Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 682/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-11-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 2, art. 3, art. 5, art. 6 ust. 2 pkt 1 i 2
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej
article: art. 10
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Joanna Banasiewicz, Sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.), Sędzia del. WSA Jerzy Bortkiewicz, Protokolant sekretarz sądowy Julia Chudzyńska, po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2014 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Wojewody [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 8 stycznia 2013 r. sygn. akt II SA/Kr 1605/12 w sprawie ze skargi Rzecznika Praw Obywatelskich na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami państwa polskiego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 8 stycznia 2013 r., sygn. akt II SA/Kr 1605/12 po rozpoznaniu sprawy ze skargi Rzecznika Praw Obywatelskich na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r.,

nr [...] w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty

z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami państwa polskiego, uchylił zaskarżoną decyzję.

Przedstawiając w uzasadnieniu stan faktyczny i prawny sprawy, Sąd wskazał, że M. S. w dniu 29 grudnia 2008 r. złożyła do Wojewody [...] wniosek o wydanie decyzji w sprawie rekompensaty za nieruchomości pozostawione przez S. B. w S..

W dniu 29 października 2009 r. M.S. ponownie złożyła wniosek do Wojewody [...] o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty za nieruchomości pozostawione w S. przy ul. [...].

Wojewoda [...] postanowieniem z dnia [...] grudnia 2009 r. przekazał Wojewodzie [...] do rozpatrzenia powyższe wnioski zgodnie z właściwością. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r. Wojewoda [...], na podstawie art. 5 ust. 1 i 3 pkt 2 w związku z art. 3 ust. 2 oraz art. 8 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2005 r., Nr 169, poz. 1418 z późn. zm.), orzekł w następujący sposób:

- w pkt 1 potwierdził, że prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości przez S. B. w S. przy ul. [...], woj. [...], poza obecnymi granicami państwa polskiego przysługuje M.S. w udziale 1/3 części,

- w pkt 2 ustalił wartość nieruchomości pozostawionej przez S.B. w S. przy ul. [...], woj. [...], poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej na kwotę [...] zł w oparciu o operat szacunkowy z dnia 6 lutego 2012 r. sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego J.Z.,

- w pkt 3 stwierdził, że rekompensata, stanowiąca 20 % wartości pozostawionych nieruchomości wynosi [...] zł,

- w pkt 4 ustalił wysokość świadczenia pieniężnego przysługującego wnioskodawczyni M.S., stosownie do posiadanych udziałów w prawie do rekompensaty, na kwotę [...]zł,

- w pkt 5 stwierdził, że uprawniona M.S., jako formę realizacji prawa do rekompensaty wskazała świadczenie pieniężne wypłacane ze środków Funduszu Rekompensacyjnego.

W uzasadnieniu decyzji Wojewoda stwierdził, że zgromadzone w aktach dokumenty odpowiadają wymogom określonym w art. 6 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej i stanowią wystarczający materiał dla wydania decyzji.

Organ wskazał, że zgodnie z treścią art. 2 wyżej cytowanej ustawy prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, który był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn związanych z wojną rozpoczętą w dniu 1 września 1939 r. Stwierdzono, że właścicielką nieruchomości położonych w S. przy ul. [...], woj. [...], była S. B., c. A., ur. 17 sierpnia 1909 r., zm. 30 października 1983 r. Dowodem potwierdzającym fakt posiadania przez S.B. nieruchomości w S. przy ul. [...], woj. [...], oraz rodzaj i powierzchnię tych nieruchomości jest orzeczenie Państwowego Urzędu Repatriacyjnego Wojewódzkiego Oddziału w K. z dnia [...] kwietnia 1947 r., L.dz. [...], zgodnie z którym S.B. była właścicielką domu mieszkalnego murowanego, parterowego o 8 ubikacjach z przynależnościami o ogólnej powierzchni użytkowej wszystkich pomieszczeń [...] m i komórki, wybudowanych na parceli wraz z ogrodem o obszarze [...] m2. Wyżej wymienione nieruchomości zostały pozostawione przez S. B. w roku 1945, poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku opuszczenia tamtych ziem w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. na co wskazuje karta ewakuacyjna nr [...], wydana w 1945 r. przez Komisję Mieszaną ds. Ewakuacji w S. dla S. B.. Dokumentem potwierdzającym posiadanie przez S. B. obywatelstwa polskiego na dzień 1 września 1939r. jest karta ewakuacyjna nr [...] wydana w 1945 r. przez Komisję Mieszaną ds. Ewakuacji w S.

