Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 263/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-11-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6294 Przejęcie mienia na podstawie umów międzynarodowych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Grunty warszawskie
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 1  ust. 1,  art. 2,  art. 5  ust. 2
journal: Dz.U. 1968 nr 12 poz 65
law: Ustawa z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych.
article: art. 7,  art. 77  par. 1,  art. 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145  par. 1  pkt 1  lit. a i c
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak Sędziowie WSA Monika Sawa (spr.) WSA Mariola Kowalska po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2020 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta [...] na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie przejścia na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Finansów z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Finansów na rzecz skarżącego Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta [...] kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] grudnia 2019 r. Nr [...] Minister Finansów działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, z późn. zm., dalej jako: "Kpa"), po rozpatrzeniu wniosku Prezydenta [...] jako reprezentanta Skarbu Państwa o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję Ministra Finansów z dnia [...] czerwca 2018 r., znak: [...].

Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Zawiadomieniem z dnia [...] maja 2016 r., znak: [...], Minister Finansów poinformował o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie zastosowania ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (dalej: Ustawa z 1968 r.), w stosunku do nieruchomości położonej w W., ul. [...], dawne ozn. hip [...] i [...], obecnie: a) obręb [...] działka nr [...], księga wieczysta nr [...], b) obręb [...] działka nr [...], księga wieczysta nr [...], c) obręb [...] działka nr [...], księga wieczysta nr [...], d) obręb [...] działka nr [...], księga wieczysta nr [...], e) obręb [...] działka nr [...], księga wieczysta nr [...].

Pismem z dnia [...] kwietnia 2017 r. (data wpływu do Ministerstwa Finansów: [...] kwietnia 2017 r.) Prokurator Prokuratury Rejonowej delegowany do Prokuratury Regionalnej we [...] zgłosił swój udział w przedmiotowym postępowaniu.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2018 r., znak: [...] Minister Finansów działając na podstawie art. 1, art. 2 i art. 5 ust. 2 Ustawy z dnia 1968 r. stwierdził przejście na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości położonej w W., ul. [...], oznaczonej uprzednio w księgach hipotecznych: nr [...] i nr [...], powodujące utratę w tym samym zakresie uprawnień dotyczących ustanowienia praw rzeczowych, o których mowa w dekrecie z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...] (Dz. U. Nr 50, poz. 279), w udziale w łącznej wysokości [...] części, stanowiących uprzednio własność spółki pod firmą Towarzystwo Handlowo - Przemysłowe "[...]" Spółka Akcyjna, to jest w wysokości wynikającej z udziałów P. H. i S. H. w prawach do tej spółki. W toku przeprowadzonego postępowania administracyjnego Minister Finansów zgromadził materiał dowodowy pozwalający stwierdzić, że zostały spełnione przesłanki wskazane w Ustawie z 1968 r., umożliwiające wydanie decyzji stwierdzającej przejście prawa własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa.

Wnioskiem z dnia Towarzystwo Handlowo - Przemysłowe czerwca 2018 r. (data wpływu do Ministerstwa Finansów Towarzystwo Handlowo - Przemysłowe lipca 2018 r.), znak: [...] Prezydent [...], jako reprezentant Skarbu Państwa wniósł o uzupełnienie decyzji Ministra Finansów z dnia [...] czerwca 2018 r., znak: [...] w związku z brakiem wskazania w decyzji aktualnego oznaczenia nieruchomości, tj. podanie jej aktualnego oznaczenia geodezyjnego umożliwiającego jej jednoznaczną identyfikację.

Po rozpoznaniu ww. wniosku, Minister Finansów postanowieniem z dnia [...] lipca 2018 r., znak: [...] odmówił uzupełnienia decyzji Ministra Finansów z dnia [...] czerwca 2018 r., znak: [...], poprzez podanie aktualnego oznaczenia geodezyjnego nieruchomości.

Prezydent [...], jako reprezentant Skarbu Państwa złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Finansów z dnia [...] czerwca 2018 r., znak: [...]. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 104 oraz art. 107 § 1 Kpa, polegające na nieprecyzyjnym sposobie sformułowania rozstrzygnięcia w decyzji administracyjnej i w konsekwencji brak możliwości wykonania decyzji. Skarżący wskazał, że mając na uwadze § 19 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 września 2001 r. (Dz. U. 2001 poz. 102, 1122 z późn. zm.) oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 lutego 2005 r. V CK 505/05 "orzeczenie o założeniu nowej księgi wieczystej może zapaść, tylko wtedy, gdy wnioskodawca przedstawi odpowiednie dokumenty geodezyjne uzasadniające wpis w tej księdze w dziale 1-0 Oznaczenie nieruchomości, oczywistym jest, że decyzja Ministra Finansów z dnia [...] czerwca 2018 r., nie umożliwia na mocy obowiązujących przepisów ujawnienia praw Skarbu Państwa do przedmiotowej nieruchomości, ponieważ obecnie stanowi ona zupełnie inne działki ewidencyjne niż przed wojną. Istotne w treści § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 maja 1968 r. jest również sformułowanie "w miarę możności". Możliwości Ministra Finansów nie ograniczają się do bazowania na przedwojennym oznaczeniu hipotecznym nieruchomości, dlatego Organ wykazując się należytą starannością przy wydawaniu decyzji, chroniąc jednocześnie interesy Skarbu Państwa powinien zlecić opracowanie geodezyjne, które w sposób jednoznaczny określi przedmiot decyzji.

Minister Finansów po ponownym rozpatrzeniu sprawy wskazał, że podstawą wydania zaskarżonej decyzji jest art. 1, art. 2 i art. 5 ust. 2 Ustawy z 1968 r. Zgodnie z art. 1 ww. ustawy jej przepisy stosuje się do wpisów na rzecz Skarbu Państwa w księgach wieczystych tytułu własności nieruchomości obywateli państw obcych oraz uprawnień wynikających z wieczystego użytkowania lub z ustanowionych na rzecz tych obywateli ograniczonych praw rzeczowych, które to nieruchomości i prawa przeszły na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowych umów o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, zawartych z rządami tych państw przez Rząd Polski. Przepisy ustawy stosuje się odpowiednio do zagranicznych osób prawnych. Zgodnie z art. 2 ww. ustawy wpis do księgi wieczystej Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości lub uprawnionego do korzystania z wieczystego użytkowania albo z ograniczonego prawa rzeczowego następuje na podstawie decyzji Ministra Finansów stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych. Zgodnie z art. 5 ust. 2 ww. ustawy jej przepisy stosuje się również do nieruchomości oraz praw, które przeszły na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowych umów o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, zawartych przed ogłoszeniem ustawy.

