Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 684/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2022-08-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Zaliczka alimentacyjna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 30 ust. 2
journal: Dz.U. 2021 poz 877
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Sędziowie Asesor WSA Aneta Majowska, Sędzia WSA Krzysztof Nowak (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 31 sierpnia 2022 r. sprawy ze skargi Z. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 1 marca 2022 r. nr SKO.4106.122.2022 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia 27 grudnia 2021 r. nr [...].


UZASADNIENIE

W dniu 15 października 2021 r. Z. G. (dalej: "strona" lub "skarżący") złożył wniosek do C. Centrum Świadczeń o umorzenie zadłużenia z tytułu należności wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobom uprawnionym zgodnie z załączonym wykazem zadłużenia na dzień 27.09.2021 r. z uwagi na stan swojego zdrowia oraz trudną sytuację finansową. Strona w odpowiedzi na wezwanie organu uzupełniła wniosek pismem z dnia 16 listopada 2021 r. (data wpływu do organu to 17.11.2021 r.).

Decyzją Nr [...] z dnia 27 grudnia 2021 r. Prezydent Miasta C. (dalej: "organ I instancji")

1. Odmówił umorzenia kwoty w wysokości 140.308,52 zł stanowiącej pozostałą do zwrotu należność główną, powstałą z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych: M. M. (poprzednio G.) i D. G., w okresie świadczeniowym 2008/2009, 2009/2010, 2010/2011, 2011/2012, 2012/2013, 2013/2014, 2014/2015, 2015/2016, 2016/2017, 2017/2018, 2018/2019, 2019/2020, 2020/2021 oraz kwoty w wysokości 77.130,00 zł stanowiącej odsetki ustawowe naliczone do dnia 31.12.2015 r. wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczonymi od dnia 01.01.2016 r. na dzień wydania niniejszej decyzji.

2. Odmówił umorzenia należności w wysokości 22.050,00 zł stanowiących należność główną powiększoną o 5% kwoty głównej, powstałej z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej na rzecz osób uprawnionych: M. M. (poprzednio G.) i D. G.

Organ I instancji w uzasadnieniu decyzji wskazał, że strona ma 65 lat i prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną A. C. (58 lat). Organ ustalił również, że strona legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w C. nr [...] z dnia [...] r. o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe, a jego niepełnosprawność istnieje od 10 lat tj. od 55 roku życia i została spowodowana udarem i wylewem. Poza tym organ wskazał, że strona posiada również orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z dnia [...] r. o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji. Jednocześnie organ wskazał, że żona strony jest osobą zdrową, nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności, jednakże nie pracuje i opiekuje się mężem. Z ustaleń organu I instancji wynika, że miesięczne wydatki strony wynoszą ok. 1.557,50 zł w tym: czynsz - 760,00 zł, gaz - 90,00 zł, energia elektryczna- ok. 82,50 zł, telefony- 45,00 zł, telewizja naziemna - 10,00zł, wydatki na leczenie i ochronę zdrowia - 150,00 zł wyżywienie - 400,00 zł, środki czystości - 30,00 zł, odzież, obuwie - 50,00 zł, drobne zakupy dla wnuka - 50,00 zł. Miesięczne dochody strony wynoszą łącznie 1.525,96 zł w tym: zasiłek pielęgnacyjny - 215,84 zł, zasiłek stały 420,08 zł, zasiłek okresowy z powodu niepełnosprawności - 210,04 zł, świadczenie uzupełniające z ZUS - 500,00 zł). Niezależnie od powyższego rodzina strony korzysta ze świadczeń realizowanych przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej: posiłek w jadłodajni (zapewnienie obiadu dla strony i jego żony od poniedziałku do piątku za pośrednictwem Caritas), program posiłek w szkole i w domu - świadczenie pieniężne na zakup posiłku lub żywności - 180,00 zł.