Dokumentami potwierdzającymi zamieszkiwanie przez S. B. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej we wrześniu 1939 r. są:

1) karta ewakuacyjna nr [...] wydana w 1945 r. przez Komisję Mieszaną ds. Ewakuacji w S. dla S. B.,

2) zaświadczenie Rejonowego Pełnomocnika ds. Ewakuacji w S. z dnia 29 sierpnia 1945 r., Nr [...], z którego wynika, iż S. B. zamieszkiwała w S. przy ul. [...].

Wyjaśniono, że zgodnie z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. w razie śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych prawo do rekompensaty przysługuje jego spadkobiercom, posiadającym obywatelstwo polskie. S.B., c. A., zmarła 30 października 1983 r. Sąd Rejonowy dla Warszawy Pragi - Południe w Warszawie postanowieniem z dnia 25 maja 2011 r., sygn. akt II Ns [...], ustalił, że spadek po zmarłej nabył syn Z. B. w całości. Z. B., s. B. i S., urodzony 4 grudnia 1937 r., zmarł 4 września 2003 r. Sąd Rejonowy dla Warszawy Pragi postanowieniem z dnia 15 stycznia 2004 r., sygn. akt II Ns [...], ustalił, że spadek po zmarłym nabyła żona M. S., syn J.B. oraz córka M. S. po 1/3 części każde. Zatem potwierdzenie prawa do rekompensaty za nieruchomości pozostawione przez S.B. w S. przy ul. [...] przypada M. S. w udziale 1/3 części.

Dowodem potwierdzającym posiadanie przez wnioskodawczynię obywatelstwa polskiego w dniu ubiegania się o potwierdzenie prawa do rekompensaty jest dowód osobisty M.S., seria i nr [...], wydany 5 listopada 2003 r. przez Prezydenta m. st. Warszawy oraz nr Pesel [...]. Nieżyjący spadkobierca S.B., tj. Z. B., także posiadał obywatelstwo polskie, co potwierdza jego dowód osobisty, seria i nr [...], jakim zmarły legitymował się przed śmiercią.

Ustalono, że do chwili obecnej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości przez S.B. w S. przy ul. [...] nie zostało zrealizowane, na co wskazują: oświadczenie złożone w tym zakresie pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań przez wnioskodawczynię oraz korespondencja sprawdzająca przeprowadzona w tym zakresie przez organ orzekający w sprawie.

Uprawniona M.S. jako formę rekompensaty wybrała świadczenie pieniężne wypłacane ze środków Funduszu Rekompensacyjnego.

Wartość nieruchomości pozostawionej przez S.B. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w S. przy ul. [...] ustalono na kwotę [...] zł w oparciu o operat szacunkowy z dnia 6 lutego 2012 r. sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego J.Z.(uprawnienia nr). Zatem 20 % wartości pozostawionych nieruchomości w przedmiotowej sprawie wynosi [...] zł. Wobec powyższego wysokość świadczenia pieniężnego przysługującego wnioskodawczyni M.S., stosownie do posiadanych udziałów w prawie do rekompensaty wynosi [...]zł.

Rzecznik Praw Obywatelskich w dniu 23 października 2012 r. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie ostateczną decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r. Zakwestionowanej decyzji zarzucił:

- naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art.3 ust.2 w związku z art.5 ust.2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza granicami Rzeczpospolitej Polskiej poprzez pominięcie pozostałych spadkobierców Z. B., tj. syna J.B. oraz córki M.S., spełniających przesłanki z art. 3 ust. 2 ustawy, w sytuacji, gdy wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty złożyła M.S., jako spadkobierca w trybie art. 5 ust.2 ustawy;

- naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 10 § 1 k.p.a. poprzez niezapewnienie ujawnionym w postanowieniu Sądu Rejonowego dla Warszawy - Pragi w Warszawie z dnia 15 stycznia 2004 r. (sygn. II Ns [...]) pozostałym spadkobiercom Z. B. czynnego udziału we wszczętym postępowaniu o potwierdzenie prawa do rekompensaty w każdym jego stadium oraz uniemożliwienie wypowiedzenia się co zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań w sprawie.

