Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 252/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-06-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne: Gry losowe
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 3, art. 14 ust. 1, art. 89 ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2016 poz 471
law: Ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Anna Stec (spr.) Sędzia NSA Małgorzata Korycińska Sędzia NSA Wojciech Kręcisz po rozpoznaniu w dniu 7 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej J. M. i M. Z. – wspólników [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 22 listopada 2017 r., sygn. akt I SA/Bk 1210/17 w sprawie ze skargi J. M. i M. Z. – wspólników [...] na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza solidarnie od J. M. i M. Z. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. 2.700 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 22 listopada 2017 r., sygn. akt I SA/Bk 1210/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę M. Z. i J. M. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. z dnia [...] lipca 2017 r. w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry.

Przedstawiając stan sprawy Sąd I instancji wskazał, że w dniu [...] grudnia 2016 r. funkcjonariusze celni przeprowadzili w lokalu przy ul. [...] w A. kontrolę w zakresie przestrzegania przepisów regulujących urządzanie i prowadzenie gier hazardowych. W trakcie kontroli i przeprowadzonego eksperymentu odtworzenia przebiegu gry na stwierdzonym w lokalu automacie o nazwie [...] nr [...], ustalono, że jest on urządzeniem elektronicznym, realizującym wygrane pieniężne, a gry na nim zawierają element losowości.

Naczelnik Urzędu Celnego w S. decyzją z dnia [...] maja 2017 r., wymierzył skarżącym, prowadzącym działalność gospodarczą pod firmą A. spółka cywilna w A., karę pieniężną w wysokości 12 000 zł z tytułu urządzania gier na automacie poza kasynem gry, wskazując w podstawie prawnej m.in. przepisy art. 2 ust. 3 i 4, art. 14 ust. 1, art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2, art. 90 i art. 91 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 471; dalej: u.g.h.).

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2017 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w B. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji - wskazując też, że w świetle treści ramowej umowy dzierżawy powierzchni lokalu - zawartej między B. Sp. z o.o. (dzierżawca) a A. spółką cywilną (wydzierżawiający) - urządzającym gry na automacie poza kasynem gry byli skarżący.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku wnieśli skarżący.

Sąd I instancji uzasadniając oddalenie skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), wskazał m.in., że podstawę podjętych w sprawie ustaleń stanowiły w szczególności: protokół z kontroli przeprowadzonej w lokalu niebędącym kasynem gry, eksperyment gry testowej na spornym automacie oraz opinia biegłego. W oparciu o te dowody ustalono, że kontrolowany, a wyżej opisany automat jest urządzeniem elektronicznym, umożliwiającym uzyskiwanie wygranych pieniężnych i rzeczowych, zaś gry zawierają element losowości, bowiem uzyskiwane wyniki gry są nieprzewidywalne i niezależne od woli ani zręczności gracza. WSA zgodził się z organami, że gra na tym automacie wypełniła definicję gry na automatach w rozumieniu art. 2 ust. 3 u.g.h. Sąd miał również na uwadze, że sam automat był użytkowany poza kasynem gry.

Skład orzekający WSA w pełni podzielił także ocenę organów w zakresie uznania skarżących za podmiot urządzający gry na automatach. Zdaniem Sądu I instancji organ

zasadnie opowiedział się za językową definicją "urządzającego grę", która pozwala stwierdzić, że jest nim ten podmiot, który zapewnia (stwarza, organizuje) komuś warunki umożliwiające udział w loterii pieniężnej, loterii fantowej, bingo fantowe, grze hazardowej, turnieju pokera, grze liczbowej, grze hazardowej prowadzonej bez koncesji lub zezwolenia, czy w grze na automatach prowadzonej poza kasynem gry.

