Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 596/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2017-10-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 3, art. 137, art. 140
journal: Dz.U. 2016 poz 2147
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 151, art. 190
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Dnia 17 października 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Jolanta Rosińska, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Rymaszewska, Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska (spr.), , Protokolant Referent stażysta Aleksandra Banasiak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 października 2017 roku sprawy ze skargi H. C.– W. i C. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości oddala skargę. LS


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...], nr [...] Wojewoda [...], po rozpoznaniu odwołania Prezydenta Miasta [...] od decyzji Starosty [...], wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, z dnia [...], Nr [...] orzekającej o:

1. zwrocie prawa własności części nieruchomości gruntowej położonej w Ł., przy ul. A, oznaczonej w ewidencji gruntów w obrębie [...] jako działka nr 96/10 o pow. 0,1200 ha oraz przy ul. B w Ł., oznaczonej w ewidencji gruntów w obrębie [...] jako działka nr 32/5 o pow. 0,1330 ha - objętej księgą wieczystą [...] Nr [...] prowadzoną w Sądzie Rejonowym dla Ł. w Ł. - XVI Wydziale Ksiąg Wieczystych,

2. zwrocie prawa własności części nieruchomości gruntowej położonej w Ł. przy ul. C 5, oznaczonej na mapie sytuacyjnej do celów prawnych nr 4/6476 z dn. 20.03.2012 r. jako działka nr 32/26 o pow. 0,0909 ha, objętej księgą [...] prowadzoną w Sądzie Rejonowym dla Ł. w Ł. - XVI Wydziale Ksiąg Wieczystych,

3. umorzeniu postępowania w sprawie zwrotu części nieruchomości gruntowej położonej w Ł. przy ul. B oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr 32/22 o pow. 0,1675 ha i położonej w Ł. przy ul. C 5, oznaczonej w ewidencji gruntów w obrębie [...] jako działka nr 32/25 o pow. 0,1925 ha, objętej księgą wieczystą [...] prowadzoną w Sądzie Rejonowym dla Ł. w Ł. - XVI Wydziale Ksiąg Wieczystych,

4. umorzeniu postępowania w sprawie zwrotu części nieruchomości gruntowej położonej w Ł. przy ul. D 38/40, oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr 212/4 o pow. 0,0325 ha objęta księgą wieczystą [...] prowadzoną w Sądzie Rejonowym dla Ł. w Ł.- XVI Wydziale Ksiąg Wieczystych,

5. zwrocie prawa własności opisanej w punkcie 1 i 2 nieruchomości gruntowej następuje na rzecz n/w w niżej określonych udziałach:

- C. K. w udziale 1/3,

- H. C. – W. w udziale 2/3 części za zwrotem zwaloryzowanego odszkodowania w wysokości łącznie 33 138 zł (słownie: trzydzieści trzy tysiące sto trzydzieści osiem zł) na rzecz Gminy Miejskiej Ł.,

6. zobowiązaniu:

- C. K. do zapłaty kwoty 11 046 zł (słownie: jedenaście tysięcy czterdzieści sześć złotych),

- H. C.-W. do zapłaty kwoty 22 092 zł (słownie: dwadzieścia dwa tysiące dziewięćdziesiąt dwa złote), na rzecz Gminy Miejskiej Ł. jednorazowo w terminie 14 dni, od dnia w którym decyzja stanie się ostateczna na numer konto Urzędu Miasta Ł. nr [...],

7. Do skutków zwłoki lub opóźnienia w zapłacie należności stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu cywilnego,

8. Ostateczna decyzja w przedmiocie zwrotu stanowi podstawę do ujawnienia prawa własności w księdze wieczystej oraz ewidencji gruntów i budynków,

uchylił decyzję organu I instancji w części dotyczącej punktu 1, 5 i 6,

- w zakresie punktu 1 orzekł o zwrocie prawa własności części nieruchomości gruntowej położonej w Ł., przy ul. A, oznaczonej w ewidencji gruntów w obrębie [...] jako działka nr 96/10 o pow. 0,1200 ha oraz o odmowie zwrotu nieruchomości położonej przy ul. B w Ł., oznaczonej w ewidencji gruntów w obrębie [...] jako działka nr 32/5 o pow. 0,1330 ha - objętej księgą wieczystą [...] Nr-[...] prowadzoną w Sądzie Rejonowym dla Ł.w Ł. - XVI Wydziale Ksiąg Wieczystych,

- w zakresie punktu 5 orzekł o zwrocie prawa własności wyżej opisanych nieruchomości gruntowych oznaczonych numerami 96/10 o pow. 0,1200 ha i 32/26 o pow. 0,0909 ha na rzecz n/w w niżej określonych udziałach:

- C. K. w udziale 1/3,

- H. C. – W. w udziale 2/3 części,

za zwrotem zwaloryzowanego odszkodowania w wysokości łącznie 32 303,06 zł (słownie: trzydzieści dwa tysiące trzysta trzy złote i 06/100) na rzecz Gminy Miejskiej Ł.,

