Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 403/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2014-10-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Zabezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 36 ust. 1 pkt 10 , art. 41a ust. 1 pkt 1 i ust. 2
journal: Dz.U. 2008 nr 50 poz 291
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - tekst jednolity
article: art. 6, art. 7, art. 77 § 1, art. 80
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Wiesława Pierechod, Sędziowie sędzia WSA Zofia Skrzynecka (sprawozdawca), sędzia WSA Ryszard Maliszewski, Protokolant referent stażysta Milena Małyszko, po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 29 października 2014r. sprawy ze skargi T. R. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa (kasa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie) na rzecz adwokata J. D. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej wykonanej z urzędu. .


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia "[...]" Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego utrzymał w mocy własną decyzję z dnia "[...]" o odmowie umorzenia T.R. (dalej jako "strona", "wnioskodawca", "skarżący") zadłużenia za okres od III kw. 2000r. do III kw. 2013r. w kwocie 38.133,56 zł, w tym zaległych należności na funduszu emerytalno-rentowym za okres od III kw 2004r. do III kw. 2013r. objętych pomocą de minimis w rolnictwie.

Z motywów decyzji i akt administracyjnych wynika następujący stan sprawy:

Wnioskiem z dnia 7 sierpnia 2013r., uzupełnionym pismem z dnia 12 sierpnia 2013r., T.R. zwrócił się do Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego o umorzenie zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek. Uzasadniając wniosek wskazał na trudną sytuację finansową związaną z koniecznością spłacania rat w związku z zakupem nowej maszyny rolniczej, brakiem środków na uprawę rolną, obciążeniem gospodarstwa rolnego dokonanym przez KRUS wpisem hipoteki przymusowej oraz potrącaniem przyznanych zasiłków chorobowych i macierzyńskiego na poczet zaległości, a także problemami zdrowotnymi. Podniósł także, iż budynek, w którym zamieszkuje z rodziną, a także stodoła są w bardzo złym stanie technicznym i wymagają natychmiastowego remontu pokrycia dachowego. Przedstawił także inne okoliczności takie jak: konieczność zwrotu dopłat bezpośrednich za 2010 rok otrzymanych z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w 3 ratach po 818,00 zł, z czego uregulowana została jedna rata, obciążenia budżetu rodzinnego miesięcznymi wydatkami ponoszonymi na zakup leków w kwocie ok. 130 zł, w związku z przebywaniem pod stałą opieką lekarza rodzinnego, a także wydatkami na zakup materiałów budowlanych w celu remontu obory.

Z przedłożonych przez stronę dokumentów, oświadczeń oraz dodatkowych dokumentów zebranych w toku postępowania wynikało, iż małżonka strony J.R. w okresie od 1 lipca 2013r. do 31 lipca 2013r. korzystała z zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowania dziecka w rodzinie wielodzietnej w łącznej kwocie 407,00 zł miesięcznie. Wnioskodawca oraz jego żona leczeni są przez lekarza medycyny rodzinnej. Wnioskodawca był hospitalizowany w okresie 4 dni w związku z planowanym zabiegiem. Urząd Gminy udzielił stronie pomocy de minimis w rolnictwie z tytułu umorzenia części podatku rolnego w kwocie 73,69 Euro tj. 307,00 zł. Strona poniosła szkody w uprawach rolnych w 2010r., co zostało udokumentowane zaświadczeniem Koła Łowieckiego przedłożonym w PT KRUS w 2010r. Szkody w uprawach zostały zgłoszone także w 2013r. do Koła Łowieckiego "[...]". W wyniku zawartej w dniu 13 lipca 2013r. umowy z Kołem Łowieckim wyposażono gospodarstwo rolne wnioskodawcy w ogrodzenie zabezpieczające uprawy przez szkodliwym działaniem zwierzyny leśnej. W zamian za otrzymane wyposażenie strona zrzekła się prawa do roszczeń odszkodowawczych z tytułu szkód powstałych w wyniku działania zwierzyny leśnej za okres 5 lat.

W wyniku przeprowadzonej na wniosek strony w dniu 12 sierpnia 2013r. wizytacji w gospodarstwie rolnym ustalono, iż wnioskodawca zamieszkuje wraz z żoną i trojgiem dzieci (wiek 6, 12, 20 lat) w czteroizbowym domu murowanym, nieskanalizowanym, bez centralnego ogrzewania, którego stan określono jako średni. Stan budynków gospodarczych określono: obora - stan dobry, stodoła - stan zły, częściowo zawalona. W gospodarstwie znajduje się ciągnik oraz sprzęt towarzyszący służący produkcji rolniczej, których stan określono jako zły. Wnioskodawca prowadzi hodowlę 7 sztuk bydła. Koszt remontu obory wyniósł 5.416,00 zł, co zostało udokumentowane fakturami na zakup materiałów budowlanych.

Rodzina wnioskodawcy korzysta z pomocy Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w formie otrzymywanego dodatku mieszkaniowego w wysokości 64,22 zł miesięcznie oraz w postaci przyznanych posiłków dla dzieci z powodu wielodzietności i ubóstwa. Żona strony pobiera zasiłek rodzinny w wysokości 407,00 zł. Miesięczne stałe opłaty związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego stanowią wydatki na energię elektryczną, telefon, wodę oraz zakup leków.