WSA wskazał, że to skarżący, posiadający tytuł prawny do lokalu, wydzierżawili część powierzchni lokalu, w którym posadowione zostały automaty, zapewnili na nich ciągłość gry poprzez udostępnienie do publicznego korzystania i podłączenie do sieci elektrycznej. Wg Sądu ze znajdującej się w aktach ramowej umowy dzierżawy części powierzchni lokalu - zawartej ze spółką B. - wynika, że skarżący osiągali korzyści finansowe z działania quizomatów. Pobierali bowiem miesięczny czynsz dzierżawny w wysokości 38 % od sumy dochodów uzyskanych w uruchomionych quizomatach umieszczonych na podstawie umowy w przedmiocie dzierżawy. Konstrukcja "czynszu dzierżawnego" skorelowana z wynikiem ekonomicznym osiąganym przez urządzenie pozwoliła Sądowi na konkluzję, że bez wątpienia skarżący byli osobami wspólnie działającymi z B. sp. z o.o. w celu urządzania gier poza kasynem gry. Dodatkowo skarżący zobowiązali się w umowie do: (1) zapewnienia niezbędnych środków bezpieczeństwa oraz odpowiednich zabezpieczeń technicznych w celu uzyskania największego poziomu ochrony umieszczonych quizomatów, (2) niezwłocznego powiadomienia dzierżawcy w przypadku włamania lub jakiegokolwiek istotnego uszkodzenia quizomatów (3) utrzymania przedmiotu dzierżawy w stanie umożliwiającym eksploatowanie quizomatów (§ 6 umowy). W konsekwencji w świetle zebranych dowodów - zdaniem WSA - organ zasadnie uznał, że skarżący byli podmiotem urządzającym gry na automatach albowiem w kontrolowanej lokalizacji stały urządzenia do gier, których skarżący byli dysponentem. Ponosili pełną odpowiedzialność za zapewnienie prawidłowego ich działania. Byli też zainteresowani aby urządzenia przynosiły jak największy dochód.

W ocenie WSA, ustalenia stanu faktycznego sprawy - dokonane w postępowaniu odpowiadającym wymogom stawianym przez przepisy art. 121, art. 122, art. 187 § 1, art. 191 i art. 210 § 4 o.p. - uprawniały organ celny do zastosowania wobec skarżących sankcji finansowej przewidzianej art. 89 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 89 ust. 2 pkt 2 u.g.h.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wnieśli skarżący, zaskarżając to orzeczenie w całości, wnosząc o jego uchylenie oraz rozpoznanie skargi co do istoty na mocy art. 188 p.p.s.a., alternatywnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie należnych kosztów postępowania. Skarżący zrzekli się rozprawy.

Powyższemu orzeczeniu zarzucono naruszenie prawa materialnego:

1) art. 89 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 2 ust. 3 i 5 u.g.h. poprzez błędną wykładnię pojęcia "automat do gry" jako obejmującego również urządzenie typu quizomat, korzystanie z którego polega na wykazaniu się przez uczestnika wiedzą powszechną i pozbawione jest elementu losowości, a tym samym cechy definicyjnej "automatu do gry" (zgodnie z art. 2 ust. 3 u.g.h.). W konsekwencji błędnie przyjęto, że dla prowadzenia działalności gospodarczej polegającej na udostępnianiu osobom trzecim urządzeń typu quizomat umożliwiających wzięcie udziału w konkursie wiedzy powszechnej zastosowanie znajduje art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. a zatem działalność ta dopuszczalna jest jedynie w kasynie gry i wymagana uprzedniego uzyskania koncesji lub zezwolenia. W związku z powyższym niezasadne jest objęcie strony zakresem podmiotowym normy z art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. przez nałożenie na stronę kary pieniężnej za "urządzanie gier na automatach poza kasynem gry";

2) art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. poprzez błędną wykładnię pojęcia "urządzającego gry" w świetle okoliczności faktycznych sprawy, jako obejmującego również podmiot, którego czynności sprowadzały się do wykonania czynności technicznych względem urządzeń na rzecz podmiotu eksploatującego automaty, bez dokonywania, zgodnie z materiałem zebranym w sprawie, żadnych innych czynności dotyczących organizacji gier, a tym samym niezasadne objęcie skarżących zakresem podmiotowym normy z art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. w zw. z art. 14 ust. 1 u.g.h. i niezasadne nałożenie na skarżącą kary pieniężnej za "urządzanie" gier na automatach;

3) a także błąd w ustaleniach faktycznych przyjęty za podstawę rozstrzygnięcia, polegający na wadliwym uznaniu, że quizomaty szczegółowo wskazane w zaskarżonej decyzji stanowią w istocie "automaty do gier losowych", co miało uzasadniać wymierzenie stronie kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach do gry poza kasynem, podczas gdy quizomaty wyszczególnione w decyzji nie są automatami losowymi i nie były na nich prowadzone gry losowe, zaś strona dysponuje opinią podmiotu posiadającego status Jednostki Badającej upoważnionej przez Ministra Finansów potwierdzającej tą okoliczność.

