Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 304/06
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2007-04-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6461 Wynalazki
Hasła tematyczne: Własność przemysłowa
Skarżony organ: Urząd Patentowy RP
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kisielewicz (spr.) Sędzia NSA Krystyna Anna Stec Sędzia WSA (del.) Arkadiusz Despot - Mładanowicz Protokolant Magdalena Sagan po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2007 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 maja 2006 r. sygn. akt VI SA/Wa 425/04 w sprawie ze skargi C. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 27 stycznia 2004 r. nr [...] w przedmiocie wygaśnięcia patentu na wynalazek oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 10 maja 2005 r. o sygn. akt VI SA/Wa 425/04 oddalił skargę Spółki C. z siedzibą w T. w S. na decyzję Urzędu Patentowego RP z dnia 27 stycznia 2004 r. nr [...] stwierdzającą wygaśnięcie patentu na wynalazek z powodu niezapłacenia przez Spółkę w terminie opłaty za ochronę patentową.

Sąd przedstawił okoliczności sprawy w następujący sposób:

Decyzją z dnia 11 stycznia 1999 r. nr [...] Urząd Patentowy RP udzielił Spółce C. siedzibą w T. w S. patent na wynalazek pt. "płyta budowlana i zespół płyt budowlanych do stosowania na budowach" oznaczony numerem P.316191 pod warunkiem uiszczenia przez zgłaszającego opłaty za pierwszy okres ochrony patentowej obejmujący 1-5 rok ochrony, liczony od 7 marca 1994 r. Na skutek wniesionej opłaty Urząd Patentowy RP dokonał wpisu do rejestru patentowego o udzieleniu Spółce patentu pod numerem Pat.177118.

W decyzji z dnia 23 listopada 1999 r. nr [...] Urząd Patentowy RP orzekł o wygaśnięciu patentu z dniem 7 marca 1999 r., ponieważ Spółka nie wniosła w tym czasie opłaty za II okres ochrony tj. 6-8 rok. W następstwie wniosku Spółki o przywrócenie terminu do wniesienia opłaty połączonego z jednoczesnym uiszczeniem wymaganej opłaty organ uchylił tę decyzję i przedłużył ochronę wynalazku do dnia 7 marca 2002 r.

Kolejny III okres ochrony (obejmujący 9 i 10 rok) rozpoczął się 7 marca 2002 r. Spółka nie wniosła wymaganej opłaty za ochronę patentową. Decyzją z dnia 14 listopada 2002 r. nr [...] organ ponownie stwierdził o wygaśnięciu patentu. Za podstawę rozstrzygnięcia przyjął art. 72 ust.1 pkt 2 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (Dz. U. Nr 26, poz.117 ze zm.) w związku z art. 315 ust. 2 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (Dz. U. Nr 119, poz.1117), dalej jako p.w.p.

W dniu 2 grudnia 2002 r. Spółka złożyła wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia opłaty za III okres ochrony i w tym samym czasie uiściła zaległą należność łącznie z opłatą dodatkową w wysokości 30% wymaganej kwoty. Organ zakwalifikował powyższe pismo jako wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy i w tym trybie rozpoznał sprawę.

Decyzją z dnia 27 stycznia 2004 r. nr [...] Urząd Patentowy RP utrzymał w mocy wcześniejszą decyzję stwierdzającą wygaśnięcie patentu. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że z dokonanych ustaleń faktycznych wynika, że sporna opłata za III okres ochrony wynalazku nie wpłynęła przed upływem II okresu ochrony tj. przed dniem 7 marca 2002 r. ani też w sześciomiesięcznym terminie określonym w art. 224 ust. 4 p.w.p. czyli do dnia 7 września 2002 r. Organ uznał, że w tej sprawie termin do wniesienia spornej opłaty upłynął w czasie obowiązywania p.w.p., dlatego też do oceny tego zdarzenia jako przesłanki wygaśnięcia patentu mają zastosowanie przepisy tej ustawy tj. art. 90 ust.1 pkt 3 i art. 224 ust. 4 p.w.p.

Rozpoznając skargę Spółki na powyższą decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił jej uwzględnienia i stwierdził, że zakwestionowana decyzja jest zgodna z prawem.

