Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 227/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-05-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6032 Inne z zakresu prawa o ruchu drogowym
Hasła tematyczne: Ruch drogowy
Skarżony organ: Starosta
Treść wyniku: Stwierdzono bezskuteczność czynności
Powołane przepisy: article: 77 ust 4 pkt 2 i 5
journal: Dz.U. 2005 nr 108 poz 908
law: Ustawa z dnia  20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Daria Gawlak – Nowakowska (spr.), , Sędzia WSA Bogusław Cieśla, Sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk, Protokolant spec. Katarzyna Ławnik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 maja 2012 r. sprawy ze skargi J.K. na czynność Starosty Powiatu [...] z dnia [...] listopada 2011r. w przedmiocie odmowy zwrotu opłaty za wydanie karty pojazdu I. stwierdza bezskuteczność zaskarżonej czynności; II. uznaje obowiązek Starosty Powiatu [...] dokonania na rzecz J.K. zwrotu części opłaty w wysokości 425 (czterysta dwadzieścia pięć) złotych za wydanie karty pojazdu dla samochodu marki Opel Vectra o numerze rejestracyjnym [...], zarejestrowanego w dniu 16 marca 2006r.; III. zasądza od Starosty Powiatu [...] na rzecz skarżącego J.K. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi J.K. jest czynność Starosty [...]

polegająca na odmowie zwrotu części opłaty za wydanie karty pojazdu, a została ona

podjęta w następujących okolicznościach sprawy:

Wnioskiem z dnia 25 października 2011 r. J.K. zwrócił się do Starosty

Powiatu [...] o zwrot części opłaty poniesionej za wydanie karty pojazdu, tj.

kwoty 425 zł uiszczonej w związku z rejestracją samochodu marki Opel Vectra nr

rejestracyjny [...] . We wniosku powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego

z dnia 17 stycznia 2006 r., którym Trybunał orzekł o niezgodności z ustawą i

Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej przepisu § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra

Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu (Dz. U.

Nr 137, poz. 1310).

W ocenie skarżącego, powyższa kwota została pobrana nienależnie. Jak bowiem

wynika z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 stycznia 2006 r. przepis § 1 ust.

1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości

opłat za kartę pojazdu (Dz. U. Nr 137, poz. 1310) jest niezgodny z art. 77 ust. 4 pkt 2 i

ust. 5 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005 r. Nr

108, poz. 908 ze zm.) oraz art. 92 ust. 1 i art. 217 Konstytucji RP, a ponadto niezgodny

z art. 90 Traktatu o Wspólnotach Europejskich, zakazującym pobierania opłat, takich jak

przewidziana w ww. § 1 ust. 1 rozporządzenia, która to opłata była nakładana w związku

z pierwszą rejestracją używanego pojazdu samochodowego przywiezionego z innego

państwa członkowskiego.

Starosta Powiatu [...] , w odpowiedzi na powyższy wniosek, pismem z

dnia 14 listopada 2011 r. poinformował J.K. , że nie ma podstaw do zwrotu

nadpłaty za wydaną kartę pojazdu. Organ stwierdził, iż obowiązek uiszczenia opłaty, jak

i jej wysokość wynikały bezpośrednio z przepisów prawa. Nadto organ wskazał, że w

przedmiotowej sytuacji faktycznej, zarejestrowanie pojazdu i wydanie karty miało

miejsce przed wydaniem ww. orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, dlatego pobranie

opłaty w wysokości 500,00 zł było działaniem zgodnym z obowiązującym ówcześnie

stanem prawnym.

Pismem z dnia z 25 listopada 2011 r. J.K. wezwał Starostę Powiatu

[...] do usunięcia naruszenia prawa przez zwrot nadpłaty w kwocie 425,00 zł

za wydanie karty pojazdu. Wskazał, iż odmowa zwrotu nadpłaty za wydanie karty

pojazdu jest bezzasadna i niezgodna z prawem.

W odpowiedzi na powyższe wezwanie, Starosta Powiatu [...] pismem

z dnia 1 grudnia 2011 r. podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko zawarte w piśmie

z dnia 14 listopada 2011 r. i odmówił usunięcia naruszenia prawa.

