Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 63/05
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2005-10-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6341 Pozbawienie uprawnień kombatanckich oraz pozbawienie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Borkowska, Sędziowie NSA Maria Czapska – Górnikiewicz, Henryk Ożóg (spr.), Protokolant Dorota Korybut - Orłowska, po rozpoznaniu w dniu 6 października 2005 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej F. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 11 października 2004r., sygn. akt II SA/Kr 3025/00 w sprawie ze skargi F. Z. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie na podstawie art. 25 ust. pkt 2 ustawy z 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. z 1997, Nr 142, poz. 950 ze zmianami/, pozbawił uprawnień kombatanckich F. Z. ur. 28 lipca 1929r. przyznanych mu przez ZW ZBoWiD w [...] w 1987r. z tytułu udziału w walce zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej od 3 grudnia 1951r. do 24 lutego 1952r. W okresie bowiem, za który zostały przyznane F. Z. uprawnienia kombatanckie, odbywał on służbę w Wojsku Polskim. Z akt sprawy nie wynika jednak, aby podczas tej służby brał udział w walkach z oddziałami wymienionymi w art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach. Organ orzekający powołał następnie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach ..., stanowiący, że pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które uzyskały takie uprawnienia wyłącznie z tytułu działalności w charakterze uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej. Kierownik Urzędu dodał, że nie jest obowiązany do wyjaśnienia, czy istnieją inne przesłanki uzasadniające przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu działalności określonej w art. 1 ust. 2, art. 2 i art. 4 ustawy o kombatantach ... .

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy F. Z. stwierdził, że służbę wojskową odbywał w łączności, wobec czego nie mógł brać udziału w walkach. Dołączył dokumenty dotyczące pracy przymusowej na rzecz III Rzeszy w sprawie okupacji.

W dniu [...] Kierownik Urzędu wydał decyzję Nr [...], którą utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z 24 stycznia 1991r. o kombatantach... i art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 k.p.a. W uzasadnieniu powtórzył motywy zawarte w uzasadnieniu swojej wcześniejszej decyzji i stwierdził, że skarżący nie dostarczył nowych dokumentów. Praca przymusowa w czasie okupacji nie stanowi działalności kombatanckiej. Decyzja zatem nie narusza prawa.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego F. Z. opisał swoją służbę wojskową i stwierdził, że przysługują mu uprawnienia z tytułu represjonowania przez III Rzeszę.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu wniósł o odrzucenie skargi na decyzję z [...] oraz o oddalenie skargi na decyzję z [...].

Wyrokiem z dnia 11 października 2004r., sygn. akt II SA/Kr 3025/00 Wojewódzki Sąd Administracyjny skargę oddalił stwierdzając, że skarga F. Z. dotyczy w istocie decyzji Kierownika Urzędu z [...], a jedynie pośrednio decyzji wcześniejszej.

Uprawnienia kombatanckie przysługują osobie, która spełnia jedno lub więcej wymagań określonych w art. 1 ust. 2, art. 2 i art. 4 ustawy o kombatantach... .

W przypadku skarżącego, który rozpoczął odbywanie służby wojskowej po 30 czerwca 1947r. i odbywał ją w 9 Pułku Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego, jedyny tytuł przyznania lub zachowania uprawnień kombatanckich mógłby wynikać z art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach ... , czyli z racji uczestniczenia w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Wehrwolfu.

Ani w aktach ZBoWiD, ani w aktach postępowania weryfikacyjnego, nie ma dowodów na to, aby F. Z. uczestniczył w walkach ze wskazanymi wyżej oddziałami czy grupami. Wobec tego Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdza, że zaskarżona decyzja nie narusza obowiązującego prawa.

Uprawnienia do świadczenia z tytułu deportowania do pracy przymusowej na terytorium III Rzeszy nie mogą być rozpatrywane w toku postępowania o pozbawienie uprawnień kombatanckich. Mogą być one rozpatrywane w osobnym postępowaniu przed Kierownikiem Urzędu. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 17 czerwca 2003r. /sygn. akt P 24/02, Dz.U. z 2003r., nr 110, poz. 1060/, orzekł, że art. 4 ust. 5 ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich /Dz.U. Nr 87, poz. 395, ze zm./ ustanawiający końcowy termin występowania z wnioskami o przyznanie uprawnienia do świadczenia, jest niezgodny z art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Z powyższych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, /Dz.U. Nr 153, poz. 1270/ skargę oddalił.