Organ I instancji ustalił również, że strona jest osobą w wieku emerytalnym, mogącą wystąpić o świadczenie emerytalne do ZUS oraz, że A. C. jest osobą w wieku produkcyjnym, mogącą zintensyfikować swoją aktywność zawodową w celu podjęcia pracy zarobkowej, uzyskania dodatkowego źródła dochodu np. pracy o charakterze dorywczym, lub w niepełnym wymiarze godzin. Organ I instancji uznał, że A. C. w opiece nad stroną mogą częściowo pomóc pełnoletnie córki i wskazał na brzmienie art. 87 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U z 2020 r., poz.1359). Jednocześnie organ podkreślił, że rodzina strony mogłaby skorzystać z opieki środowiskowej tj. pielęgniarki środowiskowej lub opiekunki środowiskowej albo Zakładu Opiekuńczo-Leczniczego. Niezależnie od powyższego, organ I instancji wziął również pod uwagę okoliczność, że zaliczka alimentacyjna oraz świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz osób uprawnionych były nieprzerwanie wypłacane od 2005 r., a dotychczasowo na spłatę zadłużenia przekazano kwotę 3.510,22 zł ,co w jego ocenie oznacza, że strona nie podejmowała szczególnych wysiłków aby wywiązywać się z ciążącego na niej obowiązku zwrotu w czasie, gdy nie posiadała problemów zdrowotnych. Zważając na poczynione ustalenia organ l instancji wskazał, że nie kwestionuje ani problemów zdrowotnych ani trudności finansowych strony, jednakże stwierdził, że stan zdrowia oraz skomplikowana sytuacja materialna, które mają niewątpliwy wpływ na całokształt aktualnej sytuacji strony, nie stanowią wyłącznej podstawy do umorzenia powstałych zaległości. Według organu I instancji okoliczności, na które powołuje się strona nie mogą jej stawiać w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do innych dłużników. Następnie organ wyjaśnił, że obecna sytuacja strony nie pozwala jej na spłatę zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz należności z tytułu wypłaty zaliczki alimentacyjnej jednorazowo, ale nie oznacza to automatycznie, iż winno się takie zadłużenie umorzyć w całości. Ostatecznie organ wskazał, że w jego ocenie aktualna sytuacja strony nie usprawiedliwia zwolnienia jej ze spłaty posiadanych zobowiązań, a także nie jest wystarczająca do uznania, że należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz należności z tytułu wypłaty zaliczki alimentacyjnej winny zostać umorzone zgodnie z wnioskiem strony.

Zachowując termin ustawowy strona złożyła od decyzji I instancji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie (dalej: "Kolegium" lub "organ odwoławczy") podnosząc, że nie zgadza się z jej treścią. Strona wskazała, że organ I instancji poczynił błędne ustalenia co do jego osoby w zakresie rokowań w zakresie poprawy jego sytuacji na przyszłość. Strona podkreśliła, że żona nie jest w stanie zintensyfikować swojej aktywności zawodowej z uwagi na konieczność stałej opieki nad jego osobą. Nadto strona zaznaczyła, że w opiece nad nią nie są w stanie pomóc córki ponieważ jednej z córek środków do życia ledwo wystarcza na zaspokojenie potrzeb jej własnej rodziny, a druga obecnie przebywa w Zakładzie Karnym, gdzie odbywa długoterminową karę pozbawienia wolności. W dalszej części odwołania strona wskazała, że nie ma żadnego majątku ani dochodów podlegających egzekucji a sytuacja finansowa nie pozwoli jej na spłatę zadłużenia nawet w ratach. Ostatecznie strona wniosła o ponowne przeanalizowanie jej sytuacji życiowej i umorzenie zaległości podkreślając, że sytuacja życiowa w jakiej się znalazła jest tragiczna i nigdy w życiu nie będzie w stanie spłacić zaległości.