J.K. wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w

Warszawie na czynność Starosty Powiatu [...] polegającą na odmowie

zwrotu części opłaty za wydanie karty pojazdu, wnosząc o stwierdzenie

bezskuteczności czynności i stwierdzenie uprawnienia do otrzymania zwrotu

nadpłaconej kwoty 425 zł za wydanie karty pojazdu oraz zasądzenie na jego rzecz od

organu zwrotu kosztów postępowania sądowego.

W uzasadnieniu skargi powtórzył argumentację przedstawioną we wniosku o

zwrot opłaty. Zarzucił bezzasadne zastosowanie w stanie faktycznym sprawy przepisu §

1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie

wysokości opłat za wydanie karty pojazdu, w sytuacji - w której powołany przepis jest

niezgodny z art. 77 ust. 4 pkt 2 i ust. 5 Prawa o ruchu drogowym, jak i z art. 92 ust. 1 i

art. 217 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 90 Traktatu ustanawiającego

Wspólnotę Europejską. Nadto niezastosowanie w stanie faktycznym sprawy przepisu

art. 90 TWE, jak również niezastosowanie zasady pierwszeństwa prawa

wspólnotowego, z której wynika, że krajowy organ władzy stosując prawo jest

zobowiązany pominąć normę krajową w zakresie w jakim jest ona sprzeczna z normą

wspólnotową, a w stanie faktycznym sprawy sprzeczna jest z art. 90 TWE.

Starosta Powiatu [...] w odpowiedzi na skargę wniósł o jej odrzucenie,

ewentualnie o oddalenie skargi.

Odnosząc się do zarzutów skargi, podniósł, że w dacie uiszczenia przez

skarżącego na rzecz organu opłaty za wydanie karty pojazdu, istniała podstawa prawna

świadczenia i nie została ona uchylona wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego. Wyrok

ten stwierdzał niekonstytucyjność przepisu na podstawie, którego pobierano opłatę,

jednakże zachował jego moc obowiązującą do dnia 30 kwietnia 2006 r. Organ wskazał,

że organ administracji publicznej ma obowiązek orzekać tylko i wyłącznie na podstawie

obowiązujących przepisów, w przeciwnym razie byłby narażony na zarzut naruszeni

dyscypliny finansów publicznych. Organ nie ma zatem podstawy do swobodnego

określania wysokości opłaty (innej, niż ustanowiona w przepisach), ani też do jej zwrotu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zagadnieniem wstępnym w przedmiocie kontroli jest rozważenie dopuszczalności

skierowania żądania zwrotu opłaty za wydanie karty pojazdu na drogę administracyjną.

Tryb ten został zaaprobowany w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lutego 2008 r. (sygn. akt I OPS 3/07), w której stwierdzono,

że skierowane do organu żądanie zwrotu opłaty za wydanie karty pojazdu, uiszczonej

na podstawie powołanego wyżej rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca

2003 r., jest sprawą administracyjną, którą organ załatwia w drodze aktu lub czynności,

na które przysługuje skarga do sądu administracyjnego. W uchwale podkreślono, że

obowiązek uiszczenia opłaty za wydanie karty pojazdu powstaje w toku indywidualnej

sprawy administracyjnej o rejestrację pojazdu, rozstrzyganej przez organ administracji

publicznej w drodze decyzji administracyjnej. Zatem obowiązek uiszczenia opłaty ma

charakter obowiązku administracyjnego, który wynika z przepisów prawa. Organ

administracji publicznej jest uprawniony do orzekania w przedmiocie tego obowiązku, z

tym, że nie ma podstawy do rozstrzygania o tym w drodze decyzji administracyjnej.

Dlatego odnosząc się do żądania zwrotu opłaty za kartę pojazdu organ odnosi się do

obowiązku wynikającego z przepisów prawa, a więc podejmuje akt lub czynność, które

nie są decyzją lub postanowieniem. W tej sytuacji skarga do sądu administracyjnego

opiera się, więc na art. 3 § 2 ust. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o

postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.,

zwanej dalej: p.p.s.a.). Wskazano przy tym, iż droga ta jest dopuszczalna obok

możliwości dochodzenia roszczenia przed sądem powszechnym (por. uchwała Sądu

Najwyższego z dnia 16 maja 2007 r., (sygn. akt III CZP 35/07).

