Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 110/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2013-11-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6146 Sprawy uczniów
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne: Oświata
Skarżony organ: Rada Gminy
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność uchwały w części
Powołane przepisy: article: art. 90d  ust. 1-4 , art. 90f pkt 3
journal: Dz.U. 2004 nr 256 poz 2572
law: Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty - tekst jednolity
article: art. 147 par. 1, art. 151, art. 152
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 94 ust. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 594
law: Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz - Furmanik Sędzia WSA Andrzej Matan Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 listopada 2013 r. sprawy ze skargi Prokuratora Rejonowego Gliwice-Zachód w Gliwicach na uchwałę Rady Gminy Wielowieś z dnia 29 grudnia 2008 r. nr XVII/129/08 w przedmiocie spraw uczniów - regulaminu udzielenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie gminy 1) stwierdza nieważność § 6 ust 4 zaskarżonej uchwały i określa, że w tej części uchwała ta nie może być wykonana; 2) oddala skargę w pozostałej części.


UZASADNIENIE

W dniu 29.12.2008 r. Rada Gminy Wielowieś podjęła uchwałę w sprawie regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie tej Gminy.

W skardze Prokurator Rejonowy Gliwice – Zachód w Gliwicach zakwestionował § 5 ust. 1 i § 7 ust. 2 powyższej uchwały, zarzucając rażące naruszenie art. 90 d ust. 2, 4 i 5 w zw. z art. 90 f pkt 2 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (j.t. Dz. U. Nr 256 z 2004 r. poz. 2572 ze zm.) oraz art. 90 e ust. 1 w zw. z art. 90 f pkt 4 tej ustawy.

W uzasadnieniu skargi Prokurator podniósł, że zaskarżona uchwała jest normatywnym aktem wykonawczym należącym do kategorii aktów prawa miejscowego, zatem powinna spełniać wymogi prawne ustanowione dla tej kategorii aktów obowiązujących na obszarze gminy, na podstawie i w granicach upoważnień zawartych ustawach. Zaznaczył, że upoważnienie rady gminy do podjęcia uchwały w przedmiocie udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie gminy zawiera art. 90 f ustawy o systemie oświaty, zgodnie z którym w regulaminie takiej pomocy określa się:

1) sposób ustalania wysokości stypendium szkolnego w zależności od sytuacji materialnej uczniów i ich rodzin oraz innych okoliczności, o których mowa w art. 90 d ust. 1,

2) formy, w jakich udziela się stypendium szkolnego w zależności od potrzeb uczniów zamieszkałych na terenie gminy,

3) tryb i sposób udzielania stypendium szkolnego,

4) tryb i sposób udzielania zasiłku szkolnego w zależności od zdarzenia losowego.

Przytoczona treść art. 90 f ustawy o systemie oświaty wskazuje, że rada gminy może określać formy udzielania stypendium w zależności od potrzeb uczniów zamieszkałych na jej terenie. Nie pozwala jednak na powtórzenie regulacji ustawowej, czy też jej modyfikację, a jedynie na określenie, jakie szczególne formy udzielania stypendium powinny być stosowane w zależności od konkretnych potrzeb uczniów. W doktrynie i orzecznictwie utrwalony jest pogląd, iż w uchwałach jednostek samorządu terytorialnego nie mogą znaleźć się materie uregulowane już w aktach prawnych hierarchicznie wyższych. Zdaniem skarżącego, w oparciu o § 118 w związku z § 143 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie "Zasad techniki prawodawczej" (Dz. U. nr 100, poz. 908) w aktach organów samorządu terytorialnego nie powtarza się przepisów ustawy upoważniającej i przepisów innych aktów normatywnych, bowiem w następstwie takich powtórzeń mogą powstać liczne nieporozumienia (zob. S. Wronkowska, M. Zieliński, Komentarz do zasad techniki prawodawczej, W-wa 2004, s. 234). Ponadto, uchwała nie może regulować jeszcze raz tego, co już jest zawarte w obowiązującej ustawie, wówczas, jest ona nieważna przez to, iż istotnie narusza prawo. Trzeba się bowiem liczyć z tym, że powtórzony przepis będzie interpretowany w kontekście uchwały, w której go powtórzono, co może prowadzić do całkowitej lub częściowej zmiany intencji prawodawcy (por. wyrok NSA z dnia 14 października 1999 r. o sygn. akt II SA/Wr 1179/98).

