Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 20/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2022-03-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 31zp ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 374
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
article: art. 63 § 4, art. 107 § 3, art. 77 § 4
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Jarosław Szaro /spr./, Sędzia WSA Małgorzata Niedobylska, Sędzia WSA Grzegorz Panek, Protokolant ref. Sabina Długosz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 marca 2022 r. sprawy ze skargi M.P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2020 r., nr [...].


UZASADNIENIE

M. P. (dalej: skarżący, wnioskodawca, płatnik) poddał kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] grudnia 2020 r. nr [...], którą utrzymano w mocy decyzje Zakładu z [...] listopada 2020 r. nr [...] o odmowie zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r.

Z uzasadnienia ww. decyzji wynikało, że powodem odmowy przyznania ulgi było niezłożenie w przepisanym terminie wniosku o przyznanie prawa do zwolnienia. Wskazano, że działający w imieniu spółki jawnej "A" pełnomocnik, zgłosiła trzy wnioski o ulgę, w tym jeden oparzony numerem NIP spółki, a dwa oznaczone danymi osobowymi wspólników spółki, tj. skarżącego oraz B.Ł. Wniosek dotyczący spółki został rozpatrzony, natomiast odnośnie do wniosków indywidualnych wspólników pełnomocnik złożyła oświadczenie o ich wycofaniu; oświadczenie złożono 26 maja 2020 r. Nie stwierdzono natomiast, aby tego dnia wspólnicy złożyli wniosek w formie dokumentu papierowego w siedzibie Inspektoratu do skrzynki. Podanie, w oparciu o które przeprowadzono postępowanie, wpłynął do Zakładu dopiero 19 października 2020 r., w którym strona wnosiła o informacje na temat braku zwolnienia z obowiązku opłacenia składek. Wniosek taki powinien być zgłoszony do 30 czerwca 2020 r.

W skardze ponowiono argumenty odnośnie do sposobu złożenia wniosku w Inspektoracie ZUS i jego zaginięcia, za co nie powinien ponosić odpowiedzialności.

W odpowiedzi Zakład wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w decyzji na temat. Zakład uzupełniająco opisał zasady składania dokumentów poprzez wrzucenie do skrzynki ustawionej w obrębie budynku Inspektoratu ZUS w Jarosławiu oraz rejestrowania złożonych w ten sposób pism przez pracowników Zakładu po okresie kwarantanny dokumentów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie, ponieważ kontrolowane decyzje wydano z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Wymagało to od Sądu zastosowania środków prawnych określonych w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 329) poprzez uchylenie wydanych w sprawie decyzji.

Z okoliczności faktycznych przyjętych przez Zakład wynikało, że skarżący prowadził w odnośnym czasie działalność gospodarczą w formie spółki jawnej, wraz z innym wspólnikiem, którego skargę o tożsamym przedmiocie zaskarżenia tut. Sąd rozpoznał pod sygn. I SA/Rz 21/22. Wniosek o ulgę, dotyczący zwolnienia ze składek należnych za osoby ubezpieczone, został złożony w imieniu spółki jawnej przez pełnomocnika spółki. Wniosek taki, pod numerami NIP/REGON spółki jawnej "A", pełnomocnik zgłosiła też odnośnie do zwolnienia ze składek osoby prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą opłacającą składki wyłącznie za siebie, tj. wspólników spółki. Dnia 26 maja 2020 r. pełnomocniczka drogą elektroniczną złożyła do Zakładu oświadczenie o wycofaniu dwóch wniosków RDZ dotyczących osób prowadzących działalność gospodarczą, jako niewłaściwie wskazane na koncie spółki jawnej "A". W pismach datowanych na 16 i 26 października 2020 r. skarżący zwrócił się do Zakładu o informacje na temat wniosku, jaki miał złożyć w swoim imieniu do skrzynki znajdującej się w oddziale ZUS w J.. W następstwie Zakład wydał ww. decyzje uznając, że wniosek został złożony po upływie przepisanego terminu, tj. po dniu 30 czerwca 2020 r., jaki określał przepis art. 31zp ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 2095, zwana dalej jako "ustawa o COVID-19"), tj. że wniosek ten złożony został dopiero w październiku 2020 r., jako dołączony do zapytania strony.

