Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 1894/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2006-06-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Ewa Madej (spr.) Sędziowie sędzia NSA Eugeniusz Christ sędzia NSA Małgorzata Wolf-Mendecka Protokolant Iwona Dybkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 czerwca 2006 r. sprawy ze skargi Prokuratora Okręgowego w C. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie egzekucji należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżone postanowienie i utrzymane nim w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z dnia [...] r. Nr [...].


UZASADNIENIE

Prokurator Okręgowy w C. wniósł skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...], którym utrzymane zostało w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z dnia [...] r. nr [...].

W dniu [...] r. Prokurator Okręgowy w C., działając na podstawie art. 291, 292 i 293 § 1 Kodeksu postępowania karnego, wydał postanowienia o zabezpieczeniu na majątku podejrzanych: E. G., W. M., A. R., M. G., K. F. i P. G. grożących im kar grzywny, przepadku przedmiotów służących lub przeznaczonych do popełniania przestępstw oraz o zabezpieczeniu roszczenia o naprawienie szkody wyrządzonej w mieniu, którym to postanowieniom Sąd Rejonowy w C. nadał klauzule wykonalności. Zabezpieczenia majątkowego roszczeń i kar dokonano poprzez zajęcie mienia ruchomego wobec poszczególnych podejrzanych.

Organ pierwszej instancji, powołując się na podstawę prawną art. 66 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) w związku z art. 17 i 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968 ze zm.) postanowieniem z dnia [...] r. zwrócił wydane przez Prokuratora Okręgowego w C. postanowienia w sprawie wykonania zabezpieczenia na majątku podejrzanych, stwierdzając, iż administracyjny organ egzekucyjny nie jest właściwy do ich wykonania. W uzasadnieniu postanowienia organ ten podał, iż pismem z dnia [...] 2005 r. Prokuratura Okręgowa w C. ponownie przesłała postanowienia o zabezpieczeniu majątkowym (uprzednio Prokuratura Okręgowa w C. przesłała niniejsze postanowienia pismami z dnia [...] 2005 r. i [...] 2005 r.) wnosząc o ich wykonanie, po tym jak Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. zwrócił wymienione postanowienia pismem z dnia [...] 2005 r. Nr [...], w którym przedstawił swój pogląd dotyczący właściwości organów administracyjnych i sądowych.

Organ powołał się na art. 25 § 1 - 3 Kodeksu karnego wykonawczego, w myśl którego egzekucję zasądzonych roszczeń cywilnych, orzeczonej grzywny, świadczenia pieniężnego, należności sądowych oraz zobowiązania określonego w art. 52 Kodeksu karnego prowadzi się według przepisów Kodeksu postępowania cywilnego, jeśli ustawa nie stanowi inaczej. Przepis ten ma również zastosowanie do wykonania postanowień o zabezpieczeniu roszczeń cywilnych będących przedmiotem postępowania karnego oraz grzywny. Zatem zgodnie z art. 758 i 759 Kodeksu postępowania cywilnego sprawy egzekucyjne należą do właściwości sądów i działających przy tych sądach komorników, natomiast czynności egzekucyjne są wykonywane przez komorników z wyjątkiem czynności zastrzeżonych dla sądów. Ponadto powołał on przepisy Kodeksu karnego skarbowego w zakresie wykonywania orzeczeń w sprawach o przestępstwa skarbowe i wykroczenia skarbowego, w których organem postępowania wykonawczego może być także urząd celny (art. 179 § 1 k.k.s.), jak również § 2 i § 5 art. 179 k.k.s. wskazujące, iż organem wykonującym zabezpieczenie majątkowe jest urząd skarbowy, chyba ze kodeks stanowi inaczej, natomiast w razie orzeczenia środka karnego przepadku korzyści majątkowej lub ściągnięcia jej równowartości pieniężnej organ egzekucyjny określony w § 1 (urząd celny) lub art. 27 k.k.w. (urząd skarbowy) prowadzi także egzekucję orzeczonej równocześnie kary grzywny, środka karnego przepadku przedmiotów lub ściągnięcia ich równowartości pieniężnej, jeżeli dokonał uprzednio ich zabezpieczenia. W konkluzji Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. w piśmie z dnia [...] 2005 r. stwierdził, iż nie jest organem uprawnionym do wykonania postanowień o zabezpieczeniu majątkowym i zwrócił je Prokuratorowi Okręgowemu w C.

