Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2210/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-10-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Zdrowia
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 153
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 7, art. 75, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Dargas Sędziowie WSA Dariusz Pirogowicz WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 października 2018 r. sprawy ze skargi E. O., J. S. i L. S. na decyzję Ministra Zdrowia z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Ministra Zdrowia z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Minister Zdrowia decyzją z dnia [...] października 2017 r., [...], po rozpoznaniu wniosku J.S., E.O. i L.S. o ponowne rozpatrzenie sprawy po wydaniu przez Ministra Zdrowia decyzji z dnia [...] czerwca 2017 r., nr [...] stwierdzającej nieważność decyzji Ministra Zdrowia z dnia [...] marca 2012 r. (nr [...]), stwierdzającej nieważność orzeczenia Ministra Zdrowia Nr [...] z dnia [...] marca 1959r. o przejściu na własność Państwa z dniem [...] marca 1958 r. przedsiębiorstwa pensjonatowego [...] w [...], utrzymał w mocy powyższą decyzję.

W uzasadnieniu organ przedstawił następująco stan sprawy:

Na podstawie umowy z dnia [...] września 1934 r. zawartej pomiędzy spółką Akcyjną pod firmą [...][...] na [...] [...], a [...][...], [...][...] przejęła we władanie parcelę ziemi o powierzchni [...] m2, położoną na [...][...]. Przedmiotowa umowa zobowiązywała [...][...] do zabudowania parceli oraz stwierdzała, iż wszelkie budynki wzniesione przez stronę stanowią jej wyłączną własność.

Umową przedwstępną z dnia [...] lutego 1951 r. [...][...] zobowiązała się do zawarcia umowy dzierżawy z Dyrekcją Okręgową [...] [...] w [...], mocą której miał być wydzierżawiony pensjonat [...] składający się z sali jadalnej i [...] pokoi w [...] przy ul. [...]. Do zawarcia umowy właściwej nigdy nie doszło.

Decyzją Prezydium Gminnej Rady Narodowej [...] [...] w [...] z dnia [...] marca 1951 r. nr [...] Pensjonat [...] został przydzielony [...] [...] Dyrekcji w [...] na cele urządzenia Ośrodków Turystyczno - Wypoczynkowych.

Zarządzeniem z dnia [...] czerwca 1951 r. Nr [...] (ogłoszonym w MP Nr B-28, poz. 186) Minister Gospodarki Komunalnej wydanym na podstawie art. 1 ust. 3 i art. 2 dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego (Dz. Pr. P. P. Nr 21, poz. 67 ze zm.) orzekł w § 1 pkt 5 o ustanowieniu przymusowego zarządu nad pensjonatem [...] w [...] przy ul. [...]. Przejęcie Pensjonatu [...] w przymusowy zarząd państwowy nastąpiło protokołem zdawczo - odbiorczym z dnia [...] czerwca 1951 r.

Na podstawie w/w zarządzenia Ministra Gospodarki Komunalnej, Minister Zdrowia orzeczeniem z dnia [...] marca 1959 r. Nr [...], stwierdził, opierając się na art. 2 i art. 9 ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym (Dz.U. Nr 11, poz. 37), przejście na własność Państwa przedsiębiorstwa pensjonatowego [...] w [...].

Decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r. Nr [...] Minister Infrastruktury, po rozpoznaniu wniosku J.S., spadkobierczyni po W.K., stwierdził nieważność zaskarżonego zarządzenia z dnia [...] czerwca 1951 r. Ministra Gospodarki Komunalnej, jako wydanego z rażącym naruszeniem prawa.

J.S. pismem z dnia [...] sierpnia 2011 r. wystąpiła do Wojewody [...] z wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Zdrowia z dnia [...] marca 1959 r. (Nr [...]) oraz o zwrot przejętego na podstawie wyżej wymienionego orzeczenia majątku.

Wnioskodawczyni J.S. jest spadkobierczynią po W.K. Spadkobiercami są również: J.T., E.O. (poprzednio F.), T.Z., L.S., których prawa stwierdzono na podstawie postanowień:

1) Sądu Powiatowego [...] w [...] z dnia [...].02.1964 r., sygn. akt [...],

2) Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...].04.1991 r., sygn. akt [...],

3) Sądu Rejonowego w [...] [...] Wydziału [...] z dnia [...].10.2007 r., sygn. akt [...],

4) Sądu Rejonowego dla [...][...] Wydziału [...][...] z dnia [...].07.1987 r. sygn. akt [...],

5) Sądu Rejonowego dla [...]-[...] Wydziału [...][...] z dnia [...].09.1998 r. sygn. akt [...].

Decyzją z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] Minister Zdrowia stwierdził nieważność orzeczenia Ministra Zdrowia Nr [...] z dnia [...] marca 1959r. o przejściu na własność Państwa z dniem [...] marca 1958 r. przedsiębiorstwa pensjonatowego [...] w [...]. Decyzja ta stała się ostateczna z dniem 14 maja 2012 r.

Wnioskiem z dnia [...] maja 2012 r., zastępujący Dyrektora Generalnego Ministerstwa Zdrowia M.A., zwrócił się do Ministra Zdrowia o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją Ministra Zdrowia z dnia [...] marca 2012 r. stwierdzającą nieważność orzeczenia Ministra Zdrowia z dnia [...] marca 1959 r. o przejściu na własność Państwa z dniem [...] marca 1958 r. przedsiębiorstwa pensjonatowego [...] w [...].

W uzasadnieniu wnioskodawca podniósł, iż Departament Prawny Ministerstwa Zdrowia pismem z dnia [...] kwietnia 2012 r. poinformował Zastępującego Dyrektora Generalnego Ministerstwa Zdrowia o w/w decyzji Ministra Zdrowia z dnia [...] marca 2012 r.

Wnioskodawca w dalszej części wskazał, że na podstawie decyzji Ministra Skarbu Państwa nr [...], z dnia [...] listopada 2011 r. w/w nieruchomość, położona w [...] stała się przedmiotem trwałego zarządu Ministerstwa Zdrowia. Powołał się również na obowiązujące w dacie złożenia wniosku postanowienia art. 60a ust. 2 pkt 10 w zw. z art. 60a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. W następstwie powyższego, w ocenie wnioskodawcy, Ministerstwu Zdrowia, jako trwałemu zarządcy w/w nieruchomości, przysługuje status strony w postępowaniu administracyjnym dotyczącym tej nieruchomości. Stosownie bowiem do ww. przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami, Minister Skarbu Państwa podejmuje czynności w postępowaniach sądowych i administracyjnych, w szczególności w sprawach dotyczących własności lub innych praw rzeczowych na nieruchomości, o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie, dotyczących podziału nieruchomości, a także w sprawach ze stosunku najmu, dzierżawy lub użyczenia, w odniesieniu do nieruchomości nieoddanych w trwały zarząd.

