Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 652/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2010-09-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1-4
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dariusz Dudra (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Leszek Kleczkowski Sędzia WSA Mirella Łent Protokolant Rafał Opioła po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 8 września 2010r. sprawy ze skargi H. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1. uchyla zaskarżoną decyzję 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości


UZASADNIENIE

I SA/Bd 652/10

Uzasadnienie

W dniu [...] lipca 2009 r. do Oddziału ZUS w [...] wpłynął wniosek Pani H. K. o umorzenie należności z tytułu nie opłaconych składek. Wnioskodawczyni umotywowała wniosek swoją trudną sytuacją finansową, gdyż jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w urzędzie pracy. Wskazała, że po opłaceniu kosztów utrzymania i leczenia nie jest w stanie spłacić powstałego zadłużenia.

Decyzją z dnia [...] listopada 2009 r., nr [...], Oddział ZUS w [...] nie wyraził zgody na umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne. Organ wskazał, że w przypadku strony nie zachodzi sytuacja całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek ze względu na dokonanie zabezpieczenia hipotecznego na posiadanej przez Panią H. K. nieruchomości. Ponadto organ podkreślił, że wnioskodawczyni nie wykazała przesłanek wskazanych w § 3 ust.1 pkt 1, 2 i 3 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zdaniem organu strona nie złożyła żadnych dokumentów, z których wynikałby brak możliwości podjęcia zatrudnienia z przyczyn zdrowotnych oraz świadczących o konieczności ponoszenia kosztów leczenia. Organ końcowo zaznaczył, że strona spłaca zobowiązania kredytowe wobec innych wierzycieli przed zobowiązaniami z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

W dniu [...] listopada 2009 r. wpłynął wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia. Pani H. K. ponownie umotywowała go brakiem możliwości spłaty powstałego zadłużenia. Wskazała, że jest osobą bezrobotną z prawem do zasiłku dla bezrobotnych do stycznia 2010 r. Sprawuje opiekę nad przewlekle chorą matką i w związku z tym nie może podjąć zatrudnienia. Oprócz kosztów utrzymania ponosi koszty leczenia w kwocie około 70 zł miesięcznie.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2010 r., nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] listopada 2009 r. Organ podkreślił, że zaskarżona decyzja wydana została bez naruszenia przepisów prawa. W ocenie organu prawidłowo odmówiono stronie umorzenia należności z tytułu składek, uzasadniając to brakiem istnienia przesłanek pozwalających na umorzenie długu. Organ odwoławczy dokonał analizy stanu prawnego w przedmiotowej sprawie, dokonując wykładni przepisów art.28 ust.2 i ust.3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 ust.1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W ocenie organu w przedmiotowej sprawie dokonano prawidłowej analizy sytuacji materialnej i finansowej oraz osobistej rodzinnej pod kątem wszystkich przesłanek wymienionych we wskazanych przepisach prawa. Organ wskazał, że w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika organ może umorzyć w całości lub w części zaległości z tytułu składek wraz z odsetkami za zwłokę. Decyzję w sprawie umorzenia podejmowane są jednak w drodze tzw. uznania administracyjnego. Nawet ustalenie, że istnieją przesłanki stanowi jedynie warunek konieczny do rozważenia możliwości umorzenia należności, gdyż organ nie ma takiego obowiązku. Umorzenie zaległości powinno być rozumiane jako instytucja wyjątkowa, a więc jej zastosowanie winny uzasadniać wyjątkowe okoliczności, na które płatnik nie miał wpływu.