Organ pierwszej instancji w swym postanowieniu z dnia [...] r. podniósł ponadto, iż wszystkie postanowienia w przedmiocie zabezpieczenia majątkowego zostały wydane w oparciu o art. 292 § 1 k.p.k., który wprost reguluje tryb postępowania przy dokonywaniu zabezpieczeń majątkowych, stanowiąc, iż następuje to w sposób wskazany w Kodeksie postępowania cywilnego. Jednocześnie zauważył, iż klauzule wykonalności nadane postanowieniom Prokuratora przez Sąd Rejonowy w C. również wskazują tryb egzekucji sądowej, a nadto postanowienia te zostały zaopatrzone w klauzule prawomocności, co oznacza, iż podlegają one wykonaniu przez komornika sądowego w trybie wskazanym przez sąd. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. zarzucił również brak zarządzenia zabezpieczenia zgodnie z art. 155a § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, który stanowi, iż organ egzekucyjny dokonuje zabezpieczenia na wniosek wierzyciela (w tym przypadku Prokuratora) i na podstawie wydanego przez niego zarządzenia zabezpieczenia. Natomiast na mocy art. 295 § 1 k.p.k. sporządzony został protokół tymczasowego zajęcia mienia ruchomego. W konsekwencji organ pierwszej instancji stwierdził, iż w związku z nieprzekazaniem przez Prokuratora Okręgowego w C. zarządzenia zabezpieczenia, należało zwrócić postanowienia w przedmiocie zabezpieczenia majątkowego, z uwagi na niewłaściwość administracyjnego organu egzekucyjnego.

Na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z dnia [...] r. pismem z dnia [...] 2005 r. zażalenie wniósł Prokurator Okręgowy w C. zarzucając, iż narusza ono art. 25 § 2, art. 27 i art. 195a k.k.w., a także art. 179 § 2 k.k.s. W uzasadnieniu wywiódł, iż wykonywanie postanowień o zabezpieczeniu majątkowym odbywa się według przepisów Kodeksy karnego wykonawczego, który w art. 2 zalicza administracyjne organy egzekucyjne i urzędy skarbowe do organów postępowania wykonawczego. Jednocześnie w myśl art. 27 k.k.w. egzekucje środka karnego przepadku oraz nawiązki na rzecz Skarbu Państwa prowadzi urząd skarbowy według przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jeżeli kodeks karny wykonawczy nie stanowi inaczej. Prokurator wskazał również, iż ustawą z dnia 13 czerwca 2003 r. o zmianie ustawy kodeks karny oraz niektórych ustaw (Dz. U. Nr 111, poz. 1061) wprowadzono do kodeksu karnego wykonawczego art. 195a § 1, zgodnie z którym, jeżeli jednym postanowieniem zabezpieczono grożący przepadek oraz grzywnę, obowiązek naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, świadczenie pieniężne albo nawiązkę, sąd lub prokurator, który wydał to postanowienie, może zlecić jego wykonanie w całości organowi określonemu w art. 187 k.k.w., zatem urzędowi skarbowemu właściwemu do wykonania środka karnego przepadku. Zdaniem Prokuratora, powołany przepis 195a kkw jednoznacznie stwierdza, iż właściwym do wykonania przedmiotowych postanowień jest organ, któremu zlecono ich wykonanie – Urząd Skarbowy w Z., podczas gdy organ ten ignoruje jego treść, a także treść art. 179 § 2 k.k.s. stanowiący, iż organem wykonującym zabezpieczenie majątkowe ( w sprawach o przestępstwa skarbowe) jest urząd skarbowy, chyba że ustawa ta stanowi inaczej. Prokurator zakwestionował również twierdzenia organu pierwszej instancji jakoby wszystkie postanowienia o zabezpieczeniu majątkowym zawierały podstawę prawną art. 292 § 1 k.p.k., co miało przesadzić o właściwości organu do wykonania postanowień. Prokurator podkreślił, że podstawę prawną postanowień stanowiła przepisy art. 291, 292 i 293 § 1 k.p.k., a więc także przepis art. 292 § 2 dotyczący zabezpieczenia grożącego przepadku. Ponadto - w ocenie Prokuratora przepis art. 291 § 1 k.p.k. wskazuje jedynie sposób zabezpieczenia, nie przesadzając o właściwości. W przekonaniu żalącego się, niesłuszny jest również pogląd organu pierwszej instancji, że orzeczenia prokuratora o zabezpieczeniu majątkowym zaopatrzone w klauzule wykonalności mogą być wykonane wyłącznie przez komornika sądowego w oparciu o przepisy Kodeksu postępowania cywilnego. Jednocześnie wskazuje on, iż zabezpieczenie kary grzywny następuje według przepisów Kodeksu postępowania cywilnego, co oznacza, że postanowienie prokuratora, będące tytułem wykonawczym musi być zaopatrzone w klauzulę wykonalności nadana przez sąd, natomiast nie istnieje przepis nakładający obowiązek uzyskania odrębnej klauzuli wykonalności w oparciu o przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji dla pozostałej części postanowienia. Z kolei wykładnia przepisów art. 25 § 1 k.k.w. oraz art. 25 § 2 k.k.w., zdaniem Prokuratora pozwala stwierdzić, iż postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym wymaga zaopatrzenia go w klauzule wykonalności wówczas, gdy zmierza do zabezpieczenia roszczeń o naprawienie szkody oraz grzywny w trybie art. 292 § 2 k.p.k., zaś w przypadkach przewidzianych w art. 292 § 1 k.p.k. - jest natychmiast wykonalne. W odniesieniu do zarzutu organu pierwszej instancji o braku zarządzenia zabezpieczenia stosownie do art. 155a § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, prokurator wskazał, iż zlecenie wykonania postanowienia o zabezpieczeniu majątkowym pismem jest zgodne z treścią rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 11 kwietnia 1992 r. w sprawie regulaminu wewnętrznego urzędowania powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury (Dz. U. Nr 38 poz. 163 ze zm.), zaś całokształt uregulowania prawnego, w tym art. 170 § 1 przepisów wprowadzających i końcowych ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przemawia za odmiennym traktowaniem postanowienia prokuratora o zabezpieczeniu majątkowym, które w zakresie wykonania grożącego przepadku jest natychmiast wykonalne. Prokurator wskazał również sprzeczność konkluzji uzasadnienia postanowienia organu pierwszej instancji z jego częścią wstępną, gdyż z jednej strony organ powołał się na swą niewłaściwość do wykonania postanowień o zabezpieczeniu, a z drugiej – zarzucił niedochowanie właściwej formy zarządzenia zabezpieczenia.

