Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 929/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2020-02-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 2 par. 5, art. 33 par. 1, art. 34 par. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek, Asesor WSA Monika Krywow (spr.), Sędzia WSA Bożena Suleja-Klimczyk, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 4 lutego 2020 r. sprawy ze skargi M. G. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym 1. uchyla zaskarżone postanowienie, poprzedzające je postanowienie Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w K. z dnia [...] nr [...] oraz postanowienie Poczty Polskiej S.A. Centrum Obsługi Finansowej w B. z dnia [...] nr [...]; 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...], nr [...], Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: "organ nadzoru", "Dyrektor"), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm., dalej: "k.p.a.") oraz art. 17 § 1, art. 18, art. 23 § 1 i § 4 pkt 1 oraz art. 34 § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1314 ze zm., dalej: "u.p.e.a."), po rozpatrzeni zażalenia M. G. (dalej: "zobowiązana", "skarżąca") na postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w K. (dalej: "organ egzekucyjny") z dnia [...], nr [...] w przedmiocie uznania zarzutów za nieuzasadnione – utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

Powyższe postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

W dniu [...]r. Poczta Polska S.A. Dyrektor Centrum Obsługi Finansowej w B. (dalej: "Wierzyciel") wystawił wobec zobowiązanej tytuł wykonawczy nr [...] obejmujący zaległy abonament RTV za okres od stycznia 2011 r. do sierpnia 2015 r. Przedmiotowy tytuł wykonawczy został przekazany do realizacji organowi egzekucyjnemu, który w dniu [...] r. nadał mu klauzulę o skierowaniu do egzekucji administracyjnej.

W dniu [...]r. organ egzekucyjny sporządził zawiadomienie o zajęciu świadczeń w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C.. Zawiadomienie wraz z odpisem tytułu wykonawczego doręczono Zakładowi w dniu [...] r., zaś przesyłkę skierowaną do zobowiązanej uznano za skutecznie doręczoną w dniu [...] r.

Pismem z dnia 2 września 2016 r. zobowiązana wniosła zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego podnosząc, że nie zostało jej doręczone upomnienie. Ponadto wskazała, że Wierzyciel nie powiadomił jej o nadaniu nowego numeru identyfikacyjnego, dlatego w jej ocenie nie ma podstaw do ściągania abonamentu. Podkreśliła także, że od ośmiu lat jest na emeryturze, a jej świadczenie wynosi [...] zł i jest to 25% przeciętnego wynagrodzenia, a zatem zastosowanie do niej znajduje art. 4 ust. 6 ustawy o opłatach abonamentowych. Stwierdziła, że jest zwolniona od płacenia abonamentu RTV. Stwierdziła także, że o zajęciu emerytury dowiedziała się z Zakładu, albowiem przesyłki z zawiadomieniem o zajęciu również nie otrzymała.

Wierzyciel postanowieniem z dnia [...] r. uznał zarzuty zobowiązanej za niezasadne. W uzasadnieniu wskazał, że w wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, iż zawiadomienie o nadaniu indywidualnego numeru identyfikacyjnego [...] zostało skierowane w dniu [...]r. do zobowiązanej. Przesyłka zawierająca to zawiadomienie nie została zwrócona, a zatem w ocenie Wierzyciela powiadomienie zostało dokonane w wymaganym terminie. Wierzyciel odwołał się przy tym do treści § 5 ust. 2 rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiowych i telewizyjnych (Dz.U. z 2007 r. Nr 187, poz. 1342, dalej: "rozporządzenie") oraz wyroków sądów administracyjnych. W odniesieniu zarzutu niedoręczenia upomnienia, Wierzyciel stwierdził, że upomnienie z dnia [...] r. zostało wysłane na adres zobowiązanej ul. [...], [...]. Przesyłka zawierająca powyższe upomnienie została zwrócona z adnotacją "zwrot – nie podjęto w terminie" i uznana za skutecznie doręczoną, po uprzedniej jej dwukrotnej awizacji, z upływem 14 dnia. Zdaniem Wierzyciela domniemanie doręczenia z art. 44 k.p.a. było skuteczne, bowiem przesyłka zawierająca upomnienie została skierowana na prawidłowy adres. Z bazy PESEL wynika bowiem, że zobowiązana zamieszkiwała pod wskazanym adresem do [...] września 2016 r. Ostatecznie Wierzyciel stanął na stanowisku, że do dnia wydania postanowienia nie jest w posiadaniu dokumentów wskazujących na dopełnienie przez zobowiązaną formalności związanych ze zwolnieniem jej od opłat z tytułu abonamentu RTV za okres objęty tytułem wykonawczym.

Postanowieniem z dnia [...]r. organ egzekucyjny uznał złożone zarzuty za nieuzasadnione.

