Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 112/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2018-10-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 23 ust. 1, ust. 2, ust. 4 ust. 8, art. 2 pkt 7 lit. a i c, art. 9a ust. 4a, art. 18 ust. 5.
journal: Dz.U. 2017 poz 489
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik – spr. Sędziowie Sędzia NSA Jerzy Krupiński Sędzia WSA Daria Sachanbińska Protokolant Referent stażysta Marta Gajowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 października 2018 r. sprawy ze skargi D. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 20 grudnia 2017 r., nr [...] w przedmiocie uznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane i zobowiązania do ich zwrotu uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję Wójta Gminy Izbicko z dnia 4 lipca 2017 r., nr [...].


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu przez D. M. była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 20 grudnia 2017 r., nr [...], wydana w przedmiocie uznania świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane i podlegające zwrotowi.

Skarga została wniesiona w następującym stanie faktycznym:

Decyzją z dnia 5 października 2015 r., nr [...], Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], działający z upoważnienia Wójta Gminy [...], przyznał S. M. - reprezentowanej przez D. M., świadczenie z funduszu alimentacyjnego w kwocie 500 zł miesięcznie na osobę uprawnioną do ukończenia 18 roku życia na okres od 1 października 2015 r. do 31 marca 2016 r. oraz w kwocie 500 zł miesięcznie na osobę uprawnioną w wieku od 18 lat do ukończenia 25 roku życia, na okres od 1 kwietnia do 30 września 2016 r.

Postanowieniem z dnia 26 października 2016 r. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] wznowił postępowanie w sprawie zakończonej powyższą decyzją wskazując jako podstawę wznowienia art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a.

Decyzją z dnia 23 listopada 2016 r., nr [...], organ uchylił decyzję własną z dnia 5 października 2015 r. w całości i orzekł o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego na małoletnią S. M. na okres od 1 października 2015 r. do 30 kwietnia 2016 r. w kwocie 500 zł miesięcznie.

Następnie, zawiadomieniem z dnia 12 grudnia 2016 r. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], działając z upoważnienia Wójta Gminy [...], poinformował D. M. o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres od 1 maja do 30 września 2016 r.

W postępowaniu tym, w dniu 11 stycznia 2017 r. organ wydał decyzją o uznaniu za nienależnie pobrane świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych w kwocie 2500 zł za okres od 1 maja 2016 r. do 30 września 2016 r. Decyzja ta została jednak uchylona decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 26 maja 2017 r., a sprawa została przekazana organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy, na podstawie art. 2 pkt 7 lit. a, art. 9 ust. 2, ust. 3 i ust. 4a, art. 18 ust. 5, art. 20 ust. 2 i art. 23 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2017 r. poz. 489, z późn. zm.), zwanej dalej ustawą, organ pierwszej instancji wydał decyzję z dnia 4 lipca 2017 r., nr [...], którą orzekł o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłaconego w kwocie 2.500 zł za okres od 1 maja 2016 r. do 30 września 2016 r. i o zwrocie tego świadczenia wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty, tj. w stosunku do kwoty 2.500 zł od dnia 1 czerwca 2016 r. do dnia spłaty oraz określił, iż spłata należności winna nastąpić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się decyzji. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ ustalił, że miesięczny dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie, w okresie zasiłkowym 2015/2016, na dzień złożenia wniosku, wyniósł 576,54 zł. Z dniem 16 grudnia 2015 r. nastąpiła utrata dochodu z tytułu zatrudnienia, a od dnia 19 stycznia 2016 r. D. M. uzyskała prawo do zasiłku dla bezrobotnych i dochód netto za luty 2016 r. wyniósł 583,06 zł. Po wliczeniu tego dochodu do dochodu rodziny kryterium dochodowe w wysokości 725 zł nie zostało przekroczone, gdyż dochód wyniósł 291,53 zł na osobę w rodzinie. Z dniem 14 marca 2016 r., nastąpiła utrata zasiłku dla bezrobotnych przez matkę, tj. D. M.. Z zaświadczenia A S.A. wynika natomiast, że ww. za kwiecień 2016 r. uzyskała z tytułu zatrudnienia dochód netto w kwocie 1.509,10 zł. Po wliczeniu tego dochodu do dochodu rodziny kryterium 725 zł zostało przekroczone, gdyż dochód wyniósł 754,55 zł na osobę rodzinie. W tych okolicznościach organ uznał, że zaistniała przesłanka powodująca ustanie wypłaty świadczenia w całości, o której mowa w art. 2 pkt 7 lit. a ustawy. Skoro natomiast w trakcie trwania okresu świadczeniowego 2015/2016 D. M. nie poinformowała organu o zaistniałych okolicznościach i w dalszym ciągu pobierała świadczenie z funduszu alimentacyjnego, należało uznać, że świadczenie wypłacone w okresie od maja do września 2016 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi.

