Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1258/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2005-02-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Dąbrowska, Sędzia WSA Ewa Kwiecińska, Asesor WSA Joanna Kube (spr.), , Protokolant Elwira Sipak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 lutego 2005 r. sprawy ze skargi D.J. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] czerwca 2004 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości


UZASADNIENIE

Sygn. akt II SA/Wa 1258 /04

UZASADNIENIE

Prezes ZUS w W. decyzją z dnia [...] czerwca 2004 r. nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, po rozpoznaniu wniosku D.J. - opiekuna prawnego małoletniego D.J. ur. [...] lutego 1990 r., o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] lutego 2004 r. nr [...] o odmowie przyznania świadczenia w drodze wyjątku wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.).

W toku sprawy ustalono, że G.J. matka dziecka zmarła w dniu [...] czerwca 2003 r. w wieku 44 lat. Udowodniony okres ubezpieczenia to 16 lat, 5 miesięcy, 4 dni. Ostatnio udowodniony okres składkowy przypada na dzień [...] sierpnia 1997 r. W ostatnim dziesięcioleciu przed zgonem zmarła przepracowała 2 miesiące i 20 dni. W wykonywaniu zatrudnienia wystąpiła przerwa w zatrudnieniu od 1 grudnia 1992 r. do 30 czerwca 1997 r. Organ uznał, że G.J. była osobą zdolną do wykonywania zatrudnienia, ponieważ wobec niej nie była orzeczona całkowita niezdolność do pracy z powodu choroby. Zdaniem organu, fakt ten daje podstawę do uznania, że nie istniały szczególne okoliczności uniemożliwiające kontynuowanie przez nią zatrudnienia i nabycie uprawnień do świadczeń ustawowych.

Organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji podał, że podstawą do stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji może być tylko stosownie do art. 14 ust. 3 powołanej ustawy orzeczenie lekarza orzecznika ZUS. Taką podstawą nie jest natomiast orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności z dnia [...] stycznia 2003 r.

W skardze do Sądu D.J. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji zarzucając jej naruszenie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach (...) oraz art. 7, 10 § 1 art. 76 § 1, 77 i 107 kpa. Skarżąca wskazała, że organ nie odniósł się w żaden sposób do przedstawionej dokumentacji medycznej, która potwierdza fakt długoletniej choroby matki małoletniego D.J.. Tym samym nie ustosunkowano się do kwestii, czy przebyte choroby nie stanowią przesłanki szczególnej okoliczności uniemożliwiającej zatrudnienie i uzyskanie renty na zasadach ogólnych. Wnosząca skargę uznała, za bezprawne wyłączenie z materiału dowodowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] stycznia 2003 r.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Odnosząc się do zarzutów Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. stwierdził, że orzeczenie o niepełnosprawności wskazuje, że powstała ona od stycznia 2003 r., a zatem nie można uznać, że wcześniej stopień choroby uniemożliwił zmarłej pracę. Podano, że G.J. praktycznie od 1990 r. nie pracowała, przebywając kolejno na zasiłku dla bezrobotnych, sprawując opiekę nad dzieckiem. Działalność podlegającą ubezpieczeniu wykonywała tylko przez 2 miesiące w lipcu i sierpniu 1997 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje:

W świetle art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym stosownie do § 2 art. 1 powołanej ustawy kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów stwierdzić należy, iż skarga zasługuje na uwzględnienie.

Przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach (...), stanowi, że ubezpieczonym oraz pozostającym po nim członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nie przekraczającej wysokości odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.

Świadczenia te nie mają charakteru roszczeniowego. Ustawa nie gwarantuje, bowiem ich wypłaty, pozostawiając przyznanie takich uprawnień uznaniowej decyzji Prezesa ZUS. Możliwość decydowania według uznania nie oznacza pozostawienia Prezesowi ZUS całkowitej i niekontrolowanej swobody w tym zakresie. Z przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach (...) wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia, wyznaczające jednocześnie granice uznania administracyjnego: 1) niespełnienie wymagań dających prawo do renty lub emerytury musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami, 2) ubiegający się o świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym, z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku, 3) osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. podejmujący decyzję administracyjną w sprawie świadczenia przyznawanego w drodze wyjątku jest ponadto związany rygorami procedury administracyjnej, określającej jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. Musi m. in. przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Jest zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa.

W rozpatrywanej sprawie Prezes ZUS nie przestrzegał tych reguł procesowych. Nie wyjaśnił wszystkich okoliczności faktycznych, mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Nie uzasadnił też należycie swojej decyzji. Uchybienia te miały - w ocenie Sądu - istotny wpływ na wynik sprawy.

Prezes ZUS w W., odmawiając skarżącej dochodzonego świadczenia stwierdził, iż zmarła matka dziecka posiadała nieadekwatny okres zatrudnienia do wieku. Ponadto wobec faktu, że przez 5 lat, 9 miesięcy i 21 dni poprzedzających datę śmierci nie była zatrudniona i nie wykonywała innej działalności objętej ubezpieczeniem, i nie została wobec niej orzeczona całkowita niezdolność do pracy, organ przyjął, że w sprawie nie zaistniały szczególne okoliczności, które uniemożliwiły zmarłej G.J. spełnienie wymagań do uzyskania emerytury lub reny na zasadach ogólnych. Należy jednak zwrócić uwagę na fakt, że w toku sprawy konsekwentnie podnoszona była przez skarżącą okoliczność, iż zmarła chorowała przez wiele lat i było to powodem przerwy w ubezpieczeniu. Kwestie te nie zostały w żaden sposób wyjaśnione pod kątem ewentualnej przesłanki szczególnych okoliczności nienabycia prawa do świadczenia ustawowego. Skarżąca, jak podaje w odwołaniu, przedstawiła dokumentację medyczną zmarłej matki, która jednak nie została oceniona przez lekarza orzecznika ZUS i z niezrozumiałych względów została wyłączona z akt tej sprawy. Należy więc uznać, że organ wydając decyzję o odmowie przyznania skarżącej świadczenia w drodze wyjątku nie wyjaśnił istotnej okoliczności faktycznej warunkującej przyznanie tego świadczenia, a mianowicie czy stan zdrowia zmarłej mógł być szczególną okolicznością, która uniemożliwiła jej wypracowanie prawa do świadczeń na zasadach ogólnych przewidzianych w ustawie o emeryturach i rentach (...).

Zgodnie z art. 14 ust. 1 powołanej ustawy ocena niezdolności do pracy, jej stopnia oraz ustalenie: 1) daty powstania niezdolności do pracy, 2) trwałości lub przewidywanego okresu niezdolności do pracy, 3) związku przyczynowego niezdolności do pracy lub śmierci z określonymi okolicznościami, 4) niezdolności do samodzielnej egzystencji, 5) celowości przekwalifikowania zawodowego następuje w formie orzeczenia lekarza orzecznika Zakładu.

Orzeczenie lekarza orzecznika stanowi dla organu rentowego podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji (ust. 3).

Przepisy rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 8 sierpnia 1997 r. w sprawie orzekania o niezdolności do pracy dla celów rentowych (Dz. U. Nr 99, poz. 612) przewidują możliwość wydania orzeczenia przez lekarza orzecznika ZUS również bez badania osoby ubiegającej się o świadczenie, jeżeli posiadana dokumentacja jest wystarczająca do wydania orzeczenia. Akta przedmiotowej sprawy nie zawierają dowodu wskazującego, że przedstawiona dokumentacja medyczna zmarłej była poddana ocenie lekarza orzecznika ZUS.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.