Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 1337/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2005-10-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6341 Pozbawienie uprawnień kombatanckich oraz pozbawienie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: journal: Dz.U. 2002 nr 42 poz 371
law: Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Stefan Kłosowski Sędziowie: Sędzia WSA Maria Mysiak Asesor WSA Arkadiusz Windak /spr./ Protokolant st. sekr. sąd. Małgorzata Frej po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 października 2005 r. sprawy ze skargi M. L. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich I. u c h y l a zaskarżoną decyzje i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...], Nr [...], II. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji, III. z a s ą d z a od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

U z a s a d n i e n i e :

Decyzją z dnia [...] nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych , na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a) w związku z art. 21 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (jednolity tekst: Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze. zm.), pozbawił M. L., zam. w [...] przy ul. [...], uprawnień kombatanckich przyznanych decyzją Zarządu Wojewódzkiego ZBoWiD z dnia [...] z tytułu działalności w Ruchu Oporu od [...] do [...] oraz walki zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej w okresie od [...] do [...].

W uzasadnieniu decyzji organ podał, iż przeprowadzone postępowanie wykazało, że w okresie zaliczonym do działalności w Ruchu Oporu M. L. należał do oddziału partyzantki sowieckiej im. "[...]" w [...], wykonując czynności pomocnicze – funkcję łącznika. W sprawie oceny charakteru sowieckiego oddziału partyzanckiego "[...]" organ zasięgnął opinii Instytutu Pamięci Narodowej. Z treści zawartej w piśmie Instytutu Pamięci Narodowej z dnia [...] wynika, że rejon [...], gdzie operowała [...] i wchodzący w jej skład oddział "[...], należy zaliczyć do obszarów ogarniętych zbrojnym, partyzanckim konfliktem polsko-radzieckim gdzie operujące tam oddziały partyzantki sowieckiej zniszczyły w drodze eksterminacji fizycznej lub poprzez rozbrojenie kilka oddziałów leśnych należących do [...]. Według IPN, cele działania sowieckiej partyzantki, m.in. oddziału "[...]", godziły w suwerenności i niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu art. 21 ust. 2 pkt 3 ustawy.

Powołując się na w/w pismo, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych uznał, że istnieją podstawy do pozbawienia M. L. uprawnień kombatanckich.

M. L., korzystając z postanowień wynikających z art. 127 § 3 k.p.a. zwrócił się do organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, podnosząc m.in., że pismo Instytutu Pamięci Narodowej, na podstawie którego podjęto decyzję, nie zawiera prawdziwych danych, bowiem obszar okręgu różańskiego na którym działał oddział "[...]" nie był ogarnięty zbrojnym partyzanckim konfliktem polsko-radzieckim. Oddział "[...]" nie brał nigdy udziału w rozbrajaniu jakiegokolwiek oddziału polskiej partyzantki. Oddział "[...]" prowadził w szczególności walki z Niemcami, którzy przemierzali [...] km trasę przez [...] pomiędzy [...]. Według wyjaśnień odwołującego się, oddział "[...] w [...] odwiedził w okresie letnim [...]. R. S. – dowódca działającej na [...] polskiej partyzantki, oddziału "[...]".

Na poparcie swoich twierdzeń M. L. przywołał książkę Fiodora Romma pt. "Mężniała młodość w bojach", w której opisany został przebieg walki pomiędzy partyzantami sowieckimi a wojskami faszystowskimi w okręgu brzeskim. W książce tej autor nie przedstawił żadnego konfliktu zbrojnego, który miałby wystąpić między sowiecką a polską partyzantką. Przywołał natomiast bohaterską postawę Polaków partyzantów, np. J. R. – dowódcy oddziału specjalnego M. K.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...], nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. oraz art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...].

W uzasadnieniu decyzji organ podtrzymał swoją dotychczasową argumentację opartą na informacjach uzyskanych z Instytutu Pamięci Narodowej z których wynika, że rejon [...], gdzie operowała brygada "[...]" i wchodzący w jej skład oddział "[...], zalicza się do obszarów ogarniętych zbrojnym, partyzanckim konfliktem polsko-radzieckim, gdzie operujące tam oddziały partyzantki sowieckiej zniszczyły w drodze eksterminacji fizycznej lub poprzez rozbrojenie kilka oddziałów leśnych należących do Poleskiego Okręgu Armii Krajowej. W ocenie organu, w sprawie ma zatem zastosowanie art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 3 w/w ustawy, który stanowi, że pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które w okresie od [...] do końca [...] służyły w NKWD albo w innych organach represji ZSRR działających przeciwko Narodowi i Państwu Polskiemu.

