Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 129/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-10-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151;
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 1 pkt 3
journal: Dz.U. 2005 nr 150 poz 1248
law: Ustawa z dnia 1 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Barbara Mleczko-Jabłońska, Sędzia WSA - Jolanta Bożek (spr.), Asesor Sądowy WSA - Joanna Gierak, Protokolant - Beata Zborowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 października 2007 r. sprawy ze skargi A. P. na postanowienie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] maja 2006 r. nr [...] w przedmiocie przekazania zgodnie z właściwością wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy 1. oddala skargę; 2. zasądza ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, na rzecz adw. R. M. z Kancelarii Adwokackiej w [...], tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej kwotę 292,80 zł (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy), w tym: tytułem opłaty kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych), tytułem 22% podatku od towarów i usług kwotę 52,80 zł (pięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy).


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi z 28 czerwca 2006 r., wniesionej przez A. P. jest postanowienie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z [...] maja 2006 r. nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie własne z [...] kwietnia 2006 r. [...] o przekazaniu Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do rozpatrzenia zgodnie z właściwością wniosku A. P. o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Skarżone postanowienie zostało wydane w następującym stanie faktycznym:

Postanowieniem z [...] kwietnia 2006 r. Minister Pracy i Polityki Społecznej, na podstawie art. 65 § 1 oraz art. 180 i art. 181 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego [(Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) – dalej k.p.a.], w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych [(Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) – dalej u.s.u.s.], postanowił przekazać wniosek A. P., dotyczący umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako organowi właściwemu.

W uzasadnieniu postanowienia organ na wstępie wskazał, iż wyrokiem z 13 października 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie sygn. akt III SA/Wa 1826/05 stwierdził nieważność decyzji z [...] maja 2005 r. w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek, z powodu jej wydania przez organ niewłaściwy, tj. Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, który rozpatrzył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, zamiast Ministra Polityki Społecznej - zgodnie z art. 66 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Następnie zwrócił uwagę, że stosownie do treści art. 6, art. 19 i art. 65 § 1 k.p.a., organy administracji publicznej działając na podstawie przepisów prawa mają obowiązek z urzędu dokonywać kontroli swojej właściwości rzeczowej, miejscowej i instancyjnej. Organ uznając się za niewłaściwy w sprawie powinien niezwłocznie przekazać ją organowi właściwemu. Dalej, Minister wyjaśnił, iż w dniu 24 sierpnia 2005 r. zmianie uległa treść art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Na jego podstawie stronie niezadowolonej z decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy. Dlatego też uznał, iż należało orzec jak w sentencji.

Pismem z 28 kwietnia 2005 r. A. P. wniósł o ponowne rozparzenie sprawy, wnosząc jednocześnie o merytoryczne rozpoznanie jego wniosku.

Postanowieniem z [...] maja 2006 r. Minister Pracy i Polityki Społecznej utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu orzeczenia organ wskazał, że zgodnie z art. 6 i art. 19 k.p.a. - organy administracji publicznej, działając na podstawie przepisów prawa, mają obowiązek z urzędu dokonywać kontroli swojej właściwości rzeczowej, miejscowej i instancyjnej. Oznacza to, że postępowanie administracyjne może prowadzić wyłącznie organ właściwy w sprawie (miejscowo, rzeczowo i instancyjnie) oraz, że w trakcie całego postępowania organ ten winien dokonywać czynności, które zapewnią przestrzeganie prawa.

Następnie podniósł, iż ustawa z 1 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 150, poz. 1248), która weszła w życie 24 sierpnia 2005 r., zmieniła dotychczasowy art. 83 ust. 4 u.s.u.s. Ustawa ta nie zawiera przepisów przejściowych, co oznacza, że organem właściwym do rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne właściwy jest Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Dlatego też, stosownie do art. 65 § 1 k.p.a., jeżeli organ, do którego trafia podanie uzna, że jest niewłaściwy w sprawie powinien niezwłocznie przekazać je do organu właściwego, zawiadamiając o tym wnoszącego podanie. Minister Pracy i Polityki Społecznej, stwierdzając brak swej właściwości, przekazał sprawę do rozpatrzenia Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako organowi właściwemu i poinformował o tym stronę. Nadto Minister wyjaśnił, że gdyby uznał swoją właściwość do rozpatrzenia przedmiotowej sprawy i wydał stosowną decyzję, to taka decyzja byłaby nieważna, ze względu na wydanie jej przez organ niewłaściwy w sprawie.

W skardze na powyższe postanowienie skarżący wniósł o jego uchylenie w całości, ponieważ cyt. "postanowieniem tym faktycznie chce się uchylić prawomocny wyrok z dnia 13.10.2005 r. wydany przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, Sygn. akt. III SA Wa 1826/05".

W odpowiedzi na skargę Minister Pracy i Polityki Społecznej wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko zajęte w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem.

W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja (postanowienie) odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej (jego) wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia.

Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Mając na względzie powyższe, tj. dokonując kontroli legalności zaskarżonego postanowienia Ministra Pracy i Polityki Społecznej, w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu na podstawie ww. ustaw, a więc badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071), dalej: k.p.a., jak i z normami prawa zawartymi w ustawie z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 1998 r., 137, poz. 887 ze zm.), dalej u.s.u.s., Sąd stwierdził, iż rozstrzygnięcie to jest prawidłowe i brak jest podstaw do jego uchylenia. Dlatego też skargę jako niezasadną oddalił.

Przedmiotem rozważań Sądu była wyłącznie sprawa właściwości organu do rozpoznania środka odwoławczego złożonego przez skarżącego od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiającej umorzenia należności z tytułu składek, oceniana według prawa obowiązującego w dacie rozpatrywania odwołania.

W tej materii należało stwierdzić, że z mocy art. 1 pkt 3 ustawy z 1 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 150, poz.1248; zwana dalej "ustawą nowelizującą") art. 83 ust. 4 u.s.u.s. z dniem 24 sierpnia 2005 r. otrzymał brzmienie:

"Od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego."

Ustawodawca w przepisach przejściowych i końcowych ustawy nowelizującej nie wypowiedział się na temat skutków wejścia w życie nowego unormowania dotyczącego właściwości i zasad wnoszenia środków zaskarżenia dla postępowań wszczętych przed zmianą art. 83 ust.4 u.s.u.s. Milczenie ustawodawcy w tym względzie uznać jednakże należy za założenie bezpośredniego stosowania nowego prawa, bowiem w przypadku przepisów proceduralnych regulujących sposób działania organu i jego kompetencje do podejmowania określonych działań – w sytuacji braku przepisów przejściowych- zastosowanie znajdują przepisy obowiązujące w dacie podejmowania tych czynności (por. wyrok NSA z 11 stycznia 2005 r. sygn. OSK 994/04). Nie oznacza to naruszenia zasady lex retro non agit (prawo nie działa wstecz), ponieważ przedmiotowe regulacje dotyczą procedury, czynności i kompetencji organu dokonywanych pod rządami nowego prawa i nie wpływają na odmienne ukształtowanie wcześniej powstałych praw i obowiązków strony.

Także Trybunał Konstytucyjny uznał, że fakt, iż w jakimś zakresie ustawodawca nie wypowiada się wyraźnie co do kwestii intertemporalnej (stosowania ustawy do sytuacji zapoczątkowanych przed jej wejściem w życie), nie oznacza istnienia luki w prawie. Ustawodawca nie regulując wyraźnie kwestii intertemporalnej, otwiera drogę do tego, aby w danej sytuacji stosować zasadę tempus regit actum (czas wyznacza podstawę działania). Oznacza to, że mimo braku wyraźnej regulacji w tym względzie, kwestia intertemporalna i tak będzie rozstrzygnięta, tyle, że na korzyść zasady bezpośredniego stosowania ustawy nowej, od momentu wejścia jej w życie, do stosunków nowo powstających i tych, które trwając w momencie wejścia w życie ustawy - nawiązały się wcześniej (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 10 maja 2004 r. sygn. SK 39/03; OTK ZU Nr 5/A/2004, s. 561). Innymi słowy, do czynności stosuje się przepisy prawa obowiązujące w czasie jej dokonania.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że Minister nie naruszył przepisów prawa przekazując postanowieniem z [...] kwietnia 2006 r. wniosek skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej umorzenia należności składkowych, Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako organowi właściwemu w sprawie. Zgodnie bowiem z nowym brzmieniem art. 83 ust. 4 u.s.u.s., do rozpatrzenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie należności wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych właściwy jest -jak trafnie orzekł Minister- Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Oceny tej nie zmienia fakt, iż w uzasadnieniu przywoływanego przez skarżącego wyroku zapadłego w niniejszej sprawie, Sąd jako organ właściwy do rozpatrzenia środka zaskarżenia od decyzji Zakładu wskazał Ministra Polityki Społecznej. Nie ma też znaczenia, że wyrok ten został wydany po zmianie przepisu art. 83 ust. 4 u.s.u.s., a przepis ten był znany Sądowi w momencie orzekania, pomimo to Sąd nie zawarł w swoim uzasadnieniu wzmianki o nowych uregulowaniach prawnych. Trzeba bowiem podkreślić, iż wyrok Sądu z 13 października 2005 r. sygn. akt III SA/Wa 1826/05 odnosił się do decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydanej w dniu 9 maja 2005 r., a więc pod rządami starych przepisów. W obowiązującym wówczas stanie prawnym, to Minister nie Prezes właściwy był do rozpatrzenia wniosku.

Dodatkowo Sąd wyjaśnia, iż wynikająca z art. 153 p.p.s.a. zasada związania sądu oraz organu, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w orzeczeniu sądu przestaje obowiązywać, gdy zmianie ulegają przepisy na podstawie których ocena ta i wytyczne zostały sformułowane, a nowe przepisy zastosowanie mają w postępowaniu prowadzonym po wyroku sądu.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżone postanowienie Ministra Pracy i Polityki Społecznej jest zgodne z prawem i na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji. Wynagrodzenie za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną z urzędu zasądzono na podstawie art. 250 p.p.s.a. w związku z §18 ust. 1 pkt 1 lit "c" i §2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 z późn. zm.).