Uznając, zatem wniesioną skargę za dopuszczalną z punktu widzenia

właściwości rzeczowej sądu, w dalszej kolejności zbadać należało, czy skarga ta

została złożona z zachowaniem trybu przewidzianego w treści art. 52 § 3 p.p.s.a., dając

tym samym podstawę do jej merytorycznego rozpoznania. W myśl cyt. przepisu, jeżeli

ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi,

skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 i 4 a p.p.s.a. można

wnieść po uprzednim wezwaniu na piśmie właściwego organu - w terminie 14 dni od

dnia, w którym skarżący dowiedział się lub mógł się dowiedzieć o wydaniu aktu lub

podjęciu innej czynności - do usunięcia naruszenia prawa. Dokonując analizy

załączonych do sprawy akt administracyjnych stwierdzić należało, że powyższy wymóg

został przez skarżącego dopełniony.

Przechodząc do merytorycznej oceny rozpoznawanej sprawy wskazać należy

wpierw na materialnoprawną podstawę do określenia wysokości opłaty za kartę

pojazdu. Podstawę tą stanowią przepisy ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o

ruchu drogowym (tj. Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908, ze zm., dalej zwanej ustawą)

oraz przepisy wydanych na jej podstawie rozporządzeń. Obowiązek uiszczenia ww.

opłaty wprost określony został w treści art. 77 ust. 1 ustawy, zgodnie, z którym

producent lub importer nowych pojazdów jest obowiązany wydać kartę pojazdu dla

każdego pojazdu samochodowego wprowadzonego do obrotu handlowego na

terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Stosownie do treści ust. 3 powołanego przepisu,

kartę pojazdu dla pojazdu samochodowego, innego niż określony w ust. 1, wydaje za

opłatą i po uiszczeniu opłaty ewidencyjnej, właściwy w sprawach rejestracji starosta

przy pierwszej rejestracji pojazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Natomiast

ust. 4 pkt 2 w/w przepisu stanowi delegację dla ministra właściwego do spraw transportu

do określenia, w drodze rozporządzenia, wysokości opłat za kartę pojazdu zastrzegając,

że w rozporządzeniu należy uwzględnić znaczenie tych dokumentów dla rejestracji

pojazdu oraz wysokość kosztów związanych z drukiem i dystrybucją kart pojazdów (ust.

5).

Wykonując powyższą delegację Minister Infrastruktury wydał rozporządzenie z

dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu (Dz. U. Nr 137, poz.

1310), dalej zwanego rozporządzeniem. Przewidywało ono w § 1 ust. 1, że za wydanie

karty pojazdu przy pierwszej rejestracji pojazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej

organ rejestrujący pobiera opłatę w wysokości 500 zł. Powyższe rozporządzenie zostało

uchylone wprost z dniem 15 kwietnia 2006 r. na podstawie § 2 rozporządzenia Ministra

Transportu i Budownictwa z dnia 28 marca 2006 r. w sprawie wysokości opłat za kartę

pojazdu (Dz. U. Nr 59, poz. 421), gdzie w § 1 określono, że za wydanie karty pojazdu

przy pierwszej rejestracji pojazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej organ

rejestrujący pobiera opłatę w wysokości 75 zł.

Wskazać należy, że kwestia pobrania opłaty za wydanie karty pojazdu była

przedmiotem powołanego wyżej wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 stycznia

2006 r., w którym stwierdzono niezgodność § 1 ust. 1 Rozporządzenia Ministra

Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. w z art. 77 ust. 4 pkt 2 i ust. 5 Prawa o ruchu

drogowym oraz art. 92 ust. 1 i art. 217 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W

uzasadnieniu tego orzeczenia wskazano, iż niezgodność § 1 ust. 1 rozporządzenia w

sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu z art. 77 ust. 4 pkt 2 i ust. 5 Prawa o ruchu

drogowym polega na tym, że przez zawyżenie wysokości opłaty wykroczono poza

zakres upoważnienia zawartego w ustawie. Rozporządzenie, bowiem niezgodnie ze

wskazanymi w ustawie wytycznymi w postaci nakazu uwzględnienia rzeczywistego

znaczenia karty pojazdu dla rejestracji pojazdu oraz kosztów związanych z drukiem i

dystrybucją karty ustalało opłatę, uwzględniając dodatkowo koszty innych zadań

administracji publicznej, których ustawodawca nie przewiduje. Dlatego też § 1 ust. 1

powołanego rozporządzenia został uznany za niezgodny również z art. 92 ust. 1

Konstytucji, który nakazuje wydanie rozporządzeń w celu wykonania ustaw i wyklucza

przejmowanie przez organ wydający rozporządzenie uprawnień ustawodawcy.

