Wyrok NSA oz. w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 715/02
NSA oz. w Gdańsku
Data orzeczenia: 2003-01-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 611  Podatki  i  inne świadczenia pieniężne, do  których   mają zastosowanie przepisy Ordynacji  podatkowej, oraz egzekucja t
Hasła tematyczne: Działalność gospodarcza
Podatek dochodowy od osób prawnych
Powołane przepisy: article: par. 3 ust. 2 pkt 1 lit. b
journal: Dz.U. 1997 nr 6 poz. 35
law: Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 17 stycznia 1997 r. w sprawie amortyzacji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych.
article: art. 7 ust. 3 pkt 1
journal: Dz.U. 1993 nr 106 poz. 482
law: Obwieszczenie Ministra Finansów z dnia 20 września 1993 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych.
Teza: Koszty gwarantowania emisji akcji mieszczą się w dyspozycji przepisu par. 3 ust. 2 pkt 1 lit. "b" rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 17 stycznia 1997 r. w sprawie amortyzacji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych /Dz.U. nr 6 poz. 35 ze zm./, ale tylko w części, która dotyczy wyposażenia spółki w kapitał akcyjny.

TEZY

Koszty gwarantowania emisji akcji mieszczą się w dyspozycji przepisu par. 3 ust. 2 pkt 1 lit. "b" rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 17 stycznia 1997 r. w sprawie amortyzacji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych /Dz.U. nr 6 poz. 35 ze zm./, ale tylko w części, która dotyczy wyposażenia spółki w kapitał akcyjny.


UZASADNIENIE

Na mocy uchwały nr 1 z dnia 13 sierpnia 1996 roku Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy Spółki Akcyjnej B. postanowiło o podwyższeniu kapitału akcyjnego Skarżącej o kwotę 4.000.000 zł w drodze emisji 1.000.000 akcji zwykłych na okaziciela serii "D" o wartości nominalnej 4 zł każda.

W związku z przeprowadzonym podwyższeniem kapitału w drodze publicznej emisji akcji serii "D" Skarżąca poniosła wydatki w wysokości 923.918,31 zł, które zaliczyła do wartości niematerialnych i prawnych, jako koszty rozszerzenia spółki akcyjnej.

Dodatkowo Skarżąca poniosła - będące przedmiotem sporu - wydatki związane z gwarantowaniem emisji publicznej akcji serii "D" na kwotę łączną 11.119.409,51 zł. Podstawą poniesienia spornych wydatków była umowa z dnia 10 grudnia 1996 r. o gwarantowanie objęcia akcji serii "D" oraz nabycia akcji serii "C" Spółki B. PH S.A. zawarta pomiędzy B. PH S.A. /Emitent/, B.I. sp. z o.o. /Sprzedający/ a Gwarantami: W.B.V. z/s w Amsterdamie /Holandia/ oraz P. Bankiem S.A. z/s w W.

Jak wynika z par. 6 powołanej umowy wynagrodzenie należne Gwarantom z tytułu gotowości do objęcia akcji serii "D" zostało ustalone w wysokości 1.020.000,00 zł.

Na mocy aneksu z dnia 4 lutego 1997 r. do powołanej umowy z dnia 10 grudnia 1996 r. ustanowiono dodatkowe wynagrodzenie należne Gwarantom w przypadku gdy cena emisyjna akcji serii "D" zostanie ustalona na poziomie wyższym niż 34 zł za akcję.

Ostatecznie Zarząd Skarżącej ustalił cenę emisyjną akcji serii "D" na poziomie 58 zł za akcję. W efekcie, wynagrodzenie przysługujące Gwarantom na mocy umowy oraz aneksu do niej wynosiło - jak wykazano w decyzji Izby Skarbowej - 11.146.800,00 zł, natomiast wydatki poniesione przez Skarżącą z powyższego tytułu wynosiły 11.119.409,51 zł.

W dniu 5 maja 1997 r. Zarząd Skarżącej podjął uchwałę w sprawie sposobu rozliczenia spornych kosztów gwarancji /11.119.409,51 zł/, zgodnie z którą okres rozliczenia kosztów gwarancji publicznej subskrypcji akcji serii "D" w kwocie 11.119.409,51 zł ustalono na 25 lat.

