Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 107/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2020-07-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 7,  art. 77,  art. 107  par. 3
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Dnia 28 lipca 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Tadeusz Lipiński Sędziowie sędzia WSA Piotr Chybicki (spr.) sędzia WSA Beata Jezielska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 28 lipca 2020 roku sprawy ze skargi M. S. na decyzję Rektora Uniwersytetu z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie przyznania stypendium rektora I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Rektora Uniwersytetu na rzecz skarżącej kwotę 697 złotych (słownie: sześćset dziewięćdziesiąt siedem) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

W dniu 10 października 2019 r. M. S. złożyła wniosek o przyznanie stypendium rektora w roku akademickim 2019/2020 na kierunku prawo z tytułu wyróżniających wyników w nauce oraz osiągnięć naukowych.

Decyzją z dnia "[...]" Rektor nie przyznał stypendium rektora w roku akademickim 2019/2020. W uzasadnieniu decyzji, przytaczając treść mających w sprawie zastosowanie przepisów ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2018 r. poz. 1668) oraz Regulaminu świadczeń dla studentów "[...]" stanowiącego załącznik do Zarządzenia "[...]", wskazał, że z przeprowadzonego postępowania dowodowego wynika, że w przypadku wnioskodawczyni, w myśl art. 93 ust. 2 pkt. 1 Ustawy oraz § 4 ust. 6 pkt 1 Regulaminu, prawo do ubiegania się o stypendium rektora przysługiwało do dnia 30 czerwca 2018 r. W związku z powyższym w roku akademickim 2019/2020 nie przysługuje stypendium rektora.

W skardze wywiedzionej do tut. Sądu na decyzję z dnia "[...]" reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika M. S. wniosła o jej uchylenie i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Podniosła, że Rektor wskazuje, że "z przeprowadzonego postępowania dowodowego" wynika, iż skarżąca utraciła prawo do świadczenia z dniem 30 czerwca 2018 r. Niemniej jednak absolutnie okoliczności tej nie wyjaśnia: nie przedstawia tego rzekomego "postępowania dowodowego", ani też nie wskazuje w treści decyzji żadnych okoliczności, które pozwalałyby na przyjęcie takiej tezy. Stwierdziła, że nie oczekuje szerokiego wywodu, ale choćby minimalnego standardu uzasadnienia, na mocy którego będzie mogła ocenić jakie to postępowanie dowodowe zostało w sprawie przeprowadzone; jakie okoliczności były wzięte pod uwagę; jakie dowody dopuszczono; jak oceniono okoliczności, mające wynikać z rzekomo przeprowadzonego postępowania dowodowego. Brak uzasadnienia uniemożliwia skarżącej wdanie się w spór z organem.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wskazał, że decyzja spełnia minimalne warunki w zakresie jej uzasadnienia określone w art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej: k.p.a.). Korzystanie z systemu informatycznego podczas generowania decyzji stypendialnych, w znacznym stopniu ogranicza ilość znaków użytych do uzasadnienia decyzji, niemniej jednak uzasadnienie zakwestionowanej decyzji zawiera zarówno podstawę prawną jak i faktyczne przyczyny odmowy przyznania stypendium tj. przekroczenie przez studentkę 6-letniego okresu w czasie którego mogła ubiegać o świadczenia pomocy materialnej oraz podano datę kiedy ten okres upłynął. Co najistotniejsze, rzeczone ograniczenie czasowe w ubieganiu się o stypendium wynika wprost z przepisów ustawy. Dodał, że regulacja art. 107 § 3 k.p.a. odnosząca się do elementów decyzji administracyjnej ma w indywidualnych sprawach studenckich zastosowanie w postaci zmodyfikowanej. Podyktowane jest to istotą i charakterem zadań wykonywanych przez szkoły wyższe, jak i posiadaną przez nie autonomią. Dlatego też uznać należy, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia wymagania określone w art. 107 § 3 k.p.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej jako: p.p.s.a.) sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym.

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 ze zm.) oraz art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Naruszenia prawa, stanowiące podstawę do uwzględnienia skargi na decyzję, zostały zaś wymienione w art. 145 § 1 p.p.s.a.

Skarga wniesiona w niniejszej sprawie jest zasadna.

Spór pomiędzy stronami dotyczył prawidłowości decyzji odmawiającej przyznania skarżącej pomocy materialnej w postaci stypendium rektora z tytułu wyróżniających wyników w nauce oraz osiągnięć naukowych.

