Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 993/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2022-03-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit b, art. 27 ust.5, art. 24 ust. 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1952
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Pawlos-Janusz Sędziowie Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca) Asesor sądowy Brygida Myszyńska-Guziur Protokolant Starszy sekretarz sądowy Marzena Okoń po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 marca 2022 r. sprawy ze skargi B. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] października 2021 r., znak: [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu odwołania B. G., reprezentowanej przez [...] M. Ż. od decyzji wydanej z upoważnienia Burmistrza T. przez Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w T. z dnia [...] maja 2021 r. , znak: [...] o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką C. W. - na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17 ust. 3 i 4 i art. 24 ust. 2 i 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020r. poz. 111 ze zm.), dalej jako "u.ś.r." - uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przyznało B. G. świadczenie pielęgnacyjne na okres od dnia [...] października 2021 r. na czas nieokreślony w wysokości [...] zł miesięcznie.

W uzasadnieniu organ przedstawił następujący stan faktyczny i prawny:

Skarżąca, reprezentowana przez [...] M. Ż., złożyła w dniu [...] kwietnia 2021 r. wniosek o ustalenie na jej rzecz prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką C. W..

Decyzją z dnia [...] maja 2021 r. organ I instancji odmówił przyznania jej tego świadczenia stwierdzając, że niepełnosprawność matki nie powstała w okresie określonym w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Ponadto pobieranie przez skarżącą zasiłku dla opiekuna stanowi negatywną przesłankę przyznania jednocześnie świadczenia pielęgnacyjnego - art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r.

W odwołaniu, pełnomocnik skarżącej podnosił, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r., co oznacza, że powstanie niepełnosprawności w późniejszym wieku, niż wskazany w tym przepisie, nie stanowi negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze uwzględniło odwołanie, wydając zaskarżoną (wskazaną na wstępie) decyzję z [...] października 2021 r.

Kolegium ustaliło, że matka skarżącej – C. W., która ma 93 lata została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Od ponad roku jest osobą leżącą. Z uwagi na zły stan zdrowia wymaga stałej, osobistej i całodobowej opieki, a czynności związane z opieką wykonuje jej córka B. G.. Czynności te polegają na przygotowywaniu posiłków, praniu, podawaniu leków, przewijaniu, pielęgnacji odleżyn, kąpaniu i codziennej pielęgnacji. Organ I instancji nie kwestionował okoliczności faktycznych związanych z koniecznością sprawowania opieki i rezygnacją przez skarżącą, z tego powodu, z pracy zarobkowej.

Kolegium nie podzieliło stanowiska organu I instancji, że okoliczność powstania niepełnosprawności matki skarżącej po okresach wymienionych w art. 17 ust. 1b u.ś.r., uniemożliwia przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 21 października 2014 r. w sprawie sygn. akt K 38/13 stwierdził, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r., w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W związku z tym wyrokiem, obecnie w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że w odniesieniu do grupy opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później, czyli po ukończeniu 18 roku życia, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium (tak: wyrok NSA z dnia 14 czerwca 2017r., sygn. akt I OSK 2920/16 i z dnia 21 lutego 2018r., sygn. akt I OSK 2758/17).

Odnosząc się następnie do drugiej (negatywnej) przesłanki wydania przez organ I instancji decyzji odmownej, tj. zbiegu świadczeń, Kolegium wskazało, że jak stanowi przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. - świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę (...) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Stosownie jednak do art. 27 ust. 5 u.ś.r. - w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna osoba ma prawo wyboru świadczenia. Warunkiem skutecznego ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne jest więc rezygnacja z przysługującego już zasiłku - zrzeczenie się prawa do tego świadczenia, przy czym oświadczenie w tej sprawie powinno być jednoznaczne i uprawniać organ do uchylenia decyzji o przyznaniu zasiłku. Warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest uchylenie decyzji o przyznaniu konkurencyjnego świadczenia.

Bezspornie skarżąca w chwili składania wniosku o świadczenie pielęgnacyjne, miała przyznany zasiłek dla opiekuna w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką decyzją z [...] lipca 2014 r.

