Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 293/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2015-05-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Finanse publiczne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 56 ust. 1 pkt 5
journal: Dz.U. 2013 poz 885
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Tomaszewska Sędziowie: Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń Sędzia NSA Elżbieta Rischka (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Dorota Kotlarek po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 13 maja 2015 r. sprawy ze skargi T. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 27 października 2014 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia zadłużenia z tytułu zwrotu niesłusznie pobranego dodatku mieszkaniowego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 27 października 2014 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania T. C., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia 26 września 2014 r. odmawiającą ww. umorzenia zadłużenia wynikającego z konieczności zwrotu niesłusznie pobranej pomocy w formie dodatku mieszkaniowego.

Podstawą rozstrzygnięcia był następujący stan faktyczny i prawny:

Wnioskiem z dnia 29 lipca 2014 r. skarżąca zwróciła się do Prezydenta Miasta o umorzenie zaległości wynikających z niesłusznie pobranej pomocy w formie dodatku mieszkaniowego, uzasadniając swój wniosek między innymi trudną sytuacją finansową, stanem zdrowia, wiekiem (76 lat) oraz zmianą w składzie gospodarstwa domowego (córka wraz z wnuczką wyprowadziły się).

Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego mającego na celu zobrazowanie sytuacji materialnej wnioskodawczyni oraz potwierdzenia ilości osób zamieszkujących wraz z nią, organ I instancji decyzją z dnia 26 września 2014 r. odmówił umorzenia wnioskowanych należności.

W złożonym od powyższej decyzji odwołaniu strona ponowiła prośbę o umorzenie zadłużenia wskazując, że jej sytuacja finansowa jest bardzo trudna, ponieważ sama opłaca energię elektryczną, gaz, opłaty za mieszkanie i telewizję. Ponadto posiada zadłużenie w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych (30.441,12 zł i odsetki w kwocie 6.747,68 zł) oraz na rzecz sieci telefonii komórkowej (3.211,81 zł). Emerytura skarżącej jest obciążona kosztami egzekucyjnymi w kwocie 244,89 zł i zostaje jej jedynie 799,43 zł, po uiszczeniu opłat za podstawowe media z kwoty tej zostaje około 300 zł na podstawowe produkty spożywcze i lekarstwa. Wnioskodawczyni jest osobą w wieku 76 lat i nie jest w stanie zwrócić zadłużenia.

Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 27 października 2014 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

W uzasadnieniu organ przywołał treść mających zastosowanie w sprawie przepisów art. 55, art. 60 i art. 64 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2013 r., poz. 885).

Kolejno przedstawiając stan faktyczny Kolegium wskazało, że Prezydent Miasta we wznowionych postępowaniach, pięcioma ostatecznymi decyzjami (z 17 kwietnia i 3 czerwca 2014 r.) uchylił poprzednie decyzje tego organu w sprawie przyznania skarżącej dodatku i orzekł przyznać dodatek w skorygowanej wysokości (od 1 lipca do 31 grudnia 2011 r. i od 1 lipca do 31 grudnia 2012 r.) oraz nie przyznawać dodatku (za okresy od 1 lipca do 31 grudnia 2013 r., od 1 stycznia do 30 czerwca 2013 r. i od 1 stycznia do 30 czerwca 2012 r.).

Powyższe decyzje wydane zostały w wyniku stwierdzenia, że w okresie od 1 lipca 2011 r. do 31 grudnia 2013 r. skarżąca nie wykazywała dochodów osiągniętych z tytułu emerytury rolniczej, jak i nie wykazywała w składzie gospodarstwa domowego córki i wnuczki, z którymi zamieszkiwała od 2010 r., dzieląc się z nimi kosztami utrzymania lokalu. Zarówno córka jak i wnuczka skarżącej w tym okresie uzyskiwały dochody z tytułu zatrudnienia.