Decyzją z dnia "[...]" Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego odmówił umorzenia zadłużenia za wnioskowany okres. Powołując w podstawie prawnej decyzji art. 36 ust. 1 pkt 10 i art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn.: Dz.U. z 2008r. nr 50, poz. 291 ze zm.), dalej jako u.u.s.r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w stosunku do wnioskodawcy nie zachodzą okoliczności pozwalające orzec o całkowitej nieściągalności zadłużenia, dającej podstawę do umorzenia wnioskowanych należności, a regulowanie zadłużenia poprzez dokonywane potrącenia z przyznawanych stronie świadczeń krótkoterminowych jest skuteczne. Podniósł również, że wnioskodawca nie spełnia kryteriów do umorzenia wnioskowanych należności w ramach pomocy de minimis, którą udziela się dla gospodarstw rolnych znajdujących się przejściowo w trudnej sytuacji ekonomicznej.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy ubiegający się o ulgę wskazał na brak uwzględnienia protokołów z oszacowania strat za szkody łowieckie za cały okres tj. 10 lat, a nie jedynie za okres 2 lat. Podniósł, iż wysokość szkód wynikająca

z protokołów komisji szacującej straty nie odzwierciedla faktycznych strat poniesionych w gospodarstwie rolnym. Zarzucił brak dołączenia do materiałów zgromadzonych

w postępowaniu zdjęć zniszczonego budynku mieszkalnego, który wymaga remontu oraz zniszczonych przez dziki łąk o powierzchni 5 ha. Wskazał, iż zabezpieczenie zadłużenia wpisem na hipotece pozbawi go podstawowego źródła dochodu. Ponownie wskazał na problemy zdrowotne oraz korzystanie od roku ze zwolnienia lekarskiego. Dodał, że cena gruntów będących w jego posiadaniu wyliczona na podstawie wskaźników publikowanych przez Główny Urząd Statystyczny jest zawyżona,

a wyliczony na podstawie norm publikowanych przez GUS przeciętny dochód z 1 ha przeliczeniowego, jest nierealny do osiągnięcia. Podkreślił, że od 10 lat użytkuje grunty, niemniej nie zbiera plonów, w związku z czym Państwo powinno zadośćuczynić za utracone korzyści.

Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z dnia "[...]" utrzymał w mocy decyzję z dnia "[...]". Wskazując na treść art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. oraz na treść przepisów prawa unijnego dotyczących pomocy publicznej, m.in. rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1535/2007 z dnia 20 grudnia 2007r. w sprawie zastosowania art. 87 i 88 Traktatu WE w odniesieniu do pomocy de minimis w sektorze produkcji rolnej, stwierdził, że nie zostały spełnione kryteria do udzielenia pomocy w postaci umorzenia należności.

Organ wyjaśnił, że strona prowadząc działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym o powierzchni 13,75 ha fizycznych, co stanowi 7,22 ha przeliczeniowych użytków rolnych, podlegała ubezpieczeniu rolniczemu od 1 stycznia 1987r., a jego żona od 1 lipca 1991r. Tym samym była zobowiązana do opłacania składek za każdą osobę ubezpieczoną w jej gospodarstwie rolnym. Przez wieloletnie niewywiązywanie się

z tego obowiązku wnioskodawca dopuścił do powstania zadłużenia w kwocie przekraczającej 38 tys. zł. Organ wskazał, iż o narastającym zadłużeniu z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników, w tym o możliwości jego regulowania w formie układu ratalnego, bądź odroczenia terminu płatności bieżącej składki, strona była systematycznie informowana przez Placówkę Terenową KRUS poprzez wysyłane informacje o zadłużeniu oraz w trakcie kilkakrotnie przeprowadzanych wizytacji w gospodarstwie rolnym strony. Prezes KRUS nadmienił, iż placówka terenowa KRUS przychylając się do próśb strony wielokrotnie odraczała terminy płatności oraz udzieliła w 1997r. układu ratalnego, który nie został zrealizowany z powodu braku wpłat. W 2001r. umorzono wnioskodawcy warunkowo 50% odsetek, lecz decyzja ta wygasła z uwagi na niedotrzymanie warunków spłaty pozostałej części zaległości. Na wniosek złożony w 2008r. umorzono stronie część odsetek w kwocie 780,00 zł. Decyzją z dnia "[...]" Prezes KRUS umorzył odsetki w kwocie 1902,00 zł. Organ wskazał również, iż na poczet zadłużenia Placówka Terenowa KRUS na przestrzeni lat dokonywała potrąceń z przyznawanych stronie zasiłków chorobowych i jednorazowych zasiłków macierzyńskich. W 2002r. oraz w 2005r. dokonano zabezpieczenia zaległości z tytułu składek za okres od IV kw. 1996r. do III kw. 2005r wpisem hipoteki do księgi wieczystej gospodarstwa. W 2010 r. objęto postępowaniem egzekucyjnym zaległości za okres od III kw. 2000r. do II kw.2002r. W wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego w maju 2010 r. dokonano zajęcia rachunku bankowego wnioskodawcy, które nie zmniejszyło zadłużenia z uwagi na brak środków na rachunku bankowym.

