Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1957/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-02-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 36 (5) ust. 2, art. 36 (6) ust. 1, art. 36 (8) ust. 12,
journal: Dz.U. 2010 nr 10 poz 65
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity.
article: art. 153, art. 184, art. 190, art. 141 par. 4
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Wach (spr.) Sędzia NSA Marzenna Zielińska Sędzia NSA Janusz Zajda Protokolant Monika Tutak - Rutkowska po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2014 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej P. Ż. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 14 sierpnia 2012 r. sygn. akt VI SA/Wa 991/12 w sprawie ze skargi P. Ż. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od P. Ż. na rzecz Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z 14 sierpnia 2012 r., sygn. akt VI SA/Wa 991/12 oddalił skargę P. Ż. (dalej: skarżący) na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (dalej: organ odwoławczy, Komisja Egzaminacyjna II stopnia) z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego.

Uchwałą z [...] maja 2010 r. Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (dalej Komisja Egzaminacyjna II), powołując się na ustawę z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2010 r., Nr 10, poz. 65, dalej u.r.p.r.) oraz po rozpatrzeniu odwołania P. Ż. (dalej skarżący) od uchwały z [...] grudnia 2009 r. Komisji Egzaminacyjnej do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w W. w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego (Komisja Egzaminacyjna I) utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę.

Powyższe uchwały zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym.

W dniach [...] grudnia 2009 r. skarżący przystąpił do egzaminu radcowskiego. Komisja Egzaminacyjna I ustaliła, że skarżący uzyskał negatywny wynik egzaminu radcowskiego, bowiem otrzymał z części pierwszej egzaminu ocenę 4, z drugiej części egzaminu ocenę 2, z trzeciej części egzaminu ocenę 2, z czwartej części egzaminu ocenę 3 oraz z piątej części egzaminu ocenę 4.

Od powyższej uchwały skarżący wniósł odwołanie, w którym w pierwszej kolejności podniósł zarzuty co do stosowanych przez egzaminatorów kryteriów ocen, stwierdzając, że oceny te są nierzetelne, w wyniku "nierozdzielnego stosowania kryteriów oceniania i braku niezależnej oceny prac oraz niedochowania innych wymogów metodologicznych oceniania zewnętrznego w przypadku egzaminu państwowego, a także trudności z rozczytaniem prac". W dalszej kolejności podał swoje średnie oceny ze studiów, aplikacji i swoje dokonania zawodowe, przeciwstawiając je negatywnemu wynikowi egzaminu. Następnie przedstawił konkretne zarzuty do ocen egzaminatorów. Wskazał też, że wystawione przez egzaminatorów oceny pracy karnej były nierzetelne, zostały dramatycznie zaniżone ze względu na oryginalność pracy i w jego ocenie praca karna sporządzona zastała prawidłowo, zwierała wszystkie elementy pisma procesowego i była poprawna pod względem formalnym jak i merytorycznym a popełnione błędy były mało istotne i nie powinny skutkować ocenami negatywnymi.

Po rozpatrzeniu odwołania Komisja Egzaminacyjna II stopnia utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę, podtrzymując stanowisko organu I instancji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z 28 października 2010 r. sygn. akt VI SA/Wa 1323/10 uwzględnił skargę skarżącego i uchylił zaskarżoną uchwałę bowiem uznał, że Komisja Egzaminacyjna II stopnia rozpatrując merytorycznie sprawę ponownie - w jej całokształcie, winna miała mieć w szczególności na uwadze przepisy art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2000, Nr 98, poz. 1071 ze zm.; dalej: k.p.a.) tj. obowiązek rozpatrzenia wszystkich żądań strony i ustosunkować się do nich w uzasadnieniu swojej decyzji. Temu obowiązkowi organ uchybił, albowiem po pierwsze zajął się zbadaniem prawidłowości wystawienia skarżącemu ocen niedostatecznych z dwóch części egzaminu, tymczasem bez względu na zapis art. 366 ust. 1 u.r.p.r., powinien skontrolować również przebieg i osiągnięte przez skarżącego wyniki z pozostałych części tego egzaminu, po drugie organ nie rozpatrzył wszystkich żądań zdającego zawartych w odwołaniu i nie ustosunkował się do nich w uzasadnieniu podjętej uchwały.

Od powyższego wyroku Komisja Egzaminacyjna II stopnia złożyła skargę kasacyjną, po rozpoznaniu której Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 13 grudnia 2011 r., sygn. akt II GSK 392/11 oddalił ją. W uzasadnieniu wyroku NSA podkreślił, że organ nie ustosunkowała się do wszystkich zarzutów skarżącego, zawartych w odwołaniu. W szczególności zarzutów w zakresie stosowania kryteriów oceniania oraz stosowania opisu istotnych zagadnień.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia ponownie rozpoznając odwołanie uchwałą z [...] kwietnia 2012 r. utrzymała w mocy rozstrzygnięcie Komisji Egzaminacyjnej I z [...] grudnia 2009 r.

