Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 706/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-11-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6113 Podatek dochodowy od osób prawnych
6560
Skarżony organ: Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną interpretację

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jacek Kaute (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Waldemar Śledzik, asesor WSA Piotr Dębkowski, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 listopada 2020 r. sprawy ze skargi B.Spółka akcyjna z siedzibą w W. na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 24 stycznia 2020 r. nr 0114-KDIP2-2.4010.478.2019.2.AM w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych 1) uchyla zaskarżoną interpretację indywidualną, 2) zasądza od Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej na rzecz B. Spółka akcyjna z siedzibą w W. kwotę 697 zł (słownie: sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

W dniu 15 listopada 2019 r. do Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej (dalej zwany Organ interpretacyjny) wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej dotyczącej podatku dochodowego od osób prawnych.

We wniosku przedstawiono następujące zdarzenie przyszłe.

Wnioskodawca podlega nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu, jest polskim bankiem działającym w formie spółki akcyjnej, będącym bankiem zrzeszającym w rozumieniu ustawy z dnia 7 grudnia 2000 r. o funkcjonowaniu banków spółdzielczych, ich zrzeszaniu się i bankach zrzeszających (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 613 z późn.zm. dalej: "ustawa o bankach spółdzielczych"), zrzeszającym banki spółdzielcze. Wnioskodawca wykonuje czynności bankowe w rozumieniu ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 2187 z późn. zm., dalej "ustawa - Prawo bankowe"), m.in: przyjmuje wkłady pieniężne, prowadzi rachunki bankowe, udziela kredytów i pożyczek, nabywa i zbywa wierzytelności pieniężne, obejmuje lub nabywa akcje i udziały, dokonuje obrotu papierami wartościowymi.

Jednym z podejmowanych przez Bank działań w ramach prowadzonej działalności jest obejmowanie obligacji (dalej: "obligacje korporacyjne") emitowanych przez osoby prawne do tego upoważnione na podstawie ustawy z dnia 15 stycznia 2015 r. o obligacjach (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 483, dalej: "ustawa o obligacjach"). Zgodnie z art. 4 tej ustawy obligacja jest papierem wartościowym emitowanym w serii, w którym emitent stwierdza, że jest dłużnikiem właściciela obligacji, zwanego dalej "obligatariuszem", i zobowiązuje się wobec niego do spełnienia określonego świadczenia.

Obejmując obligacje, Bank, ponosi wydatek na objęcie papierów wartościowych i jako obligatariusz spodziewa się osiągnąć zysk z tytułu nadwyżki kwoty wykupu obligacji przez emitenta ponad cenę objęcia obligacji. Zdarzają się jednak przypadki, w których Bank obejmuje obligacje podmiotów, które stają się niewypłacalne i np. ogłaszają upadłość, w związku z czym nie mogą dokonać realizacji wyemitowanych papierów wartościowych objętych przez Bank, czyli dokonać wykupu obligacji od Banku. Opóźnienie w uregulowaniu przez emitenta należności Banku z tytułu wykupu przedmiotowych obligacji przekracza lub będzie przekraczać 12 miesięcy.

W związku z powyższym, Bank znajdzie się w sytuacji, w której na objęcie obligacji korporacyjnych poniesiony został wydatek, a wysoce prawdopodobne staje się, że nie zostaną one odzyskane w pełnym wymiarze, co z kolei spowoduje powstanie straty finansowej Wnioskodawcy. By ograniczyć szkody materialne w takim stopniu, w jakim jest to możliwe, w takich sytuacjach Bank ma zamiar dokonywać sprzedaży objętych przez siebie obligacji korporacyjnych na rzecz funduszu sekurytyzacyjnego (dalej: "Fundusz"), tj. szczególnego rodzaju funduszu inwestycyjnego zamkniętego, działającego na podstawie przepisów ustawy z dnia 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 1355). Cena uzyskana ze sprzedaży Funduszowi przedmiotowych obligacji, jako odzwierciedlająca ich bieżącą wartość ekonomiczną, będzie niższa od wydatków poniesionych na ich objęcie. Wnioskodawca wskazał, że wierzytelności inkorporowane w obligacjach będące przedmiotem wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej nie stanowią wierzytelności przedawnionych.

W związku z powyższym opisem zadano następujące pytania.

1. Czy w sytuacji zbycia obligacji Funduszowi, wydatki na objęcie przez Wnioskodawcę tych obligacji korporacyjnych stanowią koszty uzyskania przychodów w podatku dochodowym od osób prawnych w myśl przepisów art. 16 ust. 1 pkt 8 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 865 z późn. zm.) – dalej zwana "u.p.d.o.p.", tj. jako koszty uzyskania przychodów z odpłatnego zbycia papierów wartościowych?

2. Alternatywnie, w przypadku, gdy odpowiedź na pytanie oznaczone nr 1 byłaby negatywna, czy Wnioskodawca może uznać stratę ze zbycia obligacji korporacyjnych jako stanowiącą koszty uzyskania przychodów w podatku dochodowym od osób prawnych na podstawie art. 15 ust. 1h pkt 2 u.p.d.o.p., tj. jako stratę Banku ze zbycia funduszowi sekurytyzacyjnemu albo towarzystwu funduszy inwestycyjnych tworzącemu fundusz sekurytyzacyjny wierzytelności z tytułu kredytów (pożyczek), stanowiąca różnicę pomiędzy kwotą uzyskaną ze zbycia a wartością wierzytelności z tytułu udzielonego przez bank kredytu (pożyczki) - do wysokości kwoty udzielonego kredytu (pożyczki), z wyłączeniem odsetek, prowizji i opłat, jeżeli opóźnienie w spłacie kapitału tego kredytu (pożyczki) lub odsetek przekracza 12 miesięcy?

