Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 343/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-06-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6052 Akty stanu cywilnego
Hasła tematyczne: Akta stanu cywilnego
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 2, 28, 6, 74 ust 4, 31, 33
journal: Dz.U. 2011 nr 212 poz 1264
law: Ustawa z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego - tekst jednolity.
article: art 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak, Sędziowie sędzia WSA Łukasz Krzycki (spr.), sędzia WSA Anita Wielopolska-Fonfara, Protokolant ref. staż. Aleksandra Larkiewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 czerwca 2015 r. sprawy ze skargi T. W. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy sprostowania aktu zgonu oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Wojewoda [...] utrzymał w mocy, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), zwanej dalej "K.p.a.", decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego W. z [...] września 2014 r., którą odmówiono sprostowania aktu zgonu nr [...] na imię i nazwisko W. W. w zakresie nazwiska rodowego matki osoby, której akt dotyczy - wpisania nazwiska "P.-K.", względnie "P.-K. vel K.-P." zamiast obecnego wpisu "K.-P.".

Uzasadniając decyzję odmowną przywołano następujące formalne i faktyczne okoliczności sprawy:

- materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowi art. 28 ustawy z dnia 29 września 1986 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz.U. z 2011 r. Nr 212, poz. 1264 ze zm.); zgodnie z jego treścią, w akcie stanu cywilnego nie można dokonywać żadnych zmian, chyba że ustawa stanowi inaczej; można jedynie sprostować oczywisty błąd pisarski,

- wymieniony przepis przewiduje możliwość sprostowania aktu stanu cywilnego w trybie postępowania administracyjnego w zakresie oczywistego błędu pisarskiego; przy jego wykładni przyjmuje się, że oczywistość polega na tym, że okoliczność popełnienia błędu nie budzi wątpliwości przy porównaniu z innymi dokumentami, zwłaszcza z wcześniej sporządzonymi aktami stanu cywilnego, których dane są powielane w akcie; za oczywisty błąd należy uznać taką niedokładność, która nie znalazłaby się w akcie, gdyby uczestnicy czynności - to znaczy osoba zgłaszająca dane i kierownik urzędu stanu cywilnego - wykazali należytą staranność; w szczególności chodzi tu o przeoczenie, że coś źle przeczytano, pominięto przy pisaniu, wpisano w niewłaściwej rubryce albo przeinaczono część wyrazu (tak wyrok NSA z 16 grudnia 1987 r., sygn. akt SA/Gd 679/87, ONSA,1987/2/90); oczywistym błędem pisarskim będzie zatem wpis niezgodny z dokumentem, stanowiącym podstawę jego sporządzenia, który z reguły znajduje się w aktach zbiorowych; natomiast podstawą sprostowania aktu są przede wszystkim akty stanu cywilnego, np. akt zgonu może być sprostowany na podstawie aktu małżeństwa lub aktu urodzenia zmarłego; w tym przypadku przyjęcie rozszerzonej interpretacji powołanego artykułu jest możliwe jedynie wówczas, gdy dane w akcie zawierającym omyłkę zostały błędnie przepisane, co wynika z dokumentu złożonego do akt zbiorowych,

- składając wniosek o sprostowanie aktu zgonu na imię i nazwisko W. W. wskazano, że w przedmiotowym akcie błędnie wpisano nazwisko rodowe matki zmarłego - "K.-P." zamiast "P.-K."; żądanie oparto na wydanym przez Urząd Stanu Cywilnego [...] odpisie skróconym aktu zgonu nr [...], sporządzonym na imię i nazwisko M. W., nazwisko rodowe: P.-K.; organ I. instancji, mając na uwadze, że akt zgonu podlegający sprostowaniu należy porównać z wcześniejszymi aktami stanu cywilnego, dotyczącymi osoby zmarłej, pismem z 22 listopada 2014 r. wezwał Wnioskodawcę do przedłożenia odpisu zupełnego aktu zgonu nr [...] M. W. oraz odpisu zupełnego aktu małżeństwa lub aktu urodzenia W. W.; jednocześnie Kierownik USC W. wystąpił do USC [...] o przesłanie kserokopii akt zbiorowych, które stanowiły podstawę sprostowania aktu zgonu M. W.,