W uzasadnieniu organ odnosząc się do części drugiej egzaminu (prawo karne) stwierdził, że projekt apelacji z prawa karnego został oceniony przez dwóch niezależnych od siebie egzaminatorów na oceny niedostateczne. Z uzasadnienia oceny cząstkowej wystawionej przez SSO M. P. wynikało, że prawidłowo postawiony został zarzut naruszenia prawa materialnego - art. 441 w zw. z art. 366 k.c. Jednocześnie podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego, zdający powołał się na naruszenie art. 98 § 1 k.p.c., który jest przepisem prawa procesowego, przez co zachodzi sprzeczność w sposobie postawienia zarzutu. Za chybiony egzaminator uznała między innymi zarzut naruszenia art. 424 § 1 pkt 2 k.p.k. Nie wniesiono ani o uchylenie wyroku w pkt VI ani o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego, w związku z czym zaproponowany sposób rozstrzygnięcia nie w pełni uwzględniajał interes reprezentowanej strony. Drugi egzaminator radca prawny M. K. w uzasadnieniu oceny cząstkowej stwierdziła, iż prawidłowo postawiono zarzut w zakresie powództwa cywilnego, ale rozszerzenie powództwa wraz z zaległymi odsetkami był nie do przyjęcia. Wniosek o zmianę wyroku poprzez uwzględnienie powództwa w rozszerzonej postaci był błędem mimo, że kierunek zaskarżenia był prawidłowy.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że zadaniem osoby przystępującej do egzaminu radcowskiego było sporządzenie apelacji, tak by maksymalnie zabezpieczony został interes strony reprezentowanej. Od fachowego pełnomocnika należało oczekiwać profesjonalizmu w sporządzaniu apelacji, w tym także należycie sformułowanych zarzutów i wniosków, natomiast istniejące uchybienia w pracy egzaminacyjnej skarżącego wskazywały na brak tego profesjonalizmu.

Odnosząc się do części trzeciej egzaminu - z prawa cywilnego, Komisja Egzaminacyjna II stopnia podała, że skarżący od obydwu egzaminatorów oceniających jego pracę uzyskał oceny niedostateczne, jako oceny cząstkowe. W tej sytuacji łącznie za trzecią część egzaminu otrzymał ocenę niedostateczną. Oceniając pozew sporządzony przez skarżącego w ramach pracy z zakresu prawa cywilnego, egzaminatorzy wskazali uchybienia pracy, które świadczyły o braku umiejętności stosowania przez autora pracy we właściwy sposób m. in. przepisów art. 444 § 1 i 2 k.c. organ ocenił jako negatywny fakt skonstruowania roszczenia w p-kcie A 1 pozwu w następujący sposób - "o zasądzenie 520 tys. zł tytułem zadośćuczynienia i operacji", bez jednoczesnego dokonania przez autora pracy "rozbicia" tej należności na kwoty z poszczególnych tytułów oraz umieszczenie żądania zapłaty kwoty 20.000 zł w punkcie, w którym powód dochodził roszczenia z tytułu zadośćuczynienia, w sytuacji domagania się przez powodów następnie dalszej kwoty odszkodowania w kolejnym, tj. w p-kcie 2 petitum pozwu oraz identyczne (nieprawidłowe) skonstruowanie roszczeń na rzecz małoletniego powoda w punktach 4 i 5 pozwu, co egzaminowany tłumaczył brakiem czasu i trudnościami natury technicznej.

Zdaniem organu odwoławczego sposób formułowania przez zdającego żądań świadczył o istotnych brakach umiejętności redagowania podstawowego pisma procesowego jakim jest pozew w postępowaniu cywilnym. Łączenie w jednym punkcie pozwu roszczeń odszkodowawczych i roszczenia o zadośćuczynienie burzyło przejrzystość żądań tym bardziej, że w kolejnym punkcie w petitum pozwu skarżący ponownie dochodził na rzecz tej samej powódki kolejnych roszczeń odszkodowawczych. Prawidłowo zredagowany pozew powinien w następujących po sobie punktach prezentować pogrupowane żądania według rodzajów roszczeń i jego autor powinien dochodzić ich zasądzenia. Nadto podniesiono, że zdający w ogóle nieprawidłowo skonstruował roszczenia zgłaszane w pozwie i używał określeń w rodzaju "tytułem zadośćuczynienia i operacji" co ewidentnie świadczyło o nieumiejętności konstruowania roszczeń przez zdającego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalając skargę wskazał, że w postępowaniu administracyjnym zostały zachowane wymogi formalne dotyczące przeprowadzenia w dniach [...] grudnia 2009 r. egzaminu radcowskiego przez Komisję Egzaminacyjną do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w W.

W rozpatrywanej sprawie P. Ż. podniósł zarzuty wobec oceny wystawionej z drugiej części egzaminu tj. z prawa karnego oraz z części trzeciej egzaminu radcowskiego tj. z pracy z zakresu prawa cywilnego w zakresie stosowanych kryteriów oceniania, niezależności ocen egzaminatorów oraz stosowania opisu istotnych zagadnień. Jak wynikało z uzasadnienia zaskarżonej uchwały Komisja Egzaminacyjna II stopnia ponownie uznała, że brak było podstaw do podwyższenia oceny uzyskanej przez skarżącego zarówno z pracy pisemnej z prawa karnego, jak też z zakresu prawa cywilnego. Skarżący uzyskał cztery niedostateczne oceny cząstkowe zadania z zakresu w tym dwie z prawa karnego, z drugiej części egzaminu i dwie z prawa cywilnego, z trzeciej części egzaminu radcowskiego. Zatem prawidłowo organ uznał, że ostateczna ocena z pracy pisemnej zadań zakresu prawa karnego i cywilnego była oceną negatywną - niedostateczną.

Sąd I instancji stwierdził, że rozstrzygnięcia podejmowane w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego są rozstrzygnięciami o charakterze uznaniowym. Oznacza to, iż egzaminatorzy i komisje podejmujące uchwały, w ramach posiadanej profesjonalnej wiedzy ustalają wyniki zdających przy zachowaniu pewnego luzu decyzyjnego. Sądowa kontrola uchwał Komisji, polegała zatem na zbadaniu, czy organ nie dopuścił się rażących uchybień, czy dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia.

Według Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w W. Komisja Egzaminacyjna wywiązała się ze swoich obowiązków prawidłowo. Dokonała dogłębnej analizy zgromadzonego materiału dowodowego a przyczyny, które dyskwalifikowały pracę skarżącego z drugiej i trzeciej części egzaminu zostały w uchwałach - zarówno z dnia [...] grudnia 2009 r. jak zwłaszcza w uchwale z [...] kwietnia 2012 r. - precyzyjnie i bardzo szeroko wyjaśnione. Wbrew zarzutom skarżącego Komisja Egzaminacyjna II stopnia nie oparła się ponownie na opisie istotnych zagadnień. Komisja dokonała bowiem ponownej oceny prac skarżącego w oparciu o kryteria ustawowe oraz uznanie administracyjne. Jak wynika z akt sprawy, zadaniem skarżącego podczas sporządzania apelacji w części drugiej egzaminu oraz pozwu w trzeciej części egzaminu było opracowanie stanowiska strony w oparciu o stan faktyczny wynikający z kazusów.

