Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1877/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-12-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 3 pkt 17a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Dnia 11 grudnia 2020 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Tamara Dziełakowska Sędziowie Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędzia NSA Mirosław Wincenciak po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego we [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 5 lutego 2020 r., sygn. akt IV SA/Wr 481/19 w sprawie ze skargi I. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we [...] z dnia [...] września 2019 r. nr [...] w przedmiocie uznania dodatków do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka za nienależnie pobrane i podlegające zwrotowi oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 5 lutego 2020 r., sygn. akt IV SA/Wr 481/19, po rozpoznaniu sprawy ze skargi I. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we [...] z dnia [...] września 2019 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...]o uznaniu dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka, wypłaconego I. P. za okres od 1 kwietnia 2018 r. do 30 września 2018 r. w łącznej kwocie [...] zł za nienależnie pobrany podlegający zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami, uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze we [...], podnosząc zarzuty naruszenia:

I. prawa materialnego, a mianowicie:

1) art. 3 pkt 17a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111) i art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256), przez błędną jego wykładnię

i niewłaściwe zastosowanie, w wyniku stwierdzenia, że osoba pozostającą w związku małżeńskim i wychowująca dziecko spoza małżeństwa jest osobą samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu tego przepisu, a w konsekwencji uznanie, iż I.P. jest osobą samotnie wychowującą dziecko – M. Ł., choć pozostaje w związku małżeńskim;

2) art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2019 r. poz. 2086, z późn. zm.) poprzez nieuwzględnienie tej regulacji oraz przyjęcie, że mąż matki nie ma obowiązków wynikających z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego względem jej dziecka pochodzącego z poprzedniego związku, zatem pozostawanie skarżącej w związku małżeńskim nie ma znaczenia dla ustalenia, czy skarżąca jest osobą samotnie wychowującą dziecko z poprzedniego związku.

II. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i art. 3 § 1 p.p.s.a., w związku art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez wadliwe wykonanie kontroli zgodności z prawem zaskarżonej przez I. P. decyzji, które skutkowało nieuzasadnionym wyeliminowaniem z obrotu prawnego decyzji Kolegium z dnia [...] września 2019 r. [...] oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, chociaż organy administracji dokonały właściwej subsumpcji przepisów prawa materialnego relewantnych z punktu widzenia załatwienia sprawy, wyjaśniając wpierw jej stan faktyczny (ustalając wszystkie okoliczności istotne z punktu widzenia załatwienia sprawy), a następnie wnikliwie rozpatrując zebrany materiał dowodowy i dokonując jego prawidłowej oceny;

2) art. 151 p.p.s.a. w związku art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż skarga I. P.- jako nieuzasadniona - powinna być oddalona, z uwagi na to, że decyzja Kolegium z dnia [...] września 2019 r. [...] i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie naruszają przepisów prawa materialnego, a w efekcie nie ziściła się podstawa do wydania wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.

Mając powyższe na względzie Kolegium wniosło o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, rozpoznanie skargi i jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Ponadto skarżący kasacyjnie organ oświadczył, że zrzeka się rozprawy.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną I. P. wniosła o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Oświadczyła również, że zrzeka się rozprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny związany jest podstawami skargi kasacyjnej, z urzędu zaś bierze pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie żadna z wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania nie zaistniała, wobec czego kontrola Naczelnego Sądu Administracyjnego ograniczyła się do zbadania zawartych w skardze kasacyjnej zarzutów.

W niniejszej sprawie skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach wymienionych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., tj. na naruszeniu prawa materialnego oraz naruszeniu przepisów postępowania, jednak kluczowym dla rozstrzygnięcia okazało się zagadnienie materialnoprawne, w postaci wykładni art. 3 pkt 17a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 ze zm., dalej u.ś.r.) oraz prawidłowego jego zastosowania w niekwestionowanym stanie faktycznym niniejszej sprawy. Z tego powodu, podnoszone przez autora skargi kasacyjnej zarzuty procesowe, oparte na art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i art. 3 § 1 oraz art. 151 p.p.s.a. w zw. art. 3 pkt 17a u.ś.r. jako, iż odnosiły się jedynie do skutku – zdaniem skarżącego organu - wadliwie dokonanej przez Sąd I instancji wykładni art. 3 pkt 17a u. ś. r. miały znaczenie wtórne w stosunku do zarzutów dotyczących obrazy prawa materialnego.

