Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 102/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-07-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 145a,  art. 105 par. 1,  art. 138 par. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 172 par. 2
journal: Dz.U. 2020 poz 1740
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Bożena Marciniak (spr.), asesor WSA Iwona Ścieszka, asesor WSA Dorota Kozub-Marciniak, Protokolant specjalista Monika Bodzan, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 lipca 2022 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Okręgowej w [...] sprawy ze skargi P. D., B. D., W. D. i M. J. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2021 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z 29 listopada 2021 r., nr DN.gn.625.142.2021, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpoznaniu odwołania B. D., W. D., P. D. i M. J., utrzymał w mocy decyzję Wojewody Małopolskiego z 14 października 2021 r., nr WS-III.7515.2.84.2019.RM, o umorzeniu z dniem 16 września 2021 r. postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym;

Orzeczeniem z 13 maja 1954 r., nr RL.IV/6/10/2/54, Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. orzekło o przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskich o powierzchni 714,72 ha, położonych w gromadzie R.

Wnioskiem z 27 maja 2019 r. B. D., W. D., P. D. i M. J. wystąpili o stwierdzenie nieważności powyższego orzeczenia z 13 maja 1954 r. w części dotyczącej przejęcia nieruchomości od P. K. (wymienionego w punkcie 69 orzeczenia).

Decyzją z 14 października 2021 r. Wojewoda Małopolski, działając na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 1491), umorzył z dniem 16 września 2021 r. postępowanie o stwierdzenie nieważności orzeczenia PPRN w G. z 13 maja 1954 r. w części dotyczącej P. K. (poz. 69).

Odwołanie od powyższej decyzji Wojewody Małopolskiego wnieśli B. D., W. D., P. D. i M. J. wskazując na niezgodność art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. z art. 2 i art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji RP, a także wątpliwości co do prawidłowości uchwalenia ustawy z 11 sierpnia 2021 r. i jej zgodności z prawem.

Decyzją z 29 listopada 2021 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Wojewody Małopolskiego z 14 października 2021 r.

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że z dniem 16 września 2021 r. weszła w życie ustawa z 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 2 ust. 2 tej ustawy, postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa.

Organ podniósł, że badane orzeczenie PPRN w G. z 13 maja 1954 r. zostało ogłoszone w Dzienniku Urzędowym Wojewódzkiej Rady Narodowej w R. nr 10 z 30 października 1954 r. Taki sposób ogłaszania orzeczeń przewidywały przepisy rozporządzenia Ministrów Skarbu oraz Rolnictwa i Reform Rolnych wydanego w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej z 15 lipca 1948 r. w sprawie trybu orzekania o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do Z.S.R.R. (Dz. U. Nr 37, poz. 271) oraz przepisy rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 16 września 1950 r. w sprawie sposobu określenia przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskich w razie, gdy ich granice zostały zatarte, oraz trybu postępowania w przypadku, gdy właściciel nieruchomości jest nieznany (Dz. U. Nr 45, poz. 416). Zgodnie z powyższymi regulacjami władza, która wydała orzeczenie o przejściu mienia na własność Państwa, ogłaszała je w wojewódzkim dzienniku urzędowym oraz wywieszała równocześnie w swoim lokalu urzędowym i w lokalu zarządu gminy, w której mienie było położone. Za datę doręczenia orzeczenia uważało się dzień trzydziesty, następujący po dniu wydania wojewódzkiego dziennika urzędowego, w którym nastąpiło ogłoszenie orzeczenia.

Powołując się na powyższe organ podniósł, że skoro orzeczenie z 13 maja 1954 r. ogłoszono w Dzienniku Urzędowym Wojewódzkiej Rady Narodowej w R. w dniu 30 października 1954 r., to za datę doręczenia tego orzeczenia uznać trzeba dzień 29 listopada 1954 r.

Następnie Minister przywołał art. 61 § 3 k.p.a., zgodnie z którym datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej. Wniosek skarżących o stwierdzenie nieważności orzeczenia z 13 maja 1954 r. wpłynął do Małopolskiego Urzędu Wojewódzkiego w dniu 5 czerwca 2019 r., co wynika z prezentaty wpływu na tym wniosku. Ten zatem dzień, zdaniem organu, należy uznać za dzień wszczęcia postępowania.

