Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 56/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2016-03-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Kazimierz Maczewski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Bolesław Stachura,, Sędzia WSA Ewa Wojtysiak, Protokolant starszy sekretarz sądowy Joanna Zienkowicz, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 22 marca 2016 r. sprawy ze skargi F. J. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20 listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 21 października 2014 r. F. B., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, zwrócił się do Z. U. S. O. w S. I. w S. S. (zwanego dalej: "Zakładem") o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych w terminie składek wraz z odsetkami. W uzasadnieniu Zobowiązany powołał się na trudną sytuację finansową i zdrowotną. Zobowiązany wskazał, że ze względu na przewlekłą chorobę

nie jest w stanie uzyskać dochodów umożliwiających opłacanie należności.

Decyzją z dnia 22 grudnia 2014 r. nr [...] , Zakład odmówił Zobowiązanemu umorzenia należności z tytułu składek. W uzasadnieniu wskazano, że Zobowiązany wraz żoną uzyskuje stały dochód z tytułu pobieranych świadczeń emerytalno-rentowych, a organ prowadzi wobec Zobowiązanego postępowanie egzekucyjne poprzez zajęcie świadczenia. Nadto, Zakład dokonał zabezpieczenia należności poprzez wpis hipoteki do księgi wieczystej nr [...] . W tej sytuacji, Zakład nie znalazł podstaw do umorzenia zaległości z tytułu składek.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, na skutek wniesienia przez Zobowiązanego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Z. U. S. decyzją z [...] r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję z [...] r. Dokonując ponownej oceny sytuacji zdrowotnej, finansowej i majątkowej Zobowiązanego, organ nie znalazł podstaw uzasadniających umorzenie należności z tytułu składek. Zdaniem organu, w przypadku Zobowiązanego nie zachodzi bowiem sytuacja całkowitej nieściągalności, ani też uzasadniony przypadek, który ze względu na szczególne okoliczności przy uwzględnieniu ważnego interesu osoby zobowiązanej, powinien skutkować umorzeniem postępowania.

Następnie, po rozpoznaniu skargi Zobowiązanego na wyżej opisaną decyzję, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 2 lipca 2015 r.

sygn. akt I SA/Sz 541/15, uchylił zaskarżoną decyzję. Sąd stanął na stanowisku,

że organ dokonując oceny sytuacji finansowej i majątkowej Zobowiązanego,

w szczególności jego przychodów i wydatków, przy uwzględnieniu sytuacji zdrowotnej (znaczny stopień niepełnosprawności), powinien swoje ustalenia odnieść do "wskazywanych i możliwych do zweryfikowania poziomów minimum socjalnego

i minimum egzystencji. Organ winien ustalić, czy po zestawieniu wysokości uzyskiwanych przez Skarżącego i jego małżonkę dochodów (świadczeń ze środków pomocowych) oraz ponoszonych stałych wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego pozostanie kwota, zapewniające owe minima i pozwalająca w konsekwencji na stwierdzenie, że Skarżący jest w stanie faktycznie spłacać istniejące zadłużenie bez niedostatku. Należy bowiem podkreślić, że dążenie do zaspokojenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne nie może doprowadzić do pozbawienia zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb bytowych (§ 3 pkt 1 rozporządzenia)."

Nadto Sąd wskazał, że Zobowiązany nie uregulował zaległych składek na ubezpieczenie społeczne nie ze swojej złej woli czy niedbalstwa, ale na skutek okoliczności od niego niezależnych (zmiana stanu prawnego). Rozpoczynając prowadzenie działalności jako inwalida zwolniony był z opłacania składek wobec Zakładu. O obowiązku odprowadzania składek na ubezpieczenia społeczne Zobowiązany dowiedział się dopiero w momencie gdy zlikwidował działalność gospodarczą (po 12 latach od jego powstania). Należności, jakich domaga się Zakład nie były zatem przez Zobowiązanego wypracowane, a wynikają jedynie ze zmiany treści obowiązujących przepisów regulujących obowiązek uiszczania składek.

Sąd wskazał też, że również sposób uzasadnienia decyzji budzi zastrzeżenia. Uzasadnienie decyzji ma na celu wykazanie prawidłowości procesu myślowego, który doprowadził do ustalenia treści rozstrzygnięcia. Motywy decyzji winny odzwierciedlać rację decyzyjną i wyjaśnić tok rozumowań prowadzących do zastosowania konkretnego przepisu prawa materialnego do rzeczywistej sytuacji faktycznej. Powinny być one tak ujęte, aby strona mogła zrozumieć i w miarę możliwości zaakceptować zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, którymi kierował się organ przy załatwianiu sprawy. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja nie spełniała powyższych kryteriów.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Z. U. S. decyzją

z [...] r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że Zobowiązany prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą w zreformowanym systemie ubezpieczeń społecznych

do 31 grudnia 2011 r. Zobowiązany ma zaległości z tytułu nieopłaconych składek

w części finansowanej przez płatnika składek na ubezpieczenia społeczne za okres

od stycznia 2008 r. do lutego 2009 r., oraz od maja 2009 r. do grudnia 2011 r.,

na ubezpieczenie zdrowotne za okres od stycznia 2003 r. do grudnia 2011 r.

oraz na Fundusz Pracy za okres od stycznia 2008 r. do grudnia 2011 r., w łącznej kwocie [...] zł. Zaległość z tytułu odsetek na dzień 23 października 2014 r. wyniosła [...] zł, natomiast z tytułu kosztów egzekucyjnych [...] zł.

Na podstawie informacji pozyskanych od Naczelnika Urzędu Skarbowego

w P., ustalono że Zobowiązany w 2010 r. osiągnął łączny dochód w wysokości [...] zł, w 2011 r. w wysokości [...] zł, w 2012 r. w wysokości [...] zł, a w 2013 r. w wysokości [...] zł.

Nadto, ustalono że Zobowiązany jest współwłaścicielem na zasadzie wspólności ustawowej małżeńskiej nieruchomości położonej w miejscowości Ż. [...] opisanej w księdze wieczystej nr [...] . Na powyższej nieruchomości Zakład dokonał zabezpieczenia należności poprzez wpis hipoteki do księgi wieczystej.

