Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 1070/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2021-04-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne: Ewidencja ludności
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 35
journal: Dz.U. 2019 poz 1397
law: Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności - tekst jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Sudoł, Sędzia WSA Paweł Mierzejewski, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi I. M. na decyzję Wojewody [...] z dnia 27 sierpnia 2020 r., nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 2 lipca 2020 r. (nr[...]) Burmistrz K. orzekł o wymeldowaniu I. M. (zwanej dalej także "stroną", "skarżącą") z lokalu mieszkalnego w miejscowości K. przy ul. [...] .

W uzasadnieniu wskazano, że przesłanki warunkujące wymeldowanie z pobytu stałego w drodze decyzji administracyjnej wynikają z art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 1397 ze zm. - dalej w skrócie jako "u.e.l."), który stanowi, że podmiotem decyzji o wymeldowaniu jest obywatel polski, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się.

Postępowanie wszczęto na wniosek L. B. właściciela ww. lokalu od dnia 20 stycznia 2020 r., który stwierdził, że I. M. nie przebywa w miejscu stałego zameldowania od ponad 1,5 roku. Lokal został zakupiony od A. B. (córki I. M.), która potwierdziła, że na skutek złożonego przez nią wniosku było prowadzone postępowanie o wymeldowanie jej matki, a także zapewniała, że I. M. opuściła lokal dobrowolnie. Przed zakupem nieruchomości zostały przeprowadzone oględziny i nic nie wskazywało na to, że są tam rzeczy osobiste należące do I. M..

W toku postępowania przeprowadzone zostały rozmowy telefoniczne z I. B., właścicielką nieruchomości przy ul. [...] w K., która potwierdziła, że I. M. nie przebywa pod wskazanym adresem. Przed podpisaniem umowy notarialnej A. B. zapewniała, że matka nie zamieszkuje w miejscu stałego pobytu, ponieważ dobrowolnie opuściła lokal około 1,5 roku temu.

Odpowiadając na zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie wymeldowania I. M. przesłała pisemną odpowiedź, w której wskazała, że opuszczenie lokalu spowodowane było awanturą, w trakcie której A. B. wezwała policję i zażądała wówczas, aby partner I. M. opuścił dom przy ul. [...] w K. I. M. potwierdziła, że na skutek wskazanego zdarzenia opuściła miejsce stałego pobytu wraz z partnerem, zabierając ze sobą podręczną torebkę oraz torbę z rzeczami osobistymi.

Organ wskazał, że do sprawy zostały dopuszczone dokumenty dowodowe z poprzedniego postępowania administracyjnego o wymeldowanie I. M., zainicjowanego przez jej córkę (postępowanie w sprawie o nr[...]), w tym m.in. zeznanie I. M. z dnia 24 października 2019 r.

Organ wyjaśnił, że I. M. stawiła się w organie, aby odnieść się do zebranego w sprawie materiału dowodowego i pouczona o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań oświadczyła, że wbrew twierdzeniom A. B. nie zabrała swoich rzeczy w dniu 28 sierpnia 2019 r. z miejsca stałego pobytu. Potwierdziła jednocześnie, że nie podejmowała żadnych kroków prawnych, aby powrócić do miejsca zameldowania. Wyjaśniła, że obecnie w domu przy ul. [...] w K. przebywa jej córka – J. wraz z synem. W związku z tym ona nie chce powracać do miejsca stałego pobytu. I. M. zeznała, że wymelduje się z lokalu, jeżeli A. B. odda jej pieniądze.

Zgodnie z treścią art. 25 ust. 1 u.e.l. pobytem stałym jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Miejscem pobytu stałego jest lokal, w którym dana osoba zamieszkuje, w którym znajduje się jej centrum życiowe oraz skoncentrowane są tam jej sprawy życiowe, osobiste i majątkowe. Zamieszkiwanie w lokalu polega natomiast na stałym korzystaniu z jego urządzeń, nocowaniu, spędzaniu wolnego czasu oraz zaspokajaniu swoich funkcji życiowych, utrzymywaniu chociażby okazjonalnych kontaktów z sąsiadami, przyjmowaniu i nadawaniu korespondencji.

Na podstawie zebranego materiału dowodowego organ stwierdził, że opuszczenie lokalu przez I. M. było dobrowolne i trwałe, gdyż za równoznaczną z dobrowolnym opuszczeniem lokalu należy uznać sytuację, w której osoba w nim zameldowana została usunięta przez dysponenta lokalu, ale nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych w postaci: powództwa cywilnego o przywrócenie naruszonego posiadania albo o eksmisję, umożliwiających powrót do lokalu, których podjęcie doprowadziłoby do uznania działań dysponenta lokalu za bezprawne. Przepisy meldunkowe abstrahują od oceny motywacji podjętych kroków, kładąc nacisk na trwałość podjętego postanowienia i dobrowolność opuszczenia lokalu. Ewentualne problemy występujące w pożyciu rodzinnym i ich skutki poddawane są ocenie innych norm prawnych niż meldunkowe. Organ podkreślił, że nawet jeśli osoba zameldowana na pobyt stały zostanie z lokalu usunięta wbrew jej woli, ale nie podejmuje żadnych kroków umożliwiających powrót do lokalu, faktycznie zaś mieszka i koncentruje swoje sprawy życiowe w innym miejscu, to odmowa wymeldowania w takim przypadku potwierdzałaby w istocie fikcję zameldowania, naruszając tym samym sens i wiarygodność ewidencji ludności. Oznacza to tym samym, że zameldowanie I. M. w lokalu w miejscowości K. przy ul. [...] stwarza stan fikcji meldunkowej.