Sąd uznał, że istotne w danej sprawie jest ustalenie, które prawo jest właściwe w kwestii terminów do wnoszenia opłat i oceny skutków prawnych wynikających z uchybienia tym terminom w sytuacji, gdy zgłoszenie wynalazku i wcześniejsze okresy ochrony patentowej miały miejsce w czasie obowiązywania ustawy o wynalazczości, zaś III okres ochrony rozpoczął się pod rządem nowej ustawy.

Odwołując się do treści art. 315 ust.1 i 2 p.w.p. Sąd przyjął, że przepis ten należy interpretować na rzecz zastosowania w tym przypadku przepisów p.w.p. Zdaniem Sądu regulacje zawarte w tej ustawie, o ile nic innego nie wynika z wyraźnego przepisu prawa, powinny stanowić podstawę do rozstrzygania o skutkach zdarzeń prawnych powstałych po wejściu w życie ustawy, nawet gdy prawo wyłączne powstało w czasie obowiązywania ustawy o wynalazczości. Sąd wywiódł powyższy wniosek z wykładni a contrario art. 315 ust. 2 p.w.p. w myśl, którego do stosunków prawnych powstałych po wejściu w życie nowej ustawy stosuje się przepisy tej ustawy. W tej sytuacji nieuiszczenie przez skarżącego opłaty za III okres ochrony patentowej rozpoczynający się pod rządem p.w.p. jest zdarzeniem prawnym, którego skutki prawne należy oceniać w oparciu o przepisy aktualnej regulacji prawnej, a nie jak twierdzi skarżący na podstawie ustawy o wynalazczości. W rozpoznawanej sprawie opłata za III okres ochrony nie została również uiszczona w terminie 6 miesięcy po upływie II okresu ochrony tj. od dnia 7 marca 2002 r. do dnia 7 września 2002 r., dlatego organ działając na podstawie art. 90 ust. 1 pkt 3 i art. 224 ust. 4 p.w.p. prawidłowo orzekł o wygaśnięciu patentu skarżącego. Sąd stwierdził, że sześciomiesięczny dodatkowy termin na uregulowanie zaległej opłaty nie podlega przywróceniu, co wynika z treści art. 224 ust. 4 p.w.p.

Spółka C. złożyła do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 maja 2005 r., z wnioskiem o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), dalej jako p.p.s.a. skarżąca zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię przepisu art. 315 ust. 1 i ust. 2 p.w.p. polegającą na przyjęciu przez Sąd, że do wygaśnięcia patentu z powodu nieuiszczenia opłaty za III okres ochrony stosuje się przepisy p.w.p. w sytuacji, gdy zgłoszenie wynalazku do ochrony patentowej oraz termin do wniesienia opłaty za I i II okres ochrony przypadał w czasie obowiązywania ustawy o wynalazczości a termin do dokonania opłaty za III okres ochrony upływał pod rządem p.w.p.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca podniosła, że w kwestii wygaśnięcia patentu należy stosować przepisy art. 72 ust.1 pkt 2 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości w związku z art. 315 ust. 2 p.w.p. W opinii skarżącej nie jest dopuszczalna przyjęta przez Sąd wykładnia art. 315 ust. 2 p.w.p. w sytuacji, gdy przepis ten wyraźnie stanowi, że do stosunków prawnych powstałych przed dniem wejścia w życie p.w.p. stosuje się przepisy dotychczasowe. Potwierdzeniem tego jest również art. 315 ust.1 zd. 2 p.w.p., z którego wynika, że przesłanki wygaśnięcia patentu podlegają dotychczasowym regulacjom prawnym zawartym w ustawie o wynalazczości.

Skarżąca podniosła również, że na gruncie p.w.p. możliwe jest przywrócenie terminu do wniesienia zaległej opłaty za kolejny okres ochrony patentowej. Wynika to, jej zdaniem, z art. 224 ust. 2 p.w.p., w którym określono termin do wniesienia opłaty. W tym przepisie ustawodawca, w przeciwieństwie do art. 224 ust. 4 p.w.p., nie wyłączył możliwości przywrócenia terminu. Natomiast sześciomiesięczny termin, o którym mowa w art. 224 ust. 4 p.w.p, umożliwia, według skarżącej, wniesienie spóźnionej opłaty bez dodatkowych formalności, w szczególności bez konieczności sporządzania wniosku o przywrócenie ustawowego terminu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W podstawach skargi kasacyjnej zarzucono błędną wykładnię przepisów art. 315 ust. 1 i 2 p.w.p. Według skarżącej nie jest dopuszczalna taka wykładnia tego przepisu, która pozwala na zastosowanie do stanu faktycznego, jaki miał miejsce w rozpatrywanej sprawie przepisów ustawy p.w.p. przewidujących wygaśnięcie patentu z powodu nieziszczenia w przewidzianym terminie opłaty okresowej (art. 90 ust. 1 pkt 3).

