Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 302/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2015-08-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.28 ust.1 i 3,
journal: Dz.U. 2013 poz 173
law: Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich - tekst jednolity.
article: art.29 ust.1 i 2;
journal: Dz.U. 2008 nr 98 poz 634
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.
article: par.3 ust.1 pkt 2 i 3;
journal: Dz.U. 2004 nr 187 poz 1929
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na  zalesianie gruntów rolnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich
journal: Dz.U.UE.L 2004 nr 153 poz 30 art.71 ust.2;
law: Rozporządzenie Komisji (WE) Nr 817/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenie Rady (WE) nr  1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR).
journal: Dz.U.UE.L 2004 nr 141 poz 18 art.73 ust.1;
law: Rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji  oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla  systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Andrzej Błesiński Sędziowie sędzia WSA Wojciech Czajkowski sędzia WSA Jolanta Strumiłło (sprawozdawca) Protokolant stażysta Joanna Lasek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 sierpnia 2015r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesienia gruntów rolnych oddala skargę


UZASADNIENIE

J. P. (dalej powoływana jako "skarżąca", "strona", "wnioskodawczyni") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w (dalej powoływana jako "ARiMR") z dnia "[...]" r., utrzymującą w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia "[...]" r. w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesiania gruntów rolnych.

Decyzja ta została wydana w następującym stanie faktycznym:

W dniu 22 grudnia 2004 r. wnioskodawczyni złożyła w Biurze Powiatowym ARiMR wniosek o przyznanie płatności z tytułu zalesiania gruntów rolnych na 2005 r.

W wyniku przeprowadzonego postępowania w sprawie z wymienionego wniosku, w dniu "[...]"r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wydał decyzję w sprawie przyznania płatności na zalesianie gruntów rolnych, przyznającą wnioskodawczyni płatność w wysokości 1143966,30 zł, w tym z tytułu: wsparcia na zalesienie w wysokości 859531zł, premii pielęgnacyjnej w wysokości 86573,30 zł, premii zalesieniowej w wysokości 197862 zł.

Powyższa decyzja została odebrana osobiście przez pełnomocnika strony w dniu 11 sierpnia 2005 r. Przedmiotowa decyzja wobec niezaskarżenia przez stronę w ustawowym terminie stała się ostateczna, zaś płatność zrealizowana w dniu 31 grudnia 2005 r. na rachunek bankowy wskazany przez producenta rolnego we wniosku o wpis do ewidencji producentów.

Następnie, w dniach 7-8 sierpnia 2006 r. w gospodarstwie strony została przeprowadzona przez inspektorów ARiMR kontrola na miejscu, w czasie której stwierdzono nieprawidłowości. Inspektorzy wykonujący kontrolę na miejscu ustalili faktyczną powierzchnię działek rolnych: działka rolna A - 62,35 ha wobec deklarowanej 64,54 ha, działka rolna B - 29,97 ha wobec deklarowanej 28,25 ha, działka rolna C - 49,03 ha wobec deklarowanej 48,54 ha. Dla działki rolnej A stwierdzona została mniejsza powierzchni od deklarowanej o 2,19 ha. Wskazane nieprawidłowości były podstawą do wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją z dnia "[...]"

W dnia "[...]"r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w wznowił z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie przyznania płatności na zalesianie gruntów rolnych. W dniu "[...]"r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wydał decyzję o stwierdzeniu wydania decyzji z dnia "[...]"r. z naruszeniem prawa. W treści w/w decyzji organ wskazał, że prawidłowa kwota płatności wynosi 1098720,86 zł, w tym z tytułu: wsparcia na zalesienie w wysokości 827086,38 zł, premii pielęgnacyjnej w wysokości 82970,78 zł, premii zalesieniowej w wysokości 188664 zł. Powyższa decyzja została odebrana za zwrotnym potwierdzeniem odbioru w dniu 13 grudnia 2011 r. przez pełnomocnika strony. Strona nie wniosła w ustawowym terminie środek zaskarżenia na przedmiotową decyzję, wobec tego decyzja stała się ostateczna.