Organ podkreślił, że wnioskodawczyni w 1993 r. zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej. W 1994 r. wszczęto wobec niej postępowanie egzekucyjne, które w 1996 r. zostało przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] umorzone w 1996 r. z uwagi na brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Jednakże płatnik jest właścicielem nieruchomości, na której Oddział dokonał zabezpieczenia hipotecznego, co wyklucza przesłankę wskazaną w art.28 ust.3 pkt 3, 5 i 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Organ uznał także, że nie zachodzą w sprawie przesłanki wymienione w art. 28 ust.3a cyt. ustawy w związku z § 3 ust.1 rozporządzenia. Organ podkreślił, że załączona do wniosku dokumentacja nie potwierdza, że stronie przysługuje zasiłek dla bezrobotnych do stycznia 2010 r. Ponadto comiesięczne wydatki związane z zobowiązaniami kredytowi strony znacznie przewyższają kwotę zaległości wobec ZUS i mimo twierdzenia o braku możliwości uzyskiwania dochodu są przez nią regulowane z pominięciem ustawowego obowiązku uregulowania zaległych składek na ubezpieczenia społeczne. W ocenie organu strona powinna także wskazać jakie dochody uzyskuje w ramach prowadzonego wspólnie z matką gospodarstwa domowego. Wreszcie podniesiono w uzasadnieniu, iż strona nie wykazała w sposób dostateczny konieczności ponoszenia kosztów związanych z leczeniem ani nie wskazała żadnych okoliczności świadczących o złym stanie zdrowia, na który się powołuje. Końcowo organ zauważył, że strona nie wykazała, że opieka nad chorą matką sprawowana jest osobiście i że uniemożliwia to podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Strona nie wykazała również, iż możliwości dalszego prowadzenia działalności gospodarczej została pozbawiona w wyniku klęski żywiołowej lub innego rodzaju nadzwyczajnego zdarzenia.

W związku z powyższym organ stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki w postaci całkowitej nieściągalności uzasadniające umorzenie należności wobec ZUS, jak również nie zachodzą dostateczne przesłanki zawarte w cyt. rozporządzeniu uzasadniające umorzenie tych należności.

Od tej decyzji Pani H. K. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, podnosząc iż nie jest w stanie spłacać zaległości, gdyż nie ma dochodów ani majątku. Skarżąca nie zakwestionowała aktualnego poziomu zobowiązań, wskazanego przez organ w zaskarżonej decyzji. Podniosła te same argumenty, która zawarła we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przez organ. Wskazała, że jest osobą bezrobotną i opiekuje się chorą matką, która wymaga całodobowej opieki, co uniemożliwia jej podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Skarżąca wskazała, że w jej ocenie zachodzą w sprawie przesłanki umożliwiające organowi umorzenie należności. Ponadto zaznaczyła, iż jej zdaniem w sprawie zachodzi przedawnienie w stosunku do należnych wobec ZUS składek na ubezpieczenia społeczne i nie rozumie dlaczego w stosunku do części tych składek organ takie przedawnienie stwierdził, zaś w stosunku do pozostałych nie, tym bardziej że od wymagalności wszystkich należności minęło już ponad 10 lat.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje całe dotychczasowe stanowisko. W kwestii przedawnienia organ stwierdził, że w 1994 r. doszło do wszczęcia postępowania egzekucyjnego i do wpisu hipoteki, co przerwało bieg przedawnienia roszczenia głównego i zapobiegło możliwości przedawnienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Wstępnie Sąd zauważa, iż zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), zwanej dalej p.p.s.a. kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c p.p.s.a.) lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Zgodnie z przepisem art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Aktami sprawy są akta sądowe, jak i przedstawione sądowi akta administracyjne. Zatem sąd administracyjny rozpoznaje sprawę w zakresie stanu faktycznego, który legł u podstaw wydania zaskarżonej decyzji i znajduje się w nadesłanych aktach administracyjnych (por. wyrok NSA z dnia 28 sierpnia 2008 r., sygn. akt II OSK 1533/07, LEX nr 488467).

Wskazać dalej należy, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że decyzja będąca przedmiotem skargi narusza przepisy prawa procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dlatego też, zaskarżona decyzja została wyeliminowana z obrotu prawnego.

Rozstrzygnięcie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podjęte zostało na podstawie art. 28 ust. 1-4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych, zwanej dalej u.s.u.s. (tekst jednolity Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.). Zgodnie z ust. 1 należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Ustęp 2 stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. W ust. 3 określono katalog zamknięty przypadków całkowitej nieściągalności. Natomiast w ust. 3a postanowiono, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W myśl zaś ust. 3b Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.

