Wyrok NSA, sygn. akt II SA 968/00
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 2001-02-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 616  Rolnictwo i leśnictwo, w tym gospodarowanie nieruchomościami rolnymi i leśnymi,  ochrona gruntów rolnych i leśnych, gosp
Hasła tematyczne: Ochrona środowiska
Administracyjne postępowanie
Organizacje społeczne
Powołane przepisy: article: art. 33
journal: Dz.U. 1995 nr 74 poz. 368
law: Ustawa z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym.
article: art. 100 ust. 4
journal: Dz.U. 1994 nr 49 poz. 196
law: Obwieszczenie Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia 21 marca 1994 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska.
Teza: Prawa strony w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym ma organizacja społeczna wpisana do odpowiedniego rejestru urzędowego.

TEZY

Prawa strony w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym ma organizacja społeczna wpisana do odpowiedniego rejestru urzędowego.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Społecznego Komitetu Obrony G. na decyzję Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa (...) w przedmiocie rekultywacji i zagospodarowania gruntów - oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wojewoda G. przy piśmie z dnia 25 lipca 1995 r. przekazał Ministrowi Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa wniosek Zarządu Miasta G. z dnia 29 czerwca 1995 r. o wyrażenie zgody na zmianę przeznaczenia w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego gruntów leśnych Skarbu Państwa pozostających w zarządzie Lasów Państwowych na ich nieleśny charakter, czyli pod budowę III etapu Trasy K. w G. Wojewoda G. dołączył do wniosku swoją pozytywną opinię /por. art. 7 ust. 4 w związku z art. 7 ust. 2 pkt 2 i ust. 3 ustawy z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych/.

Sprawa zmiany przeznaczenia wskazanych gruntów leśnych /należących do Parku Krajobrazowego/ została negatywnie zaopiniowana przez Dyrektora Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w G. Walory przyrodnicze planowanych do wycięcia terenów leśnych wywołały też liczne protesty społeczne, a zwłaszcza organizacji ekologicznych.

Minister Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa orzeczeniem z dnia 31 października 1995 r. nie wyraził zgody na zmianę przeznaczenia wskazanych wyżej gruntów, wskazując na możliwość realizacji inwestycji z ominięciem Parku.

Władze miasta G. ponawiały swoje wystąpienia, stąd minister postanowił raz jeszcze rozpatrzyć sprawę.

Opracowano nowe opinie i nowe oceny oraz zbadano wnioski z przeprowadzonych dyskusji na temat możliwego oddziaływania na środowisko planowanej inwestycji. Stało się to podstawą, stanowiska z dnia 16 grudnia 1996 r. Komisji do Spraw Ocen Oddziaływania na Środowisko - organu doradczego Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa. Wskazana Komisja uznała, że jest zasadna realizacja Trasy K. przez teren Parku Krajobrazowego. Porównano wszystkie możliwe warianty przebiegu trasy i dokonany wynik uzasadniono koniecznością ochrony warunków życia i zdrowia ludzi mieszkających w rozwijającej się aglomeracji Miasta G. Poprowadzenie Trasy K. nie przez Park Krajobrazowy, a przez obszar zwartej zabudowy w centrum G. pogorszyłoby zdrowie i warunki życia wielotysięcznej zbiorowości.

Po ponownym rozpatrzeniu wniosku Zarządu Miasta G. z dnia 29 czerwca 1995 r. negatywnie zaopiniowanego przez Dyrektora Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w G. pismem z dnia 8 września 1995 r. oraz pozytywnie zaopiniowanego przez Wojewodę G. pismem z dnia 25 lipca 1995 r., bez ustosunkowania się /w trybie art. 154 lub 155 Kpa/ do orzeczenia MOSZNiL z 31 października 1995 r., Minister Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa orzeczeniem z dnia 30 czerwca 1997 r. wyraził zgodę na przeznaczenie w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego miasta G. na cele nieleśne gruntów - lasów ochronnych o powierzchni 10,25 ha stanowiących własność Skarbu Państwa /w zarządzie Lasów Państwowych/ położonych na terenie Parku Krajobrazowego, projektowanych pod budowę III etapu Trasy K. w G.

Społeczny Komitet Obrony Lasu w 1997 r. zwrócił się do ministra o ponowne rozpatrzenie sprawy przebiegu III etapu budowy tej Trasy K. i uchylenie orzeczenia ministra z 30 czerwca 1997 r, które zresztą nie zawierało pouczenia dla strony o możliwości skorzystania z trybu określonego w art. 127 par. 3 Kpa.

Minister Środowiska decyzją z dnia 10 marca 2000 r. odmówił uchylenia decyzji Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia 30 czerwca 1997 r.

Społeczny Komitet Obrony G. Lasu zaskarżył do NSA decyzję ministra w sprawie wyrażenia zgody na przeznaczenie gruntów na cele nieleśne pod budowę III etapu Trasy K. w G.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

(...) Przed rozpatrzeniem sprawy w zakresie swej kognicji sąd musi w postępowaniu wstępnym sprawdzić, czy skarga jest dopuszczalna /z przyczyn przedmiotowych i podmiotowych/ oraz czy została wniesiona z zachowaniem wymaganego ustawowego terminu.

Niedopuszczalność skargi z przyczyn podmiotowych obejmuje sytuacje, kiedy skarga została wniesiona przez jednostkę nieuprawnioną do wniesienia skargi do NSA. Zgodnie z art. 33 ust. 2 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym stroną uprawnioną do wniesienia skargi do NSA jest każdy, kto ma w tym interes prawny, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich oraz organizacje społeczne w zakresie ich statutowej działalności w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób.