Od powyższej decyzji D. M. wniosła odwołanie, w którym zakwestionowała pozbawienie jej córki świadczenia z powodu przekroczenia kryterium dochodowego o kwotę 29,55 zł w sytuacji, gdy przekroczenie dochodu spowodowane było otrzymaniem przez nią premii za dobre wyniki w pracy. Wskazała, że jej córka nie otrzymuje świadczenia wychowawczego, a tym samym pozbawiona jest możliwości wyjazdu na wakacje, wyjścia do kina, na basen, czy do ZOO. Podkreślając, że jest matką samotnie wychowującą dziecko oświadczyła, że ma trudną sytuację materialną i zdrowotną, wobec czego nie jest w stanie zwrócić należności w kwocie 2.500 zł.

Decyzją z dnia 20 grudnia 2017 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu uchyliło zaskarżoną decyzji w całości i orzekło, że: 1) należność w kwocie 2.500 zł, wypłacona D. M. w okresie od dnia 1 maja 2016 r. do dnia 30 września 2016 r. z tytułu świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną, tj. na S. M., na podstawie decyzji z dnia 5 października 2015 r. nr [...], jest świadczeniem nienależnie pobranym, 2) strona zobowiązana jest do zwrotu kwoty nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości 2500 zł. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że po przyznaniu przedmiotowego świadczenia decyzją z dnia 5 października 2015 r. organ pierwszej instancji powziął informację o uzyskaniu przez D. M. w kwietniu 2016 r. dochodu z tytułu zatrudnienia w A S.A. w wysokości 1.509,10 zł, co miało niewątpliwie wpływ na przyznane stronie świadczenie z funduszu alimentacyjnego. W wyniku wznowienia postępowania decyzją z dnia 23 listopada 2016 r. organ pierwszej instancji uchylił decyzję ostateczną z dnia 5 października 2015 r. i przyznał świadczenie z funduszu alimentacyjnego na S. M., na okres od dnia 1 października 2015 r. do dnia 30 kwietnia 2016 r. w kwocie 500 zł miesięcznie. Przedmiotowa decyzja stała się ostateczna. Wydając tę decyzję organ zupełnie pominął jednak to, że w okresie od dnia 1 maja do dnia 30 września 2016 r. należało odmówić stronie przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego, albowiem decyzja wydana w wyniku wznowienia postępowania powinna rozstrzygać o prawie strony do świadczenia z funduszu alimentacyjnego w całym okresie świadczeniowym trwającym od dnia 1 października 2015 r. do dnia 30 września 2016 r. Uwzględniając ustalony stan faktyczny, Kolegium uznało, że w przedmiotowej sprawie zaistniała okoliczność wymieniona w art. 2 pkt 7 lit. c ustawy, bowiem w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję z dnia 5 października 2015 r. przyznającą stronie świadczenie z funduszu alimentacyjnego i jednocześnie przyznano świadczenie tylko w okresie od dnia 1 października 2015 r. do dnia 30 kwietnia 2016 r., a w okresie od dnia 1 maja 2016 r. do dnia 30 września 2016 r. odmówiono stronie przyznania świadczenia. W konsekwencji spełniony został warunek niezbędny do uznania, że świadczenie z funduszu alimentacyjnego pobrane przez D. M. na rzecz córki S. M. w okresie od dnia 1 maja do 30 września 2016 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym. Dostrzegając, że zastosowanie przepisu art. 2 pkt 7 lit. c ustawy niezależne jest od winy czy wiedzy strony organ odwoławczy uznał, że organ pierwszej instancji nieprawidłowo zastosował przepis art. 2 pkt 7 lit. a ustawy. Podkreślił, że w sytuacji, gdy w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie funduszu alimentacyjnego, środki otrzymane z funduszu stają się świadczeniem nienależnie pobranym. W świetle tak dokonanej oceny Kolegium uznało, że organ pierwszej instancji wadliwie zobowiązał odwołującą się do zwrotu należności głównej wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, gdyż zgodnie z art. 23 ust. 1a ustawy, ustawodawca nie przewidział możliwości obciążenia strony odsetkami ustawowymi za opóźnienie od kwot nienależnie pobranego świadczenia, o którym mowa w art. 2 pkt 7 lit. c ustawy. Ponadto organ pierwszej instancji zobowiązał stronę do dokonania wpłaty należności w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się decyzji, podczas gdy brak jest podstawy prawnej do nałożenia na stronę wykonania obowiązku w określonym terminie i wobec tego strona powinna wykonać obowiązek niezwłocznie. Odnosząc się do argumentów odwołania Kolegium stwierdziło, że decyzja ustalająca i zobowiązująca do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie jest decyzją uznaniową, co oznacza, iż organ ma ustawowy obowiązek dochodzić zwrotu świadczeń, które pobrane zostały nienależnie. Strona ma natomiast prawo ubiegać się o zastosowanie którejkolwiek z ulg wymienionych w art. 23 ust. 8 ustawy w postępowaniu prowadzonym w odrębnym trybie, po złożeniu stosownego wniosku przez osobę zobowiązaną do zwrotu świadczenia nienależnie pobranego.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu D. M. zakwestionowała powyższą decyzję. Wskazała na swoją trudną sytuację materialną, a także na to, że samotnie wychowuje dziecko, jest osobą z orzeczoną niepełnosprawnością, a jej córka nie otrzymuje świadczenia wychowawczego i została pozbawiona prawa do świadczenia z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego o 29,55 zł. Zaznaczyła również, że wystąpiła do organu o umorzenie należności, jednak organ pierwszej instancji wstrzymał wydanie decyzji w tym przedmiocie do czasu wydania decyzji przez Kolegium.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi.