Dyrektor Izby Skarbowej w K., postanowieniem z dnia [...] r. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z dnia [...] r., zwracając jednocześnie postanowienia w przedmiocie zabezpieczenia na majątku podejrzanych. W uzasadnieniu wskazał, iż art. 2 k.k.w. wprawdzie zalicza administracyjne organy egzekucyjne i urzędy skarbowe do organów postępowania wykonawczego, jednakże zalicza do nich również sądowy organ egzekucyjny (art. 2 pkt 7 k.k.w.). Ponadto stwierdził, że art. 292 § 1 k.p.k. ma decydujące znaczenie dla określenia właściwego organu wykonującego zabezpieczenie, a nadto zakwestionował pogląd wyrażony w zażaleniu przez Prokuratora, jakoby artykuł ten określał jedynie sposób zabezpieczenia, a nie organy właściwe do jego wykonania. Ponadto, organ nadzoru wskazał, iż Naczelnik Urzędu Skarbowego jest organem egzekucyjnym, który działa wyłącznie w oparciu o ustawę o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, chyba że jej przepisy odsyłają do stosowania przepisów procedury cywilnej, co nie ma miejsca. W konkluzji Dyrektor Izby Skarbowej w K. stwierdził, iż organem egzekucyjnym właściwym do wykonania postanowień Prokuratora w przedmiocie zabezpieczenia majątkowego nie może być organ egzekucyjny powołany do prowadzenia egzekucji w trybie administracyjnym.

W dniu [...] r. skargę na powyższe postanowienie wniósł Prokurator Okręgowy w C., zarzucając naruszenie przepisów postępowania w szczególności art. 195a § 1 k.k.w. poprzez niesłuszne uznanie, iż Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. jest niewłaściwy w zakresie wykonania postanowień o zabezpieczeniu majątkowym, podczas gdy treść powołanego artykułu w sposób jednoznaczny wskazuje, że jeżeli jednym postanowieniem zabezpieczono grożący przepadek, grzywnę, obowiązek naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, świadczenie pieniężne albo nawiązkę, sąd lub prokurator, który wydał to postanowienie może w całości zlecić jego wykonanie organowi określonemu w art. 187 k.k.w., czyli urzędowi skarbowemu właściwemu do wykonania środka karnego przepadku. W oparciu o ten zarzut strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia.