W dalszej części uzasadnienia Kolegium wskazało, że wydanie przez organ I instancji poprzedzone zostało analizą sytuacji dochodowej wnioskodawczyni. Prezydent w celu potwierdzenia, że jak twierdziła strona prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, wystąpił z zapytaniem do "A" s.c. Z otrzymanej odpowiedzi wynika, że od stycznia 2014 r. do chwili obecnej w lokalu, w którym zamieszkuje skarżąca, nadal mieszkają trzy osoby. Z zawiadomienia o opłatach z dnia 13 sierpnia 2014 r. dostarczonego przez stronę wynika, że przy wywozie nieczystości stałych uwzględnione zostały trzy osoby. W ocenie organu pomiędzy wnioskodawczynią a zamieszkującymi z nią córką i wnuczką istnieje konflikt natury rodzinnej i obie Panie nie chcą pomóc stronie w spłacie zobowiązań z tytułu nienależnie pobranego dodatku mieszkaniowego, zachodzi też prawdopodobieństwo, że ww. współlokatorki nadal zamieszkują w przedmiotowym lokalu, a wnioskodawczyni nie wykazała łącznego dochodu przypadającego na gospodarstwo domowe.

Organ odwoławczy wskazał również, że w postępowaniu przed organem I instancji umożliwiono stronie wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów.

Ponadto z przedłożonych akt sprawy wynika, że strona nie korzysta z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie a decyzją z dnia 10 marca 2014 r. ustalono jej wysokość emerytury wraz z przysługującymi dodatkami w kwocie 1.044,32 zł.

W ocenie Kolegium organ I instancji wyjaśnił stan faktyczny sprawy i dokonał analizy, która znalazła odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji.

Organ odwoławczy stwierdził również, że nie może zobowiązać organu uprawnionego do egzekwowania należności będących wierzytelnościami Miasta do ich umorzenia. Kolegium nie ma bowiem wpływu na przyjęte kryteria oceny sytuacji materialno-bytowej osób zobowiązanych do uregulowania należności.

Końcowo zwrócono uwagę, że skarżąca z uwagi na wskazane we wniosku okoliczności (wiek, niepełnosprawność, zadłużenie i prowadzenie wobec niej postępowania egzekucyjnego) może wystąpić do organu I instancji z wnioskiem o odroczenie spłaty lub rozłożenie na raty.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku strona wskazała, że wniosek o umorzenie zaległości uzasadnia trudną sytuacją finansową, stanem zdrowia i podeszłym wiekiem.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na jej uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej wskazano.

Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, nie są natomiast uprawnione do merytorycznego rozstrzygania o przedmiocie sprawy. Również w myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. dalej jako "P.p.s.a.") sądy administracyjne kontrolują zaskarżone akty tylko w zakresie ich zgodności z prawem (legalności) i nie mają uprawnień do merytorycznego rozstrzygania sprawy. Jednocześnie z przepisu art. 134 § 1 ostatnio cytowanej ustawy wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W sprawie nie jest sporne, że Prezydent Miasta we wznowionych postępowaniach, pięcioma ostatecznymi decyzjami (z 17 kwietnia i 3 czerwca 2014 r.) uchylił poprzednie decyzje tego organu w sprawie przyznania skarżącej dodatku i orzekł przyznać dodatek w skorygowanej wysokości (od 1 lipca do 31 grudnia 2011 r. i od 1 lipca do 31 grudnia 2012 r.) oraz nie przyznawać dodatku (za okresy od 1 lipca do 31 grudnia 2013 r., od 1 stycznia do 30 czerwca 2013 r. i od 1 stycznia do 30 czerwca 2012 r.).

W związku z powyższym skarżąca obowiązana była do zwrotu nienależnie pobranych kwot w podwójnej wysokości na podstawie art. 7 ust. 9 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 966).

Jednakże jak stanowi art. 55 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t. j. Dz. U. z 2013 r., poz. 885, dalej jako "u.f.p."): "Należności pieniężne mające charakter cywilnoprawny, przypadające organom administracji rządowej, państwowym jednostkom budżetowym i państwowym funduszom celowym, mogą być umarzane w całości albo w części lub ich spłata może być odraczana lub rozkładana na raty."

