Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 700/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-02-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 2 pkt. 7 lit. d, art. 28 ust. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 554
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jedn.
article: art. 174
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Leszek Kiermaszek Sędziowie: Sędzia NSA Małgorzata Borowiec Sędzia del. WSA Rafał Wolnik (spr.) Protokolant st. asystent sędziego Joanna Ukalska po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2019 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 23 listopada 2016 r. sygn. akt II SA/Rz 328/16 w sprawie ze skargi J. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 23 listopada 2016 r., sygn. akt II SA/Rz 328/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, po rozpoznaniu sprawy ze skargi J. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2016 r., nr [...], w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, oddalił skargę.

W uzasadnieniu powyższego wyroku zawarto następujące ustalenia faktyczne:

Decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r. Burmistrz Gminy i Miasta [...] uznał za nienależne pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone skarżącej w okresie od [...] lutego do [...] września 2014 r. w łącznej wysokości [...] zł. W podstawie prawnej decyzji powołano art. 1a, art. 2 pkt 7 lit. d), art. 9, art. 10, art. 12, art. 15 i art. 23 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (obecnie: Dz. U. z 2018 r., poz. 554), zwanej dalej u.p.u.a. W motywach organ podał, że na podstawie decyzji z dnia [...] października 2013 r. skarżącej zostały przyznane i wypłacone świadczenia z funduszu alimentacyjnego w okresie od [...] października 2013 r. do [...] września 2014 r. w łącznej wysokości [...] zł, na dwójkę dzieci. Pismem z dnia [...] lipca 2015 r. pełnomocnik dłużnika alimentacyjnego poinformował Ośrodek Pomocy Społecznej w [...], iż w okresie od [...] lutego do [...] października 2014 r. dłużnik przekazywał na rachunek bankowy skarżącej świadczenia pieniężne na poczet alimentów zasądzonych wyrokiem Sądu Okręgowego w [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r. Na potwierdzenie dołączył kopie wyciągów bankowych. Pytany przez organ na tę okoliczność Komornik Sądowy w [...] wyjaśnił, że nie otrzymał od skarżącej żadnych informacji o wpłatach od dłużnika alimentacyjnego. Uwzględniając ustalone okoliczności organ przyjął, iż w sprawie ma zastosowanie art. 2 pkt 7 lit. d) u.p.u.a., zgodnie z którym przez nienależnie pobrane świadczenie z funduszu alimentacyjnego należy rozumieć świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów.

Na skutek wniesionego przez skarżącą odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], zaskarżoną do Sądu pierwszej instancji decyzją, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium wskazało, że wniosek o przyznanie świadczeń z funduszu zawierał pouczenie o obowiązku informowania organu właściwego wierzyciela o zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, w tym w szczególności o uzyskaniu alimentów w okresie wypłaty świadczeń. Skarżąca pouczenie podpisała. Wobec aktualnej treści art. 2 ust. 7 lit. d) u.p.u.a. organ nie bada w ogóle kwestii, za jaki okres dłużnik alimentacyjny dokonał wpłaty do rąk osoby uprawnionej. Bezsporne jest, że skarżąca pobierała równocześnie świadczenia z funduszu oraz wpłaty od dłużnika alimentacyjnego, wobec czego, stosownie do art. 23 i art. 28 u.p.u.a. wydanie decyzji przez Burmistrza było zasadne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalając skargę na powyższą decyzję, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: Dz.U. z 2018 r., poz. 1302), zwanej dalej p.p.s.a., wskazał, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Sąd pierwszej instancji powołując się na przepisy art. 2 ust. 7 lit. d) i art. 28 u.p.u.a. stwierdził, że osoba uprawniona do świadczeń z funduszu nie może otrzymywać jednocześnie świadczeń od dłużnika alimentacyjnego. W przeciwnym wypadku, jeżeli nie ma problemów z otrzymaniem świadczeń od dłużnika alimentacyjnego, pomoc państwa osobie uprawnionej do alimentów byłaby niepotrzebna i bezprzedmiotowa. Stąd też nie jest prawnie dopuszczalne dublowanie się świadczeń alimentacyjnych, a więc otrzymywanie ich jednocześnie z funduszu i od dłużnika alimentacyjnego. Jeżeli natomiast skarżąca ma wobec dłużnika alimentacyjnego roszczenie o zaległe alimenty, które powstało jeszcze przed uzyskaniem uprawnień do świadczeń z funduszu, to w okresie wypłaty świadczeń z funduszu, roszczenie to nie może zostać zaspokojone z pierwszeństwem wobec należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1 u.p.u.a. Pobranie w takiej sytuacji jakichkolwiek kwot od dłużnika alimentacyjnego i zaliczenie ich na poczet zaległych alimentów, będzie skutkowało tym, że otrzymane w tym okresie świadczenia z funduszu zostaną zakwalifikowane jako nienależnie pobrane świadczenie. Powoływane w skardze argumenty o zaliczeniu wypłaconych skarżącej alimentów na poczet powstałych z tego tytułu zaległości, w okresie poprzedzającym uzyskanie uprawnień do świadczeń z funduszu są obecnie bez znaczenia i nie mogą mieć skutków egzoneracyjnych. W ocenie Sądu organ prawidłowo przyjął, że świadczenia wypłacone skarżącej z funduszu w okresie od [...] lutego do [...] września 2014 r., do wysokości kwoty uzyskanej w tym okresie od dłużnika alimentacyjnego, a więc do kwoty [...] zł., są nienależnie pobrane. Zarówno fakt wpłaty, jak i jej wysokość, nie były przez skarżącą kwestionowane.

