Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 617/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2014-01-31 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 4, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 36 pkt 1 lit. b, art. 39 ust. 1 pkt 1, art. 41 pkt 1
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosława Rozbicka – Ostrowska (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński Sędzia NSA Julia Szczygielska Protokolant st. asystent sędziego Anna Rudzińska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 31 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi T. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Postępowanie administracyjne w sprawie wszczęte zostało wnioskiem T. R. z dnia z dnia [...] adresowanym do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. o pomoc finansową na: opłaty mieszkaniowe w grudniu 2012 r., tj. czynsz - 42, 459 zł, energię - 53,33 zł, środki czystości i higieny osobistej oraz żywność na święta w grudniu 2012 r.

Decyzją z dnia [...] nr [...] wydaną z powołaniem się na przepisy art. 2 ust 1, 2, 3, art. 3 ust. 4, art. 7, art. 8, art. 17 ust. 2 pkt 1, art. 39, art. 41 pkt 1, art. 106 ust. 1, art. 110 ust. 7 i 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t j. Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.), dalej: ustawa o pomocy społecznej, § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012, poz. 823), art. 104 i art. 108 § 1 k.p.a. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej we W. odmówił wnioskodawczyni przyznania zasiłku celowego i celowego specjalnego na opłatę czynszu i energii w grudniu 2012 r. oraz zakup środków czystości i środków higieny osobistej.

W uzasadnieniu decyzji pierwszo-instancyjnej organ poczynił następujące ustalenia faktyczne :

- T. R. jest osobą niepełnosprawną o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe,

- dochodem wnioskodawczyni w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku była emerytura w wysokości: 423,84 zł oraz dodatek mieszkaniowy w wysokości 289,87 zł.,

- łączny dochód wnioskodawczyni stanowi kwota 713,71 zł.,

- w listopadzie 2012 r. T. R. otrzymała zasiłek celowy specjalny na dofinansowanie do opłat za energię i gaz w wysokości 343,61 zł oraz pomoc z programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" w kwocie 200 zł. Taką samą pomoc przyznano jej na żywność w miesiącu grudniu 2012 r.,

- w listopadzie 2012 r. T. R. otrzymała łącznie pomoc w wysokości 543,61 zł.

- w dniu 22 października 2012 r. wnioskodawczyni podpisała umowę na limit kredytowy w wysokości 2300 zł z Bankiem Credit Agricole oraz w tym samym dniu i w tym samym banku zaciągnęła pożyczkę gotówkową w wysokości 1739, 47 zł. , przy czym pożyczka gotówkowa - przy uwzględnieniu kosztów jej uzyskania - przekazana do dyspozycji strony wynosiła faktycznie kwotę 1300 zł.

Organ pomocy społecznej do dochodu wliczył jednak kwotę 1739, 47 zł uznając, że art. 8 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej wskazuje konkretne składniki dochodów, które mogą być od niego odliczone i jest to katalog zamknięty. Organ w tym zakresie powołał się na art. 8 ust. 11 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym w przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwoty kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, w przypadku osoby samotnie gospodarującej - kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony.

Jednocześnie organ I instancji wskazał ,że zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o:

1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych;

2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach;

3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

Przytoczył też treść art. 8 ust 4 ustawy o pomocy społecznej , według którego do dochodu ustalanego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się:

1) jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego;

2) zasiłku celowego;

3) pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty;

4) wartości świadczenia w naturze;

5) świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych.

W związku z faktem , że w dniu 22 października 2012 r. strona otrzymała limit kredytowy oraz pożyczkę kredytową na łączną kwotę 4039, 47 zł (542 zł x 5 = 2710 zł), kwotę tego dochodu rozliczono na 12 miesięcy w równych częściach, poczynając od października 2012 r. Wobec tego dochód strony w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku tj. w listopadzie 2012 r. dodatkowo stanowiła kwota 336, 62 zł., zaś jej łączny dochód stanowiła kwota 1050, 33 zł.

Organ pomocowy przytoczył treść art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej , stanowiącego ,że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 542 zł, zwanej kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej. W związku z powyższym organ I instancji uznał , że T. R. nie spełnia przesłanek do udzielenia pomocy w formie zasiłku celowego w trybie art. 39 ustawy.

