Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 78/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2009-06-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 50 par 1, art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wojciech Jakimowicz (spr.) Sędziowie: WSA Barbara Pasternak WSA Ewa Rynczak Protokolant: Anna Chwalibóg po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 czerwca 2009 r. sprawy ze skargi J.K. na decyzję Wojewody z dnia 3 stycznia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości; skargę oddala.


UZASADNIENIE

Starosta K. decyzją z dnia [...] października 2005, znak: [...] działając na podstawie art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1, art. 142 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. Nr 261 poz. 2603 - tekst jednolity z 2004 r. ze zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. Nr 98 poz. 1071 z 2000 roku - tekst jednolity ze zm.) - w związku z postanowieniem Wojewody nr [...] z dnia [...] 2003 r. wyznaczającym Starostę K. do załatwienia sprawy zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działka ewidencyjna nr 1 i 2 położonej w obr.[...]. ewid. [...]. m. K. odpowiadającej części byłej parceli l. kat. [...] b. gm. kat. C. , orzekł o odmowie zwrotu działki nr 1 o pow. 0,1252 ha, położonej w obr. [...]. ew. [...] m. K. , w granicach części parceli katastralnej l. kat. [...] b. gm. kat. C. na rzecz: M.G. , R.G. , E.G. i H.S. oraz o umorzeniu postępowania w sprawie zwrotu działki nr 2 o pow. 0,4124 ha Obr. [...] jedn. ewid. [...] M. K. , odpowiadającej byłej . parceli kat. [...] b. Gm. Kat. C.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że pismem z dnia 9 marca 2000 r. J.W. i T.M. działający w imieniu M.G. , R.G. (działającego w imieniu własnym jak i E.G. ), J.K. (działającej w imieniu H.S. ) - wystąpili do Urzędu Miasta K. z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej parceli l.kat. [...] położonej w b.gm.kat. C.

W dniu 31 października 2001 r. J.W. i T.M. poinformowali Urząd Miasta K. o ustaniu stosunku pełnomocnictwa m.in. w odniesieniu do przedmiotowej sprawy. Następnie wnioskodawcy udzielili pełnomocnictwa do występowania w sprawie o zwrot działki nr 1 i nr 2 poł. w obr.[...]. ewid. [...] m. K. W.K.

Organ ustalił, że prawomocnym orzeczeniem Województwa K. z dnia [...] 1929 roku [...] wywłaszczono na cele rozszerzenia lotniska wojskowego w gm. kat. C. m.in. parcelę l.kat. [...] o powierzchni 0,6483 ha, położoną w b. gm. kat. C. , stanowiącą własność W.G.

Ponieważ w trakcie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego nie odnaleziono w/w orzeczenia, fakt wywłaszczenia został ustalony w oparciu o znajdujący się w aktach sprawy odpis wniosku Prokuratorii Generalnej Rz. P w K. [...] z dnia [...] 1930 r. do Sądu "o oznaczenie odszkodowania za wywłaszczone grunta", w tym na rzecz W.G. oraz dokument oznaczony jako "podział parcel gruntowych wywłaszczonych pod rozszerzenie lotniska wojskowego w gminie katastralnej C. " z dnia [...] 1933 r. a także informację z lwh [...] C.

Podstawę wskazanego wniosku stanowiły powołane w nim przepisy ustawy z dnia 18 lutego 1878 r. o wywłaszczeniu w celu budowania i utrzymania w ruchu kolei żelaznych (Dz.Ustaw Państwa dla Królestw i Krajów w Radzie Państwa Reprezentowanych - Dz.U.P. z 1878 r., Nr 30).

Ustalono, że na podstawie postanowienia Sądu Powiatowego dla dzielnicy N. w K. z dnia [...] 1961 r. sygn. akt: [...] spadek po W.G. nabyli: G.G. w 1/5 części oraz H.S. i M.G. po 2/5 części. Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla K.-N. w K. z dnia 9 października 1991 r., sygn. akt: [...] spadek po G.G. nabyli: E.G. i R.G. w - części.

Zgodnie z dokumentacją geodezyjną zgromadzoną w przedmiotowej sprawie ustalono, iż działka nr 1 o pow. 0,1252 ha i 2 o pow. 0,4124 ha obr. [...] odpowiada części b. parceli l. kat. [...] b. gm. kat. C

Działka nr 2 o pow. 0,4124 ha Obr. [...]. Ewid [...] . M. K. została zwrócona na rzecz spadkobierców poprzedniego właściciela ostateczną decyzją Kierownika Urzędu Rejonowego w K. z dnia [...] 1997 r. nr [...]. W stosunku do tej działki postępowanie zostało zatem umorzone na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.