Organ wskazał, że przedmiotowe postępowanie zostało wszczęte z urzędu w związku z ustaleniem, że P. (P.) H. i S.H. przyznano odszkodowania za utratę udziału w spółce, w której majątku znajdował się odpowiedni udział w prawie własności nieruchomości, położonej w W., ul. [...], dawne ozn. hip [...] i [...], na mocy Układu pomiędzy Rządem Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej a Rządem Kanady, dotyczącym uregulowania spraw finansowych, zawartym w dniu 15 października 1971 r., wejście w życie z dniem podpisania (dalej jako: Układ) i miało na celu zastosowanie Ustawy z 1968 r. w stosunku do ww. nieruchomości.

Zgodnie z art. IV ww. Układu całkowita zapłata kwoty określonej w art. I zwolni Rząd polski oraz polskie osoby fizyczne i prawne od wszystkich zobowiązań, których uregulowania dotyczą postanowienia tegoż artykułu. Rząd kanadyjski uzna wówczas, jako całkowicie uregulowane wszelkie roszczenia, objęte niniejszym Układem, niezależnie od tego, czy były one przedstawione Rządowi polskiemu. Rząd kanadyjski nie będzie przedstawiał w przyszłości Rządowi polskiemu w imieniu kanadyjskich osób fizycznych lub prawnych żadnych roszczeń, których zaspokojenie objęte zostało niniejszym Układem i nie będzie popierał takich roszczeń.

Stosownie do art. VII Układu Rząd kanadyjski przekaże Rządowi polskiemu kopie odpowiednich decyzji dotyczących zasadności i wielkości roszczeń. Rząd kanadyjski przekaże Rządowi polskiemu, odnoszące się do każdego roszczenia, które uzna za zasadne, oryginalne dokumenty stwierdzające własność mienia znacjonalizowanego lub w inny sposób przejętego przez Polskę i stanowiące podstawę tego roszczenia, łącznie z posiadanymi przez uprawnione osoby certyfikatami udziałów lub akcjami polskich osób prawnych, jeżeli całość mienia tych osób prawnych została znacjonalizowana lub przejęta przez Polskę. W przypadku, gdy roszczenie nie jest oparte na takich dokumentach, Rząd kanadyjski dostarczy Rządowi polskiemu odpowiednie oświadczenie zwalniające od zobowiązań, podpisane przez uprawnioną osobę. Wszystkie dokumenty wymienione w niniejszym artykule, które mają być oddane Rządowi polskiemu, zostaną przekazane jak najwcześniej, gdy tylko będzie to możliwe po dokonaniu ostatniej wpłaty przewidzianej w artykule III.

W toku postępowania pierwszo instancyjnego Minister Finansów ustalił, że P. H. oraz S. H. wystąpili do władz Kanady, tj. Komisji ds. Roszczeń Zagranicznych Sekretarza Stanu ds. Zagranicznych oraz Ministra Finansów z roszczeniem o odszkodowanie m.in. za utratę udziału w spółce, w której majątku znajdował się odpowiedni udział w prawie własności przedmiotowej nieruchomości (dowód: wniosek z dnia [...] grudnia 1965 r. nr 256).Wnioskodawcy spełnili warunki formalne dotyczące roszczenia, co potwierdzone zostało wydaniem przez Komisję następujących dokumentów: Raport i Rekomendacja Nr [...], poprawiony Raport i Rekomendacja Nr [...], Raport i Rekomendacja Nr [...] i poprawiony Raport i Rekomendacja Nr [...]. Dokumenty te zostały zatwierdzone, tj. zaakceptowane jako końcowe przez Zastępcę Głównego Komisarza Sekretarza Stanu do Spraw Zagranicznych oraz Ministra Finansów i Sekretarza Stanu do Spraw Zagranicznych i stanowią orzeczenia rozstrzygające sprawę odszkodowania, czyli decyzje w rozumieniu art. VII Układu, wydane na podstawie przepisów kanadyjskich, tj. rozporządzenia w sprawie rozliczania roszczeń zagranicznych (Polska) nr [...] (w szczególności paragraf 6 i 7 tego aktu). Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że Komisja ustaliła, iż P. H. oraz S. H. wystąpili z roszczeniem tytułem udziałów w nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] w związku z posiadaniem 3200 (z 5000) akcji w określonej w dokumentach kanadyjskich jako H. H. Ltd., która zgodnie z prawem polskim posiadała firmę Towarzystwo Handlowo - Przemysłowe [...] Spółka Akcyjna i która była właścicielem ww. nieruchomości. Ze zgromadzonej w trakcie postępowania przed Ministrem Finansów dokumentacji wynika, że nieruchomość w W., ul. [...] (hip [...], [...]) została objęta działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...]. Na podstawie decyzji Komisji odszkodowanie zostało przyznane za szkodę, jaka powstała w wyniku objęcia nieruchomości przepisami ww. Dekretu.

Minister Finansów wskazał również, że prawo własności nieruchomości było ustanowione na rzecz Towarzystwa Handlowo - Przemysłowego [...] Spółka Akcyjna. Z wnioskiem o odszkodowanie do Komisji ds. Roszczeń Zagranicznych Sekretarza Stanu ds. Zagranicznych oraz Ministra Finansów wystąpili P. H. i S. H. jako współwłaściciele nieruchomości oraz jako posiadacze akcji [...] SA, która była właścicielem nieruchomości. P. H. i S. H. posiadali w [...] SA po 1600 akcji każdy. Spółka wyemitowała łącznie [...] akcji na okaziciela. Mając powyższe na uwadze Komisja ds. Roszczeń Zagranicznych Sekretarza Stanu ds. Zagranicznych oraz Ministra Finansów przyznała odszkodowanie: 1) P. H. z tytułu posiadania [...] akcji spółki pod firmą Towarzystwo Handlowo - Przemysłowe "[...]" Spółka Akcyjna, która była właścicielem nieruchomości, co w przeliczeniu na udział we własności nieruchomości wynosi 0,32 części własności nieruchomości; 2) S. H. z tytułu posiadania [...] akcji spółki pod firmą Towarzystwo Handlowo - Przemysłowe "[...]" Spółka Akcyjna, która była właścicielem nieruchomości, co w przeliczeniu na udział we własności nieruchomości wynosi 0,32 części własności nieruchomości. Wyjaśniono również, że nabycie obywatelstwa Kanady przez P. H. i S. H. zostało potwierdzone w trakcie postępowania przed Komisją o przyznanie odszkodowania prowadzonego na podstawie Układu, zakończonego wydaniem decyzji uznającej roszczenie. Oznacza to stwierdzenie przez organy władzy Kanady zgodności roszczenia z postanowieniami Układu, w tym posiadanie obywatelstwa przez wnioskodawców w dniu wejścia w życie Układu (art. II Układu, przesłanka pierwsza) oraz w dniu utraty mienia (art. II Układu, przesłanka druga). W ocenie Ministra Finansów w niniejszej sprawie spełnione zostały ww. przesłanki wydania decyzji stwierdzającej przejście części prawa do nieruchomości na własność Skarbu Państwa na podstawie ww. przepisów.