Równocześnie organ podjął czynności w celu stwierdzenia, czy istnieją szczególne okoliczności uzasadniające udzielenie wnioskodawczyni pomocy w trybie art. 41 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy.

Organ I instancji powołał się na swoje ustalenie, z których wynika ,że w listopadzie 2012 r. T. R. miała jedynie samodzielnie zapłacić za czynsz (różnicę między czynszem , a dodatkiem), ponieważ na gaz i energię otrzymała pomoc. Płatności za czynsz nie dokonała ani w listopadzie ani w grudniu 2012 r. Wprawdzie podała ona , że zakupiła Ieki za kwotę 100 zł, na poparcie czego – po wezwaniu organu - okazała zaświadczenie lekarskie o konieczności leczenia i przyjmowania leków oraz okazała ksero recept. Koszt wykupu leków to około 30 zł. Jednocześnie okazała rachunek za wizytę lekarską na kwotę 95 zł.

Dalej organ pomocowy wskazując ,że w listopadzie 2012 r. T. R. łącznie otrzymała pomoc w wysokości 543,61 zł., stwierdził ,że jest to kwota znacznie przekraczająca wysokość udzielanych zasiłków celowych przez ten organ w 2012 r. Podkreślił, że pomoc ta udzielona była jako pomoc o charakterze specjalnym.

Jednocześnie organ I instancji nie stwierdził w przypadku wnioskodawczyni występowania szczególnej okoliczności uzasadniającej udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego specjalnego w trybie art 41 ustawy o pomocy społecznej. W tym zakresie powołał się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego , w którym wskazano , że szczególnie uzasadniony przypadek w rozumieniu art 41 tej ustawy o pomocy społecznej - to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że aż tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości. T. R. jest wprawdzie osobą o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, ale jednocześnie jest osobą w wieku emerytalnym, posiada własne świadczenia emerytalne oraz dodatek mieszkaniowy. Według organu pomocowego faktu skorzystania przez stronę z wizyty prywatnej , pomimo, że jest ona ubezpieczona i ma możliwość bezpłatnego leczenia na NFZ , nie można uznać za szczególną okoliczność uprawniającą do udzielenia pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego . Tym bardziej ,że koszty poniesione przez stronę za wizytę mogłyby być wykorzystane na realizację innych niezbędnych potrzeb np. wykup leków przepisanych przez lekarza przyjmującego w ramach umowy z NFZ.

Zaakcentował organ I instancji ,że nie ma możliwości przejęcia przez pomoc społeczną pełnego utrzymania danej osoby i realizacji wszelkich jej potrzeb na poziomie, jakiego dana osoba oczekuje. Korzystając zaś z pomocy społecznej nie można oczekiwać, że skoro dobra wyższego rzędu zostały zakupione z własnych środków, to organ ma obowiązek wspomagać w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych. Według organu wnioskodawczyni winna rozważyć zwrot zakupionych, tak drogich dóbr wyższego rzędu, dzięki czemu uniknie konieczności obciążania spłatą własnych świadczeń, które winny być wykorzystane na zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych.

Rozpoznając wniosek strony organ pomocowy wziął również pod uwagę ustawę z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" , której art. 3 lit. c przewiduje , że w ramach programu są realizowane działania dotyczące w szczególności zapewnienia pomocy w zakresie dożywiania: osobom i rodzinom znajdującym się w sytuacjach wymienionych w art. 7 ustawy o pomocy społecznej, w szczególności osobom samotnym, w podeszłym wieku, chorym lub niepełnosprawnym w formie posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności albo świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych. Art. 5 ust. 1 wymienionej ustawy stanowi , że pomoc w zakresie dożywiania może być przyznana nieodpłatnie osobom i rodzinom, o których mowa w art. 3 pkt 1, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza 150% kryterium dochodowego, o którym mowa odpowiednio w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. Obecnie 150% kryterium osoby samotnie gospodarującej stanowi kwota 813 zł. Wysokość dochodu T. R. (1050, 33 zł) wyklucza przyznanie świadczenia pieniężnego na zakup żywności na podstawie wymienionej ustawy.