Ww. należności mogą być umarzane w całości, jeżeli (art. 56 ust. 1. ww. ustawy):

1) osoba fizyczna - zmarła, nie pozostawiając żadnego majątku albo pozostawiła majątek niepodlegający egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawiła przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty 6.000 zł;

2) osoba prawna - została wykreślona z właściwego rejestru osób prawnych przy jednoczesnym braku majątku, z którego można by egzekwować należność, a odpowiedzialność z tytułu należności nie przechodzi z mocy prawa na osoby trzecie;

3) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności lub postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne;

4) jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej uległa likwidacji;

5) zachodzi ważny interes dłużnika lub interes publiczny.

Właściwy organ, na wniosek zobowiązanego, może udzielać określonych w art. 55 ulg w spłacie zobowiązań z tytułu należności, o których mowa w art. 60 (art. 64 ust. 1 u.f.p.).

W niniejszej sprawie strona skarżąca wnioskiem z dnia 29 lipca 2014 r. wystąpiła o umorzenie zaległości wynikających z niesłusznie pobranej pomocy w formie dodatku mieszkaniowego, uzasadniając swój wniosek między innymi trudną sytuacją finansową, stanem zdrowia, wiekiem (76 lat) oraz zmianą w składzie gospodarstwa domowego (córka wraz z wnuczką wyprowadziły się).

Organy obu instancji odmówiły stronie umorzenia należności uzasadniając, że istnieje prawdopodobieństwo, że wraz ze skarżącą zamieszkują w jej lokalu również córka i wnuczka, a wnioskodawczyni nie wykazała łącznego ich dochodu przypadającego na gospodarstwo domowe.

Jak słusznie wyjaśnił organ odwoławczy podejmowana na podstawie art. 55 u.f.p. decyzja o umorzeniu należności ma charakter uznaniowy, o czym świadczy zarówno użyte przez ustawodawcę wyrażenie, "mogą być umarzane w całości albo w części lub ich spłata może być odraczana lub rozkładana na raty" (art. 55 u.f.p.) ale także użycie prawnie niezdefiniowanego zwrotu (tzw. wyrażenia nieostrego) "ważnego interesu dłużnika".

Podkreśla się zarówno w literaturze jak i w orzecznictwie sądów administracyjnych, że wybór kierunku rozstrzygnięcia może być swobodny, ale nie dowolny, i winien wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Konsekwencją powyższego jest obowiązek organu administracji publicznej szczególnie starannego prowadzenia postępowania, tak aby czyniło ono zadość obowiązkom płynącym z treści art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm.) - dalej jako k.p.a. W trakcie prowadzonego postępowania organy winny dokonać analizy aktualnej sytuacji materialnej, życiowej i rodzinnej osoby zobowiązanej do zwrotu świadczenia. Dopiero ustalenia dokonane w tym zakresie pozwolą na stwierdzenie, czy w sprawie zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające udzielenie umorzenia lub ulgi w spłacie należności w zakresie określonym art. 55 u.f.p. Warto również wyjaśnić, że samo sformułowanie wniosku o umorzenie należności nie uniemożliwia organowi rozważenia możliwości zastosowania ulgi innego rodzaju określonej w powyższym przepisie (rozłożenia na raty, częściowego umorzenia lub odroczenia terminu płatności) jeśli sytuacja wnioskodawcy uzasadniałaby przyznanie ulgi w zakresie mniejszym niż wskazany we wniosku. Uzasadnienie zaś decyzji odpowiadać powinno warunkom określonym w art. 107 k.p.a., tak aby strona mogła mieć pewność a Sąd mógł ocenić, że wszelkie podniesione przez nią okoliczności zostały wzięte pod uwagę i poddane ocenie w kontekście mających zastosowanie w sprawie przepisów.

