Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 635/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2008-02-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 18 ust. 1, art. 2ust.1, art. 4, art. 11 ust. 2, art. 36 pkt 2 lit. c, art. 106, art. 107
journal: Dz.U. 2004 nr 64 poz 593
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosława Rozbicka - Ostrowska Sędziowie Sędzia WSA Lidia Serwiniowska Sędzia WSA Wanda Wiatkowska – Ilków (spr.) Protokolant Dorota Hurman po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 7 lutego 2008r. sprawy ze skargi L. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania składki na ubezpieczenie zdrowotne. oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Nr [...] wydaną w oparciu o art. 18 ust. 1, art. 2 ust. 1, art. 4, art. 11 ust. 2, art. 36 pkt 2 lit. c, art. 106, art. 107 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), ogólnie powołanych przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. Nr 135, poz. 950), uchwały nr XI/371/99 Rady Miejskiej Wrocławia z dnia 8 lipca 1999r. w sprawie jednostki budżetowej Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej (Biuletyn Urzędowy Rady Miejskiej Wrocławia Nr 7, poz. 328) oraz art. 104 kpa, Kierownik Zespołu do Spraw Osób Bezdomnych i Uchodźców we W. odmówił przyznania L.F. pomocy w formie niepieniężnej, tj. składki na ubezpieczenie zdrowotne.

W jej uzasadnieniu organ orzekający wskazał, że decyzja podjęta została w związku z nieuzasadnionym brakiem współpracy strony w przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w trakcie którego ustala się sytuację rodzinną, dochodową, mieszkaniową, zdrowotną, zawodową i majątkową osoby ubiegającej się o pomoc. Wywiad przeprowadza się w miejscu faktycznego zamieszkania (pobytu) klienta, podczas którego pracownik socjalny może domagać się złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym oraz dokumentów niezbędnych do potwierdzenia faktycznej sytuacji materialno-bytowej.

Na podstawie zebranej dokumentacji ustalono, że strona odmawia wskazania faktycznego miejsca swego pobytu. Wskazywanego przez nią adresu, tj. Dworzec Główny PKP (peron 3), nie można uznać za miejsce jej zamieszkania ani pobytu. Strona sama podaje, że teren Dworca Głównego jest miejscem do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, natomiast noce spędza w różnych miejscach i u różnych znajomych, których wskazania adresów odmawia. Zamieszkania (pobytu) strony na terenie Dworca Głównego PKP nie potwierdzają też funkcjonariusze Straży Ochrony Kolei, Dyżurny Ruchu Dworca Głównego peronu trzeciego, jak również pracownicy socjalni tutejszego Zespołu, którzy kilkakrotnie sprawdzali również, w asyście Straży Miejskiej, czy L. F. faktycznie tam przebywa. Z ustaleń Zespołu wynika, że nadal zamieszkuje on u swoich znajomych we W., przy ul. [...], o czym nie poinformował.

Takie zachowanie traktuje się jako uchylanie się od udziału w czynnościach postępowania dowodowego i brak zgody na zbieranie danych ustalonych przepisami ustawy o pomocy społecznej (art. 106 ust. 4).

Brak możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego uniemożliwia ustalenie faktycznej sytuacji materialno-bytowej strony, a tym samym stwierdzenie czy spełnia kryterium dochodowe określone w art. 8 ustawy o pomocy społecznej oraz stwierdzenie braku okoliczności, o których mowa jest w jej art. 12, tj. że nie występują dysproporcje między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby, wskazującą, że osoba ta jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości. Nie jest również znana faktyczna sytuacja mieszkaniowa wnioskodawcy.

Natomiast zgodnie z art. 11 ust. 2 między innymi brak współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, nieuzasadniona odmowa podjęcia pracy przez osobę bezrobotną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia.

Zatem, dodatkową przesłanką do odmowy przyznania pomocy finansowej jest fakt, że wnioskodawca odmówił bez uzasadnionej przyczyny przyjęcia propozycji zatrudnienia oferowanej przez Urząd Pracy, przez co z dniem 29 stycznia 2007r. utracił status osoby bezrobotnej.

Zgodnie z art. 2 ust. 1, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Odmawiając przyjęcia propozycji pracy L. F. ponownie nie wykorzystał własnych możliwości poprawy swojej sytuacji materialno-bytowej.

Wszystkie wyżej wymienione okoliczności również uniemożliwiają objęcie strony programem wychodzenia z bezdomności, którego realizacja opiera się na współpracy. Brak zameldowania na pobyt stały nie przesądza o bezdomności danej osoby. Zgodnie z art. 6 ust. 8 ustawy muszą jeszcze zaistnieć dodatkowe przesłanki, tj. zamieszkiwanie w lokalu niemieszkalnym np. schronisko, noclegownia. Tymczasem faktycznego miejsca pobytu strony nie udało się do tej pory ustalić.