Nadto, powyższemu wyrokowi na mocy art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzucono mogącą mieć istotny wpływ na wynik sprawy obrazę przepisów postępowania w postaci naruszenia art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. w zw. z art. 1 pkt 11 i art. 8 ust. 1 dyrektywy 98/34 w zw. z art. 14 ust. 1 u.g.h. i z art. 89 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 2 pkt 2 u.g.h. poprzez nieuzasadnione oddalenie skargi, w sytuacji, gdy przy rozważeniu całokształtu sprawy istniały podstawy do uchylenia decyzji i uwzględnienia skargi, gdyż art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., jako norma sankcjonująca wespół z sankcjonowanym nim art. 14 ust. 1 u.g.h. stanowi "regulację techniczną", co powoduje, że zgodnie z koncepcją norm sprzężonych, w braku możliwości zastosowania norm sankcjonowanych niemożliwe jest również zastosowanie norm sankcjonujących, co wyklucza w stanie faktycznym sprawy wymierzenie skarżącym jakiejkolwiek kary pieniężnej z art. 89 u.g.h.

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i w związku z tym nie zasługuje na uwzględnienie.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i w związku z tym nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a zatem w zakresie wyznaczonym w podstawach kasacyjnych przez stronę wnoszącą omawiany środek odwoławczy, z urzędu biorąc pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy, a które w niniejszej sprawie nie występują. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę wnoszącą skargę kasacyjną naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego, czy też procesowego, określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego.

W rozpatrywanym przypadku skargę kasacyjną oparto na obu podstawach kasacyjnych wymienionych w art. 174 p.p.s.a., tj. naruszeniu przepisów postępowania, które - w ocenie autora skargi kasacyjnej - mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak i naruszeniu przepisów prawa materialnego. Naruszenie przepisów prawa materialnego może wynikać z ich błędnej wykładni, która oznacza niewłaściwe odczytanie treści przepisu, jak i z niewłaściwego zastosowania, tj. dokonania wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego.

Z treści zarzutu postawionego w punkcie 1. i w punkcie 2. petitum skargi kasacyjnej wynika, że w istocie jej autor kwestionuje zarówno dokonaną w postępowaniu sądowoadministracyjnym wykładnię przepisów art. 2 ust. 3, ust. 5, art. 89 ust. 1 pkt 2 ust. 2 pkt 2 u.g.h., jak i w konsekwencji niewłaściwe ich zastosowanie. W tej sytuacji w pierwszej kolejności należy ocenić prawidłowość odkodowania wskazanych norm prawnych przez Sąd I instancji, a następnie - w przypadku uznania prawidłowości tego procesu - stwierdzić, czy normy te zostały prawidłowo zastosowane do niewadliwie - z punktu widzenia zarzutów skargi kasacyjnej - poczynionych ustaleń faktycznych sprawy.

I tak, art. 2 ust. 3 u.g.h. - w brzmieniu obowiązującym w stanie prawnym rozpatrywanej sprawy - stanowił, że grami na automatach są gry na urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych lub elektronicznych, w tym komputerowych, o wygrane pieniężne lub rzeczowe, w których gra zawiera element losowości. Zgodnie natomiast z art. 2 ust. 5 ustawy, grami na automatach są także gry na urządzeniach mechanicznych, elektromechanicznych lub elektronicznych, w tym komputerowych, organizowane w celach komercyjnych, w których grający nie ma możliwości uzyskania wygranej pieniężnej lub rzeczowej, ale gra ma charakter losowy.

W bogatym orzecznictwie na tle art. 2 ust. 1 u.g.h. pojęcie "losowości" użyte w kontekście gier hazardowych, wiązane jest z zależnością wyniku gry w szczególności od przypadku rozumianego jako zdarzenie lub zjawisko, których nie da się przewidzieć. Przyjmuje się, że wystąpienie "przypadku" oznacza, iż wynik gry jest nieprzewidywalny z punktu widzenia grającego i nie zależy wyłącznie od jego możliwości czy umiejętności. Losowość gier jest rozumiana, jako niemożliwość przewidzenia rezultatu gry w normalnych warunkach. Do zakwalifikowania gry do gier losowych wystarczy stwierdzenie wystąpienia w grze elementu losowości wpływającego bezpośrednio na wynik gry (wygraną pieniężną lub rzeczową). Natomiast, wprowadzenie elementów dodatkowych np.: elementu wiedzy, czy zręczności, postrzegane jest jako działanie mające na celu stworzenie pozoru braku losowości, które nie pozbawiają gry charakteru losowego, jeśli w konsekwencji wynik całej gry zależy od przypadku (por. wyrok z dnia 4 lutego 2016 r. sygn. akt II GSK 1202/14, wyrok z dnia 30 września 2014 r. sygn. akt II GSK 1852/13 - dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl; dalej: CBOSA).