Wracając do niniejszej sprawy w pierwszej kolejności stwierdzić należy, iż pomimo, że kontrolowana decyzja jest decyzją uznaniową, a więc jak wskazano wyżej wymagającą szczególnej staranności w zakresie jej uzasadnienia, uzasadnienie kontrolowanej decyzji organu odwoławczego, jest nad wyraz lakoniczne i nie spełnia przesłanek określonych w art. 107 § 3 k.p.a. Nie dokonano w nim szczegółowej i rzetelnej analizy sytuacji życiowej, zdrowotnej, rodzinnej i materialnej skarżącej. Przedstawiając sytuację majątkową skarżącej organ wskazał jedynie na dane zawarte we wniosku (wysokość emerytury i zadłużenia). W decyzji nie sposób doszukać się jakiegokolwiek odniesienia do opisanej sytuacji finansowej a tym bardziej jej szczegółowej analizy pod kątem realnej możliwości spłaty zadłużenia. Z treści zaskarżonej decyzji wynika, że jedyną przyczyną odmowy umorzenia zaległości było prawdopodobieństwo, że wraz ze skarżącą zamieszkują w jej lokalu również córka i wnuczka (na co wskazuje pismo "A" i zawiadomienie o opłatach), a wnioskodawczyni nie wykazała łącznego ich dochodu przypadającego na gospodarstwo domowe. Przy czym uzasadnienie owego "prawdopodobieństwa" wskazane w decyzji organu I instancji jest całkowicie niezrozumiałe. Organ bowiem wskazał, że o ewentualności wspólnego zamieszkiwania przez ww. osoby świadczy zaistniały między nimi konflikt rodzinny. Na podstawie tak skrótowego uzasadnienia trudno przeanalizować tok rozumowania organu, jednakże wydaje się, że w przypadku konfliktu rodzinnego, uprawniona byłaby wręcz odwrotna teza, a mianowicie, że z uwagi na istnienie konfliktu, jego strony unikałyby kontaktu a tym bardziej wspólnego zamieszkiwania.

W ocenie Sądu, powyższa argumentacja organu nie jest wystarczająca. Ani organ I ani II instancji nie wyjaśnił w sposób nie budzący wątpliwości, że ważny interes dłużniczki oraz interes publiczny nie przemawiają za umorzeniem należności.

Organ odwoławczy lakonicznie stwierdził, że decyzja organu I instancji poprzedzona została analizą sytuacji dochodowej wnioskodawczyni. Przy czym ta "analiza" sprowadza się do przytoczenia treści wniosku oraz stwierdzenia, że skarżąca prawdopodobnie mieszka z córką i wnuczką. Tak ustalony stan faktyczny i jego analiza nie daje podstaw do odmowy umorzenia zaległości.

Działanie w ramach uznania administracyjnego nakłada na organ obowiązek wyważenia interesu społecznego z indywidualnym interesem strony, gdyż zobowiązuje go do tego art. 2 Konstytucji RP w każdym przypadku, w którym w sprawie ma zastosowanie norma prawna uzależniająca załatwienie sprawy od tzw. uznania administracyjnego. Z uwagi na to, że przesłanki "ważnego interesu dłużnika" i "interesu publicznego" mają charakter równorzędny, organ zobowiązany jest w trakcie postępowania ustalić, która z nich przeważa i na tej podstawie zadecydować o zastosowaniu przez dłużnika ulgi w spłacie zobowiązań. Kwestia ta powinna być rozważona w uzasadnieniu decyzji, ponieważ jej pominięcie jest przesłanką do traktowania decyzji jako dowolnej. Podjęcie rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego wymagało, by interes społeczny i ważny interes dłużnika (często sprzeczne) zostały należycie wyważone. Temu celowi służy analiza sytuacji osobistej i materialnej zobowiązanego. Przede wszystkim istotne jest rozważenie, czy zapłata należności pieniężnej nie spowoduje konieczności sięgnięcia przez wnioskodawcę do środków pomocy państwa, gdyż nie będzie w stanie zaspokoić swoich potrzeb materialnych.