W skardze kasacyjnej od tego wyroku pełnomocnik F. Z., adwokat T. M., działając na podstawie art. 173 § 1 cytowanego Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zarzucił:

1. obrazę prawa materialnego, a to art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /Dz.U. z 1997r. Nr 142, poz. 950 ze zm./, poprzez jego niezastosowanie, pomimo istnienia ku temu przesłanek, tj. uczestnictwa 9 Pułku Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego w walkach z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Wehrwolfu, w okresie pełnienia służby wojskowej przez skarżącego,

2. obrazę przepisów postępowania, a mianowicie:

- art. 106 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez zaniechanie wyjaśnienia – w oparciu o dokumenty 9 Pułku Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego, zarchiwizowane we właściwych instytucjach – istotnych wątpliwości dotyczących uczestnictwa skarżącego /jednostki, w której odbywał służbę wojskową/ w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Wehrwolfu, która to okoliczność, stosownie do art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego umożliwia zachowanie posiadanych uprawnień kombatanckich,

- art. 233 § 1 kpc w zw. z art. 106 § 5 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez oddalenie skargi pomimo oczywistego uchybienia przez Kierownika Urzędu przepisom procedury administracyjnej, a to art. 77 § 1 kpa polegającego na tym, iż wbrew nakazom płynącym z treści wspomnianego przepisu dokonał ustaleń faktycznych w oparciu o dalece niekompletny materiał dowodowy, pomijając sugestie skarżącego, który wskazywał, iż jednostka w której odbywał służbę wojskową faktycznie uczestniczyła w działaniach zbrojnych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Wehrwolfu, toczonych w okolicach Bydgoszczy oraz Jedwabnego.

Skarżący podniósł, iż wbrew nakazowi płynącemu z art. 106 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd może, działając także z urzędu, dokonać uzupełnienia postępowania dowodowego w oparciu o dokumenty, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości. Nie może budzić wątpliwości, iż w kontekście sygnalizowanych przez skarżącego Kierownikowi Urzędu okoliczności udziału formacji, w której pełnił zasadniczą służbę wojskową, w działaniach zbrojnych z jednostkami UPA oraz Wehrwolfu w okolicach Bydgoszczy i Jedwabnego, fakty te wymagały weryfikacji. Zatem koniecznym było, w sytuacji zaniechania w tym zakresie organu administracyjnego, wypełnienie tejże luki przez aktywność Sądu.

Obowiązek przeprowadzenia wszystkich niezbędnych do wyjaśnienia sprawy dowodów obciąża, wbrew twierdzeniu Sądu pierwszej instancji, organ administracyjny prowadzący postępowanie. Nie ma bowiem żadnych powodów aby ta, wyprowadzona z treści art. 77 § 1 kpa zasada nie była stosowana na gruncie ustawy o kombatantach. Przepis art. 77 § 1 kpa nakłada na organy administracji publicznej obowiązek zgromadzenia całego materiału dowodowego koniecznego do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy. Z powołanego przepisu prawa wynika między innymi, że organ administracji jest zobowiązany z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego (tak: NSA w Warszawie w wyroku z dnia 17 października 2001r., I SA 1110/01, nie publik., z dnia 4 lipca 2001r., I SA 301/00 nie publik.). Obowiązkowi temu niewątpliwie uchybił Kierownik Urzędu nie występując do właściwych instytucji o kwerendę dokumentacji stwierdzającej, jakie działania operacyjne prowadzone były przez 9 Pułk Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego w dacie, kiedy służbę odbywał w nim skarżący. Uchybienie to nie zostało wytknięte przez Sąd. Prowadzi to do wniosku, iż poczynione tak przez organ administracyjny jak i Sąd pierwszej instancji ustalenia faktyczne mają charakter dowolny, albowiem nie znajdują odzwierciedlenia w kompletnym materiale dowodowym. Zgodnie z dominującym w orzecznictwie poglądem, jako dowolne traktować należy ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym, czy nie w pełni rozpatrzonym. Zarzut dowolności zostaje wykluczony dopiero ustaleniami dokonanymi w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 kpa), zgromadzonego i rozpatrzonego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 kpa), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego do wydania decyzji o przekonującej treści (tak: NSA w Warszawie w wyroku z dnia 4 lipca 2001r., I SA 1768/99).

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Kierownik Urzędu wniósł o jej oddalenie jako pozbawionej usprawiedliwionych podstaw.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie jest zasadna.

Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do art. 183 § 1 cytowanego Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej biorąc nadto pod uwagę nieważność postępowania, o jakiej mowa w § 2 art. 183.

Sąd II instancji jest zatem związany podstawami zaskarżenia zawartymi w skardze kasacyjnej jak i sformułowanymi w niej wnioskami. Podstawy skargi kasacyjnej zostały określone w art. 174 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Opierają się one na: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeśli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarżący zarzuca wyrokowi Sądu I instancji "obrazę prawa materialnego i przepisów postępowania", opiera zatem swój środek prawny na obu podstawach wymienionych w art. 174 cytowanego Prawa. Zarzuty skargi kasacyjnej zostały jednakże tak sformułowane, że stoją w opozycji względem siebie. Jeśli bowiem istotnie 9 Pułk KBW, w którym służył F. Z., brał udział w walkach z oddziałami UPA oraz grupami Wherwolfu, a tym samym doszło do naruszenia prawa materialnego (art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach), to niezbyt zrozumiały staje się kolejny zarzut zaniechania wyjaśnienia "istotnych wątpliwości dotyczących uczestnictwa skarżącego w walkach z oddziałami UPA oraz grupami Wherwolfu w okresie pełnienia służby wojskowej przez skarżącego".