- w zakresie punktu 6 orzekł o zobowiązaniu:

- C.K. do zapłaty kwoty 10 767,69 zł (słownie: dziesięć tysięcy siedemset sześćdziesiąt siedem złotych 69/100),

- H. C.-W. do zapłaty kwoty 21 535,37 zł (słownie: dwadzieścia jeden tysięcy pięćset trzydzieści pięć złotych 37/100), na rzecz Gminy Miejskiej Ł. jednorazowo w terminie 14 dni, od dnia w którym decyzja stanie się ostateczna na numer konto Urzędu Miasta Ł. nr [...],

- w pozostałej części utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

Z okoliczności faktycznych sprawy wynika, że w dniu 2 września 2008 r. na wnioski C. K., W. Kr. i H. C.-W. przed Prezydentem Miasta Ł., wykonującym zadanie z zakresu administracji rządowej zostało wszczęte postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości wywłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa orzeczeniem Urzędu Dzielnicowego Ł. Wydziału Wywłaszczeń i Odszkodowań wspólnego dla wszystkich dzielnic m. Ł. z dnia [...] nr [...] oraz z dnia [...] znak: [...], położonej w Ł. przy ul. B, ul. C 5, ul. A, ul. D 38/40, (dawnej ul. D 42/39), oznaczonej w ewidencji gruntów jako działki nr 32/5, 32/22, 32/24, 96/10, 212/4 w obrębie [...] (zawiadomienie o wszczęciu postępowania z dnia [...] znak [...]).

Postanowieniem znak [...] z dnia [...] Wojewoda [...] wyłączył od załatwienia niniejszej sprawy Prezydenta Miasta Ł., wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, wyznaczając do jej dalszego załatwienia Starostę [...].

Postanowieniem z dnia [...] nr [...] Starosta [...], wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej zawiesił z urzędu postępowanie do czasu przeprowadzenia przez właściwy sąd powszechny postępowania o stwierdzenie nabycia spadku po W. K. i dostarczenia prawomocnego postanowienia w tej sprawie.

Postanowieniem z dnia [...] znak [...] Starosta [...], wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej podjął z urzędu postępowanie w sprawie zwrotu ww. nieruchomości w związku z dostarczeniem postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po W. K..

Organ I instancji w toku postępowania ustalił, że decyzją Kierownika Wydziału Wywłaszczeń Urzędu Dzielnicowego Ł. Wspólnego dla wszystkich dzielnic m. Ł. z dn. [...] nr [...] o wywłaszczeniu nieruchomości i ustaleniu odszkodowania została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa część nieruchomości położona w Ł. przy ul. D 42/39 o pow. 13.741 m2 z całości 4 ha 12 a 24 m2, oznaczona na planie geodezyjnym zaewidencjonowanym za numerem 4/1269 w dn. [...] jako działki nr 32/4, 33, 96/4, 96/5 uregulowana w księdze wieczystej [...], stanowiąca własność F. i K. małż. K..

Część nieruchomości zgodnie z decyzją o zatwierdzeniu planu ogólno-realizacyjnego z dnia [...] nr [...] była niezbędna pod spółdzielcze budownictwo mieszkaniowe. Nie uwzględniono wniosku właścicieli odnośnie wywłaszczenia całej nieruchomości ponieważ grunty znajdujące się poza granicami lokalizacji mogły nadal pozostawać w użytkowaniu Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej bez zmiany charakteru ich użytkowania.

Na podstawie decyzji Kierownika Wydziału Wywłaszczeń Urzędu Dzielnicowego Ł. Wspólnego dla wszystkich dzielnic m. Ł. z dnia [...] znak [...] o wywłaszczeniu części nieruchomości i ustaleniu odszkodowania została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa część nieruchomości rolnej o pow. 1,5628 ha z całości 2,7244 ha, położona w Ł. przy ul. D 42, oznaczona na planie geodezyjnym z dnia [...] zaewidencjonowanym z numerem [...] jako działka nr 32/3, stanowiąca własność F. i K. K., objęta księgą wieczystą [...].

Jak wynika z ww. decyzji przedmiotowa nieruchomość zgodnie z decyzją nr [...] o ustaleniu lokalizacji inwestycji z dnia [...] wydaną przez Wiceprezydenta Miasta Ł. przeznaczona była pod budownictwo mieszkaniowe realizowane w ramach osiedla J..