W trakcie rozprawy administracyjnej przeprowadzonej w dniu [...] września 2002 r. połączonej z oględzinami części b. parceli l. kat. [...] b. gm. kat. C. , w granicach wnioskowanej do zwrotu nieruchomości ustalono, że działka nr 1 stanowi wyasfaltowany teren na północny-zachód od hangaru. Działka nr 1 położona w obrębie [...]. ewid. N. objęta jest księgą wieczystą nr [...] i stanowi własność Gminy K. na podstawie decyzji Wojewody z dnia [...] 1994 r. nr [...].

Wskazano, że zgodnie z art. 136 ust. 3 o gospodarce nieruchomościami z dnia 21 sierpnia 1997 r. (Dz.U. Nr 261, poz. 2603 z 2004 r. - tekst jednolity z późn. zm.) "poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ". Według art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli po upływie 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo gdy pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Zdefiniowanie przez ustawodawcę przesłanek warunkujących zwrot nieruchomości wywłaszczonych oznacza jednocześnie, że w każdej innej sytuacji ustawodawca uznaje nieruchomość za normatywnie niezbędną na cel wywłaszczenia. W szczególności, z zestawienia treści art. 136 ust 1 i 3 oraz art. 137 wynika, że zrealizowanie celu wywłaszczeniowego po wywłaszczeniu nieruchomości wyłącza ostatecznie na przyszłość możliwość skorzystania przez poprzednich właścicieli lub ich spadkobierców z uprawnienia żądania zwrotu tej nieruchomości, chociażby po zrealizowaniu celu wywłaszczenia zmieniono przeznaczenie lub sposób korzystania z tej nieruchomości (wyrok NSA z dnia 4 października 2000 r., sygn. akt I SA 595/99 niepublikowany).

Organ pierwszej instancji podniósł, że w niniejszej sprawie poza sporem jest powszechnie znana okoliczność, że lotnisko wojskowe w [...] funkcjonowało przed wybuchem II wojny światowej i służyło potrzebom 2 Pułku Lotniczego (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie Ośrodek Zamiejscowy w Krakowie z dnia 13 marca 2001 r. sygn. akt II SA/Kr 1988/00, niepubl.). Początki lotniska w R. sięgają lat 1910-1912, w tym bowiem czasie dowództwo austriackich wojsk stacjonujących w K. zajęło 55 ha ziemi we wsi R. i utworzyło na niej pole wzlotów, w pobliżu którego rozlokowano VII Eskadrę Lotniczą. W 1918 roku lotnisko przejęły władze polskie, które na początku zorganizowały ośrodek szkoleniowy, a w 1921 roku został utworzony na lotnisku w R. 2 Pułk Lotniczy, który stacjonował tu do wybuchu II wojny światowej.

W roku 1923 powstał na wojskowym lotnisku w R. trzeci w Polsce, po Warszawie i Lwowie, cywilny port lotniczy. Dotychczasowe lotnisko wyłącznie wojskowe, stało się obiektem wojskowo-cywilnym, przy czym władza zarządzająca obszarem lotniska pozostała w rękach wojska. Od roku 1925 rozpoczęto proces wykupu i wywłaszczenia ponad 100 ha gruntów należących do b.gm.kat. R. i C. dla powiększenia lotniska i zmiany jego formy z układu prostokątnego z głównym kierunkiem startów i lądowań na osi WNW-ESE - na układ zbliżony do sześciokąta foremnego, zgodnie z projektem koordynowanym przez prof. inż. I.S.S. . Układ taki, zgodny z ówczesnymi tendencjami europejskimi, pozwalał na starty i lądowania przy wszystkich kierunkach wiatru. Do roku 1939 nie zrealizowano jednak planów zamknięcia centralnego pola wzlotów w postaci sześciokąta (por. dr K.W. [...] Acta Aeronautica Muzeum Lotnictwa Polskiego Kraków 2002).

W dniu 1 września 1939 r. port lotniczy [...] w K. w wyniku agresji Niemiec hitlerowskich na Polskę, przerwał swą normalną pracę eksploatacyjną.