Nadto organ I instancji podkreślił, że w przypadku osoby bezdomnej gminą właściwą do udzielenia pomocy jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały. W przypadku wnioskodawcy jest to gmina Sz. W miejscu pobytu udzielana jest pomoc tylko w szczególnych przypadkach i w sprawach niecierpiących zwłoki (art.101 ust. 2 i 3).

Zgodnie z art. 4 ustawy o pomocy społecznej osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Strona odmawia współpracy poprzez uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu jej faktycznego pobytu.

Nadto organ decyzyjny dodał, że wydanie skierowania na kursy: obsługa komputera (w tym Internet, bazy danych, arkusze kalkulacyjne, grafika), nauka języka angielskiego w stopniu podstawowym, a w porozumieniu z Powiatowym Urzędem Pracy we W. kursy w ramach zwiększenia lub zmiany kwalifikacji zawodowych (z zakresu mechaniki, pośrednik w obrocie nieruchomości, profesjonalny kierowca kat. C + E z językiem angielskim, operator koparki, ładowarki, spychacza, walca, rozściełacza do asfaltu, maszynisty spalinowych i elektrycznych pojazdów trakcyjnych, licencji pilota samolotowego i śmigłowców klasy turystycznej) jest niemożliwe, ponieważ Zespół do Spraw Osób Bezdomnych i Uchodźców Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej nie wydaje tego typu skierowań, nie może również zwrócić się z prośbą do Urzędu Pracy o skierowanie strony na takie kursy, gdyż nie posiada informacji czy Urząd Pracy takowe organizuje. Ponadto L. F. utracił status osoby bezrobotnej z uwagi na odmowę przyjęcia oferty pracy i nie może uczestniczyć w kursach organizowanych przez Powiatowy Urząd Pracy.

Skierowanie strony do Centrum Integracji Społecznej we W. na kurs komputerowy i języka angielskiego także nie jest możliwe z uwagi na fakt, że Centrum nie prowadzi takich kursów. Zajęcia językowe i informatyczne są prowadzone w ramach kursów zawodowych organizowanych przez to Centrum. Ponadto, strona nie spełnia podstawowego kryterium kwalifikującego do odbycia tych kursów, tj. co najmniej 36-miesięcznego zarejestrowania w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna.

W kwestii mieszkania strona wielokrotnie była informowana, że właściwym w sprawie jest Wydział Lokali Mieszkalnych i Użytkowych. Ośrodek nie dysponuje lokalami mieszkalnymi. Może jedynie zaproponować zamieszkanie w jednej z placówek pomocowych typu schronisko, noclegownia, co zresztą wielokrotnie czyniono.

Strona może skorzystać z pomocy w formie rzeczowej, tj. schronienia i kąpieli w placówkach pomocowych, skierowania po odzież do PCK lub PKPS. Po wykaz placówek, skierowanie po odzież wnioskodawca winien zgłosić się do pracownika socjalnego. Z kolei, do noclegowni przyjmowane są osoby zgodnie z regulaminem tam obowiązującym po godz. 19-tej, natomiast o przyjęciu do schroniska decyduje jego kierownik w miarę posiadanych miejsc. Przebywając w placówce pomocowej strona może jednocześnie uzyskać bezpłatną pomoc medyczną.

W odwołaniu od tej decyzji L. F. podniósł, że odmówiono mu pomocy, gdyż podobno utrudnia przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, a tym samym niemożliwym staje się ustalenie jego sytuacji majątkowej i mieszkaniowej.

Jak dalej wskazał, w dniu 28 lutego 2007r. pracownicy socjalni wraz ze Strażnikiem Ochrony Kolei oraz kilkoma policjantami udali się do jego miejsca zamieszkania, tj. na peron 3 Dworca Głównego PKP we W. Wywiad nie został przeprowadzony z przyczyn od niego niezależnych. Tym samym, jak stwierdził odwołujący się, pracownicy socjalni nie dopełnili swoich obowiązków.

Decyzją z dnia [...] Nr [...], wydaną w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W jej motywach Kolegium podało, że L. F. zwrócił się do organu instancji o objęcie składką na ubezpieczenie zdrowotne.

Zgodnie z art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej decyzje administracyjne o przyznaniu lub odmowie przyznania prawa do tego świadczenia wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Przepisy rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 19 kwietnia 2005r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. Nr 77, poz. 672) przewidują, że wywiad przeprowadza się w miejscu zamieszkania osoby, albo w miejscu pobytu (§ 2 ust. 4).