Jak ustalił organ I instancji aktualnie działka nr 212/4 o pow. 0,0325 ha jest częścią dawnej działki nr 33 o pow. 0,2112 ha, aktualna działka nr 96/10 o pow. 0,1200 ha jest częścią dawnej działki nr 96/4 o pow. 0,2183 ha, aktualna działka nr 32/5 o pow. 0,1330 ha jest częścią dawnej działki nr 32/4 o pow. 0,7661 ha, aktualna działka nr 32/22 o pow. 0,1675 ha oraz aktualna działka nr 32/24 o pow. 0,2834 ha są częścią działki dawnej nr 32/3 o pow. 1,5628 ha wykazanych na mapie sytuacyjnej do celów prawnych nr [...] z dnia [...], co potwierdzają adnotacje na wypisach z rejestru gruntów ww. nieruchomości znajdujących się w aktach sprawy.

Aktualnie działka nr 32/5 oraz działka nr 96/10 objęte są księgą wieczystą [...], działka nr 32/22 i działka nr 32/24 objęte są księgą wieczystą [...] Nr [...], działka nr 212/4 objęta jest księgą wieczystą [...] Nr [...]. Zgodnie z odpisami ww. ksiąg wieczystych w działach II tych ksiąg jako właściciel wpisana jest Gmina Miejska Ł..

Na podstawie mapy sytuacyjnej do celów prawnych z projektem podziału nr [...] z dnia [...] wykonanej przez geodetę uprawnionego B. D., działka nr 32/24 o pow. 0,2834 ha w obrębie [...] ha została podzielona na działkę nr 32/25 o pow. 0,1925 ha i działkę nr 32/26 o pow. 0,0909 ha.

Jak ustalił organ I instancji, zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w Ł. IV Wydział Cywilny z dnia [...] sygn. akt [...], spadek po K. K. nabyli mąż F. K. oraz dzieci: C. K. z domu K. oraz H. C.-W. I voto C. z domu K. i W. K. po 1/4 części każde z nich, z tym że wchodzący w skład spadku wkład gruntowy w Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej A o pow. 1,20 dziedziczył z mocy ustawy mąż F. K. w całości. Na podstawie tego samego postanowienia spadek po F. K. nabyły dzieci: C. K. z domu K., H. C.-W. I voto C. z domu K. i W. K. po 1/3 części każde z nich, w tym również należący do spadku wkład gruntowy w Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej A o pow. 1,20 ha.

Wnioski o zwrot złożyli: C. K., W. K. i H.C.-W..

Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla Ł. w Ł. II Wydział Cywilny z dnia [...] sygn. akt [...] spadek po W. K. na podstawie testamentu ustnego nabyła siostra H. C.-W. z domu K. w całości.

Decyzją z dnia [...] nr [...] Starosta [...], wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej orzekł o zwrocie prawa własności części nieruchomości gruntowej położonej w Ł., przy ul. A, oznaczonej w ewidencji gruntów w obrębie [...] jako dz. nr 96/10 o pow. 0,1200 ha oraz przy ul. B w Ł., oznaczonej w ewidencji gruntów w obrębie [...] jako dz. nr 32/5 o pow. 0,1330 ha, o zwrocie prawa własności części nieruchomości gruntowej położonej w Ł. przy ul. C 5, oznaczonej jako dz. nr 32/26 o pow. 0,0909 ha i rozliczeniach z tym związanych, a także o odmowie zwrotu części nieruchomości gruntowej położonej w Ł. przy ul. B oznaczonej jako dz. nr 32/22 o pow. 0,1675 ha, przy ul. C 5, oznaczonej jako dz. nr 32/25, przy ul. D 38/40, oznaczonej jako dz. nr 212/4 o pow. 0,0325 ha.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] nr [...] po rozpatrzeniu odwołania Prezydenta Miasta Ł. uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

Starosta [...], wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej decyzją z dnia [...] Nr [...] orzekł jak wyżej.

Odwołanie od decyzji organu I instancji złożył Prezydent Miasta Ł., który wniósł o uchylenie rozstrzygnięcia Starosty i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.

W uzasadnieniu odwołania podniósł, że nie podziela stanowiska organu I instancji w zakresie zwrotu działki nr 32/5 o pow. 1330 m2, w obrębie [...]. Odwołujący wskazał, że nieruchomość została wywłaszczona pod budowę osiedla mieszkaniowego.

W ocenie Prezydenta Miasta Ł. na ww. działce zlokalizowana jest infrastruktura służąca do obsługi mieszkańców tego osiedla i dlatego działka ta nie powinna być przedmiotem zwrotu. Prezydent wskazał, iż nie kwestionuje zasadności zwrotu działki ze względu na parking, ale ze względu na infrastrukturę techniczną zlokalizowaną na tej działce.

