Wyrok NSA, sygn. akt V SA 3624/00
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 2002-01-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 605  Ewidencja ludności, dowody tożsamości, akty stanu cywilnego, imiona i nazwisko, obywatelstwo, paszporty
Hasła tematyczne: Paszporty
Administracyjne postępowanie
Powołane przepisy: article: art. 6 ust. 2 pkt 1, art. 10 ust. 1
journal: Dz.U. 1991 nr 2 poz. 5
law: Ustawa z dnia 29 listopada 1990 r. o paszportach.
article: art. 7, art. 77 par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz. 1071
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 9 października 2000 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego.
Teza: Organ paszportowy może unieważnić paszport, jeżeli osoba nie wykonała obowiązku ustawowego, a:

- zachodzi uzasadniona obawa, że wyjazd za granicę osoby zobowiązanej uniemożliwi wykonanie tego obowiązku,

- niewykonanie obowiązku znajduje potwierdzenie w orzeczeniu sądu lub decyzji uprawnionego organu.

TEZY

Organ paszportowy może unieważnić paszport, jeżeli osoba nie wykonała obowiązku ustawowego, a:

- zachodzi uzasadniona obawa, że wyjazd za granicę osoby zobowiązanej uniemożliwi wykonanie tego obowiązku,

- niewykonanie obowiązku znajduje potwierdzenie w orzeczeniu sądu lub decyzji uprawnionego organu.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 24 stycznia 2002 r. sprawy ze skargi J. T. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 25 października 2000 r. (...) w przedmiocie unieważnienia paszportu - uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji; (...).


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 25 października 2000 r. (...) Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji po rozpatrzeniu odwołania Jarosława T., powołując się na art. 10 ust. 1 w zw. z art. 6 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o paszportach /Dz.U. 1991 nr 2 poz. 5 ze zm./, art. 138 par. 1 pkt 1 Kpa, utrzymał w mocy decyzję Wojewody M. z dnia 18 sierpnia 2000 r. (...) o unieważnieniu paszportu. W uzasadnieniu decyzji podano, co następuje.

"Wojewoda M. wszczął postępowanie o unieważnienie paszportu Jarosława T. na podstawie art. 10 ust. 1 w związku z art. 6 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o paszportach /Dz.U. 1991 nr 2 poz. 5 ze zm./ - po otrzymaniu wystąpienia Dyrektora Urzędu Celnego w P. (...), w związku z niewywiązywaniem się Jarosława T. z ustawowego obowiązku celno-podatkowego.

Przed wydaniem decyzji Wojewoda M. ustalił, iż decyzją Dyrektora Urzędu Celnego w P. z dnia 3 kwietnia 1995 r. (...) wymierzone zostały Jarosławowi T. należności celne i podatkowe za sprowadzony z zagranicy samochód osobowy marki Volkswagen Golf. Rozstrzygnięcie to zostało zaskarżone przez Jarosława T. do Naczelnego Sądu Administracyjnego. NSA wyrokiem z dnia 22 października 1999 r. V SA 451/99 - skargę oddalił (...).

W aktach sprawy (...) znajduje się pismo Urzędu Celnego w P. z dnia 9 sierpnia 2000 r. o aktualnym stanie zadłużenia Jarosława T. oraz informacja, iż postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Naczelnika Urzędu Skarbowego K.P. nie przyniosło pożądanego skutku.

Od decyzji Wojewody M. z dnia 18 sierpnia 2000 r. (...) pełnomocnik Jarosława T. wniósł odwołanie do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji pismem z dnia 7 września 2000 r. Odwołanie zostało wniesione z zachowaniem ustawowego terminu.

Odwołanie zawiera żądania:

1/ uchylenia decyzji Wojewody M. (...) z dnia 18 sierpnia 2000 r.,

2/ umorzenia postępowania w sprawie lub przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia.

Na poparcie swych żądań pełnomocnik strony zarzuca braki w postępowaniu karnym dotyczącym kradzieży samochodu sprowadzonego z zagranicy oraz podnosi fakt, iż egzekucja należności celnych nie może wyłącznie stanowić podstawy oceny Wojewody M. Zdaniem pełnomocnika strony, Wojewoda M. powinien ingerować w postępowanie celno-skarbowe, które zostało ostatecznie zakończone wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 października 1999 r. V SA 451/99, wziąć pod uwagę ciężką sytuację rodzinną strony, postępowanie egzekucyjne prowadzone w stosunku do jej pracodawcy oraz fakt, że mając w kraju żonę, dziecko, matkę, teściów nie wyjedzie z kraju na co najmniej 10 lat.

Rozpoznając sprawę w trybie odwoławczym należy stwierdzić, że zarzuty podniesione w odwołaniu są w stosunku do Wojewody bezzasadne i nie mogą stanowić podstawy do spełnienia żądań strony: uchylenia, umorzenia lub przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia.

Zgodnie z art. 10 ust. 1 w zw. z art. 6 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o paszportach /Dz.U. 1991 nr 2 poz. 5 ze zm./ można unieważnić paszport osoby, która nie wykonała obowiązku ustawowego, a zachodzi uzasadniona obawa, że wyjazd za granicę osoby zobowiązanej uniemożliwi wykonanie tego obowiązku i niewykonanie obowiązku znajduje potwierdzenie w orzeczeniu sądu lub decyzji uprawnionego organu.