W uzasadnieniu skargi strona skarżąca powołała się również na pogląd Piotra Starzyńskiego wyrażony w artykule opublikowanym w "Prokuraturze i Prawie" nr 7-8 z 2005 r., wskazujący, iż skoro w art. 292 § 2 k.p.k. określono cywilnoprawne sposoby zabezpieczenia przepadku, przez co odesłano do art. 743 k.p.c. stanowiącego, iż do wykonania zabezpieczenia stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu egzekucyjnym, zatem urząd skarbowy wykonujący postanowienie o zabezpieczeniu przepadku na podstawie art. 195a § 1 k.k.w. stosuje przepisy o egzekucji sądowej, a nie administracyjnej. Znajduje to również potwierdzenie w literalnej wykładni art. 195a § 1 k.k.w., bowiem gdyby ustawodawca chciał, aby wykonanie zabezpieczenia nastąpiło w trybie egzekucji administracyjnej, określiłby to wprost. W pozostałej części skargi podtrzymano argumenty zawarte w zażaleniu na postanowienie organu egzekucyjnego z dnia 30 czerwca 2005 r.

Odpowiadając na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w K. wniósł o oddalenie skargi, natomiast w uzasadnieniu przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania egzekucyjnego oraz podtrzymał swoje stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu. Jednocześnie podkreślił, iż fakultatywność zawartą w art. 195a § 1 k.k.w. ("sąd lub prokurator może zlecić wykonanie w całości postanowienia o zabezpieczeniu organowi określonemu w art. 187 k.k.w.") ograniczają inne normy przepisane prawem, mające decydujące znaczenie o wyborze organu właściwego o jego realizacji, a mianowicie art. 292 § 1 k.p.k. nakazujący realizację zabezpieczenia w sposób wskazany w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego. Organ drugiej instancji powołał się również na art. 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, stanowiący, iż do obowiązków, które wynikają z decyzji, postanowień lub innych orzeczeń niż określone w art. 3 i art. 3a tej ustawy, stosuje się egzekucję administracyjną tylko wówczas, gdy odrębne ustawy tak stanowią. Z kolei powołał art. 3 § 1, który przewiduje, że egzekucję administracyjną stosuje się do obowiązków określonych w art. 2 ustawy, gdy wynikają z decyzji lub postanowień właściwych organów, albo – w zakresie administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego – bezpośrednio z przepisu prawa, chyba że przepis szczególny zastrzega dla tych obowiązków tryb egzekucji sądowej, stosuje się egzekucję administracyjną. Dyrektor Izby Skarbowej podniósł także, iż klauzule wykonalności nadane postanowieniom o zabezpieczeniu majątkowym przez Sąd Rejonowy w C. w sposób wyraźny stwierdzają, że orzeczenia te stanowią tytuł egzekucyjny w rozumieniu art. 777 § 1 pkt 3 k.p.c., podlegający wykonaniu w drodze egzekucji sądowej. Nadto wskazał, iż w odniesieniu do art. 179 § 2 k.k.s., którego naruszenie zarzuca strona skarżąca, należy również powołać regulację zawartą w art. 180 § 2 k.k.s. w związku z art. 25 § 2 k.k.w., zgodnie z którą do wykonywania postanowień o zabezpieczeniu należności publicznoprawnych uszczuplonych lub narażonych na uszczuplenie, będących przedmiotem postępowania karnego mają zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania cywilnego, co powoduje, iż w przedmiocie postanowień o zabezpieczeniu majątkowym, wydanych w trakcie postępowania karnego, organem wykonującym te zabezpieczenia będzie komornik sądowy, działający w przepisanym dla siebie trybie.

Na rozprawie pełnomocnik strony skarżącej podtrzymał skargę, podkreślając dodatkowo, iż zaskarżone postanowienia naruszają również art. 3 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zarzucając organom całkowite pominięcie uregulowania zawartego w art. 195a k.k.w., wskazał na cel uchwalenia tego przepisu, a mianowicie usprawnienie realizacji zabezpieczeń majątkowych w postępowaniu karnym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył co następuje:

Skarga Prokuratora Okręgowego w C. zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., jak i utrzymane nim w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z dnia [...] r. w przedmiocie zwrotu postanowień o zabezpieczeniu majątkowym wydanych przez stronę skarżącą, wydane zostały z naruszeniem art. 195a Kodeksu karnego wykonawczego, mającego zastosowanie w niniejszej sprawie oraz art. 3 § 1 i art. 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a także art. 157 § 1 tej ustawy.

Zasadniczym przedmiotem sporu między stronami jest właściwość urzędu skarbowego w zakresie wykonania postanowień prokuratora w przedmiocie zabezpieczenia majątkowego, a co za tym idzie, zastosowanie art. 195a k.k.w.. Nadto, spór dotyczy również rozstrzygnięcia czy wykonanie prawomocnego postanowienia prokuratora o zabezpieczeniu majątkowym grożącego przepadku przedmiotów służących lub przeznaczonych do popełniania przestępstw, kar grzywny oraz roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej w mieniu, następuje na podstawie przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji czy też według przepisów postępowania cywilnego.

