Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 5/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-02-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy: article: art. 7 k.p.a., art. 77 § 1,  art. 80, art. 138 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 17, art. 27 ust. 5, art. 24 ust. 2
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c)
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Nawrot Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Fularski Sędzia WSA Iwona Owsińska – Gwiazda (sprawozdawca) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 4 lutego 2021 r. sprawy ze skargi G. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] października 2020 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia 1. uchyla pkt 2 zaskarżonej decyzji; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. na rzecz skarżącego G. P. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] października 2020 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej: organ odwoławczy, SKO, Kolegium) na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. 2020 r. poz. 256, dalej: k.p.a.), uchyliło w całości decyzję Wójta Gminy [...] (dalej: organ I instancji, Wójt) z [...]września 2020 r., Nr [...] i przyznało G.P. (dalej: strona, skarżący, wnioskodawca) świadczenie pielęgnacyjne w kwocie po [...]zł miesięcznie od 1 września 2020 na stałe.

Rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie sprawy:

Skarżący w dniu 22.11.2019 r. złożył w organie I instancji wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką S. P., która legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...]z [...].10.2010 r. nr [...] zaliczającym na stałe do [...] stopnia niepełnosprawności. W orzeczeniu wskazano, ze nie można ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 27.08.2010 r. We wniosku z 22.11.2019 r. wskazał, w przypadku przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wnosi o uchylenie decyzji Wójta Gminy [...]nr [...]z [...].12.2018 r. przyznającej mu specjalny zasiłek opiekuńczy.

SKO podniosło, że przedmiotowa sprawa była rozpoznawana przez Kolegium, które decyzjami z [...].02.2020 r. ([...]), z [...].07.2020 r. ([...]) uchyliło w całości odpowiednio decyzje organu I instancji z [...].12.2019 r. (Nr [...]), z [...].05.2020 r. (Nr [...]) odmawiające przyznania Skarżącemu w/w świadczenia.

Z dokonanych przez organ I instancji ustaleń wynikało, że powodem odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego była okoliczność, że [...] stopień niepełnosprawności u wymagającej opieki S. P. powstał, gdy miała [...]lata, a wiec niepełnosprawność nie powstała w wieku określonym w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych tj. nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Po rozpoznaniu odwołania, wskazaną na wstępie decyzją z [...].10.2020 r., znak: [...], SKO uchyliło w całości decyzję Wójta z [...].09.2020 r. i przyznało Skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne w kwocie po [...]zł miesięcznie od 1.09.2020 na stałe.

SKO wskazało w szczególności, że decyzją organu I instancji z [...].08.2020 r. Nr [...]uchylono z dniem [...].09.2020 r. decyzję z [...].11.2019 Nr [...], która skutecznie doręczono [...].08.2020 r. i od której nie wniesiono odwołania. Podniosło, iż S. P. jest wdową, mieszka razem z jedynym synem G. P., kawalerem. Skarżący sprząta, pierze, robi zakupy, podaje leki, umawia wizyty lekarskie i towarzyszy w nich, przygotowuje posiłki i je podaje. Skarżący nie pracuje zawodowo, legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...]z [...].12.2018 r. o [...] stopniu niepełnosprawności do 31.12.2020 r. Nie podejmuje prawy, gdyż nie jest w stanie wobec sprawowania stałej, osobistej opieki nad niepełnosprawną matką, która wymaga całodobowej opieki, bowiem boi się zostać sama w domu.

Kolegium powołało treść art. 17 ust. 1b u.ś.r. oraz skutki, jakie na jego brzmienie wywołał wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. K 38/13. Wyjaśniono, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowane jest stanowisko, że w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności i wobec tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

W związku z powyższym fakt powstania znacznej niepełnosprawności S. P. nie później niż do ukończenia 18 czy 25 roku życia nie mógł stanowić przesłanki odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Biorąc pod uwagę powyższe, niezasadnym była orzeczona przez organ I instancji odmowa przyznania Skarżącemu prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie SKO Skarżący spełnił przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i w związku z tym Kolegium uchyliło zaskarżona decyzję w całości i przyznało Skarżącemu świadczenie pielęgnacyjne w wysokości [...]zł miesięcznie od dnia 1 września 2020 r. na stałe. SKO przypomniało, iż decyzją organu I instancji z [...].08.2020 r. uchylono z dniem [...].09.2020 r. decyzję przyznająca Skarżącemu specjalny zasiłek opiekuńczy z tytułu opieki nad matką.

Skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na ww. decyzję zaskarżając ją w części, tj. w pkt 2 w jakiej przyznano mu świadczenie pielęgnacyjne od dnia 1 września 2020 r. na czas nieokreślony zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędne zastosowanie i przyznanie stronie świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 września 2020 r., a nie od dnia 1 listopada 2019 r. tj. od miesiąca, w którym został złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Mając na uwadze powyższe Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w części i ustalenie na jego rzecz świadczenia pielęgnacyjnego od 1 listopada 2019 r. na czas nieokreślony, a nadto o zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu, wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. 2019 r. poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2019 r. poz. 2325, dalej: p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów skargę należy uznać za zasadną.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Sąd zgadza się z oceną organu odwoławczego, że skarżący spełnia warunki określone w art. 17 u.ś.r. uprawniające go do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Na obecnym etapie postępowanie nie jest sporne, że Skarżący sprawuje opiekę nad matką, wobec której wydane zostało orzeczenie o [...] stopniu niepełnosprawności, a nadto że w związku ze sprawowaną opieką nie podejmuje zatrudnienia. Zasadnie również organ przyjął, że wobec treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13 brak było podstaw do odmowy przyznania Skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z tego tylko powodu, że niepełnosprawność jego matki powstała po ukończeniu przez nią 18 czy 25 roku życia.

W okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie sposób jednak podzielić stanowiska organu odwoławczego co do ustalenia okresu, za jaki Skarżącemu przyznano prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

Wprawdzie w dacie złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego Skarżący pobierał specjalny zasiłek opiekuńczy, jednakże mając świadomość niedopuszczalnego, a występującego w sprawie zbiegu uprawnienia do ww. świadczeń, pismem z 8 listopada 2019 r., które wpłynęło do organu I instancji 22.11.2019 r., a więc jeszcze przed wydaniem decyzji przez organ I instancji, oświadczył, złożył "wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wraz z wnioskiem o uchylenie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy" (k. 20 akt administracyjnych). Okoliczności tej nie dostrzegł organ odwoławczy, a skoro skarżący dokonał wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r., to nie może zostać pozbawiony prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia złożenia wniosku.

W tym miejscu Sąd wskazuje na ugruntowaną linię orzeczniczą sądów administracyjnych, z których wynika że w celu zagwarantowania stronie wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., nie można od strony wymagać rezygnacji z przyznanego wcześniej świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie świadczenie rzeczywiście zostanie przyznane. Wymaganie organu, aby strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej świadczenia przed zbadaniem, czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego i korzystniejszego dla niej, stawia ją w trudnej sytuacji, wprowadza w stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego, czy uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce otrzymywanego. Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, a przeciwnie - powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z prawa wyboru skorzystać (por. wyroki NSA: z 18 grudnia 2018 r., I OSK 1676/18; z 12 grudnia 2018 r., I OSK 1175/18; z 13 lipca 2018 r., I OSK 235/18, oraz wyroki WSA: w Gliwicach z 19 marca 2019 r., IV SA/Gl 985/18, w Białymstoku z 10 marca 2020 r., II SA/Bk 48/20, wszystkie publ. CBOSA).

W ocenie Sądu, to na organie administracji spoczywa główny ciężar znalezienia takiego rozwiązania procesowego, który gwarantowałby skarżącemu realizację żądania nie tylko w zakresie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale także do przyznania tego prawa na taki okres, jaki wynika z art. 24 ust. 2 u.ś.r., tj. począwszy od miesiąca złożenia wniosku o przyznanie prawa z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. W zasadzie prawdy obiektywnej, wyrażonej art. 7 k.p.a., zawiera się bowiem obowiązek organu administracji publicznej załatwiania spraw z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Godzi interes społeczny i słuszny interes obywatela jednoczesne (tego samego dnia) przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i uchylenie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy, czy też rozstrzygnięcie o tych uprawnieniach w ramach jednej, dwuaspektowej decyzji.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażony został także pogląd, również podzielony przez skład orzekający w niniejszej sprawie, że jest możliwe rozliczenie obu świadczeń przyznanych na ten sam okres, z których jedno zostało wcześniej wypłacone poprzez skompensowanie świadczeń i wypłatę nowego świadczenia za okres pokrywających się uprawnień w wysokości różnicy pomiędzy kwotą świadczenia pielęgnacyjnego a kwotą wypłaconego specjalnego zasiłku opiekuńczego (por. wyroki WSA: w Opolu z 20 września 2018 r., II SA/Op 302/18, w Poznaniu z 11 kwietnia 2019 r., II SA/Po 158/19, we Wrocławiu z 7 listopada 2019 r., IV SA/Wr 360/19, w Białymstoku z 10 marca 2020 r., II SA/Bk 48/20, wszystkie publ. CBOSA).

Fakt zatem pobierania przez skarżącego specjalnego zasiłku opiekuńczego do dnia 31 sierpnia 2020 r., w świetle jego oświadczenia o rezygnacji z tego świadczenia na rzecz świadczenia pielęgnacyjnego, nie mógł stanowić przeszkody do przyznania korzystniejszego świadczenia od daty złożenia wniosku.

Organ odwoławczy powinien w tej sytuacji przy określaniu daty przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zastosować art. 24 ust. 2 u.ś.r., zgodnie z którym prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Nie do przyjęcia jest bowiem sytuacja, w której osoba spełniająca warunki do uzyskania jednocześnie kilku różnych świadczeń z pomocy społecznej, otrzymuje świadczenie mniej korzystne, gdy tak jak w niniejszej sprawie, mogła dokonać wyboru i wyraźnie oświadczyła, że wybiera świadczenie bardziej korzystne. Skoro więc wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wpłynął do organu 22 listopada 2019 r., to organy – mając na uwadze treść art. 24 ust. 2 u.ś.r. - winny rozważyć przyznanie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego od listopada 2019 r., uwzględniając rozliczenie obu świadczeń przyznanych na ten sam okres, z których jedno zostało wcześniej wypłacone poprzez skompensowanie świadczeń i wypłatę nowego świadczenia za okres pokrywających się uprawnień w wysokości różnicy pomiędzy kwotą świadczenia pielęgnacyjnego a kwotą wypłaconego specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. oraz prawa materialnego art. 27 ust. 5 i art. 24 ust. 2 u.ś.r. W konsekwencji Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., uchylił decyzję w zaskarżonej części.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z dokonanych w uzasadnieniu rozważań Sądu oraz oceny prawnej i wiążą organ odwoławczy stosownie do art. 153 p.p.s.a.

O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając od organu na rzecz Skarżącego zwrot kosztów, na które złożyły się wynagrodzenie pełnomocnika strony będącego radcą prawnym (480 zł).