W świetle wskazanego przepisu, organizacją społeczną może być:

1/ albo sama strona w sprawie,

2/ albo brać udział w sprawie "na prawach strony".

Ad. 1. Wskazana sytuacja dotyczy tylko sprawy dotyczącej innej osoby, do której włącza się organizacja społeczna /por. art. 31 par. 1 Kpa/. Skarżąca organizacja społeczna musi tu być wcześniej dopuszczona do udziału w postępowaniu na prawach strony /art. 31 par. 3 Kpa/. O dopuszczeniu do udziału w postępowaniu na prawach strony rozstrzyga organ administracji państwowej w formie postanowienia /art. 31 par. 2 Kpa/, sprawdzając, czy postępowanie dotyczy osoby trzeciej, czy udział organizacji jest uzasadniony jej celami statutowymi i czy udział organizacji jest uzasadniony interesem społecznym /art. 31 par. 1 Kpa/. Ponieważ w rozpatrywanej sprawie nie ma osób trzecich, "mających interes prawny", to nie ma tu możliwości udziału organizacji społecznej na prawach strony, nawet gdyby jej udział był uzasadniony jej celami statutowymi i gdyby przemawiał za tym interes społeczny.

Ad. 2. W rozpatrywanej sprawie pozostała więc tylko możliwość wniesienie skargi do NSA przez organizację społeczną "jako strony", a nie "na prawach strony".

W naszym ustawodawstwie, obok klasycznych sytuacji kiedy organizacja społeczna jest stroną-adresatem decyzji /np. o obciążeniu jej podatkiem, przyznaniu lub odmowy przyznania jej pozwolenia budowlanego itp./ mamy przepisy odrębne, przewidujące możliwość udziału niektórych organizacji społecznych jako strony w sprawach dotyczących ściśle określonego przedmiotu. Właśnie takie uprawnienia organizacjom społecznym czuwającym nad ochroną środowiska przyznał art. 100 ust. 4 ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska /t.j. Dz.U. 1994 nr 49 poz. 196 ze zm./. Stanowi on, że prawo uczestnictwa na prawach strony /powinno być nie "na prawach strony", a "jako strony", aby nie powodować wątpliwości interpretacyjnych na tle brzmienia art. 31 par. 1 Kpa/ w postępowaniu administracyjnym w sprawach związanych z ochroną środowiska przysługuje organizacjom społecznym zainteresowanym ochroną środowiska ze względu na przedmiot i teren swojego działania.

Skoro w rozpatrywanej sprawie skargę do NSA mogłaby wnieść organizacja społeczna /biorąca udział w postępowaniu, która wniosła przewidziane prawem środki zaskarżenia decyzji w toku instancji administracyjnych i zachowała termin ustawowy do wniesienia skargi i uiściła wpis/, to należy ustalić, czy w rozumieniu przepisów postępowania administracyjnego wnoszący skargę Społeczny Komitet Obrony Lasu jest organizacją społeczną.

W znanym orzeczeniu Sąd Najwyższy /Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izby Cywilnej i Izby Karnej z 1957 r. zeszyt 1, strona 64/ stwierdził, że pod terminem organizacja społeczna należy rozumieć wszelkie dopuszczone przez prawo zrzeszenia osób fizycznych, bez względu na ich cele i zadania oraz formę prawną. Z kolei art. 5 par. 2 pkt 5 Kpa stanowi, że ilekroć w przepisach kodeksu jest mowa o organizacjach społecznych, to rozumie się przez to organizacje zawodowe, samorządowe, spółdzielcze i inne organizacje społeczne. Stąd katalog organizacji społecznych jest w polskim ustawodawstwie niesłychanie szeroki /por. ustawę z dnia 7 kwietnia 1989 r. - Prawo o stowarzyszeniach, ustawę z dnia 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach, ustawę z dnia 23 maja 1991 r. o organizacjach pracodawców, ustawę z dnia 7 kwietnia 1989 r. o związkach zawodowych rolników indywidualnych, ustawę z dnia 8 października 1982 r. o społeczno-zawodowych organizacjach rolników, ustawę z dnia 18 stycznia 1996 r. o kulturze fizycznej itp./. Organizacja społeczna musi mieć jednak ustawową podstawę do swego samodzielnego działania i musi być zarejestrowana w odpowiednim rejestrze urzędowym. Stąd różne grupy obywateli nie mające podstaw ustawowych do samodzielnego działania i nie zarejestrowane w odpowiednim rejestrze urzędowym nie są organizacjami społecznymi w rozumieniu zarówno art. 100 ust. 4 ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska, jak i w rozumieniu art. 33 ust. 2 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym.

Według dokumentów zawartych w aktach sprawy skarżący społeczny Komitet Obrony Lasu nie jest ani zarejestrowany w rejestrze stowarzyszeń prowadzonym przez Sąd Okręgowy w G., ani nie figuruje jako stowarzyszenie zwykłe w ewidencji stowarzyszeń mających siedzibę na terenie miasta G. W tej sytuacji Społeczny Komitet Obrony Lasu nie jest organizacją społeczną, która na podstawie art. 100 ust. 4 ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska w związku z art. 33 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym może wnieść skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego na wskazaną w sentencji wyroku decyzję Ministra Środowiska. (...)