Przedmiotem skargi wniesionej do Sądu Wojewódzkiego była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego we [...] z dnia [...] września 2019 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] lipca 2019 r. o uznaniu dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka, wypłaconego I.P. za okres od 1 kwietnia 2018 r. do 30 września 2018 r.

w łącznej kwocie [...] zł za nienależnie pobrany i podlegający zwrotowi wraz

z ustawowymi odsetkami. Organ stanął bowiem na stanowisku, że strona po zawarciu

w dniu 3 marca 2018 r. związku małżeńskiego utraciła status osoby stanu wolnego, warunkujący możliwość uznania jej za osobę samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu art. 3 pkt 17a u.ś.r. Wobec powyższego Kolegium uznało, że nie zostały w tym przypadku spełnione przesłanki ustawowe, warunkujące przyznanie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka, a co oznaczało, iż wypłacone w okresie od 1 kwietnia 2018 r. do 30 września 2018 r. z tego tytułu stronie kwoty, były świadczeniem nienależnym, podlegającym zwrotowi.

W wyniku uwzględnienia skargi I. P. wniesionej na ww. decyzję Kolegium, Wojewódzki Sąd Administracyjny we [...] uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji.

Sąd nie podzielił przyjętej przez organ wykładni art. 3 pkt 17a u.ś.r. zawierającego definicję pojęcia "osoby samotnie wychowującej dziecko", wskazując, że w rozpatrywanej sprawie pierwszorzędne znaczenie miał wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 czerwca 2008 r., sygn. P 18/06 (Dz. U. Nr 119, poz. 770) , w którym w punkcie 2 Trybunał orzekł, że art. 2 pkt 5 lit. a ustawy z 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.) w związku z art. 3 pkt 17a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim pomija on prawo: a) osób wychowywanych przez osoby pozostające w związku małżeńskim, b) osób wychowywanych przez osoby, które wspólnie wychowują co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem, do zaliczki alimentacyjnej, jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 27 Konwencji o prawach dziecka.

Sąd zaznaczył przy tym, że wprawdzie powyższy wyrok odnosi bezpośredni skutek jedynie w sprawie dotyczącej zaliczki alimentacyjnej, jednak nie może zostać pominięty także w odniesieniu do kwestii dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dzieci a które to świadczenie jest uregulowane w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Przepis art. 2 pkt 5 lit a) ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej ma bowiem charakter blankietowy, a co za tym idzie uzależnia rozumienie pewnych pojęć od regulacji innego aktu prawnego, nie decydując bezpośrednio o tych kwestiach. Łączy zaistnienie okoliczności określonych w innych przepisach z powstaniem sprecyzowanych skutków prawnych na gruncie analizowanych przepisów. W konsekwencji przepis, do którego ustawodawca odsyła w przepisie blankietowym powinien być, zdaniem Sądu, analogicznie interpretowany na gruncie ustawy macierzystej, jak i tej, do której następuje odesłanie. Skoro więc definicja osoby samotnie wychowującej dziecko, zawarta w art. 3 pkt 17a u.ś.r., jak wywodził Sąd Wojewódzki, została uznana za niekonstytucyjną na gruncie ustawy o zaliczce alimentacyjnej, to tak samo należało ją ocenić dla potrzeb ustalania zaistnienia przesłanek do przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka. W ocenie Sądu I instancji, pojęcie osoby samotnie wychowującej dziecko nie podlega zatem odmiennej wykładni na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych i ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych i zaliczce alimentacyjnej.

