Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 572/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-02-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Diana Trzcińska Asesor WSA Justyna Dudek – Sienkiewicz po rozpoznaniu w dniu 8 lutego 2023 r. w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi S. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 12 maja 2022 roku, nr SKO Gd/387/22 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

S. K. (dalej: strona, wnioskodawca, skarżący) reprezentowany przez pełnomocnika wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku (dalej: organ II instancji, organ odwoławczy, Kolegium) z 12 maja 2022 r.,

nr SKO Gd/387/22, którą Kolegium utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Mikołajki Pomorskie z dnia 22 grudnia 2021 r. odmawiającą przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na matkę H. K..

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

W dniu 7 grudnia 2020 r. strona reprezentowana przez pełnomocnika zwróciła się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Mikołajkach Pomorskich z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad bliską osobą niepełnosprawną. W toku postępowania organ II instancji dwukrotnie - decyzjami z 31 marca 2021 r. i 18 listopada 2021 r. uchylał zaskarżone decyzje organu I instancji i sprawę przekazywał do ponownego rozpatrzenia.

Skutkiem powyższego w dniu 22 grudnia 2021 r. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Mikołajkach Pomorskich działając z upoważnienia Wójta Gminy Mikołajki Pomorskie wydał decyzję, w której m.in. odmówił stronie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na matkę – H. K..

W uzasadnieniu organ wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm.), w skrócie "u.ś.r.", nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawną osobą, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Istotne jest, aby zaniechanie podjęcia lub rezygnacja z pracy zarobkowej wymuszała konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, wymagającą stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby. Świadczenie pielęgnacyjne ma w ten sposób zrekompensować utratę uzyskiwanego lub potencjalnego dochodu osobie, która podejmuje się opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania. Rozmiar natomiast tej opieki musi być na tyle duży, aby całkowicie uniemożliwiał on podjęcie lub wykonywanie pracy zarobkowej. Natomiast jak wynika z wywiadu środowiskowego H. K. może pozostać w domu na kilka godzin sama, co umożliwia S. K. podjęcie zatrudnienia w niepełnym wymiarze godzin pracy.

Decyzją z dnia 12 maja 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku utrzymało w mocy zaskarżaną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, iż z uwagi na aktualne stanowisko sądów administracyjnych, które wskazuje na niedopuszczalność stosowania kryterium momentu powstania niepełnosprawności w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała po ukończeniu wieku określonego w art. 17 ust. 1b u.ś.r., okoliczność, że niepełnosprawność matki skarżącego powstała po ukończeniu przez nią 65 roku życia nie stanowi podstawy do odmowy przyznania wnioskodawcy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Stwierdziło też, że strona jest synem osoby wymagającej opieki. W związku z tym jest on spokrewniony w pierwszym stopniu i należy do kręgu osób uprawnionych do występowania o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.). Organ odwoławczy, analizując przepisy dotyczące przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wraz z ukształtowaną w tym zakresie linią orzeczniczą oraz przywołując ustalenia poczynione w trakcie przeprowadzonych w dniach 27 kwietnia 2021 r. oraz 17 grudnia 2021 r. wywiadów środowiskowych, uznał że z poczynionych ustaleń nie wynika, aby rozmiar i zakres opieki sprawowanej nad matką wymuszał na wnioskodawcy niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, gdyż sprawowana przez niego opieka - z uwagi na rodzaj i czas czynności wspomagających matkę w jej codziennym funkcjonowaniu, nie spełnia wymogów opieki o jakiej mowa we wskazanym

art. 17 ust. 1 u.ś.r.. W ocenie organu II instancji rozmiar obowiązków wnioskodawcy związanych z opieką nad matką nie uniemożliwia mu podjęcia zatrudnienia, przynajmniej w częściowym wymiarze czasu pracy. Takie czynności jak przygotowywanie posiłków, doraźna pomoc w czynnościach higienicznych czy ubieraniu się, pomiar ciśnienia i poziomu cukru, czy też kontakty z lekarzami nie mogą być uznane za czynności wymagające pełnej całodziennej dyspozycyjności wnioskodawcy. W związku z tym czynności odnoszące się do opieki nad matką wykonywane przez wnioskodawcę nie zajmują stale i codziennie jego czasu, są realizowane w pewnych odstępach czasowych i nie świadczą o stałym i tak dużym zaangażowaniu wnioskodawcy, a przede wszystkim mogą być zorganizowane w sposób umożliwiający podjęcie zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. W ocenie Kolegium odpowiednia organizacja nie wyklucza kategorycznie aktywizacji wnioskodawcy i podjęcie przez niego zatrudnienia. Nie kwestionując złego stanu zdrowia matki wnioskodawcy i konieczności jej wsparcia przez dzieci (do czego są zobowiązane zgodnie z regulacjami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy), Kolegium podkreśliło, iż sama konieczność sprawowania opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika natomiast, że matka wnioskodawcy - mimo posiadanego orzeczenia o niezdolności do samodzielnej egzystencji i znacznym stopniu niepełnosprawności, może pozostać sama w domu przez kilka godzin i jest w stanie określone czynności wykonać samodzielnie bez stałej obecności wnioskodawcy. Nie zawsze bowiem ustalenie znacznego stopnia niepełnosprawności automatycznie pozwala przyjąć, że osoba niepełnosprawna wymaga opieki w takim rozmiarze, który uniemożliwia opiekunowi podjęcie aktywności zawodowej nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższą decyzję Kolegium skarżący zarzucił jej:

1. naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez:

a) dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.:

- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego a sprawowaną przez niego opieką nad matką podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje,

- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez skarżącego nie wypełnia ww. dyspozycji podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej;

2. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy,

tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.) – dalej w skrócie jako "k.p.a.", poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącego nad matką, co skutkowało brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W związku z powyższym wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji.

W uzasadnieniu wskazano, że zasadniczym zarzutem stawianym niniejszą skargą jest naruszenie przez organ w decyzji art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. polegające na błędnej wykładni ww. przepisu. Organ II instancji w uzasadnieniu przedmiotowej decyzji podnosi, iż "(...) zakres pomocy, jakiej wnioskodawca udziela matce nie wykracza poza przeciętne ramy pomocy świadczonej przez dzieci na rzecz rodziców w wieku starszym i obiektywnie nie wykluczałoby to możliwości podjęcia pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy (...)". Powyższe ustalenia organ poczynił w oderwaniu od stanu faktycznego sprawy. Z okoliczności sprawy wynika, że opieka nad matką skarżącemu zajmuje znaczną część dnia. Organ odwoławczy nie wziął również pod uwagę, że przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego zostanie spełniona, jeżeli opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której - oprócz sprawowania opieki, strona wykazuje gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy, co w niniejszej sprawie zachodzi. Innymi słowy, znaczy stopień zaangażowania w pomoc osobie najbliższej uniemożliwia opiekunowi podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi tu o opiekę stałą lub długoterminową, a nie tylko o opiekę rozumianą jako wykonywanie czynności opiekuńczych bez przerwy przez 24 godziny na dobę (zob. wyrok WSA w Łodzi z dnia 24 czerwca 2020 r. sygn. akt II SA/Łd 218/20). Skarżący przytoczył w tym zakresie liczne orzecznictwo sądów administracyjnych. Strona nadmieniła również, iż organy na podstawie art. 7 k.p.a. mają obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w celu ustalenia tego stanu zgodnie z prawdą obiektywną. Przepis ten, a także przepisy art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., nakładają na organy obowiązek podejmowania wszelkich niezbędnych kroków w celu wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności stanu faktycznego sprawy. Zdaniem skarżącego, działania organu administracji w sprawie objętej odwołaniem były sprzeczne z zasadami państwa prawa, które organy administracji publicznej mają obowiązek wcielać w życie. Podkreślono również, że zastosowanie przez organ rozstrzygający w niniejszej sprawie wyłącznie wykładni gramatycznej doprowadziło do rozstrzygnięcia, które w świetle powszechnie akceptowanych wartości jest rażąco niesłuszne, niesprawiedliwe, nieracjonalne i niweczy ratio legis ustawy o świadczeniach rodzinnych. W sytuacjach, gdy ściśle literalne interpretowanie zapisu ustawowego prowadzi do zniekształcenia albo wypaczenia jego treści, obowiązkiem organu stosującego prawo jest sięgnięcie do innych sposobów wykładni. W sprawie będącej przedmiotem skargi prawidłowe odczytanie treści art. 17 u.ś.r. prowadzi do wniosku, że skarżący opiekujący się niepełnosprawną w stopniu znacznym matką jest osobą uprawnioną do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o jej oddalenie.