Minister stwierdził, że skoro wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia z 13 maja 1954 r. nastąpiło po upływie 30 lat od jego doręczenia, to postępowanie administracyjne z dniem 16 września 2021 r. podlega umorzeniu z mocy prawa. Oznacza to niemożność załatwienia sprawy poprzez wydanie merytorycznej decyzji. Z art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. wynika, że umorzeniu podlega postępowanie "w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji", które nie zostało zakończone "ostateczną decyzją" (a więc całe postępowanie przed organami obu instancji). Tym samym, zdaniem organu, bezprzedmiotowe jest zarówno postępowanie pierwszej instancji, jak i postępowanie odwoławcze, co uzasadnia utrzymanie zaskarżonej decyzji Wojewody w mocy.

Ponadto, Minister nie podzielił zarzutu braku uprawnienia Wojewody do wydania decyzji w przedmiocie umorzenia z mocy prawa postępowania zainicjowanego wnioskiem skarżących z 27 maja 2019 r. Organ podkreślił, że zgodnie z art. 6 k.p.a. organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Kwestionowany przez skarżących art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. jest przepisem obowiązującego prawa, który organy mają obowiązek uwzględnić przy wydawaniu decyzji.

Za niezasadny uznał również organ odwoławczy zarzut, że przepisy ustawy z 11 sierpnia 2021 r. są niezgodne z Konstytucją. Minister wyjaśnił, że organy administracji nie są uprawnione do rozstrzygania o zgodności przepisów prawa z Konstytucją, która w sposób jednoznaczny upoważnia do rozstrzygania o niekonstytucyjności ustawy tylko Trybunał Konstytucyjny.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi złożyli P. D., B. D., W. D. i M. J. zarzucając jej naruszenie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego w zw. z art. 2 i art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r. poprzez umorzenie z mocy prawa postępowania administracyjnego dotyczącego wniosku skarżących w trakcie jego merytorycznego rozpoznawania, na skutek zastosowania art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. Zdaniem skarżących, powołana norma nie powinna znaleźć zastosowania w niniejszej sprawie, gdyż w jej stanie faktycznym i prawnym jest oczywiście sprzeczna z art. 2 i art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji, gdyż narusza zasadę zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa, pozbawia obywateli wynagrodzenia za szkody wyrządzone przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej i zamyka obywatelom dochodzenie przed sądem powszechnym wynagrodzenia za szkodę w postaci pozbawienia obywatela własności mienia na skutek niezgodnego z prawem działania organów władzy publicznej.

Powołując się na powyższe skarżący wniesli o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.

W uzasadnieniu podnieśli, że Minister nie był uprawniony do wydania decyzji o umorzeniu z mocy prawa przedmiotowego postępowania, gdyż art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. jest niezgodny z art. 2 i art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji. Narusza on przede wszystkich konstytucyjną zasadę zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa. Skarżący wskazali, że przedmiotowa sprawa dotyczy niezgodnego z prawem pozbawienia ich poprzednika prawnego własności nieruchomości na drodze administracyjnej po tym jak został on objęty przymusową akcją przesiedleńczą na Wschód po zakończeniu drugiej wojny światowej i przesiedlony wraz z rodziną z miejscowości R. na tereny obecnej U.

Z uwagi na to, że przez okres 30 lat od zmiany ustroju i upadku PRL państwo polskie nie wprowadziło, wzorem państw sąsiednich, ustawy reprywatyzacyjnej kompleksowo regulującej kwestie związane z bezprawnym pozbawieniem majątków osób fizycznych przez ówczesne władze komunistyczne, skarżący skorzystali z dostępnych w polskim ustawodawstwie środków prawnych i wystąpili na podstawie przepisów k.p.a. o stwierdzenie nieważności orzeczenia PPRN w G. z 13 maja 1954 r. w części dotyczącej ich poprzednika prawnego.

