Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 442/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-02-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
odrzucono skargi 3 skarżących
Powołane przepisy: article: art. 9a w zw. z art. 129 ust. 5 pkt 3
journal: Dz.U. 2020 poz 1990
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.
article: art. 37a ust. 7
journal: Dz.U. 2020 poz 292
law: Ustawa z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje Państwowe (t.j.)
article: art. 7-9, art. 77, art. 80, art. 107
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Dnia 17 lutego 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędziowie: Sędzia NSA Joanna Tuszyńska (spr.) WSA Magda Froncisz WSA Agnieszka Nawara-Dubiel po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 lutego 2022 r. sprawy ze skarg M. Z., W. A., I. C., J. K. i J. K. na decyzję Wojewody z dnia [...] lutego 2021 r., znak: [...] odmowy ustalenia odszkodowania 1. oddala skargę M. Z. i I. C.; 2. odrzuca skargi W. A., J. K. i J. K..


UZASADNIENIE

UZASADNIENIE pkt 1 wyroku

Decyzją z 25 lipca 2019 r., znak: [...], Prezydent Miasta Krakowa odmówił ustalenia na rzecz W. A., I. C., D. D., D. M., P. M., J. K., J. K., Z. O., P. P., R. P., M. S., E. P., A. P., D. S. i M. Z. odszkodowania za nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...] o pow. 0,0681 ha, obr. [...] jedn. ewid. [...], stanowiącą część linii kolejowej na terenie stacji K. , przejętą z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. na własność Skarbu Państwa, w użytkowanie wieczyste P. S.A. z siedzibą w W. - zgodnie z decyzją Wojewody Małopolskiego z 7 listopada 2017 r., nr [...].

W uzasadnieniu organ wyjaśnił m.in., że działka nr [...], obr. [...] jedn. ew. [...] znajduje się w posiadaniu samoistnym P. S.A. i jej poprzedników prawnych nieprzerwanie przez okres co najmniej 30 lat poprzedzających datę 31 maja 2003 r, zatem spełniona została przesłanka przewidziana art. 37 a) ust. 7 ustawy z 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "P. " (t.j. Dz.U. z 2022, poz. 655) uzasadniająca odmowę wypłaty wnioskowanego odszkodowania. Organ wskazał też, że za posiadaniem samoistnym wymienionej nieruchomości przez P. S.A. lub jej poprzedników prawnych przemawia domniemanie z art. 339 Kodeksu cywilnego.

Odwołanie od powyższej decyzji wnieśli: M. Z., J. K., I. C., W. A. i D. D..

M. Z., J. K., W. A. podały, że nie mają wiedzy o istnieniu dokumentów świadczących o tym, że w okresie od 1973 do 2003 r. podejmowane były przez właścicieli działki [...], obr. [...], jedn. ewid. [...] lub ich spadkobierców, czynności zmierzające do wydania im wskazanej działki. Nie wiedzą również, czy osoby te występowały do P. z roszczeniem odszkodowawczym z tytułu bezumownego korzystania z ww. gruntu. Należy jednakże domniemywać, że takie dokumenty mogą istnieć i to rolą organu jest dogłębne zbadanie sprawy, w tym co do istnienia wskazanych dokumentów.

I. C. podniosła, że uzasadnienie decyzji wydanej w I instancji jest błędne, z uwagi na nieprawidłową interpretację przepisów prawa polskiego oraz Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Podkreśliła, że sprawa dotycząca ustalenia odszkodowania prowadzona jest od niemal 20 lat, z uwagi na "wyjątkową opieszałość" organu. Podała też, że wielokrotnie była zapewniana przez organ o tym, że odszkodowanie zostanie jej wypłacone, jak tylko zostanie sporządzone oszacowanie przez biegłych. Tym samym kuriozalne jest tłumaczenie organu o przedawnieniu roszczenia, kiedy cały czas sprawa była w toku i wszyscy uprawnieni oczekiwali na należne odszkodowanie.

D. D. podniosła, że brak jest przesłanek wskazujących na przedawnienie jej roszczenia. Podała też, że wielokrotnie była zapewniana przez organ o tym, że odszkodowanie zostanie jej wypłacone, jak tylko zostanie sporządzone oszacowanie przez biegłych.

W toku postępowania odwoławczego zmarła odwołująca się D. D..

Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla Krakowa - [...] w K. z dnia [...] grudnia 2020 r., sygn. akt I Ns 1237/19/N, spadek po ww. zmarłej nabyła w całości K. K..