Przedstawiając własne stanowisko w przedmiocie pytania pierwszego Wnioskodawca wskazał, że w jego ocenie, wydatek poniesiony na objęcie obligacji korporacyjnych w pełnej wysokości może stanowić dla Wnioskodawcy koszty uzyskania przychodów w podatku dochodowym od osób prawnych, zgodnie z treścią art. 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.p., jako koszt uzyskania przychodów z odpłatnego zbycia papierów wartościowych.

Uzasadniając swoje stanowisko w przedmiocie pytania pierwszego wskazał, że koszty ponoszone przez Niego na objęcie obligacji korporacyjnych spełniają przesłanki określone w art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. Wskazał przy tym, że w Jego opinii, wydatek na objęcie obligacji korporacyjnych (w tym w części dotyczącej osiągniętej straty na ich sprzedaży) w sytuacji zdarzenia przyszłego, jakim będzie ich odpłatne zbycie Funduszowi, nie może zostać uznany za niestanowiący kosztów uzyskania przychodów na podstawie któregokolwiek z punktów art. 16 ust. 1 u.p.d.o.p., ponieważ nie może zostać zaliczony do katalogu wskazanego w tym przepisie. Zdaniem Wnioskodawcy przepisem odnoszącym się do sytuacji opisanej w zdarzeniu przyszłym jest art. 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.p. Przepis art. 16 ust. 1 pkt 8 stanowi lex specialis w odniesieniu do ogólnej normy ustanowionej w art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p., zaprojektowanym stricte dla wydatków na objęcie lub nabycie udziałów albo wkładów w spółdzielni, udziałów (akcji) oraz papierów wartościowych, a także wydatków na nabycie tytułów uczestnictwa w funduszach kapitałowych papierów wartościowych. Nie ulega wątpliwości, że obligacje będące przedmiotem niniejszego Wniosku stanowią papiery wartościowe, o których mowa w powyższym przepisie.

Alternatywnie, w przypadku uznania stanowiska Wnioskodawcy w zakresie pytania nr 1 za nieprawidłowe, zdaniem Wnioskodawcy strata ze zbycia obligacji korporacyjnych może stanowić koszty uzyskania przychodów Wnioskodawcy w podatku dochodowym od osób prawnych na podstawie art. 15 ust. 1h pkt 2 u.p.d.o.p., jako strata Banku ze zbycia funduszowi sekurytyzacyjnemu albo towarzystwu funduszy inwestycyjnych tworzącemu fundusz sekurytyzacyjny wierzytelności z tytułu kredytów (pożyczek), stanowiąca różnicę pomiędzy kwotą uzyskaną ze zbycia a wartością wierzytelności z tytułu udzielonego przez bank kredytu (pożyczki) - do wysokości kwoty udzielonego kredytu (pożyczki), z wyłączeniem odsetek, prowizji i opłat, jeżeli opóźnienie w spłacie kapitału tego kredytu (pożyczki) lub odsetek przekracza 12 miesięcy.

Uzasadniając swoje stanowisko w przedmiocie pytania drugiego wskazał, że zgodnie z art. 15 ust. 1h u.p.d.o.p., dla banków kosztem uzyskania przychodów może być m.in. strata ze zbycia funduszowi sekurytyzacyjnemu albo towarzystwu funduszy inwestycyjnych tworzącemu fundusz sekurytyzacyjny wierzytelności z tytułu kredytów (pożyczek), stanowiąca różnicę pomiędzy kwotą uzyskaną ze zbycia a wartością wierzytelności z tytułu udzielonego przez bank kredytu (pożyczki) - do wysokości kwoty udzielonego kredytu (pożyczki), z wyłączeniem odsetek, prowizji i opłat, jeżeli opóźnienie w spłacie kapitału tego kredytu (pożyczki) lub odsetek przekracza 12 miesięcy.

Wskazany przepis, odnosi się bowiem do udzielanych kredytów (pożyczek), a ustawodawca nie przewidział wprost podobnej regulacji dla obligacji. Zdaniem Wnioskodawcy, właściwe jest zaliczenie na analogicznej zasadzie także strat ze zbycia funduszowi sekurytyzacyjnemu albo towarzystwu funduszy inwestycyjnych tworzącemu fundusz sekurytyzacyjny wierzytelności z obligacji korporacyjnych, stanowiących różnicę pomiędzy kwotą uzyskaną ze zbycia wierzytelności z tytułu obligacji korporacyjnych, a wydatkiem poniesionym przez Bank na objęcie obligacji korporacyjnych. Na poparcie powyższego, Wnioskodawca wskazał, iż w obrocie prawnym występują interpretacje indywidualne oraz wyroki sądów administracyjnych zrównujące wierzytelność z tytułu obligacji z wierzytelnością pożyczkową (przykładowo wyrok NSA z dnia 27 maja 2015 r., sygn. akt II FSK 1143/13)

W interpretacji indywidualnej z dnia 24 stycznia 2020 r. Organ interpretacyjny uznał stanowisko Wnioskodawcy w zakresie:

• możliwości zaliczenia w pełnej wysokości do kosztów uzyskania przychodów, zgodnie z art. 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.p., wydatków na objęcie przez Wnioskodawcę obligacji korporacyjnych w sytuacji zbycia tych obligacji na rzecz funduszu sekurytyzacyjnego – za nieprawidłowe;

• możliwości zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów straty z tytułu zbycia przez bank obligacji korporacyjnych na rzecz funduszu sekurytyzacyjnego w oparciu o art. 15 ust. 1h pkt 2 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych – za nieprawidłowe.