Ponadto warto zwrócić uwagę, że w wyroku z dnia 24 kwietnia 2013 r., sygn. akt II GSK 170/12 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że użyte w art. 56 ust. 1 pkt 5 ustawy o finansach publicznych pojęcie "ważny interes dłużnika" jest pojęciem nieostrym. Zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych o istnieniu ważnego interesu dłużnika nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz decydować powinny kryteria zobiektywizowane, zgodnie z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości, w której wysoką rangę mają zdrowie i życie, a także możliwości zarobkowe w celu zdobycia środków utrzymania dla siebie i rodziny. Pojęcia ważnego interesu dłużnika nie można ograniczać tylko i wyłącznie do sytuacji nadzwyczajnych, czy też zdarzeń losowych uniemożliwiających uregulowanie dochodzonej należności pieniężnej, gdyż pojęcie to funkcjonuje w zdecydowanie szerszym znaczeniu, uwzględniającym również sytuację ekonomiczną dłużnika, wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów i wydatków. Zawężenie ustawowych wymagań umarzania należności pieniężnych do przypadków, w których dłużnik - wskutek uiszczenia należności - miałby pozostawać bez środków do życia i korzystać ze środków pomocy społecznej, jest niedopuszczalną interpretacją na niekorzyść dłużnika.

Powyższy pogląd Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela.

Wprawdzie ustawa nie określa wymogów treści wniosku o umorzenie zaległości, ale niewątpliwie powinien być on szczegółowo umotywowany. Jednakże w sytuacji gdy organ ma do czynienia z osobą nieporadną, chorą i w zaawansowanym wieku, to na organie ciąży obowiązek udzielenia stronie wszelkich wskazówek i wyjaśnień, a więc wezwania m. in. do dodatkowego udokumentowania swojej sytuacji materialnej. Przeprowadzenie zaś wyczerpującego postępowania administracyjnego i prawidłowa jego ocena powinna doprowadzić do ustalenia skutków, jakie może spowodować dla zobowiązanej wyegzekwowanie przedmiotowych należności. Kwestie tychże skutków organ pominął milczeniem. Tymczasem zadaniem organu w tej sprawie było wyjaśnienie, czy sytuacja materialna, rodzinna i zdrowotna zobowiązanej przesądza o umorzeniu lub o odmowie umorzenia należności pieniężnej, jaki wpływ na sytuację strony ma ewentualne wyegzekwowanie przedmiotowych należności. Niewątpliwie ustalenia te powinny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, ich brak zaś skutkuje naruszeniem art. 7 i art. 77 oraz art. 107 § 1 k.p.a.

Wobec powyższego w ocenie Sądu, mając na uwadze treść wniosku oraz ustalenia w zakresie stanu faktycznego sprawy poczynione przez organ, należy stwierdzić, że organ przy wydawaniu decyzji nie dokonał rzetelnej analizy wszelkich okoliczności pozwalających mu w ramach uznania administracyjnego na stwierdzenie braku podstaw do odmowy umorzenia skarżącej należności pieniężnej. Organy administracji nie rozważyły oraz nie oceniły wszystkich okoliczności sprawy związanych z sytuacją zdrowotną, rodzinną i ekonomiczną skarżącej w świetle przesłanki ważnego interesu dłużnika, wynikającej z art. 56 ust. 1 pkt 5 u.f.p.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie wskazuje również, że całkowicie błędny jest pogląd zaprezentowany w zaskarżonej decyzji jakoby organ odwoławczy nie mógł zobowiązać organu uprawnionego do egzekwowania należności będących wierzytelnościami Miasta do ich umorzenia bowiem nie ma wpływu na przyjęte kryteria oceny sytuacji materialno-bytowej osób zobowiązanych. Nie ulega bowiem wątpliwości, że zgodnie z art. 67 u.f.p. do spraw dotyczących należności, o których mowa w art. 60 (...) stosuje się przepisy k.p.a. Jak stanowi natomiast przepis art. 15 k.p.a. postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne. Wyrażona w tym przepisie istota zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego polega na dwukrotnym rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu przez dwa różne organy tej samej sprawy wyznaczonej treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia. Zadaniem organu drugiej instancji w postępowaniu administracyjnym jest rozważenie, jak należy daną - indywidualnie rozpatrywaną - sprawę rozstrzygnąć zgodnie z zasadą praworządności i zasadą prawdy obiektywnej, a nie tylko, rozważyć czy utrzymać lub zmienić rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Obowiązkiem organu odwoławczego jest ponowne rozpatrzenie sprawy, niezależnie od rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji.