Organ wskazał, iż dodatkowym dochodem w budżecie rodziny były otrzymywane w latach 2007-2012r. dopłaty obszarowe z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Wysokość otrzymanych przez stronę płatności obszarowych, rolnośrodowiskowych oraz płatności ONW związanych z niską bonitacją gleb za 2012r. stanowiła łącznie kwotę 21.819,63 zł. Środki pieniężne otrzymywane z ARiMR od 2010 roku wypłacane były na rachunek bankowy pełnomocnika.

W wyniku przeprowadzenia kolejnej wizytacji w dniu 8 listopada 2013r. organ ustalił, że roczny przychód z gospodarstwa rolnego, według strony, wynosi 10 tys. zł, warunki mieszkaniowe są złe, tylko dwa z trzech pokoi nadają się do zamieszkania.

W listopadzie 2013 roku strona wyremontowała dach budynku mieszkalnego wykorzystując część materiałów z rozbiórki obory. Do protokołu z wizytacji dołączono zdjęcia budynku mieszkalnego. Ustalono, iż miesięczne wydatki rodziny stanowią opłaty za: energię elektryczną w kwocie 161,26 zł, wodę w kwocie 15,67 zł, telefon 33,87 zł, leki ok. 130 zł, zakup biletu miesięcznego dla uczącego się syna w kwocie 80 zł. Łącznie średnia miesięczna kwota ponoszonych wydatków wynosi ok. 420 zł.

Zdaniem Prezesa KRUS przedstawione przez stronę okoliczności nie miały znacznego wpływu na powstanie zaległości. Organ zauważył, iż od 1996r. strona wielokrotnie zwracała się z wnioskiem o udzielenie ulg w postaci odroczenia terminu płatności składek, o możliwość spłaty w układzie ratalnym, jak również o umorzenie zadłużenia motywując między innymi ponoszonymi corocznie od kilkunastu lat stratami w uprawach rolnych, powodowanych przez zwierzynę leśną i otrzymywaniem niskiego odszkodowania. Na podstawie informacji z Koła Łowieckiego oraz dostarczonych przez stronę protokołów z oszacowania strat organ ustalił, że na przestrzeni lat 1995-1999 strona uzyskała odszkodowanie w łącznej kwocie 1 890,00 zł, w latach 1998 i 2000-2001 nie ubiegała się o odszkodowanie, w latach 2004-2007 średniorocznie otrzymywała 200 zł odszkodowania. Za 2008 i 2009 rok nie posiada protokołów

z oszacowania strat. W 2010r. – strona poniosła straty w uprawie ziemniaka na obszarze 0,05 ha, w 2011r. wysokość przyznanego stronie odszkodowania wyniosła 500,00 zł, a w 2012r. - 770,00 zł. Organ zauważył, iż podpisując protokoły z oględzin

z oszacowania szkód w uprawach i płodach rolnych strona nie kwestionowała określonej w nich wysokości poniesionych strat.

Analizując sytuację pod kątem przesłanek umorzenia, o których mowa w wyżej wskazanych przepisach, Prezes KRUS wskazał, że prowadzona przez stronę działalność rolnicza na gruntach o powierzchni powyżej 13 ha fizycznych pozwala uzyskiwać dochody umożliwiające zabezpieczenie swoich potrzeb materialnych

i finansowych. Na doinwestowanie gospodarstwa rolnego, w tym remontów budynków gospodarczych oraz ogrodzenia zabezpieczającego przed niszczeniem upraw, pobierane były od 2007 roku dopłaty bezpośrednie z Agencji Restrukturyzacji

i Modernizacji Rolnictwa. Organ zauważył, że strony nie zobowiązano do zwrotu wszystkich pobranych płatności. Wielokrotnie na przestrzeni lat udzielano stronie ulg

i umarzano odsetki od należności niezabezpieczonych hipotecznie. Organ zwrócił uwagę, iż prowadzenie działalności rolniczej związane jest z ryzykiem wystąpienia strat w gospodarstwie rolnym, w tym także zniszczeń spowodowanych działaniem dzikiej zwierzyny leśnej. Wskazał, że na przestrzeni wielu lat strona otrzymywała odszkodowanie od Koła Łowieckiego "[...]". Zdaniem organu zadłużenie powstało