Nie jest sporne, że patent został udzielony w okresie obowiązywania ustawy z 19 października 1972 r. o wynalazczości. Natomiast poprzedni okres ochronny upłynął 7 marca 2002 r. i co się z tym wiąże - obowiązek uiszczenia kolejnej opłaty okresowej zaistniał pod rządem ustawy p.w.p. stąd wątpliwości i związane z tym zarzuty dotyczące zastosowania przepisów prawnych (starych czy nowych), określających zasady uiszczania opłat w związku z ochroną wynalazków. Kwestie międzyczasowe z tym związane regulują przepisy art. 315 ust. 1 i 2 p.w.p. Przepis art. 315 ust. 1 stanowi, że prawa w zakresie wynalazków, wzorów użytkowych, wzorów zdobniczych, topografii układów scalonych, znaków towarowych oraz projektów racjonalizatorskich, istniejące w dniu wejścia w życie ustawy, pozostają w mocy. Do praw tych stosuje się przepisy dotychczasowe, o ile przepisy niniejszego działu nie stanowią inaczej. Do stosunków prawnych powstałych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się natomiast - według ust. 2 art. 315 p.w.p.- przepisy dotychczasowe.

W tych dwóch przepisach międzyczasowych ustalono dwie różne zasady stosowania prawa do stanów i zdarzeń zaistniałych pod rządami prawa obowiązującego przed wejściem w życie ustawy Prawo własności przemysłowej (22 sierpnia 2001 r.). Źródłem wątpliwości interpretacyjnych jest przede wszystkim różne określenie przedmiotu odniesienia tych przepisów. Przepis art. 315 ust. 1 p.w.p. mówi o prawach w zakresie wynalazków, wzorów użytkowych, itd. i o stosowaniu do tych praw przepisów dotychczasowych, a więc obowiązujących w dniu zgłoszenia tych przedmiotów do ochrony. Trzeba dodać, że według tej samej zasady ocenia się ustawowe warunki wymagane do uzyskania tych praw (art. 315 ust. 3 p.w.p.). Natomiast w art. 315 ust. 2 p.w.p. użyto określenia "stosunki prawne". Do stosunków prawnych powstałych przed dniem wejścia w życia tej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. Obowiązujące prawo, w tym ustawa p.w.p. nie zawierają definicji tych pojęć, chociaż ustawa p.w.p. tymi pojęciami się posługuje. W związku z tym pojawia się problem, czy sytuacja prawna, polegająca na niedopełnieniu obowiązku uiszczenia opłaty w związku z ochrona wynalazku, w terminie do końca poprzedniego okresu ochrony, powinna być kwalifikowana jako dotycząca prawa (z patentu), czy też jako mieszcząca się w pojęciu stosunku prawnego (w zakresie korzystania z patentu).

Przepis art. 1 ust. 1 pkt 1 p.w.p. stanowi, że ustawa normuje stosunki w zakresie wynalazków, wzorów użytkowych, wzorów przemysłowych, znaków towarowych, oznaczeń geograficznych i topografii układów scalonych. W ustawie p.w.p. mamy więc do czynienia z dwoma różnymi określeniami: stosunkami w zakresie wynalazków, wzorów użytkowych, itd. (art. 1 ust. 1 pkt 1, art. 315 ust. 2) i prawami w zakresie wynalazków, wzorów użytkowych, itd. (art. 315 ust. 1).

