Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 269/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2006-02-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6035 Opłaty i kary za przejazd pojazdem nienormatywnym
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Jerzy Stankowski (spr.) Sędziowie sędzia WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska as. sąd. Izabela Kucznerowicz Protokolant ref.-staż. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 08 lutego 2006 r. sprawy ze skargi [...]. sp. z o.o. w [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej oddala skargę /-/ E. Kręcichwost-Durchowska /-/ J. Stankowski /-/I.Kucznerowicz


UZASADNIENIE

IV SA/Po 269/04

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r., nr [...], na podstawie art. 13 ust. 2a i 2b oraz art. 40b ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 III 1985 r. o drogach publicznych (tekst jedn. Dz.U. z 2000 r., nr 71, poz. 838 ze zm.), w związku z art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 20 VI 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. nr 98, poz. 602 ze zm.) oraz rozporządzeniem Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 1 IV 1999 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz.U. nr 44, poz. 432) i art. 104 § 1 kpa. Naczelnik Urzędu Celnego w [...], Oddział Celny w [...] obciążył spółkę [...] karą pieniężną w wysokości 4200 zł. za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia. Decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności na podstawie art. 108 § 1 kpa. W uzasadnieniu orzeczenia Naczelnik Urzędu Celnego stwierdził, że zgodnie z art. 64 ust. 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym, przejazd pojazdem nienormatywnym jest dozwolony tylko pod warunkiem uzyskania zezwolenia, którego strona nie okazała. Organ wskazał, że karę pieniężną nałożono na podstawie kontroli pojazdu przeprowadzonej w dniu [...] r., o godz. [...] i potwierdzonej zapisem protokołu nr [...].

Odwołanie od powyższej decyzji złożył pełnomocnik [...] radca prawny D. P. , który zakwestionował sposób i wynik ważenia z uwagi na fakt, że - zdaniem pełnomocnika - nie jest możliwe przekroczenie dopuszczalnego nacisku na osiach bez jednoczesnego przekroczenia dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu ani też uzyskanie radykalnie odmiennych wyników nacisku na osiach nr 3, 4 i 5. Na tę okoliczność przedłożono analizę nacisków osi wytypowanych zestawów transportowych sporządzoną przez pracownika Instytutu Badawczego Dróg i Mostów w Warszawie. Ponadto raport ważenia wskazuje, że nastąpiło ono o godz. [...] , zaś protokół z kontroli pojazdu wskazuje godzinę [...], co wskazuje na istotne sprzeczności w zebranym materiale dowodowym. Odwołująca się podkreśliła również, że kierowca nie został prawidłowo pouczony o sposobie przejazdu przez wagę, a każde, nawet nieznaczne zwiększenie prędkości powoduje zmiany w wyniku pomiaru. Pełnomocnik uznał, że w takiej sytuacji należało przeprowadzić kolejne ważenie pojazdu, tym bardziej, że żądał tego kierowca zgłaszając protest odnośnie przedstawionych mu wyników ważenia. Wskazano też, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 27 IV 1997 r. (P 7/98 OTK 1999/4/72) uznał, że przepisy umożliwiające podwyższenie opłaty drogowej są niezgodne z Konstytucją RP, gdyż naruszają zakres ustawowego upoważnienia i mają charakter represyjny. Odwołująca się podniosła też, że przewoźnik nie ma technicznej możliwości sprawdzenia po każdym załadunku wszystkich podlegających kontroli parametrów. Jednocześnie wskazano, że organ nie uzasadnił nadania decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności.