Z dniem, w którym stała się ostateczna decyzja Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] listopada 2011 r., legitymacja w powyższym zakresie zaczęła przysługiwać Ministerstwu Zdrowia jako trwałemu zarządcy w/w nieruchomości.

Wnioskodawca, w dalszej kolejności podniósł, iż Skarb Państwa - Ministerstwo Zdrowia reprezentowane przez Dyrektora Generalnego, powinno posiadać status strony postępowania toczącego się na skutek wniosku J.S. o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Zdrowia Nr [...]. Ministerstwo Zdrowia, jako trwały zarządca nieruchomości, której dotyczyło postępowanie, nie zostało zawiadomione o toczącym się postępowaniu, którego powinno być stroną, a zatem bez własnej winy nie mogło skorzystać z jednego z fundamentalnych uprawnień strony postępowania administracyjnego, jakim jest możliwość uczestniczenia w toczącym się postępowaniu w sposób umożliwiający podejmowanie w nim stosownych działań lub czynności.

Minister Zdrowia, mając na względzie przytoczone wyżej przez wnioskodawcę okoliczności, ustalił, iż decyzja Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] listopada 2011 r. o ustanowieniu na rzecz Ministerstwa Zdrowia trwałego zarządu w stosunku do nieruchomości zabudowanej budynkiem [...] w [...], wpłynęła do organu po zakończeniu postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] marca 2012 r. (nr [...]). Zatem, organ nie posiadał wiedzy o przysługiwaniu legitymacji Ministerstwu Zdrowia - reprezentowanemu przez Dyrektora Generalnego do występowania w charakterze strony w sprawie zakończonej przedmiotową decyzją. W związku z tym, iż Ministerstwo Zdrowia - reprezentowane przez Dyrektora Generalnego, bez własnej winy nie brało udziału w postępowaniu, w którym powinno być stroną, postanowieniem z dnia [...] maja 2012 r. (nr [...]), Minister Zdrowia wznowił postępowanie zakończone decyzją ostateczną Ministra Zdrowia z dnia [...] marca 2012 r.

W toku prowadzonego postępowania wznowieniowego, organ ustalił, iż strony postępowania tj. wnioskodawczyni J. S. oraz pozostałe, tj. J.T., T.Z., L.S., E.O., jako następcy prawni po W.K., nie miały interesu prawnego w stwierdzeniu nieważności orzeczenia Ministra Zdrowia Nr [...] z dnia [...] marca 1959r. o przejściu na własność Państwa z dniem [...] marca 1958 r. przedsiębiorstwa pensjonatowego [...] w [...]. W aktach sprawy, brak jest tytułu własności W.K. do nieruchomości objętej postępowaniem zakończonym ostateczną decyzją z dnia [...] marca 2012 r. (nr [...]). Zatem, decyzja ta, jest obarczona wadą powodującą jej nieważność, bowiem została ona skierowana do osób, uznanych przez organ za strony postępowania, pomimo, iż nie posiadały takiego statusu.

W związku z tym, postanowieniem z dnia [...] listopada 2014 r. (nr [...]) wydanym na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 kodeksu postępowania administracyjnego Minister Zdrowia zawiesił postępowanie podjęte postanowieniem z dnia [...] czerwca 2014 r. (nr [...]) w sprawie wznowienia postępowania wszczętego w sprawie zakończonej ostateczną decyzją Ministra Zdrowia z dnia [...] marca 2012 r. ([...]), stwierdzającą nieważność orzeczenia Ministra Zdrowia Nr [...] z dnia [...] marca 1959r. o przejściu na własność Państwa z dniem [...] marca 1958 r. przedsiębiorstwa pensjonatowego [...] w [...].

W związku z powyższym, pismem z dnia [...] listopada 2014 r., (nr [...]([...])), Minister Zdrowia na podstawie art. 61 § 4 w zw. z art. 157 i w związku z art. 156 § 1 pkt 4 kodeksu postępowania administracyjnego, zawiadomił strony o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Zdrowia z dnia [...] marca 2012 r. ([...]), stwierdzającej nieważność orzeczenia Ministra Zdrowia Nr [...] z dnia [...] marca 1959r. o przejściu na własność Państwa z dniem [...] marca 1958 r. przedsiębiorstwa pensjonatowego [...] w [...].

Decyzją z [...] stycznia 2015 roku [...] organ stwierdził nieważność decyzji Ministra Zdrowia z [...] marca 2012 r., nr [...] jako dotkniętej wadą określoną w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a., to jest ze względu na skierowanie decyzji do osoby niebędącej stroną w sprawie. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że wnioskująca J. S., jak i pozostałe strony będące spadkobiercami W.K., nie mają interesu prawnego do bycia stronami tamtego postępowania.

Od powyższej decyzji wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy wniosły J.S., E.O. i L.S. W wyniku rozpoznania przedmiotowego wniosku Minister Zdrowia w dniu [...] kwietnia 2015 r. wydał decyzję utrzymującą w mocy decyzję z dnia [...] stycznia 2015 r.

Od powyższej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył w imieniu następców prawnych W.K. adwokat J.R.

Wyrokiem z dnia 14 stycznia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Ministra Zdrowia z dnia [...]stycznia 2015 r. W uzasadnieniu wyroku wskazano, że ustalenia organu co do braku tytułu prawnego W.K. do wskazanej nieruchomości są prawidłowe i Sąd je w całości podzielił. Sąd wskazał, że tytułu własności do nieruchomości nie można domniemywać. Tytuł ten musi wynikać z niebudzących wątpliwości dokumentów takich jak akt notarialny, księga wieczysta, prawomocne orzeczenie sądu, a takich dokumentów brak jest w aktach sprawy administracyjnej. W uzasadnieniu wyroku wskazano, że organ w celu ustalenia powyższej kwestii zwrócił się do szeregu instytucji, w tym do archiwów oraz do Regionalnej Dyrekcji [...] w [...]. Wzywał również zainteresowane strony o dostarczenie takiego tytułu własności, jednakże takiego tytułu nie uzyskał. Zlecił także sporządzenie opinii przez biegłego geodetę mgr inż. P. C., który zbadał księgi wieczyste, mapy geodezyjne i akta sprawy i w opinii z dnia [...] grudnia 2012 r. nie stwierdził by W.K. była w dokumentach ujawniona chociażby jako władająca nieruchomością. Wprawdzie w protokole z posiedzenia Komisji do opiniowania wniosków o zwrot mienia spod zarządu państwowego z dnia [...] listopada 1958 r. wynika, że wniosek W.K. o zwrot wilii "[...]" w [...] wpłynął w terminie i dołączono do niego tytuł własności, ale brak jest tego dokumentu. Nie jest więc wiadome jaki dokument uznano wówczas za tytuł własności i czego on dotyczył - willi "[...]" w [...] czy nieruchomości gruntowej, na której willa ta była posadowiona. Postępowanie administracyjne nie służy ustaleniu prawa własności do nieruchomości, gdyż organy administracji publicznej nie są do tego uprawnione. W postępowaniu administracyjnym, aby organ mógł uznać, że stronie przysługuje tytuł własności do nieruchomości musi dysponować odpowiednimi dokumentami, z którego ten tytuł wynika niewątpliwie. Takiego dokumentu w sprawie jest brak.

