Postanowienie WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 157/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2015-01-07 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Odmówiono ustanowienia pełnomocnika
Powołane przepisy: article: art. 165,  art. 246 par. 1 pkt 2,  art. 258 par. 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 7 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi Ł. W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej Opolu z dnia 11 grudnia 2013 r. Nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania w opłacie paliwowej za kwiecień 2011 r., postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego.


UZASADNIENIE

W dniu 10 stycznia 2014 r. Ł. W. (dalej skarżący) w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej Opolu z dnia 11 grudnia 2013 r. Nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania w opłacie paliwowej za kwiecień 2011 r. skierował do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu (sporządzając w tym dniu wniosek na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz.270) - dalej p.p.s.a.) prośbę o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego (konkretnie radcę prawnego A. P.).

Odnośnie swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej, skarżący oświadczył, że gospodarstwie domowym pozostaje wraz z żoną i dwojgiem dzieci (syn -14 lat, córka – 5 lat), że prowadził działalność gospodarczą, z której w 2013 r. osiągnął dochody w wysokości 27.706 zł, że jego dochody obciąża niespłacony kredyt w wysokości 46.600 zł, że nie posiada żadnych oszczędności ani majątku (poza dwoma samochodami ciężarowymi wykorzystywanymi do prowadzenia działalności gospodarczej, tj samochodem ciężarowym marki Scania o wartości 20.000 zł i samochodem ciężarowym marki Man o wartości 25.000 zł), że zamieszkuje wraz żoną i dwojgiem dzieci w mieszkaniu o powierzchni 49 m², którego koszt utrzymania opiewa na kwotę 450 zł miesięcznie (jak wskazał pozostałe środki przeznaczone są na zakup wyżywienia, ubrania i utrzymania dzieci), oraz że podjął dodatkową pracę w firmie A za wynagrodzeniem 1.600 brutto aby móc utrzymać rodzinę.

Następnie ustosunkowując się do wezwania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z 14 kwietnia 2014 r. skarżący przedłożył pisemną informację, w której wskazał, iż od końca 2013 r. jedynym jego źródłem utrzymania jest wynagrodzenie uzyskiwane z tytułu umowy o pracę w wysokości 1.680 zł brutto (1.290 zł netto), zaś koszty bieżącego utrzymania zostały ograniczone do kwoty około 1.290 zł (ograniczone do kosztów związanych z dostawą gazu w wysokości 120 zł, energii elektrycznej - 150 zł, wody i odprowadzeniem ścieków - 340 zł, korzystaniem z usług telekomunikacyjnych - 150 zł, wyżywieniem – 350 zł, przedszkolem córki – 180 zł). Jednocześnie oświadczył, że w spłacie rat kredytu w wysokości 1.800 zł korzysta z pomocy rodziców, natomiast w pozostałej części spłata raty kredytu (tj. kwoty około 650-700 zł) będzie miała miejsce w ramach jego gospodarstwa domowego, co ma związek z podjęciem przez żonę od kwietnia 2014 r. pracy za wynagrodzeniem 840 brutto (650 netto). Na potwierdzenie zawartych w piśmie informacji załączył raport z podatkowej księgi przychodów i rozchodów, kserokopię umowy o pracę na czas określony, zawiadomienie o zmianie opłat za dostawę zimnej wody i odprowadzenia ścieków, wezwanie do zapłaty za dostarczenie gazu, faktury dotyczące dostawy gazu i energii elektrycznej, zestawienie opłat za uczęszczanie jego córki w przedszkolu, rozliczenie za korzystanie z dostarczonych usług telekomunikacyjnych oraz wydruk z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej. Wraz z tymi dokumentami skarżący przekazał również kserokopie zeznań o wysokości osiągniętych przez niego i żonę dochodów w roku podatkowym 2013 (PIT-36), z których wynika, iż skarżący w tym okresie ze stosunku pracy oraz z pozarolniczej działalności gospodarczej uzyskał przychody w wysokości 316.017,72 zł (ponosząc koszty w wysokości 287.672,26 zł), zaś żona z innych źródeł przychody w wysokości 246,96 zł.

Opisane wyżej pismo i dokumenty znajdują się w aktach sprawy o sygn. akt I SA/Op 101/14.

Postanowieniem z 16 czerwca 2014 r. referendarz sądowy zwolnił skarżącego od kosztów sądowych w całości (mając na względzie nade wszystko ilość spraw zawisłych przed tut. Sądem w tym samym czasie i związanych z tym łączną kwotę wymaganych do uiszczenia kosztów sądowych), odmawiając zarazem przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. Odmowę tę uzasadniono przede wszystkim uzyskiwaniem przez rodzinę skarżącego, wprawdzie niewielkich, ale stałych dochodów ze stosunku pracy, posiadaniem majątku w postaci dwóch samochodów ciężarowych i związanych z tym możliwościach pozyskania dodatkowych środków finansowych, uzyskiwaniem pomocy od rodziny oraz regularną spłatą zobowiązań cywilnoprawnych, które nie mogą korzystać z pierwszeństwa zaspokojenia w stosunku do zobowiązań publicznoprawnych.

