Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 2298/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-07-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Góra-Błaszczykowska (spr.), Sędzia WSA Tomasz Szmydt, Sędzia WSA Karolina Kisielewicz, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 lipca 2021 r. sprawy ze skargi B. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego oddala skargę


UZASADNIENIE

Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie była skarga B. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr [...] z dnia [...] września 2020 r. w przedmiocie odmowy przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego.

Skarga została złożona w następującym stanie faktycznym sprawy:

Wnioskiem z dnia [...] lipca 2020 r. B. P. (zwana dalej: skarżąca, wnioskodawczyni) zwróciła się do organu o przyznanie rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego podając, że urodziła czworo dzieci.

Decyzją nr [...] z dnia [...] września 2020 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (zwany dalej: Prezes ZUS, organ), działając na podstawie art. 3 ustawy z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym (Dz. U. z 2019 r. poz. 303, zwaną dalej: u.r.ś.u), orzekł o odmowie przyznania skarżącej przedmiotowego świadczenia.

Podstawę negatywnego dla wnioskodawczyni rozstrzygnięcia stanowiło ustalenie organu, że skarżąca nie spełniła łącznie wszystkich ustawowych przesłanek warunkujących jego przyznanie. Wprawdzie wnioskodawczyni urodziła czworo dzieci, jednakże ze względu na śmierć drugiego dziecka (A. P.), wychowała ona troje dzieci poprzez stałe, ciągłe i bezpośrednie sprawowanie ogółu obowiązków spoczywających na rodzicach względem dzieci, do czasu osiągnięcia przez nie pełnoletności.

W skardze złożonej na powołane wyżej rozstrzygnięcie do sądu administracyjnego, skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie jej prawa do wnioskowanego świadczenia, ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji. Wydanej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego oraz mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania, tj.:

1. art. 3 ust. 1 pkt 1 u.r.ś.u. poprzez jego błędną wykładnię przejawiającą się niezasadnym uznaniem, że z uwagi na śmierć jej dziecka – A. P. - w stanie sprawy nie zostały spełnione przesłanki jego przyznania;

2. błąd w ustaleniach faktycznych - polegający na nieprawidłowym przyjęciu, iż wskutek śmierci córki A. P. wnioskodawczyni nie wychowała czworo dzieci;

3. art. 3 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 2 pkt 9 u.r.ś.u. poprzez ich niezastosowanie skutkujące w konsekwencji nieprawidłowym przyjęciem, że od chwili urodzenia córki do dnia jej śmierci nie sprawowała osobistej opieki nad dzieckiem polegającej na stałym, bezpośrednim i ciągłym wykonywaniu ogółu obowiązków spoczywających na niej w ramach praw przysługujących jej względem dziecka, co skutkowało odmową przyznania świadczenia;

4. art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2020, poz. 256 ze zm., zwana dalej: k.p.a.), które w konsekwencji doprowadziło do błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, poprzez niezasadne ustalenie, z uwagi na śmierć jej córki – A. P., nie zostały przez nią spełnione wszystkie przesłanki uzasadniające ustalenie prawa do rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego;

5. art. 7 i art. 77, art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący zebranego materiału dowodowego oraz niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego poprzez brak wnikliwej analizy przedstawionej przez nią dokumentacji sprawy, skutkujące w konsekwencji błędnym uznaniem, że w stanie sprawy, z uwagi na śmierć jej córki, nie zostały przez nią spełnione wszystkie przesłanki uzasadniające ustalenie prawa do rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego.

W uzasadnieniu skargi skarżąca szczegółowo omówiła opisane zarzuty.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje:

Skarga podlegała oddaleniu.

