Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2294/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-04-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Hasła tematyczne: Przejęcie mienia
Skarżony organ: Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art 174, 176, 184, 204 pkt 1)
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art 61a, 158 par2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz, Sędzia NSA Marzenna Linska-Wawrzon, Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.), Protokolant asystent sędziego Justyna Rosińska, po rozpoznaniu w dniu 9 kwietnia 2014 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. F., T. W., M. K., A. K., A. H., J. H., J. H., Z. H., J. K. i W. H. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 maja 2012 r. sygn. akt IV SA/Wa 408/12 w sprawie ze skargi A. F., T. W., M. K., A. K., A. H., J. H., J. H., Z. H., J. K. i W. H. na postanowienie Ministra Gospodarki z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza solidarnie od A. F., T. W., M. K., A. K., A. H., J. H., J. H., Z. H., J. K. i W. H. na rzecz Ministra Gospodarki kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 24 maja 2012 r., sygn. akt IV SA/Wa 408/12 oddalił skargę A. F., T. W., M. K., A. K., A. H., J. H., J. H., Z. H., J. K. i W. H. na postanowienie Ministra Gospodarki z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji.

W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji wskazał, że Minister Gospodarki postanowieniem z dnia [...] grudnia 2011 r., nr [...], L.dz. [...] wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 i art. 141 § 2 oraz 144 k.p.a. utrzymał w mocy postanowienie własne z dnia [...] października 2011 r., nr [...], L. dz. [...].

W uzasadnieniu postanowienia Minister Gospodarki wskazał, że postanowieniem z dnia [...] października 2011 r. nr [...], L. dz. [...], Minister Gospodarki, działając na podstawie art. 61a § 1 k.p.a., w związku z art. 124 § 1 k.p.a., odmówił wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Gospodarki z dnia [...] czerwca 2000 r., znak: [...], "w części w jakiej Minister uznał, że nieruchomość położona w W. przy ul S. (obecnie K.), na której znajdowało się przedsiębiorstwo "[...]" i która to nieruchomość była częścią wskazanego przedsiębiorstwa, została objęta działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279)."

Ponownie rozpatrując sprawę Minister Gospodarki nie znalazł podstaw do zmiany własnego postanowienia z dnia [...] października 2011 r.

W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że Minister Gospodarki decyzją z dnia [...] czerwca 2000 r., znak: [...], stwierdził na podstawie art. 158 § 2 w zw. z art. 156 § 2 k.p.a., wydanie z naruszeniem prawa następujących orzeczeń:

1. zarządzenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] stycznia 1949 r. w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem "[...]" właśc. O. H. spadkobiercy w Warszawie, ul. S.;

2. zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] kwietnia 1950 r. w sprawie wznowienia postępowania dotyczącego przejęcia na własność Państwa na podstawie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. przedsiębiorstwa [...] w W., ul S.;

3. orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] sierpnia 1950 r. w sprawie przejęcia przedsiębiorstw na własność Państwa w części dotyczącej przedsiębiorstwa [...], ul. S.

W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] czerwca 2000 r., Minister Gospodarki stwierdził m. in. że "zakres oceny legalności decyzji nacjonalizacyjnych odnosi się do przedsiębiorstwa i jego mienia ruchomego. Nie dotyczy natomiast nieruchomości gruntowej, na której przedsiębiorstwo to było zlokalizowane oraz posadowionych na niej budynków i budowli. Wynika to z faktu, że nieruchomość warszawska położona przy ul. S. została objęta działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279 z 1945 r.). Powyższe ustalenie Ministra Gospodarki wynikało z faktu, iż "pismem Urzędu Dzielnicy - Gminy W. P. z dnia [...].06.1993 r. znak: [...] Ministerstwo Gospodarki zostało poinformowane, że byli właściciele hipoteczni nie złożyli wniosku o przyznanie prawa własności czasowej w terminie określonym w art. 7 ust. 1 wyżej cytowanego dekretu, w związku z czym grunt przedmiotowej nieruchomości wraz z zabudowaniami na mocy tego dekretu przeszedł na własność Państwa. (...) W świetle powyższego, ocena legalności przejścia zabudowanej nieruchomości gruntowej na własność Państwa nie leży w kompetencji Ministra Gospodarki.