Powyższe postanowienie nie zostało zaskarżone, tym samym stało się prawomocne (art. 259 § 3 p.p.s.a.).

W dniu 16 grudnia 2014 r. skarżący sporządził ponowny wniosek o ustanowienie radcy prawnego (wskazując również na radcę prawnego A. P.).

W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że na mocy postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu został zwolniony w całości od ponoszenia kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie, jednocześnie odmówiono mu przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. Zaznaczył także, że po wyroku tegoż Sądu oddalającym skargę na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Opolu jego sytuacja procesowa uległa zmianie, ponieważ chcąc wnieść skargę kasacyjną na ww. wyrok jest obowiązany skorzystać z instytucji przymusu adwokacko-radcowskiego, a z uwagi na to że jego sytuacja majątkowa i zarobkowa nie uległa zmianie od czasu poprzedniego postanowienia o przyznaniu prawa pomocy, nie jest w stanie ponieść kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. W części formularza w pozycjach przeznaczonych na oświadczenie dotyczące sytuacji rodzinnej, finansowej i majątkowej skarżący ponownie wskazał, że od końca 2013 r. jego jedynym źródłem utrzymania jest wynagrodzenie z umowy o pracę w wysokości 1.680 brutto (1290 netto) miesięcznie, pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną zatrudnioną na 1/2 etatu z wynagrodzeniem 840 zł. brutto (650 netto) i dwojgiem dzieci (syn – 14 lat, córka – 5 lat), posiada samochody ciężarowe marki Scania (wartość – 20.000 zł) i Man (wartość – 25.000 zł), spłaca kredyt w kwocie wymagalnej wynoszącej ok. 1800 zł miesięcznie przy wsparciu finansowym dalszej rodziny, przy czym powołując się na to iż od kwietnia 2014 r. żona partycypuje w bieżącym utrzymaniu mieszkania i rodziny, tym samym przeznacza faktycznie na spłatę kredytu ok. 650-700 zł. We wniosku zawarł także oświadczenie o miesięcznych kosztach utrzymania jego gospodarstwa domowego, zgodnie z którym opiewają one na kwotę 1290 zł (gaz – ok. 120 zł., energia elektryczna – ok. 150 zł., czynsz – ok. 340 zł., TV i Internet – 150 zł., przedszkole córki – 180 zł., zakup żywności dla całej rodziny – ok. 350 zł.). W ostatecznym rozrachunku skarżący wskazuje na deficyt w budżecie domowym w wysokości 1100 zł., podając przy tym szacunkowe wyliczenia wartości towarów z których zmuszony był od stycznia 2014 r. zrezygnować z zakupu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy wskazać, iż instytucja prawa pomocy przewiduje dla skarżącego możliwość zwolnienia od kosztów sądowych w całości bądź w części oraz ustanowienia zawodowego pełnomocnika. Przy czym zastosowanie tej instytucji do konkretnego przypadku może mieć miejsce w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, bądź też w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 p.p.s.a.).

Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym, zgodnie z art. 246 § 1, pkt 1 p.p.s.a., następuje gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania.

Natomiast przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a., następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest

w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Treść powołanych wyżej przepisów wskazuje, iż prawo pomocy stanowi instytucję wyjątkową i dlatego udzielenie tego prawa może nastąpić jedynie w sytuacjach szczególnych.

Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego, wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu.

Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu 22 maja 2013 r. (sygn. akt II OZ 383/13, LEX nr 1319081) podkreślił bowiem, iż "prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe". Podobny pogląd co do stosowania instytucji prawa pomocy wyrażono w szeregu innych orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8; postanowienie z 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04 - dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl; postanowienie z 29 maja 2013 r., II OZ 419/13, LEX nr 1319097).

Jednocześnie należy podkreślić, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienia pełnych kosztów postępowania (zob. postanowienie NSA z 30 lipca 2009 r., I FZ 171/09, LEX nr 552205; postanowienie NSA z 9 maja 2013 r., I FZ 125/13, LEX nr 1318594; postanowienie NSA z 16 maja 2013 r., II OZ 364/13, LEX nr 1319071; postanowienie NSA z 4 czerwca 2013 r., II GZ 260/13). Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592).

W niniejszej sprawie, tj. w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej Opolu z dnia 11 grudnia 2013 r. Nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania w opłacie paliwowej za kwiecień 2011 r., zasadnicze znaczenie ma jednak fakt, że skarżący złożył kolejny wniosek o ustanowienie radcy prawnego (wskazując tego samego radcę prawnego z imienia i nazwiska, którego wskazał w poprzednim wniosku, i który zarazem reprezentował go w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Opolu).

Jak wskazano wyżej postanowieniem z 16 czerwca 2014 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu podniesiono bowiem, że potencjał finansowy gospodarstwa domowego skarżącego umożliwiający (przy wsparciu rodziny) ponoszenie kosztów innych niż koszty bieżącego utrzymania oraz majątek w postaci dwóch samochodów ciężarowych dający możliwość pozyskania dodatkowych środków finansowych pozwala na uznanie, iż jest on w stanie ponieść koszty ustanowienia zawodowego pełnomocnika.