w wyniku wieloletniego nieopłacania przez wnioskodawcę składek, których opłacanie jest obowiązkiem wynikającym z przepisów ustawy. W kwestii wykazanych przez stronę miesięcznych wydatków organ stwierdził, że są one związane ze stałymi kosztami utrzymania gospodarstwa domowego i nie stanowią szczególnych okoliczności uzasadniających umorzenie zaległości. Według organu, również schorzenia wnioskodawcy i jego żony nie mogą być wystarczającą przesłanką do umorzenia należności, bowiem zadłużenie jest następstwem niewywiązywania się przez lata z obowiązku opłacania składek. Odnosząc się do zabezpieczenia części wierzytelności na hipotece gospodarstwa rolnego organ wyjaśnił, iż okoliczność ta nie pozbawia wnioskodawcy źródła dochodu, lecz stanowi formę zabezpieczenia zaległości z tytułu nieopłaconych składek. Organ wskazał także, że oszacowania wartości posiadanych przez wnioskodawcę użytków rolnych w kwocie ok. 326 tys. zł oraz rocznej kwoty dochodu z gospodarstwa rolnego w kwocie ok. 19,5 tys. zł, dokonano w oparciu o wskaźniki, które są badane i publikowane przez powołany w tym zakresie centralny organ administracji państwowej tj. Główny Urząd Statystyczny.

Reasumując Prezes KRUS stwierdził, iż nie można orzec trwałej nieściągalności zadłużenia, co warunkuje jego całkowite umorzenie, gdyż strona posiada majątek,

z którego w przyszłości można dochodzić zaległości, a kwoty dokonywanych potrąceń z przyznawanych stronie świadczeń krótkoterminowych, skutkują zmniejszeniem zadłużenia.

Mając natomiast na uwadze okres jakim objęty jest wniosek strony o umorzenie należności z tytułu zaległych składek tj. od III kw. 2000r. do III kw. 2013r., Prezes KRUS stwierdził, iż brak jest podstaw do uznania, że zadłużenie to powstało w wyniku przejściowo trudnej sytuacji ekonomicznej w gospodarstwie rolnym strony.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skarżący, reprezentowany przez adwokata ustanowionego z urzędu, wnosząc o uchylenie decyzji z dnia "[...]" w całości oraz zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej zarzucił jej naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego. Zarzucając naruszenie prawa materialnego wskazał, iż organ naruszył art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. poprzez uznanie braku podstaw do zastosowania tego przepisu, podczas gdy w okolicznościach sprawy istnieje uzasadniony ważny interes skarżącego w postaci stanu, w którym wykonanie obowiązku zapłaty składek może spowodować niemożność zaspokojenia przez skarżącego własnych potrzeb życiowych oraz członków jego rodziny, co istotnie zagraża podstawom egzystencji skarżącego, a istnienie wskazanej przesłanki winno skutkować umorzeniem w całości należności z tytułu składek na ubezpieczenie.

Zarzucając natomiast naruszenie przepisów procedury, skarżący wskazał na naruszenie art. 7 kpa w zw. z art. 77 § 1 kpa oraz art. 80 kpa poprzez dokonanie dowolnej nie zaś swobodnej oceny dowodów zgromadzonych w sprawie, skutkujące uznaniem braku podstaw do wnioskowanego umorzenia zadłużenia skarżącego, podczas gdy wszechstronna ocena przeprowadzonych dowodów przemawia za uznaniem zasadności umorzenia w całości należności z tytułu składek na ubezpieczenie, z uwagi na ciężką sytuację materialną i zdrowotną skarżącego oraz wynikającą z tego niemożność spłaty zadłużenia.

W uzasadnieniu skargi wskazano na trudną sytuację finansową i zdrowotną skarżącego, która uniemożliwia spłatę zadłużenia w kwocie 38.133,56 zł. Powołując się na treść art. 41 a 1 pkt 1 u.u.s.r. skarżący wyjaśnił, iż w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego

i składkowego, istnieje możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie.

Konkretyzując zarzuty podniósł, iż wykonanie obowiązku zapłaty składek może spowodować niemożność zaspokojenia przez skarżącego własnych potrzeb życiowych oraz członków jego rodziny oraz może doprowadzić do zagrożenia podstaw egzystencji. Wyjaśnił, że ma na utrzymaniu troje dzieci. Jedynym majątkiem oraz źródłem utrzymania rodziny jest gospodarstwo rolne, które jest ogólnie w złym stanie. Budynek mieszkalny oraz budynki gospodarcze wymagają modernizacji oraz znacznych nakładów. Rodzina skarżącego ze względu na swój status finansowy korzysta z różnych form pomocy społecznej.

Wskazał, iż w chwili obecnej nie ma możliwości bieżącej spłaty zadłużenia, bez poniesienia istotnego i ciężkiego w skutkach uszczerbku w utrzymaniu siebie i członków rodziny. Na poparcie swojego stanowiska wskazał na pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 28 lutego 2012 r., zgodnie

z którym przesłanką umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie jest ważny interes zainteresowanego. Istnienie tej przesłanki może uzasadniać sytuacja materialna i zdrowotna wnioskującego oraz wynikająca z niej niemożność spłaty zadłużenia.

Zauważył, że decyzja wydana w oparciu o art. 41 a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. jest decyzją uznaniową organu administracji. Wybór organu nie może być jednak dowolny

i musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy, w szczególności podnoszonych przez wnioskodawcę.