Ze względu na zmianę miejsca zamieszkania strony, dnia "[...]"r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w W.przekazał zgodnie z właściwością Kierownikowi Biura Powiatowego ARiMR w O. dokumentację związaną z o przyznaniem płatności z tytułu zalesiania gruntów na 2005 r.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności na zalesianie gruntów rolnych, wypłaconych na podstawie decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR z dnia "[...]"r. i decyzją z dnia "[...]"r. ustalił stronie kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesiania gruntów w łącznej kwocie 45245,44 zł.

Utrzymując w mocy powyższą decyzję w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesiania gruntów rolnych, Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR odwołał się do brzmienia art. 28 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu obszarów wiejskich z udziałem środków z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (j.t.: Dz. U. z 2013 r., poz. 173) i art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. Nr 98, poz. 634 ze zm.). Zaznaczył, że strona składając wniosek o przyznanie płatności na zalesianie gruntów rolnych zobowiązała się do przestrzegania warunków uczestnictwa w programie zalesianie gruntów rolnych, zgodnie z treścią § 3 ust. 1 pkt 2 i pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na zalesienie gruntów rolnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. z 2004 r. nr 187, poz. 1929 ze zm.) dalej "rozporządzenie zalesieniowe", które zobowiązuje m. in. do:

- zalesienia działek rolnych, na których do dnia złożenia wniosku o przyznanie płatności była prowadzona działalność rolnicza

- pielęgnacji założonej uprawy leśne, przez okres 5 lat od dnia wykonania zalesienia zgodnie z planem zalesienia, w rozumieniu przepisów o lasach

- prowadzenia założonej uprawy leśnej przez okres 20 lat od dnia uzyskania pierwszej płatności na zalesianie.

Ponadto strona podpisała w tab. XII wniosku oświadczenia i zobowiązania, m.in., iż znane są jej zasady przyznawania płatności oraz pomocy finansowej objętych wnioskiem o przyznanie płatności na zalesianie gruntów rolnych. Zobowiązała się do niezwłocznego informowania Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na piśmie o każdej zmianie powstałej w okresie trwania złożonych zobowiązań oraz o każdym fakcie, który ma wpływ na przyznanie, pobieranie i wypłacanie płatności na zalesianie gruntów rolnych.

Organ II instancji podał, że kwota, która została ustalona do zwrotu jako nienależnie pobrana (45245,44 zł) wynika z różnicy kwot przyznanej oraz wypłaconej na podstawie decyzji z dnia "[...]"r.(1143966,30 zł) i kwoty ustalonej decyzją z dnia "[...]" w przedmiocie stwierdzenia wydania decyzji z dnia 4 sierpnia 2005 r. z naruszeniem prawa (1098720,86 zł).

Nadto organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 71 ust. 2 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 817/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) (Dz. Urz. UE L Nr 153 z 30 kwietnia 2004 r. z późno zm.) oraz art. 73 ust. 1 Rozporządzenia Komisji (WE) 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającym wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników (Dz.Urz. UE L nr 141 z 30.04.2004 r. str. 18 z późno zm.), w przypadku dokonania nienależnej płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki.

Organ II instancji wyjaśnił, że zwrot płatności uznanej za nienależną ulega przedawnieniu, jeżeli okres między datą płatności pomocy, a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Okres ten ogranicza się do czterech lat, jeżeli beneficjent działał w dobrej wierze (art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. - dla kampanii 2005. W niniejszej sprawie wypłata płatności z tytułu zalesiania gruntów rolnych uznanych następnie za nienależnie pobrane nastąpiła w dniu 31 grudnia 2005 r. Datą pierwszego powiadomienia beneficjenta o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dzień odbioru decyzji o ustaleniu nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesiania gruntów rolnych. W tym przypadku decyzja z dnia "[...]"r. doręczona za potwierdzeniem odbioru w dniu 2 grudnia 2014 r., a więc przed upływem 10-ciu lat od dokonania płatności, jednak po upływie 4-ech lat.