Z kolei w zakresie opłat mieszkaniowych organ pomocowy stwierdził, że dotychczas T. R. systematycznie otrzymywała zasiłki celowe na dopłatę do czynszu, opłatę energii i gazu lub dofinansowanie w tym zakresie. Pomoc społeczna ma za zadanie jedynie wspierać osoby w ich trudnej sytuacji życiowej, Nie ma możliwości przejęcia przez pomoc społeczną pełnego utrzymania danej osoby i realizacji wszelkich jej potrzeb na poziomie, jakiego dana osoba oczekuje. Ponadto zwrócono uwagę, że wnioskodawczyni wielokrotnie była informowana o tym ,że winna rozważyć wystąpienie do administratora budynku o zamianę lokalu na taki, w którym opłaty będą niższe. T. R. jednak stwierdziła, że zajmowany lokal bardzo jej odpowiada i nie zamierza go zmieniać.

Biorąc pod uwagę całokształt sytuacji wnioskodawczyni organ I instancji nie znalazł podstaw do uznania jej sytuacji za szczególny przypadek uzasadniający przyznanie pomocy w formie zasiłku celowego specjalnego.

Końcowo zwrócił uwagę na to , że oprócz zasiłku stałego, systematycznie co miesiąc wnioskodawczyni otrzymywała dodatkowe wsparcie. Tylko w okresie od stycznia 2012 r. do grudnia 2012 r. była to suma w łącznej kwocie 4978, 12 zł, co miesięcznie daje kwotę średnio około 414, 84 zł.

W odwołaniu od decyzji pierwszo-instancyjnej T. R. podniosła ,że jest ona krzywdzącą . Odwołująca wywodziła , że spłaca raty po 305 zł miesięcznie, gdyż kupiła na raty telewizor i telefon komórkowy za łączną kwotę 3600 zł.

Decyzją z dnia [...], nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W motywach decyzji ostatecznej organ II instancji odwołał się do zadań w zakresie pomocy społecznej oraz zasad jej udzielania .Przytoczył brzmienie przepisu art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej , zgodnie z którym pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Z powyższego przepisu ustawy wynika, że jedną z podstawowych zasad pomocy społecznej jest zasada pomocniczości (subsydiarności), polegająca na tym, że wsparcie danej osobie lub rodzinie może być udzielone, gdy nie są one w stanie pokonać swych trudności we własnym zakresie. Ponadto, rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 ustawy). Zgodnie z art. 3 ust. 4 omawianej ustawy, potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.

Dalej organ odwoławczy wskazał ,że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 53a, 78 i 91 ustawy o pomocy społecznej, przysługuje - w myśl przepisu art. 8 ust. 1 pkt 1 tej ustawy oraz § 1 pkt 1 lit. a) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r. poz. 823) - jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej nie przekracza kwoty 542 zł, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 ustawy lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej (np. bezrobocia, długotrwałej choroby).

Organ II instancji podzielił ustalenia faktyczne poczynione przez organ pomocowy , z tą różnicą , że dochód strony stanowi pożyczka gotówkowa przekazana do jej dyspozycji , która wynosiła faktycznie 1300 zł, bez kosztów uzyskania tej pożyczki. Strona otrzymała zatem tego samego dnia limit kredytowy na kwotę 2300 zł oraz pożyczkę kredytową na łączną kwotę 3600 zł. Kwotę tego dochodu, zgodnie z art. 8 ust. 3 i ust. 11 ustawy, należy rozliczyć na 12 miesięcy w równych częściach poczynając od października 2012 r. W związku z tym dochód strony w listopadzie 2012 r., tj. w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, dodatkowo stanowiła kwota 300 zł. Łączny dochód strony wynosił zatem 1013,71 zł i kwota ta przekroczyła ustawowe kryterium dochodowe, wynoszące 542 zł dla osoby samotnie gospodarującej. Wobec powyższego strona nie kwalifikuje się do przyznania pomocy na podstawie art. 39 ustawy o pomocy społecznej .