Dalej Minister wskazał, że przed rozpatrzeniem merytorycznie wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej, w trybie art. 156 § 1 k.p.a., organ zobowiązany jest m.in. do ustalenia czy z przedmiotowym wnioskiem występuje uprawniony podmiot.

Zgodnie z art. 61 a § 1 k.p.a., gdy żądanie wszczęcia postępowania zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przy czym stroną postępowania jest zgodnie z art. 28 k.p.a. każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. W pojęciu tzw. "innych uzasadnionych przyczyn" uniemożliwiających wszczęcie postępowania, w ocenie Ministra Gospodarki mieszczą się przesłanki przedmiotowej dopuszczalności wszczęcia postępowania, w tym możliwość rozpoznania żądania w zakresie wykraczającym poza przedmiot rozstrzygnięcia.

Z treści ww. art. 61a § 1 k.p.a. wynika, iż przed wszczęciem postępowania organ winien zbadać, po pierwsze czy składający wniosek legitymuje się interesem prawnym do żądania jego wszczęcia, po drugie zaś, czy nawet przy istnieniu po jego stronie tego interesu, brak jest innych uzasadnionych przyczyn, z powodu których postępowanie nie może być wszczęte.

Z samej istoty postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej wynika, iż postępowanie w takiej sprawie może być wszczęte, prowadzone i zakończone wydaniem decyzji merytorycznej wyłącznie w sytuacji, gdy żądanie strony dotyczy usunięcia z obrotu prawnego wadliwej decyzji administracyjnej w całości lub jej części. Treść żądania strony będzie zatem w każdej sytuacji przesądzającą dla ustalenia, czy postępowanie w tej sprawie może być wszczęte, czy też istnieją inne uzasadnione przyczyny, które to wszczęcie uniemożliwiają.

Odnosząc powyższe do przedmiotowej sprawy Minister Gospodarki stwierdził, że żądaniem skarżących jest stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Gospodarki z dnia [...] czerwca 2000 r. "w części w jakiej Minister uznał, że nieruchomość położona w W. przy ul. S. (...) została objęta działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy. Jednakże kwestionowana decyzja takiego rozstrzygnięcia nie zawiera, gdyż przedmiotem jej było stwierdzenie wydania z naruszeniem prawa wymienionych w niej orzeczeń nacjonalizacyjnych.

Minister wskazał, że zarządzenie Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] kwietnia 1950 r., w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad ww. przedsiębiorstwem nie wywoływało skutków rzeczowych, a jedynie ograniczało prawo swobodnego dysponowania przedsiębiorstwem przez jego właściciela i nie oznaczało upaństwowienia przedsiębiorstwa, bądź jakiejkolwiek zmiany stosunków własnościowych.

Z kolei orzeczenie Nr [...] Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] sierpnia 1950 r. w sprawie przejęcia przedsiębiorstw na własność Państwa w części dotyczącej przedsiębiorstwa "[...]", nie wymieniało określonych składników majątkowych tego przedsiębiorstwa, jego przedmiotem było przedsiębiorstwo jako zorganizowana całość. Orzeczenie to nie obejmowało poszczególnych składników majątkowych, gdyż ich konkretyzacja następowała odrębnym orzeczeniem, wydanym przez właściwego ministra, o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego. Mienie takie uznawane było za upaństwowione wraz z przedsiębiorstwem jedynie, gdy właściwy minister zatwierdzający protokół zdawczo-odbiorczy uznał je za integralny składnik przedsiębiorstwa, który został włączony do przedsiębiorstwa przed datą wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej, tj. 5 lutego 1946 r.