Sąd pierwszej instancji wskazał ponadto, że podpisując wniosek z dnia [...] września 2013 r. o przyznanie świadczeń z funduszu, skarżąca podpisała jednocześnie pouczenie o obowiązku informowania organu właściwego wierzyciela o zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, w tym w szczególności o uzyskaniu alimentów w okresie wypłaty świadczeń. W pouczeniu nie uczyniono zastrzeżenia, czy mają to być alimenty bieżące, czy zaległe. Obowiązkiem skarżącej było poinformować organ właściwy wierzyciela o każdej kwocie uzyskanej z tytułu prawa do alimentów.

Sąd nie podzielił również zarzutu naruszenia art. 23 u.p.u.a. poprzez wydanie jednej decyzji o uznaniu wypłaconych świadczeń za nienależne i orzeczeniu o obowiązku ich zwrotu, podczas gdy powinny to być dwa odrębne rozstrzygnięcia. Po nowelizacji ustawy (od dnia 18 września 2015 r.) nie ma już w tym zakresie wątpliwości, że organ obowiązany jest wydać jedną decyzję administracyjną, ustalającą nienależnie pobrane świadczenie i orzekającą o jego zwrocie.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła skarżąca, zarzucając na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego:

I. art. 2 pkt. 7 lit. d) u.p.u.a. poprzez jego błędna wykładnię co spowodowało uznanie świadczenia pobranego z funduszu przez skarżącą za świadczenie nienależnie pobrane;

II. art. 19 u.p.u.a. poprzez jego błędne zastosowanie i uznanie, iż w niniejszej sprawie zaistniała okoliczność powodująca zobowiązanie skarżącej do informowania organu wypłacającego świadczenie;

III. art. 23 u.p.u.a. poprzez jego błędną wykładnię i zaniechanie ustalenia, iż skarżąca pobierała świadczenie z funduszu w dobrej wierze - przez co nie można jej przypisać winy, a w konsekwencji nie sposób uznać świadczenia przez nią pobranego za nienależne. Dalsze naruszenie wskazanego przepisu przez jego błędną wykładnię i uznanie, że organ administracyjny może wydać w ramach jednej decyzji dwa rozstrzygnięcia co do uznania świadczenia za nienależne i nakazania jego zwrotu;

IV. Nieuwzględnienie okoliczności, iż podpisane przez skarżącą pouczenie o obowiązku zwrotu było tożsame z brzmieniem art. 2 ust 7 lit. d) u.p.u.a. przed nowelizacją, która weszła w życie od dnia [...] stycznia 2012 r., co przemawia za niemożliwością przypisania winy skarżącej;