Na podstawie podjętej uchwały Skarżąca zaliczyła do kosztów uzyskania przychodów roku podatkowego 1997 kwotę 333.582,15 zł.

Następnie we wniosku o stwierdzenie nadpłaty z dnia 16 listopada 2000 r. wystąpiła o skorygowanie przyjętego sposobu rozliczania kosztów poniesionych z tytułu gwarantowania publicznej subskrypcji akcji serii "D". Podatnik domagał się rozliczenia poniesionych kosztów gwarancji emisji nie - jak to pierwotnie uczynił - poprzez międzyokresowe rozliczenia kosztów w przeciągu 25 lat, lecz w przeciągu 5 lat, poprzez odpisy amortyzacyjne od wartości niematerialnych i prawnych.

Urząd Skarbowy w S. w decyzji z dnia 29 października 2001 r. kwestionował sposób rozliczania wydatków z tytułu gwarancji emisji akcji poprzez sukcesywne odpisywanie spornych wydatków w przeciągu 25 lat w koszty uzyskania przychodu Skarżącej. Jednocześnie ustosunkowując się do wniosku o stwierdzenie nadpłaty Urząd Skarbowy uznał, iż sporne koszty nie mogą zostać zakwalifikowanie do wartości niematerialnych i prawnych podlegających amortyzacji podatkowej w okresie 5-letnim na podstawie par. 3 ust. 2 pkt 1 lit. "b" rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 17 stycznia 1997 r. w sprawie amortyzacji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych /Dz.U. 1997 nr 6 poz. 35 ze zm./.

Izba Skarbowa w G. w wyniku rozpatrzenia odwołania strony przyznała B. PH S.A. prawo zaliczenia jako koszty organizacji i rozszerzenia spółki akcyjnej do wartości niematerialnych i prawnych części wydatków poniesionych na gwarantowanie publicznej subskrypcji akcji w kwocie 767.128,06 zł, która dotyczyła podwyższenia kapitału akcyjnego Skarżącej i odmówiła tego prawa spornym wydatkom, w części która dotyczyła podwyższenia kapitału zapasowego w wysokości 10.352.281,45 zł. Znalazło to odzwierciedlenie w decyzji z dnia 28 lutego 2002 r.

B. PH S.A. nie zgadzając się ze stanowiskiem organu odwoławczego zaskarżyła decyzję Izby Skarbowej z dnia 28 lutego 2002 r. do Naczelnego Sądu Administracyjnego wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji, jak również poprzedzającej ją decyzji Urzędu Skarbowego w S.

Zaskarżonej decyzji Izby Skarbowej Skarżąca zarzuca naruszenie przepisów art. 15 ust. 6 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych /Dz.U. 1993 nr 106 poz. 482 ze zm./ oraz par. 3 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 17 stycznia 1997 r. w sprawie amortyzacji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych /Dz.U. nr 6 poz. 35 ze zm./.

Zdaniem Skarżącej wydatki w kwocie 11.119.409,51 zł poniesione na gwarantowanie publicznej subskrypcji akcji serii "D" powinny zostać skapitalizowane wraz z innymi kosztami poniesionymi w związku z emisją akcji do wartości początkowej powstałej w 1997 roku wartości niematerialnej i prawnej - koszty organizacji i rozszerzenia spółki akcyjnej - i w całości zostać rozliczone poprzez odpisy amortyzacyjne dokonywane w ciągu 5 lat.

W ocenie Skarżącej, istnieje ścisły związek pomiędzy poniesieniem wydatków będących przedmiotem sporu, a podwyższeniem kapitału akcyjnego Skarżącej. W szczególności, bez poniesienia przedmiotowych kosztów podwyższenie kapitału akcyjnego Skarżącej mogłoby w ogóle nie dojść do skutku.

Jak podkreśla Skarżąca, celem zawartej umowy o gwarantowanie emisji akcji było zapewnienie spełnienia warunków emisji akcji, nałożonych przez polski system prawny, tak by podwyższenie kapitału doszło do skutku.

Jak zauważa Skarżąca Kodeks handlowy w art. 322 par. 2 w powiązaniu z art. 438 uwarunkował dojście do skutku podwyższenia kapitału spółki akcyjnej objęciem w oznaczonym terminie wszystkich akcji nowej emisji.