Ponadto Minister Gospodarki powołując się na orzecznictwo zaznaczył, że w decyzji dotyczącej stwierdzenia nieważności konkretnego orzeczenia, nie mogą znajdować się rozstrzygnięcia nie nawiązujące wprost do tego orzeczenia. W żadnym z orzeczeń, które były oceniane w postępowaniu zakończonym decyzją Ministra Gospodarki z dnia [...] czerwca 2000 r. nie została wyszczególniona nieruchomość wskazana przez wnioskodawców. Minister Gospodarki orzekając kasacyjnie we wskazanej wyżej decyzji orzekał wyłącznie co do całości orzeczeń.

Zawarcie w osnowie decyzji ustalenia, że podlegała przejęciu na własność Państwa nieruchomość położona przy ul. S. w W., stanowiłoby rozstrzygnięcie co do istoty, w sprawie o przejęcie na własność Państwa przedsiębiorstwa a takie rozstrzygnięcie w postępowaniu nieważnościowym jest niedopuszczalne. W sprawie o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego obowiązuje zasada, że organ administracyjny orzeka wyłącznie kasacyjnie, co oznacza, że nie może orzekać co do istoty sprawy rozstrzygniętej kontrolowanym w tym postępowaniu orzeczeniem. Może jedynie stwierdzić nieważność tego orzeczenia w całości lub w części albo jego niezgodność z prawem, a w braku przesłanek do takiego orzekania, odmówić stwierdzenia nieważności orzeczenia. Nie jest, więc władny zmienić ani uzupełnić kontrolowanego orzeczenia ani też uchylając je, orzec jednocześnie co do istoty.

Sprawa w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji może być merytorycznie rozstrzygana na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., tj. rozstrzygana co do istoty tylko wtedy, gdy strona domaga się usunięcia z obrotu prawnego bezprawnego rozstrzygnięcia w całości lub w części, nie zaś wtedy, gdy nie kwestionując zgodności tego rozstrzygnięcia z prawem, domaga się usunięcia decyzji z obrotu w tym zakresie, w jakim organ rozstrzygnięcia nie wydawał.

Minister Gospodarki wskazał, że wnioskodawcy nie zarzucają skarżonej decyzji z dnia [...] czerwca 2000 r. rażącego naruszenia prawa z powodu uznania przez Ministra Gospodarki orzeczeń nacjonalizacyjnych wydanych w stosunku do przedsiębiorstwa "[...]", za wydane z rażącym naruszeniem prawa. Na tej podstawie Minister Gospodarki wydał również decyzję z dnia [...] października 2001 r., znak: [...], przyznającą odszkodowanie z tytułu utraconego mienia ww. przedsiębiorstwa. W ocenie wnioskodawców, rozstrzygnięcie to nie obejmuje jednakże całości mienia przedsiębiorstwa.

W ocenie Ministra Gospodarki, wnioskodawcy żądając stwierdzenia nieważności decyzji w części, która nie była przedmiotem orzeczenia, mają na celu rozstrzygnięcie w postępowaniu kasacyjnym, co do istoty, co jest niedopuszczalne w tym trybie postępowania. Tym samym żądanie strony nie może być rozważane w ramach rażącego naruszenia prawa przy wydaniu decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Organ orzekający uznał, że brak jest przedmiotu żądania dla zrealizowania którego postępowanie mogło być wszczęte, zgodnie z wnioskiem z dnia 5 lipca 2011 r. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności może być prowadzone tylko w stosunku do aktu administracyjnego będącego w obrocie prawnym. Natomiast, wobec braku w obrocie prawnym decyzji Ministra Gospodarki, która rozstrzygałaby w przedmiocie żądania skarżących, a więc co do nieruchomości położonej w W. przy ul. S. /obecnie K./, na której znajdowała się przedmiotowa fabryka [...], nie jest możliwe, podjęcie przez organ orzekający działań w trybie nadzoru na podstawie art. 156 k.p.a. Jeżeli Minister Gospodarki prowadziłby postępowanie administracyjne w przedmiocie stwierdzenia nieważności swojej decyzji z dnia [...] czerwca 2000 r. w części w jakiej uznał, że nieruchomość położona w W. przy ul. S. została objęta działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy, to tym samym podjąłby czynności zmierzające do załatwienia sprawy co do jej istoty. Natomiast organ administracji nie jest władny rozstrzygać o kwestiach dotyczących istoty sprawy, albowiem ocenia tylko kwestie czysto prawne, które winny być rozstrzygane według zasad stosowanych przy kasacji. Dlatego Minister Gospodarki postanowił odmówić wszczęcia postępowania zgodnie z wnioskiem z dnia 5 lipca 2011 r., z uwagi na wystąpienie tzw. innych uzasadnionych przyczyn, o których mowa w art. 61a § 1 k.p.a., tj. niedopuszczalnego żądania zmiany orzeczenia, poprzez orzeczenie co do istoty w postępowaniu kasacyjnym.