W pierwszej kolejności podkreślić należy, że art. 91 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce reguluje przyznawanie stypendiów rektora, łącznie z podstawą jego przyznania określoną w regulaminie (art. 95 tej ustawy) i zachowaniem wymogów kodeksu postępowania administracyjnego (art. 48). Tym samym obliguje organy uczelni, aby do podejmowanych decyzji w indywidualnych sprawach studentów, w tym także w przedmiocie przyznania stypendium, stosować odpowiednio przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, co oznacza konieczność zachowania przez organ minimum procedury administracyjnej, niezbędnej do załatwienia sprawy i zagwarantowania ustawowych uprawnień strony. Chociaż w świetle wyrażonej w art. 77 ust. 5 Konstytucji RP zasady autonomii szkół wyższych decyzje organów uczelni nie muszą spełniać tak surowych kryteriów jak decyzje organów administracji publicznej, to jednak, skoro zostały poddane kontroli prowadzonej przez sądy administracyjne pod względem zgodności z prawem, to muszą one spełniać wymogi umożliwiające przeprowadzenie takiej kontroli. Oznacza to, że organy uczelni w postępowaniu w sprawie przyznania stypendium winny przestrzegać ogólnych zasad postępowania administracyjnego i respektować podstawowe założenia procedury administracyjnej. Powinny zatem poczynić ustalenia w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, zgodnie z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., a następnie podjęte rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania bądź odmowy przyznania stypendium doktoranckiego uzasadnić zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a.

Natomiast kontrola sądowa rozstrzygnięć podejmowanych w ramach uznania administracyjnego ogranicza się do tego, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo prowadzonym postępowaniem z zachowaniem procedury administracyjnej, zwłaszcza szczegółowym ustaleniem stanu faktycznego. Ocena pod kątem kryteriów słuszności i celowości prowadzona jest wyłącznie w zakresie ustalenia, czy organy nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, albowiem podejmowanie decyzji uznaniowej nie może oznaczać dowolności i arbitralności.

W ocenie Sądu orzekającego kontrolowana decyzja jest wadliwa, gdyż nie wypełnia w pełni dyspozycji art. 107 § 3 k.p.a. i jako taka nie poddaje się kontroli sądowej nawet w zakresie granic uznania administracyjnego, nawet przy uwzględnieniu specyfiki szkoły wyższej (por. wyrok TK z 8.11.2000 r., SK 18/99, OTK 2000, Nr 7, poz. 258, wyrok NSA z 18.07.2016 r., sygn. akt I OSK 925/16, wyrok WSA w Poznaniu z 9.02.2017 r. sygn. akt II SA/Po 566/16, II SA/Po 307/18, WSA w Krakowie sygn.. akt III SA/Kr 144/19 z 17.04.2019,, II I SA/Kr 145/19 i III SA/KR 520/19, WSA w Warszawie sygn. akt II SA/Wa727/18 z 22.01.2019 r., publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl) i uchybienie to skutkowało koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji.

Użyte przez ustawodawcę w art. 91 sformułowanie "może otrzymać" wskazuje jednoznacznie, że decyzja o przyznaniu stypendium doktoranckiego ma charakter uznaniowy. Taki charakter decyzji oznacza, że organ administracji ma swobodę decyzyjną co do ustalenia treści decyzji uznaniowej. Kontrola sądu administracyjnego prowadzona z punktu widzenia legalności decyzji administracyjnych jest w stosunku do takich decyzji ograniczona. Sprowadza się bowiem do zbadania czy w toku postępowania w sposób wyczerpujący zebrano materiał dowodowy, czy dokładnie zostały wyjaśnione istotne w sprawie okoliczności, a zatem czy prowadząc postępowanie w sprawie organ, ją rozpoznający nie uchybił przepisom art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. oraz czy organ w sposób wszechstronny i wnikliwy rozważył cały zebrany w sprawie materiał dowodowy i czy po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu materiału dokonał prawidłowej oceny istnienia przesłanek warunkujących zastosowanie przepisu przewidującego możliwość przyznania określonego uprawnienia i zakresu tego uprawnienia.

Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie są ustalenia faktyczne, które skutkowały odmową przyznania wnioskowanego stypendium. Zdaniem skarżącej spełnia on kryteria uzyskania stypendium, czemu dała wyraz wypełniając wniosek. W motywach zaskarżonego rozstrzygnięcia organ nie uzasadnił w istocie odmowy przyznania skarżącej stypendium, gdyż poza wskazaniem, że prawo do ubiegania się o stypendium rektora przysługiwało do dnia 30 czerwca 2018 r., nie przedstawił żadnych argumentów na poparcie swojego stanowiska.