Organ odwoławczy uznał, że w przedmiotowej sprawie nie doszło do przedawnienia obowiązku zwrotu płatności uznanej za nienależną. Odwołując się do pojęcia dobrej i złej wiary wypracowanego w orzecznictwie i doktrynie stwierdził, że beneficjent podjął się zobowiązania składając pierwszy wniosek o przyznanie płatności na zalesianie gruntów rolnych, w związku z tym faktem miał też świadomość o podjętych zobowiązaniach, w tym o obowiązku stosowania przez okres 5 lat repelentów. Powyższe zdaniem organu odwoławczego wykluczało uznanie, że strona w przedmiotowej sprawie działała w dobrej wierze. Dlatego też uzyskane płatności, uznane następnie za nienależnie pobrane, podlegały zwrotowi.

W rozpatrywanej sprawie nie zaistniały również przesłanki, o których mowa w art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, skutkujące brakiem obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesiania gruntów rolnych. Stwierdził, że płatności na zalesianie gruntów rolnych za rok 2005 przekazane na rachunek bankowy strony nie wynikały z pomyłki ARiMR.

Organ odwoławczy wskazał również, treści art. 1 i 3 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 937/2012 z dnia 12 października 2012 r. zmieniającego rozporządzenia (WE) nr 1122/2009 oraz (UE) nr 65/2011 w odniesieniu do metody naliczania odpowiednich odsetek od nienależnych płatności do odzyskania od beneficjentów systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników ustanowionych rozporządzeniem Rady (WE) nr 73/2009, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich ustanowionego rozporządzeniem Rady nr 1698/2005 oraz wsparcia sektora wina ustanowionego rozporządzeniem Rady (WE) nr 1234/2007 (Dz. Urz. L nr 280 z 13.10.2012, str. 2), w odniesieniu do decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności wydawanych od dnia 16-10-2012 r., odsetki nalicza się za okres między terminem zwrotu płatności przez rolnika wyznaczonym w nakazie odzyskania środków, który nie może przekraczać 60 dni, a datą zwrotu lub odliczenia.

W skardze na powyższe rozstrzygnięcie strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji oraz umorzenie postępowania i zasądzenie kosztów postępowania

Skarżąca zarzuciła naruszenie przez organ:

I. przepisów prawa procesowego, tj.: art. 7, art. 8, art. 9, art. 11, art. 77 § 1, art. 78.§ 1, art. 80, art. 84 § 1, art. 85 § 1, art. 86 oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez:

a) niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy;

b) prowadzenie postępowania w taki sposób, który nie pogłębiał zaufania skarżącego do organów Państwa;

c) brak czuwania, aby skarżący me poniósł szkody z powodu nieznajomości prawa i brak udzielania mu w tym celu niezbędnych wyjaśnień i wskazówek;

d) brak należytego wyjaśnienia skarżącemu zasadności przesłanek, którymi kierował się ten organ przy załatwianiu sprawy;

e) brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia przez Organ całego materiału dowodowego;

f) nieprzeprowadzenie wiarygodnych dowodów umożliwiających weryfikację danych dotyczących powierzchni zalesionej nieruchomości, mimo że była to okoliczność mająca decydujące znaczenie dla sprawy;

g) dokonanie wybiórczej oceny stanu faktycznego bez uwzględnienia całokształtu materiału dowodowego oraz bez należytego zbadania, czy okoliczności związane powierzchnią zalesienia działki nr 11/2 rzekomo wynoszącej przedeklarowanej o 2,19 ha zostały należycie udowodnione; niezwrócenie się przez organ do biegłego o ustalenie rzeczywistej powierzchni zalesienia, mimo że pozyskanie tych informacji wymagało wiadomości specjalnych;

h) zaniechanie przesłuchania skarżącej i jednostronne oparcie się przez ten organ tylko na dowodach niekorzystnych dla skarżącego;

i) niewskazanie w uzasadnieniu decyzji w sposób należyty przyczyn, dla których odmówił wiarygodności i mocy dowodowej dowodom i twierdzeniom skarżącego, które są dla niego korzystne