W celu zagwarantowania dojścia emisji do skutku na polskim rynku wykształciła się praktyka zawierania umów tzw. subemisji. Co więcej - jak dalej argumentuje Skarżąca - ustawodawca wychodząc naprzeciw praktyce rynkowej, uregulował ustawowo instytucję subemisji w ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r. Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi /Dz.U. nr 118 poz. 754 ze zm./.

Zdaniem Skarżącej, wydatki będące przedmiotem sporu zostały poniesione w całości w związku z podwyższeniem kapitału akcyjnego Skarżącej, natomiast umowa o gwarantowanie emisji zabezpieczała wyłącznie należyte, prawidłowe i racjonalne ekonomicznie zebranie kapitału akcyjnego. Fakt zebrania kapitału zapasowego jest - według Skarżącej - efektem wtórnym przeprowadzenia emisji akcji serii D. Według Skarżącej założenie Izby Skarbowej, iż wydatki poniesione z tytułu zawartej umowy gwarancyjnej należy rozliczać proporcjonalnie do wartości uzyskanego kapitału, prowadzi do błędnego wniosku, iż taki sposób postępowania jest właściwy dla wszystkich poniesionych wydatków objętych zakresem par. 3 ust. 2 pkt 1 ww. rozporządzenia.

W przypadku uznania, iż przedmiotowe wydatki nie stanowią elementu wartości niematerialnych i prawnych podlegających amortyzacji - zdaniem Skarżącej - powinny one zostać rozpoznane w całości jako koszt uzyskania przychodów 1997 roku na podstawie art. 15 ust. 1 ustawy podatkowej.

Zdaniem Skarżącej istnieje niewątpliwy związek pomiędzy kosztami gwarancji objęcia emisji akcji serii "D" a działalnością gospodarczą oraz pośrednio z przychodami podatkowymi Skarżącej. Sporne wydatki zostały bowiem poniesione w związku z wyposażeniem Skarżącej w kapitał, którego przeznaczeniem jest finansowanie nabycia środków trwałych, praw majątkowych, środków obrotowych itp. Z kolei nabycie powyższych elementów majątku będące efektem uzyskania dodatkowych środków finansowych pozwoliło i pozwala Skarżącej prowadzić działalność gospodarczą będącą źródłem jej przychodów podatkowych.

Izba Skarbowa w G. wniosła o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

W spółkach akcyjnych koszty organizacji poniesione przy założeniu lub późniejszym jej rozszerzeniu - na podstawie par. 3 ust. 2 pkt 1 lit. "b" rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 17 stycznia 1997 r. w sprawie amortyzacji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych /Dz.U. nr 6 poz. 35 ze zm./ - stanowią kategorię wartości niematerialnych i prawnych.

Zgodnie z powołanym przepisem do wartości niematerialnych i prawnych podatnika zalicza się - w spółce akcyjnej - koszty organizacji poniesione przy założeniu lub późniejszym jej rozszerzeniu, przez które rozumie się koszty poniesione na:

a/ utworzenie spółki, które nie służą nabyciu rzeczy, a w szczególności na doradztwo oraz na opłaty notarialne, skarbowe i sądowe,

b/ wyposażenie spółki w kapitał akcyjny lub późniejsze jego podwyższenie; w szczególności do kosztów tych zalicza się opłaty notarialne, skarbowe, sądowe, giełdowe, opłaty ponoszone w regulowanym pozagiełdowym wtórnym obrocie publicznym papierami wartościowymi, koszty druku dokumentów akcyjnych, koszty sporządzania, drukowania oraz dystrybucji prospektu emisyjnego lub jego skróconej wersji, koszty oferowania papierów wartościowych.

Przepis par. 3 ust. 2 pkt 1 lit. "b" rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 17 stycznia 1997 r. należy stosować zgodnie z jego brzmieniem.

Z literalnego brzemienia par. 3 ust. 2 pkt 1 lit. "b" rozporządzenia z dnia 17 stycznia 1997 r. wynika wprost, iż do kategorii wartości niematerialnych i prawnych zaliczyć można jedynie koszty poniesione na wyposażenie spółki akcyjnej w kapitał akcyjny oraz późniejsze podwyższenie tego kapitału. A contrario, wydatki dotyczące zwiększenia kapitału zapasowego w spółce akcyjnej nie będą stanowić wartości niematerialnych i prawnych.

