Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2158/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-10-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i 2, art. 3 ust. 4, art. 39 ust. 1 i 2, art. 8 ust. 3
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.
article: art. 80, art. 138 § 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 152
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Szmydt Sędziowie: WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz WSA Iwona Maciejuk (spr.) Protokolant referent stażysta Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 października 2013 r. sprawy ze skargi D. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1. uchyla zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [..] kwietnia 2013 r. nr [...] Wójt Gminy [...], na podstawie art. 7, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 39 ust. 1, art. 106 ust. 1 w zw. z art. 4 i art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362 ze zm., dalej powoływanej jako u.p.s.), odmówił D. Z. przyznania zasiłku celowego na opłaty.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że D. Z. z powodu ciężkiej sytuacji finansowej w dniu [...] kwietnia 2013 r. złożyła podanie o udzielenie pomocy w postaci zasiłku celowego na opłaty. Na podstawie przeprowadzonej w dniu [...] kwietnia 2013 r. aktualizacji wywiadu środowiskowego ustalono, że wnioskodawczyni z powodu choroby i braku środków do życia zamieszkuje od stycznia 2012 r. u matki M. G. Nie podlega żadnemu ubezpieczeniu społecznemu i nie jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy. Na dochód wnioskodawczyni składa się otrzymywana od matki na zakup leków kwota [..] zł. Ponadto matka wnioskodawczyni zadeklarowała pomoc na rzecz wnioskodawczyni w zapewnieniu całodziennego wyżywienia, ogrzania i schronienia (wywiad alimentacyjny z dnia [...] kwietnia 2013 r.). Matka wnioskodawczyni ponosi również wszystkie opłaty mieszkaniowe, co zdaniem Wójta Gminy [...] przemawia za odmową przyznania D. Z. wnioskowanej pomocy. Organ przytaczając treść art. 4 i art. 11 ust. 2 u.p.s. wskazał także na brak współdziałania przez wnioskodawczynię z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej poprzez odmowę podpisania protokołu stanowiącego załącznik do aktualizacji wywiadu środowiskowego.

Odwołanie od decyzji Wójta wniosła D. Z. podnosząc, że wnioskowane świadczenia należą się jej z racji trudnej sytuacji materialnej, zdrowotnej i mieszkaniowej. Nie posiada żadnego dochodu, więc jako osoba chora musi mieszkać u matki, która jest osobą w podeszłym wieku, chorą i sama potrzebuje pomocy. Warunki mieszkaniowe są trudne – [...]. Wnioskodawczyni nie podpisała protokołu, ponieważ nie został on jej odczytany.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję pierwszoinstancyjną z dnia [...] kwietnia 2013 r.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy powtórzył ustalenia organu I instancji, dotyczące sytuacji życiowej wnioskodawczyni, która mieszka razem z matką jednakże prowadzi osobne gospodarstwo domowe. Wnioskodawczyni spełnia kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, wynoszące stosownie do art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy 542 zł. Według art. 8 ust. 3 ustawy za dochód bowiem uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenia wniosku lub w przypadku utraty dochodu, z miesiąca w którym wniosek został złożony bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o obciążenia wymienione w tym przepisie. W świetle tego unormowania kwota darowizny od matki w wysokości [...] zł na leki może zostać uznana za dochód wnioskodawczyni. Odwołująca podała, że [...]. Na leki wydaje miesięcznie [..] zł. Wydatki związane z utrzymaniem mieszkania i wyżywieniem ponosi matka. W świetle powyższych okoliczności organ odwoławczy uznał, że wnioskodawczyni oprócz warunków dochodowych spełnia również warunki sytuacyjne (art. 7 u.p.s.). Jednakże w przypadku gdy określona przez wnioskodawcę potrzebna nie występuje lub jest zaspokajana w inny sposób to brak jest uzasadnienia dla przyznawania zasiłku celowego, który przeznaczony byłby na zaspokojenie tej właśnie potrzeby. Zasiłek celowy jest ukierunkowany na zaspokojenie konkretnej zgłoszonej przez wnioskodawcę potrzeby, która w rzeczywistości występuje, a której świadczeniobiorca nie jest w stanie zabezpieczyć z własnych środków. W przedmiotowej sprawie istotne jest, że wnioskodawczyni zamieszkuje u matki, która z emerytury w wysokości [...] zł pokrywa wszelkie koszty związane z utrzymaniem mieszkania. W tej sytuacji brak jest podstaw do przyznania odwołującej zasiłku celowego na pokrycie opłat, gdyż opłaty te ponosi inna osoba. Nie znajduje natomiast uzasadnienia powołanie się przez organ I instancji na przepis art. 11 ust. 2 ustawy. Wnioskodawczyni odmówiła wprawdzie podpisania protokołu, jednak uczyniła na nim adnotację wyjaśniając przyczyny odmowy, co odpowiada unormowaniu art. 68 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267, zwanej dalej k.p.a.). Nie można zatem postawić stronie zarzutu braku współdziałania.

Mając powyższe na uwadze organ odwoławczy decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia, uznając ją z prawidłową.

Decyzja SKO w [...] stała się przedmiotem skargi D. Z. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca wskazała na swoją trudną sytuację zdrowotną i finansową przemawiającą za przyznaniem wnioskowanego świadczenia.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, powołując dotychczasowe ustalenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna.