Uzasadnienie zaskarżonej uchwały zdaniem Sądu I instancji wskazywało na to, że ocena rozwiązania zadania z prawa karnego i cywilnego została dokonana w aspekcie zachowania wymogów formalnych apelacji i pozwu, prawidłowości zastosowanych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji a także poprawności zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Zdaniem Sądu, organ słusznie podniósł, że rozwiązanie przedmiotowych zadań tj. apelacji i pozwu nie spełniały wszystkich kryteriów wymienionych w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych a poziom prac świadczył o tym, że skarżący nie dysponował wymaganym do wykonywania zawodu radcy prawnego poziomem wiedzy prawniczej i umiejętnością stosowania prawa w praktyce.

Reasumując Sąd I instancji stwierdził, że ocenę pozytywną może uzyskać tylko takie rozwiązanie zadania, które jest poprawne pod względem formalnym, materialnoprawnym i uwzględnia interes reprezentowanej przez zdającego strony.

P. Ż. złożył skargę kasacyjną, w której zaskarżył wyrok w całości, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania. Skargę kasacyjną oparto na obu podstawach kasacyjnych przewidzianych w art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej: p.p.s.a.), zarzucając:

1. naruszenie przepisów postępowania, tj.

- art. 134 § 1 w zw. z art. 153 p.p.s.a. poprzez nieprzeprowadzenie kontroli wykonania wytycznych sądów administracyjnych wynikających z wyroków: Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 28 października 2010 r. sygn. akt VI SA/Wa 1323/10 oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 lutego 2012 r. sygn. akt II GSK 392/11, co doprowadziło do utrzymania w obrocie prawnym uchwały niewykonującej tych wyroków,

- art. 153 p.p.s.a poprzez niewykonanie przez Sąd wytycznych wynikających z wyroków: Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 28 października 2010 r. sygn. akt VI SA/Wa 1323/10 oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 lutego 2012 r. sygn. akt II GSK 392/11, co doprowadziło do utrzymania w obrocie prawnym uchwały niewykonującej tych wyroków,

- art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., a także art. 11 k.p.a. polegające na niestwierdzeniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny naruszenia wskazanych przepisów przez organ mimo, że nie zebrano dowodów przydatnych do rozpatrzenia sprawy, w szczególności nie przeprowadzono dowodu z opinii biegłego w zakresie metodologii oceniania na okoliczność prawidłowości sposobu ocenienia prac skarżącego oraz - podobnie, jak w pierwszym postępowaniu - nie przeanalizowano zarzutów metodologicznych odwołania i nie ustosunkowano się do nich lub ustosunkowano się gołosłownie, tj. sprzecznie z zasadą przekonywania (w szczególności poprzez gołosłowne stwierdzenie, że egzaminatorzy nie kierowali się oceniając prace opisem istotnych zagadnień),

- art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez wadliwe ustalenie stanu faktycznego sprawy polegające na:

a) pominięciu istoty zarzutów zawartych w odwołaniu i wynikającego z tych zarzutów zakresu kontroli, jaką powinien był przeprowadzić organ rozstrzygając ponownie sprawę,

b) braku kontroli w zakresie zbieżności lub różnic wywodów organu z treścią opisu istotnych zagadnień i zaakceptowanie gołosłownych twierdzeń organu w odniesieniu do sposobu stosowania opisu istotnych zagadnień.

2. naruszenie prawa materialnego a w szczególności art. 364 ust. 10 w zw. z art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych poprzez przyjęcie, że przepisy te nie zawierają nakazu dokonania oceniania kryterialnego.

Argumenty na poparcie powyższych zarzutów zostały przedstawione w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, w którym skarżący podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Komisja Egzaminacyjna II stopnia wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom określonym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem, czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany. Z kolei art. 183 tej ustawy stanowi, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany był granicami skargi kasacyjnej.

Według art. 174 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Skarżący powinien wskazać konkretne, naruszone przez Sąd zaskarżonym orzeczeniem przepisy prawa materialnego i procesowego. W odniesieniu do prawa materialnego powinien wykazać, na czym polegała dokonana przez Sąd I instancji ich błędna wykładnia i niewłaściwe zastosowanie oraz jaka powinna być wykładnia prawidłowa i właściwe zastosowanie. Podobnie przy naruszeniu prawa procesowego należy wskazać przepisy tego prawa naruszone przez Sąd oraz podać, na czym polegało uchybienie tym przepisom i dlaczego uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarga kasacyjna P. Ż. opiera się na obu podstawach z art. 174 p.p.s.a. Naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy kasator dopatruje się w naruszeniu przez Sąd I instancji art. 134 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 153 p.p.s.a. poprzez nieprzeprowadzenie wykonania kontroli "wytycznych" wynikających z wyroku WSA z 28 października 2010 r., sygn. akt VI SA/Wa 1323/10 oraz wyroku NSA z 13 grudnia 2011 r.; sygn. akt II GSK 392/11 art. 3 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nie zebranie dowodów przydatnych do rozpoznania sprawy, w szczególności nie przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego w zakresie metodologii oceniania, nie ustosunkowanie się do zarzutów metodologicznych odwołania; art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez wadliwe ustalenie stanu faktycznego.