Decyzja ta została uchylona decyzją organu I instancji z [...] października 2021 r. od dnia [...] października 2021 r., zaś doręczona została skarżącej w dniu wydania. Kolegium uznało, że w tych okolicznościach, skarżącej przysługuje świadczenie pielęgnacyjne od dnia [...] października 2021 r., skarżąca spełnia bowiem przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r. i nie zachodzą przesłanki negatywne. Skarżąca jest córką niepełnosprawnej w stopniu znacznym C. W., która jest wdową i ciąży na niej obowiązek alimentacyjny w pierwszej kolejności. Skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wraz z oświadczeniami, że spełnia warunki do jego przyznania, w tym określone w art. 17 ust. 5 u.ś.r. Z wywiadu środowiskowego z [...] kwietnia 2021 r. wynika, że skarżąca sprawuje nad matką stałą opiekę oraz zabezpiecza jej wszelkie potrzeby życiowe związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego i leczeniem - przygotowuje posiłki, robi zakupy, pomaga w toalecie i ubieraniu, sprząta, pierze, dowozi matkę do lekarzy, kupuje leki i nadzoruje ich przyjmowanie. C. W. wymaga stałej opieki i pielęgnacji ze względu na znaczny stopnień niepełnosprawności, niezdolność do samodzielnej egzystencji oraz pogarszający się stan zdrowia; opieka nad matką jest wykonywana przez skarżącą prawidłowo.

Kolegium przyznało więc skarżącej świadczenie pielęgnacyjne od [...] października 2021 r. na czas nieokreślony, stosownie do orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności jej matki.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie B. G., reprezentowana przez [...] M. Ż., wniosła o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w części w jakiej nie przyznano skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego za okres od [...] kwietnia 2021 r. do [...] września 2021 r., zarzucając jej wydanie z naruszeniem:

a) art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. poprzez jego nieprawidłową wykładnię polegającą na uznaniu, że wyklucza on możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego

b) art. 27 ust. 5 u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie, która ma już ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdy zarówno wykładnia językowa, jak i funkcjonalna prowadzi do wniosku, że w sytuacji gdy występuje zbieg uprawnień do jednego z wymienionych w tym przepisie świadczeń, to osoba uprawniona ma prawo wyboru świadczenia, co w przedmiotowej sprawie miało miejsce

Na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019r., poz.2325 ze zm.), dalej jako "p.p.s.a." wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącej podkreślił, że we wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca wniosła także o uchylenie decyzji przyznającej jej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w sytuacji przyznania jej wnioskowanego świadczenia. Tym samym skarżąca dokonała wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 pkt 5 u. ś. r., a więc nie może zostać pozbawiona prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia złożenia wniosku. W przedmiotowej sprawie organ odwoławczy nie uwzględnił okoliczności, że nie do przyjęcia jest sytuacja, w której osoba spełniająca warunki do uzyskania jednocześnie kilku różnych świadczeń z pomocy społecznej, otrzymuje świadczenie mniej korzystne, mimo że skarżąca mogła dokonać wyboru i wyraźnie oświadczyła, że wybiera świadczenie bardziej korzystne. Wybór świadczenia pielęgnacyjnego jako świadczenia korzystniejszego był przez wnioskodawczynię wyrażony już w dniu złożenia wniosku do organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ również złożył wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Zgodnie z wnioskiem stron Sąd rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu.

W pierwszej kolejności wyjaśnić trzeba, że sąd stosownie do swojej kognicji kontroluje zgodność z prawem miedzy innymi decyzji administracyjnych pod względem ich zgodności z prawem. Kontrola ta obejmuje legalność zaskarżonych decyzji, a więc prawidłowość zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafność ich wykładni.

Przedmiotem żądania skarżącej, wyrażonego w jej wniosku wszczynającym postępowanie administracyjne było przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. Wniosek ten podlegał zatem rozpatrzeniu w oparciu o przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych (powoływanej wyżej jako u.ś.r.), w szczególności jej art. 17.

W przedmiotowej sprawie Kolegium przyznało skarżącej świadczenie pielęgnacyjne prawidłowo oceniając, że spełniła ona wszystkie przesłanki do jego uzyskania.

Kwestią sporną pozostaje wyłącznie istnienie przesłanki negatywnej, określonej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., a w konsekwencji - od kiedy świadczenie powinno być przyznane skarżącej.