Organ podkreślił, że ustawa o ewidencji ludności polega m.in. na obowiązku zameldowania się w miejscu pobytu stałego lub czasowego oraz obowiązku wymeldowania się z tego miejsca. Meldunek nie jest formą kontroli nad legalnością zamieszkania i pobytu, jak również nie wiąże się z prawem do lokalu. Wydanie decyzji w przedmiocie wymeldowania nie następuje w ramach uznania administracyjnego lecz stanowi obowiązek organu w przypadku zaistnienia okoliczności opuszczenia miejsca pobytu stałego. Organy bowiem nie mogą podejmować rozstrzygnięć wbrew swoim ustaleniom, gdyż prowadzi to do utrzymywania fikcji meldunkowej, co stanowi naruszenie przepisów ustawy o ewidencji ludności i podważa ustawowy cel tej ewidencji. Zadaniem ewidencji ludności jest zbieranie informacji w zakresie danych o miejscu pobytu i zamieszkania osób, zatem ma ona jedynie charakter rejestracyjny, który odzwierciedla stan faktyczny i służy ochronie porządku publicznego.

I. M. wniosła odwołanie od powyższej decyzji, w którym zarzuciła organowi I instancji niewłaściwe zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego sprawy. W tym zakresie strona nie zgodziła się, aby do akt sprawy mogły zostać włączone materiały z postępowania wszczętego uprzednio przez A. B., które zostało umorzone. W ocenie strony organ zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy w sposób tendencyjny, ponieważ dał wiarę twierdzeniom L. B., które są niezgodne z rzeczywiście zaistniałymi wydarzeniami i zignorował składane w tym zakresie przez nią wyjaśnienia zawarte w piśmie z dnia 20 czerwca 2020 r. I. M. pokreśliła, że istotnie opuściła lokal w dniu 15 stycznia 2019 r. i wyjechała do P., stanowiących miejsce zamieszkania jej partnera, zaś do K. przyjechała dopiero po przywróceniu bezpośredniego połączenia kolejowego do tej miejscowości, w dniu 26 sierpnia 2019 r. Ponieważ w domu wymienione zostały zamki zanocowała w restauracji [...] w K. i następnego dnia wybijając szyby w drzwiach wejściowych włamała się do domu, gdzie przebywała następne klika dni do czasu kolejnej kłótni z córką A. B.. Strona zaznaczyła, że w międzyczasie dom został sprzedany i że odwiedziła następnie K. w dniu 21 listopada 2019 r. oraz w dniach 11 i 12 lutego 2020 r.; dom był jednak zamknięty i nie mogła się do niego dostać, pomimo że prawdopodobnie nowi właściciele byli w środku a ona wielokrotnie dzwoniła i pukała do domu. Po pojawieniu się epidemii koronawirusa nie wyjeżdżała już do K. z uwagi na brak możliwości noclegu w restauracji [...], która została zamknięta. Reasumując wskazała, że najpierw córka A. B. uniemożliwiała jej normalne życie i funkcjonowanie w domu, a po jego sprzedaży, państwo B. nie chcą wpuścić jej do domu, co w jej ocenie jest działaniem bezprawnym.

Decyzją z dnia 27 sierpnia 2020 r. (nr[...]) Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu wskazano, że na postawie art. 35 w zw. z art. 28 ust. 1 i ust. 2 u.e.l. organ gminy właściwy ze względu na położenie nieruchomości, w której osoba zamieszkuje na pobyt stały lub czasowy, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu, wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania. Ponadto utrwalone orzecznictwo sądów administracyjnych wskazuje, że przedmiotowe opuszczenie musi mieć charakter dobrowolny i trwały.

Ponieważ fakt niezamieszkiwania skarżącej w miejscu pobytu stałego nie stanowił kwestii spornej, dlatego organ odwoławczy rozważył kwestię dobrowolności i trwałości opuszczenia przedmiotowego lokalu przez I. M. oraz aspekt możliwości powrotu skarżącej do spornego lokalu.

Po zapoznaniu się z dokumentacją sprawy organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, który uznał, że skarżąca nie mieszka na stałe w spornym lokalu, a tym samym organy meldunkowe zostały zobligowane do usunięcia fikcji meldunkowej, jaka w stosunku do niej zaistniała.