W świetle ugruntowanego orzecznictwa wprowadzenie dodatkowego elementu w postaci pytań - tak jak to ma miejsce w rozpoznawanej sprawie - nie przesądza więc, że gra nie ma charakteru gry losowej. Innymi słowy uregulowania ustawy o grach hazardowych nie dają podstaw by przyjąć, że gra ma charakter losowy tylko wtedy, gdy jej wynik zależy wyłącznie od przypadku.

W judykaturze przyjmuje się, że przepis art. 2 ust. 1 u.g.h. zdanie pierwsze ustawy o grach hazardowych należy rozumieć w ten sposób, że z grą losową mamy do czynienia wówczas, gdy na jej wynik wpływa, poza różnymi innymi możliwymi czynnikami, przypadek jako szczególny i typowy wyróżnik gry losowej, bez względu na to na jakim etapie gry ta przypadkowość wystąpi i jaka byłaby waga tego przypadku. Jeżeli więc w określonej regułami regulaminu grze o wygrane pieniężne lub rzeczowe występuje czynnik losowy i ma on wpływ na wynik gry, to jest ona grą w rozumieniu art. 2 ust. 1 zdanie pierwsze powolanej ustawy. Nie można zatem uznać, że dla zakwalifikowania gry jako gry losowej przypadek musi być głównym przesądzającym i z tego względu decydującym o wyniku gry czynnikiem (por. wyrok z dnia 30 września 2014 r. sygn. akt II GSK 1852/13; wyroki z dnia11 czerwca 2013 r. sygn. akt II GSK 849/11, II GSK 1010/11 i II GSK 1170/11; dostępne w CBOSA).

Powyższe koresponduje ze stanowiskiem Sądu Najwyższego, który w swym orzecznictwie przyjmuje, że całkowita lub częściowa losowość jest zasadniczą cechą charakterystyczną dla gier hazardowych, a pojęcia "losowości" nie należy utożsamiać tylko z przypadkiem, gra ma bowiem charakter losowy, gdy dla gracza jej wynik jest nieprzewidywalny, a więc nie jest możliwy do przewidzenia i nie istnieje strategia umożliwiająca polepszenie wyniku bez złamania zasad gry; nieprzewidywalność tę należy oceniać przez pryzmat warunków standardowych, w jakich znajduje się grający, nie zaś przez pryzmat warunków szczególnych, atypowych (zob.: wyrok SN z dnia 7 maja 2012 r., sygn. akt V KK 420/11).

Ponadto, w wyroku z dnia 15 listopada 2017 r. sygn. akt II GSK 3754/15 (dostępny w CBOSA) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że przepis art. 2 ust. 1 zdanie pierwsze ustawy o grach hazardowych należy tak wykładać, że w sytuacji, gdy wynik jakiegokolwiek etapu przedsięwzięcia jest przypadkowy, a więc niezależny od woli (wiedzy, zręczności) uczestnika gry, to należy przyjąć, że etap ten ma wpływ na ostateczny wynik gry, co przesądza o jej losowym charakterze.

Ten sposób interpretacji - przy założeniu konsekwentnego stosowania terminologii w ramach tego samego aktu prawnego przez racjonalnego ustawodawcę - odnieść można do pojęć użytych w art. 2 ust. 3 i 5 ustawy o grach hazardowych, z tym zastrzeżeniem, że dla kwalifikacji gry jako "gry na automatach" w rozumieniu art. 2 ust. 3 ustawy o grach hazardowych nie jest konieczne, by gra była "grą losową", czy miała "charakter losowy". Wystarczy bowiem, że gra "zawiera element losowości". Ze względu na wysokie ryzyko i łatwość uzależnień, omawiana regulacja ustawy o grach hazardowych ustanawia podwyższony poziom ochrony, który nie uzależnia kwalifikacji gry i służącego do jej prowadzenia urządzenia od wyjaśnienia relacji pomiędzy występowaniem w grze elementu losowości a wynikiem gry.