Minister Gospodarki w decyzji z dnia [...] czerwca 2000 r. przywołał wyłącznie okoliczności prawne i faktyczne, dotyczące nieruchomości położonej przy ul. S. w W., wskazane przez Urząd Dzielnicy-Gminy W. P. w piśmie z dnia [...] czerwca 1993 r., które wskazują, że przedmiotowe nieruchomości gruntowe oraz nieruchomości budynkowe zostały już z dniem 21 listopada 1945 r. przejęte na własność Skarbu Państwa. Zatem, mienie to nie mogło w dacie nacjonalizacji przedmiotowej fabryki [...], tj. w dniu 5 lutego 1946 r. ulec ponownemu procesowi upaństwowienia, skoro stanowiło już własność Skarbu Państwa. Tym samym organ uznał, że w dacie nacjonalizacji przedsiębiorstwa, jak i w dacie złożenia wniosków nieważnościowych wnioskodawcy nie byli uprawnieni do opierania swojego interesu prawnego na prawie własności do nieruchomości przy ul. S. w W.

Ponadto organ uznał, że J. K. nie posiada interesu prawnego opartego na materialnoprawnej przesłance, w rozumieniu art. 28 k.p.a., w domaganiu się żądania stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Gospodarki z dnia [...] czerwca 2000 r., albowiem nie był on stroną skarżonej decyzji, jak również nie wykazał stosownym dokumentem (postanowieniem sądowym stwierdzającym nabycie spadku, bądź aktem notarialnym poświadczającym dziedziczenie), że decyzja ta była skierowana do jego poprzednika prawnego.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na postanowienie Ministra Gospodarki z dnia [...] grudnia 2011 r. wnieśli: A. F., T. W., M. K., A. K., A. H., J. H., J. H., Z. H., J. K., W. H. Skarżący zaskarżonemu postanowieniu zarzucili naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez brak stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Gospodarki z dnia [...] czerwca 2000 r. w części w jakiej Minister stwierdził, że nieruchomość położona w W. przy ul. S. (obecnie K.), na której znajdowało się przedsiębiorstwo "[...]" i która to nieruchomość była częścią wskazanego przedsiębiorstwa, została objęta działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy, z uwagi na uznanie przez organ, iż wnioskodawcy żądają stwierdzenia nieważności decyzji w części, która nie była przedmiotem orzeczenia, dążąc w postępowaniu kasacyjnym do rozstrzygnięcia sprawy co do istoty, a tym samym żądanie wnioskodawców nie może być rozważane w ramach rażącego naruszenia prawa przy wydawaniu decyzji.

Skarżący zarzucili również zaskarżonemu postanowieniu naruszenie art. 61a § 1 k.p.a. poprzez jego zastosowanie w sytuacji, gdy żądanie zostało wniesione przez osoby będące stronami oraz że nie zachodzą inne uzasadnione przyczyny powodujące, iż postępowanie nie może być wszczęte.