Materialnoprawną podstawę wydanej w postępowaniu administracyjnym decyzji stanowi przepis art. 3 u.r.ś.u., zgodnie z którym przedmiotowe świadczenie może być przyznane: 1) matce, która urodziła i wychowała lub wychowała co najmniej czworo dzieci; 2) ojcu, który wychował co najmniej czworo dzieci, w przypadku śmierci matki dzieci albo porzucenia dzieci przez matkę lub w przypadku długotrwałego zaprzestania wychowywania dzieci przez matkę (ust. 1). Świadczenie może być przyznane osobom, o których mowa w ust. 1, zamieszkującym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i posiadającym po ukończeniu 16. roku życia centrum interesów osobistych lub gospodarczych (ośrodek interesów życiowych), o którym mowa w art. 3 ust. 1a pkt 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres co najmniej 10 lat, jeżeli są: 1) obywatelami Rzeczypospolitej Polskiej lub

2) posiadającymi prawo pobytu lub prawo stałego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej obywatelami państw członkowskich Unii Europejskiej, państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym lub Konfederacji Szwajcarskiej, lub 3) cudzoziemcami legalnie przebywającymi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (ust. 2). Świadczenie może być przyznane matce po osiągnięciu wieku 60 lat albo ojcu po osiągnięciu wieku 65 lat, w przypadku gdy nie posiada dochodu zapewniającego niezbędne środki utrzymania (ust. 3). Świadczenie przysługuje pod warunkiem zamieszkiwania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w trakcie jego pobierania (ust. 4). Organ, o którym mowa w art. 5 ust. 1 i 2, może odmówić przyznania świadczenia: 1) osobie, którą sąd pozbawił władzy rodzicielskiej lub której sąd ograniczył władzę rodzicielską przez umieszczenie dziecka lub dzieci w pieczy zastępczej; 2) w przypadku długotrwałego zaprzestania wychowywania dzieci (ust. 5). Świadczenie nie przysługuje osobie, która jest tymczasowo aresztowana lub odbywa karę pozbawienia wolności (ust. 6). Przepisu ust. 6 nie stosuje się do osób odbywających karę pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego (ust. 7). Osoba, o której mowa w ust. 6, jest obowiązana niezwłocznie powiadomić organ rentowy o tymczasowym aresztowaniu lub o odbywaniu kary pozbawienia wolności (ust. 8). Świadczenie nie przysługuje osobie uprawnionej do emerytury lub renty w wysokości co najmniej najniższej emerytury (ust. 9).

Z treści powyższego przepisu wynikają cztery przesłanki, warunkujące przyznanie rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Po pierwsze, osoba musi urodzić i wychować lub wychować co najmniej czworo dzieci, po drugie, uprawniony musi posiadać określony związek z krajem, po trzecie, ubiegający się o to świadczenie musi osiągnąć określony wiek oraz po czwarte, osoba ta nie posiada dochodu zapewniającego niezbędne środki utrzymania, przy czym nie jest uprawniona do emerytury lub renty w wysokości co najmniej najniższej emerytury.

Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich czterech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość.

Z treści art. 3 u.r.ś.u. wynika, że jest to przepis, na podstawie którego właściwy w sprawie organ wydaje decyzję, kierując się uznaniem administracyjnym. Określenie, że osoba ubiegająca się o świadczenie musi urodzić i wychować lub wychować co najmniej czworo dzieci, należy do oceny organu, który okoliczności danej sprawy musi poddać wnikliwej analizie, indywidualizując każdy rozpatrywany przypadek. To jednak podmiot wnoszący o wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie powinien wskazać wszelkie okoliczności, wiążące się z dochodzonym świadczeniem.

Trafnie organ stwierdził brak wystąpienia w sprawie wszystkich przesłanek przyznania świadczenia. W uzasadnieniu skarżonego aktu wskazano wszystkie uwarunkowania formalne i okoliczności faktyczne sprawy.

Odnosząc się zarzutów skarżącej należy wskazać, iż w myśl art. 3 ust. 1 pkt 1 u.r.ś.u. świadczenie przysługuje matce, która wychowała czwórkę dzieci - w rozumieniu art. 2 pkt 9 u.r.ś.u. Oznacza to, że z woli prawodawcy, przywilej ten dotyczy osób, które troszczyły się o czwórkę dzieci od momentu narodzin do czasu, gdy przestały być dziećmi - osiągnęły pełnoletność, po ukończeniu 18 roku życia. Dane świadczenie stanowi w istocie przywilej wobec osób, które czwórki (lub więcej) dzieci nie wychowały. Warunki jego uzyskania nie mogą być więc wykładane rozszerzająco. Uzasadniony jest wobec tego wniosek, że nie może być ono przyznane osobom, które wprawdzie urodziły 4 dzieci, lecz części z nich nie wychowały ich lub czyniły to tylko okresowo.