Wojewoda Małopolski zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją z 10 lutego 2021 r., znak: WS-VI.7534.1.34.2019.MD, na podstawie art. 9a w związku z art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1990 ze zm.) w związku z art. 37a ust. 7 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "P. " (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 292 ze zm.), dalej "ustawa o P. " oraz art. 138 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.), dalej "k.p.a." - w związku art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r., poz. 935), uchylił decyzję organu I instancji w części orzekającej w stosunku do D. D. i w tym zakresie orzekł o odmowie ustalenia na rzecz K. K. (spadkobierczyni po D. D.) odszkodowania za opisaną wyżej nieruchomość, w pozostałej części organ odwoławczy utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, że przedłożone przez P. S.A. dokumenty, jak również złożone wyjaśnienia, pozwalają uznać, że na spornej działce zlokalizowana jest infrastruktura kolejowa, a ww. dowody potwierdzają rok jej budowy.

Organ odwoławczy wskazał, że na podstawie treści decyzji Wojewody Małopolskiego z 7 listopada 2017 r., znak: [...] oraz dokumentów przedłożonych przez spółkę P. S.A. Oddział Gospodarowania Nieruchomościami w K. przy piśmie z 12 lutego 2019 r. oraz wyjaśnień ww. Spółki w piśmie z 29 kwietnia 2019 r. ustalono, że w granicach spornej nieruchomości znajdują się: tory główne zasadnicze linii 100 (część) - rok bud. 1962, nr inw. [...], tory główne dodatkowe linii 100 (część) - rok bud. 1963, nr inw. [...], sieć elektrotrakcji kolejowej o nap. 3kV - rok budowy 1961, nr inw. [...], 9 okręgów nastawczych: 3 okręgi kluczowe z sygnalizacją świetlną, 3 okręgi mechaniczne z sygn. świetlną z blokadą stacyjną, z blokadą liniową elektomech. K. , 3 okręgi przekaźnikowe, sb! na szlaku K. typu E - st. K. P., rok budowy 1971, nr inw. [...].

Ponadto przy piśmie z 12 lutego 2019 r. znak: [...], P. S.A. przesłała kopię wyciągu z księgi inwentarzowej założonej w dniu 2 maja 1964 r. celem potwierdzenia, że w granicach działki nr [...] obr. [...] jedn. ewid. [...] znajduje się następująca infrastruktura: tory główne dodatkowe i zasadnicze wybudowane w 1944 r., urządzenia sterowania ruchem kolejowym wybudowane w 1960 r., sieć trakcyjna wybudowana w 1992 r. oraz instalacja oświetlenia zewnętrznego wybudowana w 1985 r.

Z kolei w piśmie z 29 kwietnia 2019 r. P. S.A. Oddział Gospodarowania Nieruchomościami w K. wyjaśniła, że "środki trwałe w zakresie nawierzchni kolejowej obejmują tory główne zasadnicze, tory główne dodatkowe i tory stacyjne i boczne. Na działce nr [...] obr. [...] w K. usytuowane są tory linii nr K. pozostające na ewidencji środków trwałych zarządcy infrastruktury kolejowej P. [...] S.A. Zakład [...] w K. . W księdze inwentarzowej z 1964 r. cała linia podzielona była na 4 odcinki: 0.000 - 5.800 km, 5.800 -9.550 km, 9.550 - 13.955 km, 13.955 - 19.087 km. Od 1999r. nastąpiła zmiana klasyfikacji rodzajowej z nr [...] na nr [...], a w 1998 r. nastąpiła zmiana numerów inwentarzowych oraz połączenie do jednego numeru na całym obszarze Zakładu [...]. Środki trwałe posadowione na przedmiotowej działce posiadają nr inwentarzowe: tory główne zasadnicze: obecnie SAP 221007371, wcześniej 3/381-00931/221, a w 1964r [...], tory główne dodatkowe: obecnie SAP 221007661, wcześniej 3-031-00929/221, a w 1964 r. [...], urządzenia srk: obecnie SAP 221007309, a wcześniej 3/031-00808/221, sieć elektrotrakcyjna o napięciu 3 kV: obecnie SAP 920000392, a wcześniej 3/031- [...]. Lata budowy podane w ww. decyzji Wojewody Małopolskiego, to lata ostatniej modernizacji tej linii, natomiast rok wybudowania torów to 1944 r., a urządzeń srk 1960 r..