Decyzją z dnia [...] r., nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 2, art. 104 i art. 107 kpa. oraz na podstawie art. 13 ust. 2 pkt 3, ust. 2a i 2b, art. 40b ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 III 1985 r. o drogach publicznych, a także § 4 i § 5 ust. 5 pkt 4 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 1 IV 1999 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia, Dyrektor Izby Celnej w [...] uchylił decyzję organu I instancji w części dotyczącej nadania jej rygoru natychmiastowej wykonalności i umorzył w tym zakresie postępowanie oraz utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję w pozostałej części. Dyrektor Izby Celnej stwierdził, że pomiaru nacisku osi na podłoże dokonano na wadze stacjonarnej, posiadającej ważne świadectwo legalizacji nr 95/173/02 z dnia 15 I 2002 r., wydane przez Naczelnika Obwodowego Urzędu Miar w Zielonej Górze, a wagi tego typu zostały zatwierdzone decyzją Prezesa Głównego Urzędu Miar z 8 VI 1998 r., nr ZT 488/98 do wyznaczania dynamicznego obciążenia osi pojazdów. Pomiaru rozstawu osi dokonano przy pomocy przymiaru wstęgowego stalowego, posiadającego świadectwo legalizacji nr 95/1935/2001, wydane przez Naczelnika Obwodowego Urzędu Miar w Zielonej Górze. Organ II instancji szczegółowo ukazał techniczne etapy procesu ważenia oraz system zabezpieczeń zapewniający jego prawidłowy przebieg a także stwierdził, że brak reakcji aparatury kontrolnej podważa zasadność jakiegokolwiek kwestionowania wyniku ważenia. Nie ma zatem podstaw do jego powtarzania pomimo protestu kierowcy, który zresztą został zgłoszony dopiero na egzemplarzu wydanej już decyzji. Dyrektor Izby Celnej wskazał, że pojazd poruszający się po drogach publicznych musi spełniać wszystkie wymagania zawarte w cytowanym rozporządzeniu, zarówno w stosunku do masy całkowitej, jak i nacisku osi na jezdnię. Za każde przekroczenie podanych w rozporządzeniu parametrów organy mają obowiązek nałożyć osobną opłatę i to niezależnie od tego, czy przewoźnik mógł dokonać pomiaru odpowiednich parametrów po załadunku. Zdaniem organu strona miała możliwość uczestniczenia w postępowaniu, gdyż decyzja jak i protokół ważenia są jej doręczane, a wykonujący transport mógł zgłosić swoje uwagi do procesu ważenia. Odnosząc się do powołanego przez stronę wyroku Trybunału Konstytucyjnego Dyrektor Izby Celnej stwierdził, że orzeczenie to nie odnosi się do przepisów prawnych, na podstawie których wydano zaskarżoną decyzję. Uchylając decyzję organu I instancji w części dotyczącej rygoru natychmiastowej wykonalności Dyrektor Izby Celnej stwierdził, że potrzeba nadania tego rygoru nie została przez organ I instancji uzasadniona.

W skardze na powyższą decyzję [...] podniosła w dużej mierze zarzuty zawarte w odwołaniu podnosząc dodatkowo, że decyzja organu I instancji została wydana przez osobę działającą z upoważnienia dyrektora urzędu celnego, a organ administracyjny o tej nazwie już wtedy nie istniał. Skarżąca podkreśliła też, że decyzja organu I instancji została doręczona osobie nieuprawnionej do jej odbioru, a właściwa strona postępowania dowiedziała się o wszczętym postępowaniu już po jego zakończeniu i wydaniu decyzji, w związku z czym nie miała możliwości zapoznać się z materiałem dowodowym i wypowiedzieć się co do niego. Ponadto organ II instancji nie przeprowadził dowodu z opinii biegłego, o co wnoszono w odwołaniu. Skarżąca zakwestionowała stwierdzenie Dyrektora Izby Celnej, jakoby protest kierowcy został złożony dopiero na egzemplarzu decyzji i wskazała, że kierowca złożył protest także w protokole i na raporcie ważenia pojazdu, a organ się do niego nie ustosunkował. Zdaniem Skarżącej nie można było w sprawie zastosować art. 13 ust. 2a ustawy o drogach publicznych, gdyż przepis ten narusza konstytucyjną zasadę proporcjonalności a kara nałożona na jego podstawie ma charakter represyjny i nie można jej niekiedy uniknąć nawet przy dochowaniu należytej staranności przez przewoźnika. Skarżąca wskazała również, że brak odpowiedniego uzasadnienia decyzji organu I instancji pozbawił Skarżącą możliwości skutecznego dochodzenia swych praw w postępowaniu dwuinstancyjnym, gdyż dopiero późniejsze pismo organu I instancji (przekazane w ramach korespondencji wewnętrznej) wyjaśniało przesłanki, na podstawie których wydał on swą decyzję.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w [...] podtrzymał w całości swą dotychczasową argumentację, ponownie odnosząc się do postawionych zarzutów. Organ wskazał dodatkowo - odnosząc się do zarzutu skargi - że ustawą z dnia 20 III 2002 r. o przekształceniach w administracji celnej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. nr 41, poz. 365 ze zm.) zniesiono organ administracji państwowej w sprawach celnych - dyrektora urzędu celnego i utworzono organ naczelnika urzędu celnego, do którego zakresu działania przeszły dotychczasowe zadania i kompetencje dyrektorów urzędów celnych w zakresie indywidualnych postępowań w sprawach celnych. Z mocy art. 6 ust. 2 tej ustawy utworzono urzędy celne, o których mowa w art. 284 § 2 Kodeksu celnego, a które zgodnie z art. 13 ust. 2b ustawy o drogach publicznych są upoważnione do pobierania kar pieniężnych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga nie jest zasadna, a zaskarżona decyzja jest wolna od uchybień, które pociągałyby za sobą konieczność jej uchylenia.

Zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 21 III 1985 r. o drogach publicznych (tekst jedn. Dz.U. z 2000 r., nr 71, poz. 838 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym w dniu wydawania zaskarżonej decyzji korzystanie z dróg publicznych mogło być uzależnione od wniesienia opłat drogowych, które zgodnie z art. 13 ust. 2 pkt 3 mogły być pobierane m.in. za przejazdy po drogach publicznych pojazdów zarejestrowanych w kraju lub za granicą, z ładunkiem lub bez ładunku, o masie, naciskach osi lub wymiarach przekraczających wielkości określone w odrębnych przepisach. Z kolei art. 13 ust. 2a stanowił, iż za przejazd po drogach publicznych pojazdów, o których mowa w ust. 2 pkt 3, bez zezwolenia określonego przepisami Prawa o ruchu drogowym lub niezgodnie z warunkami podanymi w zezwoleniu pobiera się kary pieniężne, których wysokość - w myśl ust. 2b powołanego artykułu - określał załącznik do ustawy. Przy pomiarze nacisku na podłoże jednej z osi składowych osi wielokrotnej w rozumieniu § 4 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 1 IV 1999 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz.U. nr 44, poz. 432), stwierdzono przekroczenie dopuszczalnych norm określonych w § 5 ust. 5 pkt 4 cytowanego rozporządzenia, w związku z czym Naczelnik Urzędu Celnego w [...], Oddział Celny w [...] nałożył na Skarżącą - zgodnie ze wspomnianym załącznikiem do ustawy o drogach publicznych - karę pieniężną w wysokości 4200 zł. Kierowca pojazdu nie okazał stosownego zezwolenia na przejazd pojazdem nienormatywnym.

Skarżąca zakwestionowała użycie w decyzji organu I instancji pieczęci "z upoważnienia dyrektora urzędu celnego" wskazując, że organ taki wówczas już nie istniał. Istotnie, ustawą z dnia 20 III 2002 r. o przekształceniach w administracji celnej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. nr 41, poz. 365 ze zm.) zniesiono organ administracji państwowej w sprawach celnych - dyrektora urzędu celnego (art. 2 pkt 2) i utworzono organ naczelnika urzędu celnego (art. 3 pkt 2), do którego zakresu działania przeszły dotychczasowe zadania i kompetencje dyrektorów urzędów celnych w zakresie indywidualnych postępowań w sprawach celnych (art. 5 ust. 1). Jednocześnie jednak zgodnie z art. 38 ustawy z dnia 20 III 2002 r. o przekształceniach w administracji celnej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. nr 41, poz. 365 ze zm.) pieczęcie, zamknięcia celne oraz stemple i inne znaki stosowane przy wykonywaniu kontroli celnej zachowują swą ważność do czasu określenia nowych wzorów na podstawie art. 6 § 6 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny (Dz. U. z 2001 r. Nr 75, poz. 802, z późn. zm.).

Zasadniczy nurt argumentacji Skarżącej sprowadza się do kwestionowania poprawności ważenia i sposobu przeprowadzenia postępowania od strony formalnej. Skarżąca podnosi, że kara pieniężna została nałożona za przekroczenie obciążenia na poszczególnych osiach, pomimo prawidłowej masy całkowitej pojazdu. Spółka podniosła również, że kierowca nie był poinformowany o sposobie przejazdu przez wagę, a samo urządzenie mogło wskazywać wadliwe wyniki pomiaru jeśli kierowca przejeżdżał przez wagę ze zmienną prędkością. W związku z tym - zdaniem Skarżącej - należało powtórzyć proces ważenia.