Pismem z dnia 7 listopada 2022 r. strona skarżąca poinformowała tutejszy Sąd o tym, że matka wnioskodawcy zmarła w dniu 26 października 2022 r. W związku z powyższym ograniczono złożony w sprawie wniosek do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od pierwszego dnia miesiąca złożenia wniosku do dnia zgonu osoby wymagającej opieki.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu z normami prawnymi - proceduralnymi i materialnymi - przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego obowiązującego w dniu wydania zaskarżonego aktu i na podstawie ustalonego przez organy stanu faktycznego. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych rozstrzygnięć administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd - jak stanowi art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną podstawą prawną, z wyjątkiem skarg na pisemną interpretację przepisów prawa podatkowego wydaną w indywidualnej sprawie, opinię zabezpieczającą i odmowę wydania opinii zabezpieczającej.

W wyniku przeprowadzonej kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd nie stwierdził naruszeń prawa, które uzasadniałyby wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm.), zwanej dalej "u.ś.r.", a w szczególności art. 17 u.ś.r., w którym szczegółowo określono wymogi, od spełnienia których uzależnione jest pozytywne rozpatrzenie wniosku opiekuna osoby niepełnosprawnej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazane przez ustawę przesłanki muszą być spełnione kumulatywnie.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z powołanego unormowania art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest, aby opiekun osoby niepełnosprawnej nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi osoby niepełnosprawnej strat finansowych związanych z niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z pracy, spowodowaną koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Należy jednak podkreślić, że wskazane świadczenie nie jest przyznawane jedynie za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za związany z tą opieką rzeczywisty brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia. Ta cecha różni świadczenie pielęgnacyjne od uregulowanego w art. 16a u.ś.r. specjalnego zasiłku opiekuńczego, stanowiącego wsparcie dla osób, które pozostają niezatrudnione, bez względu na to, czy prowadzi do tego rezygnacja, czy niepodejmowanie pracy zarobkowej, z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi zatem sprawować faktyczną i konieczną opiekę nad osobą niepełnosprawną, w wymiarze, który uniemożliwia mu wykonywanie pracy zarobkowej. Z okoliczności sprawy musi więc wynikać, że sprawujący opiekę nie podejmuje aktywności zawodowej (tj. rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) wyłącznie z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną i to w wymiarze (zakresie), który w okolicznościach danej sprawy wyklucza mu możliwość podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej.

W tej sytuacji obowiązkiem organu administracji w kontrolowanym postępowaniu było ustalenie związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Organy winny były ustalić, czy niepodejmowanie zatrudnienia wynika z rzeczywistej potrzeby opieki i pomocy, której zakres wyklucza jakąkolwiek aktywność zawodową skarżącego, w tym choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

W toku przeprowadzonego postępowania ustalono, że skarżący zamieszkuje samotnie i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, natomiast jego matka mieszkała wraz z drugim z synów i jego rodziną, prowadząc odrębne gospodarstwo domowe. Matka strony legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe. W orzeczeniu wskazano na konieczność stałej i długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Pracownik socjalny podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 17 grudnia 2021 r. ustalił, że wnioskodawca jest z zawodu stolarzem, posiada 17- letni staż pracy, lecz z zatrudnienia zrezygnował z uwagi na sprawowaną opiekę nad matką. Od dnia 25 czerwca 2015 r. pobierał specjalny zasiłek opiekuńczy. Osoba niepełnosprawna - wymagająca opieki, cierpiała na liczne schorzenia, takie jak: przewlekła niewydolność serca, choroba wieńcowa, cukrzyca insulinozależna, przewlekła choroba nerek, przewlekła niedostateczność krążenia mózgowego, choroba zwyrodnieniowa kręgosłupa, otyłość brzuszna i zaburzenia depresyjne. Kobieta dwukrotnie przeszła zawał serca, przebyła zatorowość płucną, a także miała zabieg usunięcia macicy i pęcherzyka żółciowego. Doznała udaru niedokrwiennego lewej i prawej półkuli mózgu. Pracownik socjalny wskazał, że matka skarżącego jest w stanie samodzielnie poruszać się po domu, spożyć posiłki i przygotowane wcześniej leki, które skarżący przegotowuje jej raz w tygodniu na cały tydzień (vide oświadczenie skarżącego z 17 grudnia 2021 roku w aktach administracyjnych organu I instancji). Może pozostać sama w domu na kilka godzin, mając możliwość telefonicznego skontaktowania się ze stroną lub poproszenia o wsparcie drugiego syna lub jednego z członków jego rodziny, z którymi zamieszkuje. Matka skarżącego wymaga pomocy w poruszaniu się w okresach gorszego samopoczucia, a także podczas wykonywania toalety, sporządzaniu posiłków, pomiarze stężenia glukozy i podawaniu insuliny. Do obowiązków skarżącego związanych z opieką nad niepełnosprawną matką należy pomoc w przyrządzaniu posiłków, robienie zakupów, sprzątanie, przynoszenie opału, podawanie leków, zapewnienie transportu i towarzyszenie w trakcie wizyt lekarskich.