- w toku postępowania Wnioskodawca zażądał, aby w omawianym akcie zgonu, w rubryce nazwisko rodowe matki, został umieszczony wpis "P.-K. vel K.-P."; nie przedstawił jednak żądanych dowodów mogących wyjaśnić powstałe rozbieżności - nie doręczył wymaganego odpisu aktu urodzenia lub aktu małżeństwa W. W., choć prosił o przedłużenie terminu rozpatrzenia sprawy na uzupełnienie powyższego; dołączył natomiast odpis skrócony akt zgonu J. P.-K. (siostry M. W.) i dokumenty dotyczące zapisów hipotecznych w Sądzie Okręgowym [...] oraz orzeczenia tego sądu w zakresie praw spadkowych po zmarłej T. P.,

- z materiału dowodowego wynika, że akt zgonu W. W. został sporządzony [...] 1938 r. w rzymskokatolickiej parafii [...]; nazwisko rodowe matki zmarłego zostało zapisane w akcie "K.-P."; pod aktem widnieją podpisy uczestników czynności (ksiądz i osoba zgłaszająca zgon), którzy zaakceptowali jego treść,

- pomimo wezwania, Wnioskodawca nie doręczył innych aktów stanu cywilnego, z których wynikałaby prawidłowa forma nazwiska rodowego matki zmarłego; przedstawione przez niego kserokopie dokumentów - odpis skrócony akt zgonu J. P.-K., dokumenty dotyczące zapisów hipotecznych w Sądzie Okręgowym [...] oraz orzeczenia tego sądu w zakresie praw spadkowych po zmarłej T. P. nie mogą stanowić podstawy sprostowania przedmiotowego aktu stanu cywilnego; czynności tej można bowiem dokonać na podstawie dokumentów urzędowych, które tworzą akt lub mają wpływ na jego treść lub ważność; przyczyną, dla której należało wydać decyzję o odmowie sprostowania przedmiotowego aktu zgonu, jest brak wystarczających dla dokonania tego rodzaju czynności dokumentów,

- zebrany w sprawie materiał dowodowy potwierdził jedynie, że matka zmarłego używała nazwiska rodowego w różnych formach,

- żądanie zastąpienia nazwiska rodowego matki zmarłego W. W. "K.-P." nazwiskiem "P.-K. vel K.-P." nie mieści się w granicach sprostowania, określonego w art. 28 ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego, lecz odpowiada sprostowaniu w razie błędnego lub nieścisłego zredagowania aktu stanu cywilnego, o którym orzeka sąd w postępowaniu nieprocesowym (art. 31 ustawy); tryb ten jest właściwy, gdy nie można dokonać sprostowania w formie decyzji administracyjnej, a więc kiedy żądanie sprostowania przekracza znamiona oczywistej omyłki pisarskiej i prowadzi do zmiany istotnych elementów tego aktu; ze względu na wyrażoną w art. 4 ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego zasadę mówiącą o tym, że akty stanu cywilnego stanowią wyłączny dowód zdarzeń w nich stwierdzonych, zamknięto drogę postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego na rzecz postępowania sądowego, w którym sąd ustala niezgodność z prawdą aktów stanu cywilnego - na podstawie wyników postępowania dowodowego; jeżeli zatem Wnioskodawca uważa, że akt zgonu - sporządzony na imię i nazwisko W. W. - zawiera dane niezgodne z prawdą, powinien wystąpić z wnioskiem o jego sprostowanie do sądu,

- odnosząc się do zawartego w odwołaniu twierdzenia, że człony w nazwisku dwuczęściowym mają charakter równorzędny wobec siebie i formy "P.-K." jak i "K.-P." są tożsame, podzielono w tej kwestii stanowisko organu I. instancji; przedstawiana opinia [...], prezentuje stanowisko dotyczące poprawności zapisu nazwisk dwuczłonowych przy użyciu łącznika, nie potwierdza argumentów podnoszonych przez stronę; ponadto nazwisko nabyte w drodze urodzenia lub zawarcia małżeństwa nie może podlegać dowolnym modyfikacjom.