Z akt sprawy wynika, że ważenia pojazdu dokonano przy pomocy dynamicznej wagi samochodowej, przystosowanej do ważenia pojazdów. Waga ta posiada ważne świadectwo legalizacji nr 95/173/02 z dnia 15 I 2002 r., wydane przez Naczelnika Obwodowego Urzędu Miar w Zielonej Górze, a wagi tego typu zostały zatwierdzone decyzją Prezesa Głównego Urzędu Miar z 8 VI 1998 r., nr ZT 488/98 do wyznaczania dynamicznego obciążenia osi pojazdów.

Wydając to świadectwo Naczelnik Obwodowego Urzędu Miar w Zielonej Górze powołał zarządzenie nr 39 Prezesa Głównego Urzędu Miar z dnia 22 XII 2000 r. (Dz. Urz. Miar i Probiernictwa nr 6, poz. 40), które m.in. określa konstrukcję, wykonanie i zainstalowanie wagi, a także jej właściwe stosowanie. Z akt sprawy nie wynika, jakoby przebieg ważenia nie odpowiadał warunkom określonym w cytowanym zarządzeniu. Dotyczy to w szczególności sygnalizacji o błędzie ważenia z powodu nadmiernej prędkości pojazdu (§ 2 ust. 9 zarządzenia) a także sposobu poinformowania kierowcy o wymaganiach dotyczących przejazdu przez wagę (§ 7 ust. 5 zarządzenia). Zarzuty Skarżącej w tej mierze nie są więc słuszne. Należy podkreślić, że zgodnie ze świadectwem legalizacji waga dokonuje poprawnych pomiarów przy zachowaniu przez kierowcę prędkości w granicach od 2 do 6 km/h, a każde przekroczenie tej prędkości powoduje włączenie sygnalizacji o błędzie ważenia. Z kolei każdorazowe pomniejszenie wyników ważenia o 200 kg masy przypadającej na każdą oś oraz o dodatkowe 2 % zmierzonej masy całkowitej gwarantuje ochronę interesów przewoźnika i stanowi korektę ewentualnych błędów pomiaru wynikających z nieznacznego przyspieszania w granicach dozwolonej prędkości. Na marginesie należy zauważyć, że samochody poruszają się po drogach publicznych z nieporównywalnie większa prędkością i większym przyspieszeniem, w związku z czym związane z przyspieszaniem przeciążenia osi przekraczające dopuszczalne normy są znacznie większe i muszą się niekorzystnie odbijać na jakości dróg. Nie można zatem przyjąć, że tak niewielkie wahania prędkości, jakie mogą zaistnieć w trakcie ważenia prowadzą do zafałszowania prawdziwych danych dotyczących nacisków na osie. Ponadto trzeba pamiętać, że legalizacja wagi świadczy o prawidłowości jej działania w każdym miejscu i w każdych warunkach opisanych w instrukcji wagi (por. wyrok NSA z dnia 12 II 1998r., sygn. akt II SA 1409/97).

Sąd nie znalazł również podstaw do uznania zarzutów Skarżącej dotyczących rzekomych uchybień formalnych polegających na nie dokonaniu ponownego pomiaru. Mając na uwadze jakość techniczną wagi, jej wyposażenie w szereg zabezpieczeń gwarantujących prawidłowość procesu ważenia a także wskazane wyżej świadectwo legalizacji trzeba stwierdzić, że żądanie ponownego ważenia jest bezzasadne i organ nie miał obowiązku dokonywania kolejnego pomiaru. Należy też uznać, że protokół kontroli słusznie przyjęto za podstawę ustaleń faktycznych zaskarżonej decyzji.