Z treści np. 6 ust. 1 p.w.p. wynika, że w tym przypadku ustawa używa pojęcia prawa z patentu, prawa ochronnego i prawa z rejestracji w znaczeniu ogólnym, opisowym. Określa zbiorczo sytuację prawną podmiotu, któremu udzielono ochrony na podstawie ustawy p.w.p. Na treść tak rozumianego prawa składają się różne i powiązane ze sobą szczegółowe uprawnienia, kompetencje, roszczenia oraz obowiązki. Podmiot, któremu udzielono patentu ma prawo wyłącznego korzystania z wynalazku w sposób zarobkowy lub zawodowy, zbycia prawa do patentu lub udzielenia licencji na korzystanie z opatentowanego wynalazku, prawo do zakazania innym podmiotom korzystania z jego wynalazku i wreszcie roszczenia o udzielenie mu w tym zakresie ochrony sądowej. Uprawniony ma również m. in. obowiązek nienadużywania swego prawa. Z przepisów ustawy p.w.p. wynika, zdaniem Sądu, że "prawa w zakresie wynalazków, wzorów użytkowych...itd.", o których mowa w art. 315 ust. 1 p.w.p. są takimi pojęciami zbiorczymi, określającymi ogólnie sytuację prawną podmiotu, w sposób statyczny, w oderwaniu od relacji prawnych z innymi podmiotami, powstających w związku z korzystaniem z tego prawa. Takie właśnie prawa istniejące w dniu wejścia w życie ustawy p.w.p. pozostają w mocy i do takich praw stosuje się przepisy dotychczasowe. Oznacza to, że patent udzielony pod rządami "starego prawa" jest dalej tym samym patentem, wzór zdobniczy zachowuje byt prawny pod rządami nowej ustawy, pomimo uchylenia przepisów prawnych, przewidujących wydanie świadectwa ochronnego na wzór zdobniczy, a prawo z rejestracji znaku towarowego udzielone na podstawie ustawy z 31 stycznia 1985 r. o znakach towarowych jest dalej prawem z rejestracji, a nie - tak jak w p.w.p. - prawem ochronnym na znak towarowy. W konsekwencji ustawowe warunki do uzyskania tych praw ocenia się według przepisów obowiązujących przed wejściem w życie ustawy p.w.p., jeżeli zgłoszenie o udzielenie prawa nastąpiło przed tą datą (art. 315 ust. 3 p.w.p.).

Inną natomiast treść należałoby przypisać pojęciu "stosunków w zakresie wynalazków, wzorów użytkowych", itd. użytemu w art. 1 ust. 1 pkt 1 p.w.p. i w art. 315 ust. 2 p.w.p. Pozostają one w ścisłym związku z pojęciem praw w rozumieniu wyżej przedstawionym. Odnoszą się do innego aspektu sytuacji prawnej uprawnionego z patentu, posiadającego prawo ochronne na wzór użytkowy, czy prawo z rejestracji wzoru przemysłowego. Określają to prawo w relacji do innych podmiotów, bo takie znaczenie przypisuje się pojęciu stosunku prawnego w nauce prawa. Stosunek prawny pojmuje się najczęściej jako stosunek zachodzący pomiędzy co najmniej dwoma podmiotami, polegający na tym, że norma prawna wyznacza jakiemuś podmiotowi określone zachowanie wobec innego podmiotu. Stosunki prawne w zakresie wynalazków, wzorów użytkowych, itd. to relacje w jakie wchodzi np. uprawniony z patentu z innymi podmiotami realizując szczegółowe uprawnienia, kompetencje, czy wykonując obowiązki wchodzące w zakres treści patentu.

Te stosunki prawne powstają (aktualizują się) wskutek różnych zdarzeń prawnych, a więc okoliczności związanych z korzystaniem z patentu, prawa ochronnego albo prawa z rejestracji, z którymi normy prawne łączą określone skutki prawne. Na przykład uprawniony z patentu, którego prawo jest naruszane przez inny podmiot uzyskuje kompetencję do wystąpienia do sądu z żądaniem zaprzestania takich działań (art. 285 p.w.p.).

Przez stosunki prawne, o których mowa w art. 315 ust. 2 ustawy p.w.p. należy zatem rozumieć relacje prawne w zakresie korzystania z patentu, prawa ochronnego lub prawa z rejestracji, powstające na gruncie ustawy - Prawo własności przemysłowej.