Mimo prawidłowego ustalenia przez Ministra Zdrowia, że brak jest w aktach sprawy dowodu potwierdzającego tytuł własności W.K. do nieruchomości o pow. [...] m2 w [...] przy ul. [...] oznaczonej na planie zabudowy i parcelacji Uzdrowiska "[...]" pod nr [...] blok [...], zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja z dnia [...] stycznia 2015 r., zostały przez sąd uchylone, gdyż zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie organ nie wyjaśnił sprawy w sposób pozwalający na rozstrzygniecie jak w decyzjach. Z treści ww. orzeczenia Ministra Zdrowia wynika, że stwierdzono nim przejście na własność Państwa przedsiębiorstwa pensjonatowego "[...]" w [...], nie zaś nieruchomości położonej w [...], oznaczonej jako parcela nr [...] blok. [...], a pojęcia przedsiębiorstwa nie można, zdaniem Sądu, sprowadzić tylko do nieruchomości. Minister Zdrowia w ogóle nie badał kto był właścicielem objętego orzeczeniem z dnia [...] marca 1959 r. przedsiębiorstwa, dlatego uznanie przez Ministra Zdrowia, że spadkobiercy W.K. nie mają interesu prawnego do żądania stwierdzenia nieważności orzeczenia z dnia [...] marca 1959 r. jest, zdaniem Sądu, co najmniej przedwczesne. Jest bowiem oczywiste, że interes do kwestionowania tego orzeczenia ma jego właściciel lub jego następcy prawni.

W związku z powyższym przy ponownym rozpoznaniu sprawy Minister Zdrowia został zobowiązany do wyjaśnienia czy W.K. była właścicielką przedsiębiorstwa pensjonatowego "[...]" w [...] w dacie wydania orzeczenia z dnia [...] marca 1959 r. o przejściu na własność Państwa przedsiębiorstwa pensjonatowego [...] w [...].

W wyniku uchylenia decyzji organ ponownie rozpoznał przedmiotową sprawę. W celu wypełnienia ww. wytycznych WSA Minister Zdrowia zwrócił się do Sadu Rejonowego w [...] z prośbą o odszukanie i przekazanie dokumentacji dotyczącej przedsiębiorstwa pensjonatowego [...] w [...], a w szczególności o udzielenie informacji, czy ww. przedsiębiorstwo zostało wpisane do Rejestru Handlowego, a następnie do Krajowego Rejestru Sądowego. Pismo to zgodnie z właściwością zostało przekazane do Sądu Rejonowego [...] - [...]. Zwrócono się również do: Archiwum Państwowego w [...] i Archiwum Akt Nowych, Sądu Rejonowego w [...], Sądu Okręgowego w [...], Sądu Rejonowego w [...], Sądu Rejonowego w [...] Wydział Ksiąg Wieczystych z siedzibą w [...] z prośba o odszukanie i przekazanie dokumentacji dotyczącej tego przedsiębiorstwa i jego właściciela.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] Minister Zdrowia ponownie stwierdził nieważność decyzji Ministra Zdrowia z dnia [...] marca 2012 r. stwierdzającej nieważność orzeczenia Ministra Zdrowia z dnia [...] marca 1959 r. o przejściu na własność państwa z dniem [...] marca 1958 r. przedsiębiorstwa pensjonatowego [...] w [...]. W uzasadnieniu niniejszej decyzji wskazano, że obowiązujące w dacie od dnia 1 lipca 1934 r. (data wejścia w życie) do dnia wydania orzeczenia z 1959 r. przepisy rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 czerwca 1934 r. Kodeks handlowy (Dz.U. 1934 nr 57 poz. 502) stanowiły, że kupcem jest ten kto we własnym imieniu prowadzi przedsiębiorstwo zarobkowe (art. 2 § 1). Natomiast kupiec, który prowadzi przedsiębiorstwo w większym rozmiarze, jest kupcem rejestrowym, który podlega obowiązkowi wpisu do rejestru (art. 4 § 1 i art. 6). Spółka handlowa (tj. spółka jawna, komandytowa, z ograniczoną odpowiedzialnością i akcyjna) jest również kupcem rejestrowym, podlegającym obowiązkowi wpisu do rejestru (art. 5 i 6). Zdaniem Ministra Zdrowia, żaden ze zgromadzonych dokumentów w aktach sprawy nie wskazuje, iż W.K. prowadziła przedsiębiorstwo pensjonatowe [...] w [...], zarówno w charakterze kupca, bądź kupca rejestrowego, ani spółki handlowej w dacie wydania orzeczenia Ministra Zdrowia nr [...] z dnia [...] marca 1959 r. stwierdzającego przejście na własność Państwa przedsiębiorstwa pensjonatowego "[...]" w [...]. A zatem, zdaniem organu, następcy prawni W.K. nie posiadali interesu prawnego we wszczęciu postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Zdrowia z dnia [...] marca 1959 r. o przejściu na własność Państwa z dniem [...] marca 1958 r. przedsiębiorstwa pensjonatowego [...] w [...].

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożyli J.S., E.O. i L.S. We wniosku wskazano, że fakt prowadzenia przez W.K. przedsiębiorstwa w sposób oczywisty wynika m.in. z faktu otrzymania przez nią działki w celu prowadzenia na niej pensjonatu, otrzymania pozwolenia na budowę pensjonatu, otrzymania kredytu na budowę pensjonatu w [...] oraz opłacania przez nią na rzecz [...] Uzdrowisko na [...] raty za użytkowanie parceli oraz regulowanie opłaty za prąd i wodę. Do wniosku dołączone zostało potwierdzenie dla wpłacającego z dnia 19 lipca 1938 r., z którego wynika, że W.K. z tytułu prowadzenia w [...] przedsiębiorstwa "[...]" w dniu 19 lipca 1938 r. uiściła na rzecz Urzędu Skarbowego w [...] zaliczkę na podatek przemysłowy od obrotu.