Nie było w sprawie sporne, że skarżący ubiegał się o ulgę w postaci zwolnienia z obowiązku opłacenia składek na własne ubezpieczenia społeczne, jako wspólnik spółki jawnej. Wprawdzie nie określono w decyzjach podstawy prawnej ciążącego na skarżącym obowiązku prawnego w tym zakresie, ale ma on swoje źródło w przepisach art. 8 ust. 6 pkt 4 oraz art. 6 ust. 1 pkt 5 i art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. 2021 r. poz. 423). Uchybienie to należało zakwalifikować jako naruszenie art. 107 § 3 K.p.a., ponieważ uzasadnienie decyzji powinno wskazywać, czy na wnioskodawcy w ogóle ciążył obowiązek składkowy i z jakiego tytułu. Sporne było natomiast to, czy i kiedy zgłoszono wniosek o przyznanie tej formy wsparcia przedsiębiorcy w ramach środków mających przeciwdziałać negatywnym skutkom gospodarczym COVID-19.

Jednym z warunków przyznania prawa do ulgi, o jakiej mowa, było zgłoszenie wniosku do dnia 30 czerwca 2020 r., co wynikało z art. 31zp ust. 1 ustawy o COVID-19. Zakład dokumentem takim nie dysponował (poza dołączoną przez skarżącego do pisma z 19 października 2020 r. kopią, którą potraktowano jako pierwszy wniosek w sprawie), zaś skarżący nie był w stanie wykazać jego złożenia w tym terminie, w tym jak wskazał, że nastąpiło to poprzez wrzucenie formularza do skrzynki udostępnionej w siedzibie Inspektoratu ZUS w J. Zakład przyjął, że wniosek taki został złożony dopiero w październiku 2020 r. Dopiero w odpowiedzi na skargę zostały przedstawione informacje o sposobie organizacji składania w siedzibie Inspektoratu ZUS w J. pism poprzez skrzynkę ustawioną w przedsionku budynku Inspektoratu, czego na wcześniejszym etapie postępowania, w szczególności w uzasadnieniach decyzji, nie naświetlono. Stanowisko Zakładu w tej kwestii powinno być zawarte w uzasadnieniu decyzji, ponieważ w okolicznościach sprawy stanowi element ustaleń faktycznych i dotyczy faktów znanych organowi z urzędu, a ich brak świadczy o wydaniu decyzji z naruszeniem przepisów art. 107 § 3 i art. 77 § 4 K.p.a. W uzasadnieniu decyzji powinny być zawarte wszystkie istotne informacje, które miały wpływ na wynik sprawy, w tym organ powinien odnieść się do stanowiska strony, realizując w ten sposób wynikającą z art. 11 K.p.a. zasadę przekonywania.

Opisany przez Zakład sposób działania, przyjmowania podań do skrzynki, nie jest znany rozwiązaniom prawnym przyjętym w Kodeksie postępowania administracyjnego i odbywał się z uchybieniem obowiązków proceduralnych określonych w K.p.a. Nie zapewniono bowiem stronom/interesantom prawa realizacji uprawnienia do potwierdzenia złożenia podania, o jakim mowa w art. 63 § 4 K.p.a. Trudno w takim przypadku oczekiwać od obywatela, aby wykazał się posiadaniem dowodu potwierdzenia złożenia podania, skoro procedura funkcjonowania biura podawczego - sposobu składania podań, nie zapewniała możliwości realizacji tego uprawnienia. Nie można było natomiast oczekiwać, aby skarżący skorzystał przy wnoszeniu tego podania z usług doręczyciela pocztowego, ponieważ obowiązek taki nie miał podstawy prawnej. Strona postępowania miała prawo złożyć pismo w siedzibie organu/urzędu osobiście i otrzymać potwierdzenie dowodu jego złożenia. Dlatego nawet przy wątpliwościach co do faktu złożenia podania przez skarżącego, okoliczność ta nie może obciążać wyłącznie strony postępowania. Sąd nie miał możliwości zweryfikowania, czy rzeczywiście skarżący był osobiście w siedzibie Inspektoratu w dniu 26 maja 2020 r. w celu złożenia podania – formularza wniosku RZD, choć oświadczenie pełnomocnika spółki jawnej o wycofaniu wniosków odnoszących się do wspólników zostało wysłane do Zakładu drogą elektroniczną tego dnia o godz. 14:16, w szczególności dlaczego skarżący zrezygnował z elektronicznej ścieżki złożenia podania na rzecz osobistej obecności w siedzibie Inspektoratu w dobie zagrożenia zarażeniem się wirusem Sars-Cov-2, który był powodem wdrożenia opisanego przez Zakład sposobu przyjmowania podań. Okoliczności tej wykluczyć nie można, choć stanowisko samego skarżącego jest w tym zakresie wątpliwe; w ogóle nie zawiera np. opisu wyglądu miejsca lokalizacji skrzynki, czy samego wyglądu tej skrzynki, albo innych okoliczności faktycznych związanych z rzekomym złożeniem podania. Niemniej, zapewnienie właściwej organizacji pracy i obsługi interesantów, w tym funkcjonowania biura oddawczego, należało do obowiązków Zakładu, a złożone wyjaśnienie co do obsługi dokumentów wrzuconych do skrzynki po "kwarantannie dokumentów" także budzi wątpliwości. Nie zostało bowiem dotychczas wyjaśnione, kto był odpowiedzialny za jej obsługę, w jakich warunkach i przez jaki czas dokumenty przebywały na kwarantannie, kto był odpowiedzialny za ich ewidencjonowanie, w jaki sposób i w jakich warunkach lokalowych odbywało się otwarcie skrzynki i wyjęcie znajdujących się w niej dokumentów. Sytuację taką należało uznać za jakościowo odmienną od tej, kiedy strona może osobiście otrzymać dowód potwierdzenia złożenia pisma.