Za podstawę zaskarżonego wyroku z 14 sierpnia 2012 r., sygn. akt VI SA/Wa 991/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. przyjął ustalenia stanu faktycznego dokonane przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego, z których wynika, że P. Ż. uzyskał negatywny wynik egzaminu radcowskiego, ponieważ otrzymał z części pierwszej egzaminu ocenę 4, z drugiej części egzaminu ocenę 2, z trzeciej części egzaminu ocenę 2, z czwartej części egzaminu ocenę 3, z piątej części egzaminu ocenę 4. Projekt apelacji z prawa karnego został oceniony przez dwóch niezależnych od siebie egzaminatorów na oceny niedostateczne. Komisja Egzaminacyjna II stopnia odnośnie części trzeciej egzaminu - z prawa cywilnego, podała, że skarżący od obydwu egzaminatorów oceniających jego pracę uzyskał oceny niedostateczne, jako oceny cząstkowe. W tej sytuacji łącznie za trzecią część egzaminu egzaminowany otrzymał ocenę niedostateczną. Członkowie Komisji Egzaminacyjnej oceniający pracę dokonali oceny prac z uwzględnieniem zasad zawartych w art. 365 ust. 2 u.r.p.r. i tylko kryteria tam wymienione były dla nich wiążące. Natomiast dołączonymi do kazusu egzaminacyjnego uwagami autorów tych kazusów, przeznaczonymi do wiadomości egzaminatorów, przedstawiały jedynie ich poglądy na tematy występujące w zadaniu egzaminacyjnym, którymi członkowie Komisji Egzaminacyjnej nie byli związani. Komisja Egzaminacyjna oceniła samodzielnie i niezależnie każdą pracę, gdyż każda sprawa poszczególnego egzaminowanego jest sprawą indywidualną w rozumieniu art. 1 ust. 1 k.p.a. Również Komisja Egzaminacyjna II stopnia dokonała oceny - nie będąc w żadnym razie związana uwagami zawartymi w opisie istotnych zagadnień - wyłącznie w oparciu o kryteria wskazane w art. 365 ust. 2 u.r.p.r. Skoro skarżący otrzymał ocenę niedostateczną z drugiej i trzeciej części egzaminu, brak było podstaw do uwzględnienia odwołania. Zgodnie bowiem z art. 366 ust. 1 u.r.p.r., pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną. Uzasadnienie wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego zawiera zatem jednoznaczne stanowisko co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia.

Zgodnie z art. 190 p.p.s.a. Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Wykładnia prawa obejmuje zarówno prawo materialne, jak i prawo procesowe, nie obejmuje natomiast ocen dotyczących stanu faktycznego (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi..., 2004, s. 268). Wykładnia prawa dokonana przez NSA nie może wykraczać poza zakres kognicji i orzekania, wyznaczony zasadą związania granicami skargi kasacyjnej. Jednocześnie przy ponownym rozpoznaniu sprawy przez WSA granice sprawy podlegają zawężeniu do granic, w jakich NSA rozpoznał skargę kasacyjną (por. wyrok NSA z dnia 20 września 2006 r., II OSK 1117/05, LEX nr 238489). Związanie wykładnią prawa ma na celu zapewnienie jednolitości orzecznictwa. Wydanie wyroku przez WSA z pominięciem wykładni dokonanej w sprawie przez NSA przy sformułowaniu takiego zarzutu w skardze kasacyjnej prowadzi do jej uwzględnienia. Natomiast według art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, jeżeli nie ma usprawiedliwionych podstaw albo jeżeli zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. Z regulacji tej wynika, że przepis art. 184 p.p.s.a. stanowi podstawę oddalenia skargi kasacyjnej nie tylko wtedy, gdy nie ma usprawiedliwionych podstaw ale także wówczas, gdy zaskarżone orzeczenie mimo błędnego lub częściowo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. Orzeczenie odpowiada prawu mimo błędnego uzasadnienia, gdy nie ulega wątpliwości, że po usunięciu błędów zawartych w uzasadnieniu sentencja nie uległaby zmianie. Chodzi tutaj o wadliwą argumentację prawną zaskarżonego wyroku lub jej brak. Jeżeli NSA oddali skargę kasacyjną, wskazując zarazem w uzasadnieniu orzeczenia, że zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu, ocena prawna wyrażona w tymże uzasadnieniu przestaje wiązać, a wiążąca – zarówno dla organów administracji, jak i dla sądów administracyjnych – staje się ocena prawna, względnie wskazania co do dalszego postępowania, zawarte w orzeczeniu tego Sądu (por. H. Filipczyk, glosa do wyroku NSA z dnia 7 kwietnia 2011 r., II FSK 2057/09, POP 2011, z. 5, poz. 429).

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 grudnia 2011 r., sygn. akt II GSK 392/11 uznał za błędny następujący pogląd Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. zaprezentowany w wyroku z dnia 28 października 2010 r., sygn. akt VI SA/Wa 1323/10: "Z treści art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych nakazującego "odpowiednie" stosowanie przepisów k.p.a. w postępowaniu przed Komisją Egzaminacyjną II stopnia wynika, że Komisja ta nie może ograniczyć się do kontroli uchwały Komisji Egzaminacyjnej lecz obowiązana jest ponownie rozpatrzyć sprawę. Temu zaś obowiązkowi Komisja Egzaminacyjna II stopnia uchybiła, gdyż – zdaniem Sądu I instancji – zajęła się zbadaniem prawidłowości wystawienia skarżącemu ocen niedostatecznych z dwóch części egzaminu, gdy tymczasem bez względu na zapis art. 366 ust. 1 ustawy o radcach prawnych powinna skontrolować również przebieg i osiągnięte przez skarżącego wyniki z pozostałych części tego egzaminu." W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, postępowanie odwoławcze przed Komisją Odwoławczą jest postępowaniem szczególnym, którego zakres określa strona w odwołaniu. Komisja kontroluje tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez stronę i tylko pod kątem zarzutów podniesionych przez stronę. Nie jest to zatem drugoinstancyjne postępowanie administracyjne w rozumieniu k.p.a., tylko szczególne postępowanie odwoławcze, które ma na celu rozpatrzenie zasadności zarzutów odwołania, nie zaś skontrolowanie całego przebiegu egzaminu ani też ponowne sprawdzenie prac egzaminacyjnych. W konsekwencji NSA za trafne uznał stanowisko Sądu I instancji, że wymaga wyjaśnienia "(...) czy i w jakim zakresie egzaminatorzy oceniając prace skarżącego stosowali jako kryterium oceny opis istotnych zagadnień, które jako kryterium oceny nie miało podstaw w przepisach ustawy o radcach prawnych (...)".