W uzasadnieniu przedmiotowej interpretacji Organ interpretacyjny, po przywołaniu treści art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p., art. 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.p., wskazał, że przepis art. 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.p. znajdzie zastosowanie w sytuacji opisanej we wniosku. Wydatki na objęcie obligacji nie będą stanowiły kosztu uzyskania przychodów w momencie ich poniesienia, kosztem takim staną się natomiast w momencie odpłatnego zbycia tych obligacji Funduszowi. Nie zgodził się jednak ze stanowiskiem Wnioskodawcy, że w sytuacji odpłatnego zbycia Funduszowi obligacji korporacyjnych kosztem uzyskania przychodów będzie poniesiony wydatek na objęcie przedmiotowych obligacji w pełnej wysokości, tj. również w części dotyczącej osiągniętej straty na ich sprzedaży. Przepis art. 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.p. nie jest bowiem jedynym, który Bank musi mieć na uwadze, rozliczając podatkowo transakcję zbycia obligacji na rzecz Funduszu. Ustalając wynik podatkowy z tytułu zbycia przez Bank obligacji na podstawie art. 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.p. Wnioskodawca musi mieć na względzie przepis art. 16 ust. 1 pkt 39 ustawy, co oznacza, że strata powstała w efekcie tej transakcji nie będzie stanowiła kosztu uzyskania przychodów.

Przepis art. 16 ust. 1 pkt 39 wyraża zasadę, zgodnie z którą strat z tytułu odpłatnego zbycia wierzytelności nie uważa się za koszty uzyskania przychodów. W dalszej części przepisu zawarty jest wyjątek, zgodnie z którym kosztem uzyskania przychodów może być strata z tytułu odpłatnego zbycia wierzytelności, jeżeli wierzytelność ta uprzednio, została zarachowana jako przychód należny do wysokości uprzednio zarachowanej jako przychód należny. Wolą ustawodawcy, który dokonał w tym przepisie swoistego podziału na zbycie wierzytelności uprzednio zarachowanych jako przychód należny i zbycie pozostałych wierzytelności, tylko w tym pierwszym przypadku strata powstała przy zbyciu wierzytelności może stanowić koszt uzyskania przychodów. Ponieważ wierzytelność z tytułu obligacji nie była uprzednio zaliczona do przychodów należnych wyłączenie zawarte w tym przepisie będzie miało zastosowanie w analizowanej sprawie.

Organ interpretacyjny nie zgodził się również ze stanowiskiem w zakresie możliwości "ukosztowienia" straty ze zbycia obligacji korporacyjnych w oparciu o regulacje przepisu art. 15 ust. 1h u.p.d.o.p. Po przywołaniu treści art. 15 ust. 1h u.p.d.o.p. wskazał, że zgodnie z pkt 2 powołanego przepisu kosztem uzyskania przychodów w bankach może być również strata ze zbycia funduszowi sekurytyzacyjnemu albo towarzystwu funduszy inwestycyjnych tworzącemu fundusz sekurytyzacyjny wierzytelności ale ustawodawca wyraźnie i precyzyjnie zawęża pojęcie tych wierzytelności do wynikających z konkretnego rodzaju stosunku zobowiązaniowego, tj. kredytu (pożyczki).

Stosownie do art. 720 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 2019 r. poz. 1145, z późn. zm., dalej: k.c.) przez umowę pożyczki dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości.

Przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu - art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe (Dz. U. z 2019 r. poz. 2357, z późn. zm.).

Natomiast mówiąc o obligacji jako narzędziu uzyskiwania pożyczki, mamy na myśli szerokie, ekonomiczne, a nie techniczno-prawne znaczenie słowa pożyczka. Chodzi zatem o to, że obligacja pozwala uzyskać środki pieniężne, które będą w przyszłości podlegały zwrotowi lub też pozwala uzyskać świadczenie niepieniężne od kontrahenta bez konieczności natychmiastowej zapłaty, ale za zapłatą w późniejszym terminie.

Obligacja jest więc nierozerwalnie związana z długiem. Obecnie rozumiemy ją jako papier wartościowy, który poświadcza istnienie długu. Ale właśnie ta szczególna forma - papieru wartościowego - odróżnia ją od pożyczki, który jest również zaciągnięciem długu.

Obligacja jest więc papierem wartościowym o dłużnym charakterze, co powoduje, że inkorporuje, jako podstawowe prawo majątkowe, wierzytelność właściciela papieru wartościowego wobec wystawcy tego papieru i mieści się pojęciu wierzytelności o jakiej mowa w art. 16 ust. 1 pkt 39 u.p.d.o.p., ale nie może zostać uznana za pożyczkę sensu stricto. Tym samym, art. 15 ust. 1h pkt 2 nie obejmie swym zakresem strat ze zbycia funduszowi sekurytyzacyjnemu obligacji korporacyjnych.