Odnosząc się do naruszenia przepisów postępowania skarżący wskazał na niewyczerpujące zbadanie materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie,

w szczególności niewystarczające uwzględnienie schorzeń wnioskodawcy i jego małżonki oraz sytuacji życiowej i materialnej, zdarzeń losowych w postaci szkód

w uprawach. Ponadto zarzucił niewystarczające uwzględnienie stanu składników majątku skarżącego, w tym zestawienia tych możliwości z wysokością należności. Zdaniem skarżącego ocena całokształtu okoliczności sprawy daje podstawy do zastosowania w stosunku do niego bonifikaty wynikającej z art. 41 a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r.

Końcowo, skarżący przywołał fragment wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 8 marca 2012 r. w sprawie o sygn. akt III SA/Lu 537/11, w którym Sąd stwierdził, że: "za sytuację uzasadniającą istnienie po stronie podlegającego ubezpieczeniu rolnika ważnego interesu w umorzeniu należności

z tytułu składek uznać należy taki stan, w którym wykonanie obowiązku zapłaty składek mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego podstawowych potrzeb życiowych, zwłaszcza gdy zapłata należności zagrażałaby podstawom egzystencji osoby podlegającej ubezpieczeniu".

W odpowiedzi na skargę Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje.

Na wstępie rozważań należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Sposób kontroli konkretyzują zaś przepisy ustawy

z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (jedn. Tekst: Dz. U. z 2012 r. 270 ze zm.) - zwanej w dalszej części "p.p.s.a". W wyniku takiej kontroli decyzja (lub postanowienie) może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby

w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika zaś, że sąd rozstrzyga

w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza, że sąd ma prawo, ale i obowiązek, dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.

Oceniając zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzję organu z punktu widzenia wskazanych powyżej kryteriów, stwierdzić należy, że została ona wydana bez naruszenia prawa.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w przedmiocie umorzenia zadłużenia za okres od III kw. 2000r. do III kw. 2013r. w kwocie 38.133,56 zł, w tym zaległych należności na funduszu emerytalno-rentowym za okres od III kw. 2004r. do III kw. 2013r. objętych pomocą de minimis w rolnictwie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowił art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r., zgodnie z którym Prezes Kasy (lub upoważniony przez niego pracownik Kasy), w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno - rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części.

Powyższe oznacza, że nie każdy wniosek zobowiązanego musi być rozpatrzony pozytywnie, bowiem decyzje w tym przedmiocie muszą być uzasadnione istnieniem istotnych przesłanek wskazujących np. na całkowitą nieściągalność zadłużenia (art. 41 a ust 2 u.u.s.r.). Ponadto, w przypadku spełnienia warunków określonych

w rozporządzeniu Komisji (WE) Nr 1535/2007 z dnia 20 grudnia 2007r. w sprawie zastosowania art. 87 i 88 Traktatu WE w odniesieniu do pomocy de minimis w sektorze produkcji rolnej ( Dz. U. UE L 337 z 21.12.2007r.), zaległości na ubezpieczenie emerytalno - rentowe od III kwartału 2004r. można objąć pomocą de minimis. Pomoc de minimis może być przyznana wyłącznie dla gospodarstw rolnych, które nie są przedsiębiorstwami znajdującymi się w trudnej sytuacji. Zgodnie z przepisami powołanego rozporządzenia Komisji (WE) udzielane korzyści finansowe w formie ulg

w spłacie należności z tytułu składek, umorzeń oprocentowania od nieopłaconych składek stanowią incydentalną pomoc w ustabilizowaniu się przejściowo trudnej sytuacji ekonomicznej płatnika oraz istnieje pozytywna prognoza, co do poprawy wyników prowadzonej produkcji podstawowych produktów rolnych.

Z treści przytoczonego przepisu art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. wynika, że istotą decyzji dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników jest jej uznaniowy charakter. Użyty w przepisie zwrot "może" oznacza, że organ przy rozpatrywaniu sprawy i wydaniu rozstrzygnięcia działa w ramach uznania administracyjnego. W przypadku stwierdzenia przesłanek, o których mowa w wyżej wymienionym przepisie może zatem wniosek uwzględnić lub odmówić jego uwzględnienia. Użycie przez ustawodawcę zwrotu "może" oznacza jedynie możliwość umorzenia należności, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Uznanie oznacza przyznanie organowi administracji przy podejmowaniu decyzji pewnego stopnia swobody, pozwalającej na wybór spośród kilku prawnie dopuszczalnych wariantów rozstrzygnięć tego, który organ uważa za najbardziej właściwy.