Organ odwoławczy podkreślił, że rozumie sytuację skarżącej, iż chciałaby utrzymać zameldowanie w spornym lokalu, jednakże skarżąca błędnie rozumie pojęcie zameldowania na pobyt stały. Organ wyjaśnił, że instytucja zameldowania ma charakter rejestracyjny i ewidencyjny, a celem zameldowania jest wyłącznie potwierdzenie zamieszkiwania w danym lokalu. Zameldowania na pobyt stały dokonuje się w miejscu, gdzie ma się zamiar stałego przebywania i koncentrowania tam swoich wszystkich interesów życiowych. Od dnia 15 stycznia .2019 r. sporny lokal nie stanowi już centrum życiowego I. M., zatem obowiązkiem organów było dokonanie jej wymeldowania. Miejscem pobytu stałego jest bowiem lokal, gdzie osoba przebywa z zamiarem pobytu stałego, gdzie jada posiłki, śpi, przyjmuje wizyty znajomych, z którego udaje się do pracy, i do którego wieczorem powraca, a także jest miejscem gdzie spędza swój wolny czas. Taki stan rzeczy nie miał zaś miejsca w sprawie. Nadto, z uwagi na sprzedaż spornej nieruchomości oraz brak zgody obecnych właścicieli lokalu na wspólne zamieszkanie z I. M., fakt ten czyni jej zamiar powrotu do wskazanego mieszkania niemożliwym do zrealizowania.

Organ odwoławczy poddając ocenie dobrowolność i trwałość okoliczności pobytu I. M. poza miejscem zameldowania nie przychylił się do jej argumentacji, którą zawarła w swoich pisemnych oświadczeniach składanych na potrzeby prowadzonego postępowania i w odwołaniu. W ich treści strona wskazywała, że opuszczenie spornego lokalu jest okolicznością wymuszoną konfliktem z córką - ówczesną właścicielką nieruchomości. Bezsprzecznym jest fakt, że I. M. do dnia 15 stycznia 2019 r. mieszkała w spornym lokalu ze swoim partnerem - P. N., z którym dotychczasowa właścicielka również pozostawała w konflikcie. W tym dniu konflikt pomiędzy nimi wyeskalował do tego stopnia, że A. B. nakazała mu się wyprowadzić. I. M. oświadczyła w swoim piśmie do organu meldunkowego z dnia 14 sierpnia 2020 r. co następuje: "Następnie p. P. N. na jej żądanie musiał w sposób natychmiastowy opuścić ten dom (...). W tej sytuacji musiałam dla mojego bezpieczeństwa i zdrowia wraz z P. N. wyjechać, biorąc ze sobą tylko podręczną torebkę, jedną dużą torbę i parę niezbędnych rzeczy osobistych". Powyższe wskazuje zdaniem organu na fakt, że I. M. powzięła decyzję o solidarnym opuszczeniu spornej nieruchomości wraz z nieakceptowanym przez córkę partnerem.

Organ wskazał, że konflikt rodzinny pomiędzy I. M. i A. B. ma również podłoże finansowe. Skarżąca twierdzi, że zamieszkała w spornym lokalu po sprzedaży należącego do niej domu w K. przy ul. [...] oraz planowała zakup mieszkania (umowa z dnia 10 stycznia 2018 r. oraz pismo skarżącej z dnia 14 sierpnia 2019 r.); przesłuchana w dniu 24 października 2019 r. oświadczyła "(...) nie podejmowałam żadnych kroków prawnych aby powrócić do miejsca stałego pobytu. Obecnie w domu przebywa córka J. razem z synem. W związku z tym jeżeli oni nadal będą tam przebywali to nie chcę powrócić do miejsca stałego pobytu. (...) Jeżeli A. B. odda mi pieniądze za dom wtedy się wymelduję". Oświadczenie to w ocenie Wojewody [...] bezsprzecznie potwierdziło, że skarżąca była pogodzona z faktem zamieszkania poza miejscem stałego zameldowania, nie tylko z uwagi na fakt wcześniejszych planów zakupu mieszkania, co wskazuje na tymczasowe przeniesienie centrum życiowego I. M. do domu córki, lecz także z uwagi na brak wystąpienia z pozwem posesoryjnym przeciwko córce oraz uzależnianie dopełnienia ustawowych formalności wymeldowania się od wzajemnych rozliczeń finansowych. Wyjaśnić należy, że osobie, której naruszono posiadanie lokalu służy prawo wystąpienia do sądu powszechnego z powództwem o przywrócenie naruszonego posiadania lokalu. W takim przypadku to sąd powszechny rozstrzyga, czy doszło do naruszenia posiadania lokalu i jeżeli postępowanie wyjaśniające potwierdzi argumenty powoda, przywraca jego posiadanie. Na mocy takiego wyroku powód ma prawo z mocy prawa domagać się dostępu do tego lokalu, nawet przy pomocy komornika sądowego. Brak działań prawnych, związanych ze złożeniem pozwu o przywrócenie naruszonego posiadania jest równoznaczne z dobrowolnym i trwałym opuszczeniem danego lokalu, a jak wynika z akt sprawy, skarżąca takich działań nie podejmowała.

Wojewoda [...] nie dopatrzył się w zebranym materiale dowodów potwierdzających okoliczność wyprowadzenia się skarżącej wskutek bezprawnego działania osób trzecich. Istotną okolicznością tej sprawy jest również fakt, że obecni właściciele nieruchomości, jako jej jedyni dysponenci mają prawo decydowania o tym, kto ma prawo w tym lokalu przebywać. Realizacja zamiaru zameldowania się w cudzym lokalu albo uchylania się od obowiązku wymeldowania się z niego, może stanowić naruszenie praw osoby posiadającej tytuł prawny do lokalu. Dlatego też osoba mająca tytuł prawny do lokalu może przedstawiać i bronić swoich racji, w szczególności, gdy określona osoba nie przebywa w jej lokalu albo go opuściła. Dysponent mieszkania ma prawo do podejmowania działań w celu wykazania, że inna osoba nie powinna być zameldowana w jego mieszkaniu, ponieważ w nim nie przebywa albo powinna być wymeldowana z jego mieszkania, ponieważ je opuściła.

