Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 977/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2005-12-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

3 SA/Gl 977/04 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKI Dnia 8 grudnia 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Apollo Sędziowie: WSA Małgorzata Jużków (spr.) WSA Małgorzata Walentek Protokolant: Ewa Olender po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 grudnia 2005 r. przy udziale- sprawy ze skargi M. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie obowiązku meldunkowego (wymeldowanie) 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] 2003 r. M. K. zwróciła się do Urzędu Miasta w R. o wymeldowanie męża M. K. z pobytu stałego z lokalu mieszkalnego przy ulicy A w R.. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że od [...] 2002 r. żyje z mężem w separacji i sama utrzymuje wskazany lokal. Mąż od roku rzadko przebywa w domu, a od sześciu miesięcy nie spędził w nim żadnej nocy. Przebywa u pani W. przy ulicy B. Do wniosku załączyła "Przydział lokalu mieszkalnego nr [...]" z [...] 2001 r. oraz wyrok Sądu Okręgowego w G. Ośrodek Zamiejscowy w R. Wydział II Cywilny z [...] r. sygn. akt [...], którym Sąd orzekł separację małżonków.

Postanowieniem z [...] r. wszczęto w niniejszej sprawie postępowanie, a po jego zakończeniu decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta R. na podstawie art.15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jednolity Dz. U. z 2001 r., Nr 87, poz. 960 ze zm.) oraz art. 104 k.p.a. orzekł o wymeldowaniu z pobytu stałego M. K z lokalu mieszkalnego wskazanego wyżej.

Od decyzji tej złożył odwołanie M. K. kwestionując ustalenia organu I instancji o opuszczeniu przez niego miejsca stałego zameldowania podnosząc, że przebywa w nim codziennie i stanowi ono jego centrum życiowe.

Wojewoda [...] uznał zasadność argumentacji odwołania i decyzją z [...] r. nr [...], na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. uchylił decyzję Prezydenta Miasta R. i sprawę przekazał do ponownego rozpatrzenia celem uzupełnienia materiału dowodowego o ponowne przeprowadzenie oględzin lokalu oraz przesłuchania sąsiadów na okoliczność zamieszkiwania w nim skarżącego.

Po wykonaniu zaleceń organu odwoławczego i ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezydent Miasta R. decyzją z [...] r. nr [...], na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych orzekł o wymeldowaniu M. K. z pobytu stałego w lokalu przy ulicy A w R.

W uzasadnieniu podkreślono, iż poczynione ustalenia dowodowe, a w szczególności przeprowadzone, w dniach [...] 2003 r., [...] i [...] 2004 r. oględziny wykazały, że M. K. nie zamieszkuje w spornym lokalu. Posiada do niego klucze i przechowuje trochę rzeczy osobistych. Przebywa sporadycznie pozorując zamieszkanie. Przesłuchani świadkowie (H. W., B. Z., córka J. oraz teściowa I. M.) wyjaśnili, że nie stołuje się on w domu, nie pierze i nie nocuje. Podkreślono, że spółdzielcze prawo do spornego lokalu przysługuje M. i M. K., gdyż nabyli go w czasie trwania związku małżeńskiego. Wyrokiem sądowym z [...] r sygn. akt [...] małżeństwo to zostało rozwiązane, a Sąd przyznał M. K. do wyłącznego korzystania jeden pokój z dostępem do kuchni, łazienki i przedpokoju.

W konkluzji swoich wywodów organ orzekający stwierdził, że stosownie do art. 15 ust.2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych warunkiem niezbędnym do wydania decyzji o wymeldowaniu jest opuszczenie miejsca pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 2 miesiące, i nie dopełnienie obowiązku wymeldowania. Odwołał się do orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, które jednoznacznie wskazuje, że ewidencja ludności ma odzwierciedlać stan rzeczywisty, a nie pozorny, odnoszący się do przebywania określonej osoby pod oznaczonym adresem, nie zaś jej sporadycznych odwiedzin czy też przechowywania rzeczy. Zameldowanie osoby niezamieszkałej prowadzi do fikcji meldunkowej i obejścia celu ustawy (wyrok z 14. 05. 2001r. sygn. akt V S.A. 1496/00 i z 2. 03. 1999 r. sygn. akt V S.A. 1767/98). Na koniec podkreślono, że zameldowanie nie rozstrzyga o statusie lokalu ani też o ewentualnych roszczeniach cywilnoprawnych, ani też nie może być wykorzystywane do rozstrzygania sporów rodzinnych.

