Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 2546/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-03-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 54, art. 7, art. 1a pkt 12, art. 67 par. 2, art. 33
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Piotr Piszczek (spr.), Sędzia WSA - Andrzej Kania, Sędzia WSA - Michał Sowiński, Protokolant - Małgorzata Broniarek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 marca 2011r. sprawy ze skargi J. S. na postanowienie Ministra Finansów z dnia ... września 2010r. nr ... w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną 1. oddala skargę; 2. zasądza od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adw. P. R. tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu kwotę ... zł ... w tym tytułem wynagrodzenia kwotę ... zł ... i tytułem 23 % podatku od towarów i usług kwotę ... zł ....


UZASADNIENIE

Jak wynika to z akt egzekucyjnych Naczelnik ... Urzędu Skargowego w B., działając jako organ egzekucyjny, prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec J. S. (zwanego dalej Skarżącym) na podstawie tytułu wykonawczego nr ... z dnia ... czerwca 2005 r. wystawionego przez wierzyciela – Zakład Ubezpieczeń Społecznych, który został doręczony przez poborcę skarbowego w dniu ... lutego 2006 r.

W celu wyegzekwowania przedmiotowego zobowiązania dokonano szeregu czynności egzekucyjnych, m.in. zajęcia nadpłaty wynikającej z rocznego rozliczenia Skarżącego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 r. (zawiadomienie z dnia ... maja 2009 r.).

Pismem z dnia ... lipca 2009 r. Skarżący złożył na powyższą czynność skargę w trybie art. 54 ustawy z dnia 17 czerwca 1996 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, dalej u.p.e.a., wnioskując o uchylenie dokonanego zajęcia oraz o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego.

Dyrektor Izby Skarbowej w B. postanowieniem z dnia ... sierpnia 2009 r. oddalił przedmiotową skargę nie znajdując przesłanek do jej uwzględnienia.

Korzystając z przysługującego prawa pismem z dnia 28 września 2009 r. Skarżący wniósł zażalenie na rozstrzygnięcie organu nadzoru żądając uchylenia ww. postanowienia i dokonania prawidłowego zbadania materiału dowodowego w sprawie, wskazując na uchybienia organu egzekucyjnego i organu nadzoru w ocenie okoliczności faktycznych, m.in. zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Ponadto użyty został, zdaniem Skarżącego, niewłaściwy druk zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego. Według niego rozstrzygnięcie organu nadzoru jest wadliwe, bowiem nie uznano argumentacji zawartej w skardze za właściwą. W świetle materiału dowodowego, w ocenie Skarżącego, wszystkie czynności egzekucyjne powinny zostać uchylone.

Minister Finansów - stosownie do treści art. 138 § 1 w zw. z art. 144 k.p.a. – w następstwie rozpoznania zażalenia utrzymał w mocy zaskarżony akt administracyjny postanowieniem z dnia ... września 2010 r. W motywach wskazał, że materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia zaskarżonego postanowienia stanowi przepis art. 54 u.p.e.a. W myśl tego przepisu zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora. Skargę na czynności egzekucyjne wnosi się w terminie 14 dni od dnia dokonania zakwestionowanej czynności egzekucyjnej, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej. Należy przy tym mieć na uwadze, że w ramach postępowania w tym trybie, ocenie podlegają jedynie czynności typu wykonawczego dokonane przez organ egzekucyjny w toku prowadzonego postępowania, pod kątem ich zgodności z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa. Nie można natomiast podnosić zarzutów, które są podstawą wniesienia innego środka zaskarżenia.

Zgodnie z art. 7 u.p.e.a. organ egzekucyjny w ramach prowadzonej egzekucji stosuje środki egzekucyjne przewidziane w ustawie. W niniejszej sprawie organ egzekucyjny zastosował środek egzekucyjny wymieniony w art. 1a pkt 12 lit. a u.p.e.a. poprzez zajęcie innych wierzytelności pieniężnych.