Uwzględniając skargę Rzecznika Praw Obywatelskich, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wskazał, że istotą sporu jest ustalenie, czy w przypadku złożenia wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty przez jednego ze współspadkobierców, prawo do rekompensaty może być przyznane także na rzecz pozostałych współspadkobierców.

Sąd wywiódł, że z art. 5 ust. 2 powołanej wyżej ustawy nie wynika, że stosowne wnioski o potwierdzenie prawa do rekompensaty muszą zostać złożone od razu przez wszystkich uprawnionych. Oznacza to, że stosowny wniosek może zostać złożony przez jeden podmiot. Obowiązkiem organu administracji publicznej prowadzącego postępowanie jest natomiast ustalenie wszystkich stron postępowania. Taki obowiązek znajduje potwierdzenie w art. 5 ust. 4 ustawy, w którym nałożono na organ pierwszej instancji obowiązek zawiadomienia wojewodów właściwych z uwagi na miejsce zamieszkania pozostałych spadkobierców o wszczęciu postępowania. To powiadomienie ma służyć ustaleniu, czy z wniosków tych innych spadkobierców nie toczy się postępowanie w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty. Według Sądu, znając adresy zamieszkania pozostałych spadkobierców, organ prowadzący sprawę powinien ich zawiadomić o toczącym się postępowaniu z wniosku jednego z nich w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty. Z treści art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej wynika, że określa on jedynie termin złożenia stosownego wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Termin ten nie ma natomiast zastosowania do wskazania, o którym mowa w art. 3 ust. 2 ustawy.

Tym samym, zdaniem Sądu, należy uznać, że skoro w tej sprawie wniosek M.S. został złożony w trybie art. 5 ust. 1 ustawy i w zakreślonym w tym przepisie terminie, a Wojewoda [...] znał adresy zamieszkania pozostałych współspadkobierców, to obowiązkiem Wojewody było zawiadomienie J. B. i M. S. o toczącym się postępowaniu wraz z zapytaniem, czy zwracają się o potwierdzenie także na ich rzecz prawa do rekompensaty.

Sąd wskazał, że w trakcie postępowania organ znał adresy zamieszkania spadkobierców po zmarłym Z.B.: M.S., J.B. i M.S. (akta administracyjne, karta nr 127). Postanowienie o nabyciu spadku także zostało dołączone do akt sprawy (akta administracyjne, karta nr 110). Brak zawiadomienia pozostałych (poza M. S.) spadkobierców o toczącym się postępowaniu stanowiło także naruszenie art. 10 § 1 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że w sprawie miało miejsce istotne naruszenie przepisów procedury administracyjnej, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.), poprzez brak zawiadomienia o toczącym się postępowaniu J. B. i M. S., a także naruszenie prawa materialnego – art. 3 i art. 5 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej poprzez brak prowadzenia postępowania w zakresie potwierdzenia tego prawa na rzecz pozostałych współspadkobierców po zmarłym Z. B., co także stanowi podstawę do uchylenia decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.).

Odnośnie wskazań co do dalszego postępowania, Sąd zalecił, aby ponownie prowadząc postępowanie, organ pierwszej instancji zawiadomił pozostałych spadkobierców po zmarłym Z. B. o wszczęciu postępowania na wniosek M.S. wraz z powiadomieniem ich o możliwości złożenia wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty i dalej prowadził postępowanie w sprawie.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Wojewoda [...], zarzucając zaskarżonemu orzeczeniu naruszenie:

1. przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik postępowania, tj. art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez brak wymaganego tym przepisem wystarczającego uzasadnienia wyroku Sądu w odniesieniu do konkretnych zarzutów podniesionych w skardze, w odpowiedzi na skargę oraz stanowiska organu zawartego w decyzji, jako nie spełniającego wymogów dostatecznego wyjaśnienia podstawy prawnej swojego rozstrzygnięcia,

2. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik postępowania, tj. art. 145§ 1 lit.c p.p.s.a poprzez uwzględnienie skargi w oparciu o błędne ustalenie, że organ administracji publicznej przeprowadził postępowanie z naruszeniem przepisów postępowania tj. z naruszeniem art. 10 k.p.a. poprzez uznanie za strony postępowania spadkobierców po zmarłym A.B., którzy nie złożyli wniosków w trybie art.5 ust. 1 ustawa z dnia 8 lipca 2005 r., o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej,

3. naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie tj. art. 145§ 1 lit. a p.p.s.a w związku z art.3 i art.5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., poprzez przyjęcie braku prowadzenia postępowania w zakresie potwierdzenia tego prawa na rzecz pozostałych współspadkobierców po zmarłym A. B., na skutek dokonanej błędnej wykładni tych przepisów przez Sąd zaskarżonym wyrokiem, polegającej na przyjęciu, że określony art.5 ust. 1 tej ustawy termin określa jedynie termin złożenia wniosku i nie ma on zastosowania do wskazania, o którym mowa w art.3 ust.2 tej ustawy, gdy w istocie jest odmiennie, na co wskazuje literalne brzmienie tych przepisów oraz treść art. 7 tej ustawy.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, względnie o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie skargi oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Zdaniem skarżącego kasacyjnie z wykładni gramatycznej przepisów art. 3 ust. 1 i 2 oraz art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. wynika, że prawo do rekompensaty nie jest prawem wspólnym. Wprawdzie wywodzone jest od utraconego prawa własności, to niemniej stanowi od niego odrębne i niezależne, przysługujące każdemu spadkobiercy z osobna, uprawnienie do jego domagania się już na etapie pozyskiwania potwierdzenia prawa do jego przysługiwania. Skoro wykładnia gramatyczna nie budzi żadnych wątpliwości, to brak jest również dostatecznych podstaw, jak i uzasadnienia do sięgania po inne wykładnie, w tym funkcjonalną, w oparciu o którą dopuszczalne byłoby inne rozumienie tych przepisów i które umożliwiałoby sanowanie uchybienia ustawowo zakreślonego, zawitego terminu dla wniesienia ww. wniosku, który w okolicznościach tej sprawy, w sposób bezsprzeczny nie został zachowany z przyczyn tkwiących po stronie wnioskodawczym postępowania, a nie z przyczyn zawinionych przez organ.

Skarżący kasacyjnie podniósł, że w przedmiotowej sprawie wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty w terminie określonym w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. złożyła wyłącznie M. S.. Z wniosku tego nie wynika by działała ona także na rzecz i w imieniu innych spadkobierców właścicielki pozostawionej nieruchomości. W aktach sprawy brak też jest stosownych pełnomocnictw udzielonych M.S. przez .B. i M. S.- spadkobierców A.B.. Ponadto osoby te nie złożyły wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty w terminie określonym w powyższej ustawie, zatem Wojewoda nie mógł im potwierdzić prawa do rekompensaty z uwagi na brak w aktach sprawy żądania J. B. i M. S.. Potwierdzenie prawa do rekompensaty w formie decyzji może bowiem nastąpić tylko i wyłącznie w stosunku do osób, które złożyły wniosek o potwierdzenie tego prawa w terminie zakreślonym w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.

Zdaniem organu wydanie decyzji pozytywnej na rzecz J. B. i M. S. stanowiłoby bowiem obejście przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. i naruszenie art. 5 ust. 1 ustawy albowiem termin do złożenia wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami państwa polskiego jest terminem prawa materialnego określonym w ustawie a upływ tego terminu spowodował wygaśnięcie praw i jako taki nie podlega przywróceniu, w tym z woli ustawodawcy nie może zostać przywrócony także przez organ administracji publicznej.

Rzecznik Praw Obywatelskich w złożonej odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie.

Odpowiedź na skargę kasacyjną złożyła również M.S., wnosząc o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie wskazać należy, że w rozpoznawanej sprawie przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie przez Rzecznika Praw Obywatelskich jest ostateczna decyzja organu pierwszej instancji Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r. Uprawnienie Rzecznika Praw Obywatelskich, który tak jak w przedmiotwej sprawie, nie uczestniczył na prawach strony w postępowaniu administracyjnym, w zakresie wniesienia skargi na decyzję, co do której nie wyczerpano środków zaskarżenia, wynika wprost z treści art. 52 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. tj. 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej jako p.p.s.a.). W myśl powołanego przepisu, skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka.

Dokonując oceny zasadności wniesionej w sprawie skargi kasacyjnej w granicach określonych w art.183 § 1 p.p.s.a. i nie dostrzegając przy tym wystąpienia przesłanek nieważności postępowania, o których mowa w § 2 wskazanego przepisu, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że jest ona niezasadna.

W pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 141 § 4 p.p.s.a., polegającego według autora skargi kasacyjnej na braku wymaganego tym przepisem wystarczającego uzasadnienia wyroku Sądu w odniesieniu do konkretnych zarzutów podniesionych w skardze, w odpowiedzi na skargę oraz stanowiska organu zawartego w decyzji jako niespełniającego wymogów dostatecznego wyjaśnienia podstawy prawnej swojego rozstrzygnięcia. Zgodnie z treścią powołanego artykułu, uzasadnienie wyroku winno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisko pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Analiza uzasadnienia zaskarżonego wyroku pozwala na stwierdzenie, że zawiera ono wszystkie niezbędne elementy, o których mowa w cytowanym przepisie. W szczególności Sąd we właściwy sposób wyjaśnił podstawę prawną rozstrzygnięcia, wskazując zastosowane w sprawie przepisy prawa i dokonując ich wykładni. Odniósł się również do podniesionych w skardze zarzutów, uznając ich zasadność i kwestionujac tym samym zaprezentowaną przez organ w zaskarżonej decyzji i odpowiedzi na skargę wykładnię przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Z powyższych względów zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie jest zasadny.

Kolejne zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej sprowadzały się do wykazania, że Sąd pierwszej instancji błędnie przyjął, iż na gruncie przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., w celu potwierdzenia prawa do rekomensaty wystarczające jest, aby do dnia 31 grudnia 2008 r. ze stosownym wnioskiem wystąpiła chociaż jedna osoba z grona uprawnionych spadkobierców. Zdaniem skarżącego kasacyjnie w obecnym stanie prawnym, stosując niebudzącą wątpliwości wykładnię gramatyczną przepisów art. 3 ust. 1 i 2 oraz art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., brak jest podstaw do przyjęcia, że skoro w przedmiotowej sprawie wniosek o potwierdzenia prawa do rekompensaty złożył tylko jeden ze spadkobierców właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, to jest on skuteczny również względem pozostałych spadkobierców. Z takim stanowiskiem nie można się zgodzić.

W myśl art. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi - był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy oraz posiada obywatelstwo polskie.

Zgodnie z treścią art. 3 ust. 2 powołanej ustawy, w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 ustawy (posiadają obywatelstwo polskie). Wskazanie osoby uprawnionej do rekompensaty następuje przez złożenie oświadczenia z podpisem poświadczonym notarialnie lub przed organem administracji publicznej albo przez złożenie oświadczenia w polskiej placówce konsularnej.

Stosownie natomiast do treści art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. Wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty w przypadkach, o których mowa w art. 3, składa współwłaściciel lub spadkobierca lub wskazana osoba uprawniona do rekompensaty.

Wykładnia przytoczonych przepisów prowadzi do następujących wniosków. Po pierwsze: przepis art. 3 ust. 2 ustawy wyraźnie stanowi, że w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli posiadają obywatelstwo polskie.

Po drugie: z przepisu art. 5 ust. 2 wynika, że kiedy uprawnienie do realizacji prawa do rekompenstaty przysługuje wszystkim spadkobiercom (lub niektórym wskazanym przez pozostałych uprawnionych), wniosek składa spadkobierca lub wskazana osoba uprawniona do rekompensaty. To, że ustawodawca użył liczby pojedynczej określając podmiot uprawniony do wystąpienia z wnioskiem – “spadkobierca lub wskazana osoba uprawniona do rekompensaty" - nie oznacza, że dla zachowania prawa do potwierdzenia prawa do rekompensaty każda z tych osób musi złożyć stosowny wniosek w terminie wskazanym w ustępie 1 art. 5. Z konstrukcji powołanych przepisów wynika, że złożenie w terminie wniosku przez jednego z legitymowanych podmiotów wszczyna postępowanie administracyjne co do wszystkich uprawnionych. Wystarczy zatem, że jeden ze spadkobierców złożył wniosek przed 31 grudnia 2008 r., aby pozostali uprawnieni, którzy takich wniosków nie złożyli zachowali swoje roszczenia, stosownie do posiadanych udziałów w spadku.

