Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1695/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-12-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6335 Zwrot nienależnego świadczenia
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 76 ust. 1 i 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2016 poz 645
law: Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marek Stojanowski sędzia NSA Maciej Dybowski (spr.) sędzia del. WSA Rafał Wolnik po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 7 lutego 2018 r., sygn. akt II SA/Sz 974/17 w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 7 lutego 2018 r. sygn. akt II SA/Sz 974/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę M. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia.

Wyrok ów zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Starosta [...] (dalej Starosta) decyzją z dnia [...] maja 2017 r. [...] (dalej decyzja z [...] maja 2017 r.) na podstawie art. 9 ust. 1 pkt 14 lit. c i art. 76 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. z 2016 r. poz. 645 ze zm., dalej upz) orzekł o obowiązku zwrotu przez M. K. nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego (zasiłku dla bezrobotnych) za okres od dnia 9 grudnia 2014 r. do dnia 8 grudnia 2015 r. w kwocie 8.416,30 zł w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji.

W uzasadnieniu decyzji Starosta wskazał, że M. K. (dalej skarżący bądź strona) zarejestrował się w charakterze osoby bezrobotnej dnia 9 grudnia 2014 r., potwierdzając podpisem, że jest osobą nie zatrudnioną i nie wykonuje innej pracy zarobkowej. W dniu rejestracji bezrobotny zapoznał się z informacją dla osób rejestrujących się w powiatowym urzędzie pracy i zawartymi tam prawami i obowiązkami, składając pod tą informacją swój własnoręczny podpis.

Decyzją z [...] stycznia 2015 r. nr [...] uznano M. K. za osobę bezrobotną z dniem 9 grudnia 2014 r., a decyzją z [...] marca 2015 r. przyznano stronie prawo do zasiłku dla bezrobotnych od dnia 9 grudnia 2014 r. Decyzją z [...] grudnia 2015 r. orzeczono o utracie prawa do zasiłku od dnia 9 grudnia 2015 r. z powodu upływu maksymalnego okresu jego pobierania.

Dnia [...] września 2016 r. wpłynęło pismo z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w [...] Inspektoratu w [...] (dalej ZUS) z którego wynika, że w okresie od dnia 3 grudnia 2014 r. do dnia 10 grudnia 2014 r. bezrobotny podlegał ubezpieczeniu z tytułu wykonywania umowy zlecenia. Dnia 26 września 2016 r. M. K. zapoznał się z pismem ZUS, lecz zaprzeczył wykonywaniu pracy w owym okresie, informując, że mogło być tak, że jako pracownik ochrony pracował w nocy z 2 na 3 grudnia 2014 r. i tego trzeciego był wpisany na liście obecności, dlatego pracodawca dał mu na ten dzień umowę zlecenia. Umowy zlecenia nie otrzymał. Pracodawca firma [...] w [...] w zaświadczeniu poinformował, że M. K. współpracował na podstawie umowy zlecenia w okresie od dnia 03.12.2014 r. do dnia 10.12.2014 r. Do zaświadczenia pracodawca załączył druki ZUS P ZUA o powstaniu obowiązku ubezpieczenia od dnia 03.12.2014 r. i ZUS P ZWUA o wyrejestrowaniu z ubezpieczeń z dniem 11.12.2014 r.

W wyniku wznowienia postępowania decyzją z [...] stycznia 2017 r. nr [...] (dalej decyzja z [...] stycznia 2017 r.) Starosta odmówił uznania M. K. z dniem 9 grudnia 2014 r. za osobę bezrobotną, a decyzją z [...] lutego 2017 r. [nr [...]] (dalej decyzja z [...] lutego 2017 r.) odmówił przyznania ww. wymienionemu prawa do zasiłku dla bezrobotnych od dnia 9 grudnia 2014 r.

Z powyższych względów Starosta uznał, że pobrany zasiłek dla bezrobotnych w kwocie 8.416,30 zł jest świadczeniem nienależnym, zgodnie z art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 upz. Zdaniem organu I instancji, rejestrując się strona złożyła w obecności pracownika PUP nieprawdziwe oświadczenie, że jest osobą niezatrudnioną i nie wykonującą innej pracy zarobkowej, gdy tymczasem w dniu rejestracji wykonywała inną pracę zarobkową (umowa zlecenie).

Od powyższej decyzji M. K. wniósł odwołanie, w którym podał, że nie podpisywał w okresie od 03.12.2014 r. do 10.12.2014 r. umowy zlecenia z M. R. (dalej pracodawca) i w związku z tym nie wie na jakiej podstawie zostały za niego opłacone składki ZUS.