Zarówno organ pierwszej, jak i drugiej instancji w swych rozważaniach zdają się pomijać treść art. 195a k.k.w., który w niniejszej sprawie ma decydujące znaczenie. Analizę powyższego przepisy należy rozpocząć od przywołanie jego treści, która stanowi, że jeżeli jednym postanowieniem zabezpieczono grożący przepadek oraz grzywnę, obowiązek naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za doznana krzywdę, świadczenie pieniężne albo nawiązkę, sąd lub prokurator, który wydał to postanowienie, może zlecić jego wykonanie w całości organowi określonemu w art. 187 k.k.w. (§ 1), a zatem urzędowi skarbowemu właściwemu do wykonania środka karnego w postaci przepadku lub nawiązki na rzecz Skarbu Państwa. W wypadku, o którym mowa w § 1, jeżeli orzeczono przepadek, urząd skarbowy prowadzi również egzekucję orzeczonej jednocześnie grzywny i zasądzonych od skazanego kosztów sądowych oraz egzekucję orzeczonego obowiązku naprawienia szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, świadczenia pieniężnego albo nawiązki (§ 2). Z przytoczonego przepisu jednoznacznie i bez wątpienia wynika, iż prokurator, a tym samym strona skarżąca w niniejszej sprawie miał prawo zlecić Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w Z. wykonanie przedmiotowych postanowień o zabezpieczeniu majątkowym, gdyż zostały spełnione wszystkie przesłanki określone w omawianym artykule. Wydane przez Prokuratora Okręgowego postanowienia o zabezpieczeniu majątkowym zabezpieczają na mieniu poszczególnych podejrzanych grożący przepadek przedmiotów, karę grzywny oraz obowiązek naprawienia szkody.

Nie podobna zgodzić się z twierdzeniem organu drugiej instancji, jakoby "fakultatywność" zawartą w tym przepisie ("sąd lub prokurator może zlecić wykonanie w całości postanowienia o zabezpieczeniu organowi określonemu w art. 187 k.k.w.") ograniczały inne normy prawne, a w szczególności art. 292 § 1 k.p.k., który decyduje i przesądza o wyborze organu właściwego do realizacji postanowień o zabezpieczeniu majątkowym. Przede wszystkim należy podkreślić, że przepis art. 292 k.p.k. określa różne sposoby zabezpieczenia w zależności od jego przedmiotu. I tak art. 292 § 1 k.p.k. stanowi, że zabezpieczenie - co do zasady - następuje w sposób wskazany w Kodeksie postępowania cywilnego. Ma to odniesienie do zabezpieczenia grzywny, roszczeń o naprawienie szkody, obowiązku jej naprawienia, zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, świadczenie pieniężnego i nawiązki. Natomiast zabezpieczenie grożącego przepadku następuje w sposób szczególny, określony w § 2 art. 292 k.p.k. czyli poprzez zajęcie ruchomości, wierzytelności i innych praw majątkowych oraz przez ustanowienie zakazu zbywania i obciążania nieruchomości. W miarę potrzeby może być ustanowiony zarząd nieruchomości lub przedsiębiorstwa.

Powyższe uregulowanie prawne przesądza jedynie o sposobach dokonania zabezpieczenia, co oznacza, że pozostałe kwestie dokonania zabezpieczenia majątkowego w procedurze karnej są uregulowane innymi przepisami, w tym w szczególności przepisami Kodeksu karnego wykonawczego. Określenie sposobów zabezpieczenia w art. 292 k.p.k. oznacza więc odesłanie wyłącznie do art. 747 k.p.c., który zawiera wyczerpujący katalog sposobów zabezpieczenia roszczeń pieniężnych. Trzeba w tym miejscu podkreślić, że sposób zabezpieczenia to tylko część uregulowania kwestii zabezpieczenia, gdyż w orzeczeniu o zabezpieczeniu niezbędne jest także określenie zakresu zabezpieczenia, o czym stanowi art. 293 § 1 k.p.k., a także – analogicznie – art. 739 § 1 k.p.c. Ten ostatni przepis przewiduje przy tym w § 2, że w razie potrzeby można stosować równocześnie kilka sposobów zabezpieczenia.