Odnosząc się do przedłożonego przez odwołującego się zaświadczenia Archiwum Państwowego [...] z dnia [...] organ uznał, iż stwierdza ono jedynie o nieodnalezieniu w zasobach archiwalnych dokumentów potwierdzających działania oddziału im. "[...]" przeciwko oddziałom Armii Krajowej. Dokument ten nie wyklucza jednak stanowiska zajętego przez Instytut Pamięci Narodowej.

M. L. złożył na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. Skarżący prócz wskazania na nieścisłości zawarte w treści uzasadnienia decyzji, polegające na niewłaściwym przywołaniu nazwisk, zarzucił organowi, iż w prowadzonym postępowaniu nie wziął pod uwagę współpracy pomiędzy oddziałem "[...]" a polską partyzantką Armii Krajowej w okresie [...] (z dowódcą polskiej partyzantki R. S.). Na dowód takiej współpracy skarżący przedłożył tłumaczenie fragmentu książki Fiodora Romma pt. "Zahartowana młodość w bojach", wyd. Białoruś z 1947 r.

Ponadto, M. L. podał, że działając jako łącznik oddziału "[...]" w [...] wstąpił do zorganizowanej grupy młodzieżowej G. L. w [...], do której należeli: G. L., W. P., E. P. i M. L.. Zadaniem członków grupy było nawiązanie kontaktu z działającą w pobliżu polską partyzantką i udzielanie wszelkich niezbędnych informacji z okolic [...], tj. ze [...]. G. L. nawiązała kontakt z łącznikami z [...]: K. i B. oraz łącznikiem z [...] o nazwisku K., należącymi do [...] okręgu, z zadaniem przekazywania informacji do co ilości stacjonujących wojsk w [...], stanu ich liczebności, dowodzenia. Jako łącznicy w/w osoby przekazywały partyzantom zaopatrzenie takie jak papierosy, sacharyna, leki, opatrunki, itp. Według skarżącego, G. L. w [...] została aresztowana przez WKGB za działalność w Ruchu Oporu i skazana na karę [...] lat pozbawienia wolności, zaś rodzice E. P. zostali wywiezieni na [...]. Skarżący podał, że w połowie [...] również i On został aresztowany [...] przez WKGB pod zarzutem współpracy z polską partyzantką.

M. L. podkreślił, że w rejonie [...] w którym operował oddział "[...]" nie miało miejsca niszczenie lub rozbrajanie jakichkolwiek oddziałów partyzanckich Armii Krajowej. O ile takowe wystąpiły, to dotyczyło to [...], na co wskazuje książka Grażyny Lipieńskiej, pt. "Jeśli zapomnę o nich" (s. 24).

W odpowiedzi na skargą Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie. Podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie organ zauważył, że powoływana przez skarżącego współpraca Jego oddziału z "dowódcą partyzantki na [...] R. S." najprawdopodobniej dotyczy R. S., który był dowódcą oddziałów Armii Ludowej, a nie Armii Krajowej jak twierdzi skarżący. Współpraca oddziałów sowieckich z Armią Ludową nie może być uogólniona do współpracy z całą partyzantką, a zwłaszcza z formacjami Armii Krajowej.

W pismach procesowych z dnia [...] i z [...] M. L. ponowił swoje zarzuty uzupełniając je dodatkowo o stwierdzenie, że Instytut Pamięci Narodowej podając fakty rozbrojenia partyzantki polskiej wskazuje np. na rozbrojenie [...] oddziału "[...]", gdy tymczasem oddział "[...]" został rozwiązany w drugiej połowie [...]. Nie jest również prawdą, iż oddział "[...]" był dowodzony przez kapitana S., bowiem jego dowódcą był J. U., zaś zastępcą E. G.. Jako niezgodne z faktami wskazał stwierdzenie, że oddział "[...]" działał w rejonie [...], bowiem oddział ten działał w rejonie [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji dokonana według kryterium zgodności z prawem dostarczyła podstaw do stwierdzenia, że decyzja ta narusza przepisy prawa uzasadniające uwzględnienie skargi.