Skarżący wskazali, że przez okres ponad dwóch lat prowadzili postępowanie administracyjne przed Wojewodą i nie mieli jakiegokolwiek powodu przypuszczać, że w trakcie rozpoznawania ich sprawy organy władzy ustawodawczej dokonają zmiany przepisów prawa w taki sposób, że ich wniosek nie będzie podlegał merytorycznemu rozstrzygnięciu i zostanie umorzony z mocy prawa po upływie trzydziestu dni od dnia wejście w życie ustawy z 11 sierpnia 2021 r.

W ocenie skarżących, art. 2 ust. 2 ww. ustawy godzi w zasadę zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa wywodzoną z art. 2 Konstytucji. Wprowadza bowiem obowiązek umarzania z mocy prawa spraw administracyjnych w toku, wszczętych w porządku prawnym, który pozwalał na prowadzenie takich spraw i ich merytoryczne rozpoznawanie, zaś skarżący nie mieli realnego wpływu na długość prowadzonego postępowania administracyjnego przez organy władzy publicznej i kiedy zostanie ono zakończone. Wnosząc do Wojewody o stwierdzenie nieważności orzeczenia z 13 maja 1954 r. w części dotyczącej ich poprzednika prawnego skarżący mieli prawo oczekiwać, że ich wniosek zostanie merytorycznie rozpoznany przez uprawnione do tego organy władzy państwowej, a następnie rozstrzygnięcie to będzie mogło zostać poddane kontroli sądowoadministracyjnej.

Skarżący podnieśli, powołując się na orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego, że zasada zaufania do prawa opiera się na założeniu określonej pewności prawa i przewidywalnym postępowaniu organów państwa. Jest ona adresowana do władz państwowych, a jej treść można sprowadzić do zakazu zastawiania przez prawodawcę "pułapek" na obywateli, formułowania obietnic bez pokrycia albo też nagłego wycofywania się przez państwo ze złożonych obietnic lub ustalonych reguł postępowania. Skarżący wskazali, że z powyższej zasady wywodzona jest również zasada ochrony interesów w toku. Kolejną zasadą, która swoje źródło ma w art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, jest zasada lex retro non agit. Przewiduje ona, że prawo nie powinno być stosowane wstecz, a zatem do zdarzeń, które miały miejsce przed jego wejściem w życie. W skardze podniesiono również, że uchwalenie ustawy z 11 sierpnia 2021 r., po wątpliwej reasumpcji głosowania, budzi uzasadnione wątpliwości co do trybu uchwalenia tej ustawy i jej zgodności z prawem.

Zdaniem skarżących, powyższe zasady wywodzone z zasady ochrony zaufania do państwa i prawa zostały w stosunku do nich naruszone poprzez wprowadzenie art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. Mieli oni bowiem prawo oczekiwać, że ich sprawa pozostająca w toku zostanie rozpoznana merytorycznie przez organy władzy publicznej i zostanie poddana kontroli sądowo-administracyjnej. Mieli również prawo oczekiwać, że ewentualnie wprowadzane zmiany przepisów prawa będą miały zastosowanie do spraw wszczynanych po wejściu w życie przepisów ustawy z 11 sierpnia 2021 r., a nie do spraw administracyjnych, które rozpoznawane są przez organy władzy publicznej już od kilku lat.

Skarżący dodali, że art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. jest także niezgodny z art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji, który stanowi o tym, że każdy ma prawo do wynagrodzenia szkody jaka została mu wyrządzona za niegodne z prawem działanie organu władzy publicznej, a także o tym, że ustawa nie może nikomu zamykać drogi sądowej dochodzenia naruszonych praw lub wolności. Tymczasem poprzez wprowadzenie regulacji umarzającej z mocy prawa wszczęte, a niezakończone postępowanie administracyjne, skarżący zostali w sposób nagły i niespodziewany pozbawieni bezpowrotnie możliwości wynagrodzenia szkody jakiej doznał w przeszłości ich poprzednik prawny za niezgodnie z prawem pozbawienie go własności nieruchomości w miejscowości R. Ponadto, wskazana regulacja jest sprzeczna z art. 77 ust. 2 Konstytucji, gdyż pozbawia skarżących odpowiedniego prejudykatu w postaci stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej lub stwierdzenia wydania jej z naruszeniem prawa. W praktyce wyklucza to uzyskanie odszkodowania, a zatem art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. pozbawia skarżących prawa do sądu.