Przepis art. 292 k.p.k. jest więc normą adresowaną przede wszystkim do organu upoważnionego do wydania postanowienia o zabezpieczeniu, wskazującą temu organowi jakie są prawnie dopuszczalne sposoby zabezpieczenia poszczególnych kar majątkowych. Adresatem tej normy jest także osoba, na majątku której dokonywane jest zabezpieczenie, a to w tym sensie, że powyższy przepis gwarantuje jej, że żaden inny sposób zabezpieczenia (niewymieniony w kodeksie postępowania cywilnego lub wyszczególniony w § 2 art. 292 k.p.k.) nie może być określony w postanowieniu prokuratora lub sądu. Przepis powyższy nie jest natomiast adresowany do organu egzekucyjnego (ani sądowego, ani administracyjnego), a w żadnym razie – nie decyzuje o właściwości organu egzekucyjnego..

Powyższe wywody prowadzą zatem do wniosku, że upatrywanie w przepisie art. 292 § 1 k.p.k. podstawy do wyłączenia właściwości urzędu skargowego jako organu zobowiązanego do wykonania zabezpieczenia, a to na mocy art. 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jest oczywiście nieuzasadnione. Przepis art. 292 k.p.k. nie reguluje bowiem trybu dokonania zabezpieczenia, w tym właściwości organów.

W odniesieniu do trybu wykonania postanowień o zabezpieczeniu majątkowym należy powołać art. 25 k.k.w. oraz art. 27 k.k.w. Zgodnie z ich treścią egzekucję zasądzonych roszczeń cywilnych, orzeczonej grzywny, świadczenia pieniężnego, należności sądowych oraz zobowiązania określonego w art. 52 Kodeksu karnego prowadzi się według Kodeksu postępowania cywilnego, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej (§ 1 art. 25 k.k.w.). Przepisy procedury cywilnej mają również zastosowanie do wykonania postanowień o zabezpieczeniu roszczeń cywilnych, będących przedmiotem postępowania karnego oraz grzywny (§ 2 art. 25 k.k.w.). Jednocześnie art. 27 k.k.w. stanowi, iż egzekucję środka przepadku oraz nawiązki na rzecz Skarbu Państwa prowadzi urząd skarbowy według przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Należy przyjąć, że organ ten wykonuje także postanowienia o zabezpieczeniu tego przepadku, skoro bowiem zgodnie z art. 27 k.k.w. egzekucję środka karnego przepadku przedmiotów prowadzi urząd skarbowy według przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, więc i postanowienie o zabezpieczeniu tego przepadku realizuje ten organ. Podobny pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny – Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku w uzasadnieniu swego wyroku z dnia 31 stycznia 2002 r. sygn. akt I SA/Gd 1817/2001 oraz R.A Stefański w Komentarzu do Kodeksu postępowania karnego, tom I (Dom Wydawniczy ABC, 1998 r). Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że w tym przypadku Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. obowiązany jest wykonać postanowienia o zabezpieczeniu przepadku kierując się przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Warto przywołać także art. 179 § 2 Kodeksu karnego skarbowego, przytoczony również przez stronę skarżącą, z którego treści wynika, iż organem wykonującym zabezpieczenie majątkowe w sprawach o przestępstwa skarbowe i wykroczenia skarbowe, jest urząd skarbowy, chyba że kodeks stanowi inaczej. Przepis ten również określa organ właściwy do wykonania postanowień o zabezpieczeniu majątkowym – urząd skarbowy. Orzeczenia o zabezpieczeniu majątkowym w niniejszej sprawie wskazują także na popełnienie przez podejrzanych przestępstw wymienionych w powyższej ustawie.

Powyższy, zawarty w art. 25 i art. 27 k.k.w., dychotomiczny podział właściwości pomiędzy sądowym a administracyjnym organem egzekucyjnym został jednak zmieniony z woli ustawodawcy, który – kierując się zapewne względami zapewnienia skuteczności działania zabezpieczającego i egzekucyjnego oraz wymogami ekonomii procesowej – przyznał prokuratorowi i sądowi prawo wyznaczenia jednego organu egzekucyjnego, do wykonania postanowienia o zabezpieczeniu przepadku oraz innych kar majątkowych i roszczeń dochodzonych w postępowaniu karnym lub karnym skarbowym. Uregulowanie powyższe zawiera art. 195a § 1 k.k.w., a w § 2 tego przepisu przewidziano także prowadzenie przez ten sam organ egzekucji (urząd skarbowy) wszystkich zasądzonych w takim przypadku należności. Przywołany przepis przesądza zatem kwestię właściwości organu egzekucyjnego, o której decyduje organ wydający postanowienie o zabezpieczeniu, działający w oparciu o przyznaną mu ustawowo kompetencję. Trzeba przy tym podkreślić, iż art. 195a k.k.w. został wprowadzony do Kodeksu karnego wykonawczego ustawą z dnia 13 czerwca 2003 r. o zmianie ustawy kodeks karny oraz niektórych ustaw (Dz. U. Nr 111, poz. 1061) i w związku z tym jest on przepisem szczególnym w stosunku do art. 25 k.k.w.