Wojewoda [...] (dalej Wojewoda) decyzją z [...] lipca 2017 r. nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm., dalej kpa), art. 10 ust. 7 pkt 2 i art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2017 r., poz. 1065 [ze zm.], dalej upz), po rozpatrzeniu odwołania, utrzymał w mocy decyzję z [...] maja 2017 r.

Odnosząc się do kwestii podnoszonych w odwołaniu, Wojewoda podkreślił, że nie jest w jego kompetencji ustalanie charakteru wykonywanej pracy przez stronę od 3 grudnia 2014 r. do 10 grudnia 2014 r. czy podważanie oświadczeń pracodawcy i pism ZUS, że skarżący był u niego zatrudniony w ramach umowy zlecenia i opłacane zostały z tego tytułu składki na ubezpieczenia społeczne. Jeżeli skarżący twierdzi, że zatrudnienie to miało charakter pozorny (czy w ogóle nie istniało), a umowa zlecenia była nieważna, to winien zwrócić o rozstrzygnięcie powyższej kwestii do właściwego sądu rejonowego.

Oceniając zasadność wydania decyzji o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych, Wojewoda stwierdził, że odwołanie skarżącego nie może zostać uwzględnione. Podstawą orzeczenia o zwrocie przez skarżącego nienależnie pobranego świadczenia są przepisy prawa materialnego, zawarte w ustawie o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Zgodnie z art. 76 ust. 1 upz osoba, która pobrała nienależne świadczenie pieniężne, jest obowiązana do jego zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenie pieniężne (art. 76 ust. 2 pkt 2) uważa się m.in. świadczenie pieniężne wypłacone na podstawie nieprawdziwych oświadczeń lub sfałszowanych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd powiatowego urzędu pracy przez osobę pobierającą to świadczenie, przy czym wprowadzenie w błąd w tym przypadku traktowane jest w ten sposób, że strona nie podała pełnej informacji o swoim statusie. Z akt administracyjnych wynika bezspornie, że strona o okolicznościach zgłaszania zmiany swojej sytuacji prawnej została prawidłowo pouczona przez organ, składając pod ww. informacjami swój własnoręczny podpis. Spełnione zostały przesłanki do uznania, że skarżący pobrał nienależne świadczenie pieniężne w rozumieniu art. 76 ust. 2 pkt 2 upz, bowiem w tej konkretnej sprawie świadczenie pieniężne w kwocie 8.416,30 zł zostało mu wypłacone wobec nie poinformowania organu o fakcie zatrudnienia. Oznacza to, że świadczenie owo, pochodzące z Funduszu Pracy, podlega przez skarżącego, zwrotowi.

Na powyższą decyzję M. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę, w której oświadczył, że podtrzymuje swoje dotychczasowe wyjaśnienia składane w tej sprawie i podniósł, że pracodawca odprowadził składki ZUS od rzekomej umowy zlecenia. W związku z tym uznano go za osobę składającą nieprawdziwe oświadczenia. Tymczasem nie mógł poinformować urzędu pracy o fakcie zatrudnienia, gdyż nie zawierał żadnej umowy z Panem R. od momentu zgłoszenia się do urzędu pracy. Skarżący podał, że nie ma umowy zlecenia ani PIT-11 za ten czas pracy.

Na rozprawie dnia 20 grudnia 2017 r. ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącego wniósł o jej odroczenie z uwagi m.in., że skarżący chciał przedstawić wyrok Sądu powszechnego z którego wynika, że umowa zawarta z pracodawcą miała charakter pozorny. Będzie to miało znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, bowiem z wyroku sądu wynika, że w dniu rejestracji nie był zatrudniony, a tym samym nie wprowadził w błąd organu.

Sąd zobowiązał pełnomocnika do nadesłania w terminie 21 dni odpisu wyroku na który powołuje się skarżący.