Skarżący dodali, że w niniejszej sprawie sąd administracyjny w ramach rozproszonej kontroli konstytucyjności jest uprawniony do bezpośredniego stwierdzenia niezgodności z Konstytucją art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. i nie stosowania powyższego przepisu przy wydawaniu rozstrzygnięcia. Na poparcie powyższego skarżący powołali orzecznictwo sądów administracyjnych.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Pismem z 30 czerwca 2022 r. Prokurator Prokuratury Okręgowej w S. zgłosił chęć udziału w postępowaniu przed sądem.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Zaskarżona decyzja została wydana na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1491), zwanej dalej "ustawą z 11 sierpnia 2021 r.".

Zgodnie z powołaną regulacją, postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy (tj. dniem 16 września 2021 r.) ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa. Umorzenie postępowania z mocy prawa następuje z kolei na mocy art. 105 § 1 k.p.a., zgodnie z którym gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości.

Z powyższego wynika, że stwierdzenie przez organ w toku prowadzonego postępowania nieważnościowego, że zostało ono wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia kwestionowanego w tym trybie rozstrzygnięcia, stanowi obligatoryjną przesłankę do umorzenia postępowania administracyjnego.

Po analizie akt sprawy Sąd podzielił ocenę Ministra, że w niniejszej sprawie powyższe przesłanki uprawniające organ do zastosowania art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. zostały spełnione.

Jak bowiem wynika z akt sprawy kwestionowane orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z 13 maja 1954 r. zostało ogłoszone w Dzienniku Urzędowym Wojewódzkiej Rady Narodowej w R. nr 10 z 30 października 1954 r. Jak trafnie dostrzegł organ odwoławczy, powyższy sposób ogłaszania takich orzeczeń przewidywały przepisy rozporządzenia Ministrów Skarbu oraz Rolnictwa i Reform Rolnych wydanego w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej z 15 lipca 1948 r. w sprawie trybu orzekania o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do Z.S.R.R. (Dz. U. Nr 37, poz. 271) oraz przepisy rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 16 września 1950 r. w sprawie sposobu określenia przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskich w razie, gdy ich granice zostały zatarte, oraz trybu postępowania w przypadku, gdy właściciel nieruchomości jest nieznany (Dz. U. Nr 45, poz. 416). Zgodnie ze wskazanymi regulacjami, władza, która wydała orzeczenie o przejściu mienia na własność Państwa, ogłaszała je w wojewódzkim dzienniku urzędowym oraz wywieszała równocześnie w swoim lokalu urzędowym i w lokalu zarządu gminy, w której mienie było położone. Za datę doręczenia orzeczenia uważało się dzień trzydziesty, następujący po dniu wydania wojewódzkiego dziennika urzędowego, w którym nastąpiło ogłoszenie orzeczenia.

Skoro zatem orzeczenie z 13 maja 1954 r. ogłoszono w Dzienniku Urzędowym Wojewódzkiej Rady Narodowej w R. w dniu 30 października 1954 r. to prawidłowo za datę jego doręczenia organ nadzoru uznał dzień 29 listopada 1954 r.

Z treści skargi wynika, że ustalenie organu dotyczące daty doręczenia orzeczenia z 1954 r. nie jest przez skarżących kwestionowane. Podniesione w niej zarzuty koncentrują się zaś w całości na tym, że art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. nie powinien znaleźć w niniejszej sprawie zastosowania, gdyż w stanie faktycznymi i prawnym sprawy jest oczywiście sprzeczny z art 2 i art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Skarżący wskazują, że narusza on konstytucyjną zasadę zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez niego prawa, pozbawia obywateli wynagrodzenia za szkody wyrządzone przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej oraz zamyka obywatelom drogę do dochodzenia przed sądem powszechnym wynagrodzenia za szkodę w postaci pozbawienia obywatela własności mienia na skutek niezgodnego z prawem działania organów władzy publicznej.