Odwołujący się twierdzi, jakoby miejscem jego zamieszkania był peron 3 Dworca Głównego PKP. Jest to twierdzenie pozbawione większego sensu. Po pierwsze, pracownicy socjalni podczas wizyt na Dworcu Głównym PKP nie spotkali odwołującego się. Po drugie, sam odwołujący się twierdzi, że nie śpi na dworcu. L.F. złożył również wniosek, rozpatrywany w odrębnym postępowaniu, o przyznanie zasiłku na uregulowanie odpłatności za zajmowany pokój w miesiącach od kwietnia 2006r. do lutego 2007r. czyli do miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku. Świadczy to o tym, że ma jakieś miejsce zamieszkania, ale go nie ujawnia. Odmowa ujawnienia miejsca zamieszkania i utrudnianie przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, dowodzą braku współdziałania z pracownikiem socjalnym. Zaś w myśl art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej brak współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia.

W skardze na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu L. F. podniósł, że została ona wydana z rażącym naruszeniem prawa, gdyż decyzje w sprawie świadczeń wydaje się po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego, którego w jego przypadku nie przeprowadzono.

Nadto, m.in. wskazał, że zgodnie z art. 28 kc można mieć tylko jedno miejsce zamieszkania, a wywiad przeprowadza się w miejscu zamieszkania albo w miejscu pobytu. Skarżący podtrzymując swą argumentację zawartą w odwołaniu, konsekwentnie utrzymuje, że jego miejscem zamieszkania jest Dworzec Główny we W. Powołał również przepis ustawy o pomocy społecznej oraz rozporządzenia w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego, stwierdzając, iż na podstawie art. 304 § 2 kpk w związku z art. 233 § 1 kk, nie zawiadomiono odpowiednich organów o przestępstwie. Podniósł, że odmowa przyznania świadczenia podważa jego prawo do "utrzymania odpowiedniej formy psychofizycznej" i stanowi dyskryminację.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Według art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie Sądu podlega zgodność wydanych aktów (w tym wypadku decyzji administracyjnej) zarówno z przepisami prawa materialnego, jak i procesowego.

Rozpatrując skargę, Sąd nie stwierdził, aby zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa, o jakim mowa wyżej. Skarga zatem nie mogła zostać uwzględniona.

Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2004r. Nr 64, poz. 593 ze zm.), (dalej: ustawa).

Po myśli art. 36 ust. 2 lit. c) tej ustawy składka na ubezpieczenie zdrowotne jest niepieniężnym świadczeniem z pomocy społecznej.

W myśl art. 2 ust. 1 ustawy pomoc społeczna jest instytucją polityki państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, w których się znalazły i nie są w stanie ich pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Z art. 4 ustawy zaś wynika, że osoby korzystające ze świadczeń są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej.

Brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia pracy przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną, mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (art. 11 ust. 2).

Decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego (art. 106 ust. 4).

Zgodnie z art. 107 ust. 1 ustawy rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin. Sposób przeprowadzenia tego wywiadu regulują przepisy rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 19 kwietnia 2005r. w sprawie przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz.U. Nr 77, poz. 672 ze zm.). W myśl przepisu § 2 ust. 3 rozporządzenia wywiad przeprowadza się w miejscu zamieszkania osoby lub rodziny albo w miejscu ich pobytu. Przeprowadzając wywiad pracownik socjalny bierze pod uwagę indywidualne cechy, sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową, mogące mieć wpływ na rodzaj i zakres przyznawanej pomocy. Ustalenia wywiadu stanowią następnie dla pracownika socjalnego podstawę do analizy i oceny sytuacji danej osoby lub rodziny.

Wojewódzki Sąd Administracyjny podziela pogląd zaprezentowany przez organ odwoławczy, według którego odmowa podania przez skarżącego informacji na temat rzeczywistego miejsca pobytu świadczy niewątpliwie o spełnieniu przesłanki braku współdziałania z pracownikiem socjalnym, która obwarowana jest sankcją w postaci możliwości odmowy przyznania świadczenia.