Decyzją z dnia 1 marca 2022 r., nr SKO.KA.4106.122.2022, Kolegium w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( t.j. Dz.U z 2021 r., poz. 735 ze zm.) dalej: "k.p.a.", w zw. z art. 27 ust. 1, art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4, art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 877 ze zm.) – dalej: "p.o.u.d.a." , utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy zreferował przebieg sprawy i wskazał na treść art. 30 ust. 2 p.o.u.d.a. oraz wyjaśnił, że organ administracji rozpoznając sprawę dotyczącą wniosku o zastosowanie ulgi w spłacie zadłużenia powstałego z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest każdorazowo związany wnioskiem strony. Z treści uzasadnienia wniosku strony wynika wprost, że jego podstawą jest trudna sytuacja finansowa i zdrowotna strony, czyli przesłanki wskazane przez ustawodawcę w art. 30 ust. 2 p.o.u.d.a. Kolegium zwróciło uwagę na wykładnię dokonaną przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z dnia 19 lutego 2015 r., sygn. akt IV SA/GI 649/14. zgodnie z którą " z przepisu tego można wywnioskować, że ustawodawca przewidział trzy rozwiązania dla dłużnika alimentacyjnego, które winny przyczyniać się do poprawy jego sytuacji. Dłużnik ten może więc, wystąpić o odroczenie spłaty występującego zadłużenia, o rozłożenie na raty, a w ostateczności o umorzenie występującego zadłużenia. Zamieszczenie w przywołanym przepisie wymienionych możliwości poprawy sytuacji dłużnika alimentacyjnego równoznaczne jest z tym, że stosowane one winny być w określony sposób, a mianowicie począwszy od środka wywołującego najmniejszy skutek aż po środek wywołujący skutek największy. Z tego też powodu dłużnik alimentacyjny ma do wykorzystania w pierwszej kolejności przysługującą mu możliwość odroczenia terminu spłaty występującego zadłużenia lub rozłożyć tę spłatę na raty, a dopiero w ostateczności uzasadnione jest wystąpienie o umorzenie występującej należności."

Jak zauważyło Kolegium, strona zaniechała złożenia wniosku co do dwóch pierwszych możliwości przewidzianych w przepisie, składając od razu wniosek najdalej idących w skutkach, czyli wniosek o umorzenie należności.

Jednocześnie Kolegium zwróciło uwagę, iż w rozpoznawanej sprawie decyzja podejmowana była w warunkach uznania administracyjnego tym samym organ ma możliwość, ale nie ma obowiązku umorzenia należności nawet w razie stwierdzenia, że zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji dochodowej i rodzinnej zobowiązanego.

Kolegium po dokonaniu analizy decyzji organu I instancji stwierdziło, że organ ten nie dopuścił się naruszeń prawa. W motywach swojego rozstrzygnięcia organ I instancji opisał bardzo wnikliwie stan rodzinny, stan majątkowy i stan zdrowia strony oraz właściwie zastosował i zinterpretował przepisy prawa będące podstawą podjętej decyzji. W szczególności organ ustalił, że strona prowadzi gospodarstwo domowe wraz ze swoją żoną A. C. oraz, że posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe.

Odnosząc się do zarzutów strony dotyczących błędnych ustaleń organu I instancji, dotyczących możliwej poprawy w przyszłości sytuacji finansowej rodziny strony, organ odwoławczy nie podzielił tego zarzutu i wskazał, że z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że strona osiągnęła wiek emerytalny jednakże nie wystąpiła z wnioskiem o emeryturę do ZUS. Tym samym za trafne i uzasadnione uznał wnioski organu I instancji, który wskazał, że wystąpienie przez stronę w wnioskiem o emeryturę i uzyskanie przez nią prawa do świadczeń emerytalnych wpłynie na poprawę jej sytuacji finansowej w przyszłości.

Odnośnie zarzutów strony dotyczących oceny braku możliwości zintensyfikowania aktywności zawodowej przez żonę strony Kolegium podniosło, że organ I instancji wskazał na faktycznie istniejące możliwości uzyskania pomocy w opiece nad stroną takie jak pielęgniarka środowiskowa czy opiekun środowiskowy dające jej możliwość podjęcia pracy zarobkowej i tym samym zintensyfikowanie aktywności zawodowej.