W świetle powyższego, Sąd I instancji nie naruszył objętych zarzutami skargi kasacyjnej przepisów prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 3 i 5 u.g.h. przez błędną wykładnię. Trafnemu stanowisku Sądu, skarżący kasacyjnie ani w treści zarzutów, ani też w uzasadnieniu skargi kasacyjnej nie przeciwstawił argumentów natury merytorycznej wskazujących na wadliwość poglądu co do wykładni prawa.

W ocenie Sądu kasacyjnego, do tak odkodowanych norm prawnych Sąd I instancji dokonał prawidłowej subsupcji, tj. “podciągnięcia", dokonanych w zakresie istotnym ustaleń faktycznych. Z ustaleń tych wynika, że gry urządzane na spornym automacie zawierają element losowości, ponieważ sama gra polega na naciśnięciu przycisku urachamiającego obracanie się bębnów z symbolami z dużą prędkością, a dodatkowo wprowadzony element odpowiedzi na pytania nie wpływa w żaden sposób na wynik gry i ma na celu stworzenie pozoru, że wygrana w grze zależna jest od wiedzy gracza, a nie od od przypadku. Ustalenia te nie zostały zaś skutecznie zakwestionowane.

W skardze kasacyjnej został co prawda sformułowany - jako towarzyszący zarzutom materialnoprawnym - zarzut błędu w ustaleniach faktycznych polegający na wadliwym uznaniu, że urządzenia wskazane w zaskarżonej decyzji stanowią w istocie automaty do gier losowych. Jednakże żadnego konkretnego przepisu postępowania w ramach omawianego zarzutu (punkt 3 petitum skargi kasacyjnej) nie podniesiono. Nie wynika on również z uzasadnienia skargi kasacyjnej. Stąd też nie wiadomo, w jaki - zdaniem autora skargi kasacyjnej - normatywnie ujęty sposób organy, a za nimi akceptujący ustalenia faktyczne Sąd I instancji, uchybiły postępowaniu wyjaśniającemu, którego wynikiem są ustalenia faktyczne. Tymczasem, związanie NSA granicami skargi kasacyjnej, wynikające z art. 183 § 1 p.p.s.a. prowadzi do tego, że Sąd odnosi się wyłącznie do zarzutów prawidłowo, a więc konkretnie i precyzyjnie sformułowanych, jak tego wymaga art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Samodzielnie Sąd nie może więc wyręczać w tym wnoszącego skargę kasacyjną, domyślać się i ustalać, który konkretnie przepis został naruszony ani w jaki to sposób został naruszony. Wobec powyższego tak sformułowany zarzut błędu w ustaleniach faktycznych, jak w pkt 3 petitum rozpoznawanej skargi kasacyjnej, musi być uznany za nieskuteczny.

Podsumowując tę część rozważań, skoro więc z zaakceptowanych i niepodważonych ustaleń faktycznych rozpatrywanej sprawy wynika, że automat służył urządzaniu gier zawierających element losowości, a z perspektywy art. 2 ust. 3 ustawy o grach hazardowych bez znaczenia pozostaje okoliczność, w jakim stopniu wskazany element wpływał na wynik gry, a w jakim wynik ten zależał od wiedzy i umiejętności grającego, to zastosowanie wskazanego przepisu było prawidłowe.

Kolejną prawnie istotną kwestią w świetle możliwości stosowania kary z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., jest ocena prawidłowości odkodowania i zastosowania normy wynikającej z literalnego brzmienia treści tego przepisu, w zakresie zwrotu “urządzający gry".

I tak, na wstępie należy wyjaśnić, że stan prawny rozpatrywanej sprawy kształtują przepisy ustawy o grach hazardowych w brzmieniu poprzedzającym wejście w życie ustawy z dnia 15 grudnia 2016 r. o zmianie ustawy o grach hazardowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 88), która wprowadziła do art. 89 ust. 1 u.g.h. osobną podstawę do wymierzenia kary posiadaczowi lokalu, w którym znajdują się niezarejestrowane automaty do gier (art. 89 ust. 1 pkt 3 i 4).

