Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 1701/07
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-10-31 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 15, art 27, art. 33,  art. 54,
journal: Dz.U. 1966 nr 24 poz 151
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Krzymień, Sędziowie NSA Grzegorz Borkowski (sprawozdawca), Włodzimierz Kubiak, Protokolant Barbara Mróz, po rozpoznaniu w dniu 31 października 2008 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej P.[...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 sierpnia 2007 r. sygn. akt III SA/Wa 732/07 w sprawie ze skargi P.[...] na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 28 grudnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie rozpatrzenia zarzutów złożonych w postępowaniu egzekucyjnym 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od P. [...] na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w W. kwotę 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

I. Stan sprawy przedstawiał się następująco:

1. W dniu 13 lutego 2006 r. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego W. wszczął egzekucję administracyjną przeciwko P. na podstawie wystawionego przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. tytułu wykonawczego z dnia 23 stycznia 2006 r., nr (...). Tytuł wykonawczy został wystawiony na wierzytelności (...) Klubu Sportowego (...). Jako podstawę prawną jego wystawienia wierzyciel wskazał postanowienie z dnia 25 lutego 2004 r. wydane na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a., którym Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. określił P. - jako dłużnikowi zajętej wierzytelności - wysokość nieprzekazanej kwoty, tj. 226.498,89 zł.

2. Pismem z dnia 16 lutego 2006 r. P. wniósł zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, powołując się na art. 33 pkt 1, 3, 4, 7 i 10 w związku z art. 15 § 1 u.p.e.a. Uzasadniając je wskazał w szczególności, że:

- przed wszczęciem egzekucji administracyjnej nie zostało doręczone upomnienie wzywające do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego (zarzut z art. 33 pkt 7 u.p.e.a.),

- tytuł wykonawczy nie spełniał wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a., zwłaszcza jego § 3, gdyż do tytułu nie dołączono dowodu doręczenia upomnienia, a wierzyciel ograniczył się do zamieszczenia w nim ogólnej klauzuli wskazującej na § 13 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 137, poz. 1541 ze zm.), powoływanego dalej jako "rozporządzenie wykonawcze" oraz istniała rozbieżność między kwotą należności głównej podanej w tytule,

a określoną w postanowieniu stanowiącym podstawę jego wystawienia, tzn. nastąpiło określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z postanowienia (zarzuty z art. 33 pkt 3 i 10 u.p.e.a),

- P. wykonał obowiązek wynikający z wystawionego tytułu, gdyż kwota nim objęta była realizowana w trybie sądowym lub pozaegzekucyjnym, a kwoty łącznie przekazane przez P. ją przekroczyły (zarzut z art. 33 pkt 1 u.p.e.a),

- P. nie jest - wbrew temu, co napisano w tytule wykonawczym - zobowiązanym w rozumieniu przepisów egzekucyjnych, gdyż nie był on w przeszłości i nie jest obecnie dłużnikiem zajętej wierzytelności zobowiązanego klubu sportowego, a ponadto nie istnieje żadna umowa, z której wynikałoby zobowiązanie P. do przekazania na rzecz wskazanego klubu jakichkolwiek sum pieniężnych (zarzut z art. 33 pkt 4 u.p.e.a.).

3. Powyższe zarzuty organ egzekucyjny przekazał wierzycielowi celem zajęcia stanowiska odnośnie zgłoszonych zarzutów.

4. Postanowieniami z dnia 23 czerwca 2006 r. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w K., działając jako wierzyciel, uznał zarzuty P. zgłoszone na podstawie art. 33 pkt 1 i 4 u.p.e.a. za niedopuszczalne, a zarzuty oparte na art. 33 pkt 3, 7 i 10 u.p.e.a oddalił jako bezzasadne. Postanowienie dotyczące tych ostatnich zarzutów było przedmiotem zażalenia i zostało utrzymane w mocy przez organ odwoławczy.

5. Postanowieniem z dnia 22 września 2006 r. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego W. oddalił zarzuty P. zgłoszone w trybie art. 33 pkt 1 i 4 u.p.e.a. jako niedopuszczalne oraz uznał za nieuzasadnione zarzuty wniesione w trybie art. 33 pkt 3, 7 i 10 u.p.e.a. W uzasadnieniu postanowienia stwierdził, iż zgłoszone zarzuty zostały rozpatrzone przez wierzyciela i w zakresie zarzutów z pkt 1 i 4 jest związany udzieloną wypowiedzią. Natomiast bezzasadność pozostałych zarzutów uzasadnił brakiem obowiązku doręczenia upomnienia oraz skorygowaniem w tytule wykonawczym egzekwowanej kwoty wobec zmiany w międzyczasie jej wysokości.