- poprzez całkowite pominięcie zebranych w sprawie dowodów mających istotne znaczenie dla sprawy, w szczególności plan zalesienia sporządzony przez nadleśniczego Nadleśnictwa Lasów Państwowych oraz zaświadczenie nadleśniczego o wykonaniu zalesienia, notatki służbowej z dnia 11 sierpnia 2005r., z której wynika, że jest możliwa kompensacji powierzchni zalesienia działek nr 11/2 i 7/45, protokołów kontroli prowadzonych w 2005 i 2006 roku, których jednoznacznie wynika, że poszczególne pomiary powierzchni zalesienia działek różnią się od siebie, treść protokołów kontroli, z których wynika, że zachodzą trudności w wykonaniu pomiarów z uwagi na nierówność terenu;

II. prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, w postaci art. 68 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników (Dz.U L 141 z 30.4.2004, str. 18) poprzez jego niezastosowanie, co doprowadziło do nieuzasadnionego nie odstąpienia przez organ od zastosowania zmniejszeń i sankcji.

III. prawa materialnego - art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) NR 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników (Dz.U L 141 z 30.4.2004, str. 18) poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji, gdy z zebranego w sprawie materiału dowodowego jasno wynika, że ewentualnie nadmierne pobranie płatności nastąpiło na skutek pomyłki właściwego organu wydającego decyzję o przyznaniu płatności z tytułu zalesienia gruntów rolnych.

IV. przepisów prawa materialnego w postaci art. 73 ust. 5 zdanie 2 rozporządzenia Komisji (WE) NR 79612004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników (Dz.U L 141 z 30.4.2004, str. 18) poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji, gdy z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że skarżąca składając wniosek o przyznanie płatności z tytułu zalesienia gruntów działała w dobrej wierze.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że w dniu 8 sierpnia 2005 r. w gospodarstwie skarżącej została przeprowadzona kontrola na miejscu z zakresu realizacji podjętego zobowiązania zalesieniowego. Kontrola ta wykazała, że deklarowane we wniosku powierzchnie zalesienia różnią się od powierzchni ustalonych podczas pomiarów kontrolnych. Strona wskazała na treść notatki służbowej z dnia 11 sierpnia 2005 r. Zdaniem skarżącej treść powyższej notatki,, jest wystarczająca dla uzasadnienia zarówno zarzutów naruszenia prawa materialnego jak również naruszenia przepisów postępowania. Wynika z niej, że organ powinien był odstąpić od zastosowania zmniejszeń i sankcji wobec strony, gdyż pomimo rozbieżności informacje dotyczące zalesienia były prawidłowe. Zdaniem strony nawet, jeśli by uznać, że dane były nieprawdziwe to notatka wskazuje, że skarżąca zgodnie z ówczesną interpretacją urzędników wywiązała się nałożonych na nią obowiązków zalesienia i nie ponosiła winy (art. 68 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004). Strona dodała, że przedmiotowa notatka jest dowodem przesądzającym, że do nadmiernego pobrania płatności nastąpiło na skutek właściwego organu wydającego decyzję o przyznaniu płatności z tytułu zalesiania gruntów rolnych.