Również odmienny charakter kapitału akcyjnego i zapasowego z tytułu emisji akcji powyżej ich wartości nominalnej wskazuje, iż celem ustawodawcy było zaliczanie do kategorii kosztów organizacji i rozszerzenia spółki akcyjnej jedynie wydatków dotyczących wyposażenia spółki w kapitał akcyjny oraz późniejszego podwyższenia tego kapitału.

Ekonomiczny sens agio sprowadza się bowiem do wyznaczenia dodatkowej opłaty za prawo przystąpienia do spółki. Dotychczasowi akcjonariusze mają prawo żądania od akcjonariuszy przystępujących do spółki wniesienia dodatkowej opłaty w stosunku do wartości nominalnej akcji z tytułu przyrostu wartości aktywów netto w trakcie dotychczasowej działalności spółki.

Nadwyżka emisyjna jako część kapitału zapasowego, podlega tym samym rygorom użycia jak kapitał zapasowy, wobec braku innych szczególnych regulacji. Zgodnie z art. 427 par. 5 Kodeksu handlowego o użyciu kapitału zapasowego i rezerwowych rozstrzyga walne zgromadzenie. W rezultacie nadwyżka emisyjna może zostać użyta na inny cel niż wzmocnienie kapitałowe spółki. W szczególności kapitał zapasowy w kwocie dotyczącej agio może być przedmiotem podziału między akcjonariuszy, jeśli walne zgromadzenie tak postanowi.

W świetle przedstawionej literalnej i celowościowej wykładni par. 3 ust. 2 pkt 1 lit. "b" rozporządzenia należy się więc zgodzić z poglądem wyrażonym w zaskarżonej decyzji.

Według Skarżącej wydatki z tytułu gwarantowania emisji akcji serii "D" zostały poniesione wyłącznie w związku z podwyższeniem kapitału akcyjnego Skarżącej, a umowa o gwarantowanie emisji zabezpieczała należyte, prawidłowe i racjonalne ekonomicznie zebranie tego kapitału.

Z poglądem tym nie sposób się zgodzić, gdyż prowadziłoby to do uzyskania wątpliwego ekonomiczne efektu w postaci wzrostu kapitału akcyjnego w kwocie 4.000.000 zł uzyskanego kosztem wydatku o wartości przekraczającej 11 mln zł.

Uznać więc należy, że koszty literalnie wymienione w par. 3 ust. 2 pkt 1 lit. "b" rozporządzenia Minister Finansów uznał za związane z podwyższeniem kapitału akcyjnego. Ponieważ jednak sporne koszty gwarantowania emisji akcji nie zostały wprost wymienione w tym przepisie, organy podatkowe zasadnie dokonały ich oceny. W wyniku tej oceny zgodzić się należy, iż - mimo niewymienienia ich wprost - mieszczą się w dyspozycji przepisu par. 3 ust. 2 pkt 1 lit. "b" rozporządzenia w sprawie amortyzacji, ale tylko w części, która dotyczy wyposażenia skarżącej spółki w kapitał akcyjny.

Zdaniem skarżącej w przypadku uznania, iż wydatki z tytułu gwarantowania emisji akcji serii "D" nie stanowią elementu wartości niematerialnych i prawnych podlegających amortyzacji, powinny one zostać rozpoznane w całości jako koszt uzyskania przychodów 1997 roku. Z powyższym zgodzić się nie sposób.

Uznanie wydatków na gwarantowanie emisji akcji w kwocie 11.119.409,51 zł za koszt uzyskania przychodu Skarżącej możliwe byłoby jedynie wówczas, gdyby w świetle przepisów podatkowych kwoty przekazane przez Skarżącą na kapitał akcyjny i zapasowy w wysokości 57.979.365,00 zł stanowiłoby przychód dla celów podatkowych.

Żądanie Skarżącej uznać należy za bezzasadne w szczególności w świetle art. 7 ust. 3 pkt 1 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych, który stanowi: "przy ustalaniu dochodu stanowiącego podstawę opodatkowania nie uwzględnia się kosztów uzyskania przychodów m.in. w przypadku gdy przychody z danego źródła nie podlegają opodatkowaniu lub są wolne od podatku".