Sytuacja takich osób często nie różni się znacznie od przypadku osób, które urodziły i stale wychowywały np. 3 dzieci, a z przywileju świadczenia korzystać nie mogą. Wprawdzie z art. 5 ust. 3 u.r.ś.u. - przy rozumowaniu a contrario - można wnioskować, że prawodawca dopuścił możliwość uzyskania świadczenia także przez osoby, które nie sprawowały opieki nad dziećmi w pełnym wymiarze - przyznano w takiej sytuacji organowi uprawnienie do nieprzyznawania świadczenia. Przypadek ten należy jednak traktować jako wyjątek od zasady.

W rozpatrywanej sprawie bezsporne jest, iż skarżąca urodziła czworo dzieci. Nie budzi wątpliwości też fakt, iż jej drugie dziecko – A. P. urodzona w dniu [...] stycznia 1983 r., zmarła w dniu [...] lutego 1983 r., a więc mając 12 dni. Zdaniem Sądu, okres 12 dni, to za mało, aby uznać na gruncie ustawy, że skarżąca wychowała dziecko. Świadczenie nie przysługuje tylko z tytułu urodzenia co najmniej 4 dzieci, ale z tytułu ich urodzenia i wychowania lub wychowania. Ustawa zatem większą rolę i nacisk kładzie na wychowanie dzieci, ujmowane jako proces długoletni i złożony.

Zauważyć w tym miejscu należy, że w uzasadnieniu do rządowego projektu ustawy (druk nr 3157) wskazano, że podstawowym celem projektowanej regulacji jest zapewnienie środków utrzymania osobom, które zrezygnowały z zatrudnienia lub go nie podjęły ze względu na wychowywanie dzieci w rodzinach wielodzietnych.

Ponadto w dokumencie pt. "Ocena skutków regulacji zawartych w rządowym projekcie ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym" (nr druku 3157) z dnia 28 stycznia 2019r., wydanym przez Biuro Analiz Sejmowych Kancelarii Sejmu podkreślono, że projekt wprowadza świadczenie pieniężne dla rodziców co najmniej czworga dzieci, którzy z powodu pełnienia obowiązków wychowawczych nie wypracowali sobie stażu uprawniającego do otrzymania emerytury. Stwierdzono też, że rodzicielskie świadczenie uzupełniające ma być wypłacane osobom, które wychowały co najmniej czworo dzieci i z tytułu długoletniego zajmowania się potomstwem nie wypracowały emerytury w wysokości odpowiadającej, co najmniej kwocie najniższej emerytury. Zatem, ratio legis ustawy sprowadza się do tego, że rodzicielskie świadczenie uzupełniające jest przeznaczone dla osób, które urodziły i wychowały lub wychowały co najmniej czworo dzieci i w tym czasie (i z tego powodu) nie mogły podjąć zatrudnienia. Osoby te (co do zasady kobiety) poświęciły się wychowaniu dzieci - i to nie dowolnej ilości, a co najmniej czwórki - co wyłączyło ich możliwość pracy zawodowej i co w konsekwencji spowodowało, że nie wypracowały sobie prawa do emerytury. Rodzicielskie świadczenie uzupełniające jest formą rekompensaty za poświęcenie związane z trudem długotrwałego wychowania. Tym samym, nie każdy przypadek urodzenia dziecka i pieczy nad nim może być uznany za wychowanie dziecka.

W przedmiotowej sprawie rekompensata, której żąda skarżąca, w postaci prawa do świadczenia, byłaby niewspółmierna do stopnia zaangażowania w pieczę nad córką, która żyła zaledwie 12 dni. Skarżąca co prawda urodziła 4 dzieci, ale (oczywiście z przyczyn od siebie niezależnych) wychowała tylko troje.

W ocenie Sądu, w kontekście przytoczonych wyżej przepisów prawa ustalenia organu są prawidłowe. Wbrew zarzutom skargi, odmawiając przyznania przedmiotowego świadczenia organ nie naruszył przepisów prawa procesowego, co do obowiązku właściwego wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych sprawy i uzasadnienia decyzji ani przepisów prawa materialnego, określających, kiedy dane świadczenie może być przyznane (przesłanki opisane w art. 3 u.r.ś.u.).

Mając na uwadze powołane okoliczności, Sąd działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325), orzekł jak w sentencji.