Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2115/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-04-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 152, art. 200
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 75, art. 76
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 23, art. 27
journal: Dz.U. 1964 nr 9 poz 59
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Grzelak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Królikowska-Przewłoka Sędzia WSA Urszula Wilk Protokolant Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 kwietnia 2010 r. sprawy ze skargi M. Z. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] października 2009 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] sierpnia 2009 r.; 2. stwierdza, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu; 3. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz skarżącego M. Z. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej przez M. Z. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie jest decyzja Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia Nr [...] z dnia [...] października 2009 r., utrzymująca w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia Nr [...] z dnia [...] sierpnia 2009 r. ustalającą, że M. Z. od 1 stycznia 2001 r. do 28 lutego 2009 r. podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu jako osoba współpracująca z osobą prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą.

Do wydania powyższej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

W dniach [...] – [...] stycznia 2009 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. przeprowadził kontrolę u płatnika składek H. Z. Kontrolą objęto okres od 1 stycznia 2001 r. do 30 listopada 2008 r. Z ustaleń kontroli wynika, że skarżący M. Z. wraz z żoną H. Z. w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 31 grudnia 2000 r. prowadził w formie spółki cywilnej działalność gospodarczą z zakresu usług projektowo – budowlanych natomiast od 1 stycznia 2001 r., działalność gospodarcza prowadzona jest tylko przez H. Z. W toku przeprowadzonych czynności kontrolnych H. Z. zeznała, że osobiście wykonuje projekty budowlane ale podpisuje je i autoryzuje skarżący M. Z., co jest związane z faktem, iż M. Z. będąc architektem posiada uprawnienia do ich podpisywania. Ustalono ponadto, że skarżący dysponuje pełnomocnictwem do dokonywania czynności prawnych w imieniu swojej żony i na jej rzecz.

Wnioskiem z dnia [...] lutego 2009 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w P., powołując się na powyższe ustalenia wystąpił do Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w [...] o wydanie decyzji obejmującej obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym M. Z., jako osobę współpracującą przy prowadzeniu przez H. Z. pozarolniczej działalności gospodarczej.

W dniu [...] kwietnia 2009 r. Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego w [...] wydał decyzję Nr [...] ustalającą, że M. Z. od 1 stycznia 2001 r. podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu jako osoba współpracująca z osobą prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą. Decyzja ta została uchylona przez Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r. Nr [...] w całości, a sprawę przekazano do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Decyzja z dnia [...] czerwca 2009r. nie była zaskarżona do sądu administracyjnego. W tejże decyzji organ odwoławczy wskazał, iż powtórnie rozpoznając sprawę należy uwzględnić nowe dowody w sprawie tj. zaświadczenie Urzędu Miejskiego w P. z dnia [...] marca 2009 r. informujące, że Pani H. Z. zgłosiła zawieszenie wykonywania działalności gospodarczej od dnia 1 marca 2009 r. do 31 marca 2009 r. oraz pismo H. Z. z dnia [...] kwietnia 2009 r. informujące o zawieszeniu prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej z dniem 1 marca 2009 r. Ponadto organ zaakcentował konieczność zbadania czy po 30 listopada 2008 r. M. Z. współpracował z żoną przy prowadzeniu działalności gospodarczej z uwagi na to, iż kontrola obejmowała okres od 1 stycznia 2001r do 30 listopada 2008 r.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego w [...] wydał w dniu [...] sierpnia 2009 r. decyzję Nr [...] ustalającą, że M. Z. od 1 stycznia 2001 r. do 28 lutego 2009r. podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu jako osoba współpracująca z osobą prowadzącą działalność gospodarczą. W podstawie prawnej decyzji wskazano art. 107 ust. 5 pkt 16 i art. 109 ust. 1 i 4 oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c) i pkt 16, art. 69 ust. 1, art. 82 ust. 1 i art. 85 ust. 14 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tekst jedn. -Dz. U. z 2008 nr 164, poz. 1027 ze zm., zwanej dalej ustawą o świadczeniach), art. 8 pkt 1 lit. c), art. 11 ust. 1 i art. 22 ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz. U. nr 28, poz. 153 ze zm.), art. 9 ust. 1 pkt 1 lit. c) i pkt 15, art. 12 ust. 1 i art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz. U. nr 45, poz. 391 ze zm.), art. 18 ust. 11 i art. 13 pkt 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. – Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.), art. 14 a ust. 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jedn. – Dz. U. z 2007 r., nr 155, poz. 1095 ze zm.) oraz art. 12 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. nr 156, poz. 1118).