Organ pierwszej instancji podkreślił, że w świetle unormowań w/w ustawy o gospodarce nieruchomościami zasadnicze znaczenie dla niniejszej sprawy ma ustalenie czy wnioskowana do zwrotu parcela: l.kat. [...] b.gm.kat. C. , w granicach działki nr 1 obr. [...]. ewid. N. m. K. rzeczywiście weszła w obszar funkcjonującego lotniska jako element jego infrastruktury, czy też od początku była zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu jako "poszerzenie lotniska wojskowego w gm. kat. C. " i nie została użyta na ten cel.

Podkreślono, że zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 marca 2001 r., sygn. akt II SA/Kr 1988/00 wydanym w sprawie zwrotu nieruchomości wywłaszczonej tym samym orzeczeniem dla wykazania użycia działki na cel wywłaszczenia - poszerzenie lotniska wojskowego nie jest konieczne wykazanie, że na działce realizowane były inwestycje budowlane służące lotnisku, czy instalowane urządzenia techniczne dla jego obsługi. Infrastrukturę lotniska stanowić może także teren niezabudowany i nie nasycony urządzeniami o ile jego obszar wolny od zabudowy jest niezbędny do korzystania z lotniska zgodnie z charakterem potrzeb, którym lotnisko ma służyć. Prawdziwość tego twierdzenia zdaniem sądu nie wymaga wiadomości specjalnych, gdyż podlega weryfikacji w świetle zasad doświadczenia życiowego.

Przeprowadzone postępowanie wyjaśniające pozwoliło ustalić, iż akta archiwalne dotyczące przedmiotowego wywłaszczenia zachowały się szczątkowo, bowiem jedynymi materiałami dowodowymi, które wskazują na przeznaczenie nieruchomości w procesie wywłaszczenia są:

- odpis wniosku Prokuratorii Generalnej Rz. P w K. [...] z dnia [...] 1930 r. do Sądu o oznaczenie odszkodowania za wywłaszczone grunta,

- pokwitowanie wypłaty odszkodowania za przejęte na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości,

- wykaz podziału parcel gruntowych w gm.kat. C.

Dokumenty te wskazują, że między innymi parcela l.kat. [...] b. gm. kat. C. wchodziła w kompleks nieruchomości, które zostały wywłaszczone na cele rozszerzenia lotniska wojskowego w gm. kat. C.

W związku z brakiem akt wywłaszczeniowych ustalenie przeznaczenia i stanu zagospodarowania obszaru lotniska po wywłaszczeniu nastąpiło na podstawie:

- studium przemian historycznych i architektoniczno-krajobrazowych terenów dawnego lotniska [...] w K. opracowanym przez Instytut Architektury Krajobrazu Politechniki K. (pod red. prof. dr hab. inż. arch. M.Ł.-B. oraz dr inż. arch. K.W. ),

- monografii "Cywilnego portu lotniczego [...]" M.M. pozyskanej z Archiwum Akademii Ekonomicznej w K. (Zakład Geografii Ekonomicznej WSE w K. lipiec 1962 r.),

- fotografii lotniska [...] obejmujących okres lat 1914-1939 pochodzących ze zbiorów własnych Muzeum Lotnictwa Polskiego w K. , Archiwum Dokumentacji Mechanicznej w W.

Zgodnie ze studium przemian historycznych i architektoniczno- krajobrazowych terenów dawnego lotniska [...] w K. opracowanym przez Instytut Architektury Krajobrazu Politechniki K. do roku 1931 zakończono realizację stałego cywilnego portu lotniczego wraz ze standardowym hangarem stalobetonowym w południowo-wschodnim rejonie lotniska, natomiast w latach 1931-1939 rozpoczęto m. in. budowę płyt postojowych przed hangarami oraz realizację obwodowych dróg komunikacyjnych. W w/w okresie następuje także budowa kotłowni i hamowni silników, garaży, urządzeń południowej rampy kolejowej, a także wyposażenie lotniska w szereg urządzeń i instalacji nawigacyjnych.

W załączniku graficznym do studium w skali 1:5000 wskazano lokalizację obiektów, które były zrealizowane w latach 1925-1931 na terenie lotniska. Do tych obiektów należał między innymi: hangar stalbetonowy i zespół P.L.L.Lot (poz. 5/2).

