentacji ze względu na bezskuteczną wobec nich egzekucję. Obowiązkiem organów właściwych do przyznawania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, wynikającym z art. 6 i art. 7 k.p.a jest zatem wyjaśnić czy zostały spełnione warunki do realizacji świadczeń z funduszu alimentacyjnego z uwzględnieniem przedstawionej wyżej treści preambuły.

Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem zasady praworządności i zasady prawdy obiektywnej, a przyczyną tego stało się błędne założenie organu, iż w świetle ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, bez względu na okoliczności faktyczne sprawy, alimenty płacone przez dziadków uprawnionych nie mają istotnego znaczenia dla oceny sytuacji podmiotów uprawnionych, a w konsekwencji tego, dla sytuacji dłużnika będącego rodzicem uprawnionych. Stanowisko takie nie jest możliwe do przyjęcia, jako zasada i wymaga każdorazowego badania przyczyn, dla których obowiązek alimentacyjnego nałożony został na dziadków. Konieczne jest zatem ustalenie, czy obciążenie wstępnych przed rodzicami dziecka nastąpiło w miejsce obowiązku rodzica, czy też obok tego obowiązku. Przypomnieć trzeba, że w pierwszej kolejności obowiązkiem zaspokajania potrzeb dzieci są ich rodziny, a świadczenia z funduszu alimentacyjnego dotyczyć mogą jedynie tych osób, które od podmiotów należących do kręgu zobowiązanych wobec nich do alimentacji nie uzyskują wsparcia w związku z bezskutecznością egzekucji, co w sposób oczywisty wyklucza dobrowolne realizowanie obowiązku alimentacyjnego przez podmioty zobowiązane.

W celu ustalenia katalogu podmiotów zobowiązanych do alimentacji i kolejności tego obowiązku konieczne jest odwołanie się do regulacji zawartej w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym (K.r.io.). Kolejność podmiotów zobowiązanych do dostarczania środków utrzymania, a więc kolejność obowiązku alimentacyjnego ustalona została w art. 129 K.r.io., gdzie określono, iż obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem, jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych – obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Jednocześnie też wskazane zostało, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 K.r.i o.). Za podmiot zobowiązany względem dziecka w pierwszej kolejności uznano w art. 133 K.r.io. rodziców. Podmiotami zobowiązanymi w kolejności dalszej będą w stosunku do dziecka jego dziadkowie, z uwzględnieniem zasad wskazanych w przywołanym art. 132 Kodeksu. Obowiązek alimentacyjny dziadków wobec wnuków powstaje zatem wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.

W postępowaniu poprzedzającym wydanie decyzji administracyjnej w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego obowiązkiem organu jest ustalić wysokość wypłaconych podmiotom uprawnionym świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a także ustalić wysokość sum wyegzekwowanych w toku egzekucji komorniczej tytułem wykonania zobowiązania alimentacyjnego. Dobrowolna realizacja zobowiązania przez dłużnika alimentacyjnego, będącego zobowiązanym w pierwszej kolejności lub podmiotuzobowiązanego w dalszej kolejności w miejsce zobowiązanego w pierwszej kolejności nie powinna pozostawać bez wpływu na wysokość obowiązku zwrotu należności na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Tożsame stanowisko zajęte zostało przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w sprawie sygn. akt IV SA/Gl 291/11 z dnia 6 grudnia 2011r. Wskazano tam, że "stosownie do treści art. postanowień art. 27 ust. 1 i 9 ustawy decyzja przyznająca osobie uprawnionej świadczenie z funduszu alimentacyjnego determinuje wysokość świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Kwota alimentów płaconych przez dziadków na rzecz wnuczek będzie mogła rzutować na wysokość świadczenia z funduszu alimentacyjnego, a wpływ ten będzie posiadał charakter pośredni, ponieważ w pierwszej kolejności organy administracji będą zobowiązane ustalić charakter prawny świadczonych alimentów, a następnie podjąć przewidziane prawem działania tak, aby uwzględniały one poczynione ustalenia".

Skład orzekający nie podziela natomiast poglądu wywiedzionego z treści wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie ( sygn. II SA/Sz 802/09 z dnia 23wrzesnia 2009r.). Zasądzenie alimentów od dziadków uprawnionego nie uchyla obowiązku alimentacyjnego rodzica jednakże okoliczność, iż realizowane są alimenty od podmiotów zobowiązanych w dalszej kolejności (w miejsce obowiązku podmiotów zobowiązanych w pierwszej kolejności), w świetle ratio ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów wywiedzionego z brzmienia cytowanej wyżej jej preambuły poddaje w wątpliwość legalność decyzji o ustaleniu prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Wypłacone z funduszu alimentacyjnego środki traciłyby charakter pomocniczości, a nabierałyby charakteru współfinansowania. Zobowiązanie dłużnika alimentacyjnego do zwrotu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych musi znaleźć podstawę w decyzji o przyznaniu świadczeń alimentacyjnych wydanej na podstawie obowiązujących przepisów prawa (art. 6 K.p.a.). W przeciwnym razie organu działałyby wbrew zasadzie praworządności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdza, iż w postępowaniu poprzedzającym wydanie decyzji organu I instancji okoliczności istotne dla załatwienia sprawy nie zostały należycie wyjaśnione, co nie zostało naprawione przed organem odwoławczym, który nie dostrzegł tego uchybienia. Jest zatem konieczne uchylenie zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji. W ponownym postępowaniu rzeczą organu będzie ustalić przyczyny, dla których obciążono obowiązkiem alimentacyjnym dziadków uprawnionych do alimentów. Wynikać to będzie zarówno z treści złożonego przeciwko rodzicom skarżącego pozwu o alimenty, jak też z treści uzasadnienia wyroku wydanego w sprawie o zniesienie tego obowiązku czy protokołów poprzedzające zawarte ugody sądowe. Tak zebrany materiał dowodowy pozwoli ustalić czy rodzice skarżącego przyjęli obowiązek alimentacyjny na siebie ze względu na bezskuteczność egzekucji prowadzonej wobec ich syna, czy też uznali za słuszne przekazywać swoim wnukom środki utrzymania ponad to, do czego zobowiązany był ich rodzic. Jeżeli ustalenia powyższe doprowadzą do wniosku, iż rodzice skarżącego dostarczali środki utrzymania swoim wnukom zastępując skarżącego, konieczne będzie obliczenie tych kwot i uwzględnienie ich przy wydawaniu decyzji na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (por. stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu dnia 18 kwietnia 2012r. sygn. akt IV SA/Po 103/12 i przytoczone tam orzecznictwo Sądu Najwyższego, publ. w Internecie).

Mając na względzie dostrzeżone istotne dla załatwienia sprawy uchybienia procesowe, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł po myśli art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" w związku z art. 135 P.p.s.a., jak w sentencji. O wykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono na podstawie art. 152 P.p.s.a.