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ stwierdził, że zgodnie z obowiązującymi w podanym powyżej okresie przepisami obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegały osoby będące zarówno osobami objętymi ubezpieczeniem społecznym, które były osobami współpracującymi z osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność, jak i osoby pobierające rentę. Z kolei – jak dalej wskazuje organ - jeżeli ubezpieczony uzyskiwał przychody z więcej niż jednego źródła składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest od wszystkich przychodów czyli zarówno z tytułu współpracy przy prowadzeniu działalności gospodarczej, jak i z tytułu pobierania renty (art. 8 pkt 1 lit. c) i pkt 10, art. 22 ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym – obowiązującej od 1 stycznia 1999 r. do 31 marca 2003 r.; art. 9 ust. 1 pkt 1 lit. c) i pkt 15, art. 24 ustawy o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia – obowiązującej od 1 kwietnia 2003 r. do 30 września 2004 r.; art. 66 ust. 1 pkt 1 lit c) i pkt 16, art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych – obowiązującej od 1 października 2004 r.).

W dalszej kolejności organ powołał się na art. 11 ust. 1 ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym, art. 12 ust. 1 ustawy o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia i następnie art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych zgodnie, z którymi obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego osób współpracujących przy prowadzeniu pozarolniczej działalności powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych tj. ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych. W myśl z kolei art. 13 pkt 5 tejże ustawy – obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowemu, chorobowemu i wypadkowemu, osoby współpracujące podlegają od dnia rozpoczęcia współpracy przy prowadzeniu pozarolniczej działalności gospodarczej do dnia zakończenia tej współpracy. Wskazał również, że na podstawie art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych – za osobę współpracującą z osobą prowadzącą pozarolniczą działalność składkę oblicza, odprowadza i finansuje ze środków własnych osoba prowadząca pozarolniczą działalność. Zgodnie zaś z art. 8 ust. 11 za osobę współpracującą z osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność oraz zleceniobiorcami, o której mowa w art. 6 ust. 1 pkt 4 i 5, uważa się małżonka, dzieci własne, dzieci drugiego małżonka i dzieci przysposobione, rodziców, macochę i ojczyma oraz osoby przysposabiające, jeżeli pozostają z nimi we wspólnym gospodarstwie domowym i współpracują przy prowadzeniu tej działalności lub wykonywaniu umowy agencyjnej lub umowy zlecenia, nie dotyczy to osób, z którymi została zawarta umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego.

Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego w [...] NFZ podniósł nadto, że M. Z. podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu we wskazanym w decyzji okresie jako, że po 31 grudnia 2000 r. jednocześnie pobierał rentę i współpracował przy prowadzeniu pozarolniczej działalności. Ustalając okres podlegania przedmiotowemu ubezpieczeniu tj. od 1 stycznia 2001 r. do 28 lutego 2009 r. organ stwierdził, że "pomimo (tego), że kontrola obejmowała okres od 1 stycznia 2001 r. do 30 listopada 2008 r. brak jest jakichkolwiek przesłanek by uznać, że w okresie po 30 listopada 2008 r. do chwili zawieszenia działalności gospodarczej prowadzonej przez H. Z., M. Z. nie współpracował z żoną przy prowadzeniu przy prowadzeniu przez nią tejże działalności".

W odwołaniu od powyższej decyzji M. Z. zarzucił, że nieuprawnione jest twierdzenie organu, iż skarżący współpracował z żoną przy prowadzeniu przez nią działalności gospodarczej. M. Z. wyjaśnił, że jego działania miały charakter sporadyczny, świadczone były w ramach pomocy rodzinnej. Zarzucił ponadto, że w toku toczącego się postępowania nie miał możliwości złożenia wyjaśnień.

Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia nie podzielił stanowiska odwołującego się i decyzją z dnia [...] października 2009 r. Nr [...] utrzymał w mocy zakwestionowaną decyzję Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia. Odnosząc się do zarzutów strony organ zważył, iż sporadyczne podpisywanie przedmiotowych projektów potwierdza, że M. Z. współpracował przy prowadzeniu pozarolniczej działalności gospodarczej. Zdaniem organu, działania skarżącego przyczyniały się do generowania większych dochodów z prowadzonej przez H. Z. działalności gospodarczej.

W odpowiedzi na zarzut braku możliwości zapoznania się z aktami sprawy organ stwierdził, że M. Z. otrzymał w dniu [...] września 2009 r. pismo informujące go o uprawnieniu wynikającym z art. 10 kpa, jednakże z niego nie skorzystał.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M. Z. wniósł o uchylenie decyzji Prezesa NFZ w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu stwierdził, iż podpisywanie projektów wykonywanych przez żonę skarżącego należy traktować jako pomoc rodzinną, a nie współpracę przy prowadzeniu działalności gospodarczej. Wskazał ponadto, że podjęcie działalności przez jego żonę zostało spowodowane trudną sytuacją majątkową i zdrowotną skarżącego. Zaakcentował również, że organ ponownie rozpatrując sprawę nie zastosował się do wskazań zawartych w decyzji z dnia [...] czerwca 2009 r. Nr [...] i nie wezwał skarżącego do udzielenia wyjaśnień w celu ustalenia do kiedy trwała przedmiotowa współpraca.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoją dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Ocena działalności organów administracji publicznej dokonywana przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny sprowadza się do kontroli prawidłowości zarówno materialnych jak i procesowych aspektów stosunku administracyjnoprawnego, skonkretyzowanego w zaskarżonej decyzji. Dla wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego aktu niezbędne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c Ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi , zwaną dalej p.p.s.a. (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm ).