Z porównania mapy ewidencyjnej tego terenu z załącznikiem graficznym do studium wynika, że działka nr 1 (w granicach parceli [...] b. gm. kat. C. ), stanowiła obszar niezabudowany, przylegając do betonowej płyty hangaru dworca cywilnego P.L.L.Lot, przez który biegła droga kołowania od dworca lotniczego do pola wzlotów. Z drogi tej korzystały wszystkie samoloty przylatujące i odlatujące, a przy sprzyjających warunkach meteorologicznych starty odbywały się wprost z płyty hangarowej (por. M. M. i: Monografia cywilnego portu lotniczego [...]).

Usytuowanie tej nieruchomości w pobliżu hangaru i zespołu P.L.L.Lot świadczy o tym, że obszar ten maił być niezabudowany, wyznaczający przestrzeń niezbędna dla prawidłowego funkcjonowania lotniska i znajdujących się na nim obiektów.

Potwierdzeniem takiego stanu są informacje zawarte w monografii M.M. poświęconej w całości portowi lotniczemu [...], w której wskazano, że Ministerstwo Komunikacji po uzgodnieniu planu z władzami wojskowymi, przystąpiło w roku 1929 do budowy na nowonabytych polach w C. - nowoczesnego portu lotniczego, którego koszt wyniósł około 1.300.000 zł. Podstawowym budynkiem portowym, był nowoczesny żelbetonowy hangar o dług. 53 m. i 37 m głęboki, przed hangarem znajdowała się płyta betonowa o szerokości 40m., służyła ona do manewrowania płatowcami a także spełniała rolę peronu dla podróżnych. Teren portu lotniczego był ogrodzony, a dojście do niego prowadziło drogą asfaltową od ul.[...]. Port lotniczy miał również połączenie z linią kolejową.

Powyższe ustalenia potwierdza fotografia cywilnego dworca portu lotniczego [...] (tj. hangaru stalbetonowego i zespołu P.L.Ł. "Lot") z 1932 roku zamieszczona w wyżej wymienionej pracy. Wspomniane zdjęcie wyraźnie pokazuje sposób zagospodarowania przedmiotowego terenu przed dniem 1 września 1939 r.

Na podstawie fotografii pochodzących ze zbiorów własnych Muzeum Lotnictwa Polskiego w K. obejmujących okres lat 1914-1939 r. ustalono także, iż lotnisko [...] istniało przed rokiem 1939 jako lotnisko wojskowe i komunikacyjne o nawierzchni trawiastej.

Dla określenia zasięgu lotniska oraz ustalenia, czy wnioskowana do zwrotu nieruchomość wchodziła rzeczywiście w skład obszaru stanowiącego lotnisko pozyskano ze zbiorów archiwalnych Biblioteki Jagiellońskiej Atlas Lotnisk Polskich opracowany w Ministerstwie Komunikacji przy współudziale Wydziału Aerofotogrametrycznego P.L.L.Lot. Powyższy atlas zawiera szczegółowe dane dotyczące lotniska w [...] oraz mapę lotniska w skali 1:20000 według stanu z grudnia 1932 roku.

W celu naniesienia granic lotniska określonych w wyżej wymienionym atlasie na aktualną mapę ewidencyjną zlecono dr hab. K.T. prof. UJ Zakład Kartografii i Teledetekcji Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennej Uniwersytetu Jagiellońskiego opracowanie opinii na temat odtworzenia przebiegu granicy lotniska w C. na mapie ewidencji gruntów i budynków.

Zgodnie z rysunkiem [...] stanowiącym fragment przedmiotowej opinii będąca przedmiotem postępowania działka nr 1 położona w obr. [...] ewid. N. m. K. w całości znajduje się w granicach lotniska w C. , uwidocznionego w Atlasie Lotnisk Polskich z 1932 roku.