W skardze z dnia 21 lutego 2020 r. zaskarżono ww. interpretację indywidualną w całości zarzucając Organowi naruszenie przepisów prawa materialnego, które to naruszenia miały wpływ na wynik sprawy:

1) art. 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.p. poprzez błędną wykładnię, polegającą na tym, że Organ niepoprawnie przyjął, że hipoteza tej normy prawnej nie stanowi samodzielnej podstawy dla ustalenia wyniku podatkowego z tytułu zbycia przez Bank obligacji (papierów wartościowych) oraz wskazując, że Bank musi uwzględnić w tej sytuacji także art. 16 ust. 1 pkt 39 u.p.d.o.p.

Prawidłowa wykładania art. 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.p. powinna prowadzić do wniosków, że wydatek poniesiony na objęcie obligacji korporacyjnych w pełnej wysokości może stanowić dla Banku koszty uzyskania przychodów, jako koszt z odpłatnego zbycia papierów wartościowych na samodzielnej podstawie z art. 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.p. Przepis ten nie ogranicza prawa Banku do rozpoznania kosztu podatkowego w wysokości nie większej niż cena zbycia.

Prawidłowa wykładnia art. 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.p. prowadzi do wniosków, że przepis ten stanowi samodzielną (niezależną w szczególności od art. 16 ust. 1 pkt 39 u.p.d.o.p.) podstawą rozpoznania przez Bank kosztu podatkowego;

2) art. 16 ust. 1 pkt 8 w zw. z pkt 39 u.p.d.o.p. poprzez błędną wykładnię, polegającą na tym, że Organ niepoprawnie przyjął, że hipoteza normy z art. 16 ust. 1 pkt 39 u.p.d.o.p. pokrywa się z hipotezą normy z art. 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.p.

Prawidłowa wykładnia art. 16 ust. 1 pkt 8 i 39 u.p.d.o.p. powinna prowadzić do wniosków, że hipoteza art. 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.p. stanowi przepis szczególny względem przepisu art. 16 ust. 1 pkt 39 u.p.d.o.p., a art. 16 ust. 1 pkt 39 u.p.d.o.p. nie ma zastosowania do odpłatnego zbycia obligacji korporacyjnych na rzecz funduszu sekurytyzacyjnego (a Bank jest uprawniony do zaliczania do kosztów uzyskania przychodów ceny nabycia obligacji, w momencie ich odpłatnego zbycia, w pełnej wysokości ceny nabycia, także w przypadku gdy cena nabycia tych obligacji korporacyjnych jest wyższa od ceny ich zbycia);

3) art. 16 ust. 1 pkt 39 u.p.d.o.p., poprzez dopuszczenie się przez Organ niewłaściwej oceny co do zastosowania tej normy prawnej. Organ błędnie uznał, że przepis ten powinien znaleźć zastosowanie do stanu faktycznego (zdarzenia przyszłego) przedstawionego przez Bank, podczas gdy prawidłowa subsumpcja powinna skutkować niezastosowaniem (oceną co do niezastosowania) art. 16 ust. 1 pkt 39 u.p.d.o.p. do sytuacji Skarżącego (niniejszy błąd Organu jest skutkiem błędu wykładni z pkt 1) i 2) powyżej),

4) art. 15 ust. 1h pkt 2 u.p.d.o.p. poprzez błędną wykładnię, gdzie Organ niepoprawnie przyjął, że obligacje korporacyjne nie stanowią desygnatu pojęcia "wierzytelności z tytułu kredytów (pożyczek)" z tego przepisu.

Prawidłowa wykładania tego przepisu powinna prowadzić do uznania, że przepis ten może znaleźć zastosowanie w niniejszej sprawie (bo obligacje korporacyjne stanowią wierzytelności z tytułu kredytów (pożyczek)), a Bank powinien mieć prawo rozpoznania straty ze zbycia obligacji korporacyjnych jako koszt uzyskania przychodu, jako stratę Banku ze zbycia funduszowi sekurytyzacyjnemu albo towarzystwu funduszy inwestycyjnych tworzącemu fundusz sekurytyzacyjny wierzytelności z tytułu kredytów (pożyczek);

5) art. 15 ust. 1h pkt 2 u.p.d.o.p. poprzez niewłaściwą ocenę Organu co do zastosowania tego przepisu. Organ błędnie uznał, że ten przepis nie powinien znaleźć zastosowania w sytuacji Banku, podczas gdy art. 15 ust. 1h pkt 2 u.p.d.o.p. powinien mieć zastosowanie do zbywania przez Bank obligacji korporacyjnych na rzecz funduszy sekurytyzacyjnych. Niniejszy błąd Organu jest konsekwencją błędnej wykładni wskazanej w pkt. 4) powyżej.

Mając na uwadze powyższe naruszenia prawa, które miały wpływ na wynik sprawy (w ich rezultacie Organ opowiedział się przeciwko możliwości zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów wydatków na objęcie oraz straty z tytułu zbycia przez Bank obligacji korporacyjnych w sytuacji zbycia tych obligacji na rzecz funduszu sekurytyzacyjnego), wniesiono o uchylenie Interpretacji w całości na podstawie art. 146 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. oraz zasądzenie na rzecz Skarżącego kosztów postępowania, według norm prawem przepisanych (zgodnie z art. 200 ppsa).

W odpowiedzi na skargę Organ interpretacyjny wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie mimo że nie wszystkie zarzuty Sąd uznał za uzasadnione.