W drugim zarzucie skargi podniesiono, że w uchwale rażąco naruszono art. 90 f pkt 4 w związku z art. 90 c ust. 1 ustawy o systemie oświaty, poprzez zdefiniowanie w § 7 ust. 2 uchwały pojęcia niedookreślonego "zdarzenie losowe". Ustawodawca sam nie zdefiniował znaczenia tego pojęcia, zatem jego zdefiniowanie w akcie rangi podustawowej narusza prawo. Przepis rangi ustawowej wykazuje jednoznacznie, iż radzie gminy nie służy prawo definiowania, względnie ustalania, co jest "zdarzeniem losowym" uprawniającym do uzyskania zasiłku szkolnego, albowiem rada gminy nie jest upoważniona do definiowania pojęć użytych w ustawach. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że ustawodawca celowo użył w art. 90 f pkt 4 ustawy pojęcia "zdarzenie losowe" w znaczeniu potocznym tak, by obejmowało ono zróżnicowany wachlarz zdarzeń nadzwyczajnych i nieprzewidywalnych mogących znacząco utrudnić sytuację materialną ucznia (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 17 grudnia 2009 r. o sygn. akt IV SA/Po 758/09). Na potwierdzenie powyższego stanu rzeczy, Prokurator powołał się na treść § 149 "Zasad techniki prawodawczej", która wskazuje na brak podstaw do formułowania w akcie wykonawczym definicji ustalających znaczenie określeń ustawowych, zawartych w ustawie upoważniającej. Tym samym, w akcie normatywnym niższym rangą niż ustawa, bez upoważnienia ustawowego, nie formułuje się definicji ustalających znaczenie określeń ustawowych. Zakaz ten jest konsekwencją wynikającej z Konstytucji RP hierarchicznej budowy systemu źródeł prawa, a nieprzestrzeganie go prowadziłoby do zmiany treści ustawy przez akt niższego rzędu, co jest nie do pogodzenia z zasadą pewności prawa (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 30 stycznia 2009 r. o sygn. akt II SA/GL 793/08, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 4 marca 2009 r. o sygn. akt II SA/Po 1055/08 i z dnia 16 maja 2012 r. o sygn. akt IV SA/Po 263/12 oraz wyrok NSA z dnia 30 października 2007 r. o sygn. akt II OSK 1954/06). Z powyższych względów Prokurator wniósł o stwierdzenie nieważności § 5 ust. 1 i § 7 ust. 2 zaskarżonej uchwały.

Odpowiadając na skargę Wójt Gminy Wielowieś postulował jej oddalenie. Organ podniósł, że stosownie do art. 90 f pkt 2 ustawy oświatowej Rada Gminy była zobowiązana do określenia form, w jakich udziela się stypendium szkolne i uczyniła to w § 5 uchwały, nie ingerując w treść przepisów ustawowych, ale je dookreślając. Za niezasadny organ uznał również zarzut odnoszący się do § 7 ust. 2 uchwały, gdyż w przepisie tym określono jedynie nie zamknięty katalog zdarzeń losowych, a zatem wystąpienie jakiegokolwiek innego zdarzenia losowego nie uniemożliwia uczniom skorzystania z prawa do zasiłku szkolnego.