Jednocześnie Kolegium przytaczając treść przepisu art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, przewidującego możliwość przyznania specjalnego zasiłku celowego wyjaśniło ,że jest to zasiłek przyznawany w ramach uznania administracyjnego, które dotyczy zarówno możliwości jego udzielenia, jak też kwoty świadczenia, gdyż ustawodawca nie wskazał zasad ustalania jego wysokości. Organ pomocy społecznej ma zatem prawo do podejmowania decyzji o przyznawaniu tego rodzaju świadczenia z pomocy społecznej, jak również dostosowania rozmiaru udzielanego wsparcia do potrzeb wnioskodawcy i do własnych możliwości finansowych. Z kolei zakres pomocy społecznej powinien być uzależniony od możliwości finansowych organu pomocy społecznej, ale również od osobistego zaangażowania świadczeniobiorcy w zakresie współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Rolą organów pomocy społecznej jest bowiem wspieranie tych osób w zaspokajaniu ich niezbędnych potrzeb bytowych na elementarnym poziomie i uzupełnianie ich własnych możliwości. Nie ma tu mowy o pełnym zaspokojeniu potrzeb osób znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej. Wsparcie z pomocy społecznej ma charakter pomocy doraźnej w szczególnie uzasadnionych przypadkach, skierowanej na konkretny cel bytowy, a nie na pokrycie pełnych kosztów niezbędnej potrzeby bytowej.

Podkreślił dalej organ odwoławczy ,że osoby korzystające ze świadczeń pomocy społecznej mają obowiązek współdziałania z organem pomocy społecznej w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej - zgodnie z art. 4 ustawy o pomocy społecznej - przez co należy rozumieć gotowość do pojęcia współpracy z pracownikiem socjalnym oraz skorzystanie z uzasadnionych i rozsądnych propozycji pracownika socjalnego pomagających osobie przezwyciężyć trudne sytuacje życiowe.

Według Kolegium strona posiada własne zasoby, które zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej powinna wykorzystać w pierwszej kolejności w celu zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb bytowych. W ocenie Kolegium, T. R. będąc w posiadaniu środków finansowych w takiej wysokości, jak osiągany przez nią dochód była w stanie zaspokoić wskazane we wniosku potrzeby. Łączny dochód strony przekracza ustawowe kryterium dochodowe, dlatego nie można było udzielić jej świadczenia z pomocy społecznej na zasadach ogólnych. Jego zadaniem sytuacja życiowa T. R. nie wskazuje również na wystąpienie znamion wyjątkowej, szczególnej sytuacji, uzasadniającej wsparcie w formie zasiłku specjalnego.

Organ odwoławczy zwrócił uwagę na to , że organ pomocy społecznej nie ma obowiązku uwzględniania wszystkich żądań strony. Przywołał przepisy art. 3 ust. 1 i art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej ,według których pomoc społeczna ma na celu wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i zapewnienie im minimum egzystencji. Celem pomocy społecznej jest jedynie pomoc i wspieranie osób i rodzin w przezwyciężaniu trudnej sytuacji życiowej oraz zapobieganie trudnym sytuacjom życiowym przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia się tych osób i rodzin. Osoby i rodziny powinny jednak przede wszystkim przezwyciężać trudne sytuacje życiowe wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. Natomiast przepisy ustawy nie dopuszczają do wykorzystywania środków społecznych przez osoby, które mają możliwość zaspokojenia potrzeb życiowych z własnych środków, jednak nie czynią tego z własnej woli i wyboru. Ponownie podkreślił organ II instancji , że samo spełnienie ustawowych przesłanek przez stronę, określonych w art. 7 i art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, nie oznacza obowiązku przyznania prawa do tego rodzaju świadczenia, ponieważ organ może przyznać takie świadczenia, ale nie ma tutaj żadnego obowiązku. Oznacza to, że po stronie wnioskodawczyni nie istnieje roszczenie o przyznanie takiego świadczenia.