Pełnomocnik M. K., w wykonaniu zobowiązania Sądu z 20 grudnia 2017 r. przedłożył: 1. kopię odpowiedzi na pozew złożonej przez M. R. w sprawie przed Sądem Rejonowym w [...], sygn. akt [...], zawierającą oświadczenie M. R. co do tego, że łączył go stosunek zlecenia ze skarżącym wyłącznie w dniu 3 grudnia 2014 r.; 2. kopię wniosku o zezwolenie na złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego z 2 marca 2015 r. zawierającego oświadczenie M. R. co do tego, że łączył go stosunek zlecenia ze skarżącym wyłącznie w dniu 3 grudnia 2014 r.; 3. kopię dokumentu - sprostowanie świadectwa pracy z 2 grudnia 2014 r., i wniósł o przeprowadzenie uzupełniających dowodów z ww. dokumentów, na okoliczność zamiaru i świadomości skarżącego co do faktu, że świadczenie, które pobrał, mu się nie należy i na okoliczność rzeczywistego okresu pozostawania skarżącego z M. R. w stosunku zlecenia.

Pełnomocnik podał, że uregulowana w art. 76 ust. 2 upz instytucja nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego cechować winna się zamiarem i świadomością osoby, która świadczenie pobrała, co do faktu, że jej się ono nie należy. W okolicznościach niniejszej sprawy należy mieć na uwadze, że w dacie zgłoszenia się skarżącego do urzędu pracy, tj. 9 grudnia 2014 r. i dalej w okresie pobierania zasiłku dla bezrobotnych, skarżący nie pozostawał już ani w stosunku pracy, ani w stosunku zlecenia z M. R., gdyż miało to miejsce najpóźniej do dnia 3 grudnia 2014 r. W karcie rejestracyjnej bezrobotnego dnia 9 grudnia 2014 r. skarżący zgodnie z prawdą oświadczył, że nie wykonuje innej pracy zarobkowej, skoro okres umowy o pracę i zlecenia już upłynął.

Na rozprawie dnia 7 lutego 2018 r. pełnomocnik oświadczył, że dokumenty dołączone do pisma z 10 stycznia 2018 r. są jedynymi jakie uzyskał od skarżącego. Z dokumentów wynika, że poprzedni pracodawca w toku postepowania cywilnego składał oświadczenia wskazujące na fakt, że ze skarżącym łączył go stosunek zlecenia najpóźniej do dnia 3 grudnia 2014 r. Z tego względu skarżący rejestrując się w urzędzie pracy nie zataił prawdy ani nie oświadczył nieprawdy, że nie pozostawał w stosunku pracy i zlecenia.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie na podstawie art. 151 ppsa oddalił skargę.

W uzasadnieniu Sąd I instancji uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja Wojewody [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego przez skarżącego zasiłku dla bezrobotnych, za okres od dnia 9 grudnia 2014 r. do dnia 8 grudnia 2015 r., wydana na podstawie art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. z 2017 r., poz. 1065 [ze zm., ostatnia zmiana Dz. U. z 2017 r., poz. 1292]).

Osoba, która pobrała nienależne świadczenie pieniężne, jest obowiązana do zwrotu, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji w przedmiocie obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego, kwoty otrzymanego świadczenia wraz z przekazaną od tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne (art. 76 ust. 1 upz). Za nienależnie pobrane świadczenie pieniężne uważa się świadczenie pieniężne wypłacone na podstawie nieprawdziwych oświadczeń lub sfałszowanych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd powiatowego urzędu pracy przez osobę pobierającą to świadczenie (art. 76 ust. 2 pkt 2 upz).

W myśl art. 2 ust. 1 pkt 2 upz, bezrobotnym jest m.in. osoba niezatrudniona i niewykonująca innej pracy zarobkowej, zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy, obowiązującym w danym zawodzie lub służbie albo innej pracy zarobkowej. Oznacza to, że status osoby bezrobotnej może uzyskać tylko osoba nieaktywna w sferze pracy, bez jakiejkolwiek dochodu z tego tytułu, a podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, niezależnie od jej wymiaru czasowego, czy wysokości uzyskiwanych dochodów stanowi przesłankę utraty statusu bezrobotnego i prawa do zasiłku z tego tytułu.