Sąd powyższego stanowiska skarżących nie podziela. Jak bowiem wynika z uzasadnienia projektu ustawy z 11 sierpnia 2021 r. (druk sejmowy nr IX.1090) dokonana tą ustawą nowelizacja miała na celu dostosowanie systemu prawa do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 12 maja 2015 r., sygn. akt P 46/13 (OTK ZU Nr 5A, poz. 62). W wyroku tym sąd trybunalski stwierdził, że art. 156 § 2 k.p.a. w zakresie w jakim nie wyłącza dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu, a decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy, jest niezgodny z art. 2 Konstytucji RP. W uzasadnieniu powołanego wyroku Trybunał wskazał, że stwierdzenie niekonstytucyjności w zakresie pominięcia prawodawczego nakłada na ustawodawcę obowiązek rozszerzenia unormowania art. 156 § 2 k.p.a., poprzez wprowadzenie ograniczenia możliwości stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu, a decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy. Trybunał wskazał na konieczność dokonania wykładni art. 156 § 2 k.p.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 in fine k.p.a. nie tylko z uwzględnieniem zasady praworządności, przewidzianej w art. 7 Konstytucji, ale również z uwzględnieniem, wynikających z art. 2 Konstytucji, zasady pewności prawa oraz zasady zaufania obywatela do państwa. Trybunał przewidział możliwość następczej akceptacji niektórych skutków wadliwej decyzji, podkreślając że prawomocne rozstrzygnięcia organów mają za sobą konstytucyjne domniemanie wynikające z zasady praworządności. Natomiast podważenie tej prawomocności musi każdorazowo być przedmiotem skrupulatnego ważenia wartości.

Z powyższego wynika, że już w wyroku z 12 maja 2015 r., sygn. akt P 46/13, Trybunał Konstytucyjny stanowczo podkreślił potrzebę stabilizacji stanu prawnego ukształtowanego decyzjami ostatecznymi i utrwalenia praw nabytych z takich decyzji, która leży w interesie porządku publicznego. Zawarta w art. 2 ust. 2 ustawy norma wprowadzona do porządku prawnego nowelizacją k.p.a. z 16 sierpnia 2021 r. jest odpowiedzią na powyższe orzeczenie trybunalskie. Podkreślić trzeba, że istota tej normy opiera się na założeniu, że dochodzenie praw przez obywatela nie ma charakteru absolutnego. Skarżący pomijają, że w porządku prawnym nie kwestionuje się konieczności ograniczenia czasowego w dochodzeniu przez obywateli ich praw (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 4 kwietnia 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 3182/21, Lex nr 3354545). Od wielu lat w obrocie prawnym obowiązują przepisy przewidujące takie instytucje jak zasiedzenie, przemilczenie lub przedawnienie. Jeżeli bowiem obywatel przez wiele lat nie korzysta z przysługujących mu praw, to w pewnym momencie takiej możliwości zostaje pozbawiony. Zdaniem Sądu, trzydziestoletni okres przedawnienia - w odniesieniu do orzekania o kwalifikowanych wadach nieważności - gwarantował obywatelowi odpowiednią ilość czasu na zakwestionowanie decyzji wydanych kilkadziesiąt lat temu. Jest to przy tym termin zbieżny z maksymalnym terminem nabycia prawa własności nieruchomości przez jej posiadacza uzyskującego posiadanie w złej wierze (art. 172 § 2 Kodeksu cywilnego).

W realiach rozpoznawanej sprawy następcy prawni P. K. złożyli wniosek o wszczęcie postępowania nadzorczego w dniu 27 maja 2019 r., tj. po upływie 65 lat od dnia wydania kwestionowanego orzeczenia PPRN w G. z 13 maja 1954 r. W tym okresie zarówno skarżący, jak też ich poprzednik prawny, nie skorzystali z przysługujących im praw. W tych okolicznościach nie sposób, zdaniem Sądu, przyjąć aby wprowadzenie w ustawie z 11 sierpnia 2021 r. (będącej odpowiedzią na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 20 maja 2015 r.) terminu trzydziestu lat na zakończenie postępowania nieważnościowego naruszyło prawa skarżących, z których nie mogli oni wcześniej skorzystać.