Zdaniem organu odwoławczego na uwagę zasługują także ustalenia poczynione przez organ I instancji w oparciu o środki dowodowe w odniesieniu do nieruchomości sąsiadujących z przedmiotową, na podstawie których stwierdzono, że droga biegnąca wzdłuż grupy torów stacji Prokocim (w części północnej) m.in. przez działkę nr [...], obr. [...], jedn. ewid. [...], pomimo że nie udało się ustalić kto i w jakim okresie ją urządził, to jednak zgodnie z informacjami uzyskanymi od P. S.A. Oddział Gospodarowania Nieruchomościami w K. - w piśmie z 31 grudnia 2012 r., znak: [...], "(...) teren biegnący wzdłuż zalewu B. został urządzony przez P. po II wojnie światowej i pozostawał w jej nieprzerwanym posiadaniu. Teren ten był wykorzystywany od początku lat 70 - tych XX w. jako droga serwisowa do obsługi linii kolejowej".

W ocenie Wojewody Małopolskiego słusznie organ I instancji zwrócił przy tym uwagę na poglądy orzecznictwa, zgodnie z którymi "ostateczna decyzja w przedmiocie nabycia tych praw określa również zakres tego władania. Jeżeli decyzja dotyczy całości danej działki, to należy grunt ten traktować kompleksowo, jak określoną całość pozostającą we władaniu P. S.A. W tej mierze organy orzekające o odszkodowaniu są związane ostateczną decyzją w przedmiocie nabycia własności i użytkowania wieczystego, która wyznacza również kompleksowo przedmiot postępowania odszkodowawczego".

Wojewoda zauważył też, że pomimo wezwania organu I instancji, żadna ze stron nie przedstawiła jakichkolwiek dowodów potwierdzających, by poprzedni właściciele przedmiotowej nieruchomości lub ich następcy prawni podejmowali w okresie od 1973 r. do 2003 r. czynności zmierzające do wydania im przez spółkę P. SA. lub jej poprzedników prawnych tej nieruchomości lub też występowali do spółki P. SA. lub jej poprzedników prawnych z roszczeniem odszkodowawczym z tytułu bezumownego korzystania z ww. gruntu. Nadto należy stwierdzić, że organ I instancji zasadnie uznał za spełnioną w przedmiotowej sprawie negatywną przesłankę ustalenia odszkodowania, określoną w art. 37a ustawy o P., zgodnie z którą roszczenie o odszkodowanie nie przysługuje również w przypadku, gdy grunt, o którym mowa w ust. 1, pozostawał do dnia 31 maja 2003 r. w posiadaniu samoistnym P. S.A. lub jej poprzedników prawnych nieprzerwanie przez okres co najmniej 30 lat.

Tym samym, w ocenie Wojewody, organ I instancji zasadnie uznał, że w sprawie została spełniona negatywna przesłanka ustalenia odszkodowania, określona art. 37a ust.7 ustawy o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego P. P..

Organ odwoławczy zaznaczył, też że w sprawie nie były kwestionowane okoliczności związane z legitymacją procesową uczestników postępowania, w tym związane z następstwem prawnym po śmierci uczestniczki D. D., jak również okoliczności związane z dochowaniem ustawowego terminu do złożenia wniosków o odszkodowanie.

Skargi na wskazaną wyżej decyzję Wojewody Małopolskiego z 10 lutego 2021 r., znak: [...], do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wnieśli: M. Z., J. K., J. K., W. A., I. C..

M. Z., J. K. i J. K. podali, że nie zgadzają się ze stanem faktycznym i prawnym decyzji Wojewody.

W. A. podniosła, że decyzja opiera się na błędnie ustalonym stanie faktycznym. Zarzuciła też, że uzasadnienie decyzji jest błędne, między innymi z uwagi na niewłaściwą interpretację przepisów. Zdaniem skarżącej organy umyślnie przedłużały postępowanie tak, aby uprawnieni nie dożyli wydania wyroku.

I. C. podniosła, że uzasadnienie decyzji wydanej w I instancji jest błędne, z uwagi na nieprawidłową interpretację przepisów prawa polskiego oraz Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Podkreśliła, że sprawa dotycząca ustalenia odszkodowania prowadzona jest od ponad 20 lat, z uwagi na opieszałość organu. Podała też, że wielokrotnie była zapewniana przez organ o tym, że odszkodowanie zostanie jej wypłacone, jak tylko zostanie sporządzone oszacowanie przez biegłych. Tym samym kuriozalne jest tłumaczenie organu o przedawnieniu roszczenia, kiedy cały czas sprawa była w toku i wszyscy uprawnieni oczekiwali na należne odszkodowanie.