Zdaniem Ministra powyższe ustalenia nie budzą wątpliwości, są tożsame z ustalonym przez organ drugoinstancyjny stanem faktycznym i prawnym. Nie były one również kwestionowane przez strony niniejszego postępowania w trakcie jego trwania, w tym również w rozpatrywanym wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Odnosząc się natomiast do zarzutów zawartych we wniosku Prezydenta [...], jako reprezentanta Skarbu Państwa o ponowne rozpatrzenie sprawy, Minister wskazał, że w myśl art. 107 § 2 Kpa przepisy szczególne mogą określać także inne składniki (oprócz wymienionych w § 1), które powinna zawierać decyzja. W związku z powyższym organ zastosował § 2 w związku z § 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 maja 1968 r. w sprawie trybu dokonywania w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. poz. 109), zgodnie z którym decyzja, na podstawie której następuje wpis do księgi wieczystej tytułu własności nieruchomości, która przeszła na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, dotycząca nieruchomości, powinna zawierać imię i nazwisko (nazwę dotychczasowego właściciela), miejsce położenia nieruchomości ze wskazaniem w miarę możliwości ulicy i numeru nieruchomości, jak również jej oznaczenia w księdze wieczystej. Decyzja dotycząca wieczystego użytkowania lub ograniczonych praw rzeczowych, powinna określać ich treść, osobę dotychczas uprawnioną do korzystania z tych praw oraz nieruchomość, na której je wpisano, ze wskazaniem położenia i oznaczenia w księdze wieczystej tej nieruchomości (§ 2 ust. 1). Ponadto decyzja powinna zawierać szczegółowe oznaczenie międzynarodowej umowy, na podstawie której nastąpiło przejście praw wymienionych w ust. 1 oraz daty wejścia w życie tej umowy.

Mając powyższe na uwadze Minister uznał, że wszystkie ww. elementy zostały zawarte w decyzji Ministra Finansów z dnia [...] czerwca 2018 r., znak: [...], tj. nazwa poprzedniego właściciela: "uprzednio własność spółki pod firmą Towarzystwo Handlowo -Przemysłowe "[...]" Spółka Akcyjna, to jest w wysokości wynikającej z udziałów P. H. i S. H. w prawach do tej spółki ', ulica: [...]", numer nieruchomości: "[...]", oznaczenie w księdze wieczystej: "oznaczonej niegdyś w księgach hipotecznych: nr [...] i nr [...]", oznaczenie międzynarodowej umowy, na podstawie której nastąpiło przejście praw wymienionych w ust. 1 oraz daty wejścia w życie tej umowy: "Układ pomiędzy Rządem Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej a Rządem Kanady, dotyczący uregulowania spraw finansowych, zawarty w dniu 15 października 1971 r., wejście w życie z dniem podpisania".

Organ wskazał, że przepisy prawa określające charakter decyzji wydawanej na podstawie Ustawy z 1968 r., tj. jej deklaratoryjność, nie obligują organu do konstytutywnych ustaleń dotyczących rozliczenia przedmiotowych nieruchomości w obecnych działkach ewidencyjnych. Wskazanie danych dotyczących identyfikacji dawnych nieruchomości hipotecznych w obecnych działkach ewidencyjnych oraz aktualne oznaczenie ksiąg wieczystych nie wynika z ww. przepisów, co wyraźnie podkreślono, że organ jedynie w miarę możliwości określa miejsce położenia nieruchomości ze wskazaniem ulicy i numeru nieruchomości, jak również jej oznaczenia w księdze wieczystej. Zgodnie bowiem z dyspozycją § 2 ust. 1 zd. 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 maja 1968 r. w sprawie trybu dokonywania w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych, wskazanie adresu nieruchomości i oznaczenia w księdze wieczystej powinno nastąpić "w miarę możności". Uznać należy, iż wbrew stwierdzeniu wnioskodawcy jakoby Minister Finansów nieprecyzyjnie sformułował rozstrzygnięcie, sentencja decyzji deklaratoryjnej nie musi zawierać oznaczenia w księdze wieczystej, jeżeli wskazanie takiego oznaczenia nie jest możliwe. Tak było w niniejszej sprawie, bowiem uzyskane dokumenty geodezyjne sprowadzały się do określenia, że jest to "przybliżona analiza graficzna" i "poglądowy" charakter.

Organ wskazał, że powyższe znajduje swoje potwierdzenie w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 czerwca 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 318/19, gdzie wskazano "dodatkowo Sąd zwraca uwagę, że uregulowanie stanu prawnego nieruchomości [...], położonej przy ulicy (...) przed dokonaniem wpisu do księgi wieczystej jest możliwe także przez skarżącego, w którego zasobach znajduje się niezbędna dokumentacja geodezyjna wraz z mapami".