W świetle tych rozważań istotna jest również sama wola (zamiar) osoby zainteresowanej, która w ocenie organu odwoławczego nie jest argumentem wystarczającym, by orzec na korzyść osoby wnioskowanej do wymeldowania. Deklaracje zainteresowanego muszą znajdować potwierdzenie w innych okolicznościach sprawy związanych z sytuacją życiową, która podlega ocenie organu przez pryzmat doświadczenia życiowego. Dla oceny zamiaru powrotu do spornego lokalu istotne znaczenie mieć będzie, czy okoliczności istniejące w sprawie potwierdzają jego wolę pozostania w miejscu pobytu stałego, czy też pozostają z nią w sprzeczności. Do okoliczności takich należy m.in. obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w spornym lokalu. W ocenie organu odwoławczego zmiana właściciela przedmiotowego lokalu stanowi trwałą przeszkodę, aby I. M. mogła powrócić do niego w przyszłości. Obiektywne okoliczności sprawy czynią więc deklarowany zamiar powrotu skarżącej do mieszkania będącego jej dotychczasowym miejscem stałego pobytu niemożliwym do spełnienia. Zatem utrzymanie zameldowania skarżącej w spornym lokalu sprawiałoby, że w ewidencji ludności istniałby wpis niezgodny ze stanem faktycznym, ponieważ I. M. od dawna nie przebywa w lokalu, i co więcej - w ocenie organu - nie można tego stanu interpretować jako okoliczności tymczasowej czy przejściowej. W ocenie organu odwoławczego skarżąca nie ma realnych perspektyw na powrót do lokalu, a odmowa wymeldowania usankcjonowałaby fikcję meldunkową.

W miejscu stałego zameldowania I. M. nie znajdują się jej rzeczy osobiste i przedmioty codziennego użytku, nie posiada kluczy do lokalu i nie ma do niego swobodnego dostępu oraz nie występowała do sądu w sprawie posesoryjnej w celu odzyskania naruszonego posiadania lokalu, a nadto w obecnym stanie faktycznym z uwagi na okoliczność zmiany właściciela spornej nieruchomości wniesienie pozwu posesoryjnego przez skarżącą nie byłoby skuteczne. Od dnia 15 stycznia 2019 r. sporny lokal nie stanowi już centrum życiowego I. M., zatem obowiązkiem organów jest dokonanie jej wymeldowania, zgodnie z ustalonym stanem faktycznym.

I. M. zaskarżyła decyzję Wojewody [...] w drodze skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracji w Gdańsku podnosząc, że organ odwoławczy nie ocenił w należyty sposób zebranych w sprawie materiałów dowodowych i przeprowadził postępowanie stronniczo i tendencyjnie, tj. korzystnie najpierw tylko dla A. B., a później dla L. B. Skarżąca podnosi, że w sprawie doszło do ustalenia błędnego stanu faktycznego sprawy, gdyż nie wzięto w ogóle pod uwagę jej wyjaśnień, a ustalenia w sprawie oparto wyłącznie na argumentach przedstawianych przez A. B. i L. B. Skarżąca zarzuciła, że A. B. nigdy nie została przesłuchana w sprawie. Wszelkie wyjaśnienia kierowała zatem do organu w zwykłych pismach, bez odpowiedzialności karnej jaka grozi za składanie fałszywych zeznań. Skarżąca opisała dalsze skutki konfliktu z córką, która założyła I. M. sprawę o włamanie, jak też próbowała wystąpić z wnioskiem o jej ubezwłasnowolnienie oraz – jak wskazała skarżąca - wywróciła jej życie osobiste grożąc 4 lata temu, że skarżąca będzie żyła "tylko 3 lata i 3 miesiące".

Skarżąca uważa, że skoro oba wnioski o jej wymeldowanie (tj. wniosek złożony przez córkę i drugi złożony przez nowego właściciela nieruchomości) zawierają niezgodne z prawdą informacje to "powinny być one uchylone i cofnięte przez Urząd w K.". Skarżąca nie zgadza się również z twierdzeniem organu, aby nowy właściciel mógł decydować o tym kto może zamieszkiwać w należącym do niego lokalu, skoro kupując dom miał świadomość jej zameldowania w nim i powinien zatem zdawać sobie sprawę jakie później mogą wynikać z tego dla niego konsekwencje prawne.

Skarżąca nie zgadza się, aby opuszczenie przez nią lokalu w K. można było uznać za trwałe i dobrowolne. Ponownie szczegółowo opisała przebieg wydarzeń związanych z opuszczaniem lokalu w styczniu 2019 r. i jej późniejszych przyjazdów do K. Zaznaczyła, że musiała opuścić lokal z uwagi na nieobliczalne zachowanie córki, lecz uczyniła to tymczasowo licząc na zmianę postawy córki. W późniejszym czasie zarówno działania córki, a następnie nowych właścicieli domu uniemożliwiły jej korzystanie z nieruchomości. W tym kontekście - zdaniem skarżącej - nieuprawnione było dokonanie przez organ odwoławczy oceny, że do wyprowadzenia się skarżącej z lokalu nie przyczyniły się działania osób trzecich.

