Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 595/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-11-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 83
journal: Dz.U. 1998 nr 162 poz 1118
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Pisula-Dąbrowska (spr.), Sędzia WSA Przemysław Szustakiewicz, Asesor WSA Jarosław Trelka, Protokolant Joanna Ukalska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 09 listopada 2007 r. sprawy ze skargi R. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1) oddala skargę 2) przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata z urzędu – H. S. kwotę zł 240 (dwieście czterdzieści zł) powiększoną o podatek od towarów i usług w kwocie 52,80 (pięćdziesiąt dwa osiemdziesiąt) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] marca 2007 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 138 kpa, utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] lutego 2007 r., którą to decyzją odmówił przyznania R. S. świadczenia w drodze wyjątku.

W uzasadnieniu decyzji Prezes ZUS wskazał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnia następujące warunki:

1. jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym,

2. nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności,

3. nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek,

4. nie ma niezbędnych środków utrzymania.

Prezes ZUS wyjaśnił również, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia przez wnioskodawcę którejkolwiek z przesłanek wyklucza możliwość przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku.

W ocenie Prezesa ZUS, R. S. nie spełnia warunków wymienionych w tym przepisie, albowiem po jego stronie nie wystąpiły żadne szczególne okoliczności uniemożliwiające uzyskanie dłuższego okresu ubezpieczenia. Wskazując na nieadekwatność stażu ubezpieczeniowego, Prezes ZUS stwierdził, że R. S. – liczący 43 lata, posiada łącznie okres ubezpieczenia wynoszący 13 lat 5 miesięcy i 3 dni. Organ wskazał na przerwy w pracy zawodowej w okresie od [...] maja 1989 r. do [...] listopada 1997 r., mimo braku przeciwwskazań do wykonywania zatrudnienia. Podał, że ostatnio udowodniony okres składkowy przypada na dzień [...] września 2000 r. nadto, iż za całkowicie niezdolnego do pracy został on po raz pierwszy uznany orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] stycznia 2004 r., w którym stwierdzono, iż całkowita niezdolność do pracy istnieje od [...] maja 2003 r. Wyjaśnił, że kolejnym orzeczeniem z dnia [...] sierpnia 2005 r. orzeczono w stosunku do niego całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji od [...] czerwca 2004 r. do [...] października 2007 r. Ponadto organ stwierdził, iż R. S. mieszka wspólnie z rodzicami i pobiera z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej zasiłek stały w kwocie 477, 19 zł miesięcznie, a zatem trudno stwierdzić, iż nie posiada on niezbędnych środków utrzymania.

W skardze na powyższą decyzję, wniesioną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, R. S., wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu podniósł, iż spełnia wszystkie przesłanki do uzyskania przedmiotowego świadczenia. Powołując się na historię choroby, twierdził, że jest niezdolny do pracy i samodzielnej egzystencji. Wywodził, że choroba jest szczególną okolicznością, uzasadniającą przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Ponadto twierdził, iż z uwagi na swoją chorobę mieszka z rodzicami ale utrzymuje się sam z zasiłku w wysokości 477, 19 zł, z którego co miesiąc jest potrącane 200 zł na alimenty.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. przepisami prawa obowiązującego w dniu podjęcia zaskarżonego aktu lub czynności. Innymi słowy, sąd administracyjny kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego.

W ocenie Sądu zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), zgodnie z którym ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.

Powyższy przepis stanowi regulację szczególną, umożliwiającą uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczeń w trybie zwykłym, przewidzianych wskazaną wyżej ustawą. Świadczenia z art. 83 ust. 1 ustawy nie mają charakteru roszczeniowego, a ich przyznanie w drodze wyjątku zostało pozostawione uznaniu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Pozostawienie tego uprawnienia uznaniowej decyzji Prezesa ZUS nie oznacza braku kontroli w tym względzie, gdyż analizowany przepis ustanawia przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego i jego kontroli. Dał temu wyraz Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie m.in. w wyroku z dnia 16 marca 2000 r., w sprawie II SA 2453/99 (Pr. Pracy 2000/6/41). Dodać należy, iż redakcja cytowanego wyżej przepisu jednoznacznie wskazuje, iż przyznanie świadczenia w drodze wyjątku wymaga łącznego spełnienia wszystkich przesłanek.

W rozpoznawanej sprawie nie zostały spełnione łącznie przesłanki, o których mowa w art. 83 ust. 1 ww. ustawy. Zgodzić należy się z organem, iż skarżący nie wykazał istnienia szczególnych okoliczności, które uniemożliwiły mu nabycie ustawowych uprawnień do renty. W okresie od [...] września 2000 r. do daty orzeczenia przez lekarza orzecznika ZUS w dniu [...] stycznia 2004 r. całkowitej niezdolności do pracy od [...] maja 2003 r., tj. przez prawie 3 lata, skarżący nie był całkowicie niezdolny do pracy, a zatem nie można uznać, że w tym okresie nie mógł podejmować zatrudnienia z uwagi na stan zdrowia. Dodać należy, iż stosownie do art. 14 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, oceny niezdolności do pracy, jej stopnia oraz ustalenia m.in. daty powstania niezdolności do pracy i trwałości lub przewidywanego okresu niezdolności do pracy dokonuje, w formie orzeczenia, lekarz orzecznik Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Orzeczenie lekarza orzecznika ZUS stanowi dla organu rentowego podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w tej ustawie.

Podkreślić też należy, iż na przestrzeni 43 lat skarżący pozostawał w zatrudnieniu jedynie przez około 13 lat. Okoliczność, iż skarżący od 2003 r. jest osobą całkowicie niezdolną do pracy, nie stanowi szczególnej okoliczności usprawiedliwiającej przerwy w ubezpieczeniu od 1989 r., tj. w okresie kilkunastu lat przed powstaniem niezdolności do pracy. W pełni podzielić należało więc pogląd organu, iż okres pozostawania skarżącego w ubezpieczeniu nie jest adekwatny do jego wieku.

Reasumując, Sąd uznał, iż w sprawie nie zaistniały szczególne okoliczności, o których mowa w art. 83 omawianej ustawy, uzasadniające przyznanie przedmiotowego świadczenia. Dodać należy, iż sama trudna sytuacja majątkowa, bez spełnienia innych przesłanek, o których mowa w art. 83 ustawy, nie uzasadnia przyznania tego świadczenia.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.

Na podstawie art. 250 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" i w związku z § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.), Sąd przyznał pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenie w wysokości 240 zł powiększone o należny podatek od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.