Zdaniem organu wbrew twierdzeniu skarżącego przedmiotowa decyzja Ministra Finansów umożliwia jej wykonanie, ponieważ decyzja wydana w trybie ustawy z 1968 r. może stanowić podstawę wpisu w księdze wieczystej w rozumieniu art. 6262 § 3 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2019 r. poz. 1460), wobec czego w tym zakresie pełni funkcję subsydiarną wobec postępowania wieczystoksięgowego, natomiast odrębną kwestią pozostaje to czy rzeczywiście będzie do tego celu wykorzystana (por. uzasadnienie do wyroku NSA z dnia 19 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1179/18). To właśnie starosta, jako organ reprezentujący Skarb Państwa w sprawach gospodarowania nieruchomościami, powinien w pierwszej kolejności ocenić czy składanie wniosku o wpis do księgi wieczystej jest celowe. Zatem ustalenie aktualnych danych obejmujących nieruchomość, która uprzednio przeszła na rzecz Skarbu Państwa, jest istotne na etapie składania wniosku o wpis tytułu własności nieruchomości do księgi wieczystej. Przy czym niczym nieuzasadnione prawnie byłoby swoiste uprzywilejowanie starosty, wobec innych potencjalnych wnioskodawców w zakresie uzasadnienia wpisu, jeśli przyporządkowania oznaczeń historycznych w stosunku do oznaczeń współczesnych, na potrzeby wnioskodawcy (starosty) dokonywałby Minister Finansów. Poza tym skuteczność decyzji Ministra Finansów jako zdarzenia cywilnoprawnego dokonującego zmiany prawa własności nieruchomości podlega weryfikacji sądu w postępowaniu wieczystoksięgowym, albowiem zakres decyzji Ministra Finansów ogranicza się wyłącznie do kwestii uzyskania przez Skarb Państwa tytułu własności jako podstawy wpisu do księgi wieczystej, a nie prawa własności (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 czerwca 2009 r., sygn. akt V CSK 458/08, LEX nr 527157).

Skargę do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie wniósł Skarb Państwa reprezentowany przez Prezydenta [...] zaskarżając ją w całości.

Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:

1. art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 127 § 3 kpa poprzez utrzymanie w mocy decyzji Ministra z dnia [...] listopada 2017 r. naruszającej przepisy prawa,

2. art. 156 § 1 pkt 5 kpa poprzez niestwierdzenie nieważności decyzji niewykonalnej,

3. art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. poprzez nienależyte wyjaśnienie stanu faktycznego oraz niepodjęcie wszelkich niezbędnych kroków do załatwienia sprawy,

4. art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1698 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. 1968.12.65) w zw. z art. 25, 26 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. 2017, poz. 1007) poprzez nie zawarcie w treści decyzji elementów umożliwiających jej wykonanie zgodnie z powołanymi przepisami;

5. art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. 1968.12.65) w zw. z par. 19 pkt. 1 oraz par. 20 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 15.02.2016 r. w sprawie zakładania i prowadzenia ksiąg wieczystych w systemie informatycznym ( Dz. U. 2016, poz. 312 ze zm.) poprzez nie zawarcie w treści decyzji elementów umożliwiających jej wykonanie w sposób, w jaki nakazują powołane przepisy prawa,

6. par. 2 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 maja 1968 r. w sprawie trybu dokonywania w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. 1968, nr 17, poz. 109) poprzez jego niewłaściwą wykładnię i niewłaściwe zastosowanie,

7. art. 1 ustawy z 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. nr 12, poz. 65) w ten sposób, że wątpliwości budzi kwestia prawidłowości interpretacji i zastosowania tego przepisu w ten sposób, że wypłata odszkodowania w ramach układów indemnizacyjnych z tytułu posiadania przez beneficjenta układu akcji spółki, przeliczana jest na udział w nieruchomości, której właścicielem była spółka.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, wg norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja z dnia [...] czerwca 2018 r. Nr [...] (dalej decyzja z [...]) wydane zostały z naruszeniem prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

Zaskarżoną decyzją Minister Finansów utrzymał w mocy decyzję Ministra Rozwoju

i Finansów z dnia [...] czerwca 2018 r. stwierdzającą przejście na rzecz Skarbu Państwa udziału [...] części w prawie własności nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], której dawnym właścicielem była spółka pod firmą Towarzystwo Handlowo – Przemysłowe "[...]" S.A. (w dokumentach kanadyjskich określana jako [...] Ltd.) to jest w wysokości wynikającej z udziałów P. H. i S. H. w prawach do tej spółki.

Organy obu instancji uznały, że w sprawie spełnione zostały przesłanki określone w art. 1 ust. 1 i art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. Nr 12, poz. 65), przyjmując jednocześnie, że decyzja organu Kanadyjskiego tj. Komisji ds. Roszczeń Zagranicznych Sekretarza Stanu ds. Zagranicznych oraz Ministra Finansów (ustanowionej w związku z kanadyjsko – polskim Układem z dnia 15 października 1971 r.) o przyznaniu P. H. i S. H. odszkodowania, stanowiła podstawę do wydania przez Ministra deklaratoryjnej decyzji w trybie powołanej wyżej ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r.

Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych, przepisy ustawy stosuje się do wpisów na rzecz Skarbu Państwa w księgach wieczystych tytułu własności nieruchomości obywateli państw obcych oraz uprawnień wynikających z wieczystego użytkowania lub z ustanowionych na rzecz tych obywateli ograniczonych praw rzeczowych, które to nieruchomości i prawa przeszły na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowych umów o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, zawartych z rządami tych państw przez Rząd Polski.

Treść art. 2 tej ustawy wskazuje, że wpis do księgi wieczystej Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości lub uprawnionego do korzystania z wieczystego użytkowania albo z ograniczonego prawa rzeczowego następuje na podstawie decyzji Ministra Finansów, stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych.

Omawianą ustawę (art. 5 ust. 2) stosuje się również do nieruchomości oraz praw, które przeszły na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowych umów o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, zawartych przed ogłoszeniem ustawy.

W ocenie Sądu z powołanych przepisów ustawy wynika, że Minister Finansów upoważniony jest do wydania decyzji stwierdzającej przejście nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych i decyzja ta stanowi podstawę wpisu praw w księdze wieczystej. Zgodnie ze stanowiskiem wyrażanym w orzecznictwie sądowo-administracyjnym warunkiem wydania na podstawie tej ustawy decyzji deklaratoryjnej stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa, jest jej nacjonalizacja lub w inny sposób przejęcie przed dniem zawarcia międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych oraz objęcie wynikających z tego tytułu roszczeń byłego właściciela taką umową.

Należy także podkreślić, że celem ustawy z dnia z 9 kwietnia 1968 r. było uregulowanie spraw związanych ze stanem prawnym nieruchomości, które faktycznie zostały przejęte przez Państwo. Takie stanowisko wyrażane było wielokrotnie przez judykaturę.