Dalej wskazało Kolegium , że w październiku 2012 r., strona miała w dyspozycji środki pieniężne o znacznej wartości, które przeznaczyła na zakup telewizora za kwotę 2899 zł oraz telefonu komórkowego za kwotę 699 zł. ,zaś zakupione dobra przekazała swojej córce. W listopadzie 2012 r. strona otrzymała specjalny zasiłek celowy na dofinansowanie do opłat za energię i gaz, w wysokości 343, 61 zł oraz pomoc z programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" - 200 zł, czyli otrzymała łącznie pomoc w wysokości 543, 61 zł. Pomoc na żywność została również przyznana w grudniu 2012 r., w wysokości 200 zł. Niezależnie od tego strona wielokrotnie korzystała ze wsparcia z pomocy społecznej w formie zasiłków celowych oraz z zasiłku celowego w ramach programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania".

W kontekście przywołanych wyżej przepisów oraz art.3 ust.4 ustawy o pomocy społecznej organ odwoławczy stwierdził, że organ I instancji nie przekroczył granic uznania administracyjnego ,zaś celem pomocy społecznej nie jest utrzymywanie pożyczkobiorców oraz udzielanie pomocy na spłatę wcześniej zaciągniętych zobowiązań, w postaci pożyczek gotówkowych lub kredytów. Tym bardziej w sytuacji, gdy zakupione przez stronę dobra (telewizor i telefon komórkowy), nie służą jej, tylko rodzinie jej córki. T. R. żąda wsparcia z pomocy społecznej na podstawowe, niezbędne potrzeby bytowe, czyniąc tym samym źródło utrzymania z pomocy społecznej. Jednocześnie, strona realizuje przedsięwzięcia, w postaci zakupu dóbr o wyższej wartości, które znacznie przewyższają jej możliwości finansowe i nie służą stronie. Taki stan rzeczy jest niezgodny z celami pomocy społecznej i nie wskazuje na wystąpienie szczególnie uzasadnionych okoliczności w sytuacji strony.

Ponadto zdaniem organu odwoławczego strona wykazuje postawę bierną i roszczeniową, ukierunkowaną tylko na pomoc finansową i nie czyni nic, aby wyjść lub poprawić swoją trudną sytuację materialno-bytową. Wykazuje brak zainteresowania wszelkimi formami poprawy swojej sytuacji życiowej, np. zamianą mieszkania, ze względu na wysoki czynsz. Zatem nie wykazała się zaangażowaniem w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej, co świadczy o niewykorzystywaniu własnych zasobów, uprawnień i możliwości. Organ pomocy społecznej nie ma obowiązku uwzględniania wszystkich żądań strony. Niechęć do podjęcia zobowiązań, czyli bierna postawa strony może być powodem do odmowy przyznania świadczenia, bądź też ograniczenia wysokości udzielanej wcześniej pomocy. W ocenie Kolegium, wnioskodawczyni chcąc nadal korzystać ze wsparcia z pomocy społecznej powinna współdziałać z MOPS, w zakresie rozwiązywania swojej trudnej sytuacji życiowej.

Decyzja ostateczna stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu , w której T. R. podniosła , że wydana decyzja jest dla niej bardzo krzywdząca i narusza przepisy ustawy o pomocy społecznej. Skarżąca wywodziła , że z uwagi na swoją sytuację materialno-bytową była i jest w niedostatku. Jedynym jej dochodem jest emerytura w wysokości 423 zł miesięcznie, a dodatek mieszkaniowy został jej wstrzymany z powodu braku opłat i pomocy ze strony MOPS. Dodatkowo podała , że swoją "emeryturą 400 zł opłaca miesięcznie zaciągnięty kredyt na okres 7 lat" i pozostaje bez środków do życia,

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. wniosło o jej oddalenie i w całości podtrzymało stanowisko i argumentację zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie wskazać należy, że granicę sądowo-administracyjnej kontroli decyzji administracyjnej wyznacza wyłącznie kryterium legalności rozumianej jako zgodność z powszechnie obowiązującym prawem, o czym stanowi art. 1§ 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1296) i tylko naruszenie tego prawa w procesie wydawania zaskarżonej decyzji uzasadnia jej uchylenie, czyli wycofanie z obrotu prawnego. Analizując pod tym kątem zaskarżoną decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził ,że wydano ją w poprawnie przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym i zastosowano przepisy zgodnie z przedmiotem sprawy.