Zobowiązany prowadzi gospodarstwo domowe, wraz z żoną, która aktualnie pobiera świadczenie rentowe w wysokości [...] zł brutto, tj. [...] zł netto. Zobowiązany pobiera natomiast rentę inwalidzką wraz ze świadczeniem pielęgnacyjnym w związku z wypadkiem, której wysokość wynosi aktualnie [...] zł brutto. Z powyższego świadczenia rentowego dokonywane są potrącenia przez Zakład w wysokości [...] zł miesięcznie, w celu pokrycia zaległości z tytułu składek. Kwota po potrąceniach egzekucyjnych do wypłaty wynosi aktualnie [...] zł netto.

Z oświadczenia Zobowiązanego wynika, że ponosi miesięczne wydatki związane z utrzymaniem w wysokości około [...] zł, wydatki z tytułu kosztów związanych z leczeniem w kwocie [...] zł, oraz inne stałe wydatki związane z utrzymaniem w miesięcznej kwocie [...] zł. Nadto, Zobowiązany ma zobowiązanie finansowe z tytułu zaciągniętego kredytu w wysokości [...] zł oraz zobowiązania w instytucjach w kwocie [...] zł. Zobowiązania te są spłacane w miesięcznych ratach wynoszących łącznie [...] zł.

Zobowiązany jest osobą schorowaną. Z przedłożonego orzeczenia z dnia

3 września 2014 r, wydanego przez Powiatowy Zespół Orzekania o Niepełnosprawności w P. wynika, że zobowiązany został zakwalifikowany do znacznego stopnia niepełnosprawności tym samym wymaga długotrwałej opieki i pomocy innych osób.

Następnie organ przywołał przepisy mające zastosowanie w rozpatrywanej sprawie, tj. art. 28 ust. 3 i ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 121) oraz rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne

(Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365).

Na tej podstawie organ wskazał, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia zależy od indywidualnych okoliczności sprawy ocenianych przez pryzmat warunków koniecznych do umorzenia: całkowita nieściągalność o której mowa w art. 28 ustawy

o systemie ubezpieczeń społecznych lub uzasadniony przypadek ze względu

na szczególne okoliczności przy uwzględnieniu ważnego interesu osoby zobowiązanej. W ocenie organu, umorzenie zaległości składkowej powinno być traktowane jako wyjątkowe uregulowanie na gruncie obowiązujących przepisów, bowiem zasadą jest płacenie składek. Decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności składkowej przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku istnienia przesłanek umorzeniowych może, ale nie jest obowiązany do umorzenia zaległości. Zatem nawet w przedstawionej przez wnioskodawcę trudnej sytuacji finansowej, Zakład nie jest zobligowany do umorzenia zaległości, a w przypadku braku przesłanek całkowitej nieściągalności lub uzasadnionego przypadku, pozbawiony jest prawnej możliwości zwolnienia z wykonania ustawowo nałożonych obowiązków.

Organ wyjaśnił również, że postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek nie jest postępowaniem w przedmiocie ustalenia istnienia i określenia wysokości wskazanego obowiązku, jak również postępowaniem w przedmiocie ustalenia przebiegu ubezpieczenia płatnika. Obowiązek naliczania i opłacenia należności na ubezpieczenia społeczne poprzez osoby prowadzące pozarolniczą działalność w której zamierzają osiągać dochody nie jest uzależniony od rzeczywistych dochodów czy ich braku, jak również wiedzy czy winy płatnika, bowiem obowiązek powstaje z mocy obowiązującego prawa. Wynikająca z ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych a oparta na konstytucji zasada równości oznacza równe traktowanie wszystkich ubezpieczonych, również ubezpieczonych będących płatnikami składek, w obowiązku opłacania składek - z których finansuje się świadczenia społeczne ustawowo zagwarantowane m.in. tym osobom. Obowiązek ten wynika z ustawy o charakterze bezwzględnie obowiązującym i nie podlega kształtowaniu poprzez klauzule generalną o charakterze cywilnym, jaką są zasady współżycia społecznego.

Biorąc powyższe pod uwagę Zakład stanął na stanowisku, że w sprawie nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zobowiązany wprawdzie nie prowadzi obecnie działalności i nie pracuje, lecz w ustalonej sytuacji zdrowotnej otrzymuje świadczenie rentowe, a jego małżonka otrzymuje rentę, w ww. kwotach. Organ zabezpieczył należności składkowe na nieruchomości Zobowiązanego poprzez wpis hipoteki do księgi wieczystej. Ze świadczenia rentowego Zobowiązanego prowadzone jest skutecznie wskazane wyżej postępowanie egzekucyjne. Istnieje więc majątek stanowiący podstawę egzekucyjnego dochodzenia, a także zabezpieczenia spłaty należności składkowych o charakterze publicznoprawnym. Wyklucza to przesłankę całkowitej nieściągalności wymagalnego obowiązku. Organ zaznaczył przy tym, że zabezpieczenia przez wierzyciela wykonania obowiązku na nieruchomości stanowiącej w ustalonej sytuacji majątkowej i rodzinnej również podstawę zabezpieczenia potrzeb mieszkaniowych, a więc niezbędnych potrzeb życiowych małżonków, nie można utożsamiać z postępowaniem egzekucyjnym w trybie administracyjnym i egzekucją - która jest wyłącznie prowadzona z otrzymywanego świadczenia rentowego Zobowiązanego, prowadzonego w zakresie i granicach prawa z pozostawieniem kwot wolnych od egzekucji.