Na rozprawie skarżąca wskazała, że córka – urodzona [...] 1998 r., w kwietniu 2016 r. była już pełnoletnia, a ona pierwsze wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia otrzymała w kwietniu 2016 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188, z późn. zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność działania organu administracji publicznej, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, jak również trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość zastosowania przyjętej procedury.

Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302), zwanej P.p.s.a, uwzględnienie skargi na decyzję administracyjną następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W przypadku natomiast braku wskazanych uchybień, jak również braku przyczyn uzasadniających stwierdzenie jej nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 i pkt 3 P.p.s.a.), skarga podlega oddaleniu, na podstawie art. 151 P.p.s.a.

Według art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd, z zastrzeżeniem art. 57a, rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Oznacza to, że w granicach badanej sprawy sąd zobowiązany jest z urzędu, niezależnie od zarzutów skargi, dokonać pełnej oceny co do zgodności z prawem zaskarżonego aktu i w przypadku skargi na decyzję uwzględnić wszystkie zaistniałe w sprawie naruszenia, na które wskazano w art. 145 § 1 P.p.s.a. W konsekwencji sąd ma tym samym obowiązek uwzględnienia skargi także z powodu innych uchybień niż przytoczone w skardze,

Przeprowadzona przez Sąd w niniejszej sprawie, według wskazanych kryteriów, kontrola legalności zaskarżonej decyzji, a także - z mocy art. 135 P.p.s.a - decyzji organu pierwszej instancji wykazała, że akty te wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego oraz przepisów prawa materialnego, w stopniu skutkującym koniecznością ich uchylenia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a.

Uzasadniając tak dokonaną ocenę podkreślić w pierwszej kolejności trzeba, że materialną podstawę prawną w niniejszej sprawie stanowiły przepisy cytowanej wyżej ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zwanej nadal ustawą. W art. 23 ust. 1 tej ustawy uregulowany został obowiązek zwrotu świadczeń nienależnie pobranych z funduszu alimentacyjnego. Przepis ten stanowi, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu.