W odpowiedzi na skargi Wojewoda Małopolski wniósł o oddalenie skarg i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Postanowieniami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 17 lutego 2022 r., na podstawie art. 111 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 329) - dalej p.p.s.a., sprawy zarejestrowane pod sygn. akt II SA/Kr 442/21, II SA/Kr 443/21, II SA/Kr 444/21, II SA/Kr 755/21 i II SA/Kr 757/21 połączono do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia oraz prowadzenia pod sygn. akt II SA/Kr 442/21.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Na mocy § 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz.U. z 2020 r., poz. 491 ze zm.) w okresie od dnia 20 marca 2020 r. do odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej ogłoszono stan epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2. Do dnia wydania wyroku stan epidemii nie został odwołany. Zgodnie z art. 15zzs4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.; dalej: ustawa o COVID), w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz.U. z 2020 r., poz. 875) w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu, chyba że przeprowadzenie rozprawy bez użycia powyższych urządzeń nie wywoła nadmiernego zagrożenia dla zdrowia osób w niej uczestniczących (ust. 2).

Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów (ust. 3).

W niniejszej sprawie Przewodniczący II Wydziału WSA w Krakowie wyznaczył na 17 lutego 2022 r. posiedzenie niejawne Sądu w składzie trzech sędziów. Przeprowadzenie rozprawy w niniejszej sprawie stanowiłoby nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących, a jednocześnie nie ma technicznych możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość, z bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Skierowanie sprawy na posiedzenie niejawne w trybie wyżej opisanym, poprzedzone było próbą uzyskania od stron postępowania potwierdzenia istnienia technicznych możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość (zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z 10 listopada 2021 r ). Jednak nie uzyskano od wszystkich stron postępowania potwierdzenia posiadania ww. technicznych możliwości.

Skierowanie niniejszej sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów umożliwiło jej rozstrzygnięcie bez szkody dla wyjaśnienia sprawy. Przy tym rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nie prowadzi do pominięcia argumentacji skarżących, uczestników i skarżonego organu, bowiem podnoszone przez nich argumenty są rozważane przez Sąd w oparciu o akta sprawy oraz skargi, odpowiedź na skargi i inne pisma procesowe. Z tych względów Sąd rozpoznał na podstawie cytowanego powyżej art. 15zzs4 ust. 3 ustawy o COVID sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329), dalej "P.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu, stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a. Z istoty kontroli wynika również, że zgodność z prawem zaskarżonej decyzji lub postanowienia podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 145 § 1 P.p.s.a. uwzględnienie skargi na decyzję lub postanowienie następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (pkt 1 lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. c); a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność aktu lub wydanie go z naruszeniem prawa (pkt 2 i pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw, podlega ona oddaleniu na podstawie art. 151 P.p.s.a.

Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami Sąd stwierdził, że nie ma podstaw do wyeliminowania jej z obrotu prawnego, bowiem odpowiada ona prawu, a skargi są bezzasadne.

Przedmiotem kontroli Sądu jest legalność decyzji Wojewody Małopolskiego z 10 lutego 2021 r. uchylająca w części decyzję Prezydenta Miasta Krakowa z 25 lipca 2019 r. i orzekająca o odmowie ustalenia odszkodowania w stosunku do D. D., a w pozostałym zakresie utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą ustalenia odszkodowania na rzecz W. A., I. C., D. M., P. M., J. K., J. K., Z. O., P. P., R. P., M. S., E. P., A. P., D. S. i M. Z. - za nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...] o pow. 0,0681 ha, obr. [...] jedn. ewid. [...], stanowiącą część linii kolejowej na terenie stacji [...], przejętą z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. na własność Skarbu Państwa, w użytkowanie wieczyste P. S.A. z siedzibą w W. .

Bezsporna jest w sprawie okoliczność, że ostateczną i pozostającą w obrocie prawnym decyzją z 7 listopada 2017 r. Wojewoda Małopolski stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. przez Skarb Państwa prawa własności nieruchomości położonej w jednostce ewidencyjnej [...], obr. Nr [...], oznaczonej jako działka nr [...] po pow. 0,0681 ha, której własność wpisana jest w wykazie hipotecznym Lwh 195 [...], na rzecz A. P., F. P., A. P., S. P., E. P., J. P., W. P., K. P. oraz prawa użytkowania wieczystego opisanej nieruchomości na rzecz P. S.A.

Materialnoprawną podstawę decyzji wydanych w niniejszej sprawie stanowił przepis art. 37 a) ust. 1 i 7 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "P".

Zgodnie z art. 37a) ust. 1 ww. ustawy, grunty wchodzące w skład linii kolejowych pozostające w dniu 28 lutego 2003 r. we władaniu P. SA, niestanowiące własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub P. SA stają się z dniem 1 czerwca 2003 r. z mocy prawa własnością Skarbu Państwa za odszkodowaniem, z zastrzeżeniem ust. 7. Decyzja w tym przedmiocie została wydana przez Wojewodę Małopolskiego 2 kwietnia 2007 r.