Ponownie rozpatrując sprawę organ podtrzymał swoje stanowisko i stwierdził, że brak jest dowodów na uznanie, że W.K. była właścicielem objętego orzeczeniem z dnia [...] marca 1959 r. przedsiębiorstwa pensjonatowego [...] w [...].

Badając ponownie dokumenty organ nie znalazł podstaw prawnych do zmiany zaskarżonej decyzji.

W Archiwum Państwowym w [...] Oddział w [...] kwerenda przeprowadzona w celu odszukania materiałów archiwalnych, które dotyczą założenia i działalności przedsiębiorstwa pensjonatowego [...] w [...] została zakończona z rezultatem negatywnym.

Ponadto z uzupełniającej opinii mgr inż. P. C. Biegłego Sądu Okręgowego w [...] w zakresie geodezji i kartografii z dnia [...] maja 2017 r. wynika jednoznacznie, że w dostępnej dokumentacji archiwalnej brak jest potwierdzenia, że W.K. była właścicielką przedsiębiorstwa pensjonatowego "[...]" w [...]. Biegły odszukał jedynie dokumenty dotyczące procedury pozwolenia na budowę obiektu pensjonatowego na parceli nr [...] bloku [...] (aktualna działka nr [...]) w [...], na przełomie lat 1934/35 przez W.K. Jednakże, jak wskazał biegły, z dokumentów tych nie wynika, czy i kiedy budynek ten został zrealizowany. Ponadto nie wynika czy przedmiotowy budynek wchodził w skład przedsiębiorstwa pensjonatowego "[...]" w [...] w dacie jego budowy, jak również w dacie wydania orzeczenia z 1959 r.

Powyższe nie wynika również zdaniem organu z dokumentów złożonych w dniu [...] czerwca 2016 r. przez pełnomocnika odwołujących się adw. J.R., w szczególności z projektu letniska w [...], zaświadczenia o udzieleniu pożyczki na budowę domu w [...] i zaświadczenia odbioru w stanie gotowym budynku mieszkalnego w [...].

Po ponownym przeanalizowaniu dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, organ uznał, że nie wynika z nich, aby W.K. prowadziła czynnie i zarobkowo przedsiębiorstwo pensjonatowe [...] w [...] w dniu [...] marca 1959 r., tj. w dacie wydania orzeczenia o przejściu na własność Państwa z dniem [...] marca 1958 r. przedsiębiorstwa pensjonatowego [...] w [...], co pozwoliłoby na uznanie jej jako kupca, który we własnym imieniu prowadzi przedsiębiorstwo zarobkowe. Przedsiębiorstwo pensjonatowe [...] w [...] od dnia [...] czerwca 1951 r. na mocy zarządzenia Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia [...] czerwca 1951 r. zostało objęte przymusowym zarządem państwowym i z racji już tej przyczyny organ stwierdził, że W. K. nie mogła prowadzić od tego momentu we własnym imieniu przedsiębiorstwa. W aktach sprawy brak jest także zdaniem organu dokumentu, z którego wynikałoby, że W.K. prowadziła we własnym imieniu zarobkowo przedsiębiorstwo pensjonatowe [...] w [...] przed datą ustanowienia zarządu państwowego. W ocenie organu takim dokumentem nie może być protokół zdawczo - odbiorczy z przejęcia w przymusowy zarząd państwowy pensjonatu "[...]" w [...] sporządzony dnia [...] czerwca 1951 r. w [...], który wymienia co prawda wyposażenie pensjonatu, nie dając jednak podstaw do twierdzenia, że pensjonat ten był zarobkowo wykorzystywany przez W.K. Na uwagę zasługuje fakt, że w przejmowanych pokojach znajdowały się głównie lampy, umywalki, lustra, sporadycznie szafy, ale bez łóżek.

Organ zwraca uwagę na fakt, że dnia [...] lutego 1951 r. doszło do zawarcia umowy przedwstępnej pomiędzy W. K. a Dyrekcją Okręgowej P.B.P "[...]" w [...], zgodnie z którą strony zobowiązały się do zawarcia umowy dzierżawy, na mocy której W.K. miała wydzierżawić Dyrekcji Okręgowej P.B.P "[...]" w [...] pensjonat "[...]" w [...]. Do zawarcia umowy właściwej jednak nigdy nie doszło.

Zdaniem Ministra Zdrowia z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy nie wynika, aby W.K. prowadziła zarobkowo przedmiotowy pensjonat po 1939 roku. Z akt sprawy wynika jedynie, że na podstawie umowy z dnia [...] września 1934 r. zawartej pomiędzy spółką Akcyjną pod firmą [...] Uzdrowisko na półwyspie [...], a W.K., W.K. przejęła we władanie parcelę ziemi o powierzchni [...] m2, położoną na półwyspie [...]. Świadectwo przemysłowe dla przedsiębiorstwa handlowego - pensjonatu w [...] zostało wydane na okres do dnia [...] grudnia 1939 r. Minister Zdrowia oceniając całokształt materiału dowodowego brał pod uwagę sytuację polityczną, w tym działania wojenne związane z wybuchem II Wojny Światowej, jednakże okoliczności te nie mogą stanowić usprawiedliwienia dla stron postępowania do nie wykazywania istotnej z punktu widzenia niniejszego postępowania okoliczności, a to przede wszystkim na nich ciążył obowiązek wykazania czyją własnością było przedsiębiorstwo pensjonatowe [...] w [...] w momencie wydania orzeczenia z dnia [...] marca 1959 r. Minister Zdrowia podjął wszelkie czynności zmierzające do odnalezienia dokumentów, z których wynikałaby tytuł własności W.K.do przedmiotowego przedsiębiorstwa, w dacie jego przejęcia orzeczeniem z dnia [...] marca 1959 r. do czego zobowiązał go Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 14 stycznia 2016 r. (sygn. akt I SA/Wa 1159/15), jednakże takiego dokumentu organ nie odnalazł. Zdaniem Ministra Zdrowia, z faktu podejmowania przez W.K. czynności na przełomie lat 1934 - 1939 dotyczących budowy pensjonatu (tj. zawarcie ww. umowy w dniu [...] września 1934 r., złożenie projektu budowlanego pensjonatu w latach 1934-1935, uzyskanie okresowego świadectwa przemysłowego dla przedsiębiorstwa), nie można wysnuć wniosku, że w momencie wydania orzeczenia z dnia [...] marca 1959 r. W.K. prowadziła zarobkowo pensjonat [...] w [...], co z kolei pozwoliłoby na uznanie jej jako kupca, który we własnym imieniu prowadzi przedsiębiorstwo zarobkowe. Brak jest chociażby dokumentu, z którego jednoznacznie wynikałoby, że W.K. prowadziła we własnym imieniu zarobkowo przedsiębiorstwo pensjonatowe [...] w [...] przed datą ustanowienia przymusowego zarządu państwowego, tj. przed [...] czerwca 1951 r. W ocenie organu takim dokumentem nie może być protokół zdawczo-odbiorczy z przejęcia w przymusowy zarząd państwowy pensjonatu "[...]" w [...] sporządzony dnia [...] czerwca 1951 r. w [...], który wymienia co prawda wyposażenie pensjonatu, nie dając jednak podstaw do twierdzenia, że pensjonat ten był zarobkowo wykorzystywany przez W.K. Na uwagę zasługuje, zdaniem organu to, że w przejmowanych pokojach znajdowały się głównie lampy, umywalki, lustra, sporadycznie szafy, ale bez łóżek, co świadczy o tym, że pensjonat nie był w pełni umeblowany i przystosowany do przyjmowania gości, a zatem nie mógł być wykorzystywany w tamtym czasie przez W.K.