Wskazano także, iż obowiązujące w tym czasie przepisy prawa lotniczego, tj. Rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 14 marca 1928 r. o prawie lotniczem (Dz.U. RP Nr 31, poz. 294) przewidywały obowiązek ogrodzenia terenu lotniska. Stosownie do art. 21.(1) powołanego wyżej rozporządzenia "Przez lotnisko rozumie się powierzchnię odgraniczoną na lądzie lub wodzie, przeznaczoną i przystosowaną do przylotu, postoju i odlotu statków powietrznych". Zgodnie z tymi uregulowaniami lotnisko [...] było ogrodzone, co potwierdza dołączony do akt sprawy materiał fotograficzny pochodzący ze zbiorów Muzeum Lotnictwa Polskiego w K. oraz Archiwum Dokumentacji Mechanicznej w W. Ogrodzenie najstarszej części terenu lotniska, tj. od strony północno-zachodniej widoczne jest na zdjęciu wykonanym w dniu 15 sierpnia 1922 r. przez załogę: pil. chor. Wojtowicz i obs. Meysenhalter z samolotu SVA-10 nr 38 (fot. 1) oraz na zdjęciach z 1925 r., tj. z budowy polskiego hangaru żelbetonowego oraz od strony zespołu koszar lotniczych (fot. 2 i 3). Fotografia przedstawiająca zbombardowany hangar nr 6 w zespole tzw. "Nowego Parku" znajdującego się przed fortem "Pszorna" obrazuje ogrodzenie terenu lotniska od strony południowo-zachodniej (fot. 4 z 1939 r.). Z kolei ogrodzenie lotniska od strony północnej uwidacznia zdjęcie nr 5. Natomiast zdjęcie z listopada 1937 r. przedstawiające samolot pasażerski Lockheed L-10A "Elektra" przed częścią cywilną lotniska (Port PLL Lot) bezspornie pokazuje, że teren lotniska ogrodzony był również od strony południowo-wschodniej (fot. 6). Dodatkowo dowód ogrodzenia lotniska może stanowić fotografia wraku jednego z samolotów wykonana na lotnisku po katastrofie w kwietniu 1931 r. na której widać wyraźnie drewniany płot okalający teren (fot. 7).

W ocenie organu pierwszej instancji zgromadzony w sprawie materiał fotograficzny stanowi wystarczającą podstawę do uznania, iż lotnisko [...] przed wybuchem II wojny światowej faktycznie funkcjonowało w granicach oznaczonych na wyżej wskazanej mapie Atlasu Lotnisk Polskich z 1932 r., tj. na terenach objętych wnioskiem o zwrot działki nr 3 , obr.[...] . ewid. N. m. K.

W tym stanie rzeczy wobec dokonanych ustaleń co do usytuowania wnioskowanych do zwrotu nieruchomości, celu wywłaszczenia i terminu jego realizacji oraz zgromadzonych w sprawie dowodów stwierdzono, iż nie zachodzi żadna z przesłanek zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia, określonych w art. 137 ust. 1 pkt. 1 i pkt. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Odwołanie od powyższej decyzji wnieśli H.S. , E.G. , R.G. , M.G. i J.K. - działający przez pełnomocnika W.K. , podnosząc m.in., iż "zebrany w sprawie materiał nie pozwała na stwierdzenie, że cel wywłaszczenia, tj. rozszerzenie lotniska [...] został zrealizowany tzn. w terminie 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, przynajmniej rozpoczęto prace związane z realizacją celu wywłaszczenia.

Wojewoda decyzją dnia [...] stycznia 2008 r., znak: [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Starosty z dnia [...] 2005 r.

Wojewoda rozpatrując odwołanie oraz całość materiału dowodowego zabranego w sprawie stwierdził, iż po dokonaniu analizy zebranego materiału dowodowego i postępowania przeprowadzonego w celu jego zgromadzenia należy przyjąć, iż z uwagi na znaczny upływ czasu - działania wojenne w latach 1939 - 1945, przekształcenia ustrojowe, zaprzestanie wykorzystywania nieruchomości na cele lotniska i likwidację tego obiektu w roku 1963 oraz ze względu na wojskowy charakter inwestycji (tajny) - pozyskane w sprawie dowody mają często charakter opracowań historycznych, a ponadto nawet ten materiał jest niekompletny i niemożliwy do odtworzenia w pełnym zakresie. Jednakże, zdaniem Wojewody , zgromadzony w przedmiotowej sprawie dostępny materiał dowodowy pozwala na dokonanie oceny przesłanek zbędności określonych w art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami i orzeczenie w tym zakresie.

Organ podał, że wywłaszczenie parceli l. kat. [...] b. gm. kat. C. nastąpiło prawomocnym orzeczeniem Województwa K. z dnia [...] 1929 r. [...] na cele rozszerzenia lotniska wojskowego w gm. kat. C. . Stan ten wynika w szczególności z informacji z Lwh [...] , Gm. Kat. C. , z podziału parcel katastralnych Urzędu Katastralnego K. z dnia [...] 1933 r. oraz z wniosku "o oznaczenie odszkodowania za wywłaszczone grunta" skierowanego przez Oddział Prokuratorii Generalnej w K. do Sądu Powiatowego w K. w dniu [...] 1930 r.