W sprawie, będącej przedmiotem rozpoznania, nie dopatrzono się uchybień formalnych w zaskarżonej czynności organu egzekucyjnego. Druk zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności innego niż pracodawca, organ rentowy lub bank odpowiada wzorowi ustalonemu dla tego rodzaju druków w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonywania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 137, poz. 1541 z późn. zm.).

Minister podkreślił, że organ nadzoru w swoim rozstrzygnięciu ustosunkował się do zarzutów podnoszonych w skardze na czynności egzekucyjne, wyjaśniając zarówno kwestie dotyczące zaskarżonej czynności egzekucyjnej dokonanej przez organ egzekucyjny, jak i możliwości uruchomienia trybu art. 33 u.p.e.a. w sprawie zarzutów.

W związku z powyższym - w ramach skargi na czynności egzekucyjne - nie można żądać wzięcia pod uwagę kwestii związanej z wyjaśnieniami przyczyn nieregulowania składek na ubezpieczenie. Pozostają one bez wpływu na podjęte w sprawie rozstrzygnięcie. Niemniej trzeba zaznaczyć, że zagadnienie związane z powstaniem zobowiązania podlegają rygorom postępowania przed wierzycielem, jako organem uprawnionym do podejmowania w tym zakresie decyzji.

Odnosząc się natomiast do zarzutu zastosowania niewłaściwego druku zajęcia prawa majątkowego w postaci nadpłaty, który zdaniem Skarżącego nie spełnia wymogów określonych prawem, Minister stwierdził, iż nie jest on zasadny. Powołując się na art. 67 § 2 u.p.e.a. nie wyjaśniono dlaczego uważa się go za nieprawidłowy. Samo gołosłowne stwierdzenie bez podania argumentacji nie może podważać prawidłowości dokonanej czynności egzekucyjnej. Tym bardziej, iż organ nadzoru rozpoznając sprawę zastosowany druk zawiadomienia uznał za właściwy. Twierdzenie Skarżącego, iż rozstrzygnięcie organu nadzoru jest wadliwe nie znajduje więc potwierdzenia w materialne dowodowym.

Minister podkreślił, że uruchomienie postępowania instancyjnego w danym trybie administracyjnym koncentruje się na przedmiocie tego postępowania, a zatem w jego ramach nie jest możliwe weryfikowanie innych postępowań administracyjnych. Zgodnie z zasadą określoną w art. 19 k.p.a. organ nie jest uprawniony do rozpatrywania spraw, których problematyka wykracza poza zakres należących do jego kompetencji. Wydanie orzeczenia z pominięciem wskazanej tym przepisem zasady stanowiłoby rażące naruszenie prawa a w konsekwencji prowadziłoby do konieczności wyeliminowania z obrotu prawnego takiego orzeczenia, w trybie art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a.

W skardze – żądając uchylenia wydanych w sprawie postanowień – zarzucono postanowieniu Ministra Finansów:

1. Zaniechanie podania przyczyn nieprzeprowadzenia przez organ II instancji uzupełniającego postępowania dowodowego poprzez przeprowadzenie dowodu z akt administracyjnego postępowania egzekucyjnego:

a) Naczelnika ... Urzędu Skarbowego w B., które dotyczą czynności egzekucyjnej z dnia ... maja 2009 r. podlegającej na zajęciu wierzytelności pieniężnych z tytułu nadpłaty podatku dochodowego od osób fizycznych wynikającej z rozliczenia rocznego za 2008 r. (znak zawiadomienia o czynności egzekucyjnej: ...),

b) Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. dotyczących tytułu egzekucyjnego nr ...:

- na okoliczności dotyczące podniesionych uchybień powstałych w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego przez ... Naczelnika Urzędu Skarbowego w B., które zostały podniesione w skardze zobowiązanego, a które nie zostały należycie rozpatrzone przez Dyrektora Izby Skarbowej w B.,

- na okoliczności dotyczące podniesionych uchybień powstałych w toku prowadzonego odwoławczego postępowania egzekucyjnego przez Dyrektora Izby Skarbowej w B..

