Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1897/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-01-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Sędziowie sędzia WSA Alina Balicka (spr.), sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran, Protokolant Marcin Lesner, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 stycznia 2006 r. sprawy ze skargi Z.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2005 r. nr [...] w przedmiocie przejęcia gospodarstwa rolnego na własność Państwa za emeryturę 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] maja 2005r.; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz Z.G. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] lipca 2005r. znak [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 kpa utrzymało w mocy decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2005r. znak [...], którą stwierdzono, że decyzja Naczelnika Miasta i Gminy G. z dnia [...] lipca 1979r. Nr [...], na podstawie której zostało przejęte nieodpłatnie na własność Państwa gospodarstwo rolne bez budynków, położone na terenie wsi K. gm. G., o powierzchni 6,49 ha, stanowiące własność J. i G. małż. N., działki nr ew. [...], została wydana z naruszeniem prawa, lecz nie stwierdza się jej nieważności, gdyż decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne.

W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] maja 2005r. Kolegium wskazało, że Decyzja Naczelnika Miasta i Gminy G. z dnia [...] lipca 1979r. Nr [...] została wydana z rażącym naruszeniem prawa, tj. art. 45 ustawy z dnia 27 października 1977r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin / Dz. U. nr 32, poz. 140 /, gdyż w chwili przekazywania gospodarstwa za rentę przez J.N. jego wnuk Z.G. posiadał uprawnienia do prowadzenia tego gospodarstwa rolnego / świadectwo dojrzałości z Technikum Rolniczego / i zgodnie z przepisami ustawy on powinien przejąć to gospodarstwo, jednakże z uwagi na to, że przejęte grunty rolne są obecnie własnością osób fizycznych nie można stwierdzić nieważności przedmiotowej decyzji, gdyż wywołała ona nieodwracalne skutki prawne.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze ponownie rozpoznając sprawę na skutek odwołania Z.G. podzieliło stanowisko Kolegium wyrażone w decyzji z dnia [...] maja 2005r.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze podniosło, że nieodwracalność skutków prawnych wywołanych przez decyzję Naczelnika Miasta i Gminy G. z dnia [...] lipca 1979r. Nr [...] wyraża się w tym, że grunty rolne przejęte tą decyzją na własność Państwa stanowią obecnie własność osób fizycznych. Żaden organ administracyjny nie posiada obecnie kompetencji do cofnięcia tych skutków prawnych w drodze decyzji administracyjnej. Z.G. przysługuje roszczenie o naprawienie szkody na podstawie art. 417 §1 w zw. z art. 4171 § 2 kc przed sądem powszechnym.

Od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2005r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył Z.G. Skarżący nie zgadza się z interpretacja Kolegium dot. nieodwracalnych skutków prawnych decyzji z dnia [...] lipca 1979r. wydanej przez Naczelnika Miasta i Gminy G.. Zdaniem skarżącego, skoro decyzja z dnia [...] lipca 1979r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa, to wszystkie inne decyzje wydane po [...] lipca 1979r., a dotyczące którejkolwiek części gospodarstwa, były wydane również z rażącym naruszeniem prawa.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna.

Stwierdzenie nieważności decyzji jest instytucją procesową służącą do eliminacji z obrotu prawnego aktów administracyjnych dotkniętych jedna z kwalifikowanych wad wyliczonych enumeratywnie w art. 156 § 1 kpa.

Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 7 czerwca 2000r., U III CKN 1024/00, LEX nr 51874 stwierdził, że decyzja administracyjna dotknięta wadami wymienionymi w art. 156 § 1 k.p.a., uzasadniającymi jej nieważność, jest aktem istniejącym i funkcjonującym w obrocie prawnym. Jakkolwiek nie jest ona zdolna do wywołania skutków prawnych, korzysta z domniemania prawidłowości i ma moc obowiązującą dopóty, dopóki nie zostanie usunięta z obrotu prawnego przez stwierdzenie jej nieważności w trybie i na zasadach określonych w k.p.a. Stwierdzenie to ma moc wsteczną. Eliminując skutki prawne wadliwej decyzji, tak jakby ona w ogóle nie została podjęta, jednocześnie otwiera drogę do ponownego załatwienia sprawy (polegającego, w zależności od przyczyny nieważności, bądź na umorzeniu postępowania, bądź na wydaniu merytorycznego rozstrzygnięcia) i do dochodzenia odszkodowania przez poszkodowaną stronę.