W dalszej części rozważań Sąd Wojewódzki odniósł się także do treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 maja 2005 r. sygn. akt K 16/04, w którym w pkt 1 orzeczono, że art. 3 pkt 17, art. 8 pkt 3 i 4, art. 11 i art. 12 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 oraz z 2004 r. Nr 35, poz. 305, Nr 64, poz. 593 i Nr 192, poz. 1963) są niezgodne z art. 18, art. 32 ust. 1, art. 71 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz z art. 27 Konwencji o prawach dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r. (Dz. U. z 1991 r. Nr 120, poz. 526 oraz z 2000 r. Nr 2, poz. 11). W kontekście tego wyroku, Sąd Wojewódzki zwrócił uwagę, że obecnie istniejąca w u.ś.r. definicja osoby samotnie wychowującej dziecko, zawarta w art. 3 pkt 17a, jest praktycznie powtórzeniem definicji tego samego pojęcia, zawartej w poprzednio obowiązującej wersji tej ustawy, to jest w art. 3 pkt 17. Poprzednia definicja różniła się od aktualnie obowiązującej jedynie tym, że była sformułowana w sposób "przedmiotowy", a nie "podmiotowy". Definiowała bowiem "samotne wychowywanie", a nie "osobę samotnie wychowującą", a co należy uznać za odmienność tylko techniczną. Istotne przesłanki, określające osobę samotnie wychowującą dziecko w rzeczywistości w obu regulacjach prawnych są praktycznie takie same. W rezultacie, w ocenie Sądu Wojewódzkiego, nie ma więc przeszkód, aby dokonywać wykładni art. 3 pkt 17a u.ś.r. zgodnie z argumentacją zawartą w wyroku TK z dnia 18 maja 2005 r.

Ponadto Sąd Wojewódzki przyjął, że w kontekście obu w/w orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego istotną kwestią jest sposób wychowania dziecka, tj. kto go faktycznie wychowuje. Wykładnia zwrotu "chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem", nasuwa natomiast wniosek, że ustawodawca miał na myśli rodzica biologicznego tego dziecka. Zatem – zdaniem Sądu I instancji - przesłana samotnego wychowania dziecka zostaje spełniona zawsze, gdy dziecko jest wychowywane tylko przez jednego z biologicznych rodziców. W konsekwencji później zawarty związek małżeński nie będzie miał znaczenia dla ustalenia uprawnienia do dodatku z tytułu samotnego wychowania dziecka. Innymi słowy, osobą samotnie wychowującą dziecko jest każdy rodzic, który wychowuje swoje dziecko bez udziału drugiego rodzica tego dziecka, bowiem ustawowy warunek "wychowuje co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem" odnosi się do nie do każdej osoby związanej z jednym z rodziców dziecka, ale do rodzica dziecka, którego dotyczy wniosek o przyznanie dodatku do zasiłku.

Odnosząc zatem powyższe do stanu rozpoznawanej sprawy, Sąd Wojewódzki przyjął, że skoro zawarcie nowego związku małżeńskiego przez rodzica dziecka nie wpływa na sferę władzy rodzicielskiej i obowiązku alimentacyjnego, a dziecko wychowywane w rodzinie rekonstruowanej utrzymuje status osoby wychowywanej przez samotnego rodzica, to pozostawanie skarżącej w związku małżeńskim nie ma znaczenia dla ustalenia, czy jest ona osobą samotnie wychowującą dziecko z poprzedniego związku a mąż jej nie ma obowiązków, wynikających z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego względem jej dziecka pochodzącego z poprzedniego związku.

W związku z tym Sąd Wojewódzki stwierdził, że w świetle przytoczonego w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego oraz utrwalonego w tej kwestii orzecznictwa sądów administracyjnych uznać należało, że organy obu instancji naruszyły prawo materialne poprzez zastosowanie błędnej wykładni art. 3 pkt 17a u.ś.r.

Z powyższym wyrokiem nie zgodziło się Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu. W obszernym uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor przedstawił szeroką argumentację na poparcie wskazanych w petitum skargi kasacyjnej zarzutów. Wskazał m. in., iż wbrew stanowisku Sądu Wojewódzkiego, wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie o sygnaturze akt P 18/06 nie wywołał jakichkolwiek bezpośrednich skutków prawnych dla kontrolowanej regulacji prawnej, czyli przepisu art. 3 pkt 17a u.ś.r. Pomimo bowiem powstania na skutek tego wyroku zobowiązania po stronie ustawodawcy do podjęcia inicjatywy ustawodawczej w celu doprowadzenia do stanu zgodności z Konstytucją RP, brzmienie przepisu art. 3 pkt 17a u. ś. r. nie uległo w tym zakresie zmianie. Dotyczy to w szczególności definicji "osoby samotnie wychowującej dziecko".