W piśmie procesowym z dnia 23.12.2013 r. Prokurator podtrzymał stanowisko wyrażone w skardze, a nadto zakwestionował zapis § 6 ust. 4 zaskarżonej uchwały, według którego pomoc materialna z ust. 1 pkt 1-3 może być realizowana poprzez zwrot wydatków, po zaakceptowaniu przedstawionych odpowiednich rachunków potwierdzających poniesienie wydatku lub przelewem na rachunek bankowy podmiotu prowadzącego zajęcia edukacyjne. Zdaniem skarżącego taki zapis zakłada możliwość udzielania pomocy materialnej po wcześniejszym skredytowaniu pomocy przez jej beneficjenta, co oznacza modyfikację form pomocy określonych w ustawie i wykroczenie poza przyznane Gminie kompetencje.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie należy podnieść, że w myśl art. 184 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej sądy administracyjne sprawują w zakresie ustawowo określonym, kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta obejmuje również orzekanie o zgodności z ustawami uchwał organów jednostek samorządu terytorialnego.

Z brzmienia art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r. poz. 270), zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a." wynika, że sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, w tym również aktów prawa miejscowego, stosując środki określone w ustawie. Zgodnie natomiast z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądowa kontrola działalności administracji publicznej ogranicza się wyłącznie do oceny zgodności zaskarżonego aktu z prawem. Rozpoznając skargę Sąd dokonuje zatem oceny, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu lub uchwały nie zostały naruszone przepisy prawa, obowiązujące w dacie ich podjęcia.

Podstawy stwierdzenia nieważności aktu lub uchwały organu gminy wyznaczają natomiast przepisy ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tekst jednolity: Dz. U. z 2013 r. poz. 594). W myśl art. 91 ust. 1 tej ustawy uchwała lub zarządzenie organu gminy sprzeczne z prawem są nieważne. Wprowadzając sankcję nieważności jako następstwo sprzeczności z prawem uchwały lub zarządzenia, ustawodawca nie określił rodzaju naruszenia prawa, które prowadziłoby do zastosowania takiej sankcji. W judykaturze przyjmuje się, że tylko istotne naruszenie prawa stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności uchwały organu gminy, a więc uchybienie prowadzące do skutków, które nie mogą być zaakceptowane w demokratycznym państwie prawnym, które wpływają na treść uchwały lub zarządzenia (por. wyrok NSA z dnia 11 lutego 1998 r. o sygn. akt II SA/Wr 1459/07, publ. OSS 1988, nr 3, poz. 79 oraz wyrok NSA z dnia 8 lutego 1996 r. o sygn. akt SA/Gd 327/95). Takie uchybienie stanowi między innymi naruszenie przepisów wyznaczających kompetencje do wydania aktu lub brak podstawy prawnej, bądź przepisów prawa ustrojowego lub przepisów prawa materialnego przez wadliwą ich wykładnię oraz przepisów regulujących procedurę podejmowania uchwał, jeżeli na skutek tego naruszenia zapadła uchwała innej treści, niż gdyby naruszenie to nie wystąpiło (por. M. Stahl, Z. Kmieciak, "Akty nadzoru nad działalnością samorządu terytorialnego w świetle orzecznictwa NSA i poglądów doktryny", Samorząd terytorialny 2001, z. 1-2, s. 101-1023).

O istotnym naruszeniu prawa można zatem mówić wówczas, gdy naruszenie dotyczy przepisów prawa ustrojowego, materialnego czy procedury podejmowania aktów (por. wyroki NSA z dnia 11 lutego 1998 r. o sygn. akt II SA/Wr 1459/97, publ. OwSS 1998/3/79; z dnia 8 lutego 1996 r. o sygn. akt SA/Gd 327/95, publ. OwSS 1996, nr 3, poz. 90; z dnia 26 lipca 2012 r. o sygn. akt I OSK 679/12 i I OSK997/12, publ. internetowa Baza Orzeczeń NSA). Stwierdzenie nieważności uchwały może nastąpić więc tylko wtedy, gdy pozostaje ona w wyraźnej sprzeczności z określonym przepisem prawnym, co jest oczywiste i bezpośrednie oraz wynika wprost z treści tego przepisu. Nie jest zatem konieczne rażące naruszenie, warunkujące stwierdzenie nieważności decyzji czy postanowienia, o jakim mowa w przepisie art. 156 § 1 k.p.a. Za nieistotne naruszenie prawa należy natomiast uznać takie naruszenie, które jest mniej doniosłe w porównaniu z innymi przypadkami wadliwości, jak np. nieścisłość prawna czy też błąd, który nie ma wpływu na istotną treść aktu organu gminy. Takie naruszenia są jedynie przesłanką do wskazania, że akt został wydany z naruszeniem prawa, ale nie stanowią przesłanki do stwierdzenia jego nieważności.