Motywując swoje stanowisko odwołujący przywołał orzecznictwo sądów administracyjnych wskazując, że budowa osiedla to nie tylko budynki, ale także infrastruktura, zieleń, ciągi komunikacyjne służące funkcjonowaniu osiedla. W związku z tym, zdaniem odwołującego, skoro osiedle mieszkaniowe powstało (wszakże nie na działce będącej przedmiotem zwrotu, gdyż zawiera ona tylko obszar 0,1330 ha), a infrastruktura zlokalizowana m.in. na spornej działce stanowi jego element, to cel wywłaszczenia należy uznać za zrealizowany. Prezydent podniósł, że co prawda w orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażony jest pogląd, że istnienie infrastruktury technicznej nie koliduje ze zwrotem nieruchomości, jednakże pogląd ten dotyczy stanu prawnego, w którym nie zrealizowano celu wywłaszczenia w ogóle (tj. budowy osiedla), a powstała tylko sama infrastruktura. Odwołujący stwierdził, że w tym przypadku organ I instancji pominął fakt, iż infrastruktura została położona w latach 1987-1989 na zlecenie [...] Spółdzielni Mieszkaniowej "B", która była inwestorem tego osiedla mieszkaniowego i nastąpiło to w związku z wywłaszczeniem.

Zarzucono organowi I instancji brak rzetelności w postępowaniu dowodowym oraz naruszenie zasad postępowania administracyjnego. W związku z tym odwołujący wniósł o uchylenie decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę Miasta Ł. na decyzję Wojewody [...].

Z kolei Naczelny Sąd Administracyjny po rozpatrzeniu skargi Miasta Ł. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wyrokiem z dnia 5 lipca 2016 r. sygn. I OSK 610/15 uchylił zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję.

Sąd wskazał, iż organ powinien ustalić, co jest przedmiotem odwołania, czy tylko żądanie zwrotu działki nr 32/5, czy także wszystkich pozostałych działek, których postępowanie dotyczy.

Poza tym wskazał, iż organ administracji powinien przeprowadzić postępowanie wyjaśniające pozwalające na jednoznaczne ustalenie, jaki jest przeznaczenie znajdującej się na działce nr 32/5 infrastruktury. Jeżeli jest ona nierozerwalnie związana z obsługą istniejącego osiedla i jako taka była jednym z elementów celu, dla którego dokonano wywłaszczenia, konsekwencją takich ustaleń powinno być orzeczenie o odmowie zwrotu działki.

Rozpatrując złożone odwołanie w kontekście zgromadzonego materiału dowodowego oraz cytowanego orzeczenia Naczelnego Sadu Administracyjnego, organ odwoławczy zaznaczył, iż stosownie do treści art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2016 r. poz. 2147 – dalej u.g.n.) poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, w myśl przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ. Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140.

Podstawową okolicznością, jaką organ administracji powinien badać w sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest jej zbędność z punktu widzenia celu na jaki została nabyta.

Przytaczając treść art. 137 ust. 1 u.g.n. organ wskazał, iż z ustaleń Starosty [...], wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej wynika, że część nabytej nieruchomości znajdowała się w granicach lokalizacji celu wywłaszczenia, jakim była budowa osiedla mieszkaniowego "O ". Pismem z dnia 26 maja 2009 r. znak: PPZ.I.MK.7327-239/09 Wydział Planowania Przestrzennego i Ochrony Zabytków Urzędu Miasta Ł. poinformował, że nie posiada w swoich zasobach archiwalnych załączników graficznych do decyzji o ustaleniu lokalizacji nr [...] Wiceprezydenta Miasta Ł. znak: [...] z dnia [...] oraz, że dokumenty te nie figurują również w wykazie materiałów Miejskiej Pracowni Urbanistycznej w Ł..

Kierując się wytycznymi Sądu, wystąpiono do Prezydenta Miasta Ł. o wskazanie czy przedmiotem odwołania jest jedynie kwestia zwrotu działki nr 32/5, czy też wszystkich pozostałych działek, których postępowanie dotyczy, za wyjątkiem działek, w stosunku do których wnioskodawcy cofnęli swój wniosek o zwrot.

W odpowiedzi Prezydent stwierdził, że odwołanie dotyczyło wszystkich działek.

Organ II instancji wystąpił również do [...] Spółdzielni Mieszkaniowej "B" o wyjaśnienie przeznaczenia znajdującej się na działce nr 32/5 infrastruktury. W odpowiedzi z dnia 19 października 2016 r. wskazano, że infrastruktura techniczna podziemna wybudowana na działce nr 32/5, tj. kanał deszczowy Ø300, gazociąg podziemny Ø 250 i kablowa linia energetyczna wysokiego napięcia zostały wybudowane w okresie budowy osiedla dla zasilania w media osiedla mieszkaniowego O. i stanowią na dzień dzisiejszy część infrastruktury osiedla niezbędną do jego funkcjonowania.

Oceniając w tym zakresie materiał dowodowy organ II instancji sięgnął również do wyników postępowania przeprowadzonego przez organ I instancji. W piśmie z dnia 6 października 2009 r. nr [...] Wydział Geodezji, Katastru i Inwentaryzacji Urzędu Miasta Ł. wskazał, że zlokalizowany na działce nr 32/5 kanał deszczowy D=0,30 m wybudowany został w latach 1985-1986. Z kolei w oparciu o pismo M sp. z o.o. z dn. 23 marca 2010 r. nr 1146234/K/00317 ustalono, że znajdujący się na przedmiotowej działce gazociąg stalowy niskiego ciśnienia Dn 250 został zrealizowany na podstawie Projektu Technicznego opracowanego na zlecenie [...]SM B. Projekt ten został uzgodniony dnia 22 kwietnia 1987 r., tegoż roku została również rozpoczęta budowa gazociągu.