W ocenie Sądu, w powyższych okolicznościach wydanie decyzji o odmowie przyznania ulgi uznać należało za wadliwe i przedwczesne. Obligowało to do uchylenia wydanych w sprawie decyzji, ponieważ stopień naruszenia przepisów postępowania mógł potencjalnie mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 135 P.p.s.a., przy uwzględnieniu powołanych przepisów K.p.a. oraz ustawy o COVID-19.

W ponownie prowadzonym postępowaniu Zakład podda ocenie kwestie związane z faktem i terminem złożenia wniosku oraz sposobem przyjmowania podań w analizowanym czasie w siedzibie Inspektoratu bez obecności pracowników organu, w tym identyfikowania i rejestrowania podań po okresie "kwarantanny dokumentów". Powinien przy tym organ ewentualne wątpliwości rozstrzygnąć na korzyść strony, a jeżeli nie będzie w stanie poczynić odnośnie tej kwestii ustaleń, nie może brakiem takiej możliwości obciążyć strony. W razie zaś przyjęcia braku podstaw do stwierdzenia, że wniosek mógł zostać złożony przez skarżącego do dnia 30 czerwca 2020 r., w tym 26 maja 2020 r., i nie został zagubiony w siedzibie Inspektoratu, jak wynika z sugestii skarżącego, tj. w razie przyjęcia, że wniosek nie został złożony w przepisanym terminie, Zakład podda ocenie konsekwencje złożenia wniosku po upływie przepisanego terminu w kontekście rozwiązań proceduralnych określonych w K.p.a. W razie przyjęcia, że skarżący uchybił terminowi złożenia wniosku do dnia 30 czerwca 2020 r., weźmie organ pod rozwagę rozwiązane prawne przewidziane w przepisach art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy o COVID-19. W obowiązującym obecnie stanie prawnym, w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązku, organ administracji publicznej obowiązany jest zawiadomić stronę o uchybieniu terminu i wyznaczyć stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Przepis ten wszedł w życie 16 grudnia 2020 r., a decyzje w drugiej instancji wydano 18 grudnia 2020 r., przez co już wtedy konieczne było zastosowanie tego instrumentu prawnego. Ponieważ ustawa nowelizująca nie zawierała przepisów przejściowych, regulację tę należy stosować także do zdarzeń minionych, które miały miejsce w całym okresie epidemii, w tym przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 9 grudnia 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw, w tym od dnia wejścia w życie ustawy o COVID-19 do dnia 30 czerwca 2020 r. Wbrew stanowisku Zakładu wyrażonemu w końcowej części uzasadnienia decyzji z [...] grudnia 2020 r., przywołaną regulację można zastosować także do przywrócenia terminu do złożenia wniosku o zwolnienie z opłacania składek, ponieważ przepis ten znajduje zastosowania w całym czasie epidemii wywołanej wirusem Sars-Cov-2.