Zgodnie z regulacją przewidzianą w powołanych przepisach decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy. Problematyka uznania administracyjnego została szeroko omówiona w dotychczasowym orzecznictwie. Powszechnie panuje zgoda co do tego, że uznanie administracyjne nie powinno i nie może oznaczać dowolności. Ograniczeniami swobody uznania są określone przez ustawodawcę dyrektywy wyboru. Organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona, gruntowna analiza stanu faktycznego sprawy, stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym. Szczególnie trzeba o tym pamiętać wtedy, kiedy organ ma pozbawić obywatela pewnych praw, nałożyć na niego obowiązek, ewentualnie tak, jak w przypadku rozpoznawanej sprawy, ma odmówić obywatelowi możliwości skorzystania z prawem przewidzianych uprawnień (por. wyrok NSA z dnia 20 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 345/06).

Uznanie ograniczają przesłanki nieściągalności nakreślone przez ustawodawcę we wspomnianym powyżej ust. 3 art. 28. Jak wcześniej wskazano, stanowią one katalog zamknięty, inaczej rzecz ujmując, sformułowano je w sposób wyczerpujący, w przeciwieństwie do normy pomieszczonej w art. 28 ust. 3b, która zawiera delegację dla Ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego, do określenia w uzasadnionych przypadkach (art. 28 ust. 3a) szczegółowych zasad umarzania, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacania należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych. Przywołana regulacja w sposób ogólny, oczywiście w zakreślonych tym przepisem ramach, pozwala na sprecyzowanie innych niż nieściągalność należności z tytułu składek przypadków zastosowania ulgi w postaci umorzenia.

Wypełniając ustawowy obowiązek unormowania innych przypadków umożliwiających skorzystanie z ulgi Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365 ze zm. ), postanowił w § 3 ust. 1, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zwrot w szczególności oznacza, iż w zakresie tego przepisu mieszczą się wszystkie przypadki, które będą spełniały warunki w nim określone, tj. przypadki, gdy zobowiązany w ich ramach wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Taka konstrukcja przepisu zobowiązuje Zakład podczas postępowania prowadzonego w przedmiocie przyznania umorzenia do szczególnie wnikliwej oceny sytuacji zobowiązanego pod kątem przesłanek warunkujących umorzenie, określonych w punktach 1-3 § 3 ust. 1 rozporządzenia oraz wszystkich przypadków do nich podobnych, a zarazem mieszczących się w treści § 3 ust. 1.

Przechodząc do meritum rozpoznawanej sprawy podnieść należy, że decyzja umorzeniowa, choć jest decyzją uznaniową, nie może być decyzją dowolną. Jeśli organ podejmuje decyzję odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek, to zasadniczym jego zadaniem jest dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. Dotyczy to przede wszystkim dokonania ustaleń w zakresie sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Istotna jest też sytuacja rodzinna dłużnika Zakładu.

Skarżąca podniosła w trakcie postępowania administracyjnego, że sprawuje opiekę nad schorowaną, wymagającą całodobowej opieki 92 letnią matką. Skarżąca przedłożyła w trakcie postępowania orzeczenie ZUS o znacznym stopniu niepełnosprawności matki. Matka skarżącej, jak wynika z treści tego orzeczenia wymaga stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Zakład odnosząc się do tego argumentu stawia skarżącej zarzut, iż wnioskodawczyni nie wykazała, że sprawuje osobistą opiekę nad matką oraz, że sprawowanie tej opieki pozbawia skarżącą możliwości uzyskiwania dochodu – podjęcia zatrudnienia pozwalającego na spłatę należności.

Podnieść wobec powyższego należy, że zgodnie z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), zwanej dalej kpa, to na organie administracji spoczywa obowiązek ustalenia stanu faktycznego sprawy w myśl zasady prawdy obiektywnej. Zaś zgodnie z art. 77 kpa, to organ w trakcie postępowania zobowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Rozstrzygniecie w ramach uznania wymaga od organu poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji zgodnej z unormowaniami z zakresu procedury administracyjnej. Podczas rozpoznawania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy na organie ciąży obowiązek wnikliwego rozpatrzenia zarzutów i szczegółowego odniesienia się do ich treści w uzasadnieniu indywidualnego aktu administracyjnego.