W ocenie Sądu organy w niniejszej sprawie w sposób prawidłowy, zgodny z treścią przepisów art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.) zgromadziły materiał dowodowy, a następnie – po jego przeanalizowaniu, stwierdziły, że całokształt ujawnionych okoliczności faktycznych przeczy istnieniu związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego a koniecznym zakresem opieki i pomocy świadczonej matce w związku z jej znacznym stopniem niepełnosprawności.

Na wstępie dalszych rozważań należy zaakcentować, że Sąd wziął pod uwagę fakt śmierci matki skarżącego w dniu 26 października 2022 r., co nie zmienia faktu, iż zdarzenie to nie powoduje bezprzedmiotowości niniejszego postępowania, gdyż konieczne jest rozpoznanie zasadności wniosku o prawo do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego - poczynając od momentu jego złożenia do zgonu osoby, która zgodnie z wnioskiem wymagała stałej opieki.

Niewątpliwie matka skarżącego legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe (art. 3 pkt 21 lit. a u.ś.r.) ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Przywołany wyżej przepis odsyła do definicji określonych w ustawie z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U z 2023 r. poz. 100), zwanej dalej ustawą o rehabilitacji. W art. 4 ust. 1 ustawy o rehabilitacji określono, iż do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.

Orzeczenie o niepełnosprawności w sposób wiążący określa zakres niezbędnej pomocy osobie niepełnosprawnej, którego nie mogą kwestionować organy orzekające o świadczeniach pielęgnacyjnych. Rolą organów administracyjnych w takiej sytuacji było zatem ustalenie, czy osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do przyznania świadczenia i czy faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę w zakresie określonym w orzeczeniu o niepełnosprawności. Wymagało to ustalenia zindywidualizowanych i konkretnych okoliczności niniejszej sprawy, które pozwoliłyby na zweryfikowanie istnienia rzeczywistego związku pomiędzy biernością zawodową skarżącego a sposobem zaspakajania potrzeb opiekuńczych w stosunku do matki. Samo bowiem posiadanie orzeczenia nie przesądza, że każdy, zajmujący się osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności, sprawuje opiekę w sposób wykluczający go z jakiejkolwiek aktywności zawodowej. Przypadek zaistniały na gruncie niniejszej sprawy jest tego przykładem.

Z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu ustawy, musi ona być stała lub długoterminowa. Nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez niewielką część doby. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy bowiem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia przez opiekuna jakiejkolwiek pracy zarobkowej (tak wyroki NSA: z 23 października 2020 r., I OSK 1148/20; z 5 czerwca 2012 r., I OSK 2454/11 oraz z 2 lutego 2017 r.,

I OSK 2201/15, dostępne https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Należy zgodzić się z Kolegium, że z ustalonego w sprawie stanu faktycznego wynika, że czynności wykonywane przez skarżącego w ramach opieki nad matką nie wyczerpywały normatywnie określonego zakresu opieki wymaganego przy osobie z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgromadzony materiał dowodowy nie pozostawia bowiem wątpliwości, że pomimo znacznej niepełnosprawności oraz przebytych chorób mających wpływ na stan zdrowia, matka wnioskodawcy wykazywała się samodzielnością. Z poczynionych w sprawie ustaleń wynika, że nie była osobą leżącą i wymagającą nieprzerwanej opieki. Po domu poruszała się samodzielnie, potrzebując asysty jedynie podczas wyjść w celu odbycia wizyt lekarskich. Nie była również niesprawna ruchowo – samodzielnie siedziała, nie wymagała karmienia i pojenia, była w stanie samodzielnie spożywać przygotowane posiłki i leki. Matka skarżącego była w stanie pozostać sama na parę godzin, co wymagało jedynie umożliwienia jej kontaktu telefonicznego z opiekunem. Co istotne na gruncie niniejszej sprawy, kobieta nie zamieszkiwała sama lub wspólnie z wnioskodawcą, lecz z drugim z synów i jego rodziną. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynikało, że matka skarżącego podczas jego nieobecności mogła liczyć na pomoc bliskich z nią zamieszkujących, nie pozostawała więc przez całą dobę jedynie pod opieką syna wnioskującego w niniejszej sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Dokonując oceny podejmowanych przez skarżącego czynności w ramach opieki nad matką należało stwierdzić, że nie wykraczały one w większości poza czynności domowe wykonywane przez osoby pracujące na pełen etat. Do zakresu tych obowiązków należało głównie gotowanie i podawanie posiłków oraz leków, pomoc przy czynnościach związanych z zachowaniem higieny, sprzątanie, robienie zakupów, pranie, prasowanie, przygotowywanie opału i palenie w piecu oraz mierzenie cukru i podawanie insuliny. Zdaniem Sądu zakres obowiązków spoczywających na skarżącym nie usprawiedliwiał jego bierności zawodowej. Nie podejmował on bowiem przy matce takich czynności opiekuńczych, które absorbowałby go nieustannie i wymagały ciągłej obecności w domu, nie pozwalając na jakąkolwiek aktywność zawodową, szczególnie zgodną z jego wykształceniem (stolarz), gdyż matka strony nie wymagała tak szczególnej pielęgnacji.