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

W rozpatrywanej sprawie organ ustalił, że skarżący M. Z. od 1 stycznia 2001 r. do 28 lutego 2009r. podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu jako osoba współpracująca z osobą prowadzącą działalność gospodarczą. W myśl art. 13 pkt 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych obowiązkowemu ubezpieczeniu osoby współpracujące podlegają od dnia rozpoczęcia współpracy przy prowadzeniu pozarolniczej działalności gospodarczej do dnia zakończenia tej współpracy. Tak więc w sprawach których przedmiotem jest stwierdzenie podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu osoby współpracującej z osobą prowadzącą działalność gospodarczą każdorazowo należy ustalać i ocenić nie tylko czy pomoc świadczona przez małżonka ma charakter stały i bez której stanowiące majątek wspólny małżonków dochody z tej działalności nie osiągałyby pułapu, jaki zapewnia ich współdziałanie przy tym przedsięwzięciu ale także okres (okresy) w jakich ta współpraca miała miejsce.

W tej sprawie organ wszczął postępowanie na wniosek złożony przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, który z kolei powołał się na ustalenia kontroli przeprowadzonej w firmie H. Z. Jak wynika ze znajdującego się w aktach sprawy protokołu kontroli przeprowadzonej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych przedmiotową kontrolą objęto okres od 1 stycznia 2001r. do 30 listopada 2008 r. Tymczasem organ prowadzący niniejsze postępowanie nie czyniąc żadnych dodatkowych ustaleń w zaskarżonej decyzji ustalił, że M. Z. od 1 stycznia 2001 r. do 28 lutego 2009r. podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu jako osoba współpracująca z osobą prowadzącą działalność gospodarczą. Zdaniem Sądu, w przedstawionych okolicznościach sprawy stwierdzenie organu, że skarżący M. Z. po dniu 30 listopada 2008r. współpracował z żoną przy prowadzeniu przez nią działalności gospodarczej należy uznać za arbitralne, gdyż nie jest poparte dowodami. W żadnym razie nie można uznać za prawidłowe stanowisko organu I instancji, zaakceptowane następnie w decyzji przez Prezesa NFZ, gdzie wskazano, że "brak jest jakichkolwiek przesłanek by uznać, iż w okresie po 30 listopada 2008 r. do chwili zawieszenia działalności gospodarczej prowadzonej przez H. Z., M. Z. nie współpracował z żoną przy prowadzeniu przy prowadzeniu przez nią tejże działalności". Przedmiotem dowodzenia jest bowiem wykazanie faktu, że współpraca w rozumieniu przytoczonych przepisów miała realnie miejsce.

Jak już zasygnalizowano, kwestia wzmiankowanej współpracy po dniu 30 listopada 2008r. tzn. jej charakter i czas trwania nie była badana w toku niniejszego postępowania administracyjnego, co stanowi naruszenie przepisów postępowania nakazujących organom administracji podejmowanie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy a także w sposób wyczerpujący zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego w sprawie (art. 7, 77 k.p.a). W ocenie Sądu stwierdzone uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż nie został ustalony stan faktyczny sprawy po 30 listopada 2008r. do 28 lutego 2009r. natomiast zaskarżona decyzja obejmuje również ten okres.

W toku ponownego rozpatrzenia sprawy organ winien jeszcze raz ustalic stan faktyczny sprawy uwzględniając, że w aktach administracyjnych brak jest dowodu na to, iż skarżący M. Z. współpracował z żoną przy prowadzeniu przez nią działalności gospodarczej po dniu 30 listopada 2008r. Organ ma możliwość przeprowadzenia stosownego postępowania dowodowego w tym zakresie (v. art. 75, 76 k.p.a.). Przy ocenie charakteru współpracy organ winien także uwzględnić, iż przedsiębiorcą jest żona skarżącego. Należy bowiem mieć na uwadze, że okazjonalna pomoc, jaką świadczy osobie prowadzącej działalność gospodarczą małżonek, prowadzący z nim wspólne gospodarstwo domowe, jest konsekwencją obowiązku małżonków do wzajemnej pomocy oraz współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli (art. 23, 27 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 20 maja 2008r. sygn. akt II UK 286/07 lex 491447 wydanym w podobnej sprawie stwierdził, że w sytuacjach w których z określonych powodów prowadzący działalność gospodarcza małżonek nie może wykonać czy wykonywać określonej czynności brak jest przeszkód udzielenia pomocy i wykonania nieodpłatnie pracy za małżonka, który tej pracy wykonać nie może. Przy czym ocena ma dotyczyć konkretnej sytuacji a więc wymaga uprzednich ustaleń faktycznych co do charakteru i rodzaju tych czynności.

Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. uchylił decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] października 2009 r. oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia. O kosztach postępowania obejmujących wpis sądowy w wysokości 200 złotych orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a a o niewykonywaniu uchylonych decyzji na podstawie art. 152 p.p.s.a.