Skarżąca w toku postępowania wskazała, że ze względu na opiekę nad matką nie ma możliwości uzyskiwania dochodów. Jeśli organ miał wątpliwości, co do sprawowania przez skarżącą opieki, która uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia, to należało w tym zakresie przeprowadzić stosowne postępowanie wyjaśniające i ustalić stan faktyczny. Okoliczności te mają bowiem istotne znaczenie ze względu na przesłankę wynikającą z § 3 ust. 1 pkt 3 w/w rozporządzania wykonawczego. Z powołanego przepisu wynika możliwość umorzenia należności z tytułu składek z powodu przewlekłej choroby członka rodziny, która uniemożliwia wnioskodawcy uzyskiwanie dochodu pozwalającego na opłacenie należności.

Brak ustaleń Zakładu w zakresie tych istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych implikuje – zdaniem Sądu – twierdzenie o naruszeniu przez organ art. 7 i 77 kpa.

Decyzja w przedmiocie umorzenia winna być podjęta wg stanu prawnego i faktycznego na dzień jej wydania. Decyzja drugiej instancji została wydana w dniu 26 kwietnia 2010 r. Organ przyjął w niej w ramach uzyskiwanego przez skarżącą dochodu kwotę zasiłku dla bezrobotnych, kiedy to skarżąca twierdziła we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, że zasiłek ten będzie pobierała do stycznia 2010 r.

Organ odwoławczy odnosząc się do tej kwestii stwierdził, że ze zgromadzonych dokumentów nie wynika, aby zasiłek przysługiwał skarżącej tylko do stycznia 2010 r. Zakład podejmując rozstrzygnięcie także i w tym zakresie zobligowany był ustalić, w ramach obowiązku wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, sytuacji majątkowej skarżącej. Istotne w sprawie jest to, czy skarżąca na dzień wydania decyzji w drugiej instancji uzyskiwała zasiłek dla bezrobotnych. Okoliczność ta ma istotne znaczenie, gdyż stanowi o sytuacji majątkowej skarżącej, która to ma decydujące znaczenie dla przyznania ulgi na podstawie § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego. Z powołanego przepisu wynika możliwość przyznania ulgi, gdy opłacenie składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Nadmienić w tym miejscu wypada, że w myśl art. 73 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (jednolity tekst: Dz. U. z 2008 r. Nr 69, poz. 415 ze zm) zasiłek dla bezrobotnych przysługuje w zależności od sytuacji faktycznej bezrobotnego przez okres 6 lub 12 miesięcy. Skarżąca pobierała zaś zasiłek zgodnie z decyzją znajdującą się w aktach sprawy od dnia 4 lutego 2009 r. Tym samym okres pobierania zasiłku mógł się zakończyć w styczniu 2010 r., a więc tak jak to twierdziła skarżąca. Doszło zatem także i w tym zakresie do naruszenia art. 7 i 77 kpa.

Zauważyć w kontekście powyższego należy, że Zakład podejmując decyzję w przedmiocie umorzenia nie skorzystał z uznania administracyjnego, ale przyjął, że skarżąca przesłanek umorzenia w ogóle nie spełnia.

W ponownym postępowaniu w związku z argumentem skarżącej podniesionym w skardze odnoszącym się do przedawnienia (wątpliwości co do treści pisma organu z dnia 9 lipca 2003 r.), należy wyjaśnić, dlaczego należności z tytułu składek za okres 9-11/92 uległy przedawnieniu, natomiast zaległość za grudzień 1992 r. i okresy następne, nie przedawniły się. Jest to kwestia istotna bowiem umorzenie należności z tytułu składek jest możliwe tak długo, jak należność ta istnieje. W przypadku przedawnienia należności z tytułu składek należności te tracą swój byt prawny i w konsekwencji tego faktu brak jest przedmiotu orzekania w postępowaniu umorzeniowym, takie postępowanie staje się bezprzedmiotowe.