Nie można jednak przyjąć, że uznanie administracyjne oznacza zupełną dowolność sposobu rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej. Zgodnie bowiem z art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U.

z 2013 r. poz. 267 ze zm.), dalej jako: "K.p.a.", organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Oznacza to, iż w każdym przypadku rozstrzygania sprawy administracyjnej organ wydający orzeczenie, także w swych motywach musi uwzględniać obowiązujący porządek prawny. Swoboda uznania organu administracji jest – przynajmniej na gruncie K.p.a. – ograniczona tym, że organ stosujący prawo jest zobowiązany mieć na względzie w toku postępowania "interes społeczny i słuszny interes obywateli", o których mowa w art. 7 K.p.a. (por. Janusz Borkowski w: Barbara Adamiak Janusz Borkowski "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz", 11. wydanie, Wydawnictwo C.H.Beck Warszawa 2011 r., strony 396-397). Uznaniowy charakter decyzji nie zwalnia również organu od obowiązku przeprowadzenia postępowania w prawidłowy sposób. Organ ma obowiązek wypełnić zawarty w art. 7 K.p.a. nakaz dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz określony w art. 77 § 1 i w art. 80 K.p.a. obowiązek wszechstronnego zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Wydanie decyzji musi być zatem poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie przesłanek umorzenia i ich analizą,

z zachowaniem wymogów proceduralnych. Wybór treści rozstrzygnięcia przez organ nie może być bowiem dowolny, ale musi wynikać z wszechstronnego oraz dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 lutego 1996 r., sygn. akt II SA 2875/95, publ. CBOiS).

Sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, że obejmuje zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Sąd nie ocenia natomiast wydanej decyzji z punktu widzenia jej celowości czy słuszności. Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Wystąpienie tego rodzaju naruszeń może mieć miejsce w sytuacji pozostawienia poza rozważaniami organu argumentów podnoszonych przez stronę, pominięcia istotnego dla rozstrzygnięcia materiału dowodowego, czy też dokonania prze organ oceny tego materiału wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego.

Do umorzenia należności składkowych w świetle art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. może dojść na skutek pozytywnego rozpatrzenia wniosku rolnika, jeżeli organ rentowy biorąc pod uwagę "stan finansów ubezpieczenia", uzna, że przemawia za tym "ważny interes" rozumiany m.in. jako wykazanie przez zobowiązanego, iż w związku ze stanem majątkowym lub sytuacją rodzinną nie jest on w stanie opłacać należności składkowych. Innymi słowy organ przy podejmowaniu decyzji w przedmiocie umorzenia winien wyważyć pomiędzy ważnym interesem zobowiązanego oraz stanem finansów funduszów emerytalno - rentowego i składkowego. Zauważyć należy, że pojęcie "ważnego interesu" ma charakter niedookreślony, co oznacza, że organ ma obowiązek każdorazowo, indywidualnie wyjaśniać jego treść. Obowiązkiem organu jest zatem wyjaśnienie i ustalenie w okolicznościach sprawy, co należy rozumieć przez ważny interes strony i czy zaszedł on w sprawie.

Kwestią pierwszorzędną w niniejszej sprawie jest ustalenie czy występuje ww. przesłanka umorzenia, tj. ważny interes zainteresowanego. Wniosek o umorzenie zaległości składkowych skarżący uzasadnił trudną sytuacją materialną. Sytuacja materialna rolnika i wynikająca z niej niemożność opłacania składek może uzasadniać istnienie przesłanki ważnego interesu zainteresowanego. W związku z tym obowiązkiem organu, wynikającym z art. 77 § 1 K.p.a,. było wyjaśnienie sytuacji materialnej i życiowej skarżącego, ustalenie osób z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, dochodów, wydatków koniecznych dla utrzymania jego oraz jego rodziny, stanu zdrowia, uzyskiwania dochodów z dodatkowych źródeł, składników jego majątku, a także skutków, jakie dla jednostki może spowodować konieczność natychmiastowej zapłaty zaległości objętej wnioskiem o umorzenie. Zgodzić należy się z poglądem wyrażonym w wyroku WSA w Lublinie, a przywołanym w skardze, który nie jest odosobniony w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, że ważny interes

w umorzeniu składek ze względu na trudną sytuację ubezpieczonego istnieje wtedy, gdy pomiędzy obowiązkiem zapłaty należności i jego sytuacją materialną istnieje związek tego rodzaju, że wykonanie obowiązku zapłaty składek mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego i jego bliskich podstawowych potrzeb życiowych (por. wyrok NSA z dnia 14 grudnia 2010r., sygn. akt II GSK 106/09, wyrok WSA w Kielcach z dnia 25 września 2014r. o sygn. akt I SA/Ke 427/14, publ. CBOiS). Niemniej jednak powołanie się skarżącego w sposób ogólny na ten fragment uzasadnienia wyroku nie oznacza, że jego sytuacja ma tożsamy charakter przez co automatycznie obliguje organ do umorzenia jego zadłużenia wobec organu rentowego.

W ocenie Sądu, Prezes KRUS przeprowadził postępowanie w sposób prawidłowy, wyczerpująco przedstawiając stan faktyczny sprawy i dokonując oceny zgromadzonego materiału dowodowego. Na tej podstawie wnikliwie i rzetelnie dokonał analizy sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego. Organ ustalił, że skarżący jest żonaty, zamieszkuje z trojgiem dzieci w domu jednorodzinnym, który jest w złym stanie mieszkalnym, posiada gospodarstwo rolne, w którego skład wchodzą budynki gospodarcze częściowo wyremontowane, maszyny rolnicze oraz 7 sztuk bydła (protokół wizytacji z dnia 8 listopada 2013r.). Organ uwzględnił także okoliczność korzystania rodziny skarżącego z pomocy Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w postaci zasiłku rodzinnego w wysokości 407 zł, dodatku mieszkaniowego w wysokości 64,22 zł oraz przyznanych posiłków dla dzieci. Ustalił także średnie miesięczne wydatki skarżącego