V. art. 7 i 8 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie, iż organ którego decyzja została zaskarżona nie prowadził postępowania w sposób pogłębiający zaufanie obywateli do władzy publicznej. Nie rozważono interesu społecznego i słusznego interesu strony - co przy decyzjach z zakresu pomocy społecznej jest obligatoryjne;

VI. Naruszenie art. 28 u.p.u.a. poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, iż skarżąca pobrała świadczenia poza kolejnością wyznaczoną w tym przepisie, gdy następnie dłużnik alimentacyjny uregulował całe swoje zadłużenie względem funduszu - również z kwotami, które zostały uznane przez organ za nienależnie pobrane.

VII. Nieuwzględnienie całokształtu okoliczności sprawy, iż dłużnik alimentacyjny znęcał się nad skarżącą, uporczywie nie uiszczał świadczeń alimentacyjnych, podejmował działania zmierzające do uprowadzenia dzieci za granicę, a wpłacanie przedmiotowych kwot było incydentalne i koniunkturalne, na tle toczących się innych postępowań.

Wskazując na powyższe skarżąca kasacyjnie wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a ponadto o zasądzenie kosztów postępowania wedle norm przepisanych, w tym zasądzenie na rzecz skarżącej, kosztów zastępstwa procesowego. Ewentualnie wniosła o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA w Rzeszowie.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor przedstawił argumenty na poparcie swoich zarzutów.

Skarżąca w skardze kasacyjnej wniosła też o dopuszczenie dowodów z dokumentów dołączonych do tej skargi, a w pismach procesowych z dnia [...] marca 2017 r. i z dnia [...] stycznia 2019 r. – o dopuszczenie dalszych dowodów na okoliczność uregulowania przez dłużnika alimentacyjnego długu wobec funduszu oraz wysokości zadłużenia i zaległości, których dłużnik nie płaci.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy. Sformułowanie podstaw kasacyjnych w prawidłowy sposób jest o tyle istotne, że - jak wyżej wskazano, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach zakreślonych w zarzutach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, której przesłanki wymienione zostały w § 2 powołanego przepisu. Określona w art. 183 § 1 p.p.s.a. zasada związania granicami skargi kasacyjnej oznacza również związanie wskazanymi w niej podstawami zaskarżenia, które determinują zakres kontroli kasacyjnej, jaką Naczelny Sąd Administracyjny sprawuje na podstawie i w granicach prawa w celu stwierdzenia ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia.

W skardze kasacyjnej wskazano na przepis art. 174 pkt 1 p.p.s.a. jako podstawę kasacyjną, jednakże treść zawartych w niej zarzutów dotyczy zarówno naruszenia przepisów prawa materialnego, jak również przepisów postępowania. Rozpoznając skargę kasacyjną w tak zakreślonych granicach stwierdzić należy, że nie ma ona usprawiedliwionych podstaw.

Uzasadniając zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię wykazać należy, że sąd mylnie zrozumiał stosowany przepis prawa, natomiast uzasadniając zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego wykazać należy, że sąd stosując przepis popełnił błąd w subsumcji, czyli niewłaściwie uznał, że stan faktyczny przyjęty w sprawie odpowiada stanowi faktycznemu określonemu w hipotezie normy prawnej. W obu tych przypadkach autor skargi kasacyjnej wykazać musi ponadto, jak w jego ocenie powinien być rozumiany stosowany przepis prawa, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia bądź jak powinien być stosowany konkretny przepis prawa ze względu na stan faktyczny sprawy, a w przypadku zarzutu niezastosowania przepisu - dlaczego powinien być on zastosowany. Uzasadniając zaś naruszenie przepisów postępowania wykazać należy, że uchybienie im mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podkreślić przy tym trzeba, że dla uznania za usprawiedliwioną podstawę kasacyjną z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. nie wystarcza samo wskazanie naruszenia przepisów postępowania, ale nadto wymagane jest, aby skarżący wykazał, że następstwa stwierdzonych wadliwości postępowania były tego rodzaju lub skali, iż kształtowały one lub współkształtowały treść kwestionowanego w sprawie orzeczenia (por. m.in. wyrok NSA z dnia 5 maja 2004 r., sygn. akt FSK 6/04; wyrok NSA z dnia 26 lutego 2014 r., sygn. akt II GSK 1868/12; wyrok NSA z dnia 26 października 2018 r., sygn. akt I OSK 194/17).