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Mając na względzie powyższe kryteria stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja, jak również decyzja organu I instancji naruszają przepisy prawa materialnego w stopniu który miał wpływ na wynik sprawy, a nadto również przepisy prawa procesowego tj. art. 80 k.p.a., które to uchybienie miało wpływ na wynik sprawy.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362 ze zm., dalej powoływanej jako u.p.s.), które regulują zasady i tryb udzielania świadczeń z pomocy społecznej.

Jak wynika z treści art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 i 2 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Jej celem nie jest wyręczanie strony w zaspokajaniu jej wszelkich potrzeb życiowych, lecz jedynie wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie trudnym sytuacjom życiowym przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem.

Jednocześnie zgodnie z ogólną zasadą, wyrażoną w art. 3 ust. 4 u.p.s. potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.

Zasiłek celowy w myśl art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego, wynoszącego dla osoby samotnie gospodarującej – a taką jest skarżąca – 542,00 złotych. Za dochód zaś stosownie do art. 8 ust. 3 ustawy uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o świadczenie lub w przypadku utraty dochodu - z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach, a także kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

W rozpoznawanej sprawie postępowanie w sprawie przyznania zasiłku celowego przeznaczonego na opłaty zostało wszczęte wnioskiem strony z dnia [..] kwietnia 2013 r. Organ uznał, że skarżąca spełnia przesłanki ustawowe do udzielenia jej wnioskowanej pomocy, jednakże z uwagi na zaspokojenie wnioskowanych potrzeb przez matkę skarżącej odmówił przyznania zasiłku celowego. Wskazał, iż wnioskodawczyni zamieszkuje u matki, która pokrywa koszty związane z utrzymaniem mieszkania oraz zapewnia skarżącej wyżywienie i zakup leków. W ocenie Sądu organy niewłaściwie zastosowały w niniejszej sprawie przepis art. 39 ust. 1 ups. W stanie faktycznym tej sprawy nieuprawnione jest bowiem stwierdzenie, że wnioskodawczyni nie przysługuje zasiłek celowy na poniesienie opłat. Stwierdzenie organu, że wnioskodawczyni ma zapewnione środki na opłaty, ponieważ ponosi je jej matka jest – na gruncie tej sprawy, nieuprawnione. Zasiłek celowy jest bowiem ukierunkowany na zaspokojenie konkretnej zgłoszonej przez wnioskodawcę potrzeby, która w rzeczywistości występuje, a której wnioskodawca nie jest w stanie zabezpieczyć z własnych środków. Sytuacja taka występuje w przedmiotowej sprawie, bowiem pomoc matki w sytuacji, w jakiej znajduje się wnioskodawczyni, nie może być rozumiana jako zabezpieczenie potrzeby wnioskodawczyni w tym zakresie z własnych środków. Jednocześnie niezrozumiałym jest oczekiwanie organu, aby matka wnioskodawczyni, która jest osobą w podeszłym wieku ([..] lat) z emerytury w wysokości [...] zł netto zabezpieczała potrzeby mieszkaniowe i życiowe dorosłej córki prowadzącej samodzielne gospodarstwo domowe. Przy czym zauważyć należy, że opłaty w gospodarstwie domowym uiszcza wyłącznie matka właśnie z powodu nie dysponowania przez skarżącą własnymi środkami pieniężnymi. Podkreślić również trzeba, iż organ wskazując na powyższe jest niekonsekwentny w traktowaniu sytuacji bytowej skarżącej, którą ocenia jakby skarżąca prowadziła gospodarstwo domowe wspólnie z matką, gdy w rzeczywistości prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, na który to cel nie posiada środków pieniężnych i dlatego nie ponosi kosztów związanych z jego prowadzeniem. Tymczasem, skarżąca jako osoba pełnoletnia powinna ponosić koszty gospodarstwa domowego we własnym zakresie. Przy czym nawet gdyby skarżąca prowadziła wspólne gospodarstwo domowe z matką – co w rozpoznawanej sprawie nie ma miejsca – także zobowiązana byłaby do solidarnego ponoszenia kosztów utrzymania mieszkania, bowiem za zapłatę czynszu i innych należnych opłat odpowiadają solidarnie z najemcą, stale zamieszkujące z nim osoby pełnoletnie. W tym stanie rzeczy należy uznać, że organy administracji niewłaściwie zastosowały przepis art. 39 ust. 1 u.p.s. i przekroczyły granice uznania administracyjnego, uzasadniając odmowę przyznania zasiłku celowego okolicznościami nie znajdującymi oparcia w przepisach u.p.s. Tym samym organy naruszyły przepis art. 39 u. p.s. oraz art. 80 k.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Organ II instancji utrzymując w mocy decyzję wydaną z naruszeniem powołanych przepisów, naruszył nadto przepis art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

Jednocześnie, Sąd wskazuje, na co trafnie zwróciło uwagę SKO w [...], że w sprawie niniejszej nie ma mowy o braku współdziałania skarżącej, w kontekście w jakim przedstawił to organ I instancji. Brak było więc podstaw do powołania się przez ten organ na przepis art. 11 ust. 2 u.p.s.

Z tych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzekł, jak w punkcie 1 wyroku. Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 2 wyroku Sąd oparł na przepisie art. 152 powołanej ustawy.