Organ wskazał też, że w sprawie nie zachodzi również uzasadniony przypadek, który przy uwzględnieniu ważnego interesu osoby zobowiązanej stanowiłby podstawę umorzenia należności i zwolnienia z wykonania obowiązku w całości lub w części. Sytuacja majątkowa i rodzinna nie uzasadnia umorzenia w dacie podejmowanego rozstrzygnięcia. Małżonkowie, niezależnie od ustalonej sytuacji zdrowotnej, w której jako osoby schorowane nie pracują zarobkowo i nie osiągają z tych tytułów dochodów, otrzymują stałe świadczenia stanowiące podstawę zabezpieczenia niezbędnych potrzeb życiowych w prowadzonym gospodarstwie domowym a także finansowania zobowiązań (choćby w ratach) bez zagrożenia tym potrzebom. Otrzymywane dochody stanowią bowiem rzeczywistą podstawę finansowania w ratach zobowiązań i obowiązków wobec wierzycieli, bądź w przypadku braku dobrowolnego opłacania - prowadzenia przymusowego dochodzenia, bez zagrożenia niezbędnego minimum egzystencji a także minimum socjalnego, ustalonego według kryteriów Instytutu Pracy i Polityki Społecznej. W sprawie istnieje zatem realna możliwość odzyskania należności publicznoprawnej poprzez wskazaną egzekucje, a niezależnie również jej spłata przez

dłużnika bez przymusowego dochodzenia (choćby w minimalnych ratach). Zobowiązany nie poniósł strat w wyniku klęski żywiołowej czy innego nadzwyczajnego zdarzenia uniemożliwiającego kontynuację prowadzonej działalności, w której to wyłącznie miał możliwość osiągania dochodów na spłatę przedmiotowych zobowiązań. Jak podniesiono wyżej, obok wykonywanej pracy zarobkowej uzyskiwał bowiem uprzednio stałe dochody będąc przedsiębiorcą, a obecnie jako rencista.

W ocenie organu, w sprawie nie występuje więc uzasadniony przypadek, w tym okoliczności określone przesłankami z § 3 pkt 1-3 ww. rozporządzenia, który - pomimo stwierdzenia braku całkowitej nieściągalności - winien skutkować, ze względu na szczególne okoliczności oraz ważny interes osoby zobowiązanej, rezygnacją z dochodzenia przedmiotowych należności oraz rozstrzygnięcia zgodnego z wolą wnioskodawcy, tj. ich jest umorzeniem. Organ wskazał, że wspólny miesięczny dochód w gospodarstwie domowym Zobowiązanego wynosi [...] zł brutto,

tj. [...] zł netto (po potrąceniach egzekucyjnych [...] zł), a więc jest wyższy od minimum socjalnego ([...] zł), a tym samym wyższy od minimum egzystencji ([...] zł) ogłoszonego przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych dla tego typu gospodarstwa. Przy uwzględnieniu wyżej wskazanych wszystkich wydatków finansowych w prowadzonym gospodarstwie domowym oraz obciążeń, w tym wydatków z tytułu miesięcznych opłat, rat zobowiązań i potrąceń egzekucyjnych na rzecz Zakładu, organ - odnosząc się do świadczenia wypłacanego indywidualnie Zobowiązanemu - zauważył, że tzw. dochód dyspozycyjny u niego nie występuje. Jednakże w ustalonej sytuacji majątkowej i rodzinnej nie występuje zagrożenie niezbędnych potrzeb życiowych Zobowiązanego i członków jego rodziny, ponieważ obok dochodu zobowiązanego należy uwzględnić odrębny dochód małżonki. Nadto, organ zaznaczył, że w przypadku wystąpienia płatnika z wnioskiem o rozłożenie zadłużenia z tytułu składek na raty, istnieje możliwość udzielenia ulgi a tym samym przy aktualnej sytuacji finansowej Zobowiązanego ustalenie rat w wysokości mniejszej niż kwoty egzekwowane w ramach postępowania egzekucyjnego, zatem dochód dyspozycyjny w gospodarstwie domowym mógłby ulec zwiększeniu.

Organ podniósł również, że Dłużnik nie wykazał dowodowo szczególnych okoliczności uzasadniających umorzenie, w zakresie ustalonej sytuacji związanej

z brakiem zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Do wniosku o umorzenie należności nie przedłożono aktualnych dowodów dotyczących kosztów utrzymania

i ponoszonych wydatków, które świadczyłyby, iż opłacenie składek pociągnie zbyt ciężkie skutki dla Zobowiązanego. Niedostarczenie powyższych dokumentów uniemożliwia w istocie rzeczywistą ocenę miesięcznych obciążeń Dłużnika w zakresie wydatków na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych, gdzie do powyższego ustalenia przyjęto wskazane przez sąd obciążenia Zobowiązanego na podstawie jego własnych wyliczeń.

Nadto organ zauważył, że Zobowiązany spłaca zobowiązania z tytułu zaciągniętego kredytu w banku oraz w innych instytucjach. Spłata zobowiązań prywatnych tytułem udzielonych kredytów nie może natomiast uzasadniać umorzenia należności publicznoprawnej.

Podsumowując, organ wskazał, że Zobowiązany nie wykazał, iż znajduje

się w takiej sytuacji życiowej, która uniemożliwiałaby mu zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Przypadku, prowadzącego do zwolnienia z wykonania nałożonego ustawowo obowiązku, nie może bowiem samoistnie uzasadniać wystąpienie problemów finansowych związanych z regulowaniem zobowiązań, ani też sytuacja zdrowotna która formalnie bądź faktycznie uniemożliwia wykonywanie pracy, a w której to dłużnik otrzymuje jednakże dochody, np. ze świadczeń emerytalno-rentowych, czy podejmuje prace zarobkowe. Organ podkreślił, że obowiązek wykazania i udowodnienia braku możliwości zaspokojenia tych potrzeb jako związanych z opłaceniem zawnioskowanych należności ciąży na dłużniku nie na wierzycielu publicznym. Zobowiązany nie wykazał, iż nie jest w stanie opłacić czy też przystąpić do systematycznej spłaty choćby w ratach należności z tytułu składek. Nie można również stwierdzić, że przymusowe dochodzenie i dokonywane potrącenie w kwocie [...] zł przy wypłacie wolnego świadczenia w kwocie [...] zł netto oraz - dodatkowo - świadczenia małżonki w kwocie [...] zł netto, tych niezbędnych potrzeb życiowych nie zabezpiecza. Organ wskazał przy tym, że nie kwestionuje tego, iż Zobowiązany nie jest w stanie opłacić należności jednorazowo, czy też bezpośrednio w bliskim przedziale czasu, a także nie kwestionuje konieczności uiszczania innych zobowiązań, a także uciążliwości z tym związanych.