Przechodząc do rozstrzygnięcia kwestii realizacji celu wywłaszczenia na działce numer 32/5 organ odwoławczy jeszcze raz podkreślił, że wywłaszczona nieruchomość przeznaczona była pod budowę osiedla mieszkaniowego. Z przywołanego materiału dokumentacyjnego sprawy wynika, że opisana infrastruktura służy mieszkańcom osiedla.

Wojewoda wskazał, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych funkcjonuje pogląd, zgodnie z którym budowa osiedla to nie tylko budynki, ale również infrastruktura. Biorąc pod uwagę cytowane orzecznictwo oraz wytyczne Sądu sformułowane w niniejszej sprawie organ odwoławczy wskazał, że na działce nr 32/5 cel wywłaszczenia został zrealizowany poprzez budowę infrastruktury służącej mieszkańcom osiedla. Również terminy jej realizacji powodują, że nieruchomości nie można zdaniem organu odwoławczego zakwalifikować jako zbędnej na cel wywłaszczenia. Stąd w ocenie organu II instancji należało orzec o odmowie zwrotu działki nr 32/5.

Z kolei jeśli chodzi o pozostałe działki, co do których organ I instancji orzekł o ich zwrocie, to oględziny przeprowadzone w dniu 15 czerwca 2012 r. i 23 października 2013 r. wykazały, że działka nr 32/26 porośnięta jest samosiejkami drzew i krzewów, nie ma na niej naniesień budowlanych ani uzbrojenia. Ponadto ustalono, że dz. nr 96/10 graniczy z działką nr 96/3 stanowiącą własność wnioskodawców. Porośnięta jest chwastami oraz samosiejkami drzew i krzewów, nie ma na niej naniesień budowlanych, teren jest niezagospodarowany i zaniedbany. Zgodnie z odbitką z mapy zasadniczej przez środek działki nr 96/10 przebiega wodociąg.

W ocenie organu odwoławczego Starosta [...] wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej słusznie wskazał, że pomimo upływu 10 lat od dnia wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości, na działkach nr 96/10 i 32/26 cel wywłaszczenia nie został zrealizowany.

Zdaniem organu odwoławczego, przywołane okoliczności wskazują, że spełnione zostały przesłanki do zwrotu działek nr 96/10 i 32/26.

Organ II instancji przywołując treść art. 140 ust. 1 - 4, oraz art. 217 ust. 2 u.g.n. wyjaśnił, że w dniu 24 października 2013 r. został wykonany przez rzeczoznawcę majątkowego dla potrzeb niniejszego postępowania operat szacunkowy. W dniu 27 października 2016 r. rzeczoznawca potwierdził aktualność operatu stosownie do treści art. 156 ust. 3 u.g.n.

Organ odwoławczy podkreślił, że w rozliczeniach związanych ze zwrotem nieruchomości należy uwzględnić odmowę zwrotu działki nr 32/5.

Odszkodowanie za nieruchomość, w skład której wchodziła działka nr 96/10 wyniosło za sam grunt 2 061 150 zł. Skoro za nieruchomość o powierzchni 13 741 m2, wypłacono takie odszkodowanie, to wartość 1 m2 wyniosła 150 zł. Zatem wartość 1200 m2 działki nr 96/10 wynosiła 180 000 zł. Po zwaloryzowaniu i denominacji kwota wypłaconego odszkodowania wyniosła 16 222,66 zł (wskaźnik GUS za okres od 26.04.1985 r. do daty zwrotu określono na poziomie - 901,259, stosowne wyliczenie ujęte jest w tabeli znajdującej się w aktach sprawy).

Z kolei odszkodowanie za nieruchomość, w skład której wchodziła działka nr 32/26 wyniosło 4 705 786 zł. Jeżeli za nieruchomość o powierzchni 15 628 m2 wypłacono ww. odszkodowanie, to wartość 1 m2 wynosiła 301,11 zł. Stąd wartość 909 m2 działki nr 32/26 wynosiła 273 708,99. Po zwaloryzowaniu i denominacji kwota wypłaconego odszkodowania wyniosła 16 080,40 zł (wskaźnik GUS za okres od 5.10.1987 r. do daty zwrotu nieruchomości określono na poziomie - 587,5, stosowne wyliczenie ujęte jest w tabeli znajdującej się w aktach sprawy).

Zatem łączna kwota zwaloryzowanego odszkodowania za zwracane nieruchomości wyniosła 32 303,06 zł.