Z kolei w myśl art. 37a) ust. 7 ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "P.", odszkodowanie jest ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek dotychczasowego właściciela gruntu, złożony w okresie od dnia 1 czerwca 2003 r. do dnia 31 grudnia 2007 r. Po upływie tego okresu roszczenie o odszkodowanie nie przysługuje. Roszczenie o odszkodowanie nie przysługuje również w przypadku, gdy grunt wchodzący w skład linii kolejowych, pozostawał do dnia 31 maja 2003 r. w posiadaniu samoistnym P. S.A. lub jej poprzedników prawnych nieprzerwanie przez okres co najmniej 30 lat.

Wskazane uregulowanie statuuje ogólną zasadę wypłaty odszkodowania, odwołując się do przepisów o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, a więc według zasad przewidzianych w przepisach ustawy o gospodarce nieruchomościami, na wniosek dotychczasowego właściciela gruntu, złożony w ściśle określonym czasie. Przez uprawnionego należy przy tym rozumieć dotychczasowego właściciela gruntu lub jego następców prawnych. Cytowany przepis przewiduje również dwa przypadki, kiedy roszczenie o odszkodowanie nie przysługuje. Po pierwsze, przypadkiem takim jest złożenie wniosku przez osobę uprawnioną po upływie zakreślonego przepisem terminu. Po drugie ma to miejsce, jeżeli grunt wchodzący w skład linii kolejowych pozostawał do dnia 31 maja 2003 r. w posiadaniu samoistnym P. SA lub jej poprzedników prawnych nieprzerwanie przez okres co najmniej 30 lat. Te dwa przypadki wskazujące sytuacje, kiedy roszczenie o odszkodowanie nie przysługuje, należy traktować jako wyjątki od ogólnej konstytucyjnej zasady wywłaszczenia jedynie za słusznym odszkodowaniem, a tym samym należy je interpretować ściśle (por. wyrok NSA z dnia 16 grudnia 2010 r. sygn. akt I OSK 263/10 dostępny w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Należy też zaznaczyć, że podstawową przesłankę wywłaszczenia określa art. 21 ust. 2 Konstytucji RP. Zgodnie z tym przepisem wywłaszczenie jest dopuszczalne jedynie wówczas, gdy jest dokonywane na cele publiczne i za słusznym odszkodowaniem. Odszkodowanie powinno być słuszne, co oznacza, że powinno stanowić ekwiwalent wartości wywłaszczonej nieruchomości (wyrok TK z dnia 19 marca 1990 r. sygn. akt K 2/90, OTK 1990, nr 1, poz. 3). Odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość jest instytucją prawa administracyjnego. Stanowi jedną z form zadośćuczynienia za szkody wynikające z władczej i zgodnej z prawem działalności organów administracji, a więc ze stosunku administracyjnego. Tym stosunkiem jest wywłaszczenie - jednostronna, publicznoprawna, władcza ingerencja państwa w prawa rzeczowe jednostki w interesie publicznym. I choć ingerencja ta powoduje bezpośrednio skutki cywilnoprawne, to odszkodowanie, będące nieodłącznym elementem wywłaszczenia jako instytucji publicznoprawnej, znajduje podstawę w stosunku publicznoprawnym i ma charakter roszczenia publicznoprawnego (por. uchwała NSA z dnia 20 maja 2010 r., sygn. akt I OPS

14/09, wszystkie orzeczenia publ.: www.nsa.gov.pl).

Zdaniem Sądu organy prawidłowo wyjaśniły wszelkie okoliczności niezbędne dla ustalenia przesłanek uregulowań mających zastosowanie w sprawie.

Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego organy prawidłowo ustaliły, że w sprawie wystąpiła negatywna przesłanka, określona art. 37a ust. 7 zd.3 ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "P. ".

Dla realizacji tej przesłanki ustalenia odszkodowania konieczne jest, aby w okresie trzydziestu lat poprzedzającym dzień 31 maja 2003 r. dana nieruchomość znajdowała się w tak właśnie rozumianym, samoistnym posiadaniu P. lub jej poprzedników prawnych nieprzerwanie przez trzydzieści lat. Okolicznością powszechnie znaną jest, że podmiot o nazwie P. S.A. powstał dnia 1 stycznia 2001 r. w wyniku komercjalizacji przedsiębiorstwa państwowego P. . Dopiero zatem od tego dnia mógł być posiadaczem nieruchomości. Dla spełnienia negatywnej przesłanki ustalenia odszkodowania konieczne zatem jest, aby nieruchomość znajdowała się w samoistnym posiadaniu poprzedników prawnych P. .