i jego rodziny, które kształtują się na poziomie ok. 420 zł. Organ zwrócił uwagę na fakt prowadzenia przez wnioskodawcę i jego żonę działalności rolniczej w gospodarstwie rolnym o powierzchni 13,75 ha fizycznego, z którego winien uzyskiwać dochody wystarczające na pokrycie obowiązków również wobec organu rentowego. Według oświadczenia strony, które nie zostało jednak potwierdzone, dochód z gospodarstwa wynosi 10.000 zł rocznie. Prezes KRUS wskazał, iż przybliżona wartość rocznej kwoty dochodu z gospodarstwa tej wielkości według danych GUS wynosi 19.500 zł.

W toku postępowania organ zbadał także czy i w jakich okresach strona pobierała dopłaty unijne z tytułu prowadzenia działalności rolniczej. Z danych ewidencji ARiMR, wynikało, że strona uzyskiwała dopłaty obszarowe w latach 2007-2012, co stanowiło dodatkowe źródło dochodu. Wysokość otrzymanych przez stronę płatności obszarowych, rolno środowiskowych oraz płatności ONW związanych z niską bonitacją gleb za 2012r. wyniosła łącznie 21. 819,63 zł.

Rozpoznając wniosek organ wziął także pod uwagę stan zdrowia strony oraz jego małżonki i przedłożone w tym zakresie dokumenty. Z danych przedstawionych przez stronę wynikało, iż oboje małżonkowie pozostają pod opieką lekarza medycyny rodzinnej, dodatkowo skarżący przebywał w szpitalu związku z planowanym zabiegiem w dniach od 09.01.2013r do 12.01.2013r. Organ nie kwestionował podnoszonych dolegliwości zdrowotnych skarżącego, zauważył jednak, że nie stanowią one wystarczającej przesłanki do umorzenia należności.

Organ ocenił także podnoszoną przez wnioskodawcę okoliczność występowania corocznych strat w uprawach rolnych wywołanych przez czynnik zewnętrzny tj. dzikie zwierzęta i otrzymywania z tego tytułu nieadekwatnych odszkodowań. Organ wskazał, że okoliczność ta nie uzasadnia umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Organ wyliczył wszystkie otrzymane przez stronę od Koła Łowieckiego odszkodowania, ich wysokość, wskazał także lata, w których strona nie występowała o odszkodowanie. Zauważył także, iż strona podpisując protokoły oszacowania szkód w uprawach i płodach rolnych nie kwestionowała określonych w nich wysokości strat.

Ponadto organ szczegółowo przeanalizował historię zadłużenia wnioskodawcy

i stwierdził, że przez wieloletnie niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek strona doprowadziła do powstania przedmiotowego zadłużenia. Słusznie zauważył, co znajduje poparcie w zgromadzonym materiale dowodowym, że strona była regularnie informowana o narastającym zadłużeniu, jak również o możliwościach regulowania zadłużenia w formie układu ratalnego bądź odroczenia płatności. Podniósł także, że Terenowa Placówka KRUS wielokrotnie przychylała się do próśb wnioskodawcy o odroczenie terminu płatności, w 1997r. udzieliła układu ratalnego, który nie został zrealizowany z powodu braku wpłat, w 2001r umorzono stronie 50% odsetek, decyzja wygasła jednak z uwagi na niedotrzymanie warunków spłaty pozostałej części odsetek. Ponadto w 2008r. umorzono stronie część odsetek w wysokości 780 zł, a w 2010r. umorzono odsetki w kwocie 1902 zł. Nie można zatem organowi rentowemu czynić zarzutu, że nie uwzględniał sytuacji strony i nie przychylał się do jej wniosków. Przeciwnie, organ umożliwiał zobowiązanemu zmniejszenie zadłużenia i poprawę jego sytuacji materialnej. Część z przyznanych stronie ulg nie została jednak wykorzystana z powodów leżących po stronie wnioskodawcy. Nie można również czynić zarzutu organowi, iż na poczet zadłużenia na przestrzeni lat dokonywał potrąceń z zasiłków chorobowych i macierzyńskich przyznanych wnioskodawcy i jego żonie, egzekwując w ten sposób swoje należności. Zgodzić należy się z Prezesem KRUS, iż ustanowiona na gospodarstwie hipoteka nie pozbawia skarżącego uzyskiwania z przedmiotowej nieruchomości dochodów czy płodów rolnych, stanowi jedynie zabezpieczenie zaległości z tytułu nieopłaconych składek. W żaden sposób nie koliduje z prowadzeniem działalności rolniczej.