Na gruncie omawianej regulacji w brzmieniu poprzedzającym wejście w życie wspomnianej nowelizacji Naczelny Sąd Administracyjny w swym orzecznictwie przyjmował, że sankcja z art. 89 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 89 ust. 2 pkt 2 u.g.h. może zostać nałożona na więcej niż jeden podmiot, w sytuacji gdy każdemu z nich można przypisać cechę "urządzającego gry" na tym samym automacie w tym samym miejscu i czasie. Wynika to z szerokiego zakresu definicji podmiotu "urządzającego gry na automatach" jaką należy przyjąć na potrzeby tego rodzaju postępowań. Wykładnia tego pojęcia, umożliwiająca nakładanie kar administracyjnych na więcej niż jeden podmiot, jest niezbędna jeżeli system kontroli i skuteczność przewidzianych przez ustawodawcę sankcji ma mieć realny charakter, zwłaszcza zaś jeżeli spojrzy się na to zagadnienie z perspektywy eliminowania sytuacji obejścia bądź nadużycia prawa przez podmioty uczestniczące w działalności hazardowej.

Sama ustawa o grach hazardowych nie zawierała legalnej definicji "urządzającego gry", jednak posługiwała się tym określeniem w wielu przepisach, z których można wywnioskować zakres treściowy tego pojęcia. Na ich podstawie zasadnie przyjmuje się, że "urządzanie gier hazardowych" to ogół czynności i działań stanowiących zaplecze logistyczne dla umożliwienia realizowania w praktyce działalności w zakresie gier hazardowych, w szczególności: zorganizowanie i pozyskanie odpowiedniego miejsca na zamontowanie urządzeń, przystosowanie go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego miejsca nieograniczonej ilości graczy, utrzymywanie automatów w stanie stałej aktywności, umożliwiającym ich sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych, obsługa urządzeń, zatrudnienie i odpowiednie przeszkolenie personelu, zapewniające graczom możliwość uczestniczenia w grze. W tym stanie rzeczy za trafne uznać należy stanowisko Sądu I instancji, że "urządzającym grę", jest ten podmiot, który zapewnia (stwarza, organizuje) komuś warunki umożliwiające udział w loterii pieniężnej, loterii fantowej, bingo fantowe, grze hazardowej, turnieju pokera, grze liczbowej, grze hazardowej prowadzonej bez koncesji lub zezwolenia, czy w grze na automatach prowadzonej poza kasynem gry. Takie rozumienie “urządzającego grę" w istocie kwestionowane nie jest. Jak zaś wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku Sąd I instancji - wbrew zarzutom skargi kasacyjnej - nie twierdził, że urządzającym gry jest również podmiot, którego czynności sprowadzały się do wynajęcia powierzchni lokalu podmiotowi eksploatującemu automaty i który nie dokonywał żadnych innych czynności dotyczących organizacji gier.

Sformułowanie zarzutu błędnej wykładni przez odniesienie do okoliczności faktycznych sprawy świadczy o tym, że zarzut naruszenia art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. sprowadza się do podważania zasadności jego zastosowania w sprawie. Jednakże, mając na uwadze powyższe, skutecznie niezakwestionowane rozumienie “urządzającego gry" - w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego - dokonana przez organy i zaakceptowana przez Sąd I instancji, subsumcja zachowania strony skarżącej pod regulację wynikającą z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., jest prawidłowa. Ogół ustaleń dotyczących roli skarżących w organizowaniu przedsięwzięcia hazardowego pozwalał bowiem na ocenę, że byli oni urządzającymi gry w rozumieniu u.g.h.

W świetle postanowień umowy - zawartej pomiędzy skarżącymi a spółką, która dostarczyła urządzenia do lokalu - uzasadnione jest bowiem przyjęcie, że skarżący zobowiązali się nie tylko do udostępnienia powierzchni lokalu w zamian za miesięczny czynsz w wysokości 38% sumy dochodów uzyskanych w uruchomionych urządzeniach oraz udostępniania energii elektrycznej - ktore to zobowiązania, jak trafnie podniesiono w skardze ksasacyjnej, samodzielnie nie mogą przesądzać o uznaniu za urządzajacego gry na automatach - ale nadto podjęli się działań dla umożliwienia realizowania w praktyce działalności w zakresie gier hazardowych. Umowa wyraźnie wskazywała, że jej przedmiotem jest umieszczenie quizomatów a udostepnianie energii ma na celu podłączenie tych urzadzeń. Zestawienie powyższego z faktem, że skarżący jako wydzierżawiający zobowiązali się do zapewnienia niezbędnych środków bezpieczeństwa oraz odpowiedniego zabezpieczenia technicznego - w celu uzyskania największego poziomu ochrony quizomatów - przemawia za przyjęciem, że w całokształcie okoliczności ich działania zmierzały do umożliwienia realizowania w praktyce działalności w zakresie gier hazardowych. Co istotne, umowa stanowiła nadto o zapewnieniu skarżącym obsługi prawej związanej z funkcjonowaniem i eksploatacją quizomatów w niezbędnym zakresie uzgodnionym wcześnej przez strony.