W orzecznictwie przyjmuje się, że przesłanka "niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny", o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., winna być rozumiana jako wystąpienie takiej sytuacji, w której sprawowanie osobistych starań o prawidłowe zapewnienie opieki osobie niepełnosprawnej na tyle wypełnia czas podmiotowi tę opiekę sprawującemu, że nie jest on w stanie podjąć innej stałej aktywności wymagającej jego codziennego i stałego zaangażowania, przez którą należy rozumieć aktywność zawodową (wyrok WSA w Łodzi z 25 sierpnia 2022 r., II SA/Łd 229/22, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie nie wykazano, aby zaangażowanie skarżącego w opiekę nad matką było przeszkodą w podjęciu aktywności zawodowej. Zgodzić należy się więc z organami, że stan fizyczny matki skarżącego i zakres wykonywanych przez nią samodzielnie czynności życia codziennego w tamtym okresie nie stały na przeszkodzie podjęciu zatrudnienia przez stronę. Nie zachodził zatem związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem pracy przez wnioskodawcę, a koniecznością sprawowania opieki nad matką, który przemawiałby za przyznaniem mu świadczenia pielęgnacyjnego.

Na gruncie niniejszej sprawy wskazania wymaga, iż zgodnie z przepisem art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Norma prawna zawarta w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. wyklucza możliwość pobierania przez daną osobę jednocześnie specjalnego zasiłku opiekuńczego oraz świadczenia pielęgnacyjnego. Z tego powodu osoba uprawniona do pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego i pobierająca ten zasiłek nie może mieć jednocześnie przyznanego prawa do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. Dopuszczalny jest zbieg uprawnień, ale nie kumulatywne pobieranie świadczeń (tak wyrok WSA w Poznaniu z dnia 11 sierpnia 2022 r., IV SA/Po 345/22, dostępny https://orzeczenia .nsa.gov.pl). Przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. nie ogranicza jednak prawa wyboru przez osobę uprawnioną świadczenia pielęgnacyjnego, gdy specjalny zasiłek opiekuńczy jest już przyznany wcześniejszą decyzją. Przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. nie powinien być zatem interpretowany w oderwaniu od treści art. 27 ust. 5 tej ustawy, zgodnie z którym w przypadku zbiegu uprawnień do kilku świadczeń rodzinnych, przysługuje jedno, wybrane przez osobę uprawnioną oraz od treści art. 24 ust. 2 tej ustawy, wprowadzającego zasadę ustalania prawa do świadczeń rodzinnych począwszy od miesiąca wpływu wniosku z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Konflikt między wymienionymi wyżej zasadami wynikającymi z przepisów u.ś.r. należy rozstrzygnąć zgodnie z regułą proporcjonalności, wypełnioną na etapie wykonania decyzji o przyznaniu uprawnienia do korzystniejszego świadczenia (tak wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 7 lipca 2022 r., sygn. II SA/Go 240/22, dostępny https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z powyższych powodów należy podkreślić, że posiadanie przez skarżącego w momencie składania wniosku prawa do pobierania zasiłku opiekuńczego, wobec złożonego przez niego oświadczenia z dnia 7 grudnia 2020 r., nie stanowiłoby przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, jednak - jak ustalono powyżej - na wynik sprawy wpłynęło ustalenie, że nie wykazano by sprawowana przez skarżącego opieka nad matką uniemożliwiała mu podjęcie zatrudnienia.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku

- na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę jako niezasadną.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z treścią art. 119 pkt 2 p.p.s.a., wobec wniosku skarżącego i organu w zakresie rozpoznania sprawy w tym trybie.