W tym miejscu wskazać należy, że posiadanie występuje przy równoczesnym istnieniu fizycznego elementu władania rzeczą, określanego jako corpus possessionis oraz psychicznego elementu animus rem sibi habendi, rozumianego jako zamiar władania rzeczą dla siebie (por. J. Ignatowicz (w:) Kodeks cywilny. Komentarz, t. 1, red. J. Ignatowicz, Warszawa 1972, s. 768-769; E. Skowrońska- Bocian (w.) Kodeks cywilny. Komentarz, red. K. Pietrzykowski, t. I, Warszawa 1999, s. 681). Nie budzi szczególnych wątpliwości interpretacyjnych element "władania rzeczą" (corpus). Bez wątpienia chodzi tu o dostrzegalny fakt fizycznego władztwa nad rzeczą, "zatrzymania" rzeczy, jej "używania", "korzystania" (zob. Komentarz do art. 336 Kodeksu cywilnego, Lex). Drugim współwystępującym niezbędnym elementem cywilistycznej konstrukcji posiadania jest psychiczny czynnik zamiaru władania ("zawładnięcia") rzeczą dla siebie (animus rem sibi habendi). Wymaga to szczególnego podkreślenia w przypadku posiadania niepopartego tytułem prawnym, który mógłby wynikać z nawiązanego stosunku prawnego, w przypadku posiadania "bezprawnego". Zatem zamiar władania rzeczą "dla siebie" rozstrzyga o posiadaniu w rozumieniu art. 336 Kodeksu cywilnego. Teoretycznie decyduje tutaj wewnętrzna, subiektywna wola posiadania. W praktyce należy też dążyć w najwyższej mierze do jej uszanowania. Wobec trudności dowodowych można i trzeba kierować się według zamanifestowanych na zewnątrz przejawów władania rzeczą. Przejawia się ona przecież w postępowaniu posiadacza wobec otoczenia (por. J. Ignatowicz (w:) Kodeks..., s. 769).

Od posiadania samoistnego należy odróżnić posiadanie zależne, które polega na sprawowaniu władztwa faktycznego w zakresie innego niż własność prawa, z którym łączy się określone władztwo nad rzeczą cudzą. Posiadanie zależne jest faktycznym władztwem na rzeczą w zakresie odpowiadającym treści jakiegokolwiek innego prawa podmiotowego, z którym łączy się władztwo nad rzeczą cudzą (Bogusław Lanckoroński (w:) Kodeks Cywilny. Komentarz red. Konrad Osajda, tom II, Warszawa 2017 r., s. 902).

W rozpoznawanej sprawie okolicznością kluczową dla jej rozstrzygnięcia było prawidłowe ustalenie, czy działka aktualnie oznaczona numerem [...] pozostawała do dnia 31 maja 2003 r. w posiadaniu samoistnym P. lub jej poprzedników prawnych nieprzerwanie przez okres co najmniej 30 lat. Jest to bowiem okoliczność, od której ustalenia zależy, czy w rzeczywistości istnieją w sprawie przesłanki przemawiające za wyłączeniem możliwości przyznania odszkodowania. Wykazanie posiadania samoistnego przez 30 lat do dnia 31 maja 2003 r. musi być jednoznaczne i niebudzące wątpliwości, gdyż ustawodawca łączy z tą okolicznością utratę prawa do odszkodowania (por. wyrok NSAz21 września 2011 r., sygn. akt I OSK 1671/10).