Kolegium podkreśliło, że instrumenty wykładni dostępne na forum administracyjnym oraz możliwe do wykorzystania przez sądy administracyjne nie stwarzają możliwości legalnego ferowania stanowiska odmiennego od prezentowanego w skardze kasacyjnej. W szczególności dlatego, że w świetle przepisów prawa materialnego, określających zasady przyznawania świadczeń rodzinnych trudno znaleźć uzasadnienie dla odstąpienia od dyrektyw wykładni językowej art. 3 pkt 17a u.ś.r. Warunkiem sine qua non współstosowania interpretacyjnego norm i zasad Konstytucji RP z unormowaniami ustaw zwykłych jest stan zakładający zgodność współstosowanych przepisów. Przepis art. 3 pkt 17a u.ś.r. korzysta z domniemania konstytucyjności i dopóki nie zostanie zmieniony - przez ustawodawcę - należy stosować go wprost, zgodnie z jego literalnym brzmieniem. Definicja zawarta w art. 3 pkt 17a u.ś.r. jest zaś jednoznaczna przy zastosowaniu wykładni językowej. Według Kolegium, z literalnego brzmienia art. 3 pkt 17a ustawy wynika natomiast, że osoba pozostająca w związku małżeńskim wychowująca wspólnie z mężem (ojczymem) dziecko nie jest osobą samotnie wychowującą dziecko. Powyższa konstatacja jest wynikiem ujednoznacznienia i dookreślenia (wyostrzenia) zwrotu "osoba samotnie wychowująca dziecko", poprzez posłużenie się definicją legalną. Nie można zatem - zdaniem Kolegium - przyjąć, że w świetle przepisów u.ś.r. (z uwzględnieniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie P 18/06 i regulacji Konstytucji RP) I.P., czyli osoba pozostająca w związku małżeńskim i wychowująca wspólnie z małżonkiem dziecko z jej wcześniejszego związku, może zostać uznana za osobę samotnie wychowującą dziecko w odniesieniu do tego dziecka.

Odnosząc się więc do istoty sporu, skład orzekający pragnie wyjaśnić, że zgodnie z art. 8 pkt 3a u.ś.r., do zasiłku rodzinnego przysługuje dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka. W świetle artykułu 11a ust. 1 u.ś.r. dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka przysługuje samotnie wychowującym dziecko: matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od drugiego z rodziców dziecka, ponieważ: 1) drugi z rodziców dziecka nie żyje; 2) ojciec dziecka jest nieznany; 3) powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone. Zgodnie zaś z treścią definicji legalnej, zawartą w art. 3 pkt 17a u.ś.r., osoba samotnie wychowująca dziecko to: panna, kawaler, wdowa, wdowiec, osoba pozostająca w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osoba rozwiedziona, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. Wskazać także w tym miejscu trzeba, że problem prawny dotyczący wykładni art. 3 pkt 17a u.ś.r. był już przedmiotem wielu wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego w tym między innymi wyroków: z dnia 2 czerwca 2017 r. I OSK 26/17, z dnia 7 lipca 2016 r., I OSK 2822/14, z dnia 20 czerwca 2018 r., I OSK 1876/16, z dnia 8 listopada 2018 r., I OSK 1083/180, czy z dnia 10 lipca 2020 r., sygn. akt I OSK 3084/19.) Dokonana zaś w zaskarżonym wyroku wykładnia tego przepisu jest zgodna z wykładnią dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny, przedstawioną w powołanych wyżej orzeczeniach. Stwierdzono w nich zaś, iż przesłanka samotnego wychowywania dziecka - w rozumieniu art. 3 pkt 17a u.ś.r. - spełniona jest zawsze, gdy dziecko jest wychowywane tylko przez jednego z rodziców, co oznacza, że osoba pozostająca w związku małżeńskim i wychowująca dziecko spoza małżeństwa jest osobą samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu art. 3 pkt 17a u.ś.r.

Do tej wykładni przychyla się również skład orzekający w niniejszej sprawie a także pragnie podkreślić, iż w ostatniej z powołanych wyżej spraw, to jest w sprawie o sygnaturze akt I OSK 3084/19, wystąpiła nie tylko tożsamość zagadnienia prawnego z zagadnieniem występującym w sprawie obecnie rozpoznawanej, ale działały również te same strony, to jest: Samorządowe Kolegium Odwoławcze we [...] - jako skarżący kasacyjnie oraz I. P. - jako uczestniczka postępowania. Stan faktyczny rozpoznawanej sprawy nie odbiega zaś w sposób znaczny od stanu faktycznego sprawy, w której zapadł wyrok z dnia 10 lipca 2020 r., sygn. akt I OSK 3084/19. Ta ostatnia sprawa dotyczyła bowiem odmowy przyznania I. P. dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowania dziecka. Wprawdzie więc z formalnego punktu widzenia nie występowało w analizowanej sprawie związanie oceną prawną wyrażoną w wyroku z dnia 10 lipca 2020 r., sygn. akt I OSK 3084/19, tym niemniej nie ulega wątpliwości, że z racji owego podobieństwa obu spraw, wykładnia prawa materialnego winna być w takiej sytuacji dokonywana w obu sprawach sposób jednolity.