W ramach zarzutu naruszenia przepisów postępowania autor skargi kasacyjnej wskazał na naruszenie przez Sąd pierwszej instancji przepisów art. 7 i art. 8 k.p.a. (pkt V. petitum skargi kasacyjnej) poprzez nieuwzględnienie, iż organ którego decyzja została zaskarżona nie prowadził postępowania w sposób pogłębiający zaufanie obywateli do władzy publicznej. W ten sposób sformułowany zarzut nie mógł odnieść skutku. Przepisy procedury administracyjnej mają bezpośrednie zastosowanie w postępowaniu przed organami, wobec czego nie mogły stanowić istoty zarzutu wobec sądu administracyjnego, którego działanie reguluje ustawa p.p.s.a. Brak powiązania zarzutu naruszenia wskazanych przepisów z jakimikolwiek przepisami mającymi zastosowanie w postępowaniu sądowoadministracyjnym - zarówno w treści zarzutu, jak i w uzasadnieniu skargi kasacyjnej - czyniły zarzut naruszenia przepisów k.p.a. zarzutem nieskutecznym w realiach niniejszej sprawy.

Nie mogły zostać także uznane za oparte na usprawiedliwionych podstawach zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia przepisów prawa materialnego.

Wskazać w tym miejscu przyjdzie, że zarzuty naruszenia prawa materialnego sformułowane w pkt II., III. i VI. petitum skargi kasacyjnej, nie poddają się kontroli instancynej albowiem zostały wadliwie sformułowane. Odnosząc się do tych zarzutów, po pierwsze podkreślenia wymaga, że warunek przytoczenia podstaw zaskarżenia i ich uzasadnienia nie jest spełniony, gdy skarga kasacyjna zawiera wywody zmuszające sąd kasacyjny do domyślania się, który przepis prawa skarżący miał na uwadze podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego lub przepisów postępowania. Przepis ten musi być wskazany wyraźnie (por. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 1997 r., sygn. akt III CKN 29/97; postanowienia NSA: z dnia 8 marca 2004 r., sygn. akt FSK 41/04; z dnia 1 września 2004 r., sygn. akt FSK 161/04; z dnia 24 maja 2005 r., sygn. akt FSK 2302/04). Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym - zdaniem strony skarżącej kasacyjnie - uchybił sąd, określenia, jaką postać miało to naruszenie, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia (por. również wyrok NSA z dnia 1 sierpnia 2013 r., sygn. akt I OSK 746/12 oraz wyrok NSA z dnia 8 maja 2014 r., sygn. akt I GSK 1005/12).

Powyższych wymogów nie spełniają omawiane zarzuty. W pkt II. skarżąca kasacyjnie podniosła zarzut naruszenia art. 19 u.p.u.a., tymczasem przepis ten składa się z dwóch jednostek redakcyjnych (ust. 1 i 2). W pkt III. skarżąca zarzuciła naruszenie art. 23 u.p.u.a., który to przepis dzieli się na 10 ustępów. W pkt VI. zarzucono naruszenie art. 28 u.p.u.a., który dzieli się na 3 ustępy, z czego 2 pierwsze zawierają dalsze jednostki redakcyjne. Wobec braku precyzyjnego wskazania, o które z jednostek inkryminowanych przepisów chodzi, nie jest możliwe merytoryczne odniesienie się przez Naczelny Sąd Administracyjny do tak sformułowanych zarzutów. Nie jest rolą tego Sądu domyślanie się, czy też precyzowanie intencji autora skargi kasacyjnej.

Nie poddaje się kontroli również zarzut sformułowany w pkt VII. petitum skargi kasacyjnej. W tym zarzucie nie wskazano żadnego przepisu prawa, który miałby zostać naruszony zaskarżonym wyrokiem.