Na wstępne wyjaśnić należy, iż sprawę niniejszą rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 z późn. zm.). Zgodnie z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W okolicznościach niniejszej sprawy należy potwierdzić wypełnienie się powyższych warunków, akcentując istotne zagrożenie zakażeniem wirusem SARS-CoV-2.

Istota sporu w niniejszej sprawie dotyczy kwestii tego, czy w związku z dokonywaną przez będącego bankiem Skarżącego sprzedażą objętych obligacji korporacyjnych na rzecz funduszu sekurytyzacyjnego za cenę odzwierciedlająca ich bieżącą wartość ekonomiczną niższą od wydatków poniesionych na ich objęcie, zastosowanie znajdzie ograniczenie limitujące wysokość zaliczanej do kosztów z tytułu zbycia wierzytelności straty wynikające z art. 16 ust. 1 pkt 39 u.p.d.o.p. oraz stanowiący o kosztach uzyskania przychodu w przypadku zbycia na rzecz m.in. funduszu sekurytyzacyjnego wierzytelności z tytułu kredytów (pożyczek) art. 15 ust. 1h pkt 2 u.p.d.o.p.

W sprawie nie jest kwestionowana okoliczność spełnienia przez wydatki na nabycie, następnie sprzedanych, obligacji przewidzianej w art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. przesłanki poniesienia ich "w celu osiągnięcia przychodów ze źródła przychodów lub w celu zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów.

Wobec powyższego Skarżąca uważa po pierwsze, że zastosowanie wobec rzeczonych wydatków na nabycie obligacji (zbywanych na rzecz funduszu sekurytyzacyjnego) znajdzie art. 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.p., który stanowi przepis szczególny (lex specialis) wobec art. 16 ust. 1 pkt 39 u.p.d.o.p. z tym skutkiem, że ten ostatni przepis w myśl zasady lex specialis derogat legi generali nie znajdzie zastosowania w sprawie, a co za tym idzie bank będzie uprawniony do zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów ceny nabycia obligacji, w momencie ich odpłatnego zbycia, w pełnej wysokości. Organ interpretacyjny uważa natomiast, że owszem, przepis art. 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.p. znajduje zastosowanie w niniejszej sprawie z tym skutkiem, że wydatki na objęcie obligacji nie będą stanowiły kosztu uzyskania przychodów w momencie ich poniesienia, kosztem takim staną się natomiast w momencie odpłatnego zbycia tych obligacji Funduszowi, nie oznacza to jednak, że w spraie nie znajduje zastosowania przepis art. 16 ust. 1 pkt 39 u.p.d.o.p. limitujący wielkość strat, które mogą zostać zaliczone do kosztów uzyskania przychodów w przypadku zbycia wierzytelności. Skutkiem zastosowania przepisu art. 16 ust. 1 pkt 39 u.p.d.o.p. jest to, że część wydatku na objęcie obligacji, która odpowiada wysokości przychodu uzyskanego z tytułu jej zbycia może być zaliczona do kosztów uzyskania przychodów.

Zdaniem Sądu rację w tym sporze w części dotyczącej prawidłowej wykładni i zastosowania art. 16 ust. 1 pkt 8 oraz pkt 39 u.p.d.o.p. należy przyznać Organowi interpretacyjnemu.

Zgodnie z art. 16 ust. 1 pkt 8 nie uważa się za koszty uzyskania przychodów wydatków na objęcie lub nabycie udziałów albo wkładów w spółdzielni, udziałów (akcji) oraz papierów wartościowych, a także wydatków na nabycie tytułów uczestnictwa w funduszach kapitałowych; wydatki takie są jednak kosztem uzyskania przychodu z odpłatnego zbycia tych udziałów w spółdzielni, udziałów (akcji) oraz papierów wartościowych, w tym z tytułu wykupu przez emitenta papierów wartościowych, a także z odkupienia albo umorzenia tytułów uczestnictwa w funduszach kapitałowych, z zastrzeżeniem ust. 7e;

Zgodnie z art. 16 ust. 1 pkt 39 u.p.d.o.p. nie uważa się za koszty uzyskania przychodów strat z tytułu odpłatnego zbycia wierzytelności, w tym w sposób określony w art. 12 ust. 1 pkt 7, z wyjątkiem wierzytelności lub jej części, które uprzednio zostały zarachowane jako przychód należny - do wysokości uprzednio zarachowanej jako przychód należny;

Słusznie wskazuje Organ, że istota obligacji polega na tym, że emitent poprzez sprzedaż uzyskuje od nabywców określoną kwotę pieniężną, którą jest zobowiązany zwrócić w terminie oznaczonym na danym papierze wartościowym (w sposób i w terminach określonych w warunkach emisji) oraz zapłacić nabywcy papieru wartościowego, określoną kwotę dyskonta lub procent za korzystanie z pieniędzy.

Stanowisko to znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, z którym to stanowiskiem Sąd rozpoznający niniejszą sprawę w pełni zgadza się i przyjmuje powołaną argumentację jako własną. W tezie wyroku z 24 maja 2017 r. w sprawie sygn. akt III SA/Wa 1240/16 tutejszy sąd stwierdził, że wierzytelność inkorporowana w obligacji jest wierzytelnością pożyczkową, którą ta obligacja potwierdza (inkorporuje) i mieści się pojęciu wierzytelności o jakiej mowa w art. 16 ust. 1 pkt 39 u.p.d.o.p. Zauważenia przy tym wymaga, że rozpoznając skargę kasacyjną od tego wyroku, Naczelny Sąd Administracyjny pogląd ten zaaprobował (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 września 2019 r. w sprawie sygn. akt II FSK 3094/17).