Podnieść zatem trzeba, że we wspomnianym wyżej wyroku, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż Sąd Wojewódzki prawidłowo dokonał skonstruowania normy prawnej, dającej podstawę do przyznania w analizowanej sprawie dodatku do zasiłku rodzinnego, to jest dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka, wskazując jednak, że (cyt.): "uzasadnienie tego rodzaju odwołania upatruje nie tyle w treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia z dnia 23 czerwca 2008 r. (sygn. akt P 18/06, Dz. U. z 2008 r. Nr 119, poz. 770), a w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 maja 2005 r. (sygn. akt K 16/04). Skoro bowiem ustawa z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej już nie obowiązuje, to argumentacja Sądu Wojewódzkiego, dotycząca konieczności zgodności definicji pojęcia "osoby samotnie wychowującej dziecko", użyta dla potrzeb tej ustawy, z ustawą o świadczeniach rodzinnych, straciła obecnie na znaczeniu. Poza tym, jak słusznie zresztą zauważył Sąd Wojewódzki, wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 czerwca 2008 r. bezpośrednio odniósł skutek jedynie w sprawach dotyczących zaliczek alimentacyjnych. Wyrokiem tym Trybunał Konstytucyjny orzekł bowiem, że art. 2 pkt 5 lit. a ustawy z 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.) w związku z art. 3 pkt 17a ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - w zakresie, w jakim pomija prawo: a) osób wychowywanych przez osoby pozostające w związku małżeńskim, b) osób wychowywanych przez osoby, które wspólnie wychowują co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem - do zaliczki alimentacyjnej, jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 27 Konwencji o prawach dziecka. Dlatego też zasadnie NSA w sprawie I OSK 26/17 zwrócił uwagę, że aktualnie istniejąca w ustawie o świadczeniach rodzinnych definicja osoby samotnie wychowującej dziecko, zawarta w art. 3 pkt 17a, jest praktycznie powtórzeniem definicji tego samego pojęcia, zawartej w poprzednio obowiązującej wersji tej ustawy, to jest w art. 3 pkt 17. Na okoliczność tę zwrócił zresztą uwagę Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 23 czerwca 2008 r. (sygn. akt P 18/06). W wyroku tym Trybunał zauważył bowiem, że powyższy przepis wprowadzał definicję legalną samotnego wychowywania dziecka, które to pojęcie miało oznaczać: "wychowywanie dziecka przez pannę, kawalera, osobę pozostającą w separacji, orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, wdowę lub wdowca, jeżeli wspólnie nie wychowuje dziecka z ojcem lub matką dziecka". Definicja ta – jak podkreślił więc Trybunał Konstytucyjny w w/w wyroku - różniła się od sformułowania aktualnie obowiązującego jedynie tym, że była sformułowana w sposób "przedmiotowy", a nie "podmiotowy". Definiowała bowiem "samotne wychowywanie" a nie "osobę samotnie wychowującą", co należało uznać za odmienność tylko techniczną. W stosunku bowiem do obecnie obowiązującego art. 3 pkt 17a u.ś.r. poprzednia wersja ustawy zawierała przy tym analogiczne przesłanki, dotyczące stanu cywilnego, choć w innej kolejności, przyjmując równocześnie odmienne brzmienie końcowej części przepisu ("jeżeli wspólnie nie wychowuje dziecka" zamiast występującego w obecnie obowiązującym art. 3 pkt 17a u.ś.r. – "chyba, że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko" a także stosowała określenie "rodzic" zamiast użytego obecnie sformułowania: "ojciec lub matka". Pogląd zatem o jedynie technicznej odmienności obecnej regulacji prawnej, dotyczącej "osoby samotnie wychowującej" z regulacją poprzednią, odnoszącą się do pojęcia "samotnego wychowywania" w pełni podziela skład orzekający, uznając, że istotne przesłanki, określające osobę samotnie wychowującą dziecko w istocie rzeczy w obu regulacjach prawnych (dawnej i obecnej) są w praktycznie takie same. Prowadzi to więc do wniosku, że obie normy prawne, wynikające z tych regulacji są takie same. Należy zauważyć, iż wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 maja 2005 r. (sygn. akt K 16/04) Trybunał Konstytucyjny uznał, że art. 3 pkt 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 oraz z 2004 r. Nr 35, poz. 305, Nr 64, poz. 593 i Nr 192, poz. 1963) jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1, art. 71 ust. 1 Konstytucji RP oraz z art. 27 Konwencji o prawach dziecka (Dz. U. z 1991 r. Nr 120, poz. 526 oraz z 2000 r. Nr 2, poz. 11) i - zgodnie z ust. 2 tego wyroku - wymieniony wyżej przepis ustawy o świadczeniach rodzinnych utracił moc obowiązującą z dniem 31 grudnia 2005 r. Istotne jest przy tym, że w powyższym wyroku Trybunał Konstytucyjny badał konstytucyjność normy prawnej zawierającej definicję samotnego wychowywania dziecka, określoną w ustawie o świadczeniach rodzinnych pod kątem regulacji prawnej dotyczącej dwóch dodatków do zasiłku rodzinnego, w tym właśnie dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka. W tym kontekście uznał zaś, że uzasadnione jest przyjęcie, iż art. 3 pkt 17 badanej ustawy, wskutek niejasności i niespójności z regulacjami zawartymi w kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, stwarza co najmniej ryzyko zagrożenia dla prawidłowego funkcjonowania rodziny i małżeństwa, a w takim razie przepis ten