Na decyzję Ministra Zdrowia z dnia [...] października 2017 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyli J.S., E.O. i L.S. zarzucając jej:

1) naruszenie art. 28 k.p.a. poprzez uznanie, iż skarżący, jako spadkobiercy W.K., nie są stroną w postępowaniu w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Zdrowia Nr [...] z dnia [...] marca 1959 roku;

2) naruszenie art. 7 k.p.a. poprzez zakwestionowanie praw W.K. do przedsiębiorstwa pensjonowanego [...] w [...] oraz faktu jego prowadzenia;

3) naruszenie art. 8 k.p.a po przez prowadzenie postępowania w sposób tendencyjny, gdzie stroną postępowania jest sam Minister Zdrowia, co w sposób znaczący obniża zaufanie części uczestników do władzy publicznej;

4) naruszenie art. 77 § 1 k.p.a oraz art.80 k.p.a poprzez dokonanie oceny materiału dowodowego zebranego w toku postępowania, a dotyczącego praw W.K. do przedsiębiorstwa Pensjonatowego [...], w sposób dowolny i sprzeczny z zasadami doświadczenia życiowego. co miało bezpośredni wpływ na treść wydanej decyzji,

wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] czerwca 2017 r.

W obszernym uzasadnieniu skargi podniesiono między innymi, że do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia [...] lipca 2017 roku załączono kolejne dokumenty, w szczególności: potwierdzenie dla wpłacającego z dnia [...] lipca 1938 roku, z którego wynika, że W.K. z tytułu prowadzenia w [...] przedsiębiorstwa "[...]" dniu [...] lipca 1938 roku uiściła na rzecz Urzędu Skarbowego w [...] zaliczkę na podatek przemysłowy od obrotu oraz Świadectwo Przemysłowe dla Przedsiębiorstwa Handlowego z dnia [...] lipca 1939 roku wydane przez Urząd Skarbowy w [...] z którego wynika, że W.K. prowadziła w [...] pensjonat i była jego właścicielem.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, iż Minister Zdrowia uznał, iż skarżący w sposób wystarczający nie udowodnili praw swej spadkodawczyni W.K. do pensjonatu [...] w [...], tym samym nie udowodnili swego interesu prawnego w wydaniu decyzji stwierdzającej nieważność orzeczenia Ministra Zdrowia z [...] marca 1959 roku o przejściu na własność Państwa przedsiębiorstwa pensjonowanego [...]. Tymczasem przepis art. 28 k.p.a. w sposób jasny wskazuje, ze stroną postępowania jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. W.K., której następcami prawnymi są skarżący, była stroną w postępowaniu administracyjnym zakończonym wydaniem [...] marca 1959 roku orzeczenia nr [...], co w żaden sposób nie jest kwestionowane. Uznanie za nieważną tej decyzji w sposób bezpośredni związane jest z ich interesem prawnym, gdyż orzeczenie, którego unieważnienia domagają się wnioskodawcy, w sposób bezpośredni dotyczyło ich spadkodawczyni, gdyż dokonywało wywłaszczenia mienia, które znajdowało się w posiadaniu W.K., czym bezpośrednio wpłynęło na ich interes prawny. Stwierdzenie nieważności tego orzeczenia nie tylko będzie miało wpływ na ewentualne roszczenie o zwrot przedsiębiorstwa pensjonatowego [...], ale też na roszczenie o odszkodowanie na podstawie art. 417 k.c.

Skoro zaś W.K. mogła być stroną w postępowaniu o stwierdzenie nieważności orzeczenia z marca 1959 roku, stroną również mogą być wnioskodawcy, jako ich następcy prawni.

Dokonując właściwej oceny materiału dowodowego, zdaniem skarżących, w sposób dostateczny zostały udowodnione prawa W.K. do przedsiębiorstwa pensjonowanego [...] w [...], zostały zatem udowodnione również i prawa jej spadkobierców do wyżej wskazanego przedsiębiorstwa.