Pominięcie przedmiotowej notatki oraz faktu kontroli przeprowadzonej w sierpniu 2005 r. istotnie wpłynęło na wynik sprawy, ponieważ dowody te potwierdzają okoliczności mogą zarówno wyłączyć możliwość żądani zwrotu nadmiernie pobranych płatności, ekskulpują skarżącą za błędne dane, obciążać winą za nadmierną wypłatę z tytułu zalesienia jako będącą wynikiem pomyłki właściwego organu. Uznać zatem należy, że powyższe uchybienia miały istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ w ich wyniku pominięto dowody, które uzasadniały uchylenie skarżonej decyzji jak również decyzją ją poprzedzającej i umorzenie postępowania.

Zdaniem skarżącej pomijając powyższy dowód organ dopuścił się rażącego naruszenia przepisów postępowania: art.7, art. 8, art.9, art.11, art. 77 §1. art. 78 §1 i art. 80, art. 84§1, art. 85 §1, art. 86 kpa. Organ nie przeprowadził wiarygodnych dowodów umożliwiających weryfikację danych dotyczących powierzchni zalesionej nieruchomości, mimo że była to okoliczność mająca decydujące znaczenie dla sprawy. W ocenie skarżącej organ dokonał wybiórczej oceny stanu faktycznego, bez uwzględnienia całokształtu materiału dowodowego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnienie zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2014 poz.1647 jt.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej (...). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2). Stosownie zaś do art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270) – dalej powoływana jako "p.p.s.a." uwzględnienie skargi następuje w przypadku: a) naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Ponadto zgodnie z art. 134 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami skargi oraz podstawą prawną. W ramach tej kontroli Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia.

Przedmiotem kontroli jest decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji z dnia "[...]"r., w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesiania gruntów rolnych. Dokonując kontroli tej decyzji we wskazanych wyżej granicach Sąd nie znalazł podstaw do jej uchylenia, zaskarżona decyzja odpowiada bowiem zarówno przepisom prawa materialnego, jak również została wydana z zachowaniem przepisów prawa procesowego.

Wskazać też należy, że w sprawach o ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesiania gruntów rolnych zastosowanie ma art. 28 ust. 1 i art. 3 ustawy z dnia 5 lutego 2013 r. o wspieraniu obszarów wiejskich z udziałem środków z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2013 r. poz. 173, ze zm.), zwanej dalej ustawą o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich i zgodnie z treścią § 3 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na zalesianie gruntów rolnych objętych planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. nr 187, poz. 1929, z późn. zm.), dalej jako "rozporządzenie zalesieniowe", płatność na zalesianie jest udzielana producentowi rolnemu będącemu osobą fizyczną albo spółdzielnią produkcji rolnej, który spełnia łącznie następujące warunki:

1) został wpisany do ewidencji producentów, stanowiącej część krajowego systemu ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności;

2) zobowiązał się do: a) zalesienia działek rolnych, na których do dnia złożenia wniosku o przyznanie płatności była prowadzona działalność rolnicza, b) pielęgnacji założonej uprawy leśnej, przez okres 5 lat od dnia wykonania zalesienia - zgodnie z planem zalesienia, w rozumieniu przepisów o lasach;

3) zobowiązał się do prowadzenia założonej uprawy leśnej, o której mowa w pkt 2 lit. b, przez okres 20 lat od dnia uzyskania pierwszej płatności na zalesianie.

W myśl § 4 ust. 1 ww. rozporządzenia, płatność na zalesianie dzieli się na:

1) wsparcie na zalesianie - stanowiące jednorazową, zryczałtowaną płatność za poniesione koszty zalesienia i ewentualnego ogrodzenia uprawy leśnej, w przeliczeniu na hektar zalesionych gruntów, wypłacaną w pierwszym roku po dniu wykonania zalesienia;

2) premię pielęgnacyjną - stanowiącą zryczałtowaną płatność za poniesione koszty prac pielęgnacyjnych, w przeliczeniu na hektar zalesionych gruntów, wypłacaną corocznie przez okres 5 lat począwszy od dnia wykonania zalesienia;

3) premię zalesieniową - stanowiącą zryczałtowaną płatność za utracone dochody z tytułu przeznaczenia gruntów rolnych na grunty leśne, w przeliczeniu na hektar zalesionych gruntów, wypłacaną corocznie przez okres 20 lat począwszy od dnia wykonania zalesienia.

Zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych:

1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej;

2) krajowych, przeznaczonych na:

a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,

b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej - następuje w drodze decyzji administracyjnej.

Postępowanie, o którym mowa w art. 29 ust. 1 ustawy dotyczy kwestii, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków (publicznych) pochodzących z wymienionych w tym przepisie funduszy, a następnie określenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków. Ustalenie to następuje w drodze decyzji administracyjnej, kończącej postępowanie prowadzone w oparciu o przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Ustalenie, czy przyznane uprzednio kwoty pomocy, czy płatności były przyznane nienależnie lub w nadmiernej wysokości może wynikać z ustaleń dokonanych w toku postępowania toczącego się na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR jak i z ostatecznych decyzji wydanych w postępowaniach nadzwyczajnych w przedmiocie przyznania płatności lub pomocy. W tej drugiej sytuacji, zadaniem właściwego organu nie jest kontrolowanie zasadności wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej środki, a jedynie ustalenie, czy wyeliminowanie to jest prawnie skuteczne.

W niniejszej sprawie mamy do czynienia z drugą z opisanych sytuacji, tj. gdy stwierdzenie nieprawidłowości w realizacji zobowiązania zalesienia gruntów rolnych zostało ustalone ostateczną decyzją dotyczącą płatności, a strona skarżąca nie skorzystała z możliwości podważenia tej decyzji. Przypomnieć w tym miejscu należy, że w czasie kontroli na miejscu w gospodarstwie strony, przeprowadzonej w dniach 7 – 8 sierpnia 2006 r., przez inspektorów ARiMR stwierdzono nieprawidłowości, które były podstawą do wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją z dnia "[...]"r. przyznającą skarżącej płatności na zalesianie gruntów rolnych w wysokości 1143966,30 zł. W dniu "[...]"r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w W. wydał decyzję o stwierdzeniu wydania decyzji z dnia "[...]"r. z naruszeniem prawa. W treści ww. decyzji organ wskazał, że prawidłowa kwota płatności wynosi 1098720,86 zł, Powyższa decyzja została odebrana za zwrotnym potwierdzeniem odbioru w dniu 13 grudnia 2011 r. przez pełnomocnika strony. Z akt sprawy nie wynika, iż strona wniosła w ustawowym terminie środek zaskarżenia na przedmiotową decyzję, wobec tego decyzja stała się ostateczna. W tej kwestii wyjaśnić trzeba, że postępowanie, w wyniku którego wydana została decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w W. z dnia "[...]"r. jest postępowaniem odrębnym, opartym na samodzielnych przesłankach faktycznych i prawnych. Zmierzało ono do ustalenia, czy przyznane decyzją z dnia "[...]"r. płatności były należne i zgodne z obowiązującym prawem. Natomiast postępowanie kontrolowane przez Sąd jest już tylko następstwem stwierdzenia, iż przyznane płatności na zalesianie gruntów rolnych na rok 2005 były nienależne, zaś jego przedmiotem było wyłącznie ustalenie kwoty nienależnie pobranych środków pieniężnych. W konsekwencji zarzuty skargi nakierowane na podważenie zaskarżonej decyzji formułowane w kontekście błędnych - zdaniem skarżącej - ustaleń faktycznych dotyczących powierzchni zalesienia, jak i okoliczności niepowołania dowodu z biegłego, nie mogły odnieść skutku prawnego i nie mogą być przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie. W związku z powyższym słuszne jest stanowisko organów, że zarzuty dotyczące wyników kontroli stanowiące podstawę wydania ostatecznej decyzji w przedmiocie przyznania pomocy na zalesianie gruntów rolnych nie mogą być skutecznie podważane w postępowaniu dotyczącym zwrotu nienależnie pobranych płatności. Ostateczna decyzja wiąże organ, jak również strony, co do prawa jak i stwierdzonych w niej faktów. Skoro zarzuty strony skarżącej nie odnoszą się do decyzji będącej przedmiotem kontroli Sądu w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności na zalesianie gruntów rolnych na rok 2005, to nie zasługiwały na uwzględnienie.