Stosownie do art. 23 ust. 2 i ust. 4 ustawy przyjąć należy, że w przypadku stwierdzenia nienależnie pobranych świadczeń wydawana jest decyzja, w której rozstrzyga się o wysokości należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń, jak i o ich zwrocie. Wydanie takiej decyzji wymaga jednak bezspornego ustalenia osoby zobowiązanej do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. To ona jest bowiem stroną, ustalanego w decyzji, obowiązku zwrotu świadczenia. Skierowanie decyzji do osoby niebędącej stroną, zgodnie z art. 156 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257, z póź. zm.), zwanej dalej K.p.a., stanowi natomiast podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji.

Zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy ustanowiony w tym przepisie obowiązek zwrotu niewątpliwie odnosi się do osoby, która pobrała nienależnie świadczenia, a nie do osoby uprawnionej. Oznacza to, że w ramach postępowania o zwrot nienależnie pobranego świadczenia organ winien w pierwszej kolejności ustalić osobę, która świadczenie to pobrała. Zauważyć można, że w przypadku uprawnionego małoletniego osobą pobierającą świadczenie będzie zazwyczaj jego przedstawiciel ustawowy. Zmiana sytuacji faktycznej w tym zakresie może jednak nastąpić w przypadku uzyskania przez osobę uprawnioną pełnoletności. Prowadzić to winno do wypłaty świadczenia bezpośrednio osobie uprawnionej, a więc do zmiany po stronie podmiotu pobierającego świadczenie.

Z akt administracyjnych niniejszej sprawy nie wynika, aby wydanie kontrolowanych decyzji poprzedzone zostało ustaleniami w zakresie osoby zobowiązanej do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Organy, tak pierwszej jak i drugiej instancji, nie wyjaśniły, kto faktycznie pobrał świadczenie objęte obowiązkiem zwrotu. W świetle stanu faktycznego wynikającego z akt sprawy, okoliczność ta może natomiast budzić wątpliwości.

Zauważyć należy, że świadczenie uznane w niniejszej sprawie za nienależnie pobrane i podlegające zwrotowi, obejmuje świadczenia wypłacone za okres od dnia 1 maja do 30 września 2016 r. Przyznane zostało ono S. M. decyzją z dnia 5 października 2015 r., na podstawie wniosku złożonego przez skarżącą jako reprezentującą małoletnią. W decyzji z dnia 5 października 2015 r. przedmiotowe świadczenie wyodrębniono jednak jako świadczenie przyznane na osobę pełnoletnią, tj. w wieku od 18 lat do ukończenia 25 lat. Wypłacono je przy tym już po uzyskaniu pełnoletności przez osobę uprawnioną. We wrześniu 2016 r. S. M. osobiście wystąpiła natomiast z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na nowy okres świadczeniowy, co potwierdza jej osobiste działanie w sprawie świadczenia z funduszu alimentacyjnego.

Wobec takich okoliczności należało w niniejszej sprawie jednoznacznie ustalić, czy świadczenie podlegające zwrotowi zostało pobrane przez skarżącą jako matkę osoby uprawnionej, której wypłacano świadczenie do ukończenia przez S. M. 18 roku życia, czy też wobec uzyskania pełnoletności wypłacono je bezpośrednio osobie uprawnionej. Brak w tym zakresie stosownych dokumentów w aktach administracyjnych i brak jednoznacznych ustaleń powoduje, że nie jest możliwe dokonanie oceny, czy zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji, zostały skierowane do właściwego podmiotu. W ocenie Sądu, stwierdzić też w związku z tym należy, że kontrolowane decyzje wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organy nie wyjaśniły stanu faktycznego w stopniu niezbędnym do załatwienia sprawy, nie zebrały w sposób wyczerpujący materiału dowodowego i nie dokonały na jego podstawie oceny co do ustalenia podmiotu, który pobrał świadczenie podlegające zwrotowi. Z tego też powodu Sąd uznał, że zaistniały podstawy do uchylenia kontrolowanych decyzji.