6. W zażaleniu na postanowienie organu egzekucyjnego P. ponowił argumentację zgłoszoną w zarzutach. Dodatkowo zwrócił uwagę, iż organ ten nie odniósł się merytorycznie do argumentacji P., lecz oparł się jedynie na stanowisku wierzyciela, przyjmując całkowite związanie wypowiedzią tego podmiotu. Nadto podniósł, iż Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. przemilczał fakt uzyskania od P. dużych sum pieniężnych, zarówno przed wszczęciem przedmiotowego postępowania egzekucyjnego, jak i po jego wszczęciu.

7. Dyrektor Izby Skarbowej w W. postanowieniem z dnia 28 grudnia 2006 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Wyjaśnił, że rozpatrzenie zarzutów następuje po uzyskaniu wypowiedzi wierzyciela, przy czym związanie organu egzekucyjnego stanowiskiem wierzyciela jest uzależnione od podstaw wniesionego zarzutu. Wypowiedź wierzyciela odnośnie zarzutów, o których mowa w art. 33 pkt 1 - 5 u.p.e.a. jest dla organu egzekucyjnego wiążąca i organ ten nie może dokonać samodzielnej ich weryfikacji, gdyż czyniąc to naruszyłby dyspozycję art. 34 § 1 ww. ustawy. Wskazał, że zasadność i wymagalność obowiązku objętego tytułem egzekucyjnym, a więc stan faktyczny, co do obowiązku przekazania przez P. jako dłużnika zajętej wierzytelności stosownej kwoty został ustalony w postanowieniu stanowiącym podstawę wystawienia tytułu wykonawczego.

Odnośnie zarzutów postawionych w oparciu o art. 33 pkt 7 i 10 u.p.e.a., czyli braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia oraz niespełnienia przez tytuł wykonawczy wymogów określonych w art. 27 ww. ustawy, organ odwoławczy podniósł, że kwestie te były badane przez organ egzekucyjny przed doręczeniem P. odpisu tytułu wykonawczego, w ramach umocowania zawartego w art. 29 § 1 u.p.e.a. W tym zakresie Dyrektor Izby Skarbowej nie dopatrzył się nieprawidłowości, tak co do wystawienia tytułu wykonawczego, jak i prowadzenia egzekucji bez doręczenia upomnienia.

8. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący powtórzył argumentację zgłaszaną w toku postępowania egzekucyjnego, która sprowadzała się w istocie do wykazania naruszenie art. 33 pkt 1, 3, 4, 7 i 10 u.p.e.a. poprzez nieuwzględnienie wskazanych zarzutów egzekucyjnych, przy jednoczesnym bezzasadnym powołaniu się na wiążące stanowisko wierzyciela i nie podjęcie merytorycznej analizy stanowiska prezentowanego przez Skarżącego. Zakwestionował zasadność i wysokość dochodzonych od P. kwot określonych tytułem wykonawczym. Wykazywał, iż tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a., w szczególności wskazanych w § 3, a jego doręczenie nie zostało poprzedzone wystawieniem i doręczeniem upomnienia. Skarżący zarzucił również dokonanie podjętych w toku postępowania czynności egzekucyjnych z naruszeniem przepisów prawa. W związku z powyższym stwierdził, że dokonane czynności egzekucyjne powinny być uchylone, a postępowanie w sprawie umorzone.

9. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w W. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Dodatkowo wyjaśnił, iż czynności egzekucyjne podejmowane przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego W. były zaskarżane przez P. w trybie art. 54 u.p.e.a. i w tym zakresie wydane zostały odrębne postanowienia. Ponowne zajmowanie stanowiska w kwestii prawidłowości przeprowadzenia przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych nie mogło zatem mieć miejsca przy wydawaniu zaskarżonego w niniejszej sprawie postanowienia.

10. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

W uzasadnieniu wyroku Sąd wyjaśnił, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., mógł rozstrzygać tylko i wyłącznie w granicach sprawy. Sprawa poddana ocenie Sądu dotyczyła rozpatrzenia przez organ egzekucyjny zarzutów zgłoszonych przez P. w postępowaniu egzekucyjnym. W granicach tej sprawy nie mieściła się zatem ocena prawidłowości postanowień wydanych przez wierzyciela, czy też wypowiadanie się w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne. Te sprawy mogły być poddawane ocenie w odrębnych postępowaniach.