Powołana we wniosku nieświadomość istnienia zadłużenia oraz brak złej woli

w jego opłaceniu – w ocenie organu - nie może stanowić podstawy do umorzenia należności, nie stanowi ono bowiem takiego kryterium ustawowego, w tym jako nadzwyczajne zdarzenie związane z prowadzeniem działalności, a tym samym uzasadnionego przypadku. Powołana okoliczność może stanowić ewentualną podstawę rozważenia udzielenia ulgi w systemie ratalnym. Nie można uzasadniać umorzenia winą leżącą po stronie Zakładu, związaną z brakiem informacji o przedmiotowym zadłużeniu oraz skierowaniem sprawy do egzekucji po wielu latach. Doszukiwanie się przyczyn zadłużenia w powołanych zdarzeniach nie może w świetle przepisów prawa stanowić podstawy do zwolnienia z nałożonego obowiązku względem płatników czy zobowiązanych, regulujących bądź nie nałożone obowiązki z przyczyn obiektywnych. Każdy rozpoczynający działalność gospodarczą, robi to na własne ryzyko, a Zakład nie ma obowiązku każdorazowego informowania i przypominania dłużnikom o powstałym zadłużeniu, mając na względzie mogące powstać w tym zakresie konsekwencje.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, F. B., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł o uchylenie decyzji Z. U. S. z 20 listopada 2015 r. oraz poprzedzającej ją decyzji tego organu oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

Zaskarżonej decyzji zarzucił:

1) naruszenie prawa materialnego przez jego niewłaściwe zastosowanie, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 28 ust. 1, ust. 3a ustawy z dnia

13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 121; zwanej dalej "u.s.u.s.") i § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. 2003 r. Nr 141, poz. 1365; zwanego dalej: "rozporządzeniem z dnia 31 lipca 2003 r.") przez przyjęcie, że w sprawie nie występuje uzasadniony przypadek ze względu na szczególne okoliczności przy uwzględnieniu ważnego interesu Skarżącego, co doprowadziło do uznania za zasadne stanowiska organu, iż brak jest podstaw do umorzenia należności z tytułu składek oraz poprzez uznanie, że sformułowanie "może" zawarte we wskazanych przepisach oznacza w istocie dowolność w zakresie podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek i tym samym uznanie decyzji za zasadną, podczas gdy z materiału dowodowego sprawy, a w szczególności z okoliczności powstania należności, sytuacji zdrowotnej Skarżącego i jego żony oraz ich sytuacji finansowej i materialnej wynika, że miesięczny dochód gospodarstwa domowego Skarżącego jest wyższy od minimum socjalnego;

2) naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 7, 11, 77 § 1, 80, oraz 107 § 3 K.p.a. poprzez dokonanie przez organ jedynie pobieżnej oceny stanu faktycznego zakładając, że z uznaniowego charakteru decyzji wynika umocowanie do wydania decyzji odmownej w każdych okolicznościach sprawy. Tymczasem w sytuacji, gdy ustawodawca przewidział możliwość zastosowania umorzenia należności "w uzasadnionych przypadkach" organ odmawiając zastosowania tej instytucji zobowiązany był należycie wykazać, że okoliczności konkretnej sprawy nie uzasadniają potraktowania jej w sposób szczególny, a także niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego zebranego w sprawie materiału dowodowego i brak wyczerpującego i jasnego uzasadnienia wydanej decyzji, a wręcz podanie w nim danych sprzecznych ze stanem faktycznym.

W uzasadnieniu skargi Skarżący, po przedstawieniu stanu faktycznego

w sprawie, przywołał treść art. 28 u.s.u.s. Odnosząc się do art. 28 ust. 3a u.s.u.s. podniósł, że decyzja Zakładu o umorzeniu należności z tytułu składek ubezpieczeniowych ma charakter uznaniowy. W tej sytuacji prawem do umorzenia zaległości dysponuje organ, więc to organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Wybór taki nie może być jednak dowolny, musi wynikać z wszechstronnego rozważenia wszystkich okoliczności sprawy i uwzględniać treści kierunkowe dyrektyw wyboru rozstrzygnięcia. W tym zawartą w rozporządzeniu: "gdy opłacanie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych".

Skarżący podkreślił, że rozstrzygnięcie podjęte w ramach uznania wymaga więc od organu poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 K.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 K.p.a.), tj. przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 K.p.a.), a także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 K.p.a.). Skarżący zauważył, że stosownie do art. 7 K.p.a., organ ma obowiązek wyważyć słuszny interes obywateli, w tym strony postępowania i interes społeczny, co prowadzi do wniosku, że w przypadku gdy nie sprzeciwia się temu interes publiczny, organ powinien podjąć decyzję na korzyść strony postępowania. Rozważenie obu interesów, tj. słusznego interesu obywateli oraz interesu publicznego, znaleźć musi wyraz w uzasadnieniu decyzji, aby umożliwić kontrolę instancyjną lub ewentualną kontrolę sądową rozstrzygnięcia opartego na uznaniu administracyjnym. W tej sytuacji uzasadnienie decyzji powinno zawierać ocenę zebranego materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię przepisów mających zastosowanie w sprawie oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego, w świetle przyjętych norm prawa materialnego. Uzasadnienie decyzji powinno być wnikliwe, logiczne oraz zawierać dostatecznie zindywidualizowane przesłanki występujące w sprawie. Nadto, szczególnej staranności wymaga uzasadnienie decyzji niekorzystnej dla podatnika. W ocenie Skarżącego, zaskarżona decyzja tych wymogów nie spełnia, co uzasadnia jej uchylenie. Akta administracyjne sprawy, jak również uzasadnienie zaskarżonej decyzji wskazują, że organ nie przeprowadził należycie postępowania merytorycznego, którego wynik uprawniałby do zaakceptowania jego stanowiska o niewystąpieniu w sprawie przesłanek do umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