Powyższe rozwiązanie można zasadnie porównać do sytuacji, gdy dochodzi do zbiegu egzekucji sądowej i administracyjnej. W takim przypadku, na mocy art. 62 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz art. 773 Kodeksu postępowania cywilnego, kwestię dalszego prowadzenia egzekucji rozstrzyga sąd, postanawiając, który organ egzekucyjny – sądowy czy administracyjny - ma dalej prowadzić łącznie egzekucje w trybie właściwym dla danego organu.

Dokonanie powyższego porównania wydaje się celowe i niezbędne, gdyż w omawianym art. 195a k.k.w. zabrakło uregulowania, w jakim trybie ma działać organ, któremu prokurator bądź sąd zlecił dokonanie zabezpieczenia. Wydaje się, że winna mieć w tym zakresie zastosowanie zasada, że wyznaczony organ egzekucyjny działa w trybie dla niego właściwym, tak jak przy zbiegu egzekucji, a więc – w przypadku powierzenia wykonania zabezpieczenia urzędowi skarbowemu jest to postępowanie egzekucyjne w administracji.

Nie budzi wątpliwości, że naczelnik urzędu skarbowego, będący administracyjnym organem egzekucyjnym, działa wyłącznie w oparciu o ustawę o postępowaniu egzekucyjnym w administracyjnym. Argumentu tego użyto jednak w postanowieniu tego organu oraz utrzymującym je w mocy postanowieniu Dyrektora Izby Skarbowej w K. w sposób wadliwy, pozostający w sprzeczności z art. 3 w związku z art. 2 § 1 pkt 5 oraz z art. 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, które to przepisy – wbrew stanowisku obu organów - mają zastosowanie w spornej sprawie i stanowią podstawę (łącznie z art. 195a k.k.w.) do wykonania zabezpieczenia w tej sprawie przez urząd skarbowy.

I tak, art. 27 Kodeksu karnego wykonawczego przesądza o tym, że środek karny przepadku oraz nawiązka na rzecz Skarbu Państwa to "należności pieniężne przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie innych ustaw", o których mowa w art. 2 § 1 pkt 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w admisnit4racji, a ponieważ żaden przepis szczególny nie przewiduje w tym zakresie trybu egzekucji sądowej – w stosunku do kary przepadku oraz nawiązki ma wprost zastosowanie art. 3 powołanej ustawy.

W tym miejscu wypada podkreślić, że w zaskarżonych postanowieniach organy obu instancji całkowicie pominęły fakt, że prokurator dokonał zabezpieczenia także na poczet przepadku, a co do właściwości administracyjnego organu egzekucyjnego i takiegoż trybu postępowania w tym zakresie nie mogło być jakichkolwiek wątpliwości.

Trudniejsza, bo wymagające dokonania wykładni przepisów we wzajemnym ich powiązaniu, jest odpowiedź na pytanie, w oparciu o jaki przepis ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji prowadzona może być egzekucja (a tym samym także zabezpieczenie) grzywny, roszczeń odszkodowawczych i innych środków karnych (prócz przepadku), o których mowa w art. 291 § 1 k.p.k. i art. 25 k.k.w.

W tym zakresie należy przyjąć, że zasadniczo należności te podlegają egzekucji prowadzonej według przepisów Kodeksu postępowania cywilnego, ale art. 25 k.k.w., który o tym stanowi, przewiduje możliwość wyjątku, którym jest niewątpliwie art. 195a tej ustawy. Skoro tak, to przekazanie przez prokuratora lub sąd postanowienia o zabezpieczeniu tych należności urzędowi skarbowemu na mocy tego ostatniego przepisu powoduje, że do wymieniowych obowiązków stosuje się egzekucję administracyjną na podstawie "odrębnych ustaw" w rozumieniu art. 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Konkludując tę część wywodów należy stwierdzić, że art. 195a Kodeksu karnego wykonawczego stanowi podstawę do dokonania przez uprawniony organ (prokuratora lub sąd) wyboru organu właściwego do wykonania zabezpieczenia środków karnych i innych należności w postępowaniu karnym łącznie z zabezpieczeniem przepadku, czym jednocześnie przesądza o trybie administracyjnym postępowania egzekucyjnego.