Analizując będącą przedmiotem sporu uchwałę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach stwierdził, że w zakresie objętym zarzutami samej skargi nie narusza ona przepisów prawa.

W rozpatrywanej sprawie odwoływanie się do traktowania rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie "Zasad techniki prawodawczej" (Dz. U. nr 100, poz. 908), jako wzorca przy badaniu legalności aktu prawa miejscowego nie zasługuje na uwzględnienie.

Nie jest to bowiem akt normatywny, ale zbiór dyrektyw skierowanych do prawodawców. Zasady określone w tym rozporządzeniu tylko wyjątkowo mogą być przydatne do oceny legalności aktów prawa miejscowego, natomiast nie służą do oceny ich ważności z uwagi na podstawę upoważnienia do ich wydania (por. wyrok NSA z dnia 5 maja 2011 r. o sygn. akt I OSK 1059/10, dostępny w internetowej Bazie Orzeczeń NSA). Ugruntowane jest stanowisko doktryny w tym zakresie, że powoływanie się na te zasady może mieć miejsce zwłaszcza wtedy, kiedy zakres powtórzeń przepisów ustaw, w tym definicji ustawowych, będzie rozległy albo kiedy postanowienia aktu prawa miejscowego będą powodowały zmianę postanowień ustaw (por. m. in. T. Bąkowski, "Sądowa kontrola legislacji administracyjnej pod względem zgodności z zasadami techniki prawodawczej. Legislacja administracyjna. Teoria. Orzecznictwo. Praktyka", pod red. M. Stahl, Z. Łuniewskiej, W-wa 2012, s. 37-46; G. Wierczyński "Konsekwencje nieprzestrzegania zasad techniki prawodawczej", w: T. Bąkowski, P. Uziębło, G. Wierczyński "Zarys legislacji administracyjnej. Uwarunkowania i zasady prawotwórczej działalności administracji publicznej", pod red. T. Bąkowskiego, Gdańsk 2011, s. 86-87).

W niniejszej sprawie sytuacja taka nie miała miejsca zważywszy na treść zaskarżonej uchwały i brak modyfikacji obowiązujących w dacie jej podjęcia przepisów. Skład orzekający podziela również argumentację zawartą w uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z dnia 15 czerwca 2012 r. o sygn. akt II CSK 436/11 (LEX 1232234) i wyrażony w tym wyroku pogląd, że naruszenie wspomnianych zasad nie wywołuje z mocy prawa żadnych ujemnych skutków.

Podstawy do przyznania pomocy materialnej dla uczniów uregulowane są w rozdziale 8a ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. nr 216, poz. 2570 z późn. zm.) i zostały wprowadzone ustawą z dnia 16 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. nr 281, poz. 2671).

Zaskarżona uchwała została podjęta także z uwagi na zobowiązania wynikające z art. 5 ustawy z dnia 16 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. nr 281, poz. 2681 z późn. zm.). Przepis ten nakazywał radzie gminy, w terminie 3 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy, tj. od dnia 1 stycznia 2005 r., uchwalić regulamin udzielenia pomocy materialnej, o którym mowa w art. 90 f ustawy o systemie oświaty.

Zgodnie z treścią art. 90 c ust. 2 ustawy o systemie oświaty wyróżnia się dwa świadczenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym, są to stypendium szkolne i zasiłek szkolny. Stypendium szkolne zgodnie z art. 90 d ust. 1 tej samej ustawy, może otrzymać uczeń znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie, w szczególności gdy w rodzinie tej występuje: bezrobocie, niepełnosprawność, ciężka lub długotrwała choroba, wielodzietność, brak umiejętności wypełniania funkcji opiekuńczo-wychowawczych, alkoholizm lub narkomania, a także, gdy rodzina jest niepełna lub wystąpiło zdarzenie losowe, z zastrzeżeniem ust. 12. Z kolei zgodnie z art. 90 e tej ustawy zasiłek szkolny może być przyznany uczniowi znajdującemu się w trudnej sytuacji materialnej z powodu zdarzenia losowego. Natomiast art. 90 f ustawy o systemie oświaty zawiera delegację dla rady gminy do uchwalenia regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów szkół zamieszkałych na terenie gminy. W myśl tego uregulowania rada gminy kierując się celami pomocy materialnej o charakterze socjalnym, określa w regulaminie w szczególności:

1) sposób ustalania wysokości stypendium szkolnego w zależności od sytuacji materialnej uczniów i ich rodzin oraz innych okoliczności, o których mowa w art. 90 d ust. 1,

2) formy, w jakich udziela się stypendium szkolne w zależności od potrzeb uczniów zamieszkałych na terenie gminy,

3) tryb i sposób udzielania stypendium szkolnego,

4) tryb i sposób udzielania zasiłku szkolnego w zależności od zdarzenia losowego.

Przytoczony przepis zawiera delegację dla gminy do wydania aktu prawa miejscowego, w rozumieniu art. 94 Konstytucji RP.

Bezspornie regulamin ten jest źródłem prawa powszechnie obowiązującego na terenie danej jednostki samorządu terytorialnego i nie może wykraczać poza wymagania określone przepisami powszechnie obowiązującego prawa ani stanowić norm sprzecznych z ustawą (art. 7 Konstytucji RP).

Rada uchwalając regulamin w przedmiotowym zakresie winna mieć zatem na uwadze obowiązujące w dacie podjęcia kwestionowanej uchwały przepisy, które określają formy udzielania stypendium szkolnego, tj. formę określoną w art. 90 d ust. 2 pkt 1 i 2 oraz ust. 4 ustawy o systemie oświaty, do których zalicza się: całkowite lub częściowe pokrycie kosztów udziału w zajęciach edukacyjnych, w tym wyrównawczych wykraczających poza zajęcia realizowane w szkole w ramach planu nauczania, a także udziału w zajęciach edukacyjnych realizowanych poza szkołą (pkt 1); pomoc rzeczową o charakterze edukacyjnym, w tym w szczególności zakup podręczników (pkt 2), oraz całkowite lub częściowe pokrycie kosztów związanych z pobieraniem nauki poza miejscem zamieszkania (art. 90 d ust. 4). Oprócz wskazanej wyżej pomocy ustawa o systemie oświaty przewiduje również pomoc pieniężną, jednakże dopiero w sytuacji, w której organ przyznający stypendium szkolne uzna, że udzielenie stypendium w powyżej wskazanych formach nie jest możliwe lub celowe, to wówczas może przyznać stypendium szkolne w formie świadczenia pieniężnego (art. 90 d ust. 5). Oznacza to, że rada gminy powinna wskazać formy, w jakich udziela się stypendium szkolne w zależności od potrzeb uczniów zamieszkałych na terenie gminy oraz określić sposób ustalania jego wysokości, przy czym nie może wykraczać poza przyjętą formę i sposób udzielania tego świadczenia (por. art. 90 f pkt 1-3), jak również określa tryb i sposób udzielania zasiłku szkolnego w zależności od zdarzenia losowego (art. 90 f pkt 4). Pojęcie "trybu i sposobu" udzielania stypendium szkolnego należy rozumieć jako zobowiązanie do uregulowania technicznych aspektów udzielania pomocy socjalnej w tej postaci, aby uwzględnić potrzeby uczniów.