Skarżący zauważył, że organ analizując przesłanki umorzenia należności stwierdził, iż dochód dyspozycyjny według podniesionych wyliczeń nie występuje. Niewątpliwie wskazuje to, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawia Stronę i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Z ustaleń organu wynika, że Skarżący znajduje się w trudniej sytuacji finansowej i zdrowotnej, jednak okoliczność ta nie znalazła w pełni swojego odniesienia w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, w zakresie odniesienia do przesłanki o jakiej mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, tj. rozważenia zależności pomiędzy opłaceniem należności z tytułu składek, a możliwością zaspokojenia niezbędnych potrzeb bytowych rodziny. Skarżący podkreślił, że przy ocenie jego sytuacji majątkowej i rodzinnej organ nie uzasadnił czy stan ten ma charakter trwały czy przejściowy, czy trudności płatnicze strony mają charakter okresowy, czy też może trwały i pogłębiający się oraz, czy istnieją szanse na poprawę sytuacji finansowej. Organ niejako wziął pod uwagę, że Skarżący i jego małżonka są osobami schorowanymi i w podeszłym wieku, abstrahował jednak od pogarszającego się ich stanu zdrowia i – w stosunku do osób zdrowych - szybkiego zwiększania się ich potrzeb życiowych w zakresie opieki oraz wydatków na leczenie. Jest to okoliczność przyszła i pewna. Ponadto, przy tej ocenie trzeba porównać stwierdzoną sytuację materialną strony z łączną wysokością zaległej należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zestawić wysokość dochodu uzyskiwanego przez stronę i członków jej rodziny w rozumieniu § 3 ust. 2 Rozporządzenia z niezbędnymi kosztami utrzymania jej i najbliższych w celu ustalenia, czy jest ona w stanie faktycznie spłacać istniejące zadłużenie bez niedostatku. Skoro obecny stan majątkowy nie pozostawia dochodu dyspozycyjnego, to jakiekolwiek pogorszenie się stanu zdrowia członka gospodarstwa domowego, co bezspornie w wieku Skarżącego jest pewne, zagrozi jego egzystencji.

Skarżący uznał zatem, że organ w uzasadnieniu decyzji odnosząc się do sytuacji życiowej i finansowej Strony nie wskazał, czy aktualnie możliwe jest wywiązywanie się przez Skarżącego z zobowiązań wobec ZUS i czy zapłata zaległości nie zagraża jego egzystencji. Uzasadnienie decyzji nie spełnia więc wymogów wynikających z art. 80, art. 7, art. 77 § 1 a także art. 107 § 3 K.p.a. Nadto, Skarżący podniósł, że nie ustalono w sposób prawidłowy dochodów Skarżącego uzyskiwanych ze środków pomocowych. Skarżący nie otrzymuje już bowiem dodatku pielęgnacyjnego w wysokości [...] zł, który przyznany został na rok.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Spór w niniejszej sprawie dotyczy odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek. W ocenie Skarżącego jego sytuacja życiowa i finansowa uzasadnia umorzenie zaległości bowiem jest on osobą schorowaną, po odjęciu nogi i płuca, utrzymującą się wraz z żoną ze świadczeń pomocowych (świadczenia emerytalno-rentowe). W ocenie organu nawet tak trudna sytuacja Skarżącego nie stanowi dostatecznej przesłanki do umorzenia zaległości, bowiem wysokość otrzymywanych przez małżonków świadczeń przekracza kwoty minimum socjalnego i minimum egzystencji, więc pozwala na spłatę ciążących na Skarżącym zobowiązań.

Podstawą umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne jest art. 28 ust. 1-3a u.s.u.s. Przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do umorzeń między innymi składek na ubezpieczenie zdrowotne i składek na Fundusz Pracy (art. 32 u.s.u.s.)

Zgodnie z art. 28 ust. 1 i ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Z. U. S. tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a, przewidującego wyjątek od zasady. Wyjątek ten polega na tym, że pomimo braku całkowitej nieściągalności składek możliwe jest ich umorzenie w uzasadnionych przypadkach, przy czym taka możliwość dotyczy tylko składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek.

Stosownie zaś do art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Jak już wskazano powyżej, wyjątek od zasady, że umorzeniu podlegają należności z tytułu składek tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, dotyczy składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Wówczas należności mogą być umarzane w uzasadnionych przypadkach (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.). W ustawie nie określono bliżej uzasadnionych przypadków w rozumieniu art. 28 ust. 3a u.s.u.s., natomiast zgodnie z art. 28 ust. 3b tej ustawy, minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego otrzymał upoważnienie ustawowe do określenie w drodze rozporządzenia szczegółowych zasad umarzania składek, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.

Zgodnie z § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. (wydanego na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s.), Z. U. S. może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie tych należności pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zaakcentować należy, że użycie przez ustawodawcę zwrotów "mogą być umarzane" (art. 28 ust. 1 i ust. 2 u.s.u.s.) i "Zakład może umorzyć" (§ 3 ust. 1 rozporządzenia) wskazuje jedynie na możliwość umorzenia, a nie obligatoryjność umorzenia w przypadku wystąpienia przesłanek umorzenia. Oznacza to, że nawet jeżeli zaistnieje jedna z przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. czy § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia, to nie musi ona skutkować umorzeniem należnych Zakładowi składek. Powyższe uregulowania dają zatem podstawy Zakładowi do orzekania w ramach tzw. uznania administracyjnego. Uprawnienie do działania w ramach uznania administracyjnego oznacza, że na gruncie analizowanego przypadku, do uznania organu pozostawiono stwierdzenie istnienia lub nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności, uzasadniających umorzenie zaległości lub odsetek, jak też zakres ewentualnego umorzenia.

Oczywiście nie można przyjąć, że uznanie administracyjne oznacza zupełną dowolność sposobu rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej. Zgodnie bowiem

z art. 6 K.p.a., organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Oznacza to, że w każdym przypadku rozstrzygania sprawy administracyjnej organ wydający orzeczenie, także w swych motywach musi uwzględniać obowiązujący porządek prawny. Swoboda uznania organu administracji jest - przynajmniej na gruncie K.p.a. - ograniczona tym, że organ stosujący prawo jest zobowiązany mieć na względzie w toku postępowania "interes społeczny i słuszny interes obywateli", o których mowa w art. 7 K.p.a. (por. Janusz Borkowski [w:] Barbara Adamiak Janusz Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, 11. wydanie, Wydawnictwo C.H.Beck Warszawa 2011, str. 396-397). Uznaniowy charakter decyzji nie zwalnia również organu od obowiązku przeprowadzenia postępowania w prawidłowy sposób. Organ ma obowiązek wypełnić zawarty w art. 7 K.p.a. nakaz dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz określony w art. 77 § K.p.a. obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Wydanie decyzji musi być więc poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie przesłanek umorzenia i ich analizą, z zachowaniem wymogów proceduralnych.