W operacie szacunkowym sporządzonym dla potrzeb niniejszego postępowania rzeczoznawca majątkowy wskazał, że porównując stan nieruchomości z daty wywłaszczenia i z dnia zwrotu, wartość nieruchomości zmniejszyła się o 17 917 zł. Przyczyną zmniejszenia się wartości nieruchomości było wyburzenie naniesień budowlanych i wycięcie drzew owocowych. Rozpatrując niniejszą sprawę organ II instancji nie potrącił kwoty zwaloryzowanego odszkodowania podlegającego zwrotowi o ww. kwotę. Waloryzując wypłacone kwoty odszkodowania wzięto pod uwagę jedynie wartość gruntu, natomiast nie orzeczono o konieczności zwrotu zwaloryzowanego odszkodowania ustalonego za naniesienia budowlane i wycięte drzewa.

Skoro uwzględniono w kwocie zwaloryzowanego odszkodowania jedynie wartość gruntu to nie ma podstaw do tego, aby potrącać wartość zwracanego odszkodowania o wartość budynków i naniesień roślinnych.

Organ II instancji stanął na stanowisku, że za opisane naniesienia na rzecz wywłaszczonych ustalono odszkodowanie, zatem rozliczenia w przywołanym zakresie zostały wykonane. Nie ma zatem potrzeby waloryzowania odszkodowania za naniesienia, a następnie pomniejszania wartości nieruchomości wskutek wyburzenia naniesień budowlanych i wycięcia drzew owocowych. Na marginesie organ wskazał, że w jego ocenie przyjęcie takiego sposobu rozliczenia jest możliwe z tego względu, że w decyzjach wywłaszczeniowych wyodrębniono poszczególne elementy odszkodowania, tj. za grunt, naniesienia roślinne i budowlane.

Z operatu szacunkowego sporządzonego dla potrzeb niniejszego postępowania wynika, że aktualnie wartość 1 m2 zwracanej nieruchomości wynosi 59,33 zł. Zatem aktualna wartość dziełek nr 32/26 i 96/10 wynosi 125 126, 97 zł. Stąd zwaloryzowane odszkodowanie nie przekracza 50% aktualnej wartości tych nieruchomości.

Oceniając sporządzony w sprawie operat szacunkowy organ odwoławczy podzielił stanowisko Starosty, że jest on kompletny i może być użyty do celu dla jakiego został sporządzony. W opiniowanym opracowaniu rzetelnie i odpowiednio dla celu wyceny opisano stany nieruchomości oraz przeznaczenie. Należycie sprecyzowano i sformułowano cel wyceny oraz jego zakres. Daty istotne dla procesu wyceny również przyjęto prawidłowe. Przedstawiono analizę rynku nieruchomości odpowiednio do celu i sposobu wyceny. Przedstawiono wybór odpowiedniej metodyki i techniki wyceny. W operacie opisano przebieg istotnych obliczeń i uzasadnienie końcowego wyniku. Załączono i podano w treści operatu dane wykorzystane w procesie szacowania. Zamieszczono stosowne klauzule i o oświadczenia potwierdzające dokonanie wyceny zgodnie z przepisami prawa.

Rozstrzygając niniejszą sprawę organ odwoławczy poruszył jeszcze kwestię umorzenia postępowania w zakresie działek nr 32/22, 32/25 oraz 212/4 wskazując, że w rozprawie administracyjnej przeprowadzonej w Starostwie Powiatowym w P. w dniu 29 października 2013 r. H. C.-W. występująca w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik C. K. oświadczyła, że wycofuje wniosek o zwrot działki nr 32/22, 32/25 oraz 212/4, stąd Starosta prawidłowo w ocenie organu II instancji umorzył postępowanie w przedmiotowym zakresie.

Prawidłowość decyzji wydanej w postępowaniu odwoławczym zakwestionowały H. C.-W. oraz C. K. poprzez skargę skierowaną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi.

W petitum skargi, działający w imieniu skarżących pełnomocnik, zarzucił decyzji Wojewody [...]o naruszenie przepisów:

a) procedury administracyjnej mające istotne znaczenie dla rozpoznania sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (DZ. U. z 2017 r, poz. 1257 ze zm. – dalej jako "k.p.a."), poprzez naruszenia prawa skarżących do udziału w postępowaniu na skutek dokonywania doręczeń z pominięciem pełnomocnika ustanowionego w sprawie;

b) prawa materialnego tj. art. 137 § 1 i 2 u.g.n. poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy działka nr 32/5 nie została wykorzystania na cel wywłaszczenia, zaś infrastruktura znajdująca się na tej nieruchomości nie wyklucza jej zwrotu skarżącym.