Po trzecie: od zasady, że w przypadku śmierci właściciela, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom posiadającym polskie obywatelstwo, ustawodawca wprowadził tylko jedno odstępstwo. Mianowicie w art. 3 ust. 2 ustawy przewidział możliwość zrzeczenia się przez spadkobierców swoich roszczeń na rzecz pozostałych spadkobierców. Następuje to poprzez złożenie oświadczenia z podpisem poświadczonym notarialnie lub przed organem administracji publicznej albo oświadczenia w polskiej placówce konsularnej. Należy w tym miejscu zauważyć, że termin, o którym mowa w art. 5 ust. 1 określa jedynie datę końcową na złożenie wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Nie odnosi się zaś do wskazania osób uprawnionych do rekompensaty. Zatem oświadczenie o przeniesieniu swoich praw na pozostałych spadkobierców w tym zakresie nie jest ograniczone datą

31 grudnia 2008 r. Osoby uprawnione do rekompensaty, które chcą zrzec się swoich uprawnień na rzecz pozostałych mogą więc tego dokonać po wszczęciu postępowania na wniosek jednego ze spadkobierców złożony do 31 grudnia 2008 r.

Natomiast w przypadku braku takich oświadczeń, wszyscy współuprawnieni spadkobiercy powinni brać udział w postępowaniu w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty. W takiej sytuacji obowiązkiem organu administracji jest w pierwszej kolejności prawidłowe ustalenie wszystkich stron postępowania, a następnie, zgodnie z zasadą wyrażoną w art 10 k.p.a., zapewnienie stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwienie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Wskazać w tym miejscu trzeba ponadto na treść art. 6 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy, który przewiduje, że w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami RP do wniosku należy dołączyć: postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo o dziale spadku oraz oświadczenie o wskazaniu osoby uprawnionej w przypadku, o którym mowa w art. 3 ust. 2 ustawy. Niedołączenie wskazanego oświadczenia stanowi natomiast brak formalny wniosku, który podlega usunięciu na stosowane wezwanie organu w trybie art. 6 ust. 6 ustawy. Z powołanego przepisu wynika, że co do zasady już od momentu złożenia wniosku przez jedną z uprawnionych osób, znani są organowi pozostali spadkobiercy, którzy również posiadają uprawnienie do żądania potwierdzenia prawa do rekompensaty.

Należy mieć także na uwadze, że sprawach mienia zabużańskiego zachodzi jedność stosunku materialnoprawnego. W wyroku z dnia 16 lipca 2014 r., sygn. akt I OSK 2993/12 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż (cyt.): “okoliczność ta przesądza o tym, że toczy się jedno postępowanie administracyjne o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia określonego mienia nieruchomego poza obecnymi granicami państwa polskiego i przez określonego jego właściciela. W postępowaniu tym konieczne jest dokonanie szeregu ustaleń faktycznych, takich jak np. skład majątku pozostawionego, jego wartość, okoliczności, w jakich doszło do pozostawienia mienia, miejsce zamieszkania (i to w określonym czasie) byłego właściciela majątku, ewentualna data jego zgonu i ustalenie spadkobierców. Nie sposób zatem twierdzić, że czynienie tego rodzaju ustaleń nie dotyczy tej samej sprawy pod względem materialnoprawnym, chociaż wnioskodawcami są osoby różne."

Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy, stwierdzić należy, że zasadnie Sąd pierwszej instancji uchylił zaskarżoną decyzję, dostrzegając naurszenie przez organ administracji przepisów prawa materialnego, tj. art. 3 ust. 2 w zw. z art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., a także przepisów postępowania, tj. art. 10 k.p.a. Skoro bowiem bezsporne w sprawie jest, że spadkobiercami byłej właścicielki nieruchomości pozostawionej poza granicami RP są: M. S., J. B. oraz M. S. (postanowienie Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi – Południe z dnia 25 maja 2011 r., sygn. akt II Ns [...] i postanowienie Sądu Rejonowego dla Warszawy Pragi z dnia 15 stycznia 2004 r., sygn. akt II Ns [...]) i osoby te nie zrzekły się swoich roszczeń na rzecz pozostałych, to w tak ustalonym stanie faktycznym, Wojewoda [...], po złożeniu w terminie wniosku o wszczęcie postępowania przez M.S., obowiązany był powiadomić pozostałych spadkobierców o toczącym się postępowaniu (z akt sprawy wynika, że organowi znane były ich adresy). Ze wskazanych wyżej przyczyn podnoszone przez skarżącego kasacyjnie zarzuty naruszenia prawa materialnego, jak i przepisów postępowania nie mogły zostać uwzględnione.

Końcowo dodać jedynie należy, że zaprezentowana wykładnia znajduje swoje potwierdzenie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. wyroki NSA z dnia 7 lutego 2014 r., sygn. akt I OSK 1770/12, z dnia 16 lipca 2014 r., sygn. akt I OSK 2993/12, dostępne na https://cbois.nsa.gov.pl).

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.