Zadaniem sądu administracyjnego jest natomiast przede wszystkim ocena, czy organ nie wykroczył poza zakres przyznanej mu przez ustawodawcę swobody orzekania oraz to, czy organ zachował określone prawem wymogi proceduralne. Sądowa kontrola decyzji uznaniowych nie obejmuje natomiast prawidłowości wyboru przez organ jednej z możliwych opcji rozstrzygnięcia sprawy, gdyż wybór rozstrzygnięcia wymyka się kryteriom prawnym, opierając się na przesłankach celowościowych, rzetelnościowych, gospodarnościowych i innych tego typu determinantach pozaprawnych.

Przenosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, należy wskazać, że kontrolą Sądu objęte zostały decyzje i prowadzące do wydania tych decyzji postępowanie, w którym Z. U. S. ustalił, iż nie ma podstawy do umorzenia składek, ponieważ nie zachodzi całkowita nieściągalność składek, o której mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., a także, że nie zachodzi przesłanka umorzenia składek określona w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia. W następstwie tej kontroli Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że Sąd nie znalazł podstaw do zakwestionowania stanowiska organu, iż w przypadku Skarżącego nie zaistniała żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności, określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Przede wszystkim wymaga podkreślenia, że w odniesieniu do Skarżącego nie mają zastosowania przesłanki określone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Organ w obu swoich decyzjach przyjął też, że w sprawie nie została także spełniona przesłanka związana z zaprzestaniem prowadzenia działalności przez Skarżącego.

Wskazać należy, że samo zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, nie przesądza automatycznie o wystąpieniu przesłanki całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. W tych przypadkach bowiem, zasadniczo konieczne jest stwierdzenie przez organ rozpoznający wniosek o umorzenie należności, że brak jest jakiegokolwiek majątku, z którego można egzekwować należności.

Tymczasem - jak ustalił organ i czego Strona nie kwestionuje - ciążące na Skarżącym zobowiązania zostały skierowane na drogę postępowania egzekucyjnego, które prowadzone ze świadczenia rentowego. Nadto na nieruchomości będącej współwłasnością Skarżącego organ dokonał zabezpieczenia należności poprzez wpis hipoteki do księgi wieczystej. Istnieje więc majątek z którego można egzekwować należność.

Wątpliwości Sądu nie budzi także dokonana przez organ ocena sytuacji Skarżącego w świetle § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia. Podkreślić w tym miejscu należy, że przewidziane w tym przepisie umorzenie należności z tytułu składek jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie trudnych, gdy ze względu np. na znikome źródło dochodów, ciężki stan zdrowia czy inne względy społeczne, nie jest realnie możliwe wywiązanie się ze zobowiązania wobec Zakładu. Odstąpienie od obowiązku regulowania należności z tytułu składek jest możliwe jedynie w sytuacji jednoznacznego stwierdzenia, że strona nie tylko obecnie, ale również w przyszłości, nie będzie miała możliwości spłaty nawet części zaległości. Nadto, w przypadku Skarżącego organ uwzględnił przy tym wszystkie zalecenia Sądu zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 2 lipca 2015 r. sygn. akt I SA/Sz 541/15, uchylającym decyzję z 27 lutego 2015 r., a w szczególności przeanalizował sytuację finansową Skarżącego w odniesieniu do określonych przez Instytut Pracy i Polityki Społecznej minimum socjalnego oraz minimum egzystencji.

W rozpoznawanej sprawie Zakład, na podstawie przedłożonych do sprawy dokumentów oraz poczynionych ustaleń, poddał ocenie wszystkie okoliczności odnoszące się do sytuacji majątkowej, finansowej i rodzinnej Skarżącego, i dokonał ich merytorycznej oceny. Organ zważył, że Skarżący i jego żona nie pracują, uzyskując dochody stanowiące podstawę zabezpieczenia niezbędnych potrzeb życiowych w prowadzonym przez nich gospodarstwie ze świadczeń pomocowych (emerytalno-rentowych). Niewątpliwie dochody te nie są wysokie, bowiem Skarżący otrzymuje rentę inwalidzką wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym w wysokości [...] zł brutto, tj. [...] netto (po potrąceniu egzekucyjnym kwoty [...] , kwota ta wynosi [...] zł netto), a jego żona otrzymuje rentę w wysokości [...] zł brutto, tj. [...] zł netto) a konieczność ponoszenia bieżących wydatków na utrzymanie rodziny oraz regulowania zobowiązań sprawia, że aktualna sytuacja finansowa Skarżącego jest trudna. Wskazać jednak należy, że dochody netto uzyskiwane przez Skarżącego wraz z małżonką przekraczają poziom minimum socjalnego i minimum egzystencji.

Minimum socjalne jest normatywnym wzorem (modelem) zaspokaJ. podstawowych potrzeb bytowo-konsumpcyjnych na niskim poziomie, stanowiąc kategorię, która przede wszystkim pełni funkcję poznawczą. Kategoria ta wyznacza linię niskich dochodów, równych kosztom utrzymania, umożliwia ocenę społecznego zakresu zjawiska zagrożenia ubóstwem. Minimum socjalne wyznacza górną granicę obszaru ubóstwa. Natomiast minimum egzystencji wyznacza dolną granicę tego obszaru. Jest więc modelem konsumpcji (wydatków) ubogich gospodarstw domowych. Poziom minimum egzystencji umożliwia przeżycie, tj. zaspokojenie podstawowych potrzeb biologicznych na najniższym z dopuszczalnych poziomów. Konsumpcja niższa od poziomu wyznaczonego tą granicą prowadzi do biologicznego wyniszczenia (por. M. Dziubińska-Michalewicz, Minimum egzystencji a minimum socjalne, Kancelaria Sejmu Biuro Studiów i Analiz, marzec 2011, nr 781; dostępne na: biurose.sejm.gov.pl).