Powołując się na tak sformułowane zarzuty pełnomocnik skarżących wniósł o uchylenie decyzji w zaskarżonej części oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przystępując do oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji Wojewody [...] w pierwszej kolejności należy podkreślić, iż sąd obowiązany był uwzględnić ocenę prawną przedstawioną w powołanym powyżej wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 lipca 2016 r. sygn. akt I OSK 610/15. Zgodnie bowiem z art. 190 p.p.s.a. sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Związanie wojewódzkiego sądu administracyjnego, w rozumieniu powyższego przepisu oznacza, iż nie może on formułować nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, a zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania poprzez treść nowego wyroku. Przez ocenę prawną, o której mowa w art. 190 p.p.s.a., należy rozumieć osąd o prawnej wartości sprawy, a ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak też kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania takiej, a nie innej decyzji lub postanowienia (por. wyrok NSA z dnia 9 stycznia 2014 r., sygn. akt II GSK 1602/12, LEX nr 1457663, wyrok NSA z dnia 21 stycznia 2015 r., sygn. akt I GSK 1498/13, LEX nr 1769052). Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego ciążący na sądzie rozpoznającym ponownie daną sprawę, może być wyłączony tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego (przykładowo: wyrok WSA w Olsztynie z dnia 25 listopada 2015 r., sygn. akt I SA/Ol 540/15, LEX nr 1946442, wyrok WSA w Krakowie z dnia 19 listopada 2015 r. sygn. akt III SA/Kr 1207/15, LEX nr 1939461). Taka zaś sytuacja nie miała miejsca w rozpoznawanej sprawie. Stan faktyczny przedmiotowej sprawy, analizowany w pierwotnie przeprowadzonym postępowaniu sądowoadministracyjnym nie uległ bowiem zmianie. Nie uległ również zmianie stan prawny.

Z wiążącego w sprawie wyroku wynika, że sąd kasacyjny przesądził, że Wojewoda [...] nie ustalił w sposób należyty czy Prezydent Miasta Ł. kwestionował jedynie zwrot działki nr 32/5, czy także wszystkich pozostałych działek, których postępowanie dotyczyło oraz wskazał na konieczność przeprowadzenia przez organ administracji postępowania wyjaśniającego pozwalającego na jednoznaczne ustalenie, jakie było przeznaczenie znajdującej się na działce nr 32/5 infrastruktury.

W świetle powyższego, aktualna weryfikacja poprawności zaskarżonego aktu ma przede wszystkim na celu sprawdzenie, czy organy administracji wypełniły wskazania sądu zawarte w uzasadnieniu wyroku z dnia 5 lipca 2016 r.

Ponownie rozpoznając sprawę sąd stwierdził, że skarga nie jest zasadna. Zaskarżona decyzja Wojewody [...] z dnia [...], wbrew podniesionym zarzutom, odpowiada prawu.

Przystępując do kontroli w oznaczonym zakresie zaskarżonej decyzji wskazać należy, że stosownie do mającego zastosowanie w niniejszej sprawie art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzedni właściciel nieruchomości lub jego spadkobiercy mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, jeżeli w rozumieniu art. 137 tej ustawy, nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ, a warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140 u.g.n. Przy czym, nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:

1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo

2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany (art. 137 ust. 1 u.g.n.).

Gdy cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część (art. 137 ust. 2 u.g.n.).

Z przytoczonych przepisów wynika, że uwzględnienie wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest uzależnione od ustalenia, że nieruchomość ta stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Tylko nieruchomość, która spełnia wskazane w przepisie art. 137 ust. 1 u.g.n. warunki może być uznana za zbędną i w konsekwencji zwrócona byłym właścicielom lub ich spadkobiercom. Zasadniczym zadaniem organów orzekających w tym zakresie jest więc ustalenie, czy nieruchomość została zagospodarowana zgodnie z celem wywłaszczenia. Podstawowym warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest bowiem jej obiektywnie stwierdzona zbędność dla realizacji celu wywłaszczenia. Przy czym, przyjęta w art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 u.g.n. konstrukcja materialnoprawnej przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jednoznacznie przesądza, że podstawą oceny zbędności jest wyłącznie okoliczność zrealizowania celu określonego w decyzji wywłaszczeniowej.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym powszechnie akceptowany jest pogląd, że w przypadku wywłaszczenia nieruchomości pod osiedle mieszkaniowe cel wywłaszczenia uznaje się za zrealizowany nie tylko w razie wybudowania na objętych wywłaszczeniem nieruchomościach budynków mieszkalnych, ale również obiektów handlowych, ulic i ciągów pieszych, a także infrastruktury towarzyszącej. W każdym jednak wypadku należy szczegółowo odnieść istniejące aktualnie na poszczególnych działkach urządzenia do urządzeń planowanych przy wywłaszczeniu. Nie każda bowiem infrastruktura czy tereny zielone będą mogły być uznane za realizację celu wywłaszczenia polegającego na budowie osiedla mieszkaniowego, jeśli nie są one ściśle z tym osiedlem i jego funkcjami związane (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 12 lipca 2012 r., sygn. akt II SA/Lu 450/12, LEX Nr 1228992, wyrok WSA w Krakowie z dnia 5 listopada 2013 r., II SA/Kr 958/13, LEX Nr 1398417).