Jak wynika z akt sprawy, w obrocie prawnym funkcjonuje prawomocna decyzja z [...] stycznia 2017 r. na mocy której skarżący został pozbawiony statusu osoby bezrobotnej z dniem 9 grudnia 2014 r. i decyzja z [...] lutego 2017 r. o odmowie prawa do zasiłku dla bezrobotnych począwszy od dnia 9 grudnia 2014 r. Obie decyzje zostały wydane w związku z ustaleniem, że skarżący w okresie od dnia 3 grudnia 2014 r. do dnia 10 grudnia 2014 r. podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu z tytułu umowy zlecenia. W tym zakresie Starosta dysponuje zaświadczeniem z ZUS i oświadczeniem pracodawcy. Skarżący, mimo zaprzeczenia okoliczności świadczenia pracy w ramach umowy zlecenia w podanym okresie, nie tylko nie odwołał się od owych decyzji, ale też mimo deklaracji w tym postępowaniu sądowoadministracyjnym, nie przedłożył żadnego dowodu z którego wynikałoby bezsprzecznie, że umowa zlecenia nie miała miejsca i świadczył pracę jedynie w dniu 3 grudnia 2014 r. Tym samym, zebrany w sprawie materiał dowodowy nie pozwala stwierdzić, jak oczekuje pełnomocnik skarżącego, że skarżący w momencie rejestracji jako osoba bezrobotna w urzędzie pracy nie pozostawał w stosunku zlecenia pracy, a zatem zgodnie z prawdą oświadczył, że nie wykonuje innej pracy zarobkowej.

Organ wydający decyzję w przedmiocie obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia związany jest ostateczną decyzją o pozbawieniu statusu bezrobotnego. Podobnie, jak decyzją ostateczną o odmowie przyznania prawa do świadczenia - zasiłku dla bezrobotnych. Decyzja nakładająca obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia nie jest decyzją uznaniową, lecz ma charakter związany. Organ obowiązany jest przede wszystkim ustalić, czy osoba, która pobrała nienależne świadczenie, świadomie wprowadziła organ w błąd, a zatem konieczne staje się wykazanie, że w sposób prawidłowy została ona pouczona o okolicznościach istotnych dla przyznania świadczenia, w tym o przesłankach, które w sposób negatywny warunkują pobieranie świadczeń. W przypadku świadczeń nienależenie pobranych, określona w art. 76 ust. 2 pkt 2 upz przesłanka świadomego wprowadzenia w błąd nie występuje jedynie w sytuacji, gdy stronie nie wyjaśniono, jakie okoliczności decydują o uznaniu za osobę bezrobotną i jakie obowiązki wiążą się z przyznaniem tego statusu.

Sąd I instancji podzielił stanowisko Wojewody, że pouczenie skarżącego o jego prawach i obowiązkach w związku ze zgłoszeniem się do rejestracji jako bezrobotnego było prawidłowe i skuteczne. Skarżący otrzymał informację pełną, jasną i nie wymagającą jakiejkolwiek interpretacji i dodatkowych wyjaśnień. Był pouczony, co należy rozumieć pod pojęciem nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego (k. 66 akt administracyjnych). Skarżący był świadomy obowiązków ciążących na nim w związku z uzyskaniem statusu bezrobotnego i skutków ich zaniedbania.

Zdaniem Sądu, nawet gdyby faktycznie (w sensie fizycznie) skarżący wykonał pracę tylko w dniu 3 grudnia 2014 r., co oświadcza, to w sytuacji udokumentowanego zgłoszenia i wyrejestrowania spornej umowy zlecenia w ZUS i oświadczenia pracodawcy o zleceniu tygodniowym, nie ma podstaw do przyjęcia, że umowa zlecenia wykonania danej pracy zarobkowej obejmowała wyłącznie jeden dzień i zakończyła się przed dniem rejestracji. W okolicznościach sprawy można uznać, że skarżący nie miał w istocie bezpośredniego zamiaru celowego wprowadzenia organu w błąd, jednakże stwierdzić trzeba, że wykazał się co najmniej niedbalstwem w zakresie tej sprawy, co wypełnia znamiona świadomego działania, o którym mowa w art. 76 ust. 2 pkt 2 upz. Mając na uwadze stan faktyczny i prawny sprawy, Sąd I instancji stwierdził, że organ był obowiązany do orzeczenia o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia.

Skargę kasacyjną wywiódł M. K., reprezentowany przez adw. D. S., zaskarżając wyrok II SA/Sz 974/17 w całości, zarzucając wyrokowi naruszenie:

1. przepisów postępowania, mogące mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, przez niewłaściwe zastosowanie art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa przez niezasadne oddalenie skargi na decyzję Wojewody [...] przez Sąd I instancji, w sytuacji w której decyzja wydana zastała z naruszeniem art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 107 § 3 kpa przez nie wypełnienie ich dyspozycji przez organy obu instancji w związku z ustaleniem stanu faktycznego i prawnego sprawy niezgodnie z obowiązującym prawem oraz zebranym materiałem dowodowym;

2. prawa materialnego - art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy przez jego błędną wykładnię, wadliwe ustalenie znaczenia świadczenia nienależnego i świadczenia nienależnie pobranego, podczas gdy w niniejszym stanie sprawy nie zostały spełnione przesłanki przewidziane w ww. przepisie, aktualizujące obowiązek skarżącego zwrotu pobranego świadczenia.