W ocenie Sądu tak sformułowana przesłanka nie jest wystarczającą podstawą do odmowy przyznania skarżącej stypendium. Nie jest dopuszczalna sytuacja kiedy student zostaje pozbawiony prawa do stypendium z nieznanych powodów, a w konsekwencji zostaje pozbawiony możliwości podjęcia takich działań w przyszłości, które pozwoliłyby na uzyskanie stypendium.

Zasadnie zatem podniesiono w skardze, że organ nie wyjaśnił okoliczności dlaczego stypendium przysługiwało do dnia 30 czerwca 2018 r., "nie przedstawił przebiegu rzekomego "postępowania dowodowego", ani też nie wskazuje w treści decyzji żadnych okoliczności, które pozwalałyby na przyjęcie jego tezy. W konsekwencji motywy stanowiska organu pozostają nieznane a próba podjęcia wyjaśnień na etapie odpowiedzi na skargę jest spóźniona. Tym samym doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego (art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a.) w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy

Dalej wyjaśnić należy, że w zakwestionowanej decyzji organ wskazuje, że "łączny okres, w którym student może otrzymać świadczenia w ramach studiów – niezależnie od ich rodzaju i długości trwania, jak też uczelni na której są odbywane – nie może przekroczyć 6 lat". Wyjaśnia również w odpowiedzi na skargę, że skarżąca w rzeczywistości rozpoczęła studia w dniu 1 października 2011 r., a tym samym miała świadomość, że o prawie przyznania stypendium decyduje termin, w jakim studiowała ona na uczelni, i to nie tylko na kierunku, w związku z którym ubiegała się o stypendium.

W związku z powyższym wyjaśnić należy, że podstawę materialną zaskarżonej decyzji stanowił art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce w myśl którego świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Organ stypendialny uznał w sprawie, że upłynął wspomniany w tym przepisie okres 6 lat.

Istotnym zatem zagadnieniem, wymagającym wykładni, jest sposób liczenia 6-letniego okresu, w którym student może pobierać stypendia. W związku z tym, iż z samym statusem studenta nie wiąże się przysługiwanie świadczeń stypendialnych nie sposób uznać, że z momentem rozpoczęcia studiów zaczyna biec wspomniany 6 letni termin. Stąd też należy go odnosić do okresu kiedy rzeczywiście studentowi świadczenie przysługiwało w rozumieniu wyżej przedstawionym. Ponadto należy zwrócić uwagę, iż zgodnie z art. 92 ust. 1 stypendia są przyznawane na semestr albo na rok akademicki i wypłacane co miesiąc przez okres do 10 miesięcy w roku. Rok akademicki trwa pięć szóstych oku kalendarzowego, student nie ma prawa do otrzymania żadnych świadczeń przez jedną szóstą roku. W konsekwencji nie można uznać, że prawo do świadczeń przysługuje mu przez cały rok kalendarzowy. W każdym roku maksymalny upływ okresu to 10 miesięcy. Ustawodawca nie posłużył się pojęciem roku akademickiego, tylko kalendarzowego, co należy uznać za zabieg świadomy.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt kontrolowanej sprawy należało uznać, że niezasadnie organ zaliczył skarżącej do sześcioletniego okresu studiów, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1, okres kiedy w ogóle nie posiadała statusu studenta, a mianowicie okres od 8 września 2014 r. do 1 października 2015 r. Już tylko ta okoliczność powodowała, że wyliczenie sześcioletniego okresu wydaje się błędne, a tym samym odmowa przyznania skarżącej stypendium była przedwczesna.

Ponadto – co w sprawie pozostaje najistotniejsza okoliczności - organy do tego okresu wliczyły cały okres studiowania przez skarżącą, w tym okres studiowania poprzedzający aktualny kierunek studiów, nie prezentując jakiejkolwiek argumentacji za zasadnością tego rodzaju stanowiska, co już, same z siebie, istotnie osłabia jego (ewentualną) słuszność.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ będzie zobowiązany uwzględnić zaprezentowane wyżej stanowisko, a wydane rozstrzygnięcie uzasadnić w sposób odpowiadający wymogom prawa w tym zakresie.

Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, c p.p.s.a. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 tej ustawy.