Na skutek nie wniesienia sprzeciwu postanowienie stało się prawomocne. Zgodnie bowiem z art. 259 § 3 jeżeli nie wniesiono sprzeciwu orzeczenia referendarza mają skutki prawomocnego orzeczenia sądu.

Zgodnie z art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Istota mocy wiążącej w odniesieniu do sądów oznacza, że muszą one przyjmować, iż dana kwestia kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu (B. Dauter, B Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze, s. 365).

Jednak na mocy art. 165 p.p.s.a. istnieje możliwość zmiany bądź uchylenia prawomocnego orzeczenia. Zgodnie z tym przepisem postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylone i zmienione wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Cytowany przepis przewiduje zatem możliwość zmiany bądź uchylenia rozstrzygnięć nawet prawomocnych pod warunkiem, że zmianie uległ stan faktyczny sprawy w sposób na tyle istotny, że zachodzą przesłanki do zmiany uprzednio wydanego orzeczenia. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się bowiem, że jeżeli wskazane przez podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy nowe okoliczności nie będą na tyle znaczące, aby mogły doprowadzić do odmiennych od dotychczasowych ocen, skorzystanie z art. 165 p.p.s.a. nie będzie możliwe (zob. postanowienie z 30 maja 2014 r., II FZ 673/14, lex nr 1467664; postanowienie z 4 marca 2014 r., I OZ 140/14, lex 1440274). Przy czym podkreśla się jednocześnie, że w przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie musiała być to zmiana polegająca na pogorszeniu sytuacji finansowej wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z 15 kwietnia 2008 r., II FZ 106/08, lex nr 471131; postanowienie NSA z 8 listopada 2012 r., II OZ 957/12, lex 1248511).

Mając powyższe na względzie należy zatem poddać analizie informacje odnoszące się do sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej skarżącego zawarte w nowym wniosku i następnie porównać je z danymi przekazanymi wcześniej przez skarżącego w tym zakresie, a które powołano w prawomocnym postanowieniu.

W wyniku tej analizy i porównania referendarz nie znalazł podstaw do zmiany bądź uchylenia prawomocnego postanowienia i tym samym przyznania skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie.

Sytuacja rodzinna, majątkowa i finansowa skarżącego od momentu rozpoznania przez referendarza pierwszego wniosku o przyznanie prawa pomocy, również w zakresie ustanowienia zawodowego pełnomocnika, w żadnym aspekcie nie uległa bowiem zmianie. Jak wynika z przekazanych przez skarżącego informacji dochody, koszty utrzymania, jak i stan majątkowy jego gospodarstwa domowego pozostają na tym samym poziomie. Skarżący w uzasadnieniu ponownego wniosku sam bowiem stwierdził brak jakichkolwiek zmian odnośnie sytuacji majątkowej i finansowej swojego gospodarstwa domowego, a wniosek składa tylko ze względu na prawny wymóg skorzystania z zawodowego pełnomocnika przy sporządzeniu skargi kasacyjnej. Okoliczność, w której skarżący jest zobowiązany do korzystania z zawodowego pełnomocnika również na etapie skargi kasacyjnej była bowiem brana pod uwagę przez referendarza przy rozpoznaniu pierwotnego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Tym samym nie sposób przyjąć, że jest to nowa okoliczność, która uzasadniałaby zmianę prawomocnego postanowienia z 16 czerwca 2014 r.

Na marginesie należy wskazać, iż pomimo odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego w postępowaniu przed tut. Sądem skarżący był reprezentowany (i to nie tylko w niniejszej sprawie) przez radcę prawnego A. P. (o co zabiegał w pierwszym jak i drugim wniosku) i wówczas skarżący nie podnosił, iż opłacenie zawodowego pełnomocnika przekracza możliwości finansowe jego gospodarstwa domowego. W tym względzie należy wskazać, iż skarżący dzięki zwolnieniu od kosztów sądowych zyskał środki na opłacenie pełnomocnika, w tym również do reprezentowania go przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.

Nadto należy zaznaczyć, że wszystkie sprawy, w których skarżący wniósł skargi są jednorodzajowe (zaskarżonych 38 decyzji dotyczy określenia wysokości zobowiązania w opłacie paliwowej za poszczególne miesiące), w związku z czym nakład pracy pełnomocnika dla sporządzenia skargi kasacyjnej nie będzie wymagał szczególnych nakładów pracy na jednostkową sprawę, czego zasady ponoszenia kosztów pomocy prawnej przez Skarb Państwa nie mogą uwzględniać, czyniąc partycypację publicznych środków na ten cel niewspółmierną wobec zasad obowiązujących przy pełnomocnikach działających z wyboru (por. postanowienie NSA z dnia 24 kwietnia 2013 r. w sprawie I FZ 96/13).

Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.