Przy tym zauważyć trzeba, że wprowadzona w art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. regulacja nie jest czymś nowym w porządku prawnym obowiązującym po 1990 roku (por. powołany wyżej wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 4 kwietnia 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 3182/21, Lex nr 3354545). Podobną regulację zawiera bowiem art. 63 ust. 2 i 3 ustawy z 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 2020 r. poz. 2243 ze zm.), który obowiązuje od 1 stycznia 1992 r. Stosownie do art. 63 ust. 2 powołanej ustawy, do ostatecznych decyzji wydanych na podstawie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz.U. Nr 27, poz. 250 i z 1975 r. Nr 16, poz. 91) nie stosuje się przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczących wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności i uchylenia lub zmiany decyzji. Postępowanie administracyjne toczące się w sprawach, o których mowa w ust. 2, podlega umorzeniu (ust. 3).

Co istotne, zagadnieniem zgodności art. 63 powołanej ustawy z art. 2, art. 64, art. 77 i art. 78 Konstytucji RP zajmował się Trybunał Konstytucyjny, który nie dopatrzył się niezgodności powołanego przepisu z Konstytucją (por. wyroki Trybunału Konstytucyjnego z 22 lutego 2000 r., sygn. akt SK 13/98, OTK 2000/1/5 oraz 15 maja 2000 r., sygn. akt SK 29/99, OTK 2000/4/110). W uzasadnieniu wyroku z 15 maja 2000 r. Trybunał trafnie podniósł, że z zasady demokratycznego państwa prawa (art. 2 Konstytucji) można wyprowadzić zasadę dopuszczalności zaskarżania decyzji administracyjnych w toku instancji. Gdyby jednak nawet przyjąć, że zasada ta obejmuje także dopuszczalność zaskarżania (w drodze środków nadzwyczajnych) ostatecznych decyzji administracyjnych, to nie przesądzałoby to jeszcze o niekonstytucyjności ustawowych ograniczeń czasowych korzystania z tych środków. Nie jest bowiem konstytucyjną zasadą nieograniczona w czasie wzruszalność ostatecznych decyzji administracyjnych zwłaszcza wtedy gdy obowiązujące prawo wyznaczało odpowiednio długi okres dla dochodzenia naruszonych praw. Osoby zainteresowane kwestionowaniem aktów własności ziemi w tzw. trybach nadzwyczajnych dysponowały okresem ponad dziesięciu lat na podjęcie stosownych kroków prawnych. Zdaniem Trybunału, okres ten był wystarczająco długi aby osoby, które uważały się za pokrzywdzone, mogły dochodzić swoich praw oraz ewentualnie stosownego odszkodowania. Wprowadzone ograniczenie Trybunał uzasadnił ochroną wartości konstytucyjnej jaką jest stabilność stosunków prawnych oraz rosnącymi z upływem czasu trudnościami dowodowymi w prowadzeniu nadzwyczajnego postępowania weryfikacyjnego, a także potrzebą ochrony praw nabytych przez osoby trzecie.

Niezależnie od powyższego podnieść trzeba, że przed Trybunałem Konstytucyjnym zawisła, na wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich, sprawa o sygn. K 2/22 o stwierdzenie, że art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r., w zakresie w jakim uniemożliwia stwierdzenie wydania decyzji administracyjnej z naruszeniem prawa, jest niezgodny z art. 2, art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 2, a także z art. 64 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji RP. W uzasadnieniu powyższego wniosku wskazano, że zastrzeżenia wnioskodawcy budzi przyjęte w zaskarżonym przepisie rozwiązanie intertemporalne, które nakazuje umorzenie niektórych postępowań pozostających w toku.

W sytuacji zatem gdy Trybunał Konstytucyjny uzna, że regulacja zawarta w art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. jest niezgodna ze wskazanymi wzorcami konstytucyjnymi, to wówczas strona będzie uprawniona do żądania wznowienia niniejszego postępowania administracyjnego w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego (art. 145a k.p.a.).

Wobec powyższego Sąd uznał, że w niniejszej sprawie organ nadzoru prawidłowo zastosował art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. i w formie decyzji administracyjnej stwierdził, że postępowanie o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z 13 maja 1954 r., w części objętej wnioskiem z 27 maja 2019 r., podlegało umorzeniu z mocy prawa. Tym samym niezasadny okazał się podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy z 11 sierpnia 2021 r. w zw. z art. 2 i art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r.

Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) orzekł jak w sentencji.