Jako podstawę materialnoprawną wydania zaskarżonej decyzji Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych podał art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.), nazywanej w dalszej części uzasadnienia ustawą o kombatantach.

Zgodnie z powołanymi przepisami, pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które w okresie od września 1939 r. do końca 1956 r. służyły w NKWD albo w innych organach represji ZSRR działających przeciwko Narodowi i Państwu Polskiemu.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie zakwestionował służby skarżącego we wskazanym przezeń okresie w oddziale partyzanckim. W takim przypadku, aby pozbawić skarżącego posiadanych z tego tytułu uprawnień kombatanckich po stronie organu powstał obowiązek wykazania, że istnieją przesłanki negatywne przemawiające za pozbawieniem M. L. kombatanckich uprawnień. W związku z tym, że sprawa dotyczy pozbawienia strony praw nabytych, postępowanie w tym przedmiocie wymaga od organu szczególnej staranności przy gromadzeniu materiału dowodowego, wyprowadzeniu wniosków i przedstawieniu ich w sposób przekonujący w uzasadnieniu dokonanego rozstrzygnięcia.

Jako dowód, że skarżący służył w organach represji ZSRR, organ uznał informacje zawarte w piśmie Instytutu Pamięci Narodowej z dnia [...] W piśmie tym, powołując na monografię M. Gnatowskiego "Białostockie Zgrupowanie Partyzanckie", stwierdzono m.in., że w skład Brygady im. "[...]" wchodziły następujące oddziały: "[...]", im. "[...]", im. "[...]", im. "[...]" oraz szwadron kawalerii im. "[...]". Sam autor pisma potwierdza, że w monografii tej nie wymieniono oddziału im. "[...]". O oddziale "[...]" nie wspominają też pozostałe pozycje książkowe przywołane przez Instytut Pamięci Narodowej. Mimo to, osoba redagująca pismo stwierdziła, że w rejonie [...] okresowo operowała Brygada im. "[...]", w skład której wchodził oddział im. "[...]" oraz że również ten obszar należy zaliczyć do ogarniętych zbrojnym partyzanckim konfliktem polsko-radzieckim.

Przywołane fragment opracowań wskazują, że na terenach [...] miały miejsce zarówno polityczne jak i zbrojne konflikty pomiędzy oddziałami partyzantki radzieckiej z oddziałami Armii Krajowej. Z przedstawionych informacji nie wynika jednak, że oddział w którym służył skarżący, faktycznie brał udział w opisywanych konfliktach i że może być uznany jako organ represji ZSRR działający przeciwko Narodowi i Państwu Polskiemu.

Ponadto, nawet jeżeli fakt taki znalazłby potwierdzenie, należałoby rozważyć, czy stanowiłoby to wystarczającą podstawę do przypisania skarżącemu czynów polegających na służbie w organach represji ZSRR. Mając na uwadze warunki działalności partyzanckiej, rolę łącznika danego oddziału oraz świadomość i wolę dotyczącą bezpośredniego celu walki - w tym wypadku z okupantem niemieckim, okoliczności te nie mogą być pozostawione ze strony organu bez odpowiedniej oceny. Trafnie w orzecznictwie zwraca się uwagę, że przez pojęcie "służba" w organach represji należy rozumieć fakt świadomego, objętego wolą działania osoby, która ją pełni (vide: Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 15 września 1999 r., sygn. akt V SA 296/99).

Zdaniem Sądu zgromadzony w toku postępowania administracyjnego materiał dowodowy nie pozwala na uznanie ponad wszelką wątpliwość, że oddział "[...]" z którym rzekomo współpracował skarżący, może być uznany jako tożsamy ze służbą w organach represji ZSRR. Oznacza to, że postępowanie przeprowadzono z naruszeniem art. 7, art. 77 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji. W sprawie kosztów postępowania orzeczenie oparto na art. 200 wyżej powołanej ustawy.