M. K. odwołał się od powyższej decyzji. Zarzucił, że została wydana w oparciu o błędne ustalenia faktyczne co do opuszczenia przez niego spornego lokalu. Podkreślił stronniczość działań organu wyrażającą się w przeprowadzeniu oględzin pod jego usprawiedliwioną chorobą nieobecność oraz działanie żony mające zatrzeć dowody jego zamieszkiwania. Podkreślił, że ze względu na konflikt z byłą żoną nie może korzystać z kuchni i łazienki. Nie ma też środków finansowych, jako bezrobotny bez prawa do zasiłku do partycypowania w kosztach utrzymania mieszkania. M. K. nie chce mieszkania zamienić na dwa mniejsze lub wypłacić mu połowę kaucji. Dalej wyjaśnił, ze praktycznie pozostaje na utrzymaniu rodziców, którzy go żywią. Chcąc zaś uniknąć awantur znaczny czas spędza także u rodziców i znajomych, ale w domu/miejscu zameldowania nocuje i je tylko przyniesioną żywność oraz, że stanowi ono jego centrum życiowe. Zarzucił organowi przesłuchanie świadków zainteresowanych w sprawie, jak córka i teściowa oraz oparcie się na negatywnej informacji Policji o jego zamieszkiwaniu w miejscu zameldowania, która wynikała z nieprawdziwej informacji udzielonej przez byłą żonę.

Zaskarżoną tu decyzją z dnia [...] r. nr [...] Wojewoda [...] na podstawie art.138 §1 pkt. 1 k.p.a. oraz art. 15 ust 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960) utrzymał w mocy niekorzystną dla skarżącego decyzje o wymeldowaniu z pobytu stałego przy ulicy A w R..

W uzasadnieniu organ odwoławczy nie uznał racji skarżącego w części dotyczącej braku przesłanki opuszczenia spornego lokalu. W tym zakresie oparł się na zeznaniach świadków – sąsiadów, którzy zeznali, że widują go sporadycznie. Dalej podkreślił, że sam skarżący usprawiedliwiał swą nieobecność w czasie jednych oględzin mieszkania chorobą i przebywaniem u rodziny oraz faktem wniesienia w miesiącu [...]2004 r. sprawy o podział majątku. Podkreślono, że dostęp do spornego lokalu dla M. K. nie jest utrudniony ani uniemożliwiany. Dalej organ przytoczył definicję zamieszkiwania jaka wynika z orzecznictwa sądowoadministracyjnego, a której nie odpowiadają ustalenia faktyczne poczynione w niniejszej sprawie.

Powyższa decyzję zaskarżył M. K. wnosząc w dniu [...] 2004 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Zażądał ponownego rozpatrzenia sprawy, gdyż za sprawa zaskarżonej decyzji został bezdomnym. Nie zgadza się równie z oceną materiału dowodowego, która jest dowolna w odniesieniu do opuszczenia przez niego miejsca pobytu. Na potwierdzenie swoich zarzutów załączył wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 marca 2001 r sygn. akt V S.A. 2950/00, z 19 lipca 2001 r. sygn. akt 3872/00 i z 8 listopada 2001 sygn. akt V SA 794/01. Na rozprawie podniósł dodatkowo, ze to żona utrudnia mu zamieszkanie, urządza libacje alkoholowe dwukrotnie zakończone interwencją policji.

Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko i argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Wojewódzki Sąd Administracyjny, zgodnie z treścią art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej. Sądowej kontroli została poddana decyzja administracyjna wydana przez organ odwoławczy, który działa jako organ o charakterze reformacyjnym, ponownie merytorycznie rozpatrując sprawę w jej całokształcie, a także uwzględniając zmiany stanu faktycznego i prawnego, które nastąpiły po wydaniu decyzji przez organ I instancji (vide wyrok NSA sygn. akt V SA 3872/00, LEX nr 78936).

Decydujące znaczenie w niniejszej sprawie mają rozważania, czy zgodnie z twierdzeniem skarżącego miejsce jego zameldowania na pobyt stały stanowi miejsce jego stałego pobytu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności. Należy przy tym pamiętać, że pobytem stałym jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania.

Konsekwentnie do przyjętej definicji pojęcia pobytu stałego, opuszczenie tego miejsca pobytu rodzące obowiązek meldunkowy istnieje wówczas, gdy opuszczenie ma charakter trwały, a także dobrowolny. Spełnienie przesłanki opuszczenia przez osobę zainteresowaną dotychczasowego miejsca pobytu stałego następuje wówczas, gdy jest ono dobrowolne i wynika z jej własnej woli, a nie z powodu bezprawnych działań lub zachowań innych osób.

W orzecznictwie istotnie przyjęto nadto domniemanie dobrowolności opuszczenia miejsca pobytu stałego w sytuacji, gdy zmuszenie do opuszczenia lokalu nie jest oczywiste, a strona nie podjęła przewidzianych prawem środków w celu obrony swych praw do przebywaniu w lokalu.

Przenosząc powyższe rozważania na ustalony w sprawie stan faktyczny, baczyć w pierwszym rzędzie należy na to, że postępowanie administracyjne dotyczyło wymeldowania współwłaściciela lokalu, którego prawo w nim pobytu zostało potwierdzone orzeczeniem sądowy. Jak wskazano wyżej wyrokiem z [...] r. sygn. akt [...] Sądu Okręgowego w G. Ośrodek Zamiejscowy w R. wydanym z powództwa skarżącego orzeczony został rozwód małżonków M. i M. K. z jego winy, ale jednocześnie Sąd przyznał mu, "do wyłącznego korzystania pierwszy pokój po prawej stronie od wejścia i umożliwia mu korzystanie z kuchni, łazienki i przedpokoju". Bezspornym jest, że skarżący nie partycypuje w ponoszeniu kosztów utrzymania spornego mieszkania, gdyż potwierdził to w swoich zeznaniach. Jak również to, że często przebywa u swoich rodziców, gdzie może się umyć, oprać i dostać jedzenie, którzy pomagają mu finansowo, gdyż nie posiada własnych dochodów, a zamieszkują [...] km od R..

Zdaniem Sądu zebrany w sprawie materiał dowodowy jest niepełny i nie potwierdził faktu opuszczenia przez M. K., bez wymeldowania miejsca stałego pobytu. Przesłuchani w sprawie świadkowie, jak C. Ł., H. W., D. D., J. K. i G. Z. potwierdzili fakt widywania go w miejscu stałego pobytu. Jak również faktowi nocowania skarżącego nie przeczy wnioskodawczyni. Zeznania te potwierdzają prawdziwość oświadczeń złożonych przez skarżącego, który nie przeczy faktowi częstego nocowania poza domem ze wskazanych wyżej przyczyn. Należy podkreślić, że organ z dużą wnikliwością oraz krytycyzmem winien odnieść się do zeznań wnioskodawczyni, jej matki i córki skarżącego, które pozostają z nim w sporze i są zainteresowane jego wymeldowaniem. Organ odwoławczy nie dostrzegł faktu logicznej sprzeczności pomiędzy wnioskowaniem z usprawiedliwionej nieobecności skarżącego w czasie wizji - chorobą i pobytem u rodziny, o opuszczeniu przez niego miejsca zamieszkania. Z doświadczenia życiowego wynika, że pozostający w sporze małżonkowie, w szczególności po rozwodzie nie mają względem siebie żadnych obowiązków. Pobyt u rodziny, w takiej sytuacji nie może być uznany za przesłankę dobrowolnego opuszczenia miejsca stałego pobytu. Tym bardziej, że po wyleczeniu M. K. wrócił do miejsca zamieszkania. Nie można również na niekorzyść skarżącego interpretować faktu nie prowadzi wspólnie z byłą żoną wspólnego gospodarstwa.