Rozporządzenie może być, bowiem wydane wyłącznie na podstawie wyraźnego, a więc

opartego tylko na domniemaniu lub na wykładni celowościowej, szczegółowego

upoważnienia ustawy, w granicach tego upoważnienia i w celu wykonania ustawy.

Trybunał uznał ponadto, że § 1 ust. 1 rozporządzenia jest niezgodny z art. 217

Konstytucji, gdyż ustanowiona w nim opłata stanowi - ze względu na niewspółmierność

do rzeczywistych kosztów świadczonej usługi - daninę publiczną o charakterze

podatkowym.

Jeśli chodzi o skutki tego orzeczenia, na tle zastosowanego przez Trybunał

zabiegu polegającego na czasowym odroczeniu terminu utraty mocy obowiązującej

zakwestionowanego przepisu, stwierdzić należy, iż przepis był niekonstytucyjny od

samego początku jego obowiązywania. Odnosząc to do kompetencji sądu

administracyjnego trzeba zważyć, że z art. 178 Konstytucji RP wywodzi się

samodzielność sądownictwa administracyjnego w ocenie konstytucyjności prawa

wykonawczego.

Zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie istnieje zgodność poglądów o

uprawnieniu do takiej kontroli stosowania prawa (por. uchwała Naczelnego Sądu

Administracyjnego z 30 października 2000 r., sygn. akt OPK 13/00, ONSA z 2001 r., nr

2, poz. 63 oraz wyrok składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z

dnia 16 stycznia 2006 r., sygn. akt I OPS 4/05, ONSAiWSA nr 2, poz. 39). To

uprawnienie sądów nie pozostaje w kolizji z rolą Trybunału Konstytucyjnego. W

przypadku stwierdzenia niezgodności przepisów rozporządzenia z Konstytucją i ustawą

różnica polega na tym, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego stwierdzające

niezgodność wywołuje ten skutek, że zakwestionowane przepisy tracą moc z chwilą

wskazaną przez Trybunał, podczas gdy stwierdzenie takiej niezgodności przez sąd

administracyjny jest podstawą do odmowy zastosowania zakwestionowanego przepisu

w toku rozpoznawania określonej sprawy, pomimo że formalnie przepis ten pozostaje w

systemie prawnym (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 lutego 2009 r.,

sygn. akt I OSK 418/08). Tym samym określenie przez Trybunał innego, niż

wynikającego z bazowej reguły walidacyjnej, momentu utraty mocy obowiązującej

przepisu wykonawczego sądu administracyjnego nie związuje (por. J. Trzciński, Glosa

do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 23 października 2007 r., P 10/07, Zeszyty

Naukowe Sądownictwa Administracyjnego 2008, nr 1; także J. Trzciński, R. Hauser:

Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie

Naczelnego Sądu Administracyjnego, Warszawa 2008, s. 70 i 85; wyrok Naczelnego

Sądu Administracyjnego z dnia 26 maja 2009 r., sygn. akt II OSK 290/09, LEX nr

505239; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 maja 2009 r., sygn. akt II

OSK 179/09, LEX nr 507638, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 maja

2009 r., sygn. akt II OSK 71/09, LEX 507812; wyrok Naczelnego Sądu

Administracyjnego z dnia 6 lutego 2008 r., sygn. akt II OSK 1745/07, LEX nr 357511).

Również należy wskazać na sprzeczność powołanego przepisu rozporządzenia z

treścią art. 90 akapit pierwszy Traktatu Ustanawiającego Wspólnotę Europejską (TWE).