W uzasadnieniu skargi, skarżący przytoczyli argumenty na poparcie swojego stanowiska i w konsekwencji wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia i postanowienia Ministra Gospodarki z dnia [...] października 2011 r. oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Minister Gospodarki w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny uznając skargę za niezasadną wskazał, że Minister Gospodarki decyzją z dnia [...] czerwca 2000 r. nr [...] stwierdził, że

- zarządzenie Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] stycznia 1949 r. w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem "[...]" właśc. O. H. spadkobiercy w W., ul. S.;

- zarządzenie Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] kwietnia 1950 r. w sprawie wznowienia postępowania dotyczącego przejęcia na własność Państwa na podstawie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. przedsiębiorstwa [...], ul S.;

- orzeczenie Nr [...] Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] sierpnia 1950 r. w sprawie przejęcia przedsiębiorstw na własność Państwa w części dotyczącej przedsiębiorstwa [...], ul. S.;

zostały wydane z naruszeniem prawa.

Jednocześnie w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] czerwca 2000 r. Minister Gospodarki stwierdził, że zakres oceny legalności decyzji nacjonalizacyjnych odnosi się do przedsiębiorstwa i jego mienia ruchomego. Nie dotyczy natomiast nieruchomości gruntowej, na której przedsiębiorstwo to było zlokalizowane oraz posadowionych na niej budynków i budowli. Wynika to z faktu, że nieruchomość położona w W. przy ul. S. objęta została działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). Ponieważ właściciele tej nieruchomości nie złożyli w terminie określonym w art. 7 ust. 1 w/w dekretu wniosku o przyznanie prawa własności czasowej nieruchomość gruntowa wraz z zabudowaniami z mocy dekretu przeszła na własność Państwa.

Powyższych ustaleń faktycznych organ dokonał w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy.

Sąd I instancji wskazał, że powyższe stwierdzenie organu oznacza, że ocena legalności orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] sierpnia 1950 r. w sprawie przejęcia przedsiębiorstw na własność Państwa w części dotyczącej przedsiębiorstwa [...] ul. S. została dokonana jedynie w odniesieniu do przedsiębiorstwa i jego mienia ruchomego. Organ sam stwierdził, że oceną swoją nie objął nieruchomość gruntowej wraz z zabudowaniami, a zatem rozstrzygnięcie zawarte w decyzji z dnia [...] czerwca 2000 r. nie obejmuje tych składników. Należy wobec powyższego uznać, że skarżący domagają się stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Gospodarki z dnia [...] czerwca 2000 r. w części w jakiej organ rozstrzygnięcia nie wydał. Domagając się stwierdzenia nieważności decyzji w zakresie przez siebie sformułowanym faktycznie dążą do rozpoznania sprawy co do jej istoty, co w postępowaniu nieważnościowym jest niedopuszczalne.

Skoro brak jest w zakresie żądanym przez skarżących rozstrzygnięcia decyzji z dnia [...] czerwca 2000 r., to faktycznie brak jest przedmiotu, który podlegałby ocenie w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 156 § 1 k.p.a.

Zasadnie organ uznał, że nieruchomość, na której zlokalizowane było znacjonalizowane przedsiębiorstwo podlegała przepisom dekretu z dnia 26 października 1945 r. Skutki prawne wynikające z dekretu zaistniały w stosunku do nieruchomości z mocy prawa w dniu wejścia w życie dekretu, tj. 21 listopada 1945 r. Wobec powyższego w dniu wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej, tj. 5 lutego 1946 r. właściciele przedsiębiorstwa nie legitymowali się prawem własności do nieruchomości przy ul. S. w W. i tym samym skarżący nie mieli interesu prawnego w tym zakresie w sprawie zakończonej decyzją Ministra Gospodarki z dnia [...] czerwca 2000 r. Stąd rozstrzygnięcie to nie dotyczyło nieruchomości jako składnika przedsiębiorstwa.