W aktach niniejszego postępowania znajduje się umowa przedwstępna zawarta [...] września 1934 roku pomiędzy Spółką Akcyjną pod firmą [...] Uzdrowisko na półwyspie [...] Spółka Akcyjna a W.K. na mocy której Spółka ta, będąca na mocy umowy, zawartej w dniu [...] lutego 1928 roku z Dyrekcją [...] w [...], dzierżawcą na okres od [...] lutego 1928 roku do [...] lutego 2018 roku, działki (parceli) ziemi powierzchni [...] m2 oznaczonej na planie (również znajdującego się w aktach niniejszego postępowania) pod nr [...] Blok [...], oddała w dzierżawę W.K. wspomnianą działkę na okres od [...] września 1934 roku do [...] lutego 2018 roku, w zamian za ustaloną cenę. Ponadto w aktach znajduje się umowa przedwstępna z dnia [...] lutego 1951 roku zawarta między W.K., występującą w niej jako właścicielka pensjonatu [...] w [...] oraz Dyrekcją Okręgową P.B.P. "[...]" w [...] o wydzierżawieniu pensjonatu "[...]" na czas od [...] maja 1951 roku do [...] grudnia 1951 roku oraz protokół zdawczo-odbiorczy pensjonatu "[...]" z 1951 roku, w którym W.K., występuje jako właścicielka i przekazuje ten pensjonat w przymusowy zarząd państwowy. W aktach sprawy znajduje się również protokół posiedzenia VI-go plenarnego Komisji do opiniowania wniosków o zwrot mienia spod zarządu państwowego dnia [...] listopada 1958 roku, w którym znajduje się stwierdzenie "w aktach znajduje się tytuł własności" odnoszący się do W.K. Skarżący przyznają, że w aktach sprawy brak jest dokumentacji związanych z księgami wieczystymi, która potwierdzałaby prawa wnioskodawczyni oraz uczestników postępowania do przedmiotowej nieruchomości. Zdaniem skarżących, jednak w żaden sposób ta okoliczność nie wpływa na prawdziwość twierdzeń o prawach do przedsiębiorstwa pensjonowanego [...]. Powołany biegły ustalił, na podstawie wpisów do odpowiednich ksiąg wieczystych, że dzierżawcą w okresie od [...] lutego 1928 roku do [...] lutego 2018 roku terenów państwowych na Półwyspie [...], w skład których wchodzi przedmiotowa nieruchomość, była [...] Uzdrowisko na Półwyspie [...] Spółka Akcyjna na mocy umowy zawartej [...] lutego 1928 roku z Dyrekcją [...] w [...]. Spółka ta na mocy umów odstępowała osobom cywilnym swe prawa długoletniej dzierżawy do konkretnych parcel. Biegły wskazuje, że z księgi wieczystej nie wynika aby W.K. była chociażby władającym nieruchomością gruntową, na której posadowiono pensjonat [...]. Według biegłego z opinii wynika, iż właścicielem przedmiotowej nieruchomości od roku 1934 do 1944 roku było Państwo Polskie, bez urządzonej księgi wieczystej. Skoro zaś Wydział Ksiąg Wieczystych nie dysponuje księgą wieczystą przedmiotowej nieruchomości do momentu utworzenia jej po wojnie, należy więc uznać, iż księga ta nie powstała lub tez zaginęła. Trudno zaś aby za tą sytuację odpowiedzialność ponosili zwykli obywatele, jakim była W.K., a w późniejszym okresie jej spadkobiercy. W sytuacji braku księgi wieczystej, kształtowania się administracji polskiej w okresie 1918 - 1939 roku, następnie licznych działań wojennych, zmiany władzy i ustrojów politycznych, zapanowania totalitaryzmu, gdzie nie szanowano własności prywatnej trudno nie zgodzić się ze stwierdzeniem, ze dokumentacja złożona do niniejszego postępowania winna w zupełności wystarczyć, aby udowodnić prawa wnioskodawczyni i uczestników postępowania do nieruchomości, na której posadowione jest przedsiębiorstwo pensjonatowe "[...]", a także praw do samego przedsiębiorstwa. Należy pamiętać, że w okresie od 1918 roku do września 1939 roku na terenie Polski obowiązywały trzy odmiennie systemy prawne, prawo rzeczowe zostało zunifikowane dopiero dekretem z 11 października 1946 roku (Dz.U. 1946 nr 57 poz. 319). W okresie międzywojennym cały system państwowy wciąż się kształtował, w tym również sądownictwo powszechne, księgi wieczyste, które w tamtym okresie zwane były gruntowymi, a prowadzono je w sposób pozostawiający wiele do życzenia. W żaden sposób nie można wykluczyć sytuacji, iż odpowiednie dokumenty, załączone do ksiąg wieczystych, najpierw z uwagi na brak organizacji, a potem z uwagi na działania wojenne, objęcie tych terenów we władanie przez Rzeszę Niemiecką, potem przez Armię Czerwoną, aż w końcu przez władzę Polski Rzeczpospolitej Ludowej, zaginęły. Zdaniem skarżących, Minister Zdrowia, oceniając zebrany materiał dowodowy winien również wziąć pod uwagę te okoliczności, czego nie uczynił, naruszając w ten sposób zasadę prawdy obiektywnej, swobodną ocenę dowodów, a także zaufanie społeczne do organów administracji państwowej. Dla prowadzącego postępowanie organu administracyjnego najistotniejszym winno być w takiej sytuacji ustalenie prawdy obiektywnej.

Abstrahując jednak od okoliczności wskazanych powyżej, nawet jeśliby uznać, iż skarżący nie posiadali interesu prawnego we wszczęciu postępowania stwierdzającego nieważność orzeczenia Ministra Zdrowia z [...] marca 1939 roku, to należy zauważyć iż postępowanie to zostało wszczęte, wszystkie okoliczności związane z wadliwością wydanego orzeczenia zostały wyjaśnione. W związku z wydaną przez Ministra Infrastruktury decyzją stwierdzającą nieważność zarządzenia Ministra Gospodarki Komunalnej z [...] czerwca 1951 roku w przedmiocie przymusowego państwowego zarządu nad pensjonatem [...] w [...] oraz w oparciu o obowiązujące przepisy postępowania administracyjnego, których jednoznacznej interpretacji dokonał Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 8 grudnia 1987 roku, sygn. akt III CZP 47/87 (na treść tego orzeczenia powołuje się również minister Zdrowia w uzasadnieniu zaskarżonej niniejszym decyzji): "Artykuł 1 pkt 3 i art. 2 dekretu z dnia 16 grudnia 1918 roku, w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego nie mogły stanowić podstawy prawnej do objęcia przymusowym zarządem budynków pensjonatowych, wydzierżawionych przez ich właścicieli w całości albo w części instytucjom państwowym i w konsekwencji nie stanowiły podstawy przejścia tych budynków z mocy prawa na własność Państwa w trybie i na zasadach przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1958 roku o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym." oraz w wyroku z 1 października 2010 roku w sprawie o sygn. akt I OSK 1624/09 "stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej, wydanej na podstawie dekretu z 16 grudnia 1918 roku w przedmiocie przymusowego zarządu (...) stanowi podstawę do wszczęcia postępowania nieważności decyzji o przejściu przedsiębiorstwa na własność państwa", zatem zdaniem skarżących, Minister Zdrowia winien na podstawie art. 157 § 2 k.p.a. prowadzić postępowanie w sprawie uznania nieważności orzeczenia Ministra Zdrowia z [...] marca 1959 roku z urzędu w przypadku uznania braku interesu prawnego po stronie wnioskodawców. Minister Zdrowia decyzją z [...] października 2011 roku wydaną w sprawie [...] stwierdził już nieważność orzeczenia Ministra Zdrowia z [...] marca 1959 roku, dlatego też umorzenie postępowania na obecnym etapie, jedynie w oparciu o stwierdzenie braku interesu prawnego ze strony wnioskodawców, w sytuacji gdy art. 157 § 2 k.p.a. pozwala na wszczęcie postępowania z urzędu, dotknięte jest naruszeniem tego przepisu, a także powiązanego z nim przepisu art. 61 § 2 k.p.a. Minister Zdrowia, mimo wiedzy o funkcjonowaniu w obiegu orzeczenia dotkniętego wadliwością, z uwagi na wydanie go z rażącym naruszeniem prawa, pozwala na dalsze funkcjonowanie tego wadliwego orzeczenia.