W zażaleniu na powyższe postanowienie zobowiązana podtrzymała stanowisko zawarte w zarzutach, w tym dotyczące tego, że nie otrzymała zawiadomienia o nadaniu numeru identyfikacyjnego oraz upomnienia. Podkreśliła, że wierzyciel przedstawił samą kopertę natomiast upomnienia nie przedstawił. Jednocześnie oświadczyła, że kamienica przy ul. [...] jest od 2011 r. opuszczona, a ona zamieszkuje pod innym adresem. Jej zdaniem listonosz wiedział o powyższym fakcie, a tym samym nie przynosił tam żadnych przesyłek. Gdyby korespondencja jednak była tam pozostawiona to zobowiązana by ją odebrała.

Utrzymując w mocy zaskarżone postanowienie Dyrektor wskazał na treść art. 33 § 1, art. 34 § 1 i § 4 u.p.e.a. podkreślając, że stanowisko wierzyciela w zakresie zarzutów zgłoszonych na podstawie art. 33 § 1 pkt 1-5 i 7 jest dla organu egzekucyjnego wiążące. W świetle postanowienia Wierzyciela za prawidłowe uznał zatem działanie organu egzekucyjnego.

W skardze na powyższe postanowienie zobowiązana podtrzymała stanowisko zawarte w zarzutach. Podniosła także, że wierzyciel nie dołączył do postanowienie zarówno zawiadomienia o nadaniu numeru identyfikacyjnego, dowodu jego nadania, jak również dowodów świadczących o skierowaniu do niej upomnienia. Podkreśliła przy tym, że pod adresem wskazanym przez Wierzyciela zamieszkiwała do dnia 31 grudnia 2011 r., zaś po przeprowadzce zleciła w placówce wierzyciela przy ul. [...] w K. przekazywanie korespondencji skierowanej do niej na nowy adres zamieszkania. Zaznaczyła również, że zwróciła się do Wierzyciela o udostępnienie jej dokumentów związanych z niniejszą sprawą, jednakże do chwili obecnej ich nie otrzymała. Ostatecznie wskazała, że ponownie udała się do ww. placówki pocztowej celem wpisania zmian do komputera, a jej wyjście w tym celu było ostatnim, ponieważ jest osobą schorowaną.

W odpowiedzi na skargę organ nadzoru podtrzymał stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Poddanym kontroli Sądu rozstrzygnięciem Dyrektor utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego o uznaniu za niezasadne zarzuty zgłoszone przez skarżącą na prowadzone postępowanie egzekucyjne.

Należy zatem wskazać, że zgodnie z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje w terminie 7 dni od dnia doręczenia tytułu wykonawczego prawo do zgłoszenia do organu egzekucyjnego zarzutów w sprawie postępowania egzekucyjnego. Zamknięty katalog zarzutów zawarty jest w art. 33 § 1 u.p.e.a.

Wskazany przepis stanowi, że podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być:

1) wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku;

2) odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku z innego powodu, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej;

3) określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4 u.p.e.a.;

4) błąd co do osoby zobowiązanego;

5) niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym;

6) niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego;

7) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1 u.p.e.a.;

8) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego;

9) prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny;

10) niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a., a w zagranicznym tytule wykonawczym - wymogów określonych w art. 102 ustawy o wzajemnej pomocy.

W zależności od wskazanych podstaw, wyliczonych w sposób wyczerpujący w art. 33 § 1 u.p.e.a., zobowiązany, wnosząc zarzut:

1) zapoczątkowuje spór o dopuszczalność egzekucji (art. 33 § 1 pkt 1 i 6 u.p.e.a.) lub o wymagalność obowiązku (art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a.) – z tytułu wykonawczego wynika domniemanie istnienia obowiązku, dlatego zobowiązany, wnosząc zarzuty na tych podstawach, zamierza wykazać, że obowiązek już nie istnieje (wykonanie, umorzenie, przedawnienie, wygaśnięcie obowiązku) lub, że jeszcze nie zaistniał (nienałożenie obowiązku) albo, że istnieje, ale nie jest jeszcze wymagalny lub, że egzekucja z innych powodów nie jest dopuszczalna;

2) zarzuca wierzycielowi lub organowi egzekucyjnemu istotne uchybienia proceduralne (art. 33 § 1 pkt 3–4, 6–7, 9–10 u.p.e.a.);

3) poddaje pod wątpliwość celowość wszczęcia egzekucji lub zastosowania danego środka egzekucyjnego (art. 33 § 1 pkt 5 i 8 u.p.e.a.).

Stosownie do art. 34 § 1 u.p.e.a. zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 § 1 pkt 1-7, 9 i 10, a przy egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym - także na podstawie art. 33 § 1 pkt 8, organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 § 1 pkt 1-5 i 7, wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca.

W rozpatrywanej sprawie organ egzekucyjny nie będąc wierzycielem obowiązany był uzyskać stanowisko wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów. W wyniku wystąpienia przez organ egzekucyjny do wierzyciela, zostało wydane postanowienie w przedmiocie stanowiska wierzyciela, a następnie postanowienie organu egzekucyjnego. Skarżąca oparła zarzuty o art. 33 ust. 1 pkt 1 i 7 u.p.e.a. Zatem w związku z treścią art. 34 § 1 u.p.e.a. wypowiedź wierzyciela była dla organów egzekucyjnych wiążąca.