Skarżący kasacyjnie wniósł o: uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie; zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych; przeprowadzenie uzupełniających dowodów z dokumentów: informacji o dochodach oraz pobranych zaliczkach na podatek dochodowy skarżącego w roku 2014; raportu rocznego dla osoby ubezpieczonej ZUS RMUA za rok 2014 - na okoliczność zamiaru i świadomości skarżącego co do tego, że świadczenie, które pobrał mu się nie należy i na okoliczność rzeczywistego okresu pozostawania skarżącego w stosunku zlecenia z M. R.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

W świetle art. 183 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania; bada przy tym wszystkie podniesione przez skarżącego zarzuty naruszenia prawa (uchwała pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09, ONSAiWSA 2010, z. 1, poz. 1).

W sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania.

Skarga kasacyjna złożona w niniejszej sprawie została oparta na obu podstawach określonych w art. 174 pkt 1 i 2 ppsa tj. na naruszeniu norm prawa materialnego i przepisów postępowania.

Przepisy art. 151 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa zawierają przeciwstawne normy wynikowe i regulują sposób rozstrzygnięcia. Bez stwierdzenia naruszenia innych przepisów, w stopniu mającym wpływ na wynik postępowania (co w kontrolowanej sprawie nie miało miejsca), zarzuty wskazanych norm odniesienia nie są trafne (wyrok NSA z 11.3.2015 r., I OSK 2383/14, Lex 1666121).

W sprawie nie doszło do naruszenia norm dopełnienia z art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 107 § 3 kpa. Wbrew stanowisku autora skargi kasacyjnej, Sąd I instancji nie pominął całkowicie stanowiska skarżącego, kwestionującego prawdziwość złożonego przez M. R. oświadczenia o pozostawaniu ze skarżącym w stosunku zlecenia w okresie od 3 grudnia 2014 r. do 10 grudnia 2014 r. Do zagadnienia tego Sąd I instancji odniósł się prawidłowo (s. 8 uzasadnienia wyroku II SA/Sz 974/17) i Naczelny Sąd Administracyjny nie znajduje podstaw do zakwestionowania tego stanowiska ani w dokumentach znanych Sądowi I instancji, ani w obu załączonych do skargi kasacyjnej odpisach dokumentów (odpisie PIT-11 informacji o dochodach oraz pobranych zaliczkach na podatek dochodowy dla M. K. w 2014 r.; raporcie rocznym dla osoby ubezpieczonej – M. K. w 2014 r. ZUS RMUA). Oba te odpisy dokumentów, wystawione po upływie roku 2014 (przy czym ZUS RMUA dnia [...] stycznia 2015 r.) – zatem co najmniej miesiąc po dniu 9 grudnia 2014 r., w żaden sposób nie mogą wskazywać na "zamiar i świadomość" skarżącego dnia 9 grudnia 2014 r. – w dniu rejestracji skarżącego jako osoby bezrobotnej, skoro w dniu rejestracji nie były skarżącemu znane. Nie mogą one posłużyć do samodzielnego ustalenia przez Starostę bądź Wojewodę czy też Sądy administracyjne obu instancji, rzeczywistego okresu pozostawania skarżącego w stosunku zlecenia z M. R., bowiem ustaleń takich – z uwagi na kognicję sądu powszechnego – mógł dokonać wyłącznie Sąd Rejonowy w [...] – Sąd Pracy w sprawie [...]. Zdaje sobie z tego sprawę autor skargi kasacyjnej, wskazując: "O ile zgodzić się należy ze stanowiskiem tak organu jak i Sądu I instancji, że poza ich kompetencjami należało ustalenie charakteru i okresu pracy świadczonej przez skarżącego..." (s. 4 akapit 3 skargi kasacyjnej). Z tej przyczyny skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, dnia 20 grudnia 2017 r. wnosił przed Sądem I instancji o odroczenie rozprawy dla przedstawienia wyroku Sądu powszechnego z którego wynika, że umowa zawarta z pracodawcą miała charakter pozorny. Mimo wyznaczenia skarżącemu 21-dniowego terminu, skarżący odpisu takiego wyroku nie przedłożył; nie przedłożył go także do dnia ogłoszenia wyroku I instancji (7 lutego 2018 r.), ani do dnia wydania wyroku przez Naczelny Sąd Administracyjny. Tylko wyrok Sądu powszechnego skutkowałby na podstawie art. 365 § 1 kpc, wiążącym organy administracji publicznej i Sądy administracyjne ustaleniem, co do ewentualnej nieważności bądź pozorności umowy zlecenia w całości bądź w części. Ani dokumenty bądź ich odpisy przedłożone w postępowaniu administracyjnym, ani przed Sądem I instancji, ani w postępowaniu kasacyjnym, braku owego wyroku sądu powszechnego nie mogą zastąpić.