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji Sąd nie dopatrzył się w działaniu organu ani naruszenia norm prawa materialnego ani też naruszenia przepisów postępowania, które mogłyby skutkować uwzględnieniem skargi.

Zdaniem Sądu, słusznie organ przyjął i wykazał w uzasadnieniu swej decyzji, że nie zaistniały przesłanki wyłączające skarżącą z obowiązku zwrotu płatności określone w art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004. Na tym tle należy podnieść, że przede wszystkim nie wystąpiła okoliczność zaistnienia pomyłki organu ani też takiego błędu, który nie mógłby zostać wykryty przez skarżącą. Ustalony w sprawie i niepodważony skutecznie przez skarżącą stan faktyczny nie pozwala przyjąć, by płatność na rok 2005 wynikała z pomyłki organu wydającego pozytywną dla niego decyzję o płatnościach na zalesianie gruntów rolnych. Wskazać także należy, iż występując o przyznanie wsparcia finansowego ze środków publicznych dany beneficjent jednocześnie nakłada na siebie obowiązki, których niedochowanie obwarowane jest negatywnymi konsekwencjami. Podkreślić należy, że w dziale XII wniosku o zalesianie gruntów skarżąca oświadczyła, iż zna zasady przyznawania płatności na zalesianie gruntów rolnych i jest świadoma skutków prawnych niewykonania zobowiązań wynikających z realizacji tego działania. Nadto zobowiązała się do prowadzenia uprawy leśnej na gruntach objętych wnioskiem przez 20 lat, zgodnie ze złożonym planem zalesienia. Przede wszystkim jednak zobowiązała się do niezwłocznego informowania na piśmie Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o każdym fakcie, który ma wpływ na przyznanie, pobieranie lub wypłacenie płatności na zalesianie gruntów rolnych, jak również o każdej zmianie stanu faktycznego lub prawnego, objętych wnioskiem, powstałej w okresie trwania złożonych zobowiązań. Obowiązki skarżącej zostały zatem wprost wyartykułowane w treści formularza wniosku, są jasno wyrażone, w sposób nie budzący wątpliwości co do ich zakresu nawet dla osoby nie posiadającej doświadczenia, a ich znajomość strona skarżąca poświadczyła własnoręcznym podpisem. Omawiane powinności wynikają z przyjętych uregulowań prawnych w rozporządzeniu zalesieniowym, które w tej materii nie uległy zasadniczym zmianom by mogły mieć wpływ na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie.

Nadto zauważyć warto, że ustawodawca - stanowiąc w art. 21 ust. 2 pkt 2 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, iż organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy - zdecydował się na odejście od zasady prawdy obiektywnej wyrażonej w części drugiej art. 7 K.p.a. W postępowaniu w sprawie pomocy finansowej to nie organ administracji publicznej, a posiadacz gruntów ma przedstawić wszystkie dowody niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Jest to zatem przeniesienie ciężaru dowodowego na osobę - producenta rolnego, który z określonego faktu wywodzi skutki prawne (por. wyrok NSA z dnia 7 marca 2012 r. o sygn. akt II GSK 88/11, LEX nr 1148355). Konsekwencją odejścia od zasady prawdy obiektywnej jest również rezygnacja z zasady postępowania dowodowego, wyrażonej w art. 77 K.p.a. (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 18 kwietnia 2011 r. o sygn. akt V SA/Wa 2501/10, LEX nr 995979). Tak więc to skarżąca winna była we wniosku podać informacje zgodne ze stanem faktycznym.