Jak wskazał WSA w Lublinie w cyt. wyroku - w odniesieniu do infrastruktury towarzyszącej czy zieleni miejskiej istotne jest przede wszystkim powiązanie tych urządzeń z innymi istniejącymi obiektami oraz ich przeznaczeniem - ważny jest również stopień zorganizowania tych urządzeń. Infrastruktura musi być bowiem również zamierzona i zgodna z celem wywłaszczenia, a nie powstała jedynie "przy okazji".

Przenosząc te rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że organ administracji zobowiązany był do ponownego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, pozwalającego na jednoznaczne ustalenie, jakie jest przeznaczenie znajdującej się na spornej działce infrastruktury, tj. czy stanowi ona element realizacji celu wywłaszczenia.

Realizując wytyczne sądu kasacyjnego, organ II instancji wystąpił do [...] Spółdzielni Mieszkaniowej "B" o wyjaśnienie przeznaczenia ww. infrastruktury. W odpowiedzi z dnia 19 października 2016 r. wskazano, że infrastruktura techniczna podziemna wybudowana na działce nr 32/5, tj. kanał deszczowy Ø300, gazociąg podziemny Ø 250 i kablowa linia energetyczna wysokiego napięcia zostały wybudowane w okresie budowy osiedla dla zasilania w media osiedla mieszkaniowego O. i stanowią na dzień dzisiejszy część infrastruktury osiedla niezbędną do jego funkcjonowania. Wyjaśniając ww. okoliczność organ II instancji sięgnął również do wyników postępowania przeprowadzonego przez organ I instancji. Ustalono, że w piśmie z dnia 6 października 2009 r. nr [...] Wydział Geodezji, Katastru i Inwentaryzacji Urzędu Miasta Ł. wskazał, że zlokalizowany na działce nr 32/5 kanał deszczowy D=0,30 m wybudowany został w latach 1985-1986. Z kolei w oparciu o pismo C sp. z o.o. z dn. 23 marca 2010 r. nr 1146234/K/00317 ustalono, że znajdujący się na przedmiotowej działce gazociąg stalowy niskiego ciśnienia Dn 250 został zrealizowany na podstawie Projektu Technicznego opracowanego na zlecenie [...]SM B. Projekt ten został uzgodniony dnia 22 kwietnia 1987 r., tegoż roku została również rozpoczęta budowa gazociągu.

Na tej podstawie organ stwierdził, iż wskazane elementy niewątpliwie stanowią infrastrukturę osiedla mieszkaniowego i są niezbędne do jego funkcjonowania. Zdaniem sądu wskazanej argumentacji nie sposób zakwestionować zważywszy na niezbędność wymienionych wyżej sieci nie tylko dla funkcjonowania osiedla mieszkaniowego, ale w ogóle dla samej realizacji zadania inwestycyjnego budowy całego osiedla mieszkaniowego. Za infrastrukturę związaną nierozerwalnie z budownictwem mieszkaniowym o charakterze osiedlowym niezbędną dla prawidłowego funkcjonowania danego osiedla i jego mieszkańców uznaje się bowiem wszelkie instalacje podziemne – linie komunikacyjne, wodociągi, kabel elektryczny, instalację gazową, sanitarną czy kanały deszczowe (por. wyrok NSA z dnia 20 stycznia 1999 roku, sygn. akt: IV SA 2033/96 oraz wyroki WSA: w Krakowie z dnia 5 listopada 2013 roku, sygn. akt: II SA/Kr 958/13; w Poznaniu z dnia 17 czerwca 2011 roku, sygn. akt: II SA/Po 158/11 oraz z dnia 20 grudnia 2007 roku, sygn. akt: III SA/Po 648/07; w Łodzi z dnia 12 kwietnia 2011 roku, sygn. akt: II SA/Łd 37/11 oraz z dnia 21 października 2008 roku, sygn. akt: II SA/Łd 664/08 - dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zatem, zgodnie z oceną prawną zawartą w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego pozytywne ustalenie, że na wywłaszczonej nieruchomości doszło do realizacji celu wywłaszczenia, skutkować musiało odmową zwrotu działki nr 32/5 z uwagi na brak przesłanki zwrotu, jaką jest zbędność wywłaszczonej nieruchomości na cel wywłaszczenia, co też Wojewoda uczynił. Tym samym rozstrzygnięcie reformatoryjne organu II instancji uznać należało za prawidłowe, jako że wskazana odmowa rzutowała również na treść pozostałych elementów rozstrzygnięcia, które zostały należycie kontrolowanym rozstrzygnięciem skorygowane.

Biorąc pod uwagę wszystkie przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 p.p.s.a, orzekł jak w sentencji.

a.tp.