Kolegium zatem nie kontroluje decyzji organu I instancji a rozpoznaje sprawę od początku. Przyjęcie tezy sformułowanej przez SKO wypaczyłoby jakikolwiek sens rozpatrywania odwołań w sprawie umorzenia zaległości skoro, jak sugeruje organ odwoławczy nie może on zobowiązać organu I instancji do umorzenia zaległości i nie ma wpływu na przyjęte kryteria oceny sytuacji materialno-bytowej zobowiązanych, zatem utrzymuje takie decyzje w mocy.

W utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, iż uzasadnienie decyzji ma szczególne znaczenie nie tylko przy ocenie prawidłowości decyzji przez organ wyższego stopnia, ale także daje stronie niezadowolonej z rozstrzygnięcia zawartego w decyzji możliwość polemiki ze stanowiskiem organu i to zarówno, jeśli idzie o ustalenia faktyczne poczynione w sprawie, jak i dokonaną przez organ wykładnię przepisów prawa będących podstawą wydanego rozstrzygnięcia. Nieuzasadnienie zaś decyzji w sposób właściwy, co miało miejsce w niniejszej sprawie, narusza uprawnienia strony i podstawowe zasady postępowania administracyjnego (art. 7 - 10 k.p.a.), a tym samym stanowi podstawę do uchylenia takiej decyzji (por. np. wyroki NSA: 25 listopada 2009 r., sygn. I OSK 558/09; z dnia 16 marca 1998 r., II SA 96/98; z dnia 28 października 1998 r., I SA/Gd 1651/96; z dnia 13 grudnia 1988 r., II SA 497/88 czy z dnia 8 maja 1998 r., I SA/Lu 380).

Marginalnie Sąd wskazuje, że organ odwoławczy mimo wskazania, iż organ I instancji umożliwił stronie wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów, sam jednak obowiązku wynikającego z art. 10 § 1 k.p.a. nie wykonał.

Reasumując dotychczasowe rozważania stwierdzić należy, że organ rozstrzygając przedmiotową sprawę dopuścił się naruszenia przepisów postępowania administracyjnego (art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a.) w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Ponownie rozpoznając sprawę, organ administracji winien szczegółowo wyjaśnić okoliczności faktyczne istotne dla oceny sytuacji rodzinnej, zdrowotnej i majątkowej skarżącej i – uwzględniając powyższą wykładnię – rozważyć, czy wskazują one na to, że skarżąca obecnie spełnia przesłanki uzasadniające umorzenie nienależnie pobranych świadczeń (ewentualnie odroczenia terminu ich płatności czy do rozłożenia płatności na raty). W przypadku ustalenia, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe z dwoma innymi osobami (czemu zaprzeczyła w oświadczeniu złożonym wraz z odwołaniem), organ winnien ponowić próbę uzyskania informacji dotyczących dochodów tych osób czy zasad i wysokości kosztów utrzymania w jakich partycypują, co pozwoliłoby ustalić rzeczywistą sytuację finansową skarżącej a w konsekwencji rozważenie wystąpienia jej ważnego interesu w umorzeniu zaległości. Przed wydaniem decyzji organ umożliwi stronie wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. i c) P.p.s.a. orzekł w pkt 1 wyroku o uchyleniu zaskarżonej decyzji. O wstrzymaniu wykonania decyzji (pkt 2 sentencji wyroku) orzeczono na podstawie art. 152 tego aktu prawnego.