Nie była to jednak jedyna nieprawidłowość jakiej dopuściły się organy rozstrzygając w niniejszą sprawę o ustalenie i zwrot nienależnie pobranych świadczeń. Ocena w tym zakresie dokonana bowiem została z naruszeniem przepisów prawa materialnego, tj. przepisów stosowanej w sprawie ustawy.

Dostrzec przyjdzie, że w zaskarżonej decyzji organ odwoławczy uznał, iż świadczenie wypłacone na rzecz S. M. od dnia 1 maja do dnia 30 września 2016 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym, o którym mowa w art. 2 pkt 7 lit. c ustawy. Stosownie do tej podstawy prawnej prawidłowo Kolegium stwierdziło, że dla ustalenia przesłanek uznania świadczenia za nienależnie pobrane, o których mowa w art. 2 pkt 7 lit.c ustawy, nie ma znaczenia przesłanka subiektywna dotycząca świadomości strony, a jedynie przesłanki obiektywne wskazane w tej regulacji. Okoliczności dotyczące trudnej sytuacji materialnej strony mogą natomiast stanowić podstawę do ubiegania się, w odrębnym postępowaniu, o ulgi określone w art. 23 ust. 8 ustawy, a na podstawie art. 23 ust. 1a ustawy kwota takiego świadczenia podlega zwrotowi bez odsetek. W ocenie Sądu, dokonując kwalifikacji nienależnie pobranego świadczenia na podstawie art. 2 pkt 7 lit. c ustawy Kolegium nieprawidłowo jednak zastosowało ten przepis do przyjętego stanu faktycznego.

Zgodnie z tym przepisem, nienależnie pobrane świadczenie oznacza świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia. W niniejszej sprawie organ odwoławczy uwzględnił, że we wznowionym postępowaniu, decyzją z dnia 23 listopada 2016 r., uchylono decyzję z dnia 5 października 2015 r. przyznającą świadczenie na okres od 1 października 2015 r. do 30 września 2016 r. Nieprawidłowo jednak przyjął, że we wznowionym postępowaniu odmówiono przyznania świadczenia od dnia 1 maja do dnia 30 września 2016 r. W wyniku ponownego rozpoznania sprawy, decyzją z dnia 23 listopada 2016 r. orzeczono bowiem wyłącznie o przyznaniu świadczenia od dnia 1 października 2015 r. do dnia 30 kwietnia 2016 r. Nie podjęto natomiast rozstrzygnięcia o odmowie przyznania świadczenia na pozostałą część okresu świadczeniowego, tj. od 1 maja do 30 września 2015 r. Z dokonanych przez organ ustaleń nie wynika też aby osobnym rozstrzygnięciem orzeczono o odmowie przyznania przedmiotowego świadczenia. Tymczasem orzeczenie takie stanowi przesłankę uznania świadczenia za nienależnie pobrane na podstawie art. 2 pkt 7 lit. c. ustawy.

Skoro z ustaleń dokonanych w niniejszej sprawie nie wynika, aby orzeczenie takie zostało wydane, brak było podstaw do uznania, że w sprawie zaistniały okoliczności wskazane w art. 2 pkt 7 lit.c ustawy, a subsumcja dokonana w zaskarżonej decyzji nie mogła zostać uznana za prawidłową.

Uznając świadczenia za nienależnie pobranego organ pierwszej instancji przyjął z kolei, na podstawie art. 2 pkt 7 lit. a ustawy, że świadczenie na rzecz S. M. wypłacone zostało w okresie od dnia 1 maja do 30 września 2016 r., mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części, a to w związku z uzyskaniem przez skarżącą w kwietniu 2016 r. dochodu z tytułu zatrudnienia, w kwocie powodującej przekroczenie kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego, określonego w art. 9 ust. 2 ustawy.