Należy przypomnieć, że Polska zawarła dwanaście układów indemnizacyjnych, czyli umów dwustronnych, na podstawie których wypłacano odszkodowania ryczałtowe, tzw. odszkodowania globalne. Umowy te miały charakter tzw. umów ryczałtowych. Ich istota polega na tym, że państwo, które dokonało nacjonalizacji lub wywłaszczenia przekazało na rzecz państwa, którego obywatelami są osoby poszkodowane lub do którego przynależą poszkodowane osoby prawne, określoną sumę ryczałtową. Państwo, które otrzymało sumę ryczałtową, przejmuje obowiązek zaspokojenia roszczeń (w tym rozdziału otrzymanej sumy ryczałtowej) w stosunku do swoich obywateli oraz osób prawnych, natomiast państwo, które dokonało wywłaszczenia lub nacjonalizacji i przekazało uzgodnioną sumę ryczałtową zostaje zwolnione z odpowiedzialności odszkodowawczej. Istotą prawną układów indemnizacyjnych było ostateczne uregulowanie odszkodowania przez państwo Polskie wszelkich roszczeń jakie ze strony danego państwa (strony umowy) mogły być wysuwane ze względu na dokonaną w Polsce nacjonalizację lub wywłaszczenie.

Tak w doktrynie jak i w orzecznictwie utrwalone jest też stanowisko, że określenie wysokości odszkodowań, ich wypłata należały do Rządu państwa, który je wypłacał i było poza gestią Rządu Polskiego. Rozdziałem kwot zajmowały się wyłącznie kompetentne specjalne organy państw obcych powołane do realizacji programów odszkodowawczych. Zawarcie układów oznaczało, że obce rządy zgodziły się na wynegocjowane kwoty, które miały stanowić źródło finansowania roszczeń ich obywateli. Układy w sposób wyraźny przerzuciły odpowiedzialność strony polskiej na obce rządy. W literaturze wskazuję się, że "Podstawowe cele, dla których je podpisywano (przypis wł. umowy indemnizacyjne), stanowiło wygaszenie odpowiedzialności odszkodowawczej państwa, które dokonywało przejęcia mienia na arenie międzynarodowej oraz umożliwienie zalegalizowania w porządku prawnym tego państwa zmian własnościowych. W rezultacie układy miały charakter uprawniająco – zobowiązujący, który zyskały poprzez przypisanie każdej ze stron zarówno uprawnienia, jak i obowiązku. Żądanie zapłaty przez jedno z państw sygnatariuszy (będącemu jednocześnie obowiązkiem drugiej strony wypłacenia tegoż odszkodowania) przeciwstawiano zobowiązanie do złożenia oświadczenia o zaspokojeniu wszelkich roszczeń finansowych przez drugie państwo". (M. Soszyńska, Polsko-amerykański układ indemnizacyjny z dnia 16 lipca 1960 r. jako forma realizacji odpowiedzialności Polski za powojenną nacjonalizację mienia obywateli Stanów Zjednoczonych, Prawo – Administracja – Kościół 2005, nr 4).

Z Kanadą Rząd Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej i Rząd Kanady zawarły Układ dotyczący uregulowania spraw finansowych w dniu 15 października 1971 r.

Artykuł I Układu przewidywał, że rząd polski zapłaci rządowi kanadyjskiemu kwotę (...) dolarów kanadyjskich jako całkowite i ostateczne zaspokojenie roszczeń kanadyjskich wobec Rządu polskiego i polskich osób fizycznych i prawnych USD. Układem tym objęto m.in. roszczenia związane z mieniem, prawami, które zostały przejęte na mocy polskich przepisów lub decyzji administracyjnych

Zgodnie z art. IV ww. Układu całkowita zapłata kwoty określonej w art. I zwolni Rząd polski oraz polskie osoby fizyczne i prawne od wszystkich zobowiązań, których uregulowania dotyczą postanowienia tegoż artykułu. Rząd kanadyjski uzna wówczas, jako całkowicie uregulowane wszelkie roszczenia, objęte niniejszym Układem, niezależnie od tego, czy były one przedstawione Rządowi polskiemu. Rząd kanadyjski nie będzie przedstawiał w przyszłości Rządowi polskiemu w imieniu kanadyjskich osób fizycznych lub prawnych żadnych roszczeń, których zaspokojenie objęte zostało niniejszym Układem i nie będzie popierał takich roszczeń.

Stosownie do art. VII Układu Rząd kanadyjski przekaże Rządowi polskiemu kopie odpowiednich decyzji dotyczących zasadności i wielkości roszczeń. Rząd kanadyjski przekaże Rządowi polskiemu, odnoszące się do każdego roszczenia, które uzna za zasadne, oryginalne dokumenty stwierdzające własność mienia znacjonalizowanego lub w inny sposób przejętego przez Polskę i stanowiące podstawę tego roszczenia, łącznie z posiadanymi przez uprawnione osoby certyfikatami udziałów lub akcjami polskich osób prawnych, jeżeli całość mienia tych osób prawnych została znacjonalizowana lub przejęta przez Polskę. W przypadku, gdy roszczenie nie jest oparte na takich dokumentach, Rząd kanadyjski dostarczy Rządowi polskiemu odpowiednie oświadczenie zwalniające od zobowiązań, podpisane przez uprawnioną osobę. Wszystkie dokumenty wymienione w niniejszym artykule, które mają być oddane Rządowi polskiemu, zostaną przekazane jak najwcześniej, gdy tylko będzie to możliwe po dokonaniu ostatniej wpłaty przewidzianej w artykule III.

Z treści przywołanych postanowień Układu wynika zatem, że założony przez umawiające się strony skutek w postaci zwolnienia z jakiejkolwiek odpowiedzialności rządu polskiego z tytułu roszczeń majątkowych związanych z nacjonalizacją mienia obywateli kanadyjskich, uzależniony został od przekazania rządowi kanadyjskiemu przewidzianej nim globalnej kwoty. Z treści protokołu wynika, że przyznanie tego odszkodowania P. H. i S. H. poprzedziło szczegółowe postępowanie wyjaśniające, w którego wyniku ustalono, że P. H. i S. H. "w odpowiednich terminach byli rzeczywistymi właścicielami i kontrolowali spółkę".