Powyższe stanowisko zostało również wyrażone w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 maja 2015 r. w sprawie II FSK 1143/13, w którym sąd ten wskazał, że charakter obligacji nie wyklucza zakwalifikowania jej pod określoną normę prawa podatkowego, bez szczegółowego odesłania do definicji zawartych w innych przepisach prawa.

W ww. wyroku z dnia 27 maja 2015 r. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że celem i skutkiem przelewu wierzytelności (art. 509 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 2014 r. poz. 121 z późn. zm.: dalej jako: "k.c.") jest przejście wierzytelności na nabywcę i utrata jej przez cedenta - zbywcę. Przelew powoduje więc, że cedent przestaje być wierzycielem, a staje się nim cesjonariusz. Dotychczasowy wierzyciel zostaje wyłączony ze stosunku zobowiązaniowego, jaki go wiązał z dłużnikiem. W wyniku przelewu w rozumieniu art. 509 k.c. przechodzi na nabywcę ogół uprawnień przysługujących dotychczasowemu wierzycielowi, który zostaje wyłączony ze stosunku zobowiązaniowego, jaki wiązał go z dłużnikiem. Innymi słowy, stosunek zobowiązaniowy nie ulega zmianie, natomiast zmienia się osoba uczestnicząca w nim po stronie wierzyciela.

W przypadku obligacji emitent stwierdza, że jest dłużnikiem wobec właściciela obligacji zobowiązującym się do spełnienia określonego w obligacji świadczenia. Pomiędzy emitentem obligacji a obligatariuszem zawiązuje się stosunek zobowiązaniowy, do którego należy stosować odpowiednio przepisy Kodeksu cywilnego o zobowiązaniach. W konsekwencji obligacja stanowi potwierdzenie wierzytelności nabywcy obligacji (w stosunku do emitenta) z tytułu zwrotu przekazanej emitentowi od nabywcy obligacji, określonej kwoty pieniężnej. Powyższe uwzględnia fakt, że w treści art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 29 czerwca 1995 r. o obligacjach (Dz. U. z 1995 r. Nr 83, poz. 420 z późn. zm.; dalej jako: "u.o.") mowa jest o spełnieniu określonej w niej (obligacji) świadczeniu, przy czym, co oczywiste, świadczenie to może mieć charakter pieniężny jak i niepieniężny. W sprawie niniejszej nie może budzić wątpliwości, że chodzi o świadczenie pieniężne.

Co szczególnie istotne (zwłaszcza w kontekście rozważanej poniżej kwestii możliwości zastosowania art. 15 ust. 1h pkt 2 u.p.d.o.p.) Naczelny Sąd Administracyjny podzielił ocenę co do tego, że obligacje mają charakteru pożyczkowy. Jakkolwiek z literalnego brzmienia art. 729 k.c. wynika, że do essentialia negotii umowy pożyczki należy zobowiązanie biorącego pożyczkę do zwrotu tej samej kwoty pieniędzy, to prawo cywilne dopuszcza możliwość zawarcia takiej umowy pod tytułem odpłatnym, a odpłatność może być wyrażana w dowolny sposób (por. W. Popiołek w: K. Pietrzykowski red., Kodeks cywilny, Komentarz, Tom II, Warszawa 1998, str. 306). W tym zakresie podzielił stanowisko sądu pierwszej instancji, że na umowę pożyczki należy patrzeć w szerszym zakresie. Ponadto, co najistotniejsze, umowa emisji obligacji spełnia cechy kredytu, co już przez ten fakt, czyni ją umową zbliżoną do umowy pożyczki pieniężnej (W. Popiołek, op.cit. str. 308; P. Kochański, Polskie prawo o obligacjach, Samorząd Terytorialny 1995, nr 3, str. 37 i nast.).

W konsekwencji przyjął, iż skoro obligacja ma charakter pożyczkowy, to tym samym wierzytelność inkorporowana w obligacji jest wierzytelnością pożyczkową, którą ta obligacja potwierdza (inkorporuje) i mieści się pojęciu wierzytelności o jakiej mowa w art. 16 ust. 1 pkt 39 u.p.d.o.p.

Tym samym rację ma Organ interpretacyjny powołując się na art. 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.p. i wskazując, że wydatki na objęcie obligacji nie będą stanowiły kosztu uzyskania przychodów w momencie ich poniesienia i kosztem staną się w momencie odpłatnego zbycia tych obligacji Funduszowi (co do zastosowania w sprawie wskazanego przepisu obie strony są zgodne), rację ma jednak również co do tego, że ze względu na charakter pożyczkowy obligacji (wierzytelność inkorporowana w obligacji jest wierzytelnością pożyczkową), że w takim przypadku znajduje zastosowanie ograniczenie wynikające z art. 16 ust. 1 pkt 39 u.p.d.o.p. skoro przepis ten dotyczy (odpłatnego) zbycia wierzytelności, a Bank dokonując zbycia obligacji dokona zbycia wierzytelności pożyczkowej inkorporowanej w tejże obligacji. W tym zakresie z obu przepisów nie wynika, ażeby wykluczały się wzajemnie (a w cytowanym orzecznictwie potwierdzono możliwość stosowania ograniczenia wynikającego z art. 16 ust. 1 pkt 39 u.p.d.o.p.).