Postanowienia Traktatu są bezpośrednio stosowane i mają walor nadrzędności nad

prawem krajowym państw członkowskich, co znajduje odzwierciedlenie w art. 87 ust. 1,

art. 89 ust. 1 pkt 3 i art. 91 Konstytucji RP oraz Traktatu akcesyjnego dotyczącego

przystąpienia Polski do Unii Europejskiej. Zgodnie z art. 2 Aktu o warunkach

przystąpienia stanowiącego część Traktatu, od dnia przystąpienia do Unii Europejskiej

Polska jest związana postanowieniami Traktatów założycielskich i aktów przyjętych

przez instytucje Wspólnot i Europejski Bank Centralny. Art. 90 TWE stanowi zaś, że

żadne Państwo Członkowskie nie nakłada bezpośrednio lub pośrednio na produkty

innych Państw Członkowskich podatków wewnętrznych jakiegokolwiek rodzaju

wyższych od tych, które nakłada bezpośrednio lub pośrednio na podobne produkty

krajowe (zasada niedyskryminacji w ramach wspólnego rynku). Zgodność krajowych

regulacji prawnych odnoszących się do opłat za wydanie karty pojazdu z powołanym

przepisem TWE stała się przedmiotem postanowienia Europejskiego Trybunału

Sprawiedliwości z dnia 10 grudnia 2007 r. w sprawie C-134/07 (Lex nr 354541).

Trybunał ten stwierdził, że art. 90 akapit pierwszy TWE należy interpretować w ten

sposób, że sprzeciwia się on opłacie, takiej jak przewidziana w § 1 ust. 1

rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat

za kartę pojazdu, która to opłata w praktyce jest nakładana w związku z pierwszą

rejestracją używanego pojazdu samochodowego przywiezionego z innego państwa

członkowskiego, lecz nie jest nakładana w związku z nabyciem w Polsce używanego

pojazdu samochodowego, jeśli jest on tam już zarejestrowany.

Z tych względów orzecznictwo sądów administracyjnych, w tym przede

wszystkim Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpoznaje przedmiotowe zagadnienie

jednolicie przyjmując, że czynność polegająca na odmowie zwrotu części opłaty za

kartę pojazdu narusza prawo, jako wydana bez podstawy prawnej (por. wyroki z dnia 18

czerwca 2008 r., sygn. akt I OSK 52/07; z dnia 17 września 2008 r., sygn. akt I OSK

1340/07, z dnia 24 lutego 2009 r., sygn. akt I OSK 418/08; z dnia 30 czerwca 2009 r.,

sygn. akt I OSK 939/08; z dnia 25 sierpnia 2009 r., sygn. akt I OSK 1238/08; z dnia 9

grudnia 2009 r., sygn. akt i OSK 773/09; z dnia 15 lutego 2010 r., sygn. akt I OSK

842/09; z dnia 17 lutego 2.010 r., sygn. akt I OSK 590/09 oraz sygn. akt I OSK 591/09,

publikowane w bazie orzecznictwa na stronie internetowej NSA).

Sąd w wyroku może uznać uprawnienie lub obowiązek wynikający z przepisów

prawa, już w postanowieniu z dnia 11 maja 2007 r., sygn. I OSK 573/07, a także w

późniejszych orzeczeniach Naczelny Sąd Administracyjny wyrażał pogląd, że

obowiązek uiszczenia opłaty za kartę pojazdu ma charakter publicznoprawny, a więc

wynikający z przepisów prawa administracyjnego. Sprawa odmowy zwrotu opłaty jako

dotycząca obowiązku publicznoprawnego ma swoje źródło w przepisach regulujących

obowiązek uiszczenia opłaty za kartę pojazdu, tj. art. 77 ust. 3 ustawy z dnia 20 czerwca

1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908 ze zm.) oraz § 1

ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości

opłat za kartę pojazdu (Dz.U. z 2003 r. Nr 137, poz. 1310). Nie ma przy tym znaczenia,

że ten ostatni przepis wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 stycznia 2006 r.

został uznany za niezgodny z Konstytucją RP (vide: wyrok Naczelnego Sądu

Administracyjnego z dnia 17 lutego 2010 r., sygn. akt I OSK 590/09).

Skoro żądanie zwrotu opłaty dotyczy obowiązku wynikającego z przepisów

prawa, to podmiot, którego obowiązku dotyczy akt lub czynność, o których mowa w art.

3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. ma prawo żądać, aby sąd orzekł o jego istnieniu lub nieistnieniu (art.

146 § 1 p.p.s.a.).

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 146 § 1 i 2

p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O kosztach przeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.