W ocenie Kolegium za usprawiedliwione należało uznać twierdzenia organu I instancji, w myśl których trudna sytuacja materialna, na którą powołuje się strona jest okolicznością dotyczącą wszystkich dłużników alimentacyjnych, gdyż wypłata świadczeń z funduszu alimentacyjnego następuje tylko wówczas, gdy dłużnik nie ma majątku, ani dochodów podlegających egzekucji. W szczególności organ I instancji słusznie zauważył, że w rozpoznawanej sprawie istnieją realne możliwości poprawy sytuacji materialnej rodziny strony w przyszłości.

Kolegium ocenę organu I instancji, co do faktu niewywiązywania się strony ze zobowiązań nawet w czasie, kiedy jego stan zdrowia był dobry. Kolegium zauważyło, że obowiązek alimentacyjny obciąża rodziców nie tylko wtedy, gdy ich sytuacja materialna jest dobra, ale ciąży także na osobach mających problemy zdrowotne i finansowe. W opinii Kolegium umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń musi być traktowane jako coś wyjątkowego i dla podjęcia takiego rozstrzygnięcia muszą zachodzić szczególne okoliczności.

Skarżący wywiódł skargę na wyżej opisaną decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach i zarzucił jej:

- naruszenie art. 30 ust. 2 p.o.u.da. poprzez odmowę umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami,

- błąd w ustaleniach faktycznych poprzez uznanie, iż jego sytuacja zdrowotna, osobista jak i materialna nie uzasadnia umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami.

W konsekwencji podniesionych zarzutów, skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami.

W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że jest osobą skrajnie ubogą i nie posiada żadnego majątku. Zamieszkuje wspólnie żoną A. C., która zajmuje się domem i sprawuję nad nim opiekę. Miesięczne dochody rodziny wynoszą łącznie 1525,96 zł. Rodzina miesięcznie ponosi wydatki w wysokości 1.667,50 zł.

W ocenie skarżącego otrzymywane przez rodzinę dochody nie pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Skarżący podniósł, że od 10 lat jest osobą posiadającą znaczny stopień niepełnosprawności co spowodowało u niego brak możliwości pracy i osiągania dochodów i w konsekwencji doprowadziło do powstania zadłużenia z powodu niepłaconych alimentów. Jako osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga stałej pomocy w podstawowych czynnościach życia codziennego ze strony drugiej osoby. Pomocy tej udziela mu żona. W orzeczeniu z [...] r. Lekarz Orzecznik ZUS uznał, że jest on osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji.

Zdaniem Skarżącego wskazywanie przez organy orzekające w sprawie na możliwą pomoc córek w opiece nad nim nie znajduje uzasadnienia w stanie faktycznym. Jedna z córek posiada własną rodzinę i jej dochody zaledwie wystarczają na zaspokojenie potrzeb jej własnej rodziny. Druga z córek odbywa długotrwałą karę w Zakładzie Karnym.

W ocenie skarżącego jedyną osobą, która może opiekować się nim jest jego żona. Sprawowanie od dziesięciu lat opieki nad chorą osobą jest trudne i spowodowało, że żona nie pracuje zawodowo. Podniósł, że w dniu 10.11.2021 r. ZUS Oddział w C. wydał decyzję znak: [...], w której odmówił mu prawa do emerytury.

Zdaniem skarżącego zachodzi brak obiektywnych okoliczności które wskazywałyby, że sytuacja materialna jego rodziny może się poprawić.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), dalej jako "p.p.s.a.", sprawa niniejsza została rozpoznana w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym.

Skarga okazała się zasadna, bowiem sądowa kontrola zaskarżonej decyzji, dokonana – na podstawie art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.), w oparciu o kryterium zgodności z prawem wykazała, że akt ten narusza prawo w stopniu uzasadniającym jej wyeliminowanie z obiegu prawnego.