narusza, wyrażony w art. 18 Konstytucji RP nakaz zapewnienia przez państwo rodzinie i małżeństwu ochrony i opieki. W ocenie składu orzekającego, zasadnie w sprawie I OSK 26/17, zwrócono uwagę, że skoro aktualnie obowiązujący przepis art. 3 pkt 17a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 114 ze zm.) nie odbiega w żaden sposób od istotnej treści przepisu art. 3 pkt 17 ww. ustawy w pierwotnym brzmieniu, a który to przepis został uznany wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 maja 2005 r. (sygn. akt K 16/04) za niezgodny z Konstytucją RP oraz Konwencją o prawach dziecka, a zatem oba przepisy zawierają taką samą normę, to nie ma przeszkód by w rozpoznawanej sprawie można było dokonać wykładni art. 3 pkt 17a omawianej ustawy zgodnie z argumentacją zawartą w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 maja 2005 r., zwłaszcza, że także w wyroku z dnia 23 czerwca 2008 r. Trybunał Konstytucyjny zauważył, że (cyt.): "choć definicja osoby samotnie wychowującej dziecko w ustawie o świadczeniach rodzinnych została zmieniona po krytykującym ją wyroku w sprawie o sygn. akt K 16/04, w dalszym ciągu aktualna pozostaje znaczna część stawianych wobec niej wówczas zarzutów". Natomiast, zdaniem składu orzekającego, pogląd o możliwości wyprowadzenia właściwej w tym przypadku normy prawnej w oparciu o treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 czerwca 2008 r. (sygn. akt P 18/06), jak uczynił to Sąd Wojewódzki, nie w pełni był uzasadniony. We wspomnianym wyżej wyroku z dnia 23 czerwca 2008 r. Trybunał bowiem podkreślił, że z jednej strony - przedmiotem jego orzekania nie mógł być samoistnie art. 2 pkt 5 lit. a ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, ponieważ nie zawierał on wystarczającej liczby informacji pozwalających na skonstruowanie jasnej i konkretnej normy prawnej a z drugiej – nie mogły być nim także (cyt.) " wyrwane z kontekstu zaliczki alimentacyjnej - art. 3 pkt 17 lub art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż te ostanie przepisy wyznaczają krąg osób uprawnionych do innych świadczeń (np. zasiłku rodzinnego) a konieczne jest kontrolowanie powyższych jedynie w bezpośrednim związku ze sobą. W powyższym wyroku, dokonując oceny zgodności z konstytucją art. 2 pkt 5 lit. a ustawy z 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej w związku z art. 3 pkt 17a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, Trybunał zwracał zatem uwagę na szczególny charakter tego świadczenia, jakim była zaliczka alimentacyjna. Stanowiła ona bowiem świadczenie o charakterze tymczasowym, mające jedynie skredytować podstawowe potrzeby osoby uprawnionej w sytuacji braku możliwości wyegzekwowania alimentów od dłużnika, a zatem świadczenie to nie miało na celu niwelowania różnic społecznych. Tymczasem, co należy podkreślić, dodatek do zasiłku rodzinnego nie ma charakteru tymczasowego, bo jest przyznawany bezzwrotnie i ma na celu wspomożenie rodzica lub opiekuna dziecka w trudnej sytuacji majątkowej a zatem ma na celu złagodzenie występujących różnic w majętności poszczególnych rodzin. Tym samym, obie instytucje miały różne charaktery a zatem winny być w tych przypadkach zróżnicowane także ich kryteria ocenne. W wyroku z dnia 23 czerwca 2008 r. Trybunał podkreślał również, że ponieważ osobą uprawnioną do zaliczki alimentacyjnej było dziecko to – istnienie zakwestionowanej regulacji prawnej – powodowało, że na uprawnienia dziecka do otrzymania zaliczki alimentacyjnej miała wpływ decyzja rodzica dotycząca zmiany jego sytuacji. Tymczasem podmiotem uprawnionym do otrzymania dodatku do zasiłku rodzinnego jest rodzic dziecka. Należy zatem zgodzić się ze skarżącym kasacyjnie Kolegium, że istniejące różnice pomiędzy takimi świadczeniami jak dawna zaliczka alimentacyjna oraz dodatek do zasiłku rodzinnego przysługujący z tytułu samotnego wychowywania dziecka nie pozwalają na - niejako automatyczne – przenoszenie oceny art. 2 pkt 5 lit. a ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej w związku z art. 3 pkt 17a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, zawartej w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 czerwca 2008 r., do postępowań prowadzonych w sprawie świadczeń rodzinnych. Powyższe – jak wspomniano wyżej - nie oznacza jednak, że skarga kasacyjna mogła być w tym przypadku uznana za skuteczną. Przepis art. 3 pkt 17a u.ś.r. organy winny bowiem wyłożyć zgodnie z treścią wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 maja 2005 r. (sygn. akt K 16/04) a zatem w duchu art. 71 ust. 1 i art. 18 Konstytucji RP. Przepis art. 71 ust. 1 Konstytucji RP nakazuje zaś państwu prowadzenie takiej polityki społecznej i gospodarczej, która uwzględnia dobro rodziny oraz przyznaje rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych. Nie jest zaś możliwe dokonywanie zróżnicowania pomocy materialnej wypłacanej ze środków publicznych tylko części z rodzin, wyodrębnionej wg kryteriów nieodpowiadających wymaganiom w/w przepisu konstytucyjnego. Pamiętać bowiem trzeba, jak podkreślił to Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 18 maja 2005 r. - że świadczenie rodzinne winno chronić dobro dziecka, jako wartość konstytucyjną a nie interes osoby utrzymującej dziecko".