Odnosząc się do dalszych argumentów zaskarżonego postanowienia, Sąd uznał za niezgodny z prawem pogląd organu zarówno drugiej, jak i pierwszej instancji, że skoro postanowieniom o zabezpieczeniu majątkowym wydanym przez prokuratora zostały nadane klauzule wykonalności oraz klauzule prawomocności, przesądza to o właściwości organu mającego wykonać te postanowienia (komornik sądowy) oraz o trybie egzekucji (egzekucja sądowa). Wskazać należy, iż przedmiotowe postanowienia na mocy art. 777 § pkt 3 k.p.c. stanowią tytuły egzekucyjne, które dla ich realizacji wymagają nadania klauzuli wykonalności. W tym miejscu wypada zgodzić się z poglądem Piotra Starzyńskiego wyrażonym w artykule zamieszczonym w Prawie i Prokuraturze z 2005 r. Nr 7-8/35, który stwierdza, że jeżeli prokurator na podstawie art. 195a § 1 k.k.w. zleci urzędowi skarbowemu wykonanie postanowienia o zabezpieczeniu, musi najpierw zwrócić się do sądu o nadanie klauzuli wykonalności, bowiem żaden przepis kkw nie stanowi w tym względzie wyjątku. Nadanie przez Sąd Rejonowy w C. klauzul wykonalności postanowieniom o zabezpieczeniu na majątku podejrzanych kar grzywny, roszczeń o naprawienie wyrządzonej szkody na mieniu oraz przepadku przedmiotów służących lub przeznaczonych do popełniania przestępstw, nie przesądza o właściwości organu upoważnionego do ich wykonania, ani też o trybie przeprowadzenia egzekucji, bowiem o tym stanowi, jak uprzednio podkreślono art. 25 i 27 k.k.w.

Ostatnia kwestią, do której należy się ustosunkować jest zarzut zawarty w postanowieniu Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z., że prokurator nie wydał w przedmiotowej sprawie zarządzenia zabezpieczenia w rozumieniu art. 155a § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Z tego sformułowania można wnioskować, że powodem wydania zaskarżonego postanowienia były jednocześnie obie przesłanki wymienione w art. 157 § 1, a mianowicie: niepodleganie obowiązku zabezpieczeniu w trybie administracyjnym i niespełnienie wymogów formalnych przez zarządzenie zabezpieczające. Jak zasadnie podniósł to Prokurator Okręgowy w zażaleniu, a następnie w skardze do Sądu, powyższe podstawy odmowy przystąpienia przez organ do zabezpieczenia, wykluczają się. Jeżeli bowiem występuje niedopuszczalność egzekucji administracyjnej, to jednocześnie nie można wymagać prawidłowo sporządzonego zarządzenia zabezpieczającego.

Wobec przesądzenia przez Sąd, że wykonanie zabezpieczenie należności wynikających z postanowień Prokuratora Okręgowego w C. w niniejszej sprawie należało do właściwości wskazanego przez tegoż prokuratora Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z., niezbędne jest przypomnienie, że art. 170 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji pozostawił w mocy przepisy ustaw szczególnych dotyczące administracyjnego postępowania zabezpieczającego na podstawie orzeczenia m. in. prokuratora i sądu o zabezpieczeniu rzeczy, w stosunku do których może być orzeczony przepadek. Do tych uregulowań należy m. in. ustawa o Prokuraturze i wydane na jej podstawie rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 11 kwietnia 1992 r. – Regulamin wewnętrznego urzędowania powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury (Dz. U. Nr 38, poz. 163 ze zm.), które w § 170 przewiduje, że prokurator przesyła organowi egzekucyjnego postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym, a w piśmie przewodnim wskazuje mienie podejrzanego, ujawnione w toku postępowania przygotowawczego i miejsce, w którym się ono znajduje, a w przypadku dokonania tymczasowego zajęcia przez Policję – dołącza jeden egzemplarz protokołu tego zajęcia. Spełnienie tych wymogów należy uznać za wystarczającą podstawę do działania organu egzekucyjnego.

Zwrócić ponadto wypada uwagę na wadliwość rozstrzygnięcia o odmowie przystąpienia do zabezpieczenia jednym postanowieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. i jednym postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej w K., mimo iż prokurator przekazał do wykonania sześć postanowień o zabezpieczeniu, dotyczących różnych osób podejrzanych.

Z wyżej wymienionych względów Sąd uznał, że organy obu instancji bezpodstawnie nie zastosowały się do przepisu art. 195a k.k.w. w związku z art. 3 i art. 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a w konsekwencji wadliwie orzekły o odmowie wykonania zabezpieczenia na podstawie art. 157 § 1 tej ostatniej ustawy, co stanowi naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy. Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił zatem zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. oraz utrzymane nim w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z dnia [...] r.