W pkt IV. skarżąca kasacyjnie zarzuciła nieuwzględnienie okoliczności, iż podpisane przez nią pouczenie o obowiązku zwrotu było tożsame z brzmieniem art. 2 ust 7 lit. d) u.p.u.a. przed nowelizacją, która weszła w życie od dnia 1 stycznia 2012 r., co przemawia za niemożliwością przypisania winy skarżącej. Treść tego zarzutu ("nieuwzględnienie okoliczności") wskazuje, że skarżącej kasacyjnie chodzi o błąd w ustaleniach poczyniony bądź to przez organy, bądź też przez Sąd pierwszej instancji. Byłby to zatem zarzut o charakterze procesowym, przy czym nie wskazano żadnego przepisu prawa procesowego, który miałby zostać naruszony takim błędnym ustaleniem. Pomimo wadliwości w sformułowaniu tego zarzutu zauważyć należy, że analiza treści pouczenia, wbrew twierdzeniom autora skargi kasacyjnej, prowadzi do wniosku, iż odpowiada ono brzmieniu przepisu art. 2 ust. 7 lit. d) u.p.u.a. obowiązującym po nowelizacji ustawy, która to nowelizacja weszła w życie z dniem 1 stycznia 2012 r. (Dz. U. z 2011 r., Nr 205, poz. 1212). Zgodnie z tym przepisem przez nienależnie pobrane świadczenie należy rozumieć m.in. wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów. Takiej właśnie treści pouczenie znalazło się w podpisanym przez skarżącą wniosku.

Wreszcie odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 2 pkt. 7 lit. d) u.p.u.a. poprzez jego błędna wykładnię co spowodowało uznanie świadczenia pobranego z funduszu przez skarżącą za świadczenie nienależnie pobrane (pkt I. petitum skargi kasacyjnej) stwierdzić przyjdzie, że również ten zarzut nie zasługiwał na uwzględnienie.

Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowej oceny legalności zaskarżonej decyzji, której nie można zarzucić błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania art. 2 pkt 7 lit. d) w zw. z art. 28 ust. 1 u.p.u.a. Nie ulega wątpliwości, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia jest zobowiązana do ich zwrotu (art. 23 ust. 1 ustawy). Nienależnie pobrane świadczenie zostało zdefiniowane w art. 2 pkt 7 u.p.u.a. Z kolei przepis art. 28 ust. 1 u.p.u.a. określa kolejność zaspokajania należności z kwot uzyskanych od dłużnika w następujący sposób: 1) należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy do ich całkowitego zaspokojenia, 2) należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej - do ich całkowitego zaspokojenia, 3) należności wierzyciela alimentacyjnego - do ich całkowitego zaspokojenia, 4) należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym - do ich całkowitego zaspokojenia - po należnościach określonych w art. 1025 § 1 pkt 1 k.p.c., a przed należnościami określonymi w art. 1025 § 1 pkt 2-10 k.p.c.

Dokonując wykładni powyższych przepisów należy mieć na uwadze, iż do 1 stycznia 2012 r. ustawodawca nie precyzował, czy użyte w art. 2 pkt 7 lit. d) u.p.u.a. sformułowanie "w okresie ich pobierania otrzymała alimenty" obejmuje jakiekolwiek alimenty, czy tylko alimenty bieżące. Spowodowało to niejednolitą praktykę stosowania tego przepisu, niejednolite było także orzecznictwo sądowoadministracyjne. Rozbieżności w interpretacji art. 2 pkt 7 lit. d) u.p.u.a. wyeliminowała jego nowelizacja, wprowadzona przez art. 2 pkt 2 lit. b) tiret pierwszy ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 205, poz. 1212). Z uzasadnienia projektu tej ustawy wynika, że celem nowelizacji art. 2 pkt 7 lit. d) było właśnie ujednolicenie praktyki w tym zakresie, gdyż część organów, kierując się wybranym orzecznictwem sądów administracyjnych, ustalała nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego jedynie w przypadku otrzymania bieżących świadczeń alimentacyjnych.