Materialnoprawną podstawę orzeczenia stanowił art. 30 ust. 2 p.o.u.d.a., który stanowi, że organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.

Analiza treści przywołanego przepisu prowadzi do wniosku, że decyzja w przedmiocie zastosowania ulg ma charakter uznaniowy, co oznacza, że od oceny organu uzależnione jest rozstrzygnięcie, czy w okolicznościach konkretnej sprawy mogą one mieć zastosowanie. Uznaniowość decyzji nie oznacza dowolności, nakłada bowiem na organ obowiązek dokładnego zbadania sytuacji dłużnika, a następnie szczegółowego uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia. W szczególności dotyczy to przyczyn powstania zaległości alimentacyjnych, sytuacji materialnej i osobistej dłużnika, a także prognozy na przyszłość, to jest ustalenia, czy zła sytuacja ma charakter trwały, czy przejściowy.

Przyjmuje się, że okoliczności uzasadniające umorzenie należności z tytułu wypłaconych alimentów muszą mieć charakter wyjątkowy, powinny też być niezależne od dłużnika alimentacyjnego, a więc powinny być następstwem zdarzeń nagłych i nieprzewidywalnych, na powstanie których dłużnik nie miał wpływu, a trudności uniemożliwiające spłatę zadłużenia powinny mieć charakter trwały, bez szans na poprawę (por. wyroki NSA z 13 stycznia 2022 r., sygn. akt I OSK 721/19, WSA w Kielcach z dnia 17 listopada 2021 r., sygn. akt II SA/Ke 762/21).

W kontrolowanej sprawie organy przyjęły, że okoliczności takie nie zachodzą, wskazując, że zła sytuacja finansowa rodziny skarżącego nie ma charakteru stałego i istnieją możliwości poprawy tej sytuacji. Zdaniem obu organów, skarżący będący w wieku emerytalnym powinien wystąpić o przyznanie świadczenia emerytalnego a jego żona, która się nim opiekuje powinna skorzystać z pomocy np. pielęgniarki środowiskowej lub opiekunki środowiskowej albo Zakładu Opiekuńczo-Leczniczego. Może skorzystać również z pomocy córek i podjąć pracę chociażby dorywczą lub na część etatu. W ocenie organu I instancji, który nie kwestionuje ani problemów zdrowotnych ani trudności finansowych skarżącego, stan zdrowia oraz skomplikowania sytuacja materialna, które mają niewątpliwy wpływ na całokształt aktualnej sytuacji strony, nie stanowią wyłącznej podstawy do umorzenia powstałych zaległości. Według organu I instancji okoliczności, na które powołuje się strona nie mogą jej stawiać w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do innych dłużników.

Zdaniem Sądu stanowisko organów obu instancji nie zasługuje na aprobatę. Nie ulega wątpliwości na gruncie kontrolowanej sprawy, że skarżący jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Niepełnosprawność skarżącego ma charakter stały i wymaga on stałej opieki sprawowanej przez inną osobę. Poza sporem pozostaje również okoliczność, że choroba skarżącego spowodowała drastyczne pogorszenie jego zdolności do zmiany i tak trudnej sytuacji materialnej. Kluczowym w ocenie Sądu faktem dla sprawy jest okoliczność podniesiona przez skarżącego w skardze a dotycząca odmowy przyznania mu przez ZUS prawa do emerytury, czego organy orzekające w sprawie nie uwzględniły a wcześniej nie zbadały. Twierdzenia obu organów o możliwej poprawie w przyszłości sytuacji finansowej rodziny skarżącego nie znajdują potwierdzenia w stanie faktycznym sprawy.

Sąd zwraca uwagę na fakt, iż orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, którym legitymuje się skarżący przyznaje mu znaczny stopień niepełnosprawności na stałe. Organ orzekający w sprawie niepełnosprawności uznał więc, że stan zdrowia skarżącego nie ulegnie poprawie i wymaga on stałej pomocy drugiej osoby w sprawach codziennej egzystencji. W przypadku skarżącego osobą sprawująca nad nim opiekę jest jego żona.