Skarżąca wyjaśniła, że nie podejmowała żadnych kroków prawnych w sprawie, ponieważ uważała że Urząd w K. wyda sprawiedliwą decyzję w sprawie, która umożliwi jej powrót do domu w K. oraz zmianę zachowania córki względem skarżącej. Tak się jednak nie stało, co utwierdziło córkę skarżącej w przekonaniu, że może sprzedać dom bez zgody matki. Przeszkodą w podjęciu kroków prawnych było także to, że wyjeżdżając w styczniu 2019 r. z K. do P., skarżąca miała pozostawić w domu córki nie tylko cały swój dobytek, ale także wszelkie pisma urzędowe, które byłyby nieodzowne przy wniesieniu sprawy sądowej. Córka skarżącej zabrała jej również telefon komórkowy, w którym zapisane były wszystkie kontakt do rodziny, znajomych i urzędów. Skarżąca nie wie gdzie obecnie znajdują się jej rzeczy, które pozostawiła w domu w K., a które musiała zabrać i wywieźć gdzieś A. B. Na brak podjęcia kroków prawnych przez skarżącą miało wpływ również to, że po wyjeździe z K. podjęła intensywne leczenie, w tym wzięła udział w turnusie rehabilitacyjnym w I. Jednocześnie podniosła, że organ nie jest uprawniony do twierdzenia, iż obecnie wniesienie pozwu przez skarżącą byłoby nieskuteczne, gdyż podlegałoby to bowiem dopiero pod ocenę sądu a nie organu administracji.

Skarżąca wskazuje, że jej obecne miejsce pobytu w P. przy ul. [...] jest wynikiem zaistnienia okoliczności, na które nie miała wpływu. Wskazane miejsce nie jest jednak w żadnym razie jej centrum życiowym, gdyż z nikim obcym nie utrzymuje tam kontaktów, nie przyjmuje gości, nie ma swoich mebli oraz innych rzeczy codziennego użytku, nie może zaaklimatyzować się w tym miejscu.

Końcowo wskazała, że córka nie chce jej oddać 280 tyś. zł, które dostała od skarżącej za możliwość zamieszkiwania w domu przy ul. [...] 6 w K.. Zamiast tego skarżąca nie ma swojego mieszkania ani domu i nie jest nigdzie zameldowana.

Mając na uwadze powyższe I. M. wniosła o zachowanie dotychczasowego i aktualnego od 2011 r. stałego zameldowania oraz umożliwienie stałego pobytu w domu przy ul. [...] w K. "ze wszystkimi nieskrępowanymi prawami do jego użytkowania".

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

W piśmie procesowym z dnia 19 listopada 2020 r. skarżąca ustosunkowała się do treści odpowiedzi na skargę, podtrzymując swoje zastrzeżenia i zarzuty odnośnie przeprowadzonego przez organy postępowania oraz wydanych decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - dalej powoływanej w skrócie jako "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Oceniając wydane w sprawie decyzje w oparciu o wyżej wskazane kryterium Sąd uznał, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j.: Dz.U. z 2019 r., poz. 1397 ze zm. - dalej powoływanej w skrócie jako "u.e.l.") organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1 u.e.l. wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. W świetle wskazanej regulacji normatywnej decyzja w sprawie wymeldowania ma charakter związany i zapada, gdy jednocześnie spełnione zostaną przesłanki opuszczenia miejsca pobytu stałego oraz niedopełnienia obowiązku wymeldowania się.

Przedmiot sprawy dotyczy wymeldowania z pobytu stałego, dlatego wyjaśnienia wymaga, że pobytem stałym w rozumieniu przepisu art. 25 ust. 1 u.e.l. jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Z treści przytoczonego przepisu wynika, że o pobycie stałym przesądzają takie elementy, jak: fizyczne przebywanie osoby w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem oraz zamiar przebywania w tym miejscu (lokalu) w sposób stały (na stałe).

Z utrwalonego w tej materii orzecznictwa sądowoadministracyjnego wynika, że opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu przepisu art. 35 u.e.l. następuje, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne.

Z taką zmianą miejsca pobytu mamy do czynienia w sytuacji, gdy dana osoba faktycznie nie przebywa w określonym lokalu i opuściła go na stałe, a zamiar ten jest związany z założeniem w innym – nowym miejscu – ośrodka osobistych i majątkowych interesów. Rezygnacja z przebywania w określonym lokalu może nastąpić w sposób wyraźny – przez złożenie stosownego oświadczenia, ale także w sposób dorozumiany – przez zachowanie, które w sposób nie budzący wątpliwości wyraża wolę danej osoby skoncentrowania swojej aktywności życiowej w innym miejscu.