W stanie prawnym znajdującym zastosowanie w niniejszej sprawie art. 2 pkt 7 lit. d) u.p.u.a. wyraźnie już obejmował swym zakresem sytuację, gdy osoba uprawniona w okresie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego otrzymała niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty (...). Redakcja tego przepisu nie pozostawia obecnie wątpliwości, że dla uznania wypłaconych świadczeń za nienależnie pobrane bez znaczenia pozostaje okres za jaki strona otrzymała alimenty. Istotny jest sam fakt, że strona w okresie, w którym otrzymuje świadczenie z funduszu alimentacyjnego otrzymuje również alimenty, bez względu na to, czy są one wypłacane za miesiące bieżące, czy za miesiące poprzednie. Osoba pobierająca świadczenie z funduszu alimentacyjnego ma obowiązek powstrzymywania się od bezpośredniego pobierania alimentów od dłużnika alimentacyjnego lub pobierania ich za pośrednictwem komornika sądowego. Obowiązek ten wynika bezpośrednio z treści art. 2 pkt 7 lit. d) ustawy i dotyczy zarówno alimentów zaległych, jak i bieżących. Wszystkie otrzymane od dłużnika środki wierzyciel alimentacyjny winien przekazać komornikowi sądowemu lub organowi właściwemu wierzyciela, o czym skarżąca w sposób wyraźny została pouczona. W czasie pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego wierzyciel alimentacyjny nie ma możliwości zaliczenia na poczet zaległości alimentacyjnej kwoty alimentów dobrowolnie uiszczonej przez dłużnika. Kolejność zaspokajania roszczeń z kwot uzyskanych od dłużnika alimentacyjnego normuje bowiem art. 28 u.p.u.a., który przewiduje, iż środki te w pierwszej kolejności przekazywane są na poczet zobowiązania dłużnika istniejącego z tytułu wypłaconych zastępczo przez gminę świadczeń z funduszu, zaliczek alimentacyjnych a dopiero w dalszej kolejności z tytułu należności wierzyciela. W sprawie nie miało więc znaczenia, iż wpłaconą przez dłużnika alimentacyjnego w tym okresie kwotę, skarżąca zaliczyła na poczet zadłużenia z okresu, w którym nie pobierała świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Powyższe nie zmieniło skutku w postaci uznania, iż skarżąca otrzymała od dłużnika alimenty przekazane niezgodnie z kolejnością wyznaczoną art. 28 ust. 1 u.p.u.a., co wypełniło wskazaną w art. 2 pkt 7 lit. d) tej ustawy przesłankę uzasadniającą podjęcie decyzji o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego.

Odnosząc się na koniec do sformułowanych w skardze kasacyjnej i kolejnych pismach procesowych wniosków dowodowych wskazać wypadnie, że przeprowadzenie dowodu przez sąd administracyjny, w tym przez Naczelny Sąd Administracyjny, ma charakter wyjątkowy i następuje gdy jest ono konieczne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości, a także nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w danej sprawie (art. 106 § 3 w zw. z art. 193 p.p.s.a.). Postępowanie sądowoadministracyjne nie jest kolejną instancją (trzecią) postępowania administracyjnego. Wszelkie kwestie związane z prawidłowym ustaleniem stanu faktycznego, który podlega regulacji normatywnej prawa administracyjnego muszą być dokonane w postępowaniu administracyjnym. Istotny jest stan faktyczny na moment wydania zaskarżonej decyzji administracyjnej. Możliwość przeprowadzenia uzupełniających dowodów w postępowaniu sądowoadministracyjnym należy odnosić do sytuacji wystąpienia istotnych wątpliwości związanych z oceną czy zaskarżony akt jest zgodny z prawem, nie zaś do sytuacji wystąpienia istotnych wątpliwości związanych z ustaleniem zaistniałego w sprawie stanu faktycznego. W tej sytuacji zaoferowane przez skarżącą kasacyjnie dowody pozostawały bez znaczenia dla oceny prawidłowości zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 p.p.s.a.

Wskazać jeszcze wypadnie, że powołane wyżej orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl