Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 20/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2020-06-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Inspekcja sanitarna
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 235.1
journal: Dz.U. 2019 poz 1040
law: Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy - t.j.
article: par. 8 ust. 2, par. 5 ust. 3, par. 4
journal: Dz.U. 2013 poz 1367
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder, Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, asesor sądowy WSA Elżbieta Lemańska (spr.), Protokolant st. sekretarz sądowy Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 4 czerwca 2020 r. sprawy ze skargi H. J. na decyzję P. Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w B. z dnia [...] października 2019 r. nr [...] w przedmiocie niestwierdzenia choroby zawodowej - astmy oskrzelowej oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] października 2019 r. nr [...] P. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w B. (dalej: PPWIS) utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w B. (dalej: PPIS) z [...] czerwca 2019 r. nr [...], którą orzeczono o niestwierdzeniu u H. J. choroby zawodowej - astmy oskrzelowej, wymienionej w poz. 6 wykazu chorób zawodowych określonego w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1367), dalej: rozporządzenie z 2009 r.

Decyzje wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Na skutek dokonanego przez lekarza medycyny pracy Poradni Chorób Zawodowych P. Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w B. (dalej: PChZ) zgłoszenia podejrzenia u H. J. chorób zawodowych w postaci: astmy oskrzelowej, alergicznego nieżytu spojówek i skóry powiek, alergicznego nieżytu nosa, zapalenia obrzękowego krtani o podłożu alergicznym, PPIS w lipcu 2011 r. wszczął pięć postępowań administracyjnych w kierunku rozpoznania chorób zawodowych. W zgłoszeniu wskazano, że na czynniki szkodliwe w postaci pyłu włókienniczego i środków chemicznych strona była narażona pracując w latach 1985-2008 w Fabryce W. w W. Sprawa niniejsza dotyczy choroby zawodowej w postaci astmy oskrzelowej (poz. 6 wykazu chorób zawodowych).

Z akt wynika, że przebieg zatrudnienia strony przedstawiał się następująco:

- 1975-1978 - ślusarz mechanik samochodowy, blacharz napraw pojazdów samochodowych w Państwowym Ośrodku Maszynowym w N.;

- 1980-1985 - konserwator wodociągu miejskiego w Wojewódzkim Zakładzie Usług Wodnych dla Potrzeb Rolnictwa w B.;

- [...] maja 1985 r. – [...] maja 2008 r. Fabryka "B." (zakład przy ulicy [...], a od 2007 r. zakład przy ulicy [...] w W.) na stanowiskach: [...] maja 1985 r.-[...] marca 1995 r. - ślusarz remontowy w warsztacie mechanicznym, [...] kwietnia 1995 r.-[...] marca 1999 r. - ślusarz na Oddziale Dziewiarni, [...] marca 1999 r.-[...] stycznia 2001 r. - zgrzeblarz na Oddziale Zgrzeblarni, [...] stycznia 2001 r.-[...] maja 2001 r. - pomoc kontrolera jakości na Brakarni, [...] czerwca 2001 r.-[...] lipca 2002 r.- zgrzeblarz na Oddziale Zgrzeblarni, [...] lipca 2002 r.-[...] maja 2007 r.- pomoc barwiarza na Oddział Farbiarni, [...] czerwca 2007 r.-[...] maja 2008 r. - operator baranizarki na Wydziale Wykończalni.

Po wpłynięciu zgłoszenia stronę poddano badaniu w PChZ. Na podstawie karty oceny narażenia zawodowego sporządzonej [...] października 2010 r. przez lekarza profilaktyka, opisu stanowisk pracy strony w latach 1985–2008 wraz ze wskazaniem stosowanych wówczas przez pracodawcę środków chemicznych i barwników, wyników pomiarów stężenia tych czynników oraz kart charakterystyk stosowanych środków (pisma pracodawcy z [...] sierpnia 2010 r. i [...] lipca 2010 r.), badania bezpośredniego oraz przedłożonej przez stronę dokumentacji lekarskiej, a także po bezskutecznych próbach przeprowadzenia specjalistycznej diagnostyki w Instytucie Medycyny Pracy w Ł. – dalej: IMP (pacjent nie stawił się na kilkukrotnie zmieniany termin badania wyznaczany na [...] września 2011 r., [...] listopada 2011 r., [...] stycznia 2012 r. - k. 10 akt adm., mimo poinformowania że ustalenie zawodowej etiologii schorzeń jest możliwe wyłącznie w warunkach szpitalnych i po przeprowadzeniu diagnostyki w IMP – vide pisma PChZ z [...] września 2012 r. i [...] lipca 2013 r., k. 27 i 34 akt adm.) – w dniu [...] października 2013 r. PChZ wydała pięć orzeczeń lekarskich niestwierdzających chorób zawodowych wskazanych w zgłoszeniu podejrzenia choroby zawodowej, w tym orzeczenie nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej - astma oskrzelowa o etiologii zawodowej (poz. 6 załącznika do rozporządzenia z 2009 r.).

Odwołanie od orzeczenia nr [...] H. J. złożył do IMP.

Wskazany Instytut wielokrotnie wzywał H. J. na badanie wymagające kilkudniowej hospitalizacji (wyznaczane terminy to [...] stycznia 2014 r., [...] lutego 2014 r., [...] kwietnia 2014 r., [...] lutego 2015 r., [...] kwietnia 2015 r., [...] marca 2016 r., [...] września 2016 r., [...] czerwca 2018 r., [...] października 2018 r., k. 108, 169, 257, 347, 419 akt adm.). Z akt wynika, że H. J. usprawiedliwiał niestawiennictwo złym stanem zdrowia, który dokumentował zaświadczeniami lekarskimi wskazującymi na dolegliwości takie jak zawroty głowy i stany lękowe, a w konsekwencji stwierdzanymi przez lekarza przeciwwskazaniami do podróżowania (k. 26 – zaświadczenie z [...] października 2012 r., k. ... listopada 2011 r., k. 92 – z [...] lutego 2014 r., k. 94 – z [...] marca 2014 r., k. 130 – z [...] lutego 2015 r., k. 156 – z [...] kwietnia 2015 r.). Z uwagi na niestawiennictwo strony, IMP za każdym razem zwracał dokumentację medyczną do PChZ. W piśmie z [...] stycznia 2016 r. H. J. wskazał, że może się poddać badaniom w dowolnym terminie (k. 188 akt adm.). Po wyznaczeniu terminu badania na [...] września 2016 r. i potwierdzeniu tego terminu przez stronę w piśmie z [...] lipca 2016 r. (k. 245 akt adm.), nie stawił się w IMP wnioskując w piśmie z [...] września 2016 r. o przełożenie badań o około pół roku ze względu na zły stan zdrowia (k. 255 akt adm.). Na termin badania wyznaczony na [...] października 2018 r. ponownie się nie stawił przedkładając [...] kwietnia 2019 r. zaświadczenie lekarskie z tej samej daty o stawiennictwie w poradni w dniu [...] października 2018 r. z uwagi na silne bóle głowy (k. 543 – 544 akt adm.).

W międzyczasie, wielokrotnie monitowany przez organ, H. J. podtrzymywał żądanie stwierdzenia choroby zawodowej, formułował wnioski o uzupełnienie postępowania wyjaśniającego oraz formułował liczne wnioski dowodowe.

Z akt administracyjnych sprawy wynika, że w postępowaniu przed PPIS:

- organ włączył do akt świadectwa pracy strony, sporządzony przez pracodawcę w dniu [...] sierpnia 2010 r. opis przebiegu pracy zawodowej z wykazem środków chemicznych i barwników stosowanych w procesie barwienia dzianiny wraz z kartami charakterystyk substancji chemicznych (Tanaterge SD, Ludigol AR, Lyocol RDN, Meropan HP-PH, barwniki zawiesinowe typu Dianix) i informacją o pomiarach czynników szkodliwych na stanowiskach pracy zajmowanych przez stronę (pismo z [...] lipca 2010 r.), kartę oceny narażenia zawodowego z [...] października 2010 r., dokumentację medyczną przedłożoną przez stronę, świadectwo wykonywania prac w Fabryce "B." w szczególnych warunkach z [...] maja 2012 r.;

- postanowieniami z [...] maja 2016 r., [...] stycznia 2018 r. oraz [...] października 2018 r. PPIS nie uwzględniał kolejnych wniosków dowodowych strony o uzupełnienie dokumentacji o informacje o wszystkich czynnikach szkodliwych w środowisku pracy (strona domagała się wykazu środków chemicznych i barwników, a nie wyłącznie podania nazw pyłu włókienniczego, stosowanych przy barwieniu wełny, poliestru i akrylu), o czynnikach szkodliwych stosowanych przez producentów zagranicznych, od których Spółka sprowadzała materiały, o skali produkcji na poszczególnych materiałach, o przesłuchanie świadków na okoliczność wystąpienia objawów chorobowych. Oddalając wnioski dowodowe PPIS powoływał się na pisemne wyjaśnienia pracodawcy o czynnikach szkodliwych (pismo z [...] sierpnia 2010 r. uwzględnione w postępowaniu diagnostyczno-orzeczniczym zakończonym orzeczeniem PChZ z [...] października 2013 r., k. 233 akt adm.); o stosowaniu przy produkcji w większości akrylu, a w pozostałym zakresie surowców z włókien kolorowych sprowadzanych od producentów, które nie wymagały barwienia (k. 324, 369 akt adm.); o obsłudze baranizarek (pismo z [...] sierpnia 2018 r., k. 355 akt adm.);

- w reakcji na kolejne wnioski dowodowe strony (k. 502), w dniu [...] lutego 2019 r. przeprowadzono dowód z przesłuchania bezpośredniego przełożonego strony w Zakładzie B. (k. 512), zaś postanowieniem z [...] marca 2019 r. PPIS odmówił przeprowadzenia dowodu z przesłuchania innych świadków z uwagi na ich niewskazanie przez stronę (k. 521 akt adm.);

- włączono do akt sprawy kartę oceny narażenia zawodowego z [...] maja 2019 r. sporządzoną przez PPIS, z której wynika, że warunki pracy mogły stwarzać zagrożenie chorobą zawodową (k. 556 akt adm.);

- w pismach z [...] maja 2019 r. i [...] czerwca 2019 r. strona zawnioskowała o przeprowadzenie badań lekarskich po ustabilizowaniu się stanu zdrowia oraz o unieważnienie orzeczeń lekarskich wydanych przez PChZ stwierdzających brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej bez przeprowadzenia wymaganej specjalistycznej diagnostyki.

Decyzją z [...] czerwca 2019 r. nr [...] PPIS nie stwierdził choroby zawodowej w postaci astmy oskrzelowej o etiologii zawodowej. Organ, akcentując wielokrotne niestawiennictwo strony na badania w jednostce medycznej drugiego stopnia w procedurze odwoławczej od orzeczenia lekarskiego PChZ z [...] października 2013 r., odwołał się do treści tego orzeczenia. Wskazał, że analiza całości dokumentacji lekarskiej z poradni alergologicznych, laryngologicznych, dermatologicznych i okulistycznych, jak też treść karty oceny narażenia zawodowego oraz wyniki przeprowadzonego badania lekarskiego w PChZ uprawniają do wniosku, że brak jest podstaw do rozpoznania choroby wymienionej pod poz. 6 wykazu chorób zawodowych. Organ potwierdził wystąpienie w środowisku pracy czynników szkodliwych o działaniu uczulającym, tj.: pyłów włókien naturalnych (wełna) i sztucznych (akryl, poliester) w zakresie krotności od 0,04 do 0,35 Najwyższego Dopuszczalnego Stężenia (ustalonego rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Społecznej w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy). Miało to miejsce w okresie [...] kwietnia 1995 r. – [...] lipca 2002 r., tj. zatrudnienia strony na stanowiskach ślusarza na Oddziale Dziewiarni, zgrzeblarza na Oddziale Zgrzeblarni oraz pomocy kontrolera jakości na Brakarni. Jak wskazał PPIS, strona nie była jednak narażona na pyły i nie miała styczności z mieszaninami chemicznymi, w tym barwnikami, podczas pracy na stanowiskach pomocy barwiarza na Oddziale Farbiarni oraz operatora baranizarki na Wydziale Wykończalni. W konsekwencji, zdaniem organu pierwszej instancji, strona nie miała kontaktu z pyłem i z mieszaninami chemicznymi (tj. Tanaterge SD, Ludigol AR, Lyocol RDN, Meropan HP-PH) oraz barwnikami zawiesinowymi typu "Dianix" stosowanymi do barwienia dzianiny na Oddziale Farbiarni. Nie występowało również zagrożenie alergizujące przy pracach ręcznych (podczas których nie powstają pyły) z półproduktami (gotowe barwione włókno akrylowe i wełna kolorowa) i z gotowymi wyrobami w postaci kolorowych dzianin. Dowodem na to, w ocenie PPIS, są zeznania świadka oraz certyfikaty jakie posiada pracodawca na produkowane dzianiny zabawkarskie z różnym udziałem akrylu i poliestru oraz dzianiny polarowe z przędz poliestrowych, które są ich świadectwem bezpieczeństwa zdrowotnego w przewidywanym zastosowaniu. Przedmiotowe wyroby spełniają wymagania humanoekologiczne aktualnie obowiązującego standardu dla wyrobów dla dzieci, spełniają europejskie regulacje prawne w zakresie stosowania barwników azowych oraz wymogi co do migracji określonych pierwiastków z tych wyrobów do organizmu człowieka podczas użytkowania. Odnośnie wniosku strony o unieważnienie orzeczeń lekarskich PPIS wskazał, że wniosek nie wnosi nic istotnego do wyjaśnienia sprawy.

W konkluzji PPIS wskazał, że warunkiem stwierdzenia choroby zawodowej jest rozpoznanie konkretnej jednostki chorobowej umieszczonej w wykazie chorób zawodowych oraz wskazanie, iż warunki pracy stwarzały istotne ryzyko powstania tego schorzenia (art. 2351 Kodeksu pracy). W przypadku strony nie spełnił się warunek pierwszy.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył H. J.. Zarzucił błędne ustalenia faktyczne oraz naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, tj.:

a) art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 w związku z art. 7 K.p.a. przez nieuwzględnienie wszystkich okoliczności oraz przeprowadzenie wybiórczej oceny materiału dowodowego, bez uwzględnienia okoliczności korzystnych dla odwołującego, w tym dokumentacji medycznej lekarzy specjalistów "w kierunku astmy oskrzelowej";

b) art. 11 K.p.a. przez niewyjaśnienie zasadności przesłanek, którymi kierował się organ przy załatwianiu sprawy, w tym powodów nieodniesienia się do treści oceny narażenia zawodowego z [...] października 2010 r. o istniejącym prawdopodobieństwie, że warunki pracy stwarzały ryzyko powstania choroby zawodowej;

c) art. 107 § 3 K.p.a. przez niedostateczne ustosunkowanie się do wniosku z [...] czerwca 2019 r. o unieważnienie orzeczeń lekarskich;

d) błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że odwołujący nie wskazywał jakie istotne przyczyny (za wyjątkiem ogólnego złego stanu zdrowia) są powodem niestawienia się w IMP, podczas gdy każdorazowo przedstawiał zaświadczenie lekarskie dokumentujące brak możliwości stawienia się z uwagi na stan zdrowia;

e) błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że zły stan zdrowia potwierdzony zaświadczeniami lekarskimi nie był istotną przyczyną niestawiennictwa na badanie;

f) błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że odwołujący był narażony jedynie na pyły włókien sztucznych i naturalnych, w sytuacji gdy odwołujący był narażony zarówno na pyły włókiennicze jak również na środki chemiczne wskazane w karcie oceny narażenia zawodowego z [...] października 2010 r. oraz miał kontakt ze środkami chemicznymi i barwnikami wskazanymi w piśmie z [...] sierpnia 2010 r.

Uzasadniając wniosek wskazał, że nadal nie ustosunkowano się do jego wniosku z [...] marca 2019 r. o przesłuchanie wszystkich świadków. Nie otrzymał także odpowiedzi na wnioski z [...] grudnia 2018 r. i [...] maja 2019 r. o przeprowadzenie badań lekarskich w późniejszym terminie.

W postępowaniu odwoławczym PPWIS uzyskał dodatkową ocenę PChZ (pismo z [...] września 2019 r., k. 51 akt adm. II instancji), zawierającą ustosunkowanie się do dokumentacji zgromadzonej po wydaniu orzeczenia z [...] października 2013 r., w tym do karty oceny narażenia zawodowego sporządzonej [...] maja 2019 r. przez PPIS oraz zeznań świadka.

Zaskarżoną decyzją z [...] października 2019 r. PPWIS utrzymał rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne w mocy. Organ odwoławczy ponownie przeanalizował przebieg postępowania, dokonał analizy materiału dowodowego oraz skonkludował o bezskuteczności zarzutów odwołania. Ocenił jako prawidłowe stanowisko organu pierwszej instancji o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wymienionej pod poz. 6 załącznika do rozporządzenia z 2009 r. Wyjaśnił, że choroba zawodowa jest pojęciem prawnym. Może zostać rozpoznana wyłącznie po spełnieniu warunków wynikających z art. 2351 i 2352 Kodeksu pracy i w trybie określonym w rozporządzeniu z 2009 r., przy udziale wyspecjalizowanych jednostek orzeczniczych lekarskich. Organ inspekcji sanitarnej może wyłącznie skontrolować orzeczenie lekarskie z punktu widzenia zamieszczenia uzasadnienia, natomiast nie pod względem oceny dokumentacji medycznej. PPWIS wyjaśnił, że w przedmiotowej sprawie medyczna jednostka orzecznicza I stopnia (PChZ) wydała [...] października 2013 r. orzeczenie lekarskie nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej: astmy oskrzelowej wymienionej pod poz. 6 wykazu chorób zawodowych. Orzeczenie to zostało wydane przez uprawnionych specjalistów, na podstawie dostępnej dokumentacji lekarskiej oraz zostało uzasadnione. Będąc nim związany w kwestiach medycznych oraz po analizie pozostałego materiału dowodowego, mając na względzie istnienie narażenia strony na pył włókienniczy a brak narażenia na pył i mieszaniny chemiczne, w tym barwniki, PPWIS stwierdził brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Wyjaśnił, że fakt występowania czynników szkodliwych na stanowisku pracy nie jest równoznaczny z wystąpieniem choroby zawodowej u pracownika narażonego na dany czynnik. Do stwierdzenia choroby zawodowej konieczne jest również rozpoznanie choroby zawodowej przez lekarza zatrudnionego w jednej z uprawnionych jednostek orzeczniczych oraz ustalenie związku przyczynowego między działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy a okresem, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym. W przypadku astmy oskrzelowej okres ten wynosi 1 rok. Jak wskazał organ odwoławczy, H. J. nie pracuje od 2008 r. i nie ma obecnie kontaktu z alergenami środowiska pracy. W takiej sytuacji jedynie specjalistyczna diagnostyka mogłaby potwierdzić lub wykluczyć działanie alergizujące środowiska pracy, które to stanowisko sformułowała PChZ w wydanym orzeczeniu lekarskim. PPWIS wskazał, że w orzeczeniu tym również wskazano, iż mimo braku specjalistycznej diagnostyki alergologicznej, w aktach sprawy znajdują się wyniki badań przeprowadzonych w okresie zatrudnienia pacjenta, kiedy miał kontakt z czynnikami, które wskazuje jako przyczynę choroby (4 lata od wystąpienia dolegliwości). Wyniki te uwzględniono w orzeczeniu lekarskim. PPWIS wyjaśnił także, że zgodnie z procedurą organ prowadzący postępowanie sporządził w maju 2018 r. ocenę narażenia zawodowego, uwzględniając zgromadzony materiał dowodowy, w tym treść karty oceny narażenia zawodowego z [...] października 2010 r. oraz zeznań bezpośredniego przełożonego strony, jak również przedstawione przez zakład pracy certyfikaty na produkowane dzianiny (pismo z [...] lipca 2018 r.). W karcie stwierdzono, że warunki pracy stwarzały ryzyko powstania choroby zawodowej. Jednak, jak powtórzył organ odwoławczy, wystąpienie narażenia zawodowego, które może stwarzać możliwość powstania choroby zawodowej, nie jest wystarczające do jej stwierdzenia. Jeśli uprawniona jednostka medyczna nie rozpoznała choroby zawodowej, to tym samym nie można bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem stwierdzić choroby zawodowej.

PPWIS podkreślił wielokrotne niestawianie się strony na badania w jednostce orzeczniczej II stopnia, ze wskazaniem jako przyczyny złego stanu zdrowia. Jak jednak stwierdził, fakt niezgłoszenia się na badania nie zwalniał organu z wydania decyzji uwzględniającej fakt braku stwierdzenia istnienia określonej jednostki chorobowej.

Ustosunkowując się do pozostałych licznych wniosków strony PPWIS wskazał, że: organy inspekcji sanitarnej nie mają możliwości unieważnienia orzeczenia lekarskiego, podobnie jak nie mogą tego czynić jednostki medyczne; zgromadzone dokumenty nie potwierdzają bezpośredniej styczności strony z chemikaliami i barwnikami; zapewniono stronie czynny udział w postępowaniu, w tym udostępniano dokumenty z akt sprawy; sposób załatwienia wniosku strony złożonego do Okręgowego Sądu Lekarskiego o unieważnienie orzeczeń lekarskich nie ma wpływu na wynik sprawy o chorobę zawodową, w której tryb postępowania regulują stosowne przepisy.

Skargę na orzeczenie PPWIS złożył do sądu administracyjnego H. J. Zarzucił błędy w ustaleniach faktycznych oraz naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, a mianowicie:

a) art. 8 oraz art. 77 § 1 i art. 80 w związku z art. 7 K.p.a. przez nieuwzględnienie całości okoliczności ujawnionych w toku postępowania przed organem administracyjnym oraz wybiórczą ocenę zgromadzonego materiału dowodowego, bez uwzględnienia okoliczności korzystnych dla skarżącego, w tym niedostateczne wyjaśnienie dokumentacji medycznej wskazującej na chorobę zawodową;

b) art. 11 K.p.a. przez brak wyjaśnienia zasadności przesłanek, którymi kierował się organ przy załatwianiu sprawy, przede wszystkim powodów dla których nie odniósł się merytorycznie w dostatecznym stopniu do treści karty oceny narażenia zawodowego z [...] października 2010 r. o istniejącym prawdopodobieństwie, że warunki pracy stwarzały ryzyko powstania choroby zawodowej oraz do czynników, które wskazuje się jako przyczynę choroby zawodowej wymienionych w tej karcie;

c) pominięcie przez organ drugiej instancji, że badanie przez lekarza orzecznika w PChZ przeprowadzono w sposób pobieżny i niedostateczny, bez skierowania na diagnostyczne wyniki badań w kierunku astmy oskrzelowej w PChZ;

d) pominięcie przez organ drugiej instancji, że dotychczas nie został rozpoznany wniosek z [...] maja 2019 r. o przeprowadzenie badań lekarskich po ustabilizowaniu się stanu zdrowia, w tym niedostateczne wyjaśnienie powodów nierozpoznania tego wniosku;

e) niezasadne oddalenie przez organ pierwszej instancji wniosków dowodowych w przedmiocie przesłuchania wszystkich świadków, zarówno pracowników fizycznych pracujących ze skarżącym w okresie narażenia zawodowego jak i ówczesnego kierownictwa na okoliczność występowania u skarżącego objawów chorobowych na tle zawodowym w związku z wykonywaną pracą oraz występującym narażeniem zawodowym na czynniki szkodliwe (uczulające) dla jego zdrowia, o co występował we wnioskach z [...] grudnia 2018 r. oraz z [...] marca 2019 r., zaś organ odwoławczy niezasadnie utrzymał w mocy powyższe rozstrzygnięcie;

f) pominięcie przez organ drugiej instancji nieotrzymania przez skarżącego pisma PChZ z [...] września 2019 r., przez co pozbawiono skarżącego możliwości odniesienia się do tego pisma przed wydaniem decyzji w drugiej instancji. Kopię pisma otrzymał na własną prośbę z [...] października 2019 r. dopiero [...] listopada 2019 r., tj. po wydaniu decyzji przez organ drugiej instancji;

g) art. 107 § 3 K.p.a. przez nieustosunkowanie się w dostatecznym stopniu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji do pisma z [...] czerwca 2019 r. w przedmiocie unieważnienia orzeczeń lekarskich z [...] października 2013 r.;

h) błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że skarżący nie wskazywał jakie istotne przyczyny (za wyjątkiem przyczyny ogólnej tj. złego stanu zdrowia) są powodem niestawienia się w IMP, w sytuacji gdy każdorazowo przedstawiał zaświadczenia lekarskie o braku możliwości stawienia się na badania z uwagi na stan zdrowia, czego potwierdzeniem są zaświadczenia lekarskie załączone do akt sprawy;

i) błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że zły stan zdrowia skarżącego uniemożliwiający stawienie się na badania w danych terminach, które są

potwierdzone zaświadczeniami lekarskimi, nie stanowią istotnej przyczyny niestawienia się w IMP, w sytuacji gdy zły stan zdrowia stanowi usprawiedliwioną przesłankę do niestawienia się na badania w danym terminie;

j) błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że skarżący był narażony jedynie na pyły włókien sztucznych i naturalnych, w sytuacji gdy był również narażony na środki chemiczne wskazane w karcie oceny narażenia zawodowego z [...] października 2010 r. oraz miał kontakt ze środkami chemicznymi i barwnikami wskazanymi w piśmie pracodawcy z [...] sierpnia 2010 r.

Skarżący wniósł o dopuszczenie dowodów z testu nadreaktywności z [...] lipca 2005 r. oraz badania radiologicznego płuc z [...] października 2005 r.

Skarżący wywiódł w uzasadnieniu skargi, że zależy mu na przebadaniu przez lekarzy specjalistów w IMP w kierunku astmy oskrzelowej, po ustabilizowaniu się jego stanu zdrowia oraz na przesłuchaniu wszystkich świadków na okoliczność występowania zewnętrznych, widocznych objawów chorobowych w związku z wykonywaną pracą w okresie jego narażenia zawodowego. W ocenie strony, badania medyczne w postaci wyniku testu nadreaktywności z podejrzeniem tła zawodowego i wskazaniem przynajmniej jednomiesięcznej separacji od stanowiska pracy w celu ustalenia czy zmiany ustąpią oraz wyniku badania radiologicznego o polach płucnych przejaśnionych rozedmowo - w sposób jednoznaczny wskazują na chorobę zawodową, tym bardziej że były wykonane w okresie narażenia zawodowego. Wskazał, że zapalenie obrzękowe krtani o podłożu alergicznym, alergiczny nieżyt nosa, alergiczne kontaktowe zapalenie skóry, alergiczne zapalenie spojówek były zwiastunami zachorowania na astmę oskrzelową w okresie narażenia zawodowego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko z uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Odnośnie zarzutu wydania orzeczenia przed ustabilizowaniem się stanu zdrowia strony organ wskazał, że postępowanie toczy się od ośmiu lat, wielokrotnie wyznaczano termin badania, w tym potwierdził stawienie się na badania w piśmie z [...] stycznia 2016 r., a w piśmie z [...] lipca 2016 r. potwierdził termin przyjazdu na dzień [...] września 2016 r. Na badania się nie stawiał. Pytany wielokrotnie czy podtrzymuje wniosek oraz czy wnosi o zawieszenie postępowania, odpowiadał, że wniosek podtrzymuje i nie wnosi o zawieszenie. Organ odwoławczy wskazał także, że WSA w Białymstoku prawomocnie oddalił skargę na bezczynność PPIS w przedmiocie uzupełnienia materiału dowodowego w sprawie chorób zawodowych (II SAB/Bk 15/18, wyrok z 15 czerwca 2018 r.). Ocenił jako chybione zarzuty dotyczące merytorycznej kontroli orzeczenia lekarskiego (zarzut nieuwzględnienia dołączonych testów z 2005 r.) z uwagi na brak możliwości podważenia merytorycznych opinii jednostek medycznych. PPWIS podkreślił, że skarżący żąda przeprowadzenia dowodu, w którego posiadaniu był już w 2005 r. a więc 6 lat przed wszczęciem postępowania w sprawie choroby zawodowej, nadto który został uwzględniony w orzeczeniu lekarskim z [...] października 2013 r. Wyjaśnił także, że do zadań lekarskich jednostek orzeczniczych nie należy prowadzenie badań mających na celu ustalenie pozazawodowych przyczyn schorzenia, a w konsekwencji również organy inspekcji sanitarnej nie są zobowiązane do ustalenia innych przyczyn powstania zdiagnozowanej u skarżącej choroby. PPWIS wywiódł, że nie można na organy sanitarne nakładać w nieskończoność obowiązku poszukiwania dowodów na poparcie tezy sformułowanej przez skarżącego, zwłaszcza że poddanie się badaniu umożliwiłoby wyjaśnienie istoty sprawy.

W piśmie procesowym z [...] marca 2020 r. skarżący wyjaśnił dodatkowo, że organy obydwu instancji nie dołączyły do akt sprawy wszystkich dokumentów medycznych dostarczonych przez skarżącego (brak testu nadreaktywności oskrzeli z [...] lipca 2005 r. oraz wyniku badania radiologicznego płuc z 28 października 2005 r.), zaś w orzeczeniu lekarskim z [...] października 2013 r. nie uwzględniono i nie ustosunkowano się do tych dwóch najbardziej istotnych wyników badań medycznych z okresu narażenia zawodowego. Zarzucił organom brak dokonania wszechstronnej oceny orzeczenia lekarskiego i niewystąpienie do lekarza orzecznika o konkretne merytoryczne wyjaśnienie następującego zdania z orzeczenia lekarskiego: "Dolegliwości te ustąpiły po zaprzestaniu pracy zawodowej", a także niewystąpienie do lekarza orzecznika o rzetelną analizę całości okoliczności ujawnionych w tym orzeczeniu a występujących u strony w okresie narażenia zawodowego (rumieniowych, swędzących zmian na skórze twarzy i dłoni oraz pieczenia, łzawienia i swędzenia oczu).

W piśmie procesowym z 1 czerwca 2020 r. podtrzymał dotychczasowe stanowisko i przedłożył zaświadczenie lekarskie z tej samej daty o możliwości odbycia podróży do Ł.

Podczas rozprawy w dniu 4 czerwca 2020 r. skarżący wyjaśnił, że na stawiennictwo w Ł. nie pozwalał mu stan zdrowia. Teraz poprosi dorosłego syna aby go zawiózł, bo sam nie jeździ samochodem. Także może żona mu pomoże i pojedzie z nim pociągiem.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.

Skarga podlega oddaleniu.

Zgodnie z art. 2351 Kodeksu pracy, chorobą zawodową jest choroba wymieniona w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym". Wskazany w przepisie wykaz chorób zawodowych znajduje się obecnie w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1367), które weszło w życie z dniem 3 lipca 2009 r. (dalej: rozporządzenie z 2009 r.). Rozporządzenie określa: wykaz chorób zawodowych; okres, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym; sposób i tryb postępowania dotyczący zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych; podmioty właściwe w sprawie rozpoznawania chorób zawodowych (§ 1 pkt 1-4 rozporządzenia). Rozporządzenie ma zastosowanie w sprawie niniejszej, mimo że skarżący zakończył w 2008 r. aktywność zawodową związaną z narażeniem zawodowym. Postępowanie wszczęto bowiem w 2011 r. a więc w czasie obowiązywania ww. rozporządzenia.

Z wyżej wskazanych regulacji wynika, że dla stwierdzenia choroby zawodowej muszą zostać spełnione dwie przesłanki: rozpoznanie schorzenia zamieszczonego w wykazie chorób zawodowych, którego to rozpoznania dokonuje lekarz orzecznik właściwej medycznej jednostki orzeczniczej oraz ustalenie związku przyczynowego pomiędzy powstaniem tej choroby a oddziaływaniem czynników szkodliwych występujących w środowisku pracy lub sposobem wykonywania pracy. W konsekwencji, w razie ustalenia przez właściwego lekarza, że rodzaj rozpoznanej u pracownika choroby mieści się w wykazie, a pracownik świadczył pracę w warunkach narażenia zawodowego, które w świetle dostępnej wiedzy medycznej mogą tę chorobę wywoływać, tak lekarz jak i organy inspekcji sanitarnej obowiązane są uznać schorzenie za chorobę zawodową.

W ocenie sądu, w sprawie niniejszej spełniona została wyłącznie jedna z dwóch wyżej wskazanych przesłanek stwierdzenia choroby zawodowej – ustalono mianowicie, że skarżący wykonywał pracę w warunkach narażenia zawodowego.

Wbrew zarzutom skargi, organ zgromadził wystarczający materiał dowodowy na okoliczność warunków pracy strony i przyznał, że stwarzały one ryzyko powstania choroby zawodowej w postaci narażenia na czynnik szkodliwy o działaniu uczulającym (pyły włókien naturalnych – wełna i sztucznych – akryl, poliester). Miało to miejsce w latach 1995-2002 podczas wykonywania pracy na stanowiskach ślusarza, zgrzeblarza i pomocy kontrolera jakości. Jednocześnie organ ustalił, że w kolejnych latach pracy 2002-2008 narażenie na pyły już nie występowało. Wykonywana w tych ostatnio wskazanych latach praca na stanowiskach pomocy barwiarza i operatora baranizarki nie stwarzała zagrożenia narażeniem na pyły, ale również nie stwarzała zagrożenia narażeniem na środki chemiczne, bowiem nie było bezpośredniej styczności ze środkami chemicznymi i barwnikami. Wynika to z pism pracodawcy z 30 sierpnia 2010 r. oraz 27 lipca 2010 r. zawierających dane o występowaniu i poziomie zapylenia oraz o jedynie potencjalnym kontakcie strony ze środkami chemicznymi (podczas wkładania i wyjmowania sztuk z baranizarek), jak również znajduje potwierdzenie w zeznaniach byłego przełożonego strony. Wskazał on, że na Oddziale Farbiarni skarżący nigdy nie pracował na stanowisku barwiarza, które było stanowiskiem najbardziej narażonym na czynniki chemiczne, w tym barwniki (działanie uczulające stosowanych u pracodawcy barwików wynika z kart charakterystyk tych substancji, k. 41-77 akt adm.), zaś jako pomocnik barwiarza nie miał styczności z tymi środkami chemicznymi (zeznania, k. 510 akt adm.). Wskazywany przez pracodawcę w piśmie z [...] sierpnia 2010 r. kontakt ze środkami chemicznymi, w tym barwnikami, był kontaktem potencjalnym. Wynikał z faktu wykonywania czynności wkładania i wyjmowania dzianin z baranizarki. Nie był więc kontaktem stałym jaki miał miejsce w przypadku barwiarza. Nadto pracodawca przedstawił certyfikaty stosowanych dzianin spełniających standardy dzianin zabawkarskich (k. 395-398 akt adm.), co dodatkowo potwierdza ustalenie organu o niewystąpieniu narażenia w latach 2002-2008.

Z powyższego wynika zatem narażenie na pyły włókiennicze w latach 1995-2002 a brak narażenia na pyły włókiennicze i barwniki w latach 2002-2008. Wystarczało to aby przesądzić jedną z przesłanek choroby zawodowej – wykonywanie pracy w warunkach szkodliwych mogących powodować powstanie choroby zawodowej. Nie zakwestionowano tym samym, jak błędnie wskazuje skarżący, prawdopodobieństwa wystąpienia narażenia.

Zdaniem sądu, powyżej wskazane dowody organ ocenił bez naruszenia prawa, w ich całokształcie, wyprowadzając logiczne i znajdujące oparcie w dokumentacji wnioski. Nie doszło zatem, jak zarzuca skarżący, do naruszenia przepisów o postępowaniu wyjaśniającym i swobodnej ocenie dowodów (art. 7, 77 §1 i art. 80 K.p.a.), w tym nie doszło do uwzględnienia wyłącznie okoliczności niekorzystnych dla strony. Skarżący zdaje się nie zauważać, że ustaleniu o wystąpieniu narażenia zawodowego dano wyraz w sprawie dwukrotnie, tj. w kartach oceny narażenia zawodowego: sporządzonej przez lekarza profilaktyka 18 października 2010 r. oraz sporządzonej w maju 2019 r. przez PPIS. Ustalenie PPIS o istnieniu narażenia zaakceptował wprost organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia. W takiej sytuacji do stwierdzenia wystąpienia choroby zawodowej konieczne było zdiagnozowanie u strony schorzenia odpowiadającego chorobie zawodowej z wykazu oraz ustalenie jej zawodowego pochodzenia. To jednak nie nastąpiło z powodu braku możliwości przeprowadzenia specjalistycznej diagnostyki. Powodem takiego stanu rzeczy było niepoddanie się przez stronę specjalistycznym, wymaganym w jego sytuacji badaniom w uprawnionej jednostce medycznej. Tym samym nie doszło do spełnienia drugiego warunku z art. 2351 Kodeksu pracy dla wydania orzeczenia rozpoznającego chorobę zawodową.

W tym względzie wskazać należy, że w procesie stwierdzania choroby zawodowej rola jednostek medycznych jest kluczowa. Bez ich wypowiedzi wskazującej co najmniej na prawdopodobieństwo zawodowego źródła schorzenia, nie jest możliwe zakwalifikowanie tego schorzenia jako choroby zawodowej. Jednostki medyczne uczestniczą przy tym w procesie stwierdzania choroby zawodowej w sposób ściśle sformalizowany, uregulowany w rozporządzeniu z 2009 r. W pierwszej kolejności właściwy państwowy inspektor sanitarny, który otrzymał zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej, wszczyna postępowanie, w szczególności kieruje - do jednostki medycznej orzeczniczej I stopnia - pracownika lub byłego pracownika, którego dotyczy podejrzenie, na badanie w celu wydania orzeczenia o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania, przy czym orzeczenia wydają lekarze spełniający określone wymagania kwalifikacyjne (§ 4 ust. 1 i § 5 ust. 1 rozporządzenia). Od orzeczenia jednostki medycznej I stopnia przysługuje odwołanie do jednostki medycznej II stopnia, których rolę pełnią instytuty badawcze w dziedzinie medycyny pracy (§ 5 ust. 3). Orzekający w jednostce medycznej lekarz orzecznik wydaje orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania, zwane dalej "orzeczeniem lekarskim", na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego (§ 6 ust. 1). Jak wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny, to uprawniona jednostka diagnostyczno-orzecznicza ocenia, czy dysponuje pełnym materiałem lekarskim pozwalającym na wydanie orzeczenia w sprawie istnienia podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej. To lekarz ma wiedzę specjalistyczną w zakresie rozpoznania choroby zawodowej i to on decyduje o tym, jakie dokumenty i badania są niezbędne, w jakim zakresie, i jak mają zostać przeprowadzone. Stąd tak istotny jest udział strony w prowadzonych przez uprawnioną jednostkę medyczną badaniach, w tym również jeżeli zachodzi taka konieczność - w warunkach hospitalizacji (vide wyroki w sprawach II OSK 3029/17 oraz II OSK 940/16, dostępne na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl, powoływanej dalej jako CBOSA). W konsekwencji, jeśli lekarz orzecznik stwierdza konieczność dodatkowych badań, widzi niezbędność hospitalizacji i pogłębienia diagnostyki, w interesie strony jest dochowanie należytej staranności i poddanie się badaniom, umożliwienie ich przeprowadzenia.

Powyższe uprawnia również do wniosku, że skoro wyłącznie jednostki medyczne posiadają wiedzę, doświadczenie i uprawnienie do oceny dokumentacji medycznej, a w konsekwencji ustalenia zawodowej etiologii schorzenia, to bez ich orzeczenia lub przy orzeczeniu negatywnym - nie może tego uczynić we własnym zakresie organ inspekcji sanitarnej. Nawet zatem jeśli w historycznej dokumentacji medycznej przedstawionej przez skarżącego znajdują się sformułowania wskazujące, iż lekarze leczący doraźnie stwierdzali konieczność pogłębienia diagnostyki w określonym kierunku (np. w kierunku astmy oskrzelowej) czy wskazywali na ustępowanie określonych dolegliwości po zaprzestaniu pracy zawodowej (na takie okoliczności powołuje się skarżący, vide pismo precyzujące skargę z 9 marca 2020 r.), to jednak gdy lekarz orzecznik stwierdza niezbędność dodatkowej diagnostyki, a ta nie zostanie przeprowadzona z uwagi na niestawienie się strony na badania - organy inspekcji sanitarnej we własnym zakresie nie mogą dokonać ustalenia o rozpoznaniu choroby zawodowej (vide powoływany wyrok w sprawie II OSK 3029/17).

W sprawie niniejszej skarżący przez ponad osiem lat, mimo wielokrotnie wyznaczanych terminów badań, ani razu nie zgłosił się celem ich przeprowadzenia. Szczegółowa analiza akt sprawy, w szczególności okoliczności kierowania na specjalistyczne badanie, zakresu informacji przekazywanej stronie o konieczności poddania się badaniu i konsekwencjach nieuczestniczenia w nim, jak również sposób usprawiedliwiania niestawiennictwa uprawniają do wniosku, że organy dochowały należytej staranności w umożliwieniu przeprowadzenia badania. Tego samego poziomu należytej staranności i wystarczającego dbania o własny interes nie wykazał w sposób przekonujący skarżący. Należy w szczególności zwrócić uwagę na następujące okoliczności potwierdzające wyżej sformułowany wniosek:

- postępowanie zostało wszczęte w lipcu 2011 r.; w aktach sprawy znajduje się informacja z czerwca 2012 r. o przeprowadzeniu badania bezpośredniego w PChZ i konieczności przeprowadzenia badania konsultacyjnego w IMP, na które – przy trzykrotnie wyznaczonym terminie, przekładanym na prośbę skarżącego – nie zgłosił się (k. 10 i 14 akt adm.);

- w następnej kolejności organ rozszerzył zakres kierowanych do strony informacji, pouczając pisemnie o niezbędności przeprowadzenia specjalistycznej diagnostyki szpitalnej, o konsekwencjach niepoddania się jej, o konieczności rozważenia podróży w warunkach bezpiecznych np. z osobą towarzyszącą, a także wzywając do podania przez stronę dogodnego dla niej terminu (pisma z [...] lipca 2013 r., [...] października 2014 r., [...] lutego 2015 r., [...] marca 2015 r., [...] kwietnia 2015 r., [...] grudnia 2015 r., [...] grudnia 2015 r., [...] lutego 2016 r., [...] czerwca 2016 r., [...] października 2017 r., [...] grudnia 2017 r., k. 34, 111, 139, 163, 168, 172, 185, 199, 242, 264, 295);

- konieczność przeprowadzenia procesu diagnostycznego w IMP potwierdził również Konsultant Wojewódzki w dziedzinie medycyny pracy, do którego skarżący zwrócił się z interwencją (pismo Konsultanta z [...] marca 2015 r., k. 154-155 akt adm.).

W ocenie sądu, powyższe dowodzi, że skarżący miał pełną świadomość konsekwencji niepoddania się badaniu w IMP, a biorąc pod uwagę wielokrotność bezskutecznych wezwań na przestrzeni ponad ośmiu lat, organ miał podstawy do wydania orzeczenia w oparciu wyłącznie o dostępną dokumentację i treść orzeczenia jednostki I stopnia z [...] października 2013 r. Tym bardziej, że pierwsze próby przeprowadzenia konsultacji w IMP miały miejsce jeszcze na etapie przed tą jednostką, która wobec braku poszerzonej diagnostyki wydała orzeczenie negatywne. Skarżący musiał zdawać sobie sprawę z tego, że niepoddanie się badaniu w IMP będzie skutkowało identycznie, tj. niestwierdzeniem choroby zawodowej, zwłaszcza że był o tym wielokrotnie uprzedzany. Tym bardziej zatem powinien poczynić starania, aby przez tak długi czas ustalić choć jeden termin, na który mógłby się stawić.

W wyżej opisanych okolicznościach przeszkodą do wydania orzeczenia kończącego postępowanie nie mógł być fakt przedstawiania zaświadczeń lekarskich o przeciwwskazaniach do podróży. Nie negując stanu zdrowia skarżącego stwierdzonego w tych zaświadczeniach, należy jednak podkreślić, że z zaświadczeń wynikają przeciwwskazania a nie niemożliwość czy niedopuszczalność podróżowania ze względów medycznych, trwające w całym ponad ośmioletnim okresie postępowania. Przedkładane zaświadczenia nie są również orzeczeniami lekarskimi. Stwierdzają jedynie określony fakt mający miejsce w dacie wystawiania zaświadczenia (art. 217 § 2 pkt 2 K.p.a.). Podlegały zatem ocenie w ramach swobodnej oceny dowodów, w całokształcie okoliczności sprawy i zebranego materiału dowodowego (art. 7, 80 K.p.a.), a więc w zestawieniu z innymi okolicznościami wynikającymi z akt sprawy. W tym zakresie stwierdzić należy, że nawet przy istnieniu przeciwwskazań skarżący – mając świadomość znaczenia diagnostyki w IMP dla rozstrzygnięcia o chorobie zawodowej – powinien był podjąć możliwie intensywne w jego sytuacji starania o odbycie podróży i umożliwienie diagnostyki. Zasady doświadczenia życiowego uprawniają do wniosku, że aktualny stan zaawansowania wiedzy medycznej, dostępność środków farmakologicznych i różnorakie możliwości podróżowania, także etapami, z osobą towarzyszącą, w dogodnym dla strony terminie (o wskazanie takiego terminu występował do strony organ, np. k. 163, 185 akt adm.), powinny być przez skarżącego wykorzystane, by umożliwić choć jednorazową hospitalizację w IMP. Tak się jednak nie stało. Wiarygodność twierdzeń o niemożności stawiennictwa przez tak długi czas budzi poważne wątpliwości, skutkujące pozytywną oceną postępowania organu inspekcji sanitarnej, który zdecydował o zakończeniu sprawy decyzją administracyjną negatywną. Przedstawienie na etapie sądowym zaświadczenia lekarskiego z 1 czerwca 2020 r. o tym, że obecnie skarżący może się poddać badaniom, nie stanowi okoliczności uzasadniającej uchylenie zaskarżonych decyzji. Sąd bowiem ocenia legalność decyzji, czyli zgodność z prawem, na datę ich wydania. Podstawą uchylenia decyzji nie może być okoliczność, która wystąpiła kilka miesięcy po dacie decyzji.

Warto również zauważyć, że przedostatnim zaświadczeniem lekarskim przedstawionym w postępowaniu administracyjnym jest zaświadczenie z [...] kwietnia 2015 r. (k. 156). Tymczasem kolejne terminy badań wyznaczane skarżącemu dotyczyły dat [...] marca 2016 r., [...] września 2016 r., [...] czerwca 2018 r. i w tych datach skarżący nieobecności nie usprawiedliwił zaświadczeniami na wzór tych już przedkładanych ani w inny udokumentowany sposób. Jeśli zaś chodzi o ostatni wyznaczony termin badania w IMP – [...] października 2018 r., skarżący również się wówczas nie stawił, zaś zaświadczenie o stawiennictwie w poradni z uwagi na silne bóle głowy przedłożył dopiero po sześciu miesiącach ([...] kwietnia 2018 r.). Z uwagi na powyższe okoliczności IMP kilkukrotnie zwracał przesyłaną mu dokumentację medyczną z uwagi na brak możliwości przeprowadzenia diagnostyki. Warto także podkreślić, że między kwietniem 2015 r. a kwietniem 2018 r. skarżący nie udokumentował braku możliwości stawiennictwa, jak również nie zaproponował dogodnego dla siebie terminu badania.

Zdaniem sądu, organy inspekcji sanitarnej obydwu instancji dochowały również należytej staranności jeśli chodzi o ocenę wydanego [...] października 2013 r. orzeczenia lekarskiego oraz wykorzystanie możliwości zwrócenia się do IMP o wydanie orzeczenia na podstawie dokumentacji posiadanej, bez przeprowadzenia specjalistycznej diagnostyki w warunkach szpitalnych.

W tej kwestii wskazać należy, że choć orzeczenia lekarskie jednostek organizacyjnych służby medycyny pracy w przedmiocie stwierdzenia lub niestwierdzenia choroby zawodowej nie podlegają weryfikacji organów w świetle wskazań wiedzy medycznej, to jednak warunkiem uznania ich mocy wiążącej jest uprzednie stwierdzenie ich formalno-prawnej niewadliwości. Muszą one być zatem sporządzone z zachowaniem wymogów formalnych i proceduralnych wynikających z rozporządzenia z 2009 r. (§ 5 - § 8), zaś jako szczególny rodzaj opinii biegłego powinny spełniać warunki logicznie i konstrukcyjnie prawidłowego, wiarygodnego, przydatnego i stwierdzającego relewantne prawnie okoliczności stanu faktycznego sprawy środka dowodowego. Orzeczenie lekarskie jednostki orzeczniczej powinno być logiczne, spójne, zupełne, precyzyjne, wszechstronnie i merytorycznie uzasadnione, w czym zawiera się wymóg przekonującego wyjaśnienia wątpliwości i zastrzeżeń zgłaszanych przez organ i strony postępowania (vide np. wyrok w sprawie II OSK 285/18, CBOSA).

Mając powyższe na uwadze sąd stwierdza, że pozytywna ocena sformułowana przez organy inspekcji sanitarnej odnośnie orzeczenia PChZ wydanego [...] października 2013 r. nie narusza powyższych wymogów. Tok rozumowania PPWIS zawierający ocenę orzeczenia zawarto na s. 10 – 12 uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Organ wskazał na brak kompetencji do podważania diagnozy wynikającej z orzeczenia lekarskiego. Jednocześnie na s. 7 uzasadnienia decyzji PPWIS przytoczył obszerny fragment orzeczenia PChZ, z którego wynika, że uwzględniono całokształt dokumentacji medycznej przedstawionej jednostce orzeczniczej I stopnia. W szczególności na uwagę zasługuje fragment, w którym lekarz orzecznik wymienia tę dokumentację i stwierdza, że diagnostyka alergologiczna była wykonywana w 2005 r. "kiedy pacjent pracował w kontakcie z czynnikami, które uznaje się za przyczynę choroby (4 lata od wystąpienia dolegliwości)". Wśród wymienionej dokumentacji znajdują się również wyniki badań wykonanych w lipcu 2005 r. w Prywatnym Gabinecie Internistyczno-Alergologicznym dr hab. Z. S. w B. Oznacza to, że dokumentacja z procesu leczenia z 2005 r. w tym Gabinecie została poddana ocenie lekarza orzecznika (w tym łącznie ze zdaniem "Dolegliwości te ustąpiły po zaprzestaniu pracy zawodowej" wprost wymienionym w orzeczeniu z [...] października 2013 r.), co czyni nieuzasadnionym zarzut skargi o nieuwzględnieniu tego badania w procesie orzekania. Okoliczność, że dokumentu tego nie załączono fizycznie do akt administracyjnych jest bez znaczenia wobec wskazanej treści orzeczenia lekarza orzecznika. Jeśli zaś chodzi o drugi dołączony do skargi dokument, wynik badania radiologicznego z października 2005 r., to należy wskazać, że – jak wynika z jego treści – badanie to zostało zlecone przez Poradnię Alergologiczną Samodzielnego Publicznego Szpitala Klinicznego Akademii Medycznej w B., pod której opieką skarżący pozostawał. Tymczasem lekarz orzecznik analizował dokumentację medyczną z tej Poradni pochodzącą z lat 2005 i 2008, bowiem wymienia wprost dokumentację z tych lat w uzasadnieniu orzeczenia z [...] października 2013 r. Z dużym prawdopodobieństwem wskazać zatem należy, że wynik badania radiologicznego był poddany analizie przez lekarza Poradni. Dodatkowo przekonująco argumentuje organ w odpowiedzi na skargę, że są to dokumenty z 2005 r. więc strona mogła je przedłożyć wcześniej. Zarzuty skargi dotyczące nieuwzględnienia ww. dokumentacji medycznej nie zasługują zatem na uwzględnienie. Tym samym powtórnie nie ma podstaw by uznać, że nie uwzględniono okoliczności korzystnych dla skarżącego, w tym niedostatecznie wyjaśniono dokumentację medyczną wskazującą na chorobę zawodową (zarzut skargi lit. "a"). W tym miejscu sąd nie podziela także stanowiska strony, iż badanie w PChZ było niedostateczne i pobieżne, "bez skierowania na diagnostyczne wyniki badań w kierunku astmy oskrzelowej w PChZ" (zarzut lit. "c"). Skoro wskazana jednostka medyczna oceniła brak własnych możliwości diagnostycznych kierując stronę do IMP, co w swoich wypowiedział ten Instytut potwierdził, nie było podstaw do zakwestionowania tego stanowiska.

Sąd nie stwierdził również braku staranności organu w uzyskaniu, mimo niestawiennictwa skarżącego w IMP, orzeczenia tej jednostki orzeczniczej II stopnia. PPIS występował do IMP o wydanie orzeczenia lekarskiego w trybie odwoławczym (§5 ust. 3 rozporządzenia z 2009 r.) w oparciu o posiadany materiał dowodowy (vide pisma z [...] listopada 2017 r., [...] lutego 2018 r., k. 286, 335), także opatrując wezwania rygorem grzywny (pismo z [...] marca 2018 r., k. 345) oraz wnosząc dwukrotnie o wyznaczenie ostatecznego terminu badania (pismo z [...] czerwca 2018 r., k. 379, pismo z [...] sierpnia 2018 r., k. 418). Za każdym razem IMP uwzględniał prośbę i wyznaczał termin badania, na który skarżący się nie stawiał. Z kolei w piśmie znajdującym się na k. 336 akt adm., stanowiącym jedną z odpowiedzi IMP na wezwanie PPIS, wskazano, że "orzekanie bez zbadania pacjenta jest stosowane wyłącznie w wyjątkowych przypadkach i zawsze na wyraźną prośbę pacjenta", a pacjent nie zgodził się w rozmowach telefonicznych na zaoczne rozpatrzenie; "Nie istnieje natomiast żadna regulacja prawna nakładająca na nas obowiązek wydania orzeczenia o chorobie zawodowej w sytuacji, gdy pacjent nie zgłasza się na badanie z tym związane". W kolejnym zaś piśmie procesowym IMP poinformował o odesłaniu całości dokumentacji z uwagi na niestawiennictwo pacjenta oraz wskazał, że nie jest w stanie wydać orzeczenia bez zbadania pacjenta (k. 380 akt adm.). Ponaglany przez organ, IMP nie wydał w ostateczności żadnego orzeczenia rozpoznającego odwołanie skarżącego. W tych okolicznościach organ był zobowiązany uwzględnić treść orzeczenia medycznego jednostki orzeczniczej I stopnia (negatywnego), które – po niebudzącej wątpliwości analizie co do jego formalnoprawnej poprawności – ocenił jako wydane bez naruszenia zasad swobodnej oceny dowodów jako wszechstronne, przekonujące i wiarygodne, a tym samym mogące stanowić podstawę dla orzeczenia organu inspekcji sanitarnej w przedmiocie choroby zawodowej.

Nie wystąpiła przy tym sytuacja, w której stwierdzono określoną jednostkę chorobową odpowiadającą jednej z pozycji wykazu chorób zawodowych, a jedynie powstały wątpliwości co do jej zawodowej etiologii, które to wątpliwości organ mógłby ocenić na korzyść strony. Strona w sprawie niniejszej nie dała szansy jednostkom orzeczniczym na przeprowadzenie pełnej diagnostyki i wydanie wszechstronnego orzeczenia medycznego.

Odnośnie zarzutów skargi dotyczących niepełnej oceny materiału dowodowego należy wskazać dodatkowo, że PPWIS wykorzystał możliwość jaką daje regulacja § 8 ust. 2 rozporządzenia z 2009 r., zgodnie z którą jeżeli właściwy państwowy inspektor sanitarny przed wydaniem decyzji uzna, że materiał dowodowy, o którym mowa w ust. 1, jest niewystarczający do wydania decyzji, może żądać od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, dodatkowego uzasadnienia tego orzeczenia, wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację lub podjąć inne czynności niezbędne do uzupełnienia tego materiału. W przedmiotowej sprawie na etapie odwoławczym zwrócono się do PChZ o ponowną konsultację, w tym ustosunkowanie się do materiału dowodowego zgromadzonego po wydaniu orzeczenia z [...] października 2013 r., w szczególności zeznań świadka i karty oceny narażenia zawodowego z maja 2019 r. oraz o wypowiedź co było przedmiotem oceny lekarza orzecznika. W udzielonej odpowiedzi (pismo z [...] września 2019 r.) wskazano, że nowe dowody nie wnoszą nic istotnego w sprawie, uwzględniono całą wykonaną diagnostykę alergologiczną oraz podkreślono poddanie analizie wyników badań z okresu zatrudnienia (narażenia). Podtrzymano w całości dotychczasowe stanowisko (k. 51 akt adm. II instancji). W tych okolicznościach brak jest podstaw aby podważać, czy uznawać za niepełne stanowisko jednostki orzeczniczej, zaś organowi zarzucać nieprawidłową ocenę materiału dowodowego czy niewystarczające jego zgromadzenie. Wobec tak jednoznacznych sformułowań lekarza PChZ, nie było podstaw, aby organ powziął istotne wątpliwości co do tej wypowiedzi i poszukiwał dodatkowych dowodów.

Na podkreślenie zasługuje także fakt, że wszystkie zgłaszane wnioski dowodowe były rozpatrywane przez organ postanowieniami, których treść i uzasadnienia nie budzą wątpliwości z punktu widzenia legalności (zarzut lit. "d"). Także sąd w sprawie II SAB/Bk 15/18 oddalił skargę H. J. na bezczynność PPIS w przedmiocie rozpoznania wniosku dowodowego z 10 maja 2016 r. uzupełnionego 20 maja 2016 r., wskazując na wydane [...] stycznia 2018 r. postanowienie dowodowe nr [...]. Wobec przyznanego przez organ narażenia w środowisku pracy, nie wystąpiła potrzeba uzupełnienia informacji o czynnikach szkodliwych ponad te informacje, które znajdują się w aktach sprawy, a które narażenie potwierdzają. Uwzględniono wniosek o przesłuchanie przełożonego strony, a treść jego zeznań potwierdza informacje pracodawcy o niewystępowaniu narażenia na działanie barwników w okresie pracy na stanowisku pomocy barwiarza. Okoliczności, na które skarżący wnioskował powołanie świadków w osobach pozostałych pracowników (potwierdzenie, że występowały u niego objawy chorobowe), nie były przydatne dla wydania orzeczenia, a nadto skarżący nie wskazał żadnych konkretnych świadków. Jak wskazała PChZ, w sytuacji, gdy skarżący od 2008 r. nie jest aktywny zawodowo, zawodowa etiologia schorzeń jest możliwa do stwierdzenia wyłącznie przy wykorzystaniu specjalistycznej diagnostyki. Tej natomiast nie przeprowadzono z uwagi na niestawiennictwo na badania.

Odnośnie wniosku o unieważnienie orzeczeń lekarskich, to wbrew zarzutowi skargi nie naruszył PPWIS przepisu art. 107 § 3 K.p.a., bowiem nie tylko wystąpił do PChZ o ustosunkowanie się do tej kwestii, ale i sam w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyjaśnił, że wnioski przekazano Okręgowemu Rzecznikowi Odpowiedzialności Zawodowej, który odmówił wszczęcia postępowania wyjaśniającego z przyczyn formalnych. Natomiast ani przepisy Kodeksu pracy, ani rozporządzenia z 2009 r. nie przewidują procedury stwierdzania nieważności orzeczeń lekarskich jednostek medycznych na wzór procedury nadzwyczajnej uregulowanej w art. 156 i n. K.p.a. a dotyczącej decyzji administracyjnych.

Istotnie natomiast pismo PChZ z [...] września 2019 r. zawierające ponowne ustosunkowanie się do zgromadzonego materiału dowodowego, uzupełnianego po orzeczeniu lekarskim z 18 października 2013 r., nie zostało niezwłocznie przesłane skarżącemu, a dopiero przy piśmie z [...] października 2019 r. (doręczone [...] listopada 2019 r., k. 70 akt adm. II instancji). Zaskarżoną decyzję wydano tymczasem 29 października 2019 r. Sąd jednak zauważa, że zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej: P.p.s.a., sąd uwzględnia skargę i uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzone uchybienie przepisom prawa materialnego miało, a w przypadku przepisów prawa procesowego mogło mieć, istotny wpływ na wynik sprawy. Pismo PChZ z [...] września 2019 r. nie zawiera żadnych nowych okoliczności, a jedynie stanowisko o podtrzymaniu treści orzeczenia lekarskiego z [...] października 2013 r. w świetle ponownie przeanalizowanych akt sprawy. Jego niedoręczenie stronie przed wydaniem zaskarżonej decyzji nie ma wpływu na wynik sprawy, tym bardziej że takiego wpływu skarżący również nie wykazał w skardze.

Reasumując należy stwierdzić, że stwierdzona przez właściwe jednostki medyczne konieczność kilkudniowej hospitalizacji strony celem stwierdzenia istnienia bądź nieistnienia choroby zawodowej: po pierwsze, nie mogła podlegać zakwestionowaniu przez organ inspekcji sanitarnej, gdy znajduje potwierdzenie w wypowiedziach kilku lekarzy (z PChZ, z IMP oraz Konsultanta Wojewódzkiego, którzy byli co do tej kwestii zgodni), po drugie, to w interesie strony jest podjęcie wszelkich działań aby badaniom się poddać lub niemożność poddania się badaniu wykazać w przypadku każdego wyznaczonego jej terminu, tym bardziej - jak w sprawie niniejszej - na przestrzeni ponad ośmiu lat. Waży to bowiem na wyniku postępowania. Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie II OSK 1302/08, fakt niezgłoszenia się na określone badania we właściwej placówce nie zwalnia organu z wydania w sprawie decyzji. Jeżeli osoba zainteresowana odmówi poddania się badaniom lub nie zgłosi się na badania lekarskie, właściwy organ jest uprawniony do wydania decyzji uwzględniającej fakt braku stwierdzenia istnienia określonej jednostki chorobowej, por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 26 czerwca 2008 r. C-329/06, Dz.U.UE.C 2008/209/5(CBOSA). A zatem wydania w sprawie niniejszej decyzji przez organ nie uniemożliwiał brak orzeczenia lekarskiego jednostki II stopnia wynikający z tego, że zainteresowany nie poddał się takim badaniom, w sytuacji gdy został uprzedzony o konsekwencji swojego zaniechania, a przedłożone zaświadczenia nie usprawiedliwiają w sposób wystarczający ponad ośmioletniego niestawiennictwa na badanie.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.