Należy przy tym wyjaśnić, że w kwocie minimum socjalnego mieszczą się wydatki na mieszkanie, żywność, odzież, obuwie, ochronę zdrowia i higienę, koszty komunikacji i łączności (np. dojazdy do pracy), wydatki na kształcenie i wychowanie dzieci, na kontakty rodzinne i towarzyskie oraz skromne uczestnictwo w kulturze. Jest to więc model zaspokajania potrzeb na poziomie minimalnego dobrobytu.

Według danych zawartych na stronie Instytutu Pracy i Polityki Społecznej (www.ipps.com.pl), minimum socjalne w gospodarstwie emeryckim dwuosobowym

w czerwcu 2015 r. wynosiło [...] zł, a w grudniu 2015 r. [...] zł, natomiast minimum egzystencji w tym gospodarstwie (ostatnie dane na grudzień 2014 r.) wynosiło [...] zł.

Zauważyć przy tym należy że wskazane minima są określane dla gospodarstw domowych. Inny jest bowiem poziom minimum dla gospodarstwa jednoosobowego

a inny dla dwuosobowego. Dlatego też przy ocenie sytuacji finansowej Skarżącego należało również uwzględnić dochody innych członków gospodarstwa domowego,

w tym przypadku żony. W tej sytuacji, łączna kwota dochodów netto Skarżącego i jego żony (przed potrąceniem egzekucyjnym) w wysokości [...] zł przewyższa wskazane minima. Nadto, przy uwzględnieniu potrącenia w wysokości [...] zł również kwota ta jest wyższa.

Odnosząc się natomiast do zarzutu skargi, zgodnie z którym organ nieprawidłowo ustalił stan faktyczny, ponieważ w kwocie dochodu Skarżącego uwzględnił dodatek pielęgnacyjny, który został przyznany tylko na rok i już mu nie przysługuje, wskazać należy, że Skarżący w skardze z 28 grudnia 2015 r., nie podał roku na który był on przyznany, czy przysługiwał tylko w 2014 r. czy do końca 2015 r., a sprawę ponownie rozstrzygano na dzień 20 listopada 2015 r. Skarżący nie przedłożył również żadnych dokumentów potwierdzających tę okoliczność. Należy jednak podkreślić, że nawet przy nieuwzględnieniu w budżecie Skarżącego kwoty dodatku w wysokości [...] zł (kwota wskazana w skardze), kwota dochodów przewyższa wskazane minima. W tej sytuacji dochód netto gospodarstwa domowego Skarżącego wynosi bowiem [...] zł, już po potrąceniu egzekucyjnym. Skarżący wraz z żoną są zatem w stanie z tej kwoty zaspokoić podstawowe wydatki związane z realizacją podstawowych potrzeb życiowych wskazanych w kwocie minimum socjalnego.

Powyżej wskazanej kwoty nie przekracza również kwota wydatków zadeklarowanych przez Skarżącego w złożonym oświadczeniu. Według oświadczenia ponoszone wydatki związane z utrzymaniem wynoszą [...] zł (miesięczne opłaty), [...] zł (leki), [...] zł (inne), łącznie [...] zł. Nadto, Skarżący wskazał że ponosi wydatki związane z regulowaniem zobowiązań pieniężnych. W banku kwota zobowiązania wynosi [...] zł (rata [...] zł miesięcznie) do 2015 r., a w instytucjach – [...] zł (rata [...] zł miesięcznie) do października 2015 r., więc nawet przy uwzględnieniu tych kwot zadeklarowana przez wydatki miesięczne Skarżącego nie przekraczają minimum socjalnego. Nadto, w dniu wydania decyzji – co wynika z oświadczenia – przynajmniej zobowiązanie w instytucjach zostało spłacone.

Należy także zauważyć, że chociaż organ w swojej decyzji wskazał, że "odnosząc się do wypłacanego świadczenia indywidualnie zobowiązanemu dochód dyspozycyjny według poniesionych wyliczeń nie występuje", to organ wniosek ten wysnuł na podstawie odniesienia dochodu Skarżącego do minimum socjalnego dla gospodarstwa domowego emeryckiego dwuosobowego, ponieważ minimum dla tego gospodarstwa jednoosobowego wynosi [...] zł, a to minimum dochód Skarżącego znacząco przekracza. Nadto, jak już wcześniej wspomniano poziom minimum socjalnego Skarżącego należy rozpatrywać przy uwzględnieniu dochodów innych członków gospodarstwa domowego.

Sytuacja zdrowotna Skarżącego niewątpliwie ogranicza jego możliwości zarobkowania, bowiem z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z 3 września 2014 r. Skarżący został zakwalifikowany do znacznego stopnia niepełnosprawności. Oznacza to, że wymaga on długotrwałej opieki oraz pomocy innych osób w samodzielnej egzystencji oraz w pełnieniu ról społecznych. Orzeczenie to zostało wydane do 3 września 2015 r. Problemy zdrowotne Skarżącego są niewątpliwie poważne, lecz nie mogą stanowić samoistnej podstawy do umorzenia zaległych składek. Podstawą umorzenia zaległości z tytułu składek nie jest bowiem sam fakt zaistnienia choroby, choćby nawet uniemożliwiającej świadome pokierowanie własnym postępowaniem, a jedynie trudny stan majątkowy będący efektem tej choroby. Przy czym jako trudny stan majątkowy rozumie się sytuację, w której opłacenie zaległości spowodowałoby po stronie zobowiązanego niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb. Tymczasem sama wysokość przysługującego Skarżącemu bieżącego świadczenia rentowego nakazuje traktować jego sytuację materialną jako pozwalającą na spłatę zobowiązań. Tym bardziej, że jak wynika z oświadczeń samego Skarżącego, potrącenie kwoty egzekucji z tego świadczenia, nie powoduje niemożności zaspokajania podstawowych potrzeb przez członków jego gospodarstwa domowego.

W ocenie Sądu, należy również zaakcentować, że Skarżący nie przedłożył

w toku postępowania żadnych aktualnych dowodów dotyczących kosztów utrzymania

a także ponoszonych wydatków, które potwierdzałby, iż egzekucja należności przez Zakład, pociągnie zbyt ciężkie skutki dla Zobowiązanego. Ze złożonego przez Skarżącego - w odpowiedzi na wezwanie z 7 listopada 2014 r. - oświadczenia wynika jedynie ogólna kwota wydatków miesięcznych ponoszona przez Skarżącego. Należy przy tym zauważyć, że wydatki te dotyczą zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych, zabezpieczeniem których jest pozostawienie w dyspozycji Skarżącego kwoty minimum socjalnego.