Jak prawidłowo ustaliły organy, na podstawie przedłożonej przez P. S.A. księgi inwentarzowej, założonej 2 maja 1964 r., w granicach działki [...] obr. [...], jedn. ew. [...] znajduje się następująca infrastruktura: tory główne dodatkowe i zasadnicze - wybudowane w 1944 r., urządzenia sterowania ruchem klejowym - wybudowane w 1960 r., sieć trakcyjna - wybudowana w 1992 r. oraz instalacja oświetlenia zewnętrznego - wybudowana w 1985 r. Z wyczerpujących wyjaśnień P. S.A. udzielonych w piśmie z 29 kwietnia 2019 r. wynika nadto, że "środki trwałe w zakresie nawierzchni kolejowej obejmują tory główne zasadnicze, tory główne dodatkowe i tory stacyjne i boczne. Na działce nr [...] obr. [...] w K. usytuowane są tory linii nr [...] pozostające na ewidencji środków trwałych zarządcy infrastruktury kolejowej P. [...] SA. Zakład [...] w K. . W księdze inwentarzowej z 1964 r. cała linia podzielona była na 4 odcinki: 0.000 - 5.800 km, 5.800 - 9.550 km, 9.550 - 13.955 km. 13.955 - 19.087 km (dz. [...] znajduje się w km 14.500). Od 1999 r. nastąpiła zmiana klasyfikacji rodzajowej z Nr 240 na Nr 221, a w 1998 r. - w związku z wprowadzeniem programów komputerowych, nastąpiła zmiana numerów inwentarzowych oraz połączenie do jednego numeru na całym obszarze Zakładu [...]. Środki trwałe posadowione na przedmiotowej działce posiadają nr inwentarzowe: tory główne zasadnicze: obecnie SAP 221007371, wcześniej 3/381-00931/221, a w 1964 r. [...], tory główne dodatkowe: obecnie SAP 221007661, wcześniej 3-031-00929/221, aw1 964 r. [...], urządzenia srk; obecnie SAP 221007309, a wcześniej 3/031-00808/221, sieć elektrotrakcyjna o napięciu 3 kV: obecnie SAP 920000392, a wcześniej 3/031-01079/221. Lata budowy podane w decyzji Wojewody Małopolskiego, to lata ostatniej modernizacji tej linii, natomiast rok wybudowania torów to 1944 r., a urządzeń srk 1960 r."

Ponadto w trakcie rozprawy administracyjnej biegły geodeta dokonał oględzin ww. działki nr [...], w wyniku których stwierdzono, że na przedmiotowej nieruchomości znajdują się cztery tory kolejowe oraz dwie skarpy. Nad torami znajduje się sieć trakcyjna. Skarpy porośnięte są drzewami i krzewami. Teren od strony północnej graniczy z wodami zalewu B. i stanowi drogę gruntową, natomiast od strony południowej graniczy z grupą torów stacji Prokocim.

Zgodnie z pozyskaną dokumentacją - w ramach postępowań wyjaśniających w sprawach nr [...] i nr [...], dotyczących odszkodowania, ustalono, że również sąsiadujące działki - nr [...] obręb [...] jedn. ewid. [...] oraz nr [...] obr. [...] jedn. ewid. [...] były przedmiotem uwłaszczenia w trybie art. 37a ustawy o restrukturyzacji i komercjalizacji przedsiębiorstwa państwowego "P. ". Na postawie wyjaśnień P. S.A. zawartych w piśmie z 31 grudnia 2012 r. ustalono, że teren biegnący wzdłuż Zalewu B., w tym droga biegnąca po działkach nr [...], nr [...] i nr [...], został urządzony przez P. po II wojnie światowej i pozostawał w jej nieprzerwanym posiadaniu.

W toku postępowania żaden z uczestników, na wezwanie organu I instancji, nie powołał się na istnienie dokumentów, które potwierdzałyby wystąpienie poprzednich właścicieli lub ich następców prawnych do P. S.A. lub jej poprzedników prawnych o wydanie przedmiotowej nieruchomości lub wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z niej.

Również zapisy miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego wskazują na to, że przedmiotowa działka znajdowała się w terenach kolejowych.

Wskazane okoliczności jednoznacznie wskazują na to, że działka [...] obr. [...] jedn. ewid. [...] do dnia 31 maja 2003 r. znajdowała się w posiadaniu samoistnym P. S.A. przez okres co najmniej 30 lat.

Zdaniem Sądu organ II instancji umotywował zasadność argumentacji, którą kierował się przy wydaniu zaskarżonej decyzji, a także odniósł się do okoliczności podnoszonych przez skarżących w odwołaniach.

Organ odwoławczy rozpatrzył cały materiał dowodowy sprawy w sposób wystarczający i dokonał właściwej oceny materiału dowodowego. Dlatego też Sąd stwierdził, że zarzuty skarg nie mogły przynieść zamierzonych skutków. Ustalenia organów obu instancji są co do wniosków jednoznaczne i zbieżne, zaś przeciwne twierdzenia skarżących nie zostały poparte dowodami popierającymi ich stanowisko.

Odnosząc się do zarzutów skarg M. Z. i I. C. Sąd wskazuje, że w granicach niniejszej sprawy nie mogły one przynieść zamierzonego skutku. "Wojewódzki sąd administracyjny w uzasadnieniu wyroku nie ma obowiązku odnosić się osobno do każdego z zarzutów skargi i do każdego z argumentów na ich poparcie - może je oceniać całościowo" - vide wyrok NSA z dnia 5 stycznia 2021 r. sygn. I GSK 1522/20, LEX nr 3161777. Podsumowując Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja organu odwoławczego została wydana z poszanowaniem przepisów prawa procesowego, a to: art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 k.p.a. W konsekwencji zasadnie stwierdzono brak spełnienia przesłanek do ustalenia odszkodowania.