Zarówno organ I jak i II instancji nie dokonał wyczerpujących ustaleń faktycznych w zakresie spełnienia wymaganej ustawą przesłanki wymeldowania – opuszczenie miejsca stałego pobytu, a tym samym zaskarżoną decyzję należy uznać za przedwczesną. Sąd zauważa niekonsekwencję organu odwoławczego w ocenie zgromadzonego materiału dowodowego, który utrzymał w mocy decyzję organu I instancji mimo, że ten nie wykonał wszystkich jego zaleceń zawartych w uzasadnieniu decyzji kasacyjnej Wojewody [...] z [...] r. To na organach administracji publicznej orzekających w sprawach meldunkowych ciąży obowiązek nie tylko wyjaśnienia wszystkich wątpliwości. dowodowych występujących w sprawie, ale czynienie tego w sposób zgodny z obowiązującą w tym zakresie procedurą administracyjną. W niniejszej sprawie organ odwoławczy nie wyjaśnił dlaczego jednym oświadczeniom stron dał wiarę, a innym nie. Jak również dlaczego odstąpił od przesłuchania świadków – G. J., F. Z. czy innych sąsiadów bądź odmówił zażądania dokumentów – wywiadu środowiskowego. Tym samym organ nie przeprowadził wszystkich dostępnych dowodów. Koniecznym jest powtórne przeprowadzenie oględzin lokalu, ze szczególnym uwzględnieniem opisu pomieszczeń użytkowanych przez skarżącego oraz przesłuchanie zainteresowanych stron, łącznie z konfrontacją na okoliczność wspólnego zamieszkiwania, dostępu skarżącego do wspólnych pomieszczeń i możliwości korzystania z nich. Niezbędne także jest ustalenie kto jest w spornym mieszkaniu zameldowany, a kto w nim zamieszkuje. Z przedstawionych Sądowi akt postępowania nie można wnioskować w tym zakresie, gdyż przeprowadzone przesłuchania są lakoniczne i nie zawierają niezbędnych dla wyjaśnienia sprawy informacji. Działania takie pozostają w sprzeczności z zapisem art. 7, art. 77 oraz art.80 i art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Przypomnieć należy, że ewidencja danych meldunkowych jest rejestracją stosunków faktycznych, stąd też powinna odzwierciedlać rzeczywiste dane o miejscu pobytu stałego lub czasowego, a sąd administracyjny sprawuje jedynie kontrolę decyzji administracyjnej pod względem jej zgodności z prawem (art. 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Oznacz to, że rozpoznając skargę na daną decyzję administracyjną ocenia czy przy jej wydaniu nie zostały naruszone określone przepisy prawa. Jeżeli takie naruszenie miało miejsce, a niniejszej sprawie doszło do naruszenia procedury administracyjnej, a taką przesłankę przewiduje art. 145 § 1 pkt 1 c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi to wadliwą decyzję eliminuje z obrotu prawnego.

Co mając na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny na mocy art.145 §1 pkt 1c p.p.s.a uchylił zaskarżoną decyzję. Jednocześnie na podstawie art. 152 tej ustawy orzekł, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku. Nie orzekł o kosztach, gdyż strona skarżąca była zwolniona z ich uiszczenia.

Sąd zauważa, że przy ponownym rozpatrzeniu sprawy przez organ odwoławczy koniecznym będzie uzupełnienie materiału dowodowego w kierunku wskazanym wyżej i dokonanie wnikliwej oceny ustaleń dowodowych w części dotyczącej spełnienia przez M. K. przesłanki wymeldowania, jaka jest opuszczenie przez niego mieszkania, a w szczególności w kontekście podejmowanych działań prawnych mających na celu realizację przysługujących mu z mocy wyroku sądowego uprawnień do zamieszkania w nim.