W toku postępowania wyjaśniającego udowodniono, że Jarosław T. nie wywiązał się z ciążącego na nim obowiązku wynikającego z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /t.j. Dz.U. 1994 nr 71 poz. 312 ze zm./, w którym określono, że przywóz towarów z zagranicy podlega cłu, a skonkretyzowanego w decyzji ostatecznej Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 13 sierpnia 1998 r. (...).

Jest faktem bezspornym, że na dzień 9 sierpnia 2000 r. zadłużenie Jarosława T. wobec Skarbu Państwa wynosi 7.552,40 zł (...), jak również to, że dłużnik nie poczynił żadnych działań celem spłacenia czy zmniejszenia długu wobec Skarbu Państwa.

W tej sytuacji uzasadniona jest obawa, że pozostawienie dłużnikowi prawa do posługiwania się paszportem stanowić będzie dla niego sposobność do dalszego, skutecznego uchylania się od wykonania ustawowego obowiązku poprzez możliwość opuszczenia kraju.

W skardze na powyższą decyzję Jarosław T. zarzucił naruszenie art. 77, art. 80 Kpa oraz art. 10 ust. 1 w zw. z art. 6 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o paszportach /Dz.U. 1991 nr 2 poz. 5 ze zm./. Skarżący podał, że po wymiarze cła "utracił na rzecz Skarbu Państwa władztwo nad pojazdem", a ponadto cło zostało uregulowane przez firmę ubezpieczeniową na konto Urzędu Celnego w K., który poinformował skarżącego o tym fakcie.

Nadto skarżący podniósł, że 1 maja 1999 r. uległ ciężkiemu wypadkowi samochodowemu, jest kaleką, nadal leczy się i ta okoliczność oraz sytuacja rodzinna sprawiają, że niemożliwe jest opuszczenie przez niego Polski.

Wskazując na powyższe wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji.

W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Materialnoprawną podstawę unieważnienia paszportu skarżącego stanowiły przepisy art. 10 ust. 1 w zw. z art. 6 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o paszportach /Dz.U. 1991 nr 2 poz. 5 ze zm./. Zgodnie z tymi przepisami organ paszportowy może unieważnić paszport, jeżeli osoba nie wykonała obowiązku ustawowego, a:

- zachodzi uzasadniona obawa, że wyjazd za granicę osoby zobowiązanej uniemożliwi wykonanie tego obowiązku,

- niewykonanie obowiązku znajduje potwierdzenie w orzeczeniu sądu lub decyzji uprawnionego organu.

Użyte w art. 10 ust. 1 cyt. ustawy sformułowanie "może" oznacza, że decyzja o unieważnieniu paszportu z powyższych przyczyn ma charakter uznaniowy, a unieważnienie paszportu może nastąpić wówczas, gdy spełnione zostaną łącznie wymienione przesłanki. Spełnienie tych przesłanek zobowiązany jest ustalić samodzielnie organ paszportowy niezależnie od sugestii - w tym wypadku organu celnego, który spowodował wszczęcie z urzędu postępowania w niniejszej sprawie.

Obowiązek zapłaty cła przez skarżącego został ostatecznie przesądzony wyrokiem z dnia 22 października 1999 r. V SA 451/99 (...). Natomiast bez dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, z naruszeniem art. 7, art. 77 par. 1 Kpa organy obu instancji ustaliły, iż spełniona została druga przesłanka unieważnienia paszportu. Zarzut ten w szczególności obciąża organ II instancji, który nie ustosunkował się do argumentów podniesionych przez skarżącego w odwołaniu, a dotyczących jego wyjazdu za granicę i uniemożliwienia przez to spłacenia długu. Niewyjaśnienie sytuacji rodzinnej skarżącego, jego stanu zdrowia, prowadzenia egzekucji długu celnego sprawiły, że organ odwoławczy przekroczył granice uznania administracyjnego, wykazując dowolność w przedmiotowym rozstrzygnięciu.

Standardy rzetelnej procedury administracyjnej wymagają wnikliwego wyjaśnienia powyższych okoliczności i ustalenia czy rzeczywiście zachodzi "uzasadniona obawa", że wyjazd skarżącego za granicę uniemożliwi zapłatę cła, czy też inne okoliczności. Wyjaśnić również należy czy cło zostało uregulowane w sposób wskazany w skardze, ewentualnie czy prowadzone jest lub było postępowanie egzekucyjne i jaki jest jego wynik.

Unieważnienie paszportu prowadzi do ograniczenia prawa obywatela do swobodnego przemieszczania się, a zatem w ramach art. 7 Kpa organy orzekające powinny mieć na uwadze interes społeczny i słuszny interes obywateli. Z powyższego wynika, że organ zobowiązany jest wskazać o jaki interes społeczny chodzi i wykazać, że jest on na tyle znaczący, iż należy ograniczyć indywidualne prawo obywatela.

Tego rodzaju ustaleń i rozważań nie zawiera uzasadnienie zaskarżonej decyzji, przez co naruszono art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3 Kpa.

Z powyższych względów na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 3, art. 29, art. 55 ust. 1 ustawy o NSA orzeczono jak w sentencji wyroku.