Korzystanie z patentu rodzi obowiązek uiszczania opłat za kolejne okresy ochronne w określonych ustawowo terminach (art. 222 i nast. p.w.p.). Nieuiszczenie zaś opłaty okresowej w wymaganym terminie powoduje wygaśnięcie patentu i daje Urzędowi Patentowemu kompetencję do wydania decyzji stwierdzającej to wygaśnięcie (art. 90 ust. 1 pkt 3 i ust. 2). Prawne konsekwencje nieuszczenia opłaty okresowej w wymaganym terminie, w postaci zmian w sytuacji prawnej uprawnionego z patentu mogą być niewątpliwie kwalifikowane w kategorii stosunku prawnego. Rodzą bowiem nowe relacje pomiędzy uprawnionym i Urzędem Patentowym oraz uprawnionym a innymi podmiotami, zobowiązanymi do tej pory do powstrzymywania się od działań wchodzących w zakres treści patentu. W rozpatrywanej sprawie zdarzenia polegające na upływie terminu do uiszczenia opłaty okresowej i nieuiszczenie tej opłaty w wymaganym terminie zaistniały pod rządem ustawy p.w.p. (7 września 2002r.). Wywołały one powstanie wyżej określonych skutków - stosunków prawnych, do których, w myśl art. 315 ust. 2 p.w.p. należy, zdaniem Sądu, stosować przepisy tej ustawy.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła dodatkowo zarzut naruszenia art. 224 ust. 2 p.w.p. przez przyjęcie, że termin określony w tym przepisie nie podlega przywróceniu. Zarzut ten nie jest uzasadniony. Został on oparty na błędnym, zdaniem Sądu, założeniu, że skoro w art. 224 ust. 4 p.w.p. wyraźnie wyłączono możliwość przywrócenia terminu w tym przepisie określonego, a nie uczyniono tego w art. 224 ust. 2 p.w.p., to przywrócenie terminu, o którym mowa w tym drugim przepisie jest dopuszczalne. Przepis art. 224 ust. 2 p.w.p. stanowi, że opłaty za dalsze okresy ochronne są uiszczane, z zastrzeżeniem ust. 1, z góry, nie później niż w dniu, w którym upływa poprzedni okres ochronny. Natomiast w ust. 4 art. 224 p.w.p. przewidziano dodatkowy, 6 - miesięczny termin do uiszczenia opłaty, rozpoczynający bieg po upływie terminu określonego w ust. 2 art. 224 p.w.p. Opłata uiszczona w terminie dodatkowym jest podwyższona o opłatę dodatkową w wysokości 30% opłaty podstawowej.

Z przedstawionych regulacji wynika, że ustawa nie dopuszcza przywrócenia terminu podstawowego, określonego w art. 224 ust. 2 p.w.p. Podmioty, które nie uiściły opłaty okresowej w terminie podstawowym, mogą uniknąć skutków związanych z niedopełnieniem tego obowiązku (art. 90 ust. 1 pkt 3) wnosząc opłatę w terminie dodatkowym. Tym samym termin dodatkowy do uiszczenia opłaty, przewidziany w art. 224 ust. 4 p.w.p. spełnia funkcję podobną do instytucji przywrócenia terminu (podstawowego).

Przeciwko dopuszczalności przywrócenia terminu określonego w art. 224 ust. 2 p.w.p. przemawia także sposób określenia terminu końcowego w art. 224 ust. 2 i sposób określenia zdarzenia rozpoczynającego bieg terminu dodatkowego z art. 224 ust. 4. Ten pierwszy upływa "nie później niż w dniu". Drugi natomiast rozpoczyna bieg "po upływie terminu określonego w ust. 2", czyli następnego dnia po dniu, w którym upływa poprzedni okres ochronny. Nie byłoby zatem możliwe przywrócenie terminu z art. 224 ust. 2 p.w.p. bez naruszenia przepisu art. 224 ust. 4 p.w.p. Przywrócenie terminu podstawowego oznaczałoby przywrócenie prawa do uiszczenia opłaty podstawowej. Tymczasem z art. 224 ust. 4 p.w.p. wynika, że opłata uiszczona po upływie poprzedniego okresu ochrony podlega podwyższeniu o 30%.

Ustawa przewiduje dwa terminy do uiszczenia opłaty okresowej. Skarżąca nie dotrzymała żadnego z tych terminów. Wystąpiła o przywrócenie terminu z art. 224 ust. 2 p.w.p. dopiero po wyekspirowaniu terminu dodatkowego i po podjęciu przez Urząd Patentowy decyzji stwierdzającej wygaśnięcie patentu. Takie żądanie nie ma żadnych podstaw prawnych i dlatego stanowisko Sądu I instancji jest w tej kwestii prawidłowe.

Mając to wszystko na względzie Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za nieuzasadnioną i dlatego na podstawie art. 184 w związku z art. 183 § 1 ustawy - p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.