Mając na uwadze powyższe za niezasadny należy uznać zarzut naruszenia art. 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.p. poprzez błędną wykładnię, polegającą na tym, że Organ niepoprawnie przyjął, że hipoteza tej normy prawnej nie stanowi samodzielnej podstawy dla ustalenia wyniku podatkowego z tytułu zbycia przez Bank obligacji (papierów wartościowych) oraz wskazując, że Bank musi uwzględnić w tej sytuacji także art. 16 ust. 1 pkt 39 u.p.d.o.p.

Podobnie za niezasadny Sąd przyjął zarzut naruszenia art. 16 ust. 1 pkt 8 w zw. z pkt 39 u.p.d.o.p. poprzez błędną wykładnię, polegającą na tym, że Organ niepoprawnie przyjął, że hipoteza normy z art. 16 ust. 1 pkt 39 u.p.d.o.p. pokrywa się z hipotezą normy z art. 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.p., gdzie prawidłowa wykładnia art. 16 ust. 1 pkt 8 i 39 u.p.d.o.p. powinna prowadzić do wniosków, że hipoteza art. 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.p. stanowi przepis szczególny względem przepisu art. 16 ust. 1 pkt 39 u.p.d.o.p., a art. 16 ust. 1 pkt 39 u.p.d.o.p. nie ma zastosowania do odpłatnego zbycia obligacji korporacyjnych na rzecz funduszu sekurytyzacyjnego (a Bank jest uprawniony do zaliczania do kosztów uzyskania przychodów ceny nabycia obligacji, w momencie ich odpłatnego zbycia, w pełnej wysokości ceny nabycia, także w przypadku gdy cena nabycia tych obligacji korporacyjnych jest wyższa od ceny ich zbycia). W ocenie Sądu regulacja art. 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.p. nie stanowi przepisu szczególnego wobec art. 16 ust. 1 pkt 39 u.p.d.o.p., który wyłączałby stosowanie tego przepisu w przypadku zbycia wierzytelności pożyczkowej inkorporowanej w obligacji.

W konsekwencji za niezasadny Sąd uznał zarzut naruszenia art. 16 ust. 1 pkt 39 u.p.d.o.p., poprzez dopuszczenie się przez Organ niewłaściwej oceny co do zastosowania tej normy prawnej, podczas gdy prawidłowa subsumpcja powinna skutkować niezastosowaniem (oceną co do niezastosowania) art. 16 ust. 1 pkt 39 u.p.d.o.p. do sytuacji Skarżącego.

O ile rację ma Organ interpretacyjny co do tego, że w sprawie znajduje zastosowanie art. 16 ust. 1 pkt 39 u.p.d.o.p. (z powodów wyżej wskazanych), o tyle nie ma racji, w ocenie Sądu, co do tego, że w sprawie nie znajduje zastosowania art. 15 ust. 1h pkt 2 u.p.d.o.p. (jak uważa Skarżący).

Zgodnie z art. 15 ust. 1h pkt 2 u.p.d.o.p. w bankach kosztem uzyskania przychodów jest także strata ze zbycia funduszowi sekurytyzacyjnemu albo towarzystwu funduszy inwestycyjnych tworzącemu fundusz sekurytyzacyjny wierzytelności z tytułu kredytów (pożyczek), stanowiąca różnicę pomiędzy kwotą uzyskaną ze zbycia a wartością wierzytelności z tytułu udzielonego przez bank kredytu (pożyczki) - do wysokości kwoty udzielonego kredytu (pożyczki), z wyłączeniem odsetek, prowizji i opłat, jeżeli opóźnienie w spłacie kapitału tego kredytu (pożyczki) lub odsetek przekracza 12 miesięcy.

Organ interpretacyjny wskazuje, że obligacja jest papierem wartościowym o dłużnych charakterze, co powoduje, że inkorporuje, jako podstawowe prawo majątkowe, wierzytelność właściciela papieru wartościowego wobec wystawcy tego papieru i mieści się w pojęciu wierzytelności o jakiej mowa w art. 16 ust. 1 pkt 39 u.p.d.o.p., ale nie może zostać uznana za pożyczkę sensu stricto.

W tym miejscu należy ponownie odwołać się do cyt. wyżej wyroku z dnia 27 maja 2015 r., sygn. akt II FSK 1143/13, w którym – jak zasadnie wskazuje Skarżący w skardze - Naczelny Sąd Administracyjny potwierdził stanowisko sądu pierwszej instancji, że "obligacje mieszczą się w zakresie szeroko rozumianego pojęcia "pożyczka". Zgodzić się więc należy z organem, iż obligacje mają charakter pożyczkowy, co potwierdza doktryna prawa podatkowego, a w konsekwencji tego wierzytelność inkorporowana w obligacjach jest wierzytelnością pożyczkową. W związku z tym zbycie obligacji stanowi w istocie zbycie wierzytelności, którą ta obligacja potwierdza (inkorporuje). Przy czym zbycie to nie może nastąpić w oderwaniu od dokumentu obligacji. Tak więc zbycie obligacji jest równoznaczne ze zbyciem wierzytelności pożyczkowej.". W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że "nie można podzielić wywodów skargi kasacyjnej, że obligacje nie mają charakteru pożyczkowego. Jakkolwiek z literalnego brzmienia art. 729 k.c. wynika, że do essentialia negotii umowy pożyczki należy zobowiązanie biorącego pożyczkę do zwrotu tej samej kwoty pieniędzy, to prawo cywilne dopuszcza możliwość zawarcia takiej umowy pod tytułem odpłatnym, a odpłatność może być wyrażana w dowolny sposób (por. W. Popiołek w: K. Pietrzykowski red., Kodeks cywilny, Komentarz, Tom II, Warszawa 1998, str. 306). Rację ma więc sąd pierwszej instancji, że na umowę pożyczki należy patrzeć w szerszym zakresie. Ponadto, co najistotniejsze, umowa emisji obligacji spełnia cechy kredytu, co już przez ten fakt, czyni ją umową zbliżoną do umowy pożyczki pieniężnej (W. Popiołek, op.cit. str. 308; P. Kochański, Polskie prawo o obligacjach, Samorząd Terytorialny 1995, nr 3, str. 37 i nast.)".