Zdaniem Sądu I instancji prawidłowo organ wskazał, że skarżący mogą kwestionować skutki prawne wynikające z dekretu z dnia 26 października 1945 r. w stosunku do nieruchomości wraz z zabudowaniami w odrębnym postępowaniu i przed właściwym do tego organem.

Wobec powyższego, w ocenie Sądu I instancji zasadnie organ uznał, że w sprawie brak jest przedmiotu rozstrzygnięcia w zakresie w jakim wystąpili skarżący, co stanowi przyczynę uniemożliwiającą wszczęcie postępowania, o której mowa w art. 61a § 1 k.p.a.

Skargę kasacyjną od powyższego rozstrzygnięcia złożyli skarżący i zaskarżając wyrok w całości zarzucili:

Naruszenie prawa materialnego w rozumieniu art. 174 pkt 1 ppsa, tj. art. 156 § 1 pkt 2 w zw. z art. 61a § 1 kpa poprzez niewłaściwe zastosowanie, tj. uznanie, że skarżący domagają się stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Gospodarki z dnia [...] czerwca 2000 r. w części, w jakiej organ rozstrzygnięcia nie wydał, co powoduje, że faktycznie brak jest przedmiotu, który podlegałby ocenie w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 156 § 1 kpa, a tym samym organ zasadnie uznał, że niemożliwym jest wszczęcie postępowania z uwagi na treść art. 61a § 1 kpa w sytuacji, gdy w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Gospodarki z dnia [...] czerwca 2000 r. w części, w jakiej Minister uznał, że nieruchomość, na której znajdowało się przedsiębiorstwo "[...]" i która to nieruchomość była częścią wskazanego przedsiębiorstwa, została objęta działaniem dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy, co skutkowało tym, że pomimo faktycznego pozbawienia moich mocodawców prawa własności opisanej nieruchomości zamknięto im drogę do dochodzenia odszkodowania.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że przedmiotem przejęcia na własność Państwa w sprawie było przedsiębiorstwo przejęte na podstawi art. 3 ust. 1 i 5 oraz art. 6 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej. Ustawa ta nie definiowała pojęcia przedsiębiorstwo. Przyjąć należy że ustawodawca posługiwał się tym pojęciem w takim znaczeniu, jakie można mu nadać na gruncie obowiązującego prawa. Ponadto, wskazano, że zarówno Zarządzenie Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] stycznia 1949 r. w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem, jak i Zarządzenie Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] kwietnia 1950 r. w sprawie wznowienia postępowania dotyczącego przejęcia na własność Państwa na podstawie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. przedsiębiorstwa odnosiły się do przedsiębiorstwa jako integralnej całości. Orzeczenie Nr [...] Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] sierpnia 1950 r. w sprawie przejęcia przedsiębiorstw na własność Państwa stanowiło, że na podstawie art. 3 ust. 1 i 5 oraz art. 6 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej oraz § 65 ust. 1 i § 71 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa zmienionego rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 12 maja 1949 r. na własność Państwa przejęte zostało z dniem ogłoszenia 18 firm, w tym przedmiotowa fabryka. Z orzeczenia tego wynikało również jednoznacznie, że wskazane przedsiębiorstwa ulegały przejęciu na własność Państwa za odszkodowaniem w całości wraz z nieruchomym i ruchomym majątkiem oraz wszelkimi prawami. Stąd w ocenie skarżącego kasacyjnie nieruchomość należąca do przedsiębiorstwa i będąca jego nieodzowną częścią, również została przejęta na własność Państwa, mimo, że nie wymieniono w tym orzeczeniu poszczególnych składników majątkowych przedsiębiorstwa w tym nie wyszczególniono przedmiotowej nieruchomości.