Według art. 141 § 4 zdanie drugie p.p.s.a. i art. 153 p.p.s.a., jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Przez ocenę prawną rozumie się powszechnie wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie, pojęcie to obejmuje zarówno krytykę sposobu zastosowania normy prawnej w zaskarżonym akcie, jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie tej normy przez organ, który wydał ten akt, zostało uznane za błędne. Ocena prawna o charakterze wiążącym musi dotyczyć właściwego zastosowania konkretnego przepisu czy też prawidłowej jego wykładni w odniesieniu do ściśle określonego rozstrzygnięcia podjętego w konkretnej sprawie. Musi ponadto pozostawać w logicznym związku z treścią orzeczenia sądu administracyjnego, w którym została sformułowana. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych. Wskazania nie mogą z góry narzucać sposobu rozstrzygnięcia konkretnych kwestii związanych z treścią przyszłego rozstrzygnięcia sprawy; nie mogą np. wskazywać, że określone dowody są bardziej wiarygodne od innych (por. wyrok SN z dnia 13 marca 1975 r., III CRN 466/74, OSPiKA 1976, z. 3, poz. 63).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. dokonując kontroli zaskarżonej uchwały miał obowiązek w pierwszej kolejności zbadać, czy Komisja Egzaminacyjną II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego ponownie rozpoznając odwołanie wyjaśniła "(...) czy i w jakim zakresie egzaminatorzy oceniając prace skarżącego stosowali jako kryterium oceny opis istotnych zagadnień, które jako kryterium oceny nie miało podstaw w przepisach ustawy o radcach prawnych (...)". Trafnie Sąd I instancji uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona uchwała nie narusza prawa. Rozpoznając sprawę ponownie Komisja Egzaminacyjna II stopnia - powołując się na art. 368 ust. 12 i 14, art. 36 ust. 9 u.r.p.r. oraz art. 92 ust. 1 Konstytucji RP, a także rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (Dz. U. Nr 164, poz. 1314 ze zm.), zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 grudnia 2011 r. sygn. akt II GSK 392/11 wskazała, że z uregulowań tych wynika, że postępowanie odwoławcze przed komisją odwoławczą jest postępowaniem szczególnym, którego zakres strona określa w odwołaniu. Komisja kontroluje tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez stronę i tylko pod kątem zarzutów podniesionych przez stronę. Nie jest to zatem drugoinstancyjne postępowanie administracyjne w rozumieniu Kodeksu postępowania administracyjnego, tylko szczególne postępowanie odwoławcze, które ma na celu rozpatrzenie zasadności zarzutów odwołania, nie zaś skontrolowanie całego przebiegu egzaminu ani też ponowne sprawdzenie prac egzaminacyjnych. Nadto organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 364 ust. 1 u.r.p.r. egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu radcowskiego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego.

W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wyraził pogląd, że rozstrzygnięcia podejmowane w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego są rozstrzygnięciami o charakterze uznaniowym, z którym nie można się zgodzić.

Naczelny Sąd Administracyjny w obecnym składzie w pełni podziela stanowisko zaprezentowane w wyroku NSA z dnia 19 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2333/11 w którym stwierdzono: "Podejmowane przez komisje egzaminacyjne do spraw wyniku egzaminu radcowskiego uchwały nie są podejmowane w oparciu o konstrukcję uznania administracyjnego. Zarówno Komisja Egzaminacyjna, decydując o wyniku egzaminu na podstawie art. 366 ust. 2 u.r.p.r., jak też rozpatrująca na zasadzie art. 368 ust. 9 i 10 u.r.p.r. odwołania od tych rozstrzygnięć Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości (Komisja Odwoławcza) związane są przepisem art. 366 ust. 1 u.r.p.r., zgodnie z którym pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną. Z powołanej normy wynika jednoznacznie, iż uzyskanie przez zdającego pozytywnych ocen z wszystkich części egzaminu radcowskiego stwarza dla komisji egzaminacyjnych obu instancji obowiązek podjęcia uchwały o pozytywnym wyniku egzaminu (związanie administracyjne) i konsekwentnie uzyskanie z jednego zadania oceny niedostatecznej stanowić musi o niezaliczeniu egzaminu. W tak ukształtowanym normatywnie sposobie podejmowania decyzji o wyniku egzaminu radcowskiego trudno dopatrzeć się charakterystycznej dla uznania administracyjnego możliwości wyboru treści rozstrzygnięcia. Decydujący dla uchwały w sprawie wyniku egzaminu radcowskiego jest zebrany w sprawie i podlegający ocenie według zasady swobodnej oceny dowodów, materiał dowodowy. Składają się nań rozwiązane zadania z wszystkich części egzaminu i wystawione przez dwóch niezależnych od siebie egzaminatorów oceny cząstkowe z kolejnych zadań na etapie postępowania przed Komisją Egzaminacyjną oraz dodatkowo pisemne opinie dotyczące zasadności podniesionych w odwołaniu zarzutów wraz ze stanowiskiem opiniujących na etapie postępowania przed Komisją Odwoławczą. Przyjęta w doktrynie i orzecznictwie sądów administracyjnych teoria decyzji uznaniowej nie stwarza oparcia dla poglądu WSA, wedle którego "werdykt egzaminatora w przedmiocie wystawienia oceny cząstkowej korzysta z luzu decyzyjnego". Podobnie z luzem decyzyjnym nie można kojarzyć obowiązku przewodniczącego czy wyznaczonych członków Komisji Odwoławczej sporządzenia pisemnych opinii i stanowiska w sprawie zarzutów odwołania. Stwierdzić należy, iż etap oceniania kolejnych zadań egzaminacyjnych przez poszczególnych egzaminatorów stanowi tę część postępowania w sprawie wyniku egzaminu, która poprzez kolejne czynności o charakterze techniczno-sprawdzającym, kształtuje podlegający ocenie materiał dowodowy w tejże sprawie. Luz decyzyjny wiąże się natomiast bezpośrednio z wydaniem decyzji o charakterze uznaniowym i stanowi o sposobie rozstrzygania organu administracyjnego w danej sprawie."

Zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy, na podstawie akt sprawy. W sprawach, w których przedmiotem skargi jest uchwała ustalająca wynik egzaminu radcowskiego, akta sprawy stanowią między innymi prace egzaminacyjne sporządzone przez zdających. Sąd I instancji kontrolując zgodność z prawem zaskarżonej uchwały miał zatem obowiązek skonfrontowania jej z materiałem zgromadzonym w aktach administracyjnych. Prace egzaminacyjne z zakresu prawa karnego i cywilnego miały, zdaniem Komisji pewne mankamenty, które je dyskwalifikowały. Sądowa kontrola zaskarżonej uchwały musiała zatem obejmować także zbadanie, czy występujące uchybienia zostały właściwie ocenione przez Komisję. Przeprowadzona przez Sąd I instancji analiza prac egzaminacyjnych z zakresu prawa karnego i cywilnego miała na celu zbadanie, czy Komisja trafnie uznała, że nie spełniają one warunków określonych w ustawie (art. 364 ust. 1 ustawy o radcach prawnych). Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. jednoznacznie wypowiedział się w sposób wiążący w kwestii ocen, jakie powinien uzyskać zdający za zadania z zakresu prawa karnego i cywilnego. W ocenie Sądu I instancji, uzasadnienie zaskarżonej uchwały wskazuje na to, że ocena rozwiązania zadania z prawa karnego i cywilnego została dokonana w aspekcie zachowania wymogów formalnych apelacji i pozwu, prawidłowości zastosowanych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji a także poprawności zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Zdaniem Sądu I instancji, organ słusznie podniósł, że rozwiązanie przedmiotowych zadań tj. apelacji i pozew nie spełniały wszystkich kryteriów wymienionych w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych a poziom prac świadczył o tym, że skarżący nie dysponuje wymaganym do wykonywania zawodu radcy prawnego poziomem wiedzy prawniczej i umiejętnością stosowania prawa w praktyce. Uzasadnienie zaskarżonej uchwały zawiera jednoznaczne wyjaśnienie, dlaczego prace skarżącego z zakresu prawa karnego i cywilnego nie mogły zostać zakwalifikowane w przedziale ocen pozytywnych.

Przystępując do oceny zasadniczego zarzutu skargi kasacyjnej należy przypomnieć, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. rozpoznając skargę na uchwałę podjętą po ponownym rozpatrzeniu sprawy z mocy art. 153 p.p.s.a. był związany oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 28 października 2010 r., sygn. akt VI SA/Wa 1323/10 oraz oceną prawną wyrażoną w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 grudnia 2011 r., sygn. akt II GSK 392/11. Naczelny Sąd Administracyjny nie dokonał w tej sprawie wykładni prawa w trybie art. 190 p.p.s.a,. ponieważ nie uchylił zaskarżonego wyroku i nie przekazał sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Żaden przepis p.p.s.a. nie mówi o "wytycznych", w art. 190 p.p.s.a. mowa jest o wykładni prawa, a w art. 153 p.p.s.a. o ocenie prawnej i wskazaniach co do dalszego postępowania.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Brak związania zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd bada w pełnym zakresie zgodność z prawem (art. 1 § 2 p.u.s.a.) zaskarżonego aktu. Sąd może uwzględnić skargę z powodu innych uchybień niż te, które przytoczono w tym piśmie procesowym, jak również stwierdzić np. nieważność zaskarżonego aktu, mimo że skarżący wnosił o jego uchylenie. Inaczej mówiąc, sąd ma obowiązek rozpatrzyć sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia zgodności z prawem całego postępowania administracyjnego. Omawiana zasada doznaje jednak ograniczeń wynikających z art. 153 p.p.s.a., art. 184 p.p.s.a. i art. 190 p.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny w trybie art. 184 p.p.s.a. wyraził ocenę prawną, którą była związana Komisja Egzaminacyjna II stopnia oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny. Zakres rozpoznawanej ponownie sprawy został ściśle określony do wyjaśnienia "(...) czy i w jakim zakresie egzaminatorzy oceniając prace skarżącego stosowali jako kryterium oceny opis istotnych zagadnień, które jako kryterium oceny nie miało podstaw w przepisach ustawy o radcach prawnych (...)". Skoro kwestia ta została w sposób jednoznaczny wyjaśniona, to nie można Sądowi I instancji skutecznie zarzucić naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. i art. 153 p.p.s.a.

Zgodnie z art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji nie naruszył wskazanego przepisu prawa oddalając skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. przy ustaleniu braku przesłanek z art. 145 § 1 pkt 1, 2 i 3 p.p.s.a.