Skarżąca podniosła także, że nie była należycie reprezentowana i nie mogła wypowiedzieć się co do zebranych dowodów i materiałów. Sąd stwierdza, że podczas ważenia istotnie brak było osoby prawidłowo umocowanej do reprezentowania spółki, jednak brak ten nie stał się uchybieniem formalnym, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270). Skarżąca jest spółką prawa handlowego, profesjonalnym podmiotem prowadzącym działalność gospodarczą i wiedziała o procedurze ważenia, jakiej poddawane są samochody ciężarowe przekraczające granicę. Nie było zatem żadnych przeszkód, aby Spółka udzieliła np. kierowcy pojazdu bądź osobie mu towarzyszącej stosownego pełnomocnictwa przed wyruszeniem pojazdu w trasę. Udzielenie takiego pełnomocnictwa pozwoliłoby na pełna realizację art. 61 § 4, art. 10 § 1, art. 45 w zw. z art. 40 § 2 kpa. już w postępowaniu pierwszoinstancyjnym. Pomimo tego należy jednak zauważyć, że wszelkie zarzuty strona mogła podnieść w odwołaniu (co też uczyniła) i zostały one rozpatrzone przez organ II instancji. Ponadto trzeba stwierdzić, że w niniejszej sprawie organy mogły odstąpić od bezwzględnego przestrzegania zasady wysłuchania stron zgodnie z art. 10 § 2 kpa. Wymaganie prawidłowej reprezentacji strony, które w zaistniałym kontekście sytuacyjnym nie byłoby racjonalne, pociągnęłoby za sobą dodatkowo niezwykle dotkliwe zakłócenia funkcjonowania organów celnych, co bez wątpienia groziłoby niepowetowanymi szkodami materialnymi w rozumieniu art. 10 § 2 kpa. Tym samym również i ten zarzut Skarżącej okazał się bezzasadny.

Brzmienie art. 13 ust. 2a ustawy o drogach publicznych nie pozostawia wątpliwości co do tego, że nałożenie kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia jest obligatoryjne. Jest ono również niezależne od ewentualnej winy sprawcy przekroczenia ciężaru czy też od zachowania wymaganej masy całkowitej pojazdu, a jedynym i decydującym kryterium nałożenia kary jest fakt stwierdzenia przekroczenia dopuszczalnego nacisku na oś pojazdu (por. wyrok NSA z 23 IV 1999 r., sygn. akt II SA 1838/98, wyrok NSA z 13 V 1998 r., sygn. akt II SA 358/98, wyrok NSA z 15 I 1998 r., sygn. akt II SA 1189/97, wyrok NSA z 23 I 1998 r., sygn. akt II SA 1327/97). Dla odpowiedzialności właściciela pojazdu za przekroczenie dopuszczalnych norm nie ma też znaczenia brak możliwości sprawdzenia nacisku osi pojazdu na drogę po załadunku (por. wyrok NSA z 22 IV 1998 r., sygn. akt II SA 1421/97). Nie oznacza to jednak, że przepisy przewidujące możliwość nakładania takich kar naruszają konstytucyjną zasadę proporcjonalności. Jest to bowiem przykład odpowiedzialności podmiotu gospodarczego na zasadzie ryzyka. Odpowiedzialność ta nie jest wcale do tego stopnia nieprzewidywalna jak twierdzi to Skarżąca, choć istotnie nałożenie kary pieniężnej nie jest uzależnione od winy danego przedsiębiorcy. Uregulowanie takie jest jednak usprawiedliwione swym celem, tj. rygorystycznym zapewnieniem poruszania się po drogach publicznych wyłącznie pojazdów o dopuszczalnych parametrach, zapewniających bezpieczeństwo użytkownikom dróg i gwarantujących utrzymanie odpowiedniej jakości jezdni. W ocenie Sądu istotne znaczenie ma też przedstawiona procedura ważenia. Pomniejszenie ostatecznych wyników o 200 kg masy przypadającej na każdą oś oraz o dodatkowe 2 % zmierzonej masy gwarantuje, że przewoźnik poniesie odpowiedzialność jedynie za faktyczne i istotne przekroczenie dopuszczalnych parametrów. Nie można zatem uznać, że aktualny stan prawny naraża przewoźników na ponoszenie kar, których nie mogliby uniknąć przy dochowaniu należytej - choć istotnie, w takich sytuacjach wysokiej - staranności. Na koniec należy zaznaczyć, że powoływany przez Skarżącą wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 IV 1997 r. (P 7/98 OTK 1999/4/72) nie dotyczył przepisów, na podstawie których wydano decyzje w przedmiotowym postępowaniu.

Wobec powyższego, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 VIII 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 VIII 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1271), orzeczono jak w sentencji.

/-/ E. Kręcichwost-Durchowska /-/ J. Stankowski /-/I.Kucznerowicz

MK