Jednakże w przypadku poddania kontroli sądowoadministracyjnej postanowień w przedmiocie zgłoszonych zarzutów Sąd już nie jest związany takim stanowiskiem. Wynika to z treści art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325, dalej: "P.p.s.a.") stanowiącego, iż kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu. Należy przy tym zauważyć, że w uzasadnieniu projektu ustawy z 20 lutego 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, (druk nr 1633 i 2539, Sejm VII kadencji), podkreślono, że postanowienia, których przedmiotem jest stanowisko wierzyciela mają charakter incydentalny. Jednocześnie wskazano, że w tych wypadkach w pełni skuteczna ochrona praw jednostki jest zapewniona przez możliwość zaskarżenia do sądu administracyjnego rozstrzygnięć wydanych w sprawie głównej, to jest postanowień organu egzekucyjnego w sprawie zgłoszonych zarzutów.

Oceniając zatem wydane rozstrzygnięcia należy zauważyć, że Wierzyciel w wydanym postanowieniu powołał się na okoliczność skierowania upomnienia na właściwy adres zobowiązanej. Wskazał, że adres ten wynikał z bazy PESEL i był aktualny do "26 września 2016 r.", jednakże nie dołączył dokumentu potwierdzającego to stwierdzenie. Tymczasem kwestia adresu skarżącej jest dla niniejszej sprawy kluczowa nie tylko ze względu na podniesiony zarzut braku doręczenia upomnienia, ale również z tego względu, że nie jest wiadomym czy w niniejszej sprawie w ogóle została wszczęta skutecznie egzekucja. Sąd dostrzega bowiem, że wystawiając w dniu [...] zawiadomienie o zajęciu świadczenia zobowiązanej w ZUS organ egzekucyjny wskazał adres zobowiązanej "ul. [...]" w K. z jednoczesnym oznaczeniem nr PESEL skarżącej. Jednocześnie w odpowiedzi na zajęcie z dnia [...] r. ZUS wskazuje jako właściwy adres "ul. [...] " w K. . Adres ten jest również wskazany w decyzji ZUS z dnia [...] r. o waloryzacji emerytury skarżącej. Tymczasem klauzula organu egzekucyjnego na przedmiotowym tytule wykonawczym z dnia [...]r. została nadana w dniu [...] marca 2016 r. Zestawienie powyższych dat wskazuje, że co najmniej w dacie nadania przez organ egzekucyjny klauzuli o skierowaniu go do egzekucji administracyjnej skarżąca mogła mieć inne miejsce zamieszkania niż adres wskazany w tych tytułach. Wobec powyższych wątpliwości nie jest możliwe ustalenie, czy zobowiązanej w ogóle i ewentualnie w jakiej dacie został doręczony tytuł wykonawczy. Z uwagi na powyższe brak jest możliwości uznania za skutecznie doręczoną zobowiązanej przesyłkę zawierającą ww. tytuł wraz z zawiadomieniem o zajęciu świadczenia emerytalnego.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że doręczenie odpisu tytułu wykonawczego, jako czynność wszczynająca egzekucję administracyjną, musi nastąpić do rąk zobowiązanego. Obowiązek doręczenia tytułu wykonawczego do rąk zobowiązanego wynika nie tylko z brzmienia art. 26 § 5 u.p.e.a. Powinność taka wynika przede wszystkim z istoty egzekucji administracyjnej, której celem jest sięgnięcie do majątku zobowiązanego i wykonanie ciążącego na stronie obowiązku.

Kwestia doręczenia odpisów tytułów wykonawczych ma więc kluczowe znaczenie dla ustalenia, czy dokonana przez organ nadzoru czynność egzekucyjna była skuteczna. Jest to o tyle istotne, że ustawa egzekucyjna w art. 26 § 5 u.p.e.a. stanowi, że wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą:

1) doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub

2) doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego.

Spełnienie przesłanki z art. 26 § 5 u.p.e.a. uwarunkowane jest przy tym późniejszym doręczeniem odpisu tytułu wykonawczego.

Organ nadzoru ponownie rozpoznając sprawę w pierwszej kolejności musi zatem ustalić, czy i kiedy doręczono zobowiązanej tytuł wykonawczy. Dopiero bowiem stwierdzenie, że postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte pozwoli na ocenę zgłoszonych zarzutów i wydanie stosownego rozstrzygnięcia.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd stwierdził naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie.

Sąd, działając na podstawie art. 135 P.p.s.a. uchylił także poprzedzające je postanowienie organu egzekucyjnego oraz postanowienie Wierzyciela uznając, że jest to niezbędne dla niniejszego postępowania. Dopiero bowiem wszczęcie egzekucji pozwala na rozpoznawanie zarzutów zobowiązanego, w tym na zajęcie przez Wierzyciela stanowiska.

W postepowaniu ponownym organ odwoławczy zastosuje się do zaleceń i oceny prawnej Sądu.

O kosztach postepowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 P.p.s.a., zasadzając od organu odwoławczego na rzecz skarżącego kwotę 100 zł z tytułu uiszczonego wpisu sądowego.