2. Błędne rozpatrzenie przez organ II instancji zarzutów podniesionych w zażaleniu na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia ... sierpnia 2009 r. wydanego w sprawie znak: ... uzupełnionego postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia ... września 2009 r. w sprawie znak: ...,

3. Błędne przyjęcie przez organ II instancji, iż zawiadomienie Naczelnika ... Urzędu Skarbowego w B. z dnia ... maja 2009 r. o zajęciu prawa majątkowego spełnia wymogi formalne określone prawem dla formularzy określone w rozporządzeniu wydanym na podstawie art. 67 § 1 u.p.e.a.; zawiadomienie o zajęciu nie zostało sporządzone według wzoru określonego w przepisach wykonawczych, a zatem przedmiotowe zawiadomienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. nie spełnia takich wymogów formalnych.

W motywach skargi zwrócono uwagę, że:

a) naruszono dyrektywę zakazu stosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. W szczególności zwrócono uwagę na brak środków do życia- jedynym źródłem dochodu Skarżącego jest zasiłek chorobowy w kwocie ... zł, a także zasiłek dla bezrobotnych.

Nadto stan zdrowia będzie wymagał długotrwałego leczenia i poniesienia – w związku z tym – dodatkowych wydatków na rehabilitację.

Wreszcie zbliżająca się zima zmusza na wygospodarowanie dodatkowych środków na zakup opału oraz opłatę zwiększonych rachunków na gaz, prąd i wodę.

b) zadłużenie jest efektem współpracy z nierzetelnym kontrahentem L. K..

c) zawiadomienie o zajęciu z dnia ... maja 2009 r. nie spełnia wymogów określonych prawem i błędne jest twierdzenie Ministra, iż to Skarżący ma wyjaśnić dlaczego uważa, że zastosowany druk jest nieprawidłowy.

W odpowiedzi na skargę – żądając jej oddalenia – podniesiono argumenty zbieżne z motywami postanowień.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Na wstępie zaznaczyć należy – co neguje Skarżący w skardze na czynności egzekucyjne z dnia 26.05.2009 r. – że otrzymał on upomnienie w dniu ...05.2005 r., co dokumentuje kserokopia zwrotnego poświadczenia tego faktu (k. 2 akt administracyjnych). Jest o tym także mowa tytule wykonawczym – rubryka 53.

Sam tytuł wykonawczy (k. 3 akt adm.) doręczono skarżącemu dnia 13 lutego 2006 r. (k. 4 tych akt).

Tak więc sugestia o braku właściwego doręczenia tych dokumentów zawarta w skardze jest pozbawiona podstaw faktycznych. Bez znaczenia pozostaje – dla trafności rozstrzygnięcia – sformułowany zarzut braku oceny tych okoliczności przez Ministra Finansów w wydanym postanowieniu.

Zwrócić jednocześnie należy uwagę na fakt, iż materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia zaskarżonego postanowienia stanowi przepis art. 54 u.p.e.a. W myśl tego przepisu zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora. Skargę na czynności egzekucyjne wnosi się w terminie 14 dni od dnia dokonania zakwestionowanej czynności egzekucyjnej, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej. Należy przy tym mieć na uwadze, że w ramach postępowania w tym trybie, ocenie podlegają jedynie czynności typu wykonawczego dokonane przez organ egzekucyjny w toku prowadzonego postępowania, pod kątem ich zgodności z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa. Nie można natomiast podnosić zarzutów, które są podstawą wniesienia innego środka zaskarżenia. Zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie podkreśla się, że skarga z art. 54 u.p.e.a. nie będzie przysługiwać w sytuacji, gdy przewiduje się inne środki zaskarżenia (m.in. zarzuty, zażalenia na postanowienie) albo w sytuacjach, gdy przewiduje się wniesienie pozwu do sądu.

Powyższe zapobiega przypadkom powielania środków zaskarżenia i komplikacjom wynikającym z uruchamiania różnych trybów ochrony interesu jednostkowego w tej samej, co do przedmiotu, sprawie. Stanowisko takie znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych (wyrok WSA z dnia 09.02.2005, sygn. akt III SA/Wa 1002/04, wyrok WSA z dnia 22.01.2004, sygn. akt III SA 1503/03).