Skoro – jak przesądził na tle art. 16 ust. 1 pkt 39 u.p.d.o.p. Naczelny Sąd Administracyjny w cyt. wyroku - obligacja ma charakter pożyczkowy i tym samym wierzytelność inkorporowana w obligacji jest wierzytelnością pożyczkową, którą ta obligacja potwierdza (inkorporuje), to dokonując sprzedaży obligacji korporacyjnych na rzecz funduszu sekurytyzacyjnego dokonuje się zbycia tej wierzytelności pożyczkowej, co oznacza wypełnienie hipotezy normy wynikającej z art. 15 ust. 1h pkt 2 u.p.d.o.p. (gdzie mowa o zbyciu "funduszowi sekurytyzacyjnemu (...)wierzytelności z tytułu (...) pożyczki"). Skoro zatem dochodzi do zbycia obligacji, która inkorporuje wierzytelność pożyczkową, to tym samym dochodzi do zbycia samej wierzytelności z tytułu (wynikającej z tej obligacji) pożyczki.

W tym miejscu Sąd zauważa, że ustawodawca w art. 15 ust. 1h pkt 2 u.p.d.o.p. nie wprowadza żadnych dodatkowych zastrzeżeń, które nakazywałyby ograniczyć zastosowanie tego przepisu wyłącznie do wierzytelności z tytułu pożyczek nieinkorporowanych w obligacjach (tzw. pożyczki sensu stricto, jak wskazuje to Organ interpretacyjny). W tym kontekście Sąd nie dostrzega również żadnych argumentów, które uzasadniałyby odmienne traktowanie z punktu widzenia regulacji art. 15 ust. 1h pkt 2 u.p.d.o.p. kredytów, pożyczek sensu stricto oraz pożyczek inkorporowanych w obligacjach. W przypadku wszystkich tychże instrumentów bank może osiągnąć stratę w związku z brakiem możliwości odzyskania środków pieniężnych przekazanych dłużnikowi (kredytobiorcy, pożyczkobiorcy, zobowiązanemu z obligacji) i koniecznością zbycia tejże wierzytelności podmiotowi trzeciemu (funduszowi sekurytyzacyjnemu albo towarzystwu funduszy inwestycyjnych tworzącemu fundusz sekurytyzacyjny) i brak jest uzasadnienia dla odmiennego traktowania z punktu widzenia prawa podatkowego tychże instrumentów.

Mając na uwadze powyższe za zasadny Sąd uznał zarzut naruszenia art. 15 ust. 1h pkt 2 u.p.d.o.p. poprzez błędną wykładnię, gdzie Organ niepoprawnie przyjął, że obligacje korporacyjne nie stanowią desygnatu pojęcia "wierzytelności z tytułu kredytów (pożyczek)" z tego przepisu oraz zarzut naruszenia art. 15 ust. 1h pkt 2 u.p.d.o.p. poprzez niewłaściwą ocenę Organu co do zastosowania tego przepisu. Organ błędnie uznał, że ten przepis nie powinien znaleźć zastosowania w sytuacji Banku, podczas gdy art. 15 ust. 1h pkt 2 u.p.d.o.p. powinien mieć zastosowanie do zbywania przez Bank obligacji korporacyjnych na rzecz funduszy sekurytyzacyjnych(co stanowiło konsekwencję błędnej wykładni wskazanego przepisu).

Mając na uwadze powyższe Sąd uchylił zaskarżoną interpretację na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 146 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.) – zwana dalej p.p.s.a.

Ponownie rozpoznając sprawę Organ interpretacyjny uwzględni wykładnię wskazanych przepisów wynikającą z niniejszego wyroku, w szczególności przyjmie, że w sprawie znajdzie zastosowanie obok art. 16 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.p. oraz art. 16 ust. 1 pkt 39 u.p.d.o.p. również art. 15 ust. 1h pkt 2 u.p.d.o.p.

O kosztach orzeczono zgodnie z art. 200 w zw. z art. 205 §2 i §4 p.p.s.a. – na zasądzoną kwotę 697 składał się pobrany wpis od skargi (200 zł), wynagrodzenie pełnomocnika będącego doradcą podatkowym (480 zł) oraz równowartość opłaty skarbowej z tytułu udzielonego pełnomocnictwa (17 zł).

Orzeczenia powołane w niniejszym uzasadnieniu są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (CBOSA) pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.