Zarówno prawomocna decyzja z [...] stycznia 2017 r., którą pozbawiono skarżącego statusu osoby bezrobotnej z dniem 9 grudnia 2014 r., jak i decyzja z [...] lutego 2017 r. o odmowie prawa do zasiłku dla bezrobotnych począwszy od dnia 9 grudnia 2014 r., które zostały wydane w związku z ustaleniem, że skarżący w okresie od dnia 3 grudnia 2014 r. do dnia 10 grudnia 2014 r. podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu z tytułu umowy zlecenia, skutkowały w tej materii prekluzją stanu faktycznego. Żadna z tych decyzji nie została wyeliminowana z obrotu prawnego.

Zarzut naruszenia art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy nie zasługiwał na uwzględnienie. W skardze kasacyjnej jednoznacznie wskazano, że "skarżący aprobuje stanowisko co do tego, że po decyzji o odmowie uznania skarżącego za osobę bezrobotną z dniem 9 grudnia 2014 r. wypłacony skarżącemu zasiłek dla bezrobotnych w łącznej kwocie 8.416,30 zł stał się świadczeniem nienależnym" (s. 5 akapit ostatni skargi kasacyjnej).

Trafnie Sąd I instancji wskazał, że decyzja nakładająca obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia nie jest decyzją uznaniową, lecz ma charakter związany (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 26.6.2014 r. II SA/Po 477/14, Lex 1503891, aprobowany przez Z. Górala, Ustawa o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Komentarz, Wolters Kluwer 2016, uw. 1 do art. 76). W wyroku NSA we Wrocławiu z 13.10.1992 r., SA/Wr 795/92, OSP 1995/6/123 (z aprobującą glosą J. Borkowskiego), zachowującym swoją merytoryczną aktualność mimo zmiany stanu normatywnego, podkreślono, że warunkiem wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia nie musi być "bezpośredni zamiar bezrobotnego wyłudzenia". Za nienależne trzeba już uznać świadczenie "wypłacane na podstawie oświadczenia nieprawdziwego, czyli obiektywnie niezgodnego ze stanem rzeczywistym". Pogląd ten akceptuje doktryna (Z. Góral – op. cit., uw. 2 do art. 76). Skarżący został w dniu rejestracji prawidłowo pouczony o przesłankach braku możliwości nabycia statusu osoby bezrobotnej i możliwości nabycia prawa do zasiłku dla osoby bezrobotnej. Taką przesłanką negatywną był fakt bycia osobą aktywną w sferze pracy i uzyskiwania w dniu rejestracji wynagrodzenia (art. 2 ust. w pkt 2 upz). O świadczeniu nienależnie pobranym można mówić wtedy, gdy strona w momencie zgłoszenia się do urzędu pracy w celu uzyskania statusu bezrobotnego i przysługujących mu w związku z tym statusem świadczeń, "będąc świadoma - w wyniku udzielonego jej pouczenia - prawnego znaczenia określonych faktów oraz okoliczności decydujących o uznaniu za osobę bezrobotną (...) okoliczności lub fakty te zataja lub oświadcza nieprawdę" (wyrok z 20.2.2014 r. II SA/Go 1010/13, Lex 1525589 Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim, aprobowany przez Z. Górala – op. cit., uw. 2 do art. 76). Z taką świadomością świadczeniobiorcy w kontrolowanej sprawie w dniu rejestracji miano do czynienia. Wbrew stanowisku autora skargi kasacyjnej, brak jest podstaw do przyjęcia, że zaistniała sytuacja, że nie doszło do "świadczenia nienależnie pobranego".

Na podstawie art. 184 ppsa skargę kasacyjną należało oddalić. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy (art. 250 § 1 ppsa), gdyż art. 209 i art. 210 ppsa mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za udzieloną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261. Pełnomocnik skarżącego winien złożyć Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie odrębny wniosek wraz ze stosownym oświadczeniem.