Podstawę materialno-prawną obu wydanych w sprawie decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, której art. 36 przewiduje ,że pomoc ta może przybrać postać świadczenia pieniężnego jak i nie pieniężnego, a jednym z nich jest określony w pkt 1 lit "b" tego przepisu zasiłek celowy i specjalny zasiłek celowy. W myśl art. 39 ust. 1 pkt 1 tej ustawy zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Zasiłek ten może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust. 2 tego przepisu).

Zgodnie zaś z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 53a, 78 i 91 przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 542 zł, zwanej "kryterium dochodowym dla osoby samotnie gospodarującej ". Osoba samotnie gospodarująca to osoba prowadząca jednoosobowe gospodarstwo domowe (art. 6 pkt 10 ustawy).

Z akt sprawy wynika, że organy obu instancji prawidłowo ustaliły miesięczny dochód strony w wysokości 713,71 zł , obejmujący świadczenie emerytalne w kwocie 423,84 zł oraz dodatek mieszkaniowy w wysokości 289,87 zł . Oprócz tego skarżąca otrzymała w dniu 22 października 2012 r. limit kredytowy i pożyczkę kredytową na łączną kwotę 4039,47 zł, która przekracza pięciokrotność kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (542,00 zł x 5 = 2710,00 zł), kwotę tego dochodu - według wskazania zawartego w art. 8 ust. 11 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej - rozliczono na 12 miesięcy w równych częściach, poczynając od października 2012 r. W tej sytuacji prawidłowo - zdaniem Sądu - organ ustalił, że od października 2012 r. dochód skarżącej dodatkowo stanowi kwota 336,62 zł, a łączny dochód strony wynosi 1050,33 zł , co przekracza kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej , wynoszące kwotę 542,00 zł.

Poczynionych ustaleń w tym zakresie skarżąca skutecznie nie podważyła . W tej sytuacji zasadne jest stanowisko organów orzekających w sprawie, że skarżąca nie spełnia przesłanki, o której mowa w art. 8 ust 1 pkt 1 powołanej wyżej ustawy o pomocy społecznej, obejmującej kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej, co uzasadniało odmowę przyznania prawa do świadczenia pieniężnego w postaci zasiłku celowego. W tym zakresie organ pomocowy zobligowany jest wydać tzw. decyzję związaną . Ustalenie bowiem pewnych , istotnych okoliczności faktycznych , w tym przypadku przekroczenie przez skarżącą kryterium dochodowego , automatycznie przesądza o kierunku rozstrzygnięcia organu w postaci odmowy przyznania świadczenia w postaci zasiłku celowego.

Z uwagi na fakt niespełnienia przez skarżącą przesłanki kryterium dochodowego , trafnie organ pomocowy rozważył również możliwość przyznania specjalnego zasiłku celowego, przysługującego w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe i nie podlega zwrotowi, o którym mowa w art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Natomiast ocena zasadności rozstrzygnięcia w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego wymaga w pierwszej kolejności odwołania się do zasad ogólnych zawartych w ustawie o pomocy społecznej, w tym przede wszystkim do ustawowej definicji pomocy społecznej określonej w przepisie art. 2 ust. 1 tej ustawy, według którego pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Z przywołanej definicji jednoznacznie wynika, że pomoc społeczna ma na celu wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, do życiowego usamodzielnienia i integracji społecznej, udzielane zaś świadczenia mają być adekwatne do sytuacji korzystających z pomocy, od których z kolei wymaga się współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Wskazać w tym miejscu również należy, że pomoc społeczna spełnia jedynie subsydiarną funkcję, wymagając współdziałania adresata i beneficjenta pomocy. Określony w art. 41 ustawy o pomocy społecznej specjalny zasiłek celowy, oznacza możliwość przyznania bezzwrotnego świadczenia pieniężnego w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe. Jednakże rodzaj oraz zakres świadczenia, o które wnioskowała skarżąca, nie jest kwestią najistotniejszą dla rozwiązania sporu powstałego na tle wydanych w sprawie decyzji w zakresie odmawiającym przyznania specjalnego zasiłku celowego, bowiem istnienie potrzeby przyznania jakichkolwiek świadczeń z pomocy społecznej wymaga zbadania nie tylko posiadanych środków i dochodów, ale również całokształtu warunków życia osób chcących skorzystać z pomocy społecznej. Spełnienie bowiem przesłanek warunkujących przyznanie świadczeń pomocowych określonych w art. 7 ustawy o pomocy społecznej, tj. przykładowo bezdomności, ubóstwa, jak również wystąpienia szczególnie uzasadnionego przypadku, o którym mowa w przepisie art. 41 ustawy o pomocy społecznej nie jest wystarczającym uzasadnieniem i jednocześnie gwarancją dla wnioskodawcy do uzyskania świadczenia. Zgodnie z art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Użyty w przytoczonym przepisie zwrot "może być przyznany" wskazuje na to, że rozstrzygnięcie w sprawie przyznania specjalnego zasiłku celowego podejmowane jest w ramach tak zwanego uznania administracyjnego . Oznacza to ,że nie zawsze zainteresowana osoba spełniająca ustawowe kryteria zasiłek ten otrzyma , ponieważ organ może , ale nie musi przyznać świadczenie . W związku z tym działanie w ramach uznania administracyjnego, nie może być postrzegane, tak jak chce tego skarżąca, jako obowiązek wydania rozstrzygnięcia o treści oczekiwanej przez stronę. Polega ono bowiem, stosownie do art. 7 k.p.a., na załatwieniu sprawy w sposób zgodny ze słusznym interesem strony, jeżeli jest to możliwe i zgodne z przepisami obowiązującego prawa, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków.