Nie ma to jednak istotniejszego znaczenia z tego względu, że w aktach sprawy administracyjnej brak dowodów, że jednostka wojskowa, w której służył F. Z. rzeczywiście brała udział w walkach z oddziałami UPA lub Wehrwolfem. Z uchwały Zarządu Koła ZBoWiD w [...] z dnia 23 września 1987r. wynika, że skarżący walczył z reakcyjnym podziemiem w grupach wydzielonych z 9 płk KBW (k. 5). Starając się o przyjęcie w poczet członków ZBoWiD F. Z. pisał, że pod koniec 1951r., z początkiem grudnia II bat. 9 płk został wytypowany do likwidacji resztek band na terenie woj. białostockiego (k. 6 na odwrocie). Jakie to były bandy skarżący nie wskazał. Podobnie stwierdza orzeczenie Wojewódzkiej Komisji Weryfikacyjnej w [...], że skarżący "osobiście uczestniczył w walkach zbrojnych z bandami w okresie od 3 grudnia 1951r. do 24 lutego 1952. w składzie grup wydzielonych z 9 Pułku KBW do likwidacji reakcyjnego podziemia" (k. 7). We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wniesionym po otrzymaniu decyzji weryfikacyjnej uprawnienia kombatanckie, skarżący natomiast wskazał, że jako dziecko pracował na rzecz III Rzeszy, nic nie mówiąc o walkach z UPA, czy Wehrwolfem (k. 16). W skardze na decyzje pozbawiające uprawnień kombatanckich stwierdził przy tym: "nie wiem, czy walki były z wrogiem, czy z przyjacielem, w 1951r. był tylko jeden wróg i jeden przyjaciel. Urząd kombatancki pisze, że nie brałem udziału w walkach – trudno by radiotelegrafista rzucał słuchawką na polu walki" (k. 5 akt sądowych). W piśmie procesowym wniesionym po złożeniu skargi oświadczył zaś że I Bat. 8 Płk KBW w

Łodzi, w latach 1951-1953r. nie brał udziału w zwalczaniu poakowskiego podziemia. Brali udział w akcjach wyjazdowych w Białostockie, Bielsko Podlaskie, były to bandy rabunkowe, które mieli zwalczać". (k. 15 akt sądowych).

W orzecznictwie sądowym wyrażone zostało zapatrywanie, że jeżeli osoba, która uzyskała uprawnienia kombatanckie na podstawie dotychczasowych przepisów z tytułu uczestnictwa w latach 1944-1956 w walkach o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej mogła je uzyskać także z innego (innych) tytułów to organ administracyjny nie może pozbawić jej tych uprawnień bez należytego oraz wszechstronnego wyjaśnienia sprawy w postępowaniu weryfikacyjnym i z pominięciem okoliczności, które wskazują, iż uprawnienia te mogły jej przysługiwać z mocy tego innego tytułu (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 września 1996r., III ARN 30/96, OSNZU 6/97).

Teza ta nie straciła swej aktualności. Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w powyższym składzie zawartą w niej myśl podziela jednakże nie może ona mieć odniesienia do niniejszej sprawy. Wskazano bowiem już wcześniej brak w sprawie jakiegokolwiek przekonującego dowodu, że skarżący brał udział w walkach z UPA lub Wehrwolfem, co czyniłoby zasadnym zarzut naruszenia przepisu art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach. Zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego nie zasługuje więc na uwzględnienie podobnie jak i zarzut obrazy przepisu art. 106 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi pozwalającego sądowi z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Jeśli uwzględnić, że celem postępowania sądowoadministracyjnego jest kontrola legalności zaskarżonej decyzji administracyjnej to nie budzi wątpliwości, że dowody te miałyby posłużyć jedynie zbadaniu czy decyzja jest zgodna z prawem. Skoro stwierdzono brak w aktach sprawy dowodów, że skarżący brał udział w walkach z UPA lub Wherwolfem, jak i że mógł w nich uczestniczyć trudno byłoby przyjąć istnienie w sprawie wymienionych przez ustawodawcę istotnych wątpliwości wymagających wyjaśnienia. Z tego względu odnoszenie się do tego, czy istnieje dalsza przesłanka stosowania instytucji z art. 106 § 3 cytowanego Prawa staje się bezprzedmiotowe. Jakkolwiek oczekiwane przez skarżącego poszukiwanie przez Sąd I instancji dowodów jego walki z UPA lub Wherwolfem z pewnością prowadziłoby do nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie, a tylko gdy nie prowadzi to do przewlekłości postępowania dowody uzupełniające są dopuszczalne.

Skargę kasacyjną pozbawioną usprawiedliwionych podstaw Naczelny Sąd Administracyjny zatem oddalił na podstawie art. 184 cytowanego Prawa.