Wskazując, że wystąpiło uzyskanie dochodu, o którym mowa w art. 9 ust. 4a ustawy prawidłowo organ uznał, że uzyskany przez skarżącą dochód z tytułu zatrudnienia od 15 marca 2016 r. podlegał wliczeniu do dochodu rodziny. Zgodnie bowiem z art. 9 ust. 4a ustawy, w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny po roku kalendarzowym poprzedzającym okres świadczeniowy jego dochód ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Nieprawidłowo jednak na podstawie wskazanej regulacji organ powiększył dochód rodziny o kwotę dochodu uzyskanego przez skarżącą w kwietniu 2016 r. w sytuacji, gdy z przedłożonych dokumentów wynika, że z tytułu zatrudnienia od marca 2016 r. skarżąca uzyskała pierwszy dochód w kwietniu 2016 r.

Zgodnie z art. 9 ust. 4a ustawy dochód powinien zostać powiększony o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu. Przepis art. 2 pkt 18 lit. c ustawy stanowi, że ilekroć w ustawie jest mowa w uzyskaniu dochodu oznacza to, uzyskanie dochodu spowodowane uzyskaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Tak więc brak jest podstaw do uznania, że uzyskany dochód stanowi sam fakt uzyskania zatrudnienia w danym miesiącu, a nie data faktycznego uzyskania wynagrodzenia (dochodu uzyskanego w związku z podjęciem pracy). Powyższe oznacza, że w świetle zgromadzonego materiału dowodowego i art. 18 ust. 5 ustawy nie istniały podstawy do stwierdzenia, że wypłacone świadczenie za maj 2016 r., przy uwzględnieniu pierwszej daty wypłaty skarżącej wynagrodzenia, tj. za kwiecień 2016 r., jest świadczeniem nienależnie pobranym.

Przepis art. 18 ust. 5 ustawy, w jego brzmieniu na dzień wydania decyzji organu pierwszej instancji (obowiązującym od dnia 1 kwietnia 2016 r.) stanowił, że w przypadku gdy dochód rodziny powiększony o uzyskany dochód powoduje utratę prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, świadczenia nie przysługują od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym dochód został osiągnięty. Aktualnie ma on podobne brzmienie i znaczenie, gdyż stanowi, że w przypadku gdy dochód rodziny powiększony o uzyskany dochód powoduje utratę prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, świadczenia nie przysługują od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu. W sytuacji zatem, gdy uzyskanie dochodu nastąpiło w kwietniu 2016 r., należało ustalić, że świadczenie nie przysługiwało od czerwca 2016 r.

Zauważyć przyjdzie, że w zakresie ustalania miesiąca, od którego nie przysługuje świadczenie, ustawodawca przewidział inne uregulowanie niż w art. 9 ust. 4a dla ustalania dochodu. Wskazany przepis art. 18 ust. 5 ustawy stanowił, że świadczenia nie przysługują od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym dochód został osiągnięty, a nie jak przyjęto na potrzeby art. 9 ust. 4a ustawy, od miesiąca następującego po miesiącu, w którym osiągnięto dochód. Oznacza to, że w sytuacji, gdy uzyskanie dochodu następuje w kwietniu, to pierwszym miesiącem od miesiąca, w którym dochód został osiągnięty jest maj, a świadczenie nie przysługuje dopiero od czerwca, czyli od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym dochód został osiągnięty.

W konsekwencji dokonując oceny na podstawie art. 18 ust. 5 ustawy organ pierwszej instancji nieprawidłowo przyjął, że świadczenie było nienależnie pobrane od 1 maja 2016 r. Stwierdzenie, że utrata prawa do świadczenia nastąpiła od maja 2016 r. wymagałoby ustalenia, że pierwsze wynagrodzenie wypłacone zostało skarżącej w marcu 2016 r.

Wobec zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym materiału dowodowego należało tym samym uznać, że ustalając dochód rodziny organ pierwszej instancji naruszył art. 9 ust. 4a ustawy, a ocena w zakresie ustalenia terminu utraty uprawnienia do świadczenia została dokonana z naruszeniem art. 18 ust. 5 ustawy.

Jak dostrzegł organ odwoławczy, pozbawione podstaw prawnych było też ustalenie w decyzji organu pierwszej instancji terminu zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Wobec braku uregulowań przyznających organowi kompetencje do ustalenia takiego terminu obowiązek powinien być wykonany bezzwłocznie z dniem, w którym decyzja stanie się ostateczna.