Powracając na grunt niniejszej sprawy wskazać przyjdzie, że zaskarżona uchwała § 5 ust. 1 pkt 1 i 2 powieliła normę art. 90 d ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o systemie oświaty i zarazem dodała przykładowe wyliczenie zajęć edukacyjnych, jak i pomocy rzeczowej o charakterze edukacyjnym uznając je za katalog otwarty, co uczyniła poprzez użycie określenia "w szczególności". Niemniej jednak w uchwale zostały zamieszczone unormowania odnoszące się do wszystkich kwestii wymienionych w art. 90 d ust. 2 pkt 1 i 2 w związku z art. 90 f ustawy o systemie oświaty.

Zdaniem składu orzekającego, dopiero pominięcie któregoś z wymienionych, obligatoryjnych elementów skutkuje brakiem pełnej realizacji upoważnienia ustawowego i mogłoby mieć istotny wpływ na ocenę zgodności z prawem podjętego aktu. Posłużenie się przez Radę Gminy terminem "w szczególności" w treści § 5 ust. 1 pkt 1 i 2 oraz § 7 ust. 2 uchwały oznacza, że omawiana regulacja ma charakter otwarty a nie zamknięty. Zatem, mamy tu do czynienia jedynie z częściowym powtórzeniem zapisu ustawowego, koniecznym dla spowodowania czytelności i zrozumiałości uchwały oraz przykładowym rozwinięciem form pomocy z uwagi na potrzeby uczniów (np. kursy, wyjazdy, zajęcia), jak również zapisem dopuszczającym także inne zajęcia edukacyjne.

Nie budzi wątpliwości Sądu okoliczność, że delegacja ustawowa dopuszcza różne formy pomocy w zależności od potrzeb uczniów zamieszkałych na terenie gminy (art. 90 f pkt 2 ustawy o systemie oświaty). Jednakże w orzecznictwie i piśmiennictwie reprezentowany jest pogląd, że zakaz powtórzeń nie ma charakteru bezwzględnego i przytaczanie treści aktów prawnych wyższego rzędu w akcie prawa miejscowego może być dopuszczalne, jeżeli czyniłoby to akt prawa miejscowego w pełni czytelnym i zrozumiałym (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 15 marca 2007 r. o sygn. akt II SA/Wr 745/06 oraz wyrok NSA z dnia 6 czerwca 1996 r. o sygn. akt SA/Gd 2949/94, publ. OSS 1996/3/91).

W tym stanie rzeczy, nie zasługuje na aprobatę argumentacja zawarta w tym zakresie w skardze, opierająca się wyłącznie o przywołane na wstępie rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie "Zasad techniki prawodawczej".

Odnosząc się do zarzutu rażącego naruszenia art. 90 f pkt 4 w związku z art. 90 e ust. 1 ustawy o systemie oświaty poprzez zdefiniowanie w § 7 zaskarżonej uchwały pojęcia "zdarzenie losowe" zauważyć przyjdzie, że w ustawie o systemie oświaty ustawodawca nie wypowiedział się, jak należy rozumieć znaczenie tego pojęcia. W § 7 ust. 2 zaskarżonej uchwały ustalono, że: "Zdarzeniem losowym uzasadniającym przyznanie zasiłku są, w szczególności: zgon członka rodziny, pożar, zalanie mieszkania, kradzież, wypadek" (cytat). Wbrew stanowisku skarżącego, wskazany katalog zdarzeń losowych, zawarty w tym uregulowaniu jest katalogiem otwartym, o czym świadczy sformułowanie "w szczególności". Ponadto, już samo określenie "losowe" wskazuje, że chodzi o katalog stanów faktycznych, których charakteru i cech nie można z góry określić, bowiem ze swej natury pojęcie to ma charakter niedookreślony i obejmuje możliwie szeroki zakres zdarzeń nadzwyczajnych i nieprzewidywalnych, mogących znacząco utrudnić sytuację materialną ucznia. Przykładowe wyliczenie tych zdarzeń nie stanowi zatem nieuprawnionego zabiegu legislacyjnego, a ocena, czy w danym przypadku zachodzi zdarzenie losowe, należy każdorazowo do Wójta Gminy, który wnioskowaną pomoc przyznaje indywidualnie (art. 90 c ust. 1 ustawy o systemie oświaty).