Przy podejmowaniu przewidzianej w art. 2 ustawy z 1968 r. deklaratoryjnej decyzji o stwierdzeniu przejściu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości istotne powinno być to, czy nieruchomość została przed wejściem w życie układu znacjonalizowana lub faktycznie przejęta przez Skarb Państwa, a także czy w dacie wejścia w życie przepisów nacjonalizacyjnych lub w dniu, w którym zastosowano po raz pierwszy do niej podobne przepisy, jej właściciele legitymowali się obywatelstwem kanadyjskim oraz takie obywatelstwo posiadali (względnie ich następcy prawni) w dacie zawarcia układu. Przy spełnieniu tych warunków można kwalifikować ich roszczenia związane z nacjonalizacją lub innym przejęciem mienia lub prawa, jako "roszczenia kanadyjskie", a jedynie takie objęte były układem indemnizacyjnym, co wynika wprost z art. 1 układu. Organ rozstrzygający sprawę nie może więc odstąpić od czynienia w tym zakresie stosownych samodzielnych ustaleń stanu faktycznego. Skoro bowiem rozdział globalnej kwoty przeznaczonej przez rząd polski na zabezpieczenie roszczeń kanadyjskich należał do wyłącznej kompetencji rządu kanadyjskiego.

Fakt przyznania P. H. i S. H. odszkodowania za nieruchomość dowodzi, że udowodnili oni przed organami kanadyjskim istnienie przesłanek wynikających z zawartego Układu, w tym zarówno kwestie obywatelstwa, jak i swoich praw do nieruchomości. Z treści protokołu wynika, Komisja ustaliła, "że głównym celem spółki Towarzystwa Handlowo – Przemysłowego [...] S.A. było prowadzenie działalności tartacznej we wschodniej części polski, która po wojnie znalazła się w granicach ZSRR. Nieruchomość przy ul. [...] składała się z działki gruntowej wraz z kamienicą, która była w trakcie budowy w roku 1939 i rzekomo została ukończona w momencie okupacji niemieckiej w 1939 r. Działka ta została przejęta [...] listopada 1945 r. na podstawie Dekretu nr [...]". Komisja ustaliła, że "dzień 9 maja 1945 r. jest oficjalną data pozbawienia praw własności zgodnie z Dekretem nr [...] z [...] maja 1948 r. ponieważ według oświadczenia wnioskodawców na początku roku 1945 budynek był zajęty przez Polską Służbę Bezpieczeństwa".

Pomimo orzeczenia Sądu [...] z [...] czerwca 1947 r. o przywróceniu posiadania tej nieruchomości spółce orzeczenie to nigdy nie zostało wykonane gdyż jej właściciele nie godzili się na zwrot nakładów poczynionych na nieruchomość ponieważ sądzili, że i tak ta nieruchomość zostanie wywłaszczona i nigdy posiadania nie odzyskają. Nieruchomość była faktycznie przejęta przez Skarb Państwa.

Komisja przeanalizowała stosunki własnościowe akcji spółki, jej zobowiązania oraz ustaliła aktywa - majątek spółki uznając w efekcie, że S. H. i P. H. należą się odszkodowania z Funduszu Roszczeń Zagranicznych w odniesieniu m.in. do wartości ich udziału w spółce, której majątek na terenie polski obejmował wyłącznie nieruchomości, w tym nieruchomość przy ul [...] ustalając ich wartość w oparciu o wartość nieruchomości.

Kwestie te nie mogą być obecnie przedmiotem samodzielnych ustaleń Ministra Finansów w sprawie kończącej się decyzją podejmowaną na podstawie art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. Podkreślenia bowiem wymaga, że z treści Układu z dnia 15 października 1971 r. zawartego pomiędzy Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej i Rządem Kanady wynika bowiem, że to strona kanadyjska była uprawniona do uznania czy, komu, w jakiej wysokości i za co przysługiwało odszkodowanie. Oznacza to, że dopóki w obiegu prawnym pozostaje orzeczenie Komisji kanadyjskiej przyznającej odszkodowanie za akcje spółki, których wartość miała odpowiadać wartości pozostawionych na terenie polski nieruchomości, które zostały faktycznie przejęte przez Skarb Państwa (której to spółki siedziba po zakończeniu wojny nie znajdowała się już na terenie polski) to brak jest jakichkolwiek podstaw prawnych do badania przez Ministra Finansów przed wydaniem decyzji stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości na podstawie układu kwestii ostatecznie ustalonych już przez właściwe organy kanadyjskie (w tym także kwestii dotyczących faktu, że nieruchomość stanowiła własność spółki i był to jedyny majątek tej spółki na terenie polski, ale także rozliczeń dotyczących zobowiązań i wierzytelności tej spółki oraz ilości posiadanych przez P. H. i S. H. akcji tej spółki, będących współwłaścicieli spółki). Z treści tych ustaleń wynika bowiem, że w związku z tym, że na dzień zakończenia wojny siedziba spółki nie mieściła się w obecnych granicach RP lecz na terenie ZSRR to spółka ta nie została znacjonalizowana. P. H. i S. H. utracili faktyczną możliwość zarządzania spółką po wybuchu wojny już w 1939 r. Wyłącznym zaś majątkiem spółki na terytorium polski były nieruchomości w W. (w tym nieruchomość przy [...]). Przy czym nieruchomość przy ul. [...] została zajęta już od początku 1945 przez Służbę Bezpieczeństwa i P. H. ani S. H. nie mogli tą nieruchomością faktycznie dysponować. P. H. i S. H. byli natomiast współwłaścicielami spółki i jej większościowymi akcjonariuszami, każdy z nich posiadał po [...] akcji na [...] zł a właścicielką pozostałej części akcji ([...]) była ich matka (która w tym zakresie nie wykonała umowy dożywocia). Komisja kanadyjska przeanalizowała te kwestie ustalając, że gdyby przyjąć że faktycznie powodowie zostali pozbawieni możliwości dostępu do nieruchomości w 1953 r. to byliby właścicielami całego pakietu akcji. Komisja przeanalizowała także zobowiązania aktywa spółki Towarzystwo Handlowo - Przemysłowe [...] Spółka Akcyjna (biorąc pod uwagę bilans 1938 r. – z ostatniego roku faktycznego zarządzania spółką przez P. H. i S. H.), uznając, że P. H. i S. H. ostatecznie przysługuje odszkodowanie z Funduszu Roszczeń Zagranicznych w kwocie po [...] $, które objęło także wyliczenie wartości akcji w oparciu o wartość nieruchomości w W. min. przy ul [...]. Podkreślić ponownie należy, że te ustalenia są dla Ministra Finansów wiążące. Zakres deklaratoryjnego stwierdzenia w decyzji Ministra Finansów o przejściu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości na podstawie umowy międzynarodowej ogranicza się wyłącznie do ustalenia, że zostały spełnione określone przesłanki na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych. Jeśli przesłanki te zostały spełnione, to Minister jest obowiązany do wydania decyzji stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa prawa własności spornej nieruchomości, która jest podstawą wpisu do księgi wieczystej Skarbu Państwa jako właściciela tej nieruchomości. W ocenie Sądu Minister Finansów nie jest uprawniony do kwestionowania ustaleń Komisji ds. Roszczeń Zagranicznych i dokonywania samodzielnych ustaleń sprzecznych z ustaleniami tej Komisji (vide: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 6 marca 2006 r. sygn. akt IV SA/Wa 1466/05). Na marginesie wskazać należy, że jeżeli w wyniku wydania tej decyzji powstałby spór co do prawa własności nieruchomości, to uprawniony do jego rozstrzygnięcia jest jedynie sąd powszechny, a nie organ administracyjny (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 2160/14).