Uznanie administracyjne, choć jest uprawnieniem organu administracyjnego do wyboru rozstrzygnięcia sprawy, to nie pozwala jednak organowi na dowolność w załatwieniu sprawy. Orzekając w przedmiocie przyznania specjalnego zasiłku celowego, organ ma obowiązek wziąć pod uwagę wskazówki, co do zasad udzielania pomocy społecznej osobom potrzebującym, pamiętając nie tylko o tym, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej), ale i o tym, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej).

Organ orzekający nie może jednak pominąć tego, że udzielenie pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego, uzależnione jest również od zaistnienia dodatkowej przesłanki, którą jest wystąpienie szczególnie uzasadnionego przypadku. Obwarowanie tej formy pomocy wymienioną przesłanką związane jest z tym, że ustawodawca przewidział możliwość jej udzielenia osobom lub rodzinom o dochodach przekraczających kryterium dochodowe. Ustawodawca nie sformułował definicji "szczególnie uzasadnionego przypadku". Jest to pojęcie nieostre, wymagające konkretyzacji w okolicznościach faktycznych każdej indywidualnej sprawy.

Z ugruntowanego już orzecznictwa sądowo-administracyjnego w tym zakresie wynika, że pod pojęciem tym należy rozumieć przypadki wyraźnie odbiegające od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. Będzie to zatem sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak dotkliwe w skutkach lub tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia, nie należą do zdarzeń codziennych. Na gruncie ustalonego w sprawie stanu faktycznego takimi okolicznościami nie są brak środków na życie, czy konieczność opłaty czynszu względnie spłaty zaciągniętej pożyczki bankowej . Zważywszy, że decyzji o kredycie bankowym na zakup ruchomości o znacznej - z punktu widzenia wysokości otrzymywanego przez stronę świadczenia emerytalnego – wartości , nie stanowiących artykułów pierwszej potrzeby i z przeznaczeniem dla innego członka rodziny , nie prowadzącego ze skarżącą wspólnego gospodarstwa domowego , nie można traktować jako okoliczności nagłej i nieprzewidywalnej, uzasadniającej przyznanie specjalnego zasiłku celowego w rozumieniu art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej.

. Okoliczności te są wprawdzie konsekwencją trudnej sytuacji materialnej, której ani organy rozstrzygające sprawę ani Sąd nie kwestionują, jednakże nie można ich traktować jako nadzwyczajnych zdarzeń o charakterze losowym, odbiegających od typowych sytuacji w jakich znajdują się inne rodziny, spełniające kryterium dochodowe, których potrzeby winny być zaspokajane w pierwszym rzędzie (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 23 września 2009 r., sygn. akt I SA/Wa 1009/09, publ. LEX nr 580291, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 13 września 2011 r., II SA/Po 433/11, publ. w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

W świetle poczynionych ustaleń Sąd podzielił stanowisko organów obu instancji, że sytuacja finansowa skarżącej nie nastąpiła na skutek zdarzeń losowych od niej niezależnych. Nie doszło bowiem do zaistnienia nagłego , nadzwyczajnego zdarzenia w związku, z którym skarżąca znalazła się trudnej sytuacji bytowej. Reasumując trafnie organy pomocy społecznej wskazały, że sytuacja, w jakiej znajduje się skarżąca nie jest przypadkiem szczególnie uzasadnionym, o jakim mowa w przepisie art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej .

Na marginesie sprawy zauważyć należy , że skarżąca systematycznie korzysta ze wsparcia z pomocy społecznej. W świetle przytoczonych wcześniej przepisów ustawy o pomocy społecznej nie można jednak akceptować postawy skarżącej, ukierunkowanej wyłącznie na pobieranie świadczeń z pomocy społecznej, przy jednoczesnym braku aktywności i zaangażowania z jej strony w przezwyciężaniu trudnej sytuacji życiowej. Świadczy o tym postawa skarżącej, która nie chce dokonać zamiany mieszkania , pomimo wysokiej opłaty za czynsz. Tymczasem w powołanej ustawie o pomocy społecznej określono przesłankę obowiązku współdziałania beneficjenta pomocy społecznej w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Powyższy obowiązek został przez ustawodawcę wyrażony wprost w przepisie art. 4 ustawy o pomocy społecznej, wedle którego osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej, a jeżeli nie wykonują tego obowiązku, nie występuje podstawowa przesłanka udzielenia pomocy społecznej. Pomoc przyznawana na gruncie ustawy o pomocy społecznej - bez względu na jej rodzaj - ma charakter przejściowy i zakłada wykształcenie odpowiednich postaw u osób z niej korzystających, w celu pokonania życiowych trudności. Obowiązek współdziałania świadczeniobiorców z jednostkami i pracownikami pomocy społecznej zastał wielokrotnie zaakcentowany w ustawie, niemniej przepisy dokładnie nie wskazują sposobu jego realizacji, co przesądza o pozostawieniu kwestii oceny postawy wnioskodawców w tym zakresie organom pomocowym. Jednocześnie przez współdziałanie osoby ubiegającej się o pomoc należy rozumieć gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym oraz skorzystanie z uzasadnionych i rozsądnych propozycji pracownika socjalnego pomagających osobie przezwyciężyć trudne sytuacje życiowe (por. I. Sierpowska, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, Warszawa 2007 r. s. 38). W ocenie Sądu egzekucja od beneficjenta, bądź potencjalnego beneficjenta pomocy społecznej obowiązku współdziałania jest istotna z tego punktu widzenia, że pomoc ta nie może się sprowadzać do prostego rozdawnictwa świadczeń. W związku z tym bierna bądź roszczeniowa postawa podmiotów objętych pomocą może spowodować odmowę przyznania świadczenia bądź wstrzymania wypłaty świadczenia, o czym mowa w przepisach art. 11 ust. 2 i art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Z przywołanych przepisów wynika bezsprzecznie, że organy pomocowe zobligowane są do wszechstronnej analizy i oceny postawy beneficjenta pomocy społecznej pod kątem istnienia woli współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, a także pozostałych przesłanek wymienionych w cytowanym przepisie, których wystąpienie pozwala na odmowę przyznania bądź wstrzymanie świadczeń. Wobec tego na organach obu instancji spoczywał obowiązek przeanalizowania również w tym aspekcie postępowania osoby domagającej się świadczenia na podstawie ustawy o pomocy społecznej. Zdaniem Sądu powyższemu obowiązkowi organy obu instancji w rozpatrywanej sprawie zadość uczyniły.

Konkludując powyższe rozważania uznać należy, że organy administracyjne wydając zaskarżone decyzje nie naruszyły prawa w stopniu wymagającym wyeliminowania ich z obrotu prawnego.

Z tych względów zarzuty skargi przedstawiają się jako bezzasadne, co obligowało Wojewódzki Sąd Administracyjny do oddalenia skargi na podstawie art. 151 powołanej na wstępie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.