Podkreślenia wymaga również, że zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny (...). Z takiego uregulowania wynika przede wszystkim, że to na wnioskodawcy (zobowiązanym) spoczywa ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających umorzenie składek (por. wyrok NSA z 14 listopada 2014 r. sygn. akt II GSK 1501/13). Stąd, też jeżeli Skarżący twierdził, że ponoszone przez niego wydatki są wyższe, w związku z ponoszonymi kosztami utrzymania, leczenia, czy innymi niezbędnymi jego potrzebami, to w interesie Skarżącego było wykazanie, że chociaż kwota jego dochodów przekracza ustalone minima, to w jego przypadku należy indywidualnie ustalić kwotę minimum potrzeb życiowych. Z przedłożonych dokumentów taka sytuacja jednak nie wynika.

Nie ulega wątpliwości, że zły stan zdrowia Skarżącego utrudnia a nawet uniemożliwia mu prowadzenie swoich spraw osobiście. Jednak, od początku prowadzonego postępowania Strona była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, dzięki czemu miała możliwość czynnego udziału w postępowaniu,

w szczególności mogła przedkładać dokumenty, składać oświadczenia czy wnioski. Strona natomiast ograniczyła się jedynie do złożenia oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej, chociaż pismem z 7 listopada 2014 r. została poinformowana o podstawach umorzenia należności oraz konieczności ich wykazania. Nadto, chociaż w toku prowadzonego postępowania, w tym przed wydaniem zaskarżonej decyzji, będącej efektem uchylenia poprzedniej decyzji przez Sąd, Skarżący miał szanse wypowiedzieć się co do materiału zgromadzonego w toku postępowania, to z tego prawa nie skorzystał ani też nie przedstawił innych dowodów potwierdzających jego aktualną trudną sytuację życiową i finansową. Wskazać też należy, że w dacie wydawania zaskarżonej decyzji z 20 listopada 2015 r., a także w dacie zawiadomienia o możliwości wypowiedzenia się w sprawie materiału dowodowego w sprawie, załączone do wniosku orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, utraciło już ważność, a Strona nie przedstawiła aktualnego dokumentu.

Mając na względzie takie okoliczności faktyczne - zdaniem Sądu – zasadnie Zakład uznał, że chociaż dług wobec ZUS jest znaczny, uzasadnione jest założenie,

że do czasu przedawnienia należności istnieje realna możliwość jego spłaty w dłuższym okresie czasu, w dogodnych, niewysokich ratach – na taką możliwość Zakład zwracał uwagę w obu decyzjach. Ponadto umorzenie przedmiotowych zobowiązań dawałoby możliwość spełnienia zobowiązań Skarżącego wobec innych wierzycieli (z ww. cywilnoprawnych tytułów), co stawiałoby te zobowiązania w uprzywilejowanej sytuacji wobec przedmiotowych zobowiązań publicznoprawnych. Zasadnie też Zakład wskazał, że - jako wierzyciel - nie ma swobody w dysponowaniu należnościami z tytułu składek, a dokonując oceny zasadności umorzenia takich należności, jest on zobowiązany zrównoważyć interes dłużnika oraz interes publicznych funduszy celowych, w tym także w aspekcie społecznym, bowiem fundusze te są finansowane ze składek, do których opłacania zobowiązani są wszyscy płatnicy.

Zrozumiałe jest przy tym, że o konieczności pozytywnego rozpoznania wniosku Skarżącego nie mógł przesądzić fakt, że Skarżący nie jest w stanie bezpośrednio czy jednorazowo opłacić całości zadłużenie. Okoliczność taka stanowi bowiem w istocie podstawę prawną rozważenia możliwości udzielenia ulgi w spłacie w formie układu ratalnego.

Za niemający w istocie znaczenia należy również uznać zarzut, że Skarżący nieświadomie i nie ze swojej winy, wskutek brak wiedzy co do zmiany stanu prawnego, nie odprowadzał należnych składek, co w konsekwencji spowodowało powstanie zaległości i powstanie zobowiązania z tytułu odsetek. Podkreślenia bowiem wymaga, że poza zakresem kognicji sądu administracyjnego pozostaje kontrola prawidłowości określenia należności z tytułu składek, co należy do kompetencji sądów pracy i ubezpieczeń społecznych. Powyższy zarzut mógłby być jedynie przedmiotem postępowania prowadzonego w przedmiocie określenia wysokości składek (a w konsekwencji, także i odsetek od tych składek). Powyższa okoliczność, przy braku innych argumentów uzasadniających umorzenie zaległości Skarżącego, tym bardziej nie może stanowić przesłanki przesądzającej o udzieleniu ulgi w spłacie zobowiązań z punktu widzenia ważnego interesu Skarżącego, czego domaga się Strona w skardze.

Trzeba jeszcze raz podkreślić, że spełnienie ustawowych warunków umorzenia składek daje jedynie możliwość umorzenia tych należności a nie nakłada na Zakład obowiązku w tym zakresie. Ta instytucja jest bowiem zastrzeżona dla sytuacji szczególnie drastycznych, gdy z uwagi np. na wiek, stan zdrowia, sytuację rodzinną, inne względy społeczne oraz znikome źródło przychodów nie jest realnie możliwe wywiązanie z ciążącego na zobowiązanym obowiązku wobec Zakładu również w dłuższej perspektywie czasowej.

Zdaniem Sądu, organ uwzględnił wszelkie dowody zebrane w sprawie i wynikające z nich okoliczności. Wbrew jednak oczekiwaniom Skarżącego wyciągnął

z nich wnioski przemawiające za odmową umorzenia zaległych należności. Wnioski te zostały należycie uargumentowane i znajdują właściwe odzwierciedlenie w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji, a dokonana przez organ ocena mieści się w ramach uznania administracyjnego, które w sprawie nie nosiło cech oceny dowolnej

(art. 80 K.p.a.).

Należy także wskazać, że wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów, Skarżący może ponownie wystąpić do organu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ.

W tym stanie sprawy, na podstawie a art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), Sąd orzekł o oddaleniu skargi.