Przedmiotem kontroli w postępowaniu w sprawie skargi na czynności egzekucyjne jest więc prawidłowość zaskarżonej czynności egzekucyjnej. Dlatego poza zakresem kognicji pozostaje prawidłowość pozostałych czynności egzekucyjnych podjętych w toku przedmiotowego postępowania egzekucyjnego, jak i innych czynności. Organ nadzoru oceniając zatem czynność egzekucyjną bada czy w ramach dokonanego środka egzekucyjnego organ egzekucyjny wypełnił dyspozycje wynikające z przepisów regulujących procedurę zastosowania tego środka. Skarga na czynności egzekucyjne nie może natomiast dotyczyć okoliczności enumeratywnie wymienionych w art. 33 u.p.e.a., które mogły być przedmiotem zarzutów na podstawie tego przepisu, jak również innych kwestii podlegających rozstrzygnięciu w odrębnych postępowaniach administracyjnych. Analiza prawidłowości dokonanej czynności wykazała, że w niniejszej sprawie stosownie do art. 7 u.p.e.a. organ egzekucyjny zastosował środek egzekucyjny wymieniony w art. 1 a pkt 12 lit. a u.p.e.a., tj. egzekucję z innych wierzytelności pieniężnych. Stosując ww. środek organ egzekucyjny podjął działanie na podstawie art. 89 u.p.e.a. poprzez zajęcie innych wierzytelności pieniężnych. Stwierdzono, że ww. czynność egzekucyjna została dokonana zawiadomieniem z dnia ... maja 2009 r., nr ... zgodnie z dyspozycją zawartą w powołanych wyżej przepisach. Organ egzekucyjny realizował ww. środek egzekucyjny przez przesłanie do dłużnika (zobowiązanego) zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej i jednocześnie wezwał dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. Ww. zawiadomienie zostało skarżącemu doręczone w dniu 1 lipca 2009 r. W ocenie Sądu środek egzekucyjny będący przedmiotem badania został dokonany zgodnie z obowiązującą procedurą.

W sprawie będącej przedmiotem rozpoznania nie dopatrzono się uchybień formalnych w zaskarżonej czynności organu egzekucyjnego. Druk zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężna u dłużnika zajętej wierzytelności innego niż pracodawca, organ rentowy lub bank odpowiada wzorowi ustalonemu dla tego rodzaju druków w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonywania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 137, poz. 1541 z późn. zm.). Ww. zajęcia zostało podpisane przez uprawnionego pracownika organu egzekucyjnego. Zawiadomienie o zajęciu zawiera wszystkie elementy określone art. 67 § 2 u.p.e.a.

Należy podkreślić, że organ nadzoru w swoim rozstrzygnięciu ustosunkował się do zarzutów podnoszonych w skardze na czynności egzekucyjne, wyjaśniając zarówno kwestie dotyczące zaskarżonej czynności egzekucyjnej dokonanej przez organ egzekucyjny, jak i możliwości uruchomienia trybu art. 33 u.p.e.a. w sprawie zarzutów. Zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa sądów administracyjnych skarga przysługuje wyłącznie na czynności o charakterze wykonawczym. Ponadto środek zaskarżenia w trybie art. 54 u.p.e.a., jako środek ultima ratio może obejmować tylko te kwestie, wobec których nie przewidziano innej, odrębnej procedury, w związku z tym w ramach skargi na czynności egzekucyjne nie może być badana kwestia ewentualnego zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, który podlega procedurze określonej art. 33 u.p.e.a. Oznacza to, że również zarzut dotyczący kwestii prawidłowości doręczenia tytułu wykonawczego i upomnienia, o którym mowa w art. 15 u.p.e.a. nie podlega rygorom tego postępowania. Powyższe dotyczy także przedstawionej przez Skarżącego kwestii odnoszących się do trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej. Przedmiotem tego postępowania jest prawidłowość dokonanej czynności egzekucyjnej w postaci zajęcia nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych wynikającej z rozliczenia rocznego za 2008 r. W niniejszym postępowaniu mogą być zatem zgłoszone wyłącznie zastrzeżenia i zarzuty, które dotyczą tej czynności egzekucyjnej.