Trwałe opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stałego związane jest zazwyczaj z jednoczesnym zerwaniem związków z dotychczasowym lokalem i brakiem woli powrotu do miejsca swojego dotychczasowego zameldowania. Z kolei opuszczenie lokalu można uznać za dobrowolne, jeżeli wynikało ono z nieskrępowanej woli przeniesienia swoich interesów życiowych w inne miejsce. Innymi słowy, o dobrowolności decyduje samodzielna rezygnacja z przebywania pod danym adresem, nie zaś rezygnacja wywołana przymusem fizycznym czy psychicznym osoby trzeciej. W ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się nadto, że na równi z dobrowolnością opuszczenia lokalu należy traktować te sytuacje, w których osoba podlegająca wymeldowaniu nie może zgodnie z prawem lub na skutek okoliczności faktycznych dalej zamieszkiwać w miejscu, w którym była zameldowana, to jest także wtedy gdy deklaruje zamiar powrotu do lokalu, jednak z przyczyn obiektywnych zrealizowanie tego zamiaru nie jest już możliwe. Jednocześnie zwraca się uwagę, że powiązanie przesłanki opuszczenia miejsca stałego pobytu z kwestią dobrowolności ma jedynie takie znaczenie, że nie może dojść do wymeldowania tak długo, jak długo zainteresowany może podjąć próby przywrócenia zamieszkiwania, usunięcia skutków zastosowania przymusu, likwidacji stanu niezgodnego z jego wolą, a polegającego na braku możliwości zamieszkiwania. Tym samym na równi z dobrowolnym opuszczeniem lokalu traktuje się również sytuację, gdy osoba w nim zameldowana została przymuszona w drodze przymusu psychicznego lub fizycznego do opuszczenia tego lokalu, jednak nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu lub środki te nie będą prawnie skuteczne (zob. w tej materii wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 9 maja 2012 r., sygn. akt II OSK 299/11; z dnia 16 października 2013 r., sygn. akt II OSK 1163/12; z dnia 20 maja 2016 r., sygn. akt II OSK 2065/14; z dnia 11 stycznia 2018 r., sygn. akt II OSK 1177/17; z dnia 8 czerwca 2019 r., sygn. akt II OSK 2025/17; z dnia 18 grudnia 2019 r., sygn. akt II OSK 3427/18; z dnia 19 grudnia 2019 r., sygn. akt II OSK 3268/18).

Przedmiotem oceny w postępowaniu o wymeldowanie są zawsze okoliczności istniejące w dniu faktycznego opuszczenia miejsca stałego zameldowania. Z kolei ocena zamiaru opuszczenia lokalu, tzn. ustalenie, czy miało ono charakter dobrowolny odbywa się przez ocenę całokształtu okoliczności obiektywnych.

W rozpoznawanej sprawie nie jest sporne, że w styczniu 2019 r. skarżąca I. M. opuściła lokal przy ul. [...] w K. i zamieszkała wraz z partnerem P. N. przy ul. [...] w P., a stan ten utrzymywał się przynajmniej do dnia wniesienia skargi.

Oceniając okoliczności dotyczące zmiany miejsca zamieszkania skarżącej Sąd, w składzie rozpoznającym sprawę. podzielił stanowisko, że działanie to miało charakter dobrowolny i trwały. Przekonanie Sądu wynika z oceny całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym też z argumentacji podnoszonej przez skarżącą. Zwrócić należy bowiem uwagę, że skarżąca sama podnosiła, iż bezpośrednim powodem wyprowadzki był dyskomfort i konflikt związany ze wspólnym zamieszkiwaniem skarżącej oraz jej partnera z córką skarżącej A. B. Skarżąca wyprowadziła się ponieważ konflikt pomiędzy A. B. a P. N. wyeskalował do takiego stopnia, że córka skarżącej nakazała mu opuścić dom. Skarżąca bezpośrednio po tej awanturze, która miała miejsce dnia 15 stycznia 2019 r., wyprowadziła się wraz z partnerem, ponieważ - jak sama utrzymuje - uczyniła to w geście solidarności oraz nie mogąc już dłużej znieść zachowania swojej córki. Skarżąca nie została zatem w jakikolwiek sposób przymuszona do wyprowadzenia się. Jej zamiarem było bowiem odseparowanie się od nieakceptującej jej partnera córki i dalsze wspólne zamieszkiwanie z partnerem, które - z uwagi na konflikt z córką - nie było już dalej możliwe w lokalu przy ul. [...]w K. (którego właścicielką w tamtym czasie była właśnie A. B.).

Nie podejmując się oceny zachowania córki skarżącej, a tym bardziej zasadności podjętej przez skarżącą decyzji, opisane okoliczności jednoznacznie wskazują, że opuszczenie lokalu miało charakter dobrowolny, a skarżąca działała w sposób świadomy i z zamiarem poprawy swojej sytuacji osobistej. Z treści wyjaśnień złożonych przez skarżącą m.in. w odwołaniu wynika ponadto, że po wyprowadzce w styczniu 2019 r. jedyny dłuższy kontakt skarżącej z opuszczonym lokalem miał rzeczywiście miejsce jedynie w sierpniu 2019 r., kiedy skarżąca przyjechała do K. i wobec wymiany zamków, włamała się do domu córki wybijając okno i w ten sposób weszła do środka. Po kilku dniach pobytu w K. skarżąca zdecydowała się jednak opuścić dom z uwagi na nieprzychylne zachowanie córki ("po awanturze którą urządziła znowu Pani A. B. na peronie stacji kolejowej w K."). Następna wizyta skarżącej w K., w okresie kiedy właścicielem lokalu była A. B. miała mieć miejsce zgodnie z oświadczeniem skarżącej po upływie 3 miesięcy, tj. w dniu 21 listopada 2019 r. Skarżąca wraz z towarzyszącym jej partnerem oraz pełnomocnikiem zastali jednak dom zamknięty i nie weszli do środka.