Ponadto, jak zauważył organ, umorzenie składek na ubezpieczenie emerytalno-rentowe rolników stanowi pomoc de minimis. Pomoc taka ma zaś charakter selektywny

i może być przyznawana podmiotom, które znajdują się w przejściowo trudnej sytuacji

i istnieje pozytywna prognoza co do dalszych wyników beneficjenta. Trudna sytuacja,

w przypadku skarżącego, nie ma charakteru przejściowego, na co wskazuje okres objęty wnioskiem o umorzenie, stąd nie kwalifikuje się do skorzystania z tej formy pomocy. Z uwagi na to, że organ nie stwierdził przesłanek do umorzenia należności na podstawie art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, powyższą argumentację należało uznać za uzupełniającą.

W ocenie Sądu, Prezes KRUS przeprowadził postępowanie w sposób prawidłowy, wyczerpująco przedstawiając stan faktyczny sprawy i dokonując oceny zgromadzonego materiału dowodowego. Na tej podstawie wnikliwie i rzetelnie dokonał analizy sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącego.

Kluczowym w niniejszej sprawie jest fakt, że skarżący posiada gospodarstwo rolne o powierzchni 13,75 ha fizycznego, co stanowi 7,22 ha przeliczeniowego,

z którego ma możliwość uzyskiwania regularnego dochodu, choć być może niskiego,

z uwagi na stan zmechanizowania gospodarstwa i występujące szkody powodowane przez dzikie zwierzęta. Niemniej jednak skarżący i jego rodzina, w szczególności żona oraz dorosły syn, mogą podjąć inicjatywę wykorzystania posiadanych gruntów rolnych

i gospodarstwa rolnego, w odpowiedni sposób, który zabezpieczy wszystkie potrzeby rodziny jak i obowiązki wobec organów Państwa. Niewykorzystywanie posiadanego majątku, w sytuacji, gdy obiektywnie jest to możliwe, należy ocenić jako pozbawianie się środków koniecznych do zaspokajania potrzeb swoich i rodziny. Posiadanie majątku nieruchomego wiąże się bowiem zawsze z potencjalną możliwością uzyskiwania z tego tytułu dochodów lub pożytków. Wskazując w tym miejscu na majątek skarżącego zauważyć należy, iż organ rozpoznając wniosek strony wziął także pod uwagę przesłankę określoną w art. 41a ust. 2 u.u.s.r. zgodnie, z którą umorzenie może nastąpić w przypadku całkowitej nieściągalności zadłużenia, która zachodzi m.in. wówczas, gdy dłużnik nie posiada źródeł dochodu i majątku, z którego można efektywnie dochodzić należności. Taka sytuacja nie wystąpiła w niniejszej sprawie.

Nie można również pominąć okoliczności, że przy ustalaniu sytuacji finansowej skarżącego należy uwzględnić także dochody uzyskiwane z tytułu uzyskiwanych dopłat unijnych, które tylko w 2012r. wyniosły 21.819,63 zł. W ocenie Sądu, wnioskodawca nie przedstawił również żadnych nieprzewidzialnych, nadzwyczajnych i niezależnych od niego zdarzeń losowych, które utrudniałyby spłatę należności. Za takie Sąd nie uważa szkód wyrządzonych w uprawach. Sąd zauważa także, że podstawowe potrzeby rodziny zaspokajane są z Budżetu Państwa w formie stałej pomocy z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, która stanowi główne źródło utrzymania rodziny. Okoliczność powyższa nie skutkuje jednak automatycznie po stronie organu, obowiązkiem umorzenia przedmiotowych zaległości.

Sąd zgadza się ze stanowiskiem Prezesa KRUS wyrażonym w odpowiedzi na skargę, iż nie można za uprawniony uznać wniosku strony, która przez okres kilkunastu lat lekceważy obowiązek opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników,

a następnie domaga się ich umorzenia.

Sąd nie neguje, że skarżący i jego rodzina znajdują się w trudnej sytuacji materialnej, że wnioskodawca ma problemy zdrowotne oraz, że przy obecnych dochodach nie jest w stanie rzeczywiście w całości spłacić zadłużenia wobec KRUS. W takiej sytuacji skarżący może wystąpić do organu o rozłożenie zadłużenia na raty, na taką możliwość wskazywał także Prezes KRUS w odpowiedzi na skargę. W ocenie Sądu, w świetle dochodów uzyskiwanych z gospodarstwa rolnego, dochodów z tytułu dopłat unijnych, uzyskiwanej pomocy społecznej oraz wysokości wydatków skarżącego, ustalone w odpowiedniej wysokości raty będą możliwe do regulowania przez skarżącego.

Podsumowując, Sąd stwierdził, że Prezes KRUS przeprowadził postępowanie zgodnie z przepisami prawa, w szczególności art. 7 i 77 § 1 K.p.a., tj. dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych w oparciu o cały zebrany w sprawie i wyczerpująco rozpatrzony materiał dowodowy. Tak dokonane ustalenia doprowadziły Prezesa KRUS do wniosku, że brak jest podstawy do umorzenia należności skarżącego. Zauważyć przy tym należy, że wyciągnięte wnioski nie wychodzą poza granice zakreślone w art. 80 K.p.a.

Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a, orzekł jak w sentencji wyroku. Wynagrodzenie pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu Sąd przyznał na podstawie art. 250 p.p.s.a. oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 461).