Także kwalifikacja świadczenia, na podstawie art. 2 pkt 7 lit. a ustawy, jako nienależnie pobranego, nie została dokonana prawidłowo. Uznanie świadczenia za nienależnie pobrane na tej podstawie wymaga bowiem nie tylko zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia, ale także ustalenia, że zaistniała przesłanka subiektywna świadomości strony co do nienależności świadczenia. W tym kontekście dla stwierdzenia, że pobrane świadczenie było nienależne w rozumieniu art. 2 pkt 7 lit. a ustawy, konieczne jest wykazanie negatywnego zachowania osoby, która pobrała świadczenie, ukierunkowanego na niezgodne z prawem korzystanie ze środków publicznych. Wynika to z faktu, że zgodnie z treścią art. 2 pkt 7 w zw. z art. 23 ustawy, obowiązek zwrotu został połączony nie tylko z samym pojęciem "nienależnego świadczenia", lecz z zaistnieniem "świadczenia nienależnie pobranego". Pojęcie "świadczenia nienależnie pobranego" odnosi się natomiast do świadczenia pobranego przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Dlatego, przyjąć należy, że obowiązek zwrotu obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy. Na podstawie art. 2 pkt 7 lit. a ustawy uznanie świadczenia za nienależenie pobrane wymaga zatem ustalenia przesłanek: obiektywnej w postaci zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub wstrzymanie świadczenia oraz subiektywnej w postaci świadomości nieprzysługiwania świadczenia, którą można przypisać osobie pobierającej świadczenie już w dacie jego otrzymania. Dopiero zaistnienie obydwu przesłanek pozwala na wniosek, że świadczenie zostało nienależnie pobrane.

Stwierdzając w niniejszej sprawie, że świadczenie jest świadczeniem nienależnie pobranym, o którym mowa w art. 2 pkt 7 lit. a ustawy organ pierwszej instancji nie dokonał ustaleń i oceny co do przesłanki subiektywnej. Nie ustalił zatem i nie ocenił podstawowych elementów stanu faktycznego, warunkujących prawidłowe zastosowanie art. 2 pkt 7 lit. a ustawy. Tym samym, ocena w tym zakresie dokonana została z naruszeniem wskazanego przepisu.

Reasumując, Sąd uznał, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji wydane zostały z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co stanowiło zasadniczą podstawę uchylenie obydwu decyzji. Przede wszystkim organy nie wyjaśniły bowiem, kto faktycznie pobrał świadczenie objęte obowiązkiem zwrotu i wobec tego nie ustaliły w sposób prawidłowy i bezsporny podmiotu będącego stroną postępowania. Dokonując oceny w zakresie ustalenia świadczenia nienależnie pobranego naruszyły natomiast przepisy prawa materialnego, tj. organ pierwszej instancji art. 2 pkt 7 lit. a, art. 9 ust. 4a i art. 18 ust. 5 ustawy, a organ odwoławczy art. 2 pkt 7 lit. c. ustawy.

Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 P.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z przedstawionych powyżej rozważań i sprowadzają się w pierwszej kolejności do dokonania wyczerpujących i jednoznacznych ustaleń w zakresie wskazania podmiotu, któremu wypłacono sporne świadczenie, a następnie dokonania ustaleń i prawidłowej oceny w kwestii zaistnienia przesłanek uznania pobranego świadczenia za nienależnie pobrane i podlegające obowiązkowi zwrotu. W tym zakresie należy uwzględnić zapisy art. 2 pkt 7 ustawy, w tym przedstawioną wykładnię art. 2 pkt 7 lit. a i c ustawy. W dalszej kolejności, w przypadku ustalania obowiązku zwrotu i zaistnienia podstaw do zastosowania art. 9 ust. 4a i art. 18 ust. 5 ustawy należy prawidłowo ustalić datę uzyskania dochodu i termin od którego świadczenie nie przysługiwało. Podkreślić jednak należy, że prawidłowe zastosowanie wskazanych przepisów prawa materialnego zależne będzie od wyczerpującego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego i ustalonych prawidłowo okoliczności faktycznych sprawy związanych z pobraniem świadczenia.

-----------------------

1