Tym samym, w przytoczonych okolicznościach sprawy, nie można dopatrzyć się naruszenia przez organy norm art. 7, art. 8, art. 9, art. 11, art. 77 § 1, art. 78.§ 1, art. 80, art. 84 § 1, art. 85 § 1, art. 86 oraz art. 107 § 3 k.p.a. ani nie można przyjąć, że strona skarżąca działała w dobrej wierze, ponieważ nie można przypisać - staranności w jej działaniu. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 stycznia 2012 r. (sygn. akt II GSK 1209/11, LEX nr 1137853) stwierdził, iż generalnie przyjmuje się, że dobra wiara polega na usprawiedliwionym w danych okolicznościach przekonaniu, że podmiotowi przysługuje prawo, czyli że działał zgodnie z prawem. Dobra wiara jest oparta na przesłankach obiektywnych, wywodzących się ze stosunku będącego podstawą i przyczyną konkretnego stanu faktycznego. W dobrej wierze jest ten, kto powołuje się na pewne prawo lub stosunek prawny mniemając, że to istnieje, choćby mniemanie to było błędne, jeżeli tylko błędność mniemania należy w danych okolicznościach uznać za usprawiedliwioną. W złej wierze jest natomiast ten, kto powołując się na pewne prawo lub stosunek prawny wie, że owo prawo lub stosunek prawny nie istnieje, albo też wprawdzie tego nie wie, ale jego braku wiedzy w danych okolicznościach nie można uznać za usprawiedliwiony. Zła wiara występuje, gdy brak świadomości o nieistnieniu pewnego prawa lub stosunku jest "wynikiem niedbalstwa, niezachowania normalnej w danych okolicznościach stosowności". W złej wierze działa ten, kto nie wie o prawie, ale należy przyjąć, że wiedziałby, gdyby się zachował należycie, a więc gdyby w konkretnej sytuacji postępował rozsądnie i zgodnie z zasadami współżycia społecznego. Skoro skarżąca mimo podpisanego oświadczenia oraz pouczenia nie poinformował Kierownika Biura Powiatowego ARIMR o wszelkich zmianach mogących mieć wpływ na przebieg postępowania, właśnie w celu uniknięcia negatywnych konsekwencjach w sytuacji, gdy dane okoliczności zostałyby stwierdzone w ramach przeprowadzonych już czynności kontrolnych, tym samym nie można uznać, iż działała w dobrej wierze. W świetle powyższego nie można było uznać działania strony w dobrej wierze. Skarżąca przy zachowaniu należytej staranności mogłaby uniknąć ujawnionych w ramach kontroli nieprawidłowości. Słusznie zatem organy uznały, iż w kontrolowanej sprawie nie znajdował zastosowania przepis art. 73 ust. 5 rozporządzenia 796/2004.

W toku prowadzonego postępowania organy obu instancji podjęły wszelkie działania niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, zgodnie z zasadą zaufania oraz informowania stron (art. 6, 7 k.p.a.) oraz zebrały wyczerpujący materiał dowodowy, dokonując jego oceny w sposób nie naruszający zasady swobodnej oceny dowodów (art. 77 k.p.a.). Zapewniły również stronie skarżącej czynny udział w każdym stadium postępowania. Nie naruszono również zasad ogólnych postępowania wynikających z art. 8, 9 i 11 k.p.a. Okoliczności podnoszone przez skarżącą nie mogły prowadzić do odstąpienia od ustalenia przypadającej do zwrotu kwoty nienależnie pobranych świadczeń z tytułu płatności na zalesienie.

W tej sytuacji, wobec prawidłowo dokonanych przez organy ustaleń okoliczności faktycznych oraz ich oceny prawnej w świetle znajdujących zastosowanie przepisów europejskiego oraz krajowego prawa materialnego, skarga podlegała oddaleniu na mocy art. 151 p.p.s.a.