Skarżąca wskazała zatem wprawdzie, że dostęp do lokalu został jej ograniczony (z uwagi na zachowanie córki, która wymieniła zamki w swoim domu), niemniej jednak okoliczności te - zdaniem Sądu - nie mają większego znaczenia w realiach sprawy. Wymiana zamków nie poprzedziła bowiem decyzji skarżącej o wyprowadzce i nie wymusiła na niej zmiany miejsca zamieszkania, lecz była tego następstwem. Dostrzec też należy, że pomimo wymiany zamków skarżąca tymczasowo, tylko na kilka dni powróciła do lokalu na skutek włamania się do niego, by ponownie i znowuż samodzielnie zdecydować się do jego opuszczenia z uwagi na konflikt w jakim pozostawała z córką.

Po sprzedaży lokalu przez A. B., co nastąpiło na rzecz państwa B. w styczniu 2020 r., skarżąca przybyła do K. w dniach 11 i 12 lutego 2020 r. Nowi właściciele domu nie wpuścili jednak skarżącej do środka. Następnie skarżąca nie odwiedziła już K., lecz podjęła próby uzyskania dostępu do lokalu dokonując w tym celu takich czynności jak: wysłanie do Urzędu w K. pisma, w którym zwróciła się o urzędowe poinformowanie państwa B., że jest formalnie zameldowana w lokalu (pismo z marca 2020 r.) oraz wysłanie do państwa B. pisma z żądaniem przekazania jej kluczy do lokalu (pismo z maja 2020 r.)

W kontekście podnoszonych okoliczności związanych z uniemożliwianiem stronie przebywania w lokalu dostrzec należy, że skarżąca podjęła w istocie jedną próbę powrotu do lokalu, co miało miejsce w sierpniu 2020 r., przy czym po kilku dniach znów dobrowolnie opuściła lokal, nie widząc możliwości przebywania w nim w związku z głębokim konfliktem jej z córką. Skarżąca nie została zatem przymuszona do opuszczenia lokalu lecz sama nie widziała możliwości zamieszkiwania w nim wspólnie z córką.

Za niemożliwe do zrealizowania należy zaś uznać oczekiwanie skarżącej, aby po dobrowolnym opuszczeniu lokalu, mogła się do niego w nieskrępowany sposób ponownie wprowadzić i korzystać, wbrew aktualnej woli zamieszkujących ten dom właścicieli. W ocenie Sądu podkreślenia wymaga, że wskazane oczekiwanie skarżącej utrzymuje się także po zmianach, jakie zaszły w prawie własności lokalu przy ul. [...] w K. Skarżąca, nie posiadająca żadnego tytułu prawego do wskazanego lokalu, nie może się natomiast skutecznie prawnie domagać od nowych właścicieli domu przy ul. [...] w K., aby dopuścili ją do użytkowania domu, jeżeli nie mają oni takiej woli. Z akt sprawy wynika, że państwo B. nie widzą możliwości i nie chcą, aby skarżąca mieszkała w ich domu. Nawet zatem jeśli skarżąca chciałaby obecnie powrócić do lokalu jest to - co należy z całą mocą podkreślić - obiektywnie niemożliwe.

W sprawie istotne zatem pozostaje, że we właściwym czasie skarżąca nie podejmowała dostępnych jej kroków prawnych, tj. nie zainicjowała stosownego postępowania sądowego celem przywrócenia jej utraconego posiadania. Podnoszona przez skarżącą argumentacja, że nie uczyniła powyższego ponieważ liczyła "na rozwagę i mądrość urzędów, do których się odwoływała i które rozpatrywały jej sprawę" oraz z uwagi na pozbawienie jej przez córkę dostępu do koniecznych dokumentów i kradzież telefonu komórkowego, w świetle powyższej przedstawionych rozważań, pozostaje bez znacznie dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy. Niezależnie od motywacji i podanych powodów, które jednocześnie w żaden sposób nie zostały udokumentowane i uprawdopodobnione przez stronę, faktem pozostaje, że skarżąca nie wniosła powództwa posesoryjnego przeciw córce. Kwestionowanie samej decyzji o wymeldowaniu w postępowaniu administracyjnym nie może zaś służyć przyrównaniu posiadania. Jeżeli skarżąca uważała, że jej prawa do przebywania w lokalu zostały naruszone przez córkę, winna była skorzystać z właściwiej w tym zakresie drogi sądowej, odrębnej od postępowania toczącego się w przedmiocie wymeldowania.