Zdaniem Kolegium, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje skarżącej dopiero od [...] października 2021 r., gdyż dopiero od tego dnia została uchylona decyzja przyznająca jej zasiłek dla opiekuna w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką. Skarżąca podnosi natomiast, że przedmiotowe świadczenie powinno jej przysługiwać od miesiąca złożenia wniosku.

W ocenie Sądu stanowisko skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do m.in. zasiłku dla opiekuna. W myśl tego unormowania nie można w tym samym czasie korzystać z prawa do obu wymienionych świadczeń. Potwierdzeniem powyższego jest treść normy prawnej zawartej w art. 27 ust. 5 u.ś.r., która wprost potwierdza, że uprawnionemu przysługuje tylko jedno z tych świadczeń, zgodnie z jego wyborem.

Przywołane unormowania mają jeden wspólny cel w postaci uniemożliwienia kumulatywnego pobierania świadczeń przysługujących z tego samego powodu, czyli z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym członkiem rodziny, wymagającym stałej lub długotrwałej opieki. Nie jest więc możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na okres, w którym skarżąca posiadała jednocześnie prawo do zasiłku dla opiekuna, określone wcześniejszą decyzją, która nie została wzruszona za ten okres.

Wbrew zarzutom skargi, powyższe stwierdzenie w żaden sposób nie stoi w sprzeczności z treścią art. 24 ust. 2 u.ś.r., który stanowi, że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Odnosząc się do treści tego przepisu, należy wskazać, że sformułowanie "ustala się" można utożsamiać z "przyznaje się" tylko w sytuacji, gdy w miesiącu złożenia wniosku spełnione są wszystkie przesłanki pozytywne i nie występują przesłanki negatywne do uwzględnienia wniosku. Skoro zaś nie jest możliwe kumulatywne pobieranie zarówno świadczenia pielęgnacyjnego, jak i specjalnego zasiłku opiekuńczego, warunkiem przyznania nowego świadczenia jest nie tylko rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia, lecz zmaterializowanie się tego oświadczenia w postaci ustania dotychczasowego prawa, poprzez uchylenie lub zmianę wcześniejszej decyzji, co następuje w odpowiedniej prawem przewidzianej procedurze. Konieczne jest zatem, aby przed rozstrzygnięciem o prawie do wyższego świadczenia pielęgnacyjnego, prawo do świadczenia niższego zostało w odpowiedniej procedurze uchylone. Innymi słowy okres, na jaki strona może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, nie jest determinowany tylko datą wpływu wniosku o to świadczenie, ale też uzależniony jest od terminu przysługiwania dotychczasowego zbieżnego uprawnienia (por. wyroki WSA w Olsztynie z 21 stycznia 2020 r. II SA/Ol 995/19 oraz z 28 września 2021 r., II SA/Ol 718/21).

Bezsporne jest, że prawo skarżącej do zasiłku dla opiekuna ustało dopiero po wydaniu w dniu [...] października 2021 r. decyzji uchylającej w trybie art. 155 k.p.a. decyzję przyznającą jej ten zasiłek. Organ I instancji w uzasadnieniu decyzji wskazał, że w dniu [...] października 2021 r. skarżąca złożyła prośbę o uchylenie decyzji przyznającej jej zasiłek dla opiekuna. W niniejszej sprawie oznaczało to, że dopiero od dnia [...] października 2021 r. skarżącej nie przysługiwało prawo do zasiłku dla opiekuna i dopiero od tej daty przestała istnieć negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. Kolegium słusznie więc przyjęło, że data, od której należało przyznać skarżącej świadczenie pielęgnacyjne uzależniona była od rozstrzygnięcia podjętego przez inny organ, a ewentualnie skontrolowanie tej daty, czyli czuwanie aby strona nie poniosła negatywnych skutków, obciążało skarżącą, zwłaszcza, że działała przez profesjonalnego pełnomocnika.

Reasumując, skoro wydanie decyzji o uchyleniu decyzji o przyznaniu zasiłku dla opiekuna wyeliminowało negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. dopiero z dniem [...] października 2021 r., to brak było podstaw do przyznania spornego świadczenia za okres wcześniejszy, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek. Podniesione w skardze zarzuty naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. oraz art. 27 ust. 5 u.ś.r. i art. 24 ust. 2 u.ś.r. są więc niezasadne.

Z powyższych względów, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.