W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny uznał za niezasadny zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego sformułowany w punkcie 2. petitum skargi kasacyjnej w zakresie ich błędnego zastosowania w ustalonym stanie faktycznym sprawy, który również w omawianym obecnie zakresienie nie został skutecznie zakwestionowany.

Sąd kasacyjny miał na uwadze, że w uzasadnieniu skargi kasacyjnej wprawdzie kwestionowano ustalenie, że to skarżący byli urządzającymi gry na automatach. Autor skargi kasacyjnej dokonywał analizy zawartej umowy wywodząc, że skarżący jedynie wydzierżawiali powierzchnię lokalu urządzającemu gry i do tego tylko sprowadzała się ich rola. Podniesionych argumentów autor skargi kasacyjnej nie powiązał jednak z naruszeniem konkretnych przepisów postępowania, co w konsekwencji oznacza, że w istocie w podstawach kasacyjnych nie wskazano, jakim normom - zdaniem skarżącego - Sąd I instancji oraz organy uchybiły. Naczelny Sąd Administracyjny jest tymczasem, jak już to podkreślono, związany granicami skargi kasacyjnej, nie jest zaś uprawniony do powtórnego badania zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego (ad meritum) w jego całokształcie.

Dalej, w ramach zarzutów naruszenia przepisów postępowania, na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., autor skargi kasacyjnej zarzucił m.in. naruszenie przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. i art. 151 p.p.s.a.

Zgodnie z objętym podstawami skargi kasacyjnej art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Jeżeli natomiast sąd nie uwzględni skargi w całości albo w części, to - na podstawie art. 151 p.p.s.a. – skargę tę odpowiednio w całości albo w części oddala.

Powołane przepisy trafnie uznawane są za tzw. przepisy wynikowe, tzn. takie, które samodzielnie nie mogą być skutecznymi podstawami kasacyjnymi.

Formułując zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. nie wskazano naruszenia jakich przepisów postępowania wadliwie - zdaniem skarżących - Sąd I instancji nie dostrzegł.

Jeżeli zaś chodzi o wadliwe niedopatrzenie się przez Sąd I instancji naruszenia przepisów prawa materialnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w skardze kasacyjnej wskazano na art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. w relacji do art. 14 ust. 1 tej ustawy.

Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela jednak stanowiska skarżących odnoszącego się zarówno do technicznego charakteru art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., jak i zależności jaka w ocenie skarżących zachodzi pomiędzy tym przepisem, a nakazem określonym w art. 14 ust. 1 u.g.h. Kwestia ta była przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego w uchwale z 16 maja 2016 r. (sygn. akt II GPS 1/16). Zgodnie z punktem 1 sentencji tej uchwały art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. nie jest przepisem technicznym w rozumieniu art. 1 pkt 11 dyrektywy 98/34/WE, którego projekt powinien być przekazany Komisji Europejskiej zgodnie z art. 8 ust. 1 akapit pierwszy tej dyrektywy i może stanowić podstawę wymierzenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów u.g.h., a dla rekonstrukcji znamion deliktu administracyjnego, o którym mowa w tym przepisie oraz możliwości jego stosowania w sprawach o nałożenie kary pieniężnej, nie ma znaczenia brak notyfikacji oraz techniczny - w rozumieniu dyrektywy 98/34/WE - charakter art. 14 ust. 1 u.g.h.

Obowiązek respektowania przez sąd administracyjny przytoczonego stanowiska wynika z ogólnie wiążącej mocy uchwał (art. 269 § 1 p.p.s.a.), a Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w tej sprawie nie znajduje powodów do zainicjowania postępowania przed składem poszerzonym NSA w celu podjęcia uchwały o odmiennej treści. W konsekwencji podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty, oparte o brak notyfikacji wskazanych przepisów, okazały się nieskuteczne.

Wobec powyższego, na podstawie art. 184 p.p.s.a. w związku z art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w pkt 1 sentencji.

O kosztach postępowania kasacyjnego (pkt 2 sentencji) rozstrzygnięto stosownie do art. 204 pkt 1 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b oraz z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a i § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.).