W ocenie Sądu, nie ulega wątpliwości, że na dzień orzekania sytuacja skarżącego jest bardzo trudna, a brak możliwości łożenia na utrzymanie dzieci ma dzisiaj charakter obiektywny.

Jakkolwiek należy przyznać organom orzekającym w sprawie rację, iż umorzenie zobowiązań ma charakter wyjątkowy i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach szczególnych, to jednak należy jednocześnie zwrócić uwagę, iż ustawodawca w art. 30 ust. 2 p.o.u.d.a przewidział również możliwość zastosowania innych rozwiązań – częściowego zwolnienia, rozłożenia na raty czy przesunięcia terminu płatności. Rzeczą organu jest zatem rozstrzygnięcie – w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, czy w realiach konkretnej sprawy zachodzą przesłanki do zastosowania całkowitego bądź częściowego zwolnienia z ciążących na wnioskodawcy zobowiązań wobec Skarbu Państwa. Ocena ta winna uwzględniać aktualny stan majątkowy i stan zdrowia wnioskodawcy, ustalenie przyczyn niewywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego, obiektywną, a nie tylko hipotetyczną ocenę możliwości przezwyciężenia przez zobowiązanego trudnej sytuacji życiowej, a także realną prognozę co do możliwości uregulowania zobowiązań w przyszłości.

W badanej sprawie ocena taka została dokonana ale w oparciu o hipotetyczne i niezweryfikowane przesłanki. Organy orzekające w sprawie wprawdzie stwierdziły, że znana jest im sytuacja zdrowotna i majątkowa rodziny skarżącego ale pomimo oczywistych faktów związanych z jego niepełnosprawnością i koniecznością sprawowania stałej opieki nad nim, wywiodły błędnie, że sytuacja ta może ulec poprawie w przyszłości jeżeli tylko skarżący i jego żona podejdą określone działania w kierunku zmiany tej sytuacji.

Nie ulega wątpliwości, że obowiązek alimentacyjny spoczywa przede wszystkim na rodzicach dzieci, a w sytuacji, gdy państwo spełnia go zastępczo, zobowiązany rodzic powinien zwrócić wypłacone z tego tytułu należności wraz z odsetkami, a spełnienie obowiązku alimentacyjnego ma pierwszeństwo przed wszelkimi innymi zobowiązaniami. Należy jednak zwrócić uwagę na to, że niewywiązywanie się z obowiązku alimentacyjnego może mieć charakter niezawiniony, niezależny od woli i chęci zobowiązanego. Dla takich właśnie sytuacji ustawodawca przewidział możliwość całkowitego bądź częściowego umorzenia należności wraz z odsetkami uznając, że prowadzenie postępowania egzekucyjnego względem osoby, która z przyczyn od siebie niezależnych i mających charakter wyjątkowy nie jest w dacie złożenia wniosku, bądź nie będzie w stanie w przyszłości wywiązać się z ciążącego na niej obowiązku, jest bezcelowe i naraża Skarb Państwa na ponoszenie nieuzasadnionych kosztów tego postępowania.

Organ rozpatrując wniosek o umorzenie nie może uchylić się od dokonania rzetelnej i zindywidualizowanej oceny zasadności zastosowania ulg, o których mowa w art. 30 ust. 2 p.o.u.d.a., czego w niniejszej sprawie zabrakło. Nie można bowiem za taką ocenę uznać powielania ogólnych stwierdzeń na temat natury obowiązku alimentacyjnego i przesłanek umorzenia należności, nie uwzględniając jednocześnie rzeczywistej sytuacji skarżącego.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 135 p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Ponownie rozpatrując sprawę organ weźmie pod uwagę powyższe rozważania i - po uzupełnieniu materiału dowodowego dokona jego oceny oraz podejmie rozstrzygnięcie, uzasadniając je z uwzględnieniem indywidualnej sytuacji skarżącego.