Stwierdzenie nieważności decyzji jest możliwe tylko w sytuacji zaistnienia jednej z przesłanek wskazanych w art. 156 § 1 kpa przy jednoczesnym braku okoliczności, które uniemożliwiają stwierdzenie nieważności decyzji. Przepis art. 156 § 2 kpa wskazuje okoliczności, które wyłączają możliwość stwierdzenia nieważności decyzji, mimo iż dotknięta jest ona jedną z wad określonych w art. 156 § 1 kpa. Są to negatywne przesłanki stwierdzenia nieważności. W przypadku ustalenia przez organ administracji publicznej, że decyzja zawiera wadę uzasadniającą stwierdzenie jej nieważności, a jednocześnie wystąpi jedna z negatywnych przesłanek stwierdzenia nieważności wskazanych w art. 156 § 2 kpa, rozstrzygniecie organu ogranicza się do stwierdzenia, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa i wskazania przyczyny, z powodu której nie stwierdzono nieważności decyzji.

Pierwszą z przyczyn wyłączających możliwość stwierdzenia nieważności decyzji wymienionych w art. 156 § 2 kpa jest upływ czasu. Przesłanka ta odnosi się do przyczyn nieważności decyzji wymienionych w art. 156 § 1 pkt 1, 3, 4 i 7 kpa.

Drugą negatywna przesłanką stwierdzenia nieważności decyzji jest wywołanie przez decyzję nieodwracalnych skutków prawnych. Ta okoliczność dotyczy wszystkich przesłanek wyszczególnionych w art. 156 § 1 kpa.

W doktrynie utrwalony jest pogląd, iż przez nieodwracalność skutków prawnych decyzji administracyjnej należy rozumieć sytuację, w której stan prawny ustalony ostateczną decyzją organu nie może być zweryfikowany /uchylony lub zmieniony/ za pomocą środków dostępnych na gruncie kodeksu postępowania administracyjnego.

Jeśli skutki prawne decyzji administracyjnej mogą być zniesione w drodze postępowania administracyjnego oznacza to, iż nie mają one charakteru nieodwracalnego / wyrok SN z 6 kwietnia 1995r. IIIARN 8/95 OSNP 1995/18/223/.

Sąd Najwyższy w uchwale / 7 / z dnia 28 maja 1992r. III AZP 4/92 OSNC 1992/12/211 stwierdził, że pojęcie nieodwracalnych skutków prawnych, występujące w przepisie art. 156 § 2 kpa, należy rozpatrywać wyłącznie w płaszczyźnie prawa obowiązującego, nie nawiązując do sfery faktów. Odwracalność albo nieodwracalność skutku prawnego decyzji trzeba rozpatrywać, mając na uwadze zakres właściwości organów administracji publicznej oraz ich kompetencję. A więc, jeżeli cofnięcie, zniesienie, odwrócenie skutków prawnych decyzji wymaga takich działań, do których organ administracji publicznej nie ma umocowania ustawowego, czyli nie może zastosować formy aktu administracyjnego indywidualnego, nie może też skorzystać z drogi postępowania administracyjnego, to wtedy właśnie skutek prawny decyzji będzie nieodwracalny. Nie oznacza to, że jest to nieodwracalność absolutna. Jest to nieodwracalność skutku prawnego względna w tym znaczeniu, że "odwrócenie" tego skutku jest prawnie niedostępne dla organu administracji publicznej działającego w granicach obowiązywania norm prawa publicznego, w formach prawnych właściwych dla tej administracji i w trybie postępowania przypisanym tejże administracji.

Przechodząc na grunt naszej sprawy należy uznać , organ zasadnie stwierdził, iż decyzja Naczelnika Miasta i Gminy G.M. z dnia [...] lipca 1979r. obarczona jest wadą nieważności, gdyż została wydana z rażącym naruszeniem prawa / art. 156 § 1 pkt 2 kpa /. Jednakże nie można zgodzić się ze stanowiskiem organu, że ta konkretna decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne. Mocą tej decyzji gospodarstwo rolne stanowiące własność J. i G. małż. N. zostało przejęte nieodpłatnie na własność Państwa. Odwrócenie skutku prawnego tej decyzji leży w kompetencji organu administracyjnego. Jednakże wiadomo, że w chwili obecnej działki wchodzące w skład gospodarstwa rolnego małż. [...] stanowią własność osób fizycznych. Organ ponownie rozpatrując sprawę ustali jaki był "los" tej nieruchomości po przejęciu jej na własność Państwa. Czy były w stosunku do niej podejmowane jakieś decyzje administracyjne, czy ewentualnie była przedmiotem obrotu cywilnoprawnego. W oparciu o jakie czynności prawne w chwili obecnej właścicielami tej nieruchomości są osoby fizyczne. Wtedy dopiero organ ustali, czy powstały skutki prawne i ewentualnie na jakim etapie, o których możemy mówić, że są nieodwracalne, tzn. wykraczają poza kompetencje organu administracyjnego do ich cofnięcia.

Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./ orzekł jak w sentencji wyroku.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w/w ustawy.