Sposób rozpatrywania zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym określony został w art. 34 u.p.e.a. I tak, w zakresie mającym znaczenie dla niniejszej sprawy wskazać należało, że zgodnie § 1 powołanego artykułu zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 pkt 1-7, 9 i 10, a przy egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym - także na podstawie art. 33 pkt 8, organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 pkt 1-5, wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca (podkreśl. Sądu). Organ egzekucyjny, po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela lub postanowienia o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu, wydaje postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów, a jeżeli zarzuty są uzasadnione - o umorzeniu postępowania egzekucyjnego albo o zastosowaniu mniej uciążliwego środka egzekucyjnego, o czym stanowi § 4 ww. artykułu.

Rola organu egzekucyjnego w zakresie rozpatrzenia zarzutów mieszczących się w dyspozycji art. 33 pkt 1-5 u.p.e.a. sprowadza się w istocie do roli czysto formalnej. Organ ten zanim się o nich wypowie zasięga stanowiska wierzyciela, a z uwagi na związanie tym stanowiskiem (które musi mieć postać ostatecznego postanowienia) nie ma żadnej możliwości aby zarzuty te potraktować odmiennie niż wskazuje na to wierzyciel. Organ egzekucyjny nie może zatem w tym zakresie negować poglądu wierzyciela, ani też nie musi go w żaden sposób dodatkowo uzasadniać własnymi argumentami. Innymi słowy, postanowienie wierzyciela w pełni determinuje ocenę skuteczność zarzutów objętych powyższym zakresem, a organ egzekucyjny w swoim orzeczeniu jedynie je powiela.

Skoro zatem w rozpoznanej sprawie wierzyciel uznał zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 pkt 1 i 4 u.p.e.a. za niedopuszczalne, a zarzut z pkt 3 ocenił jako bezzasadny (używając formuły -oddalenia-), to postanowienie organu egzekucyjnego w przedmiocie tych zarzutów nie mogło być inne niż orzekające o ich nieuwzględnieniu.

Wobec powyższego zarzut, że organ egzekucyjny bezzasadnie powoływał się na stanowisko wierzyciela i nie dokonał merytorycznej analizy stanowiska P. w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 pkt 1, 3 i 4 u.p.e.a. należało uznać za oczywiście chybiony.

Z kolei w zakresie oceny zarzutów Skarżącego formułowanych w pozostałym zakresie, tj. odnoszących się do art. 33 pkt 7 i 10 w związku z art. 27 § 3 u.p.e.a. Sąd stwierdził, iż w tym względzie ocena zaprezentowana przez organ egzekucyjny oraz organ odwoławczy w wydanych postanowieniach nie naruszała prawa.

Zarzuty te wiązały się z nieuzasadnionym - w ocenie Skarżącego - brakiem upomnienia przewidzianego w art. 15 § 1 u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, chyba że przepisy szczególne inaczej stanowią. Postępowanie egzekucyjne może być wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia tego upomnienia. Wskazać jednakże należy, iż zgodnie § 5 powyższego artykułu ustawodawca zobowiązał ministra właściwego do spraw finansów publicznych do określenia, w drodze rozporządzenia, należności pieniężnych, których egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia. Określając należności, których egzekucja może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia, minister kieruje się rodzajem należności oraz sposobem ich powstawania. W § 13 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego postanowiono, iż postępowanie egzekucyjne może być wszczęte bez uprzedniego doręczenia upomnienia w przypadkach, gdy należność pieniężna została określona w orzeczeniu. Z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia w rozpoznanej sprawie. Podstawą bowiem wystawienia tytułu wykonawczego było postanowienie (a więc akt mieszczący się w szerszym pojęciu -orzeczenia-) organu egzekucyjnego określające nie przekazaną przez dłużnika zajętej wierzytelności kwotę, tj. orzeczenie wydane na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a. Zgodnie przy tym z art. 71b zdanie drugie tej ustawy postanowienie takie jest podstawą wystawienia tytułu wykonawczego. W takim stanie rzeczy - jak słusznie wywodziły organy orzekające - dla uruchomienia postępowania egzekucyjnego nie było wymagane uprzednie przesłanie upomnienia zobowiązanemu (P.). Podstawa prawna braku takiego obowiązku została przy tym podana w tytule wykonawczym.