Powołując podstawę kasacyjną z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. - naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, kasator wskazał jako przepisy naruszone przez Sąd I instancji: art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3, art. 11 k.p.a. Skarga kasacyjna powinna zawierać przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, czym innym jest przytoczenie podstawy kasacyjnej i wskazanie, które przepisy oznaczone numerem artykułu (paragrafu, ustępu itp.) ustawy zostały naruszone, a czym innym wszechstronne i przejrzyste uzasadnienie podstawy kasacyjnej, co do każdego wskazanego jako naruszonego przepisu prawa poprzez wyraźne określenie na czym uchybienie polegało i uprawdopodobnieniu, że uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W sytuacji, kiedy adresatem zarzutu naruszenia prawa, zarówno materialnego, jak i przepisów postępowania, może być tylko Sąd I instancji, ponieważ przedmiotem kontroli w postępowaniu kasacyjnym jest wyrok sądu, a nie rozstrzygnięcie ostateczne, to powołanie podstawy kasacyjnej wymaga czytelnego, jasnego i zrozumiałego uzasadnienia nawiązującego wprost do zarzutów podniesionych w ramach wskazanej podstawy kasacyjnej. W wyroku z dnia 13 grudnia 2011 r., sygn. akt II GSK 392/11 Naczelny Sąd Administracyjny wyraził następującą ocenę prawną: " (...) w myśl art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych do postępowania przed komisją odwoławczą stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego odpowiednio. Odpowiednie stosowanie przepisów polega na tym, że niektóre z nich stosowane są wprost, inne ulegają modyfikacji, a jeszcze inne w ogóle nie mogą być stosowane, zaś ocena zakresu "odpowiedniego" stosowania przepisu powinna uwzględniać systematykę i cele regulacji, w obrębie której dany przepis ma być odpowiednio zastosowany. Odpowiednie zastosowanie przepisów z jednej regulacji prawnej w innej regulacji w żadnym wypadku nie może niweczyć rozwiązań przyjętych w regulacji, w której te przepisy mają być stosowane."

Podzielając tę ocenę należy przypomnieć, że ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych w brzmieniu obowiązującym w grudniu 2009 r. w art. 364 zawierała regulację dotyczącą przebiegu egzaminu radcowskiego, w art. 364 ust. 9 i 10 określono skale ocen mające zastosowanie przy dokonywaniu oceny za poszczególne części egzaminu. Z kolei, w art. 365 ust. 1, 2, 3 i 4 u.r.p.r. uregulowano uprawnienia dwóch egzaminatorów, którzy niezależnie od siebie sprawdzają test z pierwszej części egzaminu radcowskiego oraz dokonują oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Każdy z egzaminatorów sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji egzaminacyjnej, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu radcowskiego. Ostateczną ocenę z pracy pisemnej danego zadania z części drugiej do piątej egzaminu radcowskiego stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego z egzaminatorów. Zasady powoływania członków komisji egzaminacyjnych uregulowano w art. 361 ust. 2, 3 i 4 u.r.p.r., członków komisji egzaminacyjnych powołuje się spośród specjalistów z dziedzin prawa objętych egzaminem, których wiedza i doświadczenie dają rękojmię prawidłowego przebiegu egzaminu.

Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości rozpoznając odwołanie zdającego od uchwały o wyniku egzaminu radcowskiego skontrolowała tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez stronę i tylko pod kątem zarzutów podniesionych przez stronę. Prawidłowo Sąd I instancji uznał, że w tym postępowaniu szczególnym nie naruszono art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. W toku postępowania odwoławczego uwzględniając zasadę praworządności podjęto wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Komisja Egzaminacyjna II stopnia dysponowała wyczerpującym materiałem dowodowym, którym były akta sprawy zawierające prace egzaminacyjne sporządzone przez zdającego i materiał ten rozpatrzyła pod kątem zarzutów podniesionych przez stronę. Uzasadnienie faktyczne uchwały zawiera wskazanie faktów, które komisja uznała za udowodnione, a uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia z przytoczeniem przepisów prawa. Komisja Egzaminacyjna II stopnia wyjaśniła zdającemu zasadność przesłanek, którymi kierowała się przy załatwieniu sprawy.

Zgodnie z art. 84 § 1 k.p.a., gdy w sprawie wymagane są wiadomości specjalne, organ administracji publicznej może zwrócić się do biegłego lub biegłych o wydanie opinii. Nie powołując tego przepisu kasator zarzucił Sądowi I instancji zaakceptowanie nie przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego w zakresie metodologii oceniania prac skarżącego, przy czym wyraźnie nie określił, w jakim trybie i kto, Komisja Egzaminacyjna, czy też Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości miałby zwrócić się do biegłego, jakie wiadomości specjalne były wymagane przy przeprowadzaniu egzaminu radcowskiego przez komisję egzaminacyjną oraz nie uprawdopodobnił, że uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zarzucając Sądowi I instancji naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez wadliwe ustalenie stanu faktycznego kasator nie powiązał tego zarzutu z żadnym przepisem u.r.p.r., czy tez k.p.a. Według art. 141 § 4 p.p.s.a. zdanie pierwsze, uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Za podstawę zaskarżonego wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. przyjął ustalenia stanu faktycznego dokonane przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego. Skoro uzasadnienie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zawiera jednoznaczne stanowisko co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia, to tym samym zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie jest trafny. Kasator nie uzasadnił, jaki konkretny element stanu faktycznego sprawy został wadliwie ustalony i na czym owa wadliwość polegała. Oparcie skargi kasacyjnej na podstawie naruszenia przepisów postępowania jest niezbędne w sytuacji, gdy strona zamierza kwestionować stan faktyczny przyjęty przy wyrokowaniu przez Sąd I instancji. Wobec nieokreślenia przez kasatora na czym polegały uchybienia proceduralne oraz wobec braku uzasadnienia powołanej podstawy kasacyjnej, stan faktyczny przyjęty przy wyrokowaniu przez Sąd I instancji nie został skutecznie podważony.