W kwestii powołanych w skardze wyroków wskazać należy, że Sąd nie jest związany wyrokiem innego sądu administracyjnego. Niemniej jednak, w przekonaniu Sądu, argumentacja przedstawiona w powołanych orzeczeniach nie znajduje zastosowania w niniejszej sprawie. Poczynione wyżej rozważania dają podstawę do uznania, że omawiane regulacje uchwały nie naruszają w sposób istotny prawa, a tym samym brak jest podstaw do stwierdzenia ich nieważności w części objętej wprost zarzutami skargi.

Natomiast istotną wadliwością dotknięty jest § 6 ust. 4 zaskarżonej uchwały, odnośnie którego skarżący sformułował zarzuty dopiero w piśmie procesowym z dnia 23.07.2013 r. Stosownie do art. 134 ppsa Sąd nie był jednak związany zarzutami i wnioskami skargi i wydał rozstrzygnięcie w granicach sprawy wyznaczonych materią uregulowaną w uchwale. Bez względu na treść zarzutów Sąd zobowiązany jest zatem dostrzec istotne i oczywiste uchybienia kontrolowanego aktu administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 11.09.2012 r., sygn. akt I OSK 1234/12, zbiór LEX nr 1260068), a tym bardziej winien to uczynić w razie podniesienia przez stronę określonego zarzutu w toku postępowania sądowego.

Otóż wskazany § 6 ust. 4 uchwały określa tryb i sposób udzielania stypendium szkolnego w formach wymienionych w § 5 ust. 1 pkt 1-3 uchwały. W szczególności przewiduje on zwrot poniesionych wydatków lub przelew na rachunek bankowy podmiotu prowadzącego zajęcia edukacyjne. Ten pierwszy sposób realizacji pomocy zakłada niejako refundację poniesionych wydatków, co jest niezgodne z istotą udzielania pomocy uczniom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej. Niskie dochody, o których mowa w art. 90 d ust. 1 cyt. ustawy, powodują właśnie często, że określone koszty związane z edukacją nie mogą być poniesione przez rodzinę ucznia. Dlatego też pomoc w formie stypendium szkolnego nie może być uzależniona od uprzedniego poniesienia wydatku. W przypadku pomocy rzeczowej § 6 ust. 4 uchwały taki sposób udzielania stypendium formułuje jako wyłączny, bez możliwości wyboru ze strony ucznia. Odbiega to zupełnie od natury pomocy rzeczowej, która polega na dostarczeniu konkretnej rzeczy. W art. 90 d ust. 2 pkt 2 ustawy w szczególności wskazuje się zakup podręczników. Nie chodzi więc o zwrot kosztów ich zakupu, który byłby ewentualnie dopuszczalny, gdyby wybór sposobu realizacji stypendium pozostawiony był stypendyście. Omawiany § 6 ust. 4 uchwały tego nie przewiduje, a tym samym jest niezgodny w sposób istotny z art. 90 d ust.

1-4 oraz art. 90 f pkt 3 ustawy o systemie oświaty. Dlatego też na podstawie art. 147 § 1 ppsa w zw. z art. 94 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym stwierdzono nieważność tego paragrafu uchwały, a z mocy art. 151 ppsa w pozostałej części skargę oddalono, kierując się wcześniej wywiedzionymi względami. Orzeczenie o wykonalności części uchwały wynika z art. 152 ppsa.