W skardze zarzucono naruszenie art. 28 ustawy - Prawo o aktach stanu cywilnego, poprzez jego błędną interpretację i przyjęcie, że jedynie akta stanu cywilnego mogą stanowić podstawę sprostowania innego aktu stanu cywilnego bez względu na treść innych dokumentów zgromadzonych w sprawie. Przez to, organ nie przeanalizował dokumentacji zgromadzonej w sprawie, czym naruszył art. 7 w zw. z art. 77 § 1, art. 6 i 8 K.p.a., pominął fakty powszechnie znane – w rozumieniu art. 77 § 4 K.p.a.- oraz nie odniósł się w uzasadnieniu decyzji do istoty sprawy, w myśl art. 107 § 3 K.p.a.

Przywołano następujące okoliczności:

- przedłożono wydruk ze strony internetowej portalu [...], który opisuje postać A. K.-P.; zwrócono uwagę na transkrypcję nazwiska w języku [...], w której szyk członów nazwiska został zmieniony, co świadczy o omyłkach pisarskich, jakie zdarzały się z uwagi na wpływy językowe pochodzące z [...] - analogiczna sytuacja miała zatem miejsce w przypadku M. P.-K.,

- wśród załączników znajduje się decyzja Sądu Okręgowego [...] z [...] 1933 r.; w treści dokumentu, jako spadkobierczyni po T. P., została wymieniona J. P.-K. (w pkt 4), która następnie - w klauzuli znajdującej się pod treścią aktu - została wpisana jako J. K.-P. (osoba uprawniona do otrzymania odpisu),

- analogiczna sytuacja ma miejsce w przypadku dokumentów z [...] Państwowego Archiwum Historycznego,

- w sprawie zaświadczenia archiwum o urodzeniu/małżeństwie/zgonie Z. K.-P., T. K.-P., J. K.-P. czy też M. K.-P. nazwisko wpisane jest jako "K.-P." i chodzi tu zarówno o nazwisko sióstr jak i nazwisko ojca – [...]; inny szyk członów widnieje już w wypisie metryki zgonu J. M., gdzie w rubryce "Imiona i nazwisko rodziców" wpisane jest K. i M. P.-K., zgodnie z transkrypcją w języku polskim,

- USC [...], prostując akt stanu cywilnego w postaci aktu zgonu M. W., wpisał zamiast imienia "M." imię "M." oraz zmienił szyk członów nazwiska rodowego zmarłej, wpisując "P.-K."; poprzednia wersja aktu zgonu zawierała nazwisko rodowe "K.-P."; redagowanie tego nazwiska w obrębie kolejności członów było zatem w tamtych czasach dość dowolne; USC [...] nie miał żadnych wątpliwości, że przy redagowaniu aktu stanu cywilnego doszło do zwykłej omyłki pisarskiej, którą należy sprostować w zwykłym trybie,

- nigdy wcześniej żaden sąd, stwierdzający prawa spadkowe po zmarłych [...] P.-K., nie miał wątpliwości, co do tożsamości zarówno spadkodawców jak i spadkobierców, mimo rozbieżności w szyku członów I nazwiska; nie ma żadnych wątpliwości do tego, że M. W. z domu P.-K. j (wg aktu zgonu W. W. - z domu K.-P.) to jedna i ta sama osoba, która zmarła w [...] i której akt stanu cywilnego został sprostowany; potwierdzają to; zbieżne daty urodzenia, miejsca urodzenia, postanowienia spadkowe i cała pozostała dokumentacja, która została zgormadzona w niniejszej sprawie,

- sformułowano szersze rozważania dotyczące generalnych zasad posługiwania się nazwiskami dwuczłonowymi, podkreślając kształtowanie się zwyczajów w tym zakresie oraz odnotowując przypadki posługiwania się w okresie życia nazwiskami ze zmienianą kolejnością członów, czy odwróconą kolejnością członów u dzieci i rodziców.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga, jako niezasadna podlega oddaleniu, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