Ponadto należy podkreślić, że uruchomienie postępowania instancyjnego w danym trybie administracyjnym koncentruje się na przedmiocie tego postępowania, a zatem w jego ramach nie jest możliwe weryfikowanie innych postępowań administracyjnych, albowiem organ egzekucyjny nie jest uprawniony do rozpatrywania spraw, których problematyka wykracza poza zakres należący do jego kompetencji. Wydanie orzeczenia z pominięciem wskazanej zasady stanowiłoby rażące naruszenie prawa a w konsekwencji prowadziłoby do konieczności wyeliminowania z obrotu prawnego takiego orzeczenia, w trybie art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a.

Odnosząc się natomiast do zarzutu zastosowania niewłaściwego druku zajęcia prawa majątkowego w postaci nadpłaty, który zdaniem Skarżącego nie spełnia wymogów określonych prawem, Sąd stwierdza, iż nie jest on zasadny, albowiem powołując się na art. 67 §1 i 2 u.p.e.a. nie wyjaśnia się dlaczego ww. druk jest nieprawidłowy. Samo gołosłowne twierdzenie , bez podania argumentacji, nie może podważać prawidłowości dokonanej czynności egzekucyjnej. Tym bardziej, iż organ nadzoru rozpoznając sprawę zastosowany druk zawiadomienia uznał za właściwy, zawierał on bowiem wszystkie elementy określone art. 67 §2 u.p.e.a. Twierdzenie Skarżącego, iż rozstrzygnięcie organu nadzoru jest wadliwe nie znajduje więc potwierdzenia w materiale dowodowym.

Postępowanie egzekucyjne, co do zasady, jest postępowaniem wykonawczym w stosunku do jurysdykcyjnego. Postanowienia k.p.a., które zawierają katalog zasad ogólnych mają o tyle zastosowanie w postępowanie egzekucyjnym, o ile zasady te ukierunkowane są na potrzeby postępowania egzekucyjnego. Zatem sposób stosowania tych przepisów k.p.a. należy uznać za cechujący się znacznym ograniczeniem z uwagi na inną funkcję procesową. W świetle powyższego rozpoznanie sprawy w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne nie rodzi obowiązku przeprowadzenia postępowania dowodowego w rozumieniu przepisów k.p.a., a zatem zarzut błędnie przeprowadzonego postępowania w sprawie należy uznać za bezzasadny. Trzeba przy tym mieć na uwadze, że postępowanie egzekucyjne jest postępowaniem szczególnym do którego dochodzi w sytuacji gdy zobowiązany nie wykona w sposób dobrowolny ciążącego na nim obowiązku. Zastosowanie więc przymusu prawnego w postaci egzekucji administracyjnej jest następstwem niewywiązania się z zobowiązania. Organ egzekucyjny na wniosek wierzyciela (art.26 §1 u.p.e.a.) wszczyna egzekucję i podejmuje określone prawem czynności egzekucyjne, m.in. w tym przypadku poprzez uruchomienie procedury określonej art. 89 u.p.e.a. dokonał zajęcia prawa majątkowego Skarżącego według objętego tym przepisem trybu. Strona w ramach skargi na tę czynność egzekucyjną nie może więc żądać uwzględnienia przez organ rozstrzygający sprawę, takich czynników jak trudna sytuacja materialna, zdrowotna i rodzinna. Kwestie te nie należą bowiem do przedmiotu prowadzonego postępowania, na co wskazano już wcześniej. Zarzut w tym zakresie nie zasługuje więc na uwzględnienie.

Niezależnie od powyższego należy zaznaczyć, że zła kondycja finansowa i zdrowotna (w jakiej Skarżący się znalazł) może być podstawą do wystąpienia do wierzyciela z wnioskiem o umorzenie należności w trybie przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).

Uwzględniając powyższe należało, w trybie art. 151 oraz art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 z późn. zm.) orzec jak w sentencji.