Prawidłowe sformułowanie podstawy skargi kasacyjnej opierającej się na podstawie z art. 174 pkt 1 p.p.s.a. musi polegać na wskazaniu postaci naruszenia prawa materialnego. Błędna wykładnia to mylne zrozumienie treści przepisu, mylne odczytanie dyspozycji lub sankcji. Z kolei, naruszenie prawa przez niewłaściwe zastosowanie to błąd subsumcji, czyli wadliwe uznanie, że ustalony w sprawie stan faktyczny odpowiada hipotezie określonej normy prawnej. Niewłaściwe zastosowanie prawa jest często konsekwencją jego błędnej wykładni. Naczelny Sąd Administracyjny będąc związany granicami skargi kasacyjnej nie może samodzielnie uściślać bądź konkretyzować zarzutów, ani tym bardziej domyślać się postaci naruszenia prawa materialnego w sytuacji kiedy kasator jej nie przytacza poprzez wyraźne wskazanie, że chodzi o błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Kasator zarzucając Sądowi I instancji błędną wykładnię wskazanych przepisów prawa winien zaprezentować jaka winna być wykładnia prawidłowa tych przepisów, cytując ich treść oraz odwołując się wprost do ich treści.

W pkt 2) skargi kasacyjnej powołując podstawę z art. 174 pkt 1 p.p.s.a. kasator zarzucił naruszenie art. 364 ust. 10 w związku z art. 365 ust. 2 u.r.p.r. "poprzez przyjęcie, że przepisy te nie zawierają nakazu dokonania oceniania kryterialnego". Z uzasadnienia wskazanej podstawy kasacyjnej wynika, że chodzi o naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, uchwała o wyniku egzaminu radcowskiego w części dotyczącej oceny rozwiązania zadań za część drugą do piątej powinna nawiązywać do kryteriów określonych w art. 365 ust. 2 u.r.p.r. Ocena powinna uwzględniać nie tylko uchybienia, ale także te elementy, które zostały ocenione pozytywnie. Dopiero pełne zestawienie wyników oceny pracy z punktu widzenia warunków jakie powinna ona spełniać, określonych w art. 365 ust. 2 u.r.p.r. pozwala na sformułowanie końcowych wniosków wyrażających się w ocenie, o której mowa w art. 364 ust. 10 u.r.p.r.

Naczelny Sąd Administracyjny w obecnym składzie w pełni podziela stanowisko zaprezentowane w wyroku NSA z dnia 9 stycznia 2013 r., sygn. akt II GSK 1694/12, w którym stwierdzono: " (...) ani z art. w art. 365 ust. 2 o radcach prawnych, ani odpowiadającego mu art. 78e ust. 2 Prawa o adwokaturze nie wynika by jako poprawna mogła być oceniona tylko taka praca egzaminacyjna, która spełnia wszystkie kryteria wymienione w powołanych przepisach. Przyjęcie takiego stanowiska jak w wyroku z 14 grudnia 2011 r. prowadzi do wniosku, że prace egzaminacyjne mogą być oceniane w zasadzie w skali dwustopniowej, gdyż w przypadku gdy nie spełniają łącznie kryteriów ustawowych nie mogą być ocenione pozytywnie, zaś spełnienie wspomnianych kryteriów oznacza pracę, która zasługuje na najwyższą ocenę. Przy takich założeniach praca, która nie spełnia wszystkich warunków formalnych, nawet gdy uchybienia nie są wielkiej wagi, a poza tym jest bezbłędna, nie mogłaby zostać oceniona pozytywnie. Podobnie pominięcie choćby jednego elementu składającego się na rozwiązanie zadania pod względem materialnoprawnym, przy spełnieniu pozostałych kryteriów wykluczałoby uzyskanie przez zdającego oceny pozytywnej. W podanych przykładach nie byłoby więc miejsca na różnicowanie ocen pozytywnych. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, gdyby zamiarem ustawodawcy było wprowadzenie takich właśnie zasad oceny rozwiązania zadań egzaminacyjnych to zbędne byłoby określanie skali ocen określonej w art. 78d ust. 10 Prawa o adwokaturze. Określenie skali ocen, przy jednoczesnym sformułowaniu kryteriów oceny rozwiązań zadań z części drugiej do piątej egzaminu adwokackiego przemawia za przyjęciem, że ocenę pozytywną zdający może uzyskać także wówczas, gdy jego praca nie w pełni odpowiada kryteriom wymienionym w art. 78e ust. 2 Prawa o adwokaturze. Stopniowalność ocen nakłada na egzaminatorów i Komisję obowiązek wszechstronnego zbadania i rozważenia wpływu ewentualnych błędów popełnionych przez zdającego na ocenę jego pracy."

Zaskarżony wyrok mimo częściowo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. prawidłowo bowiem przyjął, że Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości rozpoznając odwołanie zdającego od uchwały o wyniku egzaminu radcowskiego uwzględniła wszystkie kryteria określone w art. 365 ust. 2 u.r.p.r. dokonując oceny rozwiązań zadań z prawa karnego i cywilnego. W obu przypadkach stwierdzono brak udzielenia fachowej pomocy prawnej, co stanowiło okoliczność dyskwalifikującą pracę, okoliczność świadczącą o niedostatecznym przygotowaniu zdającego w dniu egzaminu do wykonywania zawodu radcy prawnego poprzez brak wystarczającej umiejętności stosowania prawa w praktyce. Z uzasadnienia uchwały wynika, że oceny rozwiązania zadań nawiązywały do kryteriów ustawowych i uwzględniały nie tylko uchybienia, ale także te elementy, które zostały ocenione pozytywnie. Dopiero pełne zestawienie wyników oceny pracy z punktu widzenia warunków jakie powinna ona spełniać, określonych w art. 365 ust. 2 u.r.p.r. pozwoliło na sformułowanie końcowych wniosków wyrażających się w ocenie, o której mowa w art. 364 ust. 10 u.r.p.r.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną jako nie mającą usprawiedliwionych podstaw, podlegającą oddaleniu na mocy art. 184 p.p.s.a. Natomiast o kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie 204 pkt 1 p.p.s.a.