Chociaż rozporządzenie przewidywało konieczność sporządzenia protokołu zdawczo-odbiorczego zawierającego m.in. wymienienie składników majątkowych przedsiębiorstwa, to jednak to nie protokół był podstawą prawną przejęcia przedsiębiorstwa, był nią natomiast art. 3 ustawy z 3 stycznia 1949 r. Stąd brak sporządzenia protokołu nie przesądził o tym, że przedsiębiorstwo zostało przejęte z wyłączeniem nieruchomości. Wobec powyższego rozstrzygnięcie Ministra zawarte w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] czerwca 2000 r., że nieruchomość, na której znajdowało się przedsiębiorstwo, została objęta działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. nie znajduje uzasadnienia. Niezbędne jest zatem stwierdzenie nieważności decyzji Ministra, oddalenie skargi przez Sąd nie znajduje uzasadnienia.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej oznacza, iż podstawy, na jakich zostaje oparta skarga kasacyjna wyznaczają kierunek i zakres kontroli kasacyjnej zaskarżonego wyroku. W myśl art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1) naruszeniu przepisów prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Jednocześnie zgodnie z art. 176 P.p.s.a. skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom przepisanym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem, czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem żądanego uchylenia lub zmiany.

W niniejszej sprawie przedmiotem sporu była dopuszczalność żądania stwierdzenia nieważności w odniesieniu do części uzasadnienia decyzji Ministra Gospodarki z dnia [...] czerwca 2000r., w którym znalazł się zdaniem skarżącego kasacyjnie wadliwy zapis, stwierdzający że nieruchomość położona w Warszawie przy ulicy S. została objęta działaniem dekretu z dnia 26 października 1945r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy. Decyzja z dnia [...] czerwca 2000 r. oparta została na art. 158§2 kpa, stwierdzała wydanie z naruszeniem prawa: zarządzenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] stycznia 1949 r. w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem "[...]" właśc. O. H. spadkobiercy w W., ul. S.;

zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] kwietnia 1950 r. w sprawie wznowienia postępowania dotyczącego przejęcia na własność Państwa na podstawie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. przedsiębiorstwa [...], ul. S.;

orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] sierpnia 1950 r. w sprawie przejęcia przedsiębiorstw na własność Państwa w części dotyczącej przedsiębiorstwa [...], ul. S.

Naczelny Sąd Administracyjny w licznych orzeczeniach dopuszcza stwierdzenie nieważności decyzji w części dotkniętej wadą.

Dotyczyć to może jednak tylko takiej sytuacji, kiedy rozstrzygnięcie decyzji składa się z kilku elementów, z których każdy mógłby być przedmiotem rozstrzygnięcia osobnej decyzji( por. wyrok NSA z dnia 31 marca 1998r., sygn. akt I SA1838/97; wyrok NSA z dnia 3 grudnia 1990r. , sygn. akt II SA740/90). Nie sposób przyjąć w okolicznościach niniejszej sprawy dopuszczalności wniosku o stwierdzenie nieważności, w przypadku gdy żądanie dotyczy wyłącznie części uzasadnienia decyzji, które niezależnie od tego, że nie pozostaje w sprzeczności z rozstrzygnięciem tej decyzji, to przede wszystkim nie dotyczy okoliczności istotnych w sprawie i wbrew zarzutom nie ma mocy wiążącej dla innych postępowań.

W takiej sytuacji zachodzą uzasadnione przyczyny skutkujące odmową wszczęcia postępowania w rozumieniu art. 61a ustawy kodeks postepowania administracyjnego.

Wyrok sądu I instancji mimo częściowo błędnego uzasadnienia odpowiada więc prawu.

Nie budzi wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, iż żądanie stwierdzenia nieważności już w samym wniosku z dnia 5 lipca 2011r. skierowane było przeciwko części uzasadnienia decyzji z dnia [...] czerwca 2000r., a nie jak ujmowały to organy, a za nimi sąd wojewódzki przeciwko nieistniejącemu rozstrzygnięciu.

Mając powyższe na względzie należało na zasadzie art. 184 P.p.s.a. orzec jak w pkt. 1 sentencji wyroku.

O kosztach orzeczono na zasadzie art. 204 pkt.1 P.p.s.a.