Z uwagi na to, że omawiany obowiązek współdziałania został w ustawie o pomocy społecznej określony ogólnie, wywiązanie się z niego podlega ocenie organu, od której to oceny zależy udzielenie bądź nieudzielanie świadczenia. Wynika z tego, że decyzja o przyznaniu tego świadczenia ma charakter decyzji uznaniowej. Uznanie nie pozwala jednakże organowi na dowolność w rozstrzygnięciu sprawy, niemniej jednak nie nakazuje spełnienia każdego żądania obywatela. Granice uznaniowości muszą być wyznaczone przepisami prawa. Naczelny Sąd Administracyjny w swym orzecznictwie często zwracał uwagę na niebezpieczeństwo nadużycia uznania administracyjnego w sprawach pomocy społecznej. Wskazywał, że uznaniowość przejawia się w możliwości wyboru treści rozstrzygnięcia w zależności od okoliczności sprawy. Decyzje uznaniowe nie mogą być dowolne, dlatego wymagają dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego oraz przedstawienia ich oceny w motywach rozstrzygnięcia.

Z przeprowadzonej analizy akt sprawy wynika, że skarżący uniemożliwiał pracownikom socjalnym przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu swego faktycznego zamieszkiwania. Liczne adnotacje urzędowe tych pracowników, którzy wielokrotnie podejmowali próby zweryfikowania miejsca zamieszkania skarżącego, a także informacje uzyskane od Straży Ochrony Kolei, z Komisariatu Kolejowego Komendy Wojewódzkiej Policji we W., od Dyżurnego Ruchu peronu 3 Dworca Głównego we W., jak i liczna korespondencja z właściwymi organami przeczą twierdzeniu strony, jakoby stale zamieszkiwała na Dworcu Głównym PKP we W. L. F. nie podejmuje też żadnych działań mających na celu wyjaśnienie sytuacji, w której się znalazł.

Przy czym wskazać należy, iż skarżący miał świadomość konieczności uprzedniego przeprowadzenia, w sprawach takich jak rozważana, wywiadu środowiskowego, co wynika choćby ze skargi. Sąd posiada także wiedzę o tym fakcie w związku z prowadzonymi postępowaniami w innych sprawach, w których L. F. złożył nawet oświadczenia, iż nie wyraża zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Sądowi znany jest również z urzędu fakt, że co najmniej do końca czerwca 2007r. skarżący mieszkał u T. B., przy ulicy [...] we W. Według jej oświadczenia za mieszkanie płacił czynsz. Skarżący twierdzi, że nie posiada żadnego dochodu.

Celem rodzinnego wywiadu środowiskowego jest dokonanie ustaleń faktycznych, które mają pomóc w określeniu potrzeb osoby lub rodziny ubiegającej się o świadczenia z pomocy społecznej, stąd zupełnie naturalnym jest, że wywiad ten przeprowadza się w lokalu, w którym osoba ta lub rodzina zamieszkuje. Zatem miejscem zamieszkania w rozumieniu przepisów regulujących udzielanie pomocy społecznej jest lokal (mieszkanie) zajmowany przez osobę lub rodzinę występującą o pomoc.

W związku z wyżej powiedzianym Sąd stwierdził, iż niewątpliwie organ orzekający nie był w stanie ocenić sytuacji majątkowej, osobistej itd. skarżącego. Tym samym nie miał możliwości zebrania materiału dowodowego, w oparciu o który mógłby ustalić, czy L.F. zasługuje na przyznanie świadczenia z pomocy społecznej.

Rozpatrując niniejszą sprawę trzeba mieć na względzie, co wcześniej już powiedziano, że osoby i rodziny powinny przezwyciężać trudne sytuacje życiowe wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. Dopiero niemożność pokonania w ten sposób trudnych sytuacji życiowych stanowi przesłankę włączania się instytucji państwa. Pomoc społeczna ma zatem charakter uzupełniający. Zakres tej pomocy uzależniony jest przy tym od możliwości organu administracyjnego i osobistej aktywności zainteresowanego. Zatem przepisy ustawy wyraźnie nakładają obowiązek współudziału osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Tymczasem, jak wynika z akt sprawy, skarżący odmawia także przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia składanych przez Powiatowy Urząd Pracy we W.

Przesłanką odmowy udzielenia L. F. pomocy społecznej jest negatywna ocena jego postawy wyrażająca się brakiem osobistej aktywności we współdziałaniu z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Taka postawa, po myśli art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, stanowi samodzielną podstawę do odmowy udzielenia pomocy.

Wobec powyższego, w tym zakresie uznać należało, iż organy decyzyjne nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, gdyż podjęto wszelkie niezbędne kroki do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, zaś zarzuty sformułowane przez L.F. w skardze pozbawione są uzasadnionych podstaw.

Podsumowując dodać jeszcze trzeba, że wbrew twierdzeniom skarżącego, nie jest on osobą bezdomną, a jego zachowanie świadczy o utrudnianiu organowi administracyjnemu prowadzenie postępowania w sprawie.

W związku z tym, stosownie do art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzeczono jak na wstępie.