W związku z tym, chociaż w rozpoznawanej sprawie, w zaskarżonym wyroku Sąd Wojewódzki pierwszorzędne znaczenie przy wykładni art. 3 pkt 17a u.ś.r. nadał wyrokowi Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 czerwca 2008 r. sygn. P 18/06, to jednak - ponieważ odniósł się także do treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 maja 2005 r., sygn. akt K 16/04, wskazując, iż argumentacja w nim zawarta również miała w tym wypadku znaczenie - Naczelny Sąd Administracyjny nie miał wątpliwości co do prawidłowości rozstrzygnięcia podjętego przez Sąd I instancji. Wykładnia art. 3 pkt 17a u.ś.r., przyjęta przez Sąd Wojewódzki, który wywiódł, że sformułowanie "chyba, że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem", nasuwa wniosek, iż ustawodawca miał na myśli rodzica biologicznego tego dziecka, była trafna.

Z tych powodów, należało uznać, że zarzuty kasacyjne oparte na art. 3 pkt 17a u.ś.r., art. 6 k.p.a., art. 27 k.r.o, oraz art. 151, 145 § 1 pkt 1 lit. a) i art. 3 § 1 p.p.s.a., w związku art. 3 pkt 17a u.ś.r. nie były usprawiedliwione, co skutkowało oddaleniem przez Naczelny Sąd Administracyjny skargi kasacyjnej na zasadzie art. 184 p.p.s.a.

O kosztach postępowania kasacyjnego nie orzeczono, jako że skarżąca nie poniosła żadnych kosztów.