Natomiast nawet, jeśliby przyjąć, iż skarżący, jako osoby nie posiadające interesu prawnego, nie zostałyby o tym fakcie poinformowane, to postępowanie takie winno zostać wszczęte, a tego Minister Zdrowia nie uczynił.

Prowadzenie przez W.K. przedsiębiorstwa potwierdzają następujące fakty:

1) W.K. otrzymała działkę w celu prowadzenia na niej pensjonatu;

2) W.K. otrzymała pozwolenie na budowę pensjonatu i jak ustaliło Ministerstwo prowadziła proces prawno-budowlany w latach 1934/1935;

3) W.K. otrzymała kredyt na budowę budynku pensjonatowego w [...] (pismo Komunalnego Banku Kredytowego w [...] z dnia [...] września 1934 roku);

4) W.K. opłacała na rzecz [...] Uzdrowisko na Półwyspie [...] raty za użytkowanie parceli oraz regulowała opłaty za prąd i wodę (3 potwierdzenia księgowania);

5) z dokumentu - potwierdzenie dla wpłacającego z dnia [...] lipca 1938 roku wynika, że W.K. z tytułu prowadzenia w [...] przedsiębiorstwa "[...]" w dniu [...] lipca 1938 roku uiściła na rzecz Urzędu Skarbowego w [...] zaliczkę na podatek przemysłowy od obrotu;

6) z dokumentu Świadectwo Przemysłowe dla Przedsiębiorstwa Handlowego z dnia [...] lipca 1939 roku wydanego przez Urząd Skarbowy w [...] wynika, że W.K. prowadziła w [...] pensjonat i była jego właścicielem;

7) W.K. w dniu [...] lipca 1946 roku otrzymała od Komunalnego Banku Kredytowego w [...] kwit dotyczący kredytu na budowę budynku pensjonatowego w [...] (pismo Komunalnego Banku Kredytowego w [...] z dnia [...] lipca 1946 roku);

8) w protokole z dnia [...] czerwca 1951 roku wymieniono sprzęty i ruchomości stanowiące wyposażenie pensjonatu, które przejęto od W.K;

9) W.K. była adresatem decyzji Ministra Zdrowia Nr [...] z dnia [...] marca 1959 r. o przejściu na własność Państwa z dniem [...] marca 1958 r. przedsiębiorstwa pensjonatowego w [...]

10) w protokole z posiedzenia VI-tego plenarnego Komisji do spraw opiniowania wniosków o zwrot mienia spod zarządu państwowego z dnia [...] listopada 1958 roku znajduje się stwierdzenie: "w akiach znajduje się tytuł własności" odnoszący się do W.K.

Zdaniem skarżących, Minister Zdrowia powinien dokonać obiektywnej analizy wyżej wymienionych okoliczności, albowiem zdaniem strony skarżącej, świadczą one w sposób nie budzący najmniejszych wątpliwości, że W.K. otrzymała parcelę, za zaciągnięty kredyt zbudowała na niej pensjonat, w którym prowadziła przedsiębiorstwo i wszystkiego została pozbawiona przez komunistyczne władze PRL.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi w art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2017 r. poz. 2188) oraz w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.

Przedmiotem niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego jest kwestia prawidłowości rozstrzygnięcia Ministra Zdrowia z dnia [...] października 2017 r., którym utrzymał on w mocy decyzję Ministra Zdrowia z dnia [...] czerwca 2017 r. stwierdzającą nieważność decyzji tego organu z dnia [...] marca 2012 r., która stwierdzała nieważność orzeczenia Ministra Zdrowia z dnia [...] marca 1959 r. o przejściu na własność Skarbu Państwa z dniem [...] marca 1958 r. przedsiębiorstwa pensjonatowego [...] w [...].

W przedmiotowej sprawie orzekał już Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który wyrokiem z 14 stycznia 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 1159/15, uchylił, wydaną wcześniej przez Ministra Zdrowia, decyzję z dnia [...] kwietnia 2015 r. oraz poprzedzającą ją decyzję tego organu z [...] stycznia 2015 r.

Stosownie do treści przepisu art 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2018 r. poz. 1369 ze zm.), ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani Sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie może nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. Ciążący na organie i na sądzie obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego, może być wyłączony tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, czyniącej podgląd prawny nieaktualnym, a także w razie wzruszenia wyroku w trybie przewidzianym prawem. Przez ocenę prawną należy rozumieć wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku.

Uprzedzając zasadnicze rozważania, należy stwierdzić że w niniejszej sprawie nie nastąpiła zmiana stanu prawnego lub faktycznego, która czyniłaby poglądy prawne wyrażone w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 stycznia 2016 r. nieaktualnymi.

Podkreślić należy, że Sąd orzekający w warunkach związania oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania, kontrolując legalność zaskarżonej decyzji lub postanowienia winien ograniczać się tylko i wyłącznie do kontroli, czy organ administracji prawidłowo uwzględnił wytyczne zawarte w poprzednim wyroku oraz oceny ewentualnych nowych okoliczności, które zaistniały już po wydaniu wyroku (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego II FSK 1057/11 z dnia 20 października 2011 r., LEX nr 1069805).

Rolą obecnie kontrolującego zaskarżone decyzje Sądu jest zatem weryfikacja, czy organ w pełni zastosował się do zaleceń i wskazań powyższego wyroku oraz ocena ewentualnych nowych dowodów (okoliczności), które ujawniły się w toku prowadzonego przez organ postępowania już po wydaniu powyższego wyroku.

W swoim wyroku z dnia 14 stycznia 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, iż organ prawidłowo ustalił, że w aktach sprawy brak jest dowodu potwierdzającego tytuł własności W.K. do nieruchomości o powierzchni [...] m2 położonej w [...] przy ul. [...], oznaczonej na planie zabudowy i parcelacji Uzdrowiska "[...]" pod nr [...] blok [...]. Sąd zaakcentował jednak, że organ nie zwrócił uwagi, iż przedmiotem decyzji z dnia [...] marca 2012 r. było stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Zdrowia z dnia [...] marca 1959 r., którym stwierdzono przejście na własność Państwa przedsiębiorstwa pensjonatowego "[...]" w [...], a nie nieruchomości opisanej wyżej. Sąd zwrócił uwagę, że w dacie wydania tego orzeczenia obowiązywał art. 40 Kodeksu handlowego z 1934 r., nie można więc pojęcia przedsiębiorstwa utożsamiać z nieruchomością. Przedsiębiorstwo mogło być prowadzone zarówno w formie podmiotu posiadającego osobowość prawną, jak i nie posiadającego takiej osobowości. Zdaniem Sądu, organ nadzoru w ogóle nie zbadał kto był właścicielem objętego orzeczeniem z dnia [...] marca 1959 r. przedsiębiorstwa. Natomiast co wchodziło w skład tego przedsiębiorstwa w zaistniałej sytuacji nie miało znaczenia. Dlatego uznanie przez organ nadzoru, że spadkobiercy W.K. nie mają interesu prawnego do żądania stwierdzenia nieważności orzeczenia z [...] marca 1959 r. i bycia stroną w takim postępowaniu było przedwczesne. Jednocześnie Sąd zobowiązał organ do wyjaśnienia czy W.K. była właścicielką przedsiębiorstwa pensjonatowego "[...]" w [...], bowiem pozytywne ustalenie tej kwestii będzie stanowić o interesie prawnym jej spadkobierców do bycia stroną postępowania zakończonego decyzją Ministra Zdrowia z dnia [...] marca 2012 r.