Dla wzmocnienia powyższego stanowiska warto przywołać orzeczenia Wojewódzkiego Sądu w Warszawie. W wyroku z dnia 12 sierpnia 2008 r., sygn. akt V SA/Wa 874/08, LEX nr 560176, WSA stwierdził, że w związku z przedawnieniem części należności, postępowanie w sprawie ich umorzenia winno zostać umorzone jako bezprzedmiotowe. Przedawnienie należności nie jest podstawą do ich umorzenia, ponieważ umorzyć można tylko te należności, które istnieją. Prowadzenie postępowania w sprawie umorzenia należności przedawnionych i wydanie merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie stanowi naruszenie art. 105 k.p.a. Natomiast w orzeczeniu z dnia 7 lutego 2008 r., sygn. akt V SA/Wa 2430/07, LEX nr 510047, WSA zauważył, że przedawnienie należności nie jest podstawą do ich umorzenia, ponieważ umorzyć można tylko te należności, które istnieją, a przedawnione zobowiązania z tytułu składek wygasają. Z kolei w wyroku z dnia 18 maja 2008 r., sygn. akt V SA/Wa 358/07, LEX nr 469827, skonstatował, że wniosek o umorzenie należności nie jest bezprzedmiotowy tylko wtedy, gdy należności te nadal są wymagalne, a więc nie uległy przedawnieniu.

Niezależnie od powyższego podnieść jeszcze wypada, że zgodnie z art. 24 ust. 5 ustawy o s.u.s. nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia.

Podkreślić jeszcze raz w tym miejscu trzeba, że wnikliwej oceny stanu faktycznego sprawy należy dokonać z uwzględnieniem wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych. Winna ona znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji. Treść zawarta w uzasadnieniu decyzji ma bowiem zasadnicze znaczenie przy ocenie jej prawidłowości, realizowanej w administracyjnym toku instancji, a następnie w ramach kontroli sądowej. Szczególnie w przypadku decyzji o charakterze uznaniowym, brak prawidłowego uzasadnienia uniemożliwia - w przypadku jej zaskarżenia - ustalenie, czy organ nie przekroczył granic przyznanego mu uznania administracyjnego. Wobec tego decyzja wydana w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek winna być poprzedzona postępowaniem dowodowym zgodnym z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, oraz winna spełniać wymagania zawarte m.in. w art. 107 § 3 kpa.

Prawidłowo skonstruowane uzasadnienie, zawierające wyczerpujące omówienie zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, wykładnię zastosowanych przepisów oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa jest istotne z punktu widzenia stosowania zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 kpa, realizowanej na mocy art. 107 § 3 powołanego aktu prawnego. Organ administracji, zgodnie z tą zasadą, jest bowiem obowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy. NSA w wyroku z dnia 25 czerwca 2003 r., sygn. akt III SA 3118/01 (POP 2004/4/77), skonstatował, że zwłaszcza w uzasadnieniu decyzji negatywnej dla zobowiązanego, powinno znaleźć się szczegółowe omówienie kwestii istnienia bądź nieistnienia w konkretnej sprawie okoliczności uzasadniających zastosowanie instytucji umorzenia.

Warto w tym miejscu przywołać wyrok NSA, w którym stwierdzono, że w przypadku umorzenia zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ograniczeniami swobody uznania administracyjnego są przesłanki sformułowane w art. 28 ustawy o s.u.s., jak i w § 3 rozporządzenia wykonawczego do tej ustawy. Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa, nie jest zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym (por. wyrok NSA z dnia 20 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 345/06, LEX nr 321267).

Kierując się powyższym Sąd uznał, iż decyzja będąca przedmiotem skargi narusza przepisy o postępowaniu administracyjnym, a mianowicie art. 107 § 3 i art. 11 k.p.a. z uwagi na brak właściwego uzasadnienia decyzji oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. z powodu niewyjaśnieni stanu faktycznego sprawy i jego błędnej oceny.

Reasumując, w ponownym postępowaniu organ zobowiązany będzie do dokładnego ustalenia stanu faktycznego w zakresie sytuacji finansowej i rodzinnej skarżącej w celu podjęcia rozstrzygnięcia nienaruszającego prawa.

Mając zatem na względzie powyższe Sąd dokonał rozstrzygnięcia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. W przedmiocie braku możliwości wykonania decyzji do czasu uprawomocnienia się wyroku orzeczono na podstawie art. 152 ustawy p.p.s.a.