Podjęta przez skarżącą decyzja o wyprowadzeniu się oraz późniejszy brak w podjęciu adekwatnych kroków prawnych w zakresie naruszonego posiadania wraz z oświadczeniami skarżącej, że nie zrezygnuje z zameldowaniu w lokalu tak długo, jak córka nie odda jej pieniędzy (które skarżąca miała jej darować w kwocie 280.000 zł za możliwość zamieszkiwania w lokalu w K. przy ul. [...]), świadczą - w ocenie Sądu – w istocie o tym, że kwestionując decyzję o wymeldowaniu skarżącą kierowała się inną motywacją aniżeli rzeczywista chęć zamieszkania w lokalu. Skarżąca traktuje bowiem rezygnację z deklarowanej chęci zamieszkania w lokalu jako swoistą "kartę przetargową" w konflikcie z córką na tle nieuregulowanych między nimi rozliczeń finansowych. Z akt sprawy wynika natomiast, że od stycznia 2019 r. skarżąca wraz z partnerem zamieszkuje niezmiennie pod tym samym adresem tj. w miejscowości P. i tam też znajduje się obecnie jej centrum życiowe.

Niezależnie od motywacji, jaka kierowała skarżącą w deklarowaniu chęci powrotu do lokalu w K., jak zasygnalizowano powyżej, zamiar skarżącej w tym zakresie był deklarowany jako warunkowy (przede wszystkim skarżąca uzależniała powrót lub jego brak do lokalu od uregulowania spraw finansowych z córką, ale także od tego kto aktualnie zamieszkiwał we wskazanym lokalu). Przede wszystkim zaś, podkreślenia wymaga, że obecnie istnieją obiektywne i trwałe przeszkody w możliwości jego zrealizowania. Wola skarżącej nie może bowiem wpłynąć w żadnym stopniu na decyzje obecnych właścicieli domu co do dysponowania lokalem, z którego skarżąca dobrowolnie wyprowadziła się jeszcze zanim dom przeszedł na ich własność.

Mając na uwadze powyższe, w ocenie Sądu w stanie faktycznym właściwym na moment wydania decyzji zamiar opuszczenia lokalu przez skarżącą należy ocenić, jako dobrowolny i trwały, a zatem ustalenia organów orzekających w tej materii są należy uznać za w pełni prawidłowe.

W kontekście podnoszonych w skardze zarzutów i twierdzeń szczególnego podkreślenia wymaga, że celem decyzji o wymeldowaniu jest wyłącznie doprowadzenie do zgodności faktycznego miejsca pobytu danej osoby z miejscem rejestracji, co też wyraźnie akcentowano skarżącej w toku postępowania. Wydawana na podstawie art. 35 u.e.l. decyzja administracyjna służy celom jedynie aktualizacyjnym, tj. doprowadzeniu do zgodności pomiędzy miejscem zamieszkania a miejscem zameldowania danej osoby. Okoliczności, które zostały obszernie wymienione w odwołaniu i uzasadnieniu skargi (m.in. sugerowane niewłaściwe zachowanie córki czy też nowych właścicieli nieruchomości) nie dotyczą omówionych powyżej przesłanek meldunkowych, tj. opuszczenia miejsca pobytu stałego oraz niedopełnienia obowiązku wymeldowania się. Okoliczności te nie mogły zatem doprowadzić do uchylenia zaskarżonej decyzji. Ponadto jak wyjaśniono wyżej, kwestie meldunkowe nie wpływają na stosunki właścicielskie, w tym możliwość korzystania z lokalu. Są to dwie różne kwestie, wynikające z odmiennych dziedzin prawa. Prawo własności kształtują bowiem przepisy prawa cywilnego (art. 140 i nast. ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny; t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 1740). Obowiązek meldunkowy stanowi tymczasem domenę prawa administracyjnego i znajduje rozwinięcie w ustawie o ewidencji ludności. Zameldowanie skarżącej w lokalu nie rzutowało zatem w żaden sposób na uprawnienia właścicielskie do lokalu, których skarżąca nie posiadała.

Podsumowując powyższe wskazać należy, że organy orzekające prawidłowo zastosowały art. 35 u.e.l. uznając, że w sprawie wystąpiły przesłanki uzasadniające wymeldowanie skarżącej z pobytu stałego.

Przechodząc do oceny procedowania organów orzekających w sprawie wskazać w pierwszej kolejności należy, że Sąd nie dopatrzył się jakichkolwiek uchybień w postępowaniu dowodowym. W ocenie Sądu materiał dowodowy był kompletny, spójny i wystarczający do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Jednocześnie opisane ustalenia faktyczne są prawidłowe i nie naruszają zasady swobodnej oceny dowodów. Sąd stoi na stanowisku, że postępowanie zostało przeprowadzone w zgodzie z przepisami art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Skarżąca nie przedstawiła bynajmniej przekonującej argumentacji na poparcie własnych twierdzeń w tym przedmiocie. Uzasadnienia wydanych w sprawie decyzji zawierają z kolei odniesienie się do przeprowadzonych dowodów. Wyczerpująco opisano w nich nadto podstawę faktyczną i prawną. Uzasadnienia te spełniają zatem wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku stwierdzając, że zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji są zgodne z prawem, oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Wyrok w sprawie Sąd wydał na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 133 § 1 zdanie drugie p.p.s.a. w zw. z art. 15 zzs⁴ ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.). Uznać należało, że rozpoznanie sprawy jest konieczne, zaś aktualna sytuacja związana z pandemią COVID-19 uzasadnia przyjęcie, że przeprowadzenie rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących. Nie można było nadto przeprowadzić rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).