Reasumując wskazać należy, że P. H. oraz S. H. wystąpili do władz Kanady, tj. Komisji ds. Roszczeń Zagranicznych Sekretarza Stanu ds. Zagranicznych oraz Ministra Finansów z roszczeniem o odszkodowanie m.in. za "akcje w spółce zarejestrowanej zgodnie z prawem polskim, której aktywa, w odpowiednim momencie obejmowały 1/8 udziału w działce przy ul. [...] oraz całości udziału w działce gruntowej wraz wniesioną na niej kamienica w W. przy ul [...] – zrekompensowania wartości której żądali (dowód: wniosek z dnia [...] grudnia 1965 r. nr [...]).Wnioskodawcy spełnili warunki formalne dotyczące roszczenia, co potwierdzone zostało wydaniem przez Komisję następujących dokumentów: Raport i Rekomendacja Nr [...], poprawiony Raport i Rekomendacja Nr [...], Raport i Rekomendacja Nr [...] i poprawiony Raport i Rekomendacja Nr [...]. Dokumenty te zostały zatwierdzone, tj. zaakceptowane jako końcowe przez Zastępcę Głównego Komisarza Sekretarza Stanu do Spraw Zagranicznych oraz Ministra Finansów i Sekretarza Stanu do Spraw Zagranicznych i stanowią orzeczenia rozstrzygające sprawę odszkodowania, czyli decyzje w rozumieniu art. VII Układu, wydane na podstawie przepisów kanadyjskich, tj. rozporządzenia w sprawie rozliczania roszczeń zagranicznych (Polska) nr [...] (w szczególności paragraf 6 i 7 tego aktu). Jak już wspomniano wyżej Komisja ustaliła, iż P. H. oraz S. H. wystąpili z roszczeniem tytułem udziałów w nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] w związku z posiadaniem 3200 (z 5000) akcji w określonej w dokumentach kanadyjskich jako [...] Ltd., która zgodnie z prawem polskim posiadała firmę Towarzystwo Handlowo - Przemysłowe [...] Spółka Akcyjna i która była właścicielem ww. nieruchomości. Nieruchomość w W., ul. [...] (hip [...],[...]) została objęta działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...]. Na podstawie decyzji Komisji odszkodowanie zostało przyznane za szkodę, jaka powstała w wyniku objęcia nieruchomości przepisami ww. Dekretu stosownie do wartości akcji posiadanych przez P. H. i S. H. Komisja ustaliła, że prawo własności nieruchomości było ustanowione na rzecz Towarzystwa Handlowo - Przemysłowego [...] Spółka Akcyjna, której P. H. i S. H. byli współwłaścicielami i większościowymi akcjonariuszami (obok matki). Z wnioskiem o odszkodowanie do Komisji ds. Roszczeń Zagranicznych Sekretarza Stanu ds. Zagranicznych oraz Ministra Finansów wystąpili P. H. i S. H. jako współwłaściciele nieruchomości oraz jako posiadacze akcji [...] SA, P. H. i S. H. posiadali w [...] SA po [...] akcji każdy na 5000 wyemitowanych akcji. Mając powyższe na uwadze Komisja ds. Roszczeń Zagranicznych Sekretarza Stanu ds. Zagranicznych oraz Ministra Finansów przyznała odszkodowanie: 1) P. H. z tytułu posiadania [...] akcji spółki pod firmą Towarzystwo Handlowo - Przemysłowe "[...]" Spółka Akcyjna, która była właścicielem nieruchomości, 2) S. H. z tytułu posiadania [...] akcji spółki pod firmą Towarzystwo Handlowo - Przemysłowe "[...]" Spółka Akcyjna, która była właścicielem nieruchomości, Wyjaśniono również, że nabycie obywatelstwa Kanady przez P. H. i S. H. zostało potwierdzone w trakcie postępowania przed Komisją o przyznanie odszkodowania prowadzonego na podstawie Układu, zakończonego wydaniem decyzji uznającej roszczenie. Oznacza to stwierdzenie przez organy władzy Kanady zgodności roszczenia z postanowieniami Układu, w tym posiadanie obywatelstwa przez wnioskodawców w dniu wejścia w życie Układu (art. II Układu, przesłanka pierwsza) oraz w dniu utraty mienia (art. II Układu, przesłanka druga).

Zdaniem Sądu Minister Finansów prowadząc postępowanie w trybie ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. był zatem obowiązany do ustalenia czy w sprawie spełnione zostały przesłanki określone w powołanej ustawie z dnia 9 kwietnia 1968 r., uzasadniające wydanie decyzji stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa udziału w prawie własności opisanej wyżej nieruchomości (które w tym wypadku prawidłowo ustalił), w tym uprawnień dotyczących ustanowienia praw rzeczowych, o których mowa w dekrecie z dnia 26 października 1945 r. Sąd zwraca uwagę, że w orzecznictwie sądowo-administracyjnym decyzja Ministra Finansów wydana na podstawie ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. nie jest decyzją uznaniową, bowiem ma ona charakter związany, co oznacza, że organ musi wydać orzeczenie, jeżeli zachodzą warunki sprecyzowane przez przepis ustawy. Prowadząc postępowanie w trybie tej ustawy obowiązkiem organu jest ustalenie czy spełnione zostały przesłanki w niej określone. Organ powinien ustalić czy nieruchomość została przed wejściem w życie w/w Układu indemnizacyjnego z dnia 19 marca 1948 r. znacjonalizowana lub faktycznie przejęta przez Skarb Państwa oraz czy w dacie wejścia w życie przepisów nacjonalizacyjnych lub w dniu, w którym zastosowano po raz pierwszy do niej podobne przepisy, jej właściciele (którzy również powinni zostać jednoznacznie przez organ ustaleni) legitymowali się obywatelstwem kanadyjskim oraz takie obywatelstwo posiadali (względnie ich następcy prawni) w dacie zawarcia układu. Nie ulega przy tym wątpliwości, że powyższe ustalenia są konieczne celem dokonania wpisu do księgi wieczystej Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości lub uprawnionego do korzystania z wieczystego użytkowania albo z ograniczonego prawa rzeczowego, stosownie do treści powołanego wyżej art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r.