W rozpoznawanej sprawie nie są sporne istotne okoliczności faktyczne. Brak jest dokumentacji źródłowej – stosownych aktów stanu cywilnego, w rozumieniu art. 2 zd. 1 ustawy (tj.: pełnego akt urodzenia, małżeństwa lub zgonu), z których wynikałoby, że matka zmarłego, którego objęto przedmiotowym aktem zgonu, figuruje w nich jako P.-K. nie zaś K.-P. Sąd podziela w pełni stanowisko wyrażone przez organ administracji w uzasadnieniu zaskarżonego aktu. Z uwagi na uprzednie, szczegółowe zreferowanie, jego ponowne powtarzanie byłoby zbędne.

Odnosząc się do zarzutów skargi trzeba dodatkowo wskazać:

Spór sprowadza się do tego, czy ujawnione dokumenty oraz znajomość zwyczajów dotyczących stosowania nazwisk dwuczłonowych mogą stanowić wystarczającą podstawę do oceny, że w danej sprawie doszło do oczywistej omyłki a - w następstwie tego - jej sprostowania, w myśl art. 28 zd. 2 ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego.

W pierwszym rzędzie wymaga więc wyjaśnienia, czy - wobec bezspornego w danym zakresie stanu faktycznego - organ administracji, wydając decyzję w sprawie, naruszył przepisy prawa materialnego, zakreślające jego właściwość do orzekania w przedmiocie sprostowania.

Organ procedował na podstawie obowiązującej na dzień orzekania ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego z 1986.

Generalną zasadą, wynikającą z ustawy był zakaz dokonywania w akcie stanu cywilnego zmian, za wyjątkiem przypadków wprost przewidzianych (art. 28 zd. 1). Należały do nich m.in. wyodrębnione przez prawodawcę możliwości:

- prostowania oczywistych błędów pisarskich (art. 28 zd. 2 ), gdzie właściwym jest organ administracji, orzekający w drodze decyzji (art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 4),

- sprostowania, w razie błędnego lub nieścisłego zredagowania (art. 31), gdzie właściwy jest sąd powszechny (art. 33).

Przyjęte przez prawodawcę odróżnienie obu przypadków wyklucza rozszerzającą wykładnię pojęcia oczywistego błędu pisarskiego użytego w art. 28 zd. 2 ustawy.

Trafnie wywodzi organ administracji, że wobec braku niezbitego dowodu, że według aktów stanu cywilnego właściwym nazwiskiem osoby zmarłej było P.-K., nie zaś K.-P., nie byłoby dopuszczalne działanie organu w ramach prostowania oczywistej omyłki. Cała argumentacja skargi, gdzie wskazuje się na zróżnicowane praktyki i zwyczaje dotyczące nazwisk wieloczłonowych, także przemawia za tym, że ustalenie, jaki jest prawidłowy szyk nazwiska nie jest czynnością dotyczącą prostowania błędu oczywistego lecz wymaga dokonywania ustaleń faktycznych, w oparciu o sprzeczne dokumenty i wiedzę ogólną, czy wręcz widomości specjalne. Stąd - w takim przypadku - nie byłoby dopuszczalne sprostowanie. Dokonywanie bowiem stosownych ustaleń, dotyczących oceny stanu faktycznego – jaki był prawidłowy szyk członów w nazwisku – może być wyłącznie podstawą sprostowaniu w razie błędnego lub nieścisłego zredagowania aktu stanu cywilnego, gdzie właściwy jest sąd powszechny.