Zatem w niniejszej sprawie przedmiotem badania organu była kluczowa kwestia, tj. ustalenie czy W.K. była właścicielką przedsiębiorstwa pensjonatowego "[...]" w [...].

Wypełniając zalecenie Sądu organ zwrócił się do szeregu instytucji z zapytaniem, czy przedsiębiorstwo pensjonatowe "[...]" w [...] było wpisane do Rejestru Handlowego, a następnie Krajowego Rejestru Sądowego (Sądu Rejonowego w [...], Sądu Rejonowego [...], Sądu Rejonowego w [...] Wydziału Gospodarczego, Sądu Rejonowego w [...] – Zamiejscowego [...] Wydziału Ksiąg Wieczystych w [...]). Odpowiedzi organów były negatywne (nie odnaleziono wpisów dotyczących przedmiotowego pensjonatu).

Jednak zdaniem Sądu obecnie rozpoznającego sprawę organ nie w pełni prawidłowo wykonał zalecenia Sądu zawarte w wyroku Sądu z dnia 14 stycznia 2016 r. Organ przyjął bowiem, że prowadzenie pensjonatu mogło być prowadzone wyłącznie po jego uprzednim zarejestrowaniu. Tymczasem zgodnie z ówcześnie obowiązującym prawem (art. 2 § 1 Kodeksu Handlowego z 1934 r.) prowadzić pensjonat można było bez powyższej rejestracji – "kupcem jest ten kto we własnym imieniu prowadzi przedsiębiorstwo zarobkowe" (czyli w takiej formie jak obecna działalność gospodarcza) zgłaszając tylko jego prowadzenie odpowiedniemu miejscowo Urzędowi Skarbowemu.

Organ ponownie rozpatrując sprawę błędnie, zdaniem Sądu, ocenił nowe dowody załączone przez pełnomocnika skarżących do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, tj. zaświadczenia, że W.K. w dniu [...] lipca 1938 r. w Urzędzie Skarbowym w [...] dokonała opłat na podatek przemysłowy od obrotu, Świadectwa Przemysłowego dla przedsiębiorstwa "[...]" w [...] wydanego przez Urząd Skarbowy w [...] z dnia [...] lipca 1939 r., z którego wynika, że W.K. prowadziła pensjonat i była jego właścicielem, które to dowody zdaniem Sądu są istotne w sprawie.

Razem z innymi dowodami znajdującymi się w aktach sprawy, tj. pozwoleniem na budowę pensjonatu, jego odbiorem końcowym, kredytem na jego budowę, dowodami opłat za prąd i wodę, opłacania rat na rzecz Uzdrowiska [...] za użytkowanie pensjonatu, protokołem przejęcia pensjonatu w 1951 r. od W.K., a także tym, że była ona adresatem decyzji Ministra Zdrowia z dnia [...] marca 1959 r. świadczą, zdaniem Sądu, wbrew stanowisku organu, że W.K. była właścicielką przedmiotowego pensjonatu.

Natomiast dopiero kupiec, który prowadził przedsiębiorstwo w większym rozmiarze był kupcem rejestrowym, który podlegał obowiązkowi wpisu do rejestru (art. 4 § 1 i art. 6 Kh).

Odnosząc się do stanowiska organu, że w dniu wydania orzeczenia Ministra Zdrowia z [...] marca 1959 r. W.K. nie była właścicielką pensjonatu, to należy zauważyć, że Sąd w wyroku z dnia 14 stycznia 2016 r. nie zobowiązał organu do ustalenia, czy W.K. była właścicielką pensjonatu właśnie w tej dacie, lecz czy w ogóle była jego właścicielką.

W ocenie Sądu wydając kontrolowane w tym postępowaniu decyzje organy naruszyły art. 7, art. 75 § 1 i art. 80 k.p.a. Zgodnie z art. 75 § 1 k.p.a., jako dowód należy dopuścić wszystko co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Z kolei na podstawie art. 80 k.p.a. organ ocenia na podstawie całego zebranego materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Należy zwrócić uwagę, że konstrukcja prawna zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.) pozwala jedynie na twierdzenie, że organ przy ustalaniu prawdy materialnej nie jest związany jakimikolwiek przepisami prawa, które określałyby wartość poszczególnych rodzajów dowodów. Ocena dowodów przez organ staje się jednak dowolną wtedy, gdy w danej sprawie przekroczone zostaną granice swobodnej oceny dowodów. Te granice nie są jednak w żaden sposób bezpośrednio określone przepisami prawa powszechnie obowiązującego. Dlatego przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów rozpatrywane być musi w każdej konkretnej sprawie, przy uwzględnieniu reguł logicznej interpretacji faktów i zdarzeń. Należy wreszcie wskazać i na treść art. 75 zd. 2 k.p.a., który wprowadza otwarty katalog dowodów i żadnemu z nich nie nadaje pierwszeństwa.

W okolicznościach badanej sprawy organ zdaniem Sądu bezpodstawnie przyjął, że W.K. nie prowadziła pensjonatu w charakterze kupca, gdyż przeczy temu materiał dowodowy sprawy. Wbrew stanowisku organu świadczą one, zdaniem Sądu, że W.K. była właścicielką pensjonatu [...] w [...] i prowadziła go zarobkowo. W jakim celu i z jakiego powodu opłacałaby bowiem podatki od działalności gospodarczej w Urzędzie Skarbowym w [...], czy ponosiła opłaty na rzecz Uzdrowiska [...], co potwierdzają dowody znajdujące się w aktach sprawy. Nie ma również znaczenia dla rozpatrywanej sprawy, że w dacie przejęcia pensjonatu protokołem zdawczo-odbiorczym w 1951 r. w pokojach brakowało łóżek.

Ponownie rozpatrując sprawę organ uwzględni przedstawione wyżej stanowisko Sądu.

Mając na uwadze, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja tego organu zapadły przedwcześnie, z naruszeniem zasad postępowania administracyjnego (art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a.), a naruszenia te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.