11. Od powyższego wyroku P. wniósł skargę kasacyjną, w której domagał się jego uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach.

Jako podstawy kasacyjne wskazano:

- naruszenie prawa materialnego - § 13 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 roku w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji- poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w niniejszej sprawie, albowiem należność objęta tytułem wykonawczym z dnia 23 stycznia 2006 roku nr (...) nie została w sposób tożsamy określona postanowieniem Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K., co miało wpływ na uznanie za bezzasadny zgłoszonego w trakcie postępowania zarzutu P. opartego na treści art. 33 pkt 7, jak również pkt 10 ustawy egzekucyjnej oraz na oddalenie skargi na czynności egzekucyjne naszego Związku zgłoszonej w innej sprawie,

- naruszenie prawa materialnego - art. 27 § 3 ustawy egzekucyjnej poprzez błędną jego wykładnię i przyjęcie, iż w niniejszej sprawie nie zachodził obowiązek doręczenia upomnienia, co miało wpływ na uznanie za bezzasadny zgłoszonego w trakcie postępowania zarzutu P. opartego na treści art. 33 pkt 7, jak również pkt 10 ustawy egzekucyjnej oraz oddalenie skargi na czynności egzekucyjne naszego Związku zgłoszonej w innej sprawie.

Uzasadnienie skargi kasacyjnej sprowadza się do przedstawienia dotychczasowego przebiegu postępowania egzekucyjnego i sądowego oraz ponowienia przedstawionej już w obydwu tych postępowaniach argumentacji prawnej.

12. Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i o przyznanie kosztów postępowania kasacyjnego.

II. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

1. Już z samego sformułowania zarzutów, a także ich uzasadnienie, wynika, że nie daje ona Sądowi żadnej możliwości merytorycznej kontroli zaskarżonego wyroku. Jest to o tyle niezrozumiałe, że w licznych już orzeczeniach wydanych w identycznych sprawach faktycznych (por. np. wyrok z dnia 8 grudnia 2006 r. II FSK 1444/05 i II FSK 1445/05) Sąd wyjaśniał zasady, którymi "rządzi się" postępowanie kasacyjne oraz związane z tym wymogi, jakim powinna odpowiadać skarga kasacyjna. Te wyjaśnienia, jak o tym świadczą sprawy rozpoznane w dniu wydania m.in. wyroku, nie zapobiegły powieleniu przez skarżącego tych samych błędów.

2. § 13 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. wprowadzający wyjątek od zasady wszczynania egzekucji po uprzednim doręczeniu upomnienia (art. 15 § 1 u.p.e.a.) to przepis procesowy, a nie materialnoprawny. Sąd Administracyjny, który nie wszczyna postępowania egzekucyjnego, w żadnej sytuacji nie może tego przepisu stosować. Już tylko z tej przyczyny zarzut jego naruszenia był oczywiście chybiony.

3. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie ma śladu by sąd pierwszej instancji dokonywał wykładni art. 27 § 3 ustawy "egzekucyjnej", który to przepis, wbrew poglądowi skarżącego, również nie ma charakteru materialnoprawnego. Jest on przy tym tak jasny w treści, że nie wymaga żadnych zabiegów interpretacyjnych. Adresowany jest do wierzyciela gdyż to wierzyciel dołącza dowód doręczenia upomnienia bądź – jak to miało miejsce w rozpoznawanej sprawie – podaje podstawę prawną braku tego obowiązku. Skarżący nie wskazał żadnego przepisu, który miałby naruszyć Sąd dokonując kontroli prawidłowości postępowania egzekucyjnego w tym aspekcie. Zatem i ten zarzut uznać należało za chybiony.

4. Stosowanie do art. 183 § 1 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny – poza przypadkami nieważności postępowania – rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Oznacza to związanie sądu podniesionymi w tej skardze zarzutami. Skoro oba zarzuty okazały się bezzasadne skarga kasacyjna podlegała oddaleniu (art. 184 ppsa).

5. Oddalenie skargi kasacyjnej pociąga za sobą obowiązek zwrotu kosztów postępowania stronie przeciwnej (art. 204 pkt 1 ppsa). Obejmują one wyłącznie wynagrodzenie pełnomocnika, będącego radcą prawnym, za udział w rozprawie sądowej.