Trafnie wywodzi się w skardze, że podstawą prostowania oczywistej omyłki mogą być teoretycznie inne dokumenty niż źródłowe akty stanu cywilnego, jednak tylko wtedy, gdy ich treść nie pozostawia wątpliwości, że doszło do oczywistej omyłki przy sporządzaniu aktu. Taka sytuacja – jak wskazano – nie miała miejsca w niniejszej sprawie. Istnienie skróconego odpisu aktu stanu cywilnego, gdzie człony nazwiska matki zmarłego figurują w innej kolejności nie jest dowodem oczywistej omyłki w przypadku sporządzenia aktu zgonu jej syna. Nie sposób bowiem wykluczyć, że szyk ten zapisano wadliwie w owym skróconym odpisie z aktu stanu cywilnego. Już sama argumentacja skargi, gdzie wskazuje się na niejednolitość praktyki i zwyczajów w kwestii szyku członów nazwiska, wyklucza przyjęcie, że przedłożone dokumenty, w których występuje określony szyk członów, dowodzą oczywistej omyłki. Mogą one wyłącznie wskazywać na ewentualność błędnego lub nieścisłego zredagowania, w myśl art. 31 ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego, bądź ewentualnie praktykę posługiwania się ówcześnie w aktach stanu cywilnego zamiennie dwoma formami tego samego nazwiska (traktowanie jako tożsame).

Wykracza z kolei całkowicie poza granice kompetycji organu administracji, w zakresie prostowania aktu stanu cywilnego, uwzględnienie żądania jego w istocie zmiany w takim zakresie, aby w miejsce danych dotyczących nazwiska matki zmarłego wpisać zamiast "K.-P." sformułowanie "P.-K. vel K.-P.". Tego rodzaju zapis w akcie stanu cywilnego, jak wynika z wyrażanej intencji strony, miałaby mieć charakter informacyjny – wskazywać na praktykę posługiwania się przez daną osobę nazwiskiem z różną kolejnością członów. Tego rodzaju informacje byłyby może przydatne stronie, w kontekście prowadzonych spraw spadkowych itp., jednak wykraczają poza zakres danych zamieszczanych generalnie w tego rodzaju akcie stanu cywilnego (tu - akt zgonu, syna osoby posługującej się nazwiskiem dwuczłonowym). Uzupełnienie takie wykracza więc oczywiście poza ramy usunięcia omyłki pisarskiej.

Trafnie, wobec wskazanych uwarunkowań, organ administracji wywiódł, że brak było podstaw do dokonania sprostowania. Poza granicami niniejszej sprawy jest przy tym kwestia, czy człony nazwiska maki osoby zmarłej zapisano w akcie zgonu prawidłowo. Może być to przedmiotem rozważań sądu powszechnego w razie uruchomienia stosownego trybu, o czym strona była informowana w treści uzasadnienia orzeczenia.

Nie ma także znaczenia kwestia, że wymieniana w różnych dokumentach osoba o nazwisku P.-K. i K.-P. to ta sama postać . Dla sprostowania oczywistej omyłki konieczne jest bezsporne ustalenie, jakie było w istocie nazwisko matki osoby zmarłej. Nie może przesądzać tego fakt sprostowania przez inny organ administracji aktu zgonu matki osoby zmarłej, wymienionej w akcie podlegającym sprostowaniu. Przedmiotowa sprawa wykracza poza ocenę prawidłowości procedowania organów w innych sprawach indywidualnych. W niniejszym postepowaniu bez wątpienia organ, pomimo podjętych prób (pism skierowanych do wnioskodawcy czy innego USC), nie zdołał pozyskać dokumentów, które mogłyby stanowić podstawę do oceny, że doszło do oczywistego błędu pisarskiego, polegającego na zapisie członów nazwiska matki zmarłego w szyku odwrotnym do właściwego.

W tej sytuacji chybione są zarzuty naruszenia przepisów postępowania w zakresie właściwego wyjaśnienia sprawy, w szczególności oceny zgromadzonych dowodów czy odwołania do okoliczności znanych powszechnie, bądź właściwego sformułowania uzasadnienia. W ramach trybu prostowania oczywistej omyłki organ nie był uprawniony odwołać się do treści tych dokumentów czy wiedzy w danym zakresie. Z woli prawodawcy kompetencje dla oceny tego rodzaju uwarunkowań sprawy przypisano wyłącznie sądom powszechnym.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.