Sąd uchyla zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. tylko w razie zaistnienia istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu, jeżeli mogły one mieć wpływ na wynik sprawy lub w razie naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy.

Takich naruszeń Sąd w sprawie nie stwierdził, dlatego oddalił skargi M. Z. i I. C., o czym orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku, na podstawie art. 151 P.p.s.a.

Sygn. akt II SA/Kr 442/21

UZASADNIENIE

w zakresie pkt 2 wyroku z dnia 17 lutego 2022 r.

Skarżący M. Z., W. A., I. C., J. K. oraz J. K. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie odrębne skargi na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 10 lutego 2021 r., znak: WS-VI.7534.1.34.2019.MD, którą utrzymano w mocy decyzję Prezydenta Miasta Krakowa z dnia 25 lipca 2019 r. znak: [...] o odmowie ustalenia na rzecz W. A., I. C., D. D., D. M., P. M., J. K., J. K., Z. O., P. P., R. P., M. S., E. P., A. P., D. S. i M. Z. odszkodowania za nieruchomość oznaczoną jako działka nr [...] o pow. 0,0681 ha obr. [...] jedn. ewid. [...] stanowiącą część linii kolejowej na terenie stacji [...] przejętą z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. na własność Skarbu Państwa, w użytkowanie wieczyste P. S.A. z siedzibą w W. zgodnie z decyzją Wojewody Małopolskiego z dnia 7 listopada 2017 r., nr [...].

Postanowieniami z dnia 17 lutego 2022 r. WSA w Krakowie, na podstawie art. 111 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm- dalej: p.p.s.a ), zarządził połączenie spraw ze skargi W. A. (II SA/Kr 443/21), I. C. (II SA/Kr 444/21, J. K. (II SA/Kr 755/21), i J. K. (II SA/Kr 757/21) w celu ich łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia ze sprawą ze skargi M. Z. (II SA/Kr 442/21) i dalszego ich prowadzenia pod sygnaturą II SA/Kr 442/21, gdyż mogły być objęte jedną skargą.

W punkcie 2 wyroku z dnia 17 lutego 2022 r. sygn. II SA/Kr 442/21 Sąd odrzucił skargi W. A. J. K. i J. K..

W. A. zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 17 września 2021 r. została wezwana do wykonania prawomocnego zarządzenia wzywającego ją do uiszczenia kwoty 200 zł tytułem wpisu sądowego od skargi, w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwanie zostało skutecznie doręczone skarżącej w dniu 24 września 2021 r., zatem termin na uzupełnienie braku fiskalnego upływał w dniu 1 października 2021 r. Skarżąca uiściła wpis w dniu 4 października 2021 r., a więc pod terminie. Zgodnie z art. 220 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zmianami) - zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a." Sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona opłata, w tym opłata, o której mowa w art. 235a. W tym przypadku, z zastrzeżeniem § 2, 3 i 3a, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. W razie bezskutecznego upływu tego terminu przewodniczący wydaje zarządzenie o pozostawieniu pisma bez rozpoznania. Z kolei w myśl art. 220 § 3 p.p.s.a. skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania, od których pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlegają odrzuceniu przez sąd.

Z kolei J. K. i J. K. zarządzeniami referendarza sądowego z dnia 16 lipca 2021 r. zostali wezwani do uzupełnienia braków formalnych wniesionych skarg poprzez złożenie 15 odpisów skargi poświadczonych za zgodność z oryginałem lub własnoręcznie podpisanych. Stosownie do zarządzenia przewodniczącego wydziału z dnia 4 sierpnia 2021 r. skarżący zostali wezwani do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie po 200 zł. Pisma zawierały pouczenie, że nieuzupełnienie braków w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, skutkować będzie odrzuceniem skargi.

Wezwania zostały skutecznie doręczone skarżącym w dniu 10 sierpnia 2021 r. Mimo upływu zakreślonego terminu zarządzenia sądu nie zostały wykonane.

Stosownie do art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., sąd odrzuca skargę, gdy nie uzupełniono w wyznaczonym terminie jej braków formalnych.

Skarżąca W. A. uiściła wpis już po upływie zakreślonego terminu, stąd stosowanie do art. 220 § 3 p.p.s.a. jej skarga podlega odrzuceniu. O zwrocie skarżącej W. A. uiszczonego wpisu orzeczono na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a.

Skargi J. K. i J. K. podlegały odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. oraz art. 220 § 3 p.p.s.a.