Zdaniem Sądu w rozpoznawanej sprawie Minister Finansów prawidłowo uznał, że nieruchomość położona w W. [...] objęta została działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...]. Z dniem wejścia w życie dekretu (tj. 21 listopada 1945 r.) zgodnie z art. 1, grunt tej nieruchomości przeszedł na własność gminy [...]. Zgodzić się ponadto trzeba, że w sprawie spełniona została przesłanka dotycząca obywatelstwa. Z analizy akt wynika, że P. H. i S. H. którzy wystąpili z roszczeniem do Komisji ds. Roszczeń Zagranicznych, w dacie podpisania Układu z 15 października 1971 r. oraz w dniu wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. byli obywatelami kanadyjskimi. Brak jest podstaw do kwestionowania tej okoliczności. Towarzystwo Handlowo - Przemysłowe [...] Spółka Akcyjna nie była spółką prawa kanadyjskiego lecz Komisja ustaliła, że P. H. i S. H. utracili faktyczną możliwość zarządzania spółka w 1939 r. a po wojnie jej siedzibą nie mieściła się już na terenie polski w związku z czym nie mogła być objęta nacjonalizacją. Komisja przeprowadziła faktyczną "likwidację" spółki dokonując analizy zarówno jej aktywów jak i pasywów oraz dokonując faktycznego rozliczenia majątku znajdującego się na terenie polski – nieruchomości położonych w W. i ustaliła odszkodowanie z uwzględnieniem ich wartości, stosownie do liczy akcji, które P. i S. H. posiadali – tj. łącznie [...] na [...] wyemitowanych akcji. Rozstrzygnięcie komisji kanadyjskiej jest także w tym zakresie dla organu wiążące. Należy zwrócić uwagę, że zostało ono wydane w 1981 r., w którym to okresie nie budziło wątpliwości Komisji kanadyjskiej, że spółka nie prowadzi działalności na terenie polski, że jej współwłaścicielami byli P. i S. H. oraz ich matka, która obywatelstwa kanadyjskiego nie posiadała. Komisja ustaliła, że brak było również dowodów jej nacjonalizacji. Komisja podkreślała, że siedziba spółki po wojnie znalazła się poza granicami państwa polskiego na terenie ZSRR i przyznała odszkodowanie odpowiadające wartości nieruchomości będącej własnością spółki na rzecz osób fizycznych P. i S. H., których uznała za współwłaścicieli spółki i większościowych akcjonariuszy. W tym stanie faktycznym odmienny niż przyjęty przez Ministra sposób przeliczenia wartości akcji godziłby w interes Skarbu Państwa,.

W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie nie został jednak jednoznacznie określony przedmiot postępowania. W sentencji rozstrzygnięcia utrzymanego w mocy zaskarżoną decyzją brak oznaczenia nieruchomości w księdze wieczystej czyli ustalenia dawnych i aktualnych oznaczeń hipotecznych. Wątpliwości te nie zostały wyjaśnione, a w zasadzie zostały spotęgowane w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Minister posłużył się bowiem nieostrymi określeniami przedmiotowej nieruchomości tj. "obecnie nieruchomość najprawdopodobniej zawiera się w działkach", "dane są orientacyjne", "organ jedynie w miarę możliwości określa położenie nieruchomości ze wskazaniem ulicy i numeru oraz oznaczenia w KW, dane te nie są ustalane w sposób niewątpliwy".

Organ, w ocenie Sądu i wziąwszy pod uwagę treść uzasadnienia zaskarżonej decyzji "zwolnił się" z określenia granic hipotecznych, analizy dokumentacji archiwalnej oraz zapisów dawnych ksiąg hipotecznych, zbiorów dokumentów i akt własnościowych nieruchomości uznając to za czynność złożoną, której dokonać powinien wykonawca prac geodezyjnych. Zdaniem organu ustala on dane wieczystoksięgowe jedynie "w miarę możliwości", a są one istotne na etapie składania wniosku o wpis tytułu własności nieruchomości do ksiąg wieczystych. Z taką argumentacją nie sposób się zgodzić. Sąd podziela w tym zakresie stanowisko wyrażone w wyroku tutejszego Sądu wydanym w sprawie o sygn. I SA/Wa 2039/18, że po pierwsze organ miał możliwości do poczynienia ww. ustaleń i winien ich dokonać, należy podkreślić, że z przepisu art.1 omawianej ustawy wynika wprost, że to organ (nie geodeta) ma obowiązek dokładnego określenia nieruchomości, której postępowanie dotyczy i której dotyczy wpis na rzecz Skarbu Państwa w księgach wieczystych tytułu własności oraz innych uprawnień. Zdaniem Sądu niedopuszczalna jest przedstawiona przez Ministra interpretacja ww. przepisu ustawy

Reasumując, zarzuty skargi w zakresie braku określenia nieruchomości będącej przedmiotem niniejszego postępowania, wobec braku podjęcia przez organ czynności mających za zadanie identyfikację nieruchomości, w tym poprzez określone prawem dokumenty czy opinie geodezyjne Sąd uznał za w pełni uzasadnione.

Zdaniem Sądu brak powyższych ustaleń oznacza, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji wydane zostały z naruszeniem art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. w związku z art. 1 ust. 1 i art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych, co uzasadnia ich uchylenie.

Rozpoznając ponownie sprawę organ uwzględni wskazane wyżej kwestie i podejmie czynności niezbędne dla prawidłowego oznaczenia nieruchomości, a następnie ponownie dokona oceny spełnienia przesłanek określonych w art. 1 ust. 1 i art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. z uwzględnieniem powyższej oceny prawnej.

Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi a także na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842) orzekł jak w sentencji. O kosztach (na które składają się 200 zł wpisu od skargi oraz 480 zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika) orzeczono na mocy art. 200 tej ustawy .