Organ odwoławczy podniósł, iż w sprawie istotną okolicznością podlegającą ustaleniu jest kwestia, czy działka nr 1 obr. [...] ew. N. m. K. w granicach części wywłaszczonej parceli l. kat. [...] b. gm. kat. C. , wchodziła w obszar funkcjonującego lotniska jako element jego infrastruktury. Organ podzielił w tym zakresie stanowisko Starosty K. zawarte w wydanej przez niego decyzji, wskazujące iż zawnioskowana do zwrotu działka w granicach części wywłaszczonej parceli l. kat. [...] , wchodziła w skład lotniska i była wykorzystywana na jego potrzeby. Wynika to z opracowania sporządzonego przez dr hab. K.T. z Zakładu Geografii i Gospodarki Przestrzennej Uniwersytetu Jagiellońskiego w lutym 2003 r., w którym odtworzył on przebieg granicy lotniska, zaznaczonej na znajdującej się w Atlasie Lotnisk Polskich mapie lotniska w skali 1:20000 według stanu z grudnia 1932 r., na mapie ewidencji gruntów i budynków.

Organ podkreślił, iż analizując zagadnienie związane z przesłanką zbędności opartą na upływie okresu 7 lat od daty wywłaszczenia, konieczne jest zwrócenie uwagi na specyfikę niniejszej sprawy pod tym względem. Wynika ona w pierwszej kolejności ze znacznego upływu czasu od wywłaszczenia i związanego z tym faktem braku bezpośrednich dokumentów związanych z tą inwestycją. Ponadto mieć na uwadze należy specjalny charakter inwestycji stanowiącej cel wywłaszczenia, a polegającej na budowie lotniska wojskowego. Stwierdzono, że oczywiście te okoliczności nie zwalniają organu prowadzącego postępowanie o zwrot od dokładnej analizy materiału dowodowego i ustalenia niezbędnych dla sprawy okoliczności, jednak wspomniana wyżej specyfika sprawy i zebrane w niej materiały dowodowe nie pozwalają na precyzyjne szczegółowe ustalenie inwestycji poczynionych na przedmiotowej nieruchomości i dokładnego czasu ich rozpoczęcia. W tym kontekście, poczynione w sprawie przez organ I instancji ustalenia należy ocenić jako wystarczające, zwłaszcza że przepis art. 75 § 1 k.p.a. wyraźnie wskazuje, iż "jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem".

Organ odwoławczy w ślad za organem I instancji zauważył, iż jak wynika z treści zawartych w studium przemian historycznych i architektoniczno-krajobrazowych terenów dawnego lotniska [...] w K. opracowanym przez Instytut Architektury Krajobrazu Politechniki K. (pod red. prof. dr hab. inż. arch. M.Ł. B. oraz dr inż. arch. K.W. ), do roku 1931 zakończono realizację stałego cywilnego portu lotniczego wraz ze standardowym hangarem stalbetonowym w południowo-wschodnim rejonie lotniska. Wskazano, że w świetle zebranych w sprawie dowodów budowa lotniska o charakterze cywilnym nastąpiła w ramach infrastruktury lotniska wojskowego i po uzgodnieniu tej inwestycji z odpowiednimi władzami wojskowymi. Również obsługa techniczna lotniska cywilnego była zapewniania przez wojsko. Tak więc należy uznać, iż pod względem rodzajowym nie nastąpiło odstąpienie od zamierzonego celu wywłaszczenia. Ponieważ w bezpośrednim sąsiedztwie obiektów wojskowych, które wymagały rozbudowy znajdowały się obiekty lotniska cywilnego, skutkowało to koniecznością ich przeniesienia na obrzeża zasadniczego lotniska wojskowego. Przeniesienie tych obiektów i wywłaszczenie nieruchomości pod ich realizację było spowodowane właśnie planowaną jako cel wywłaszczenia rozbudową lotniska wojskowego. Zdaniem organu odwoławczego, należy stwierdzić, że fakt zrealizowania na parceli l.kat. [...] i parcelach sąsiednich, obiektów infrastruktury portu lotniczego o charakterze cywilnym był spowodowany realizacją znacznie większej inwestycji polegającej na rozbudowie lotniska wojskowego i w związku z tym nie można traktować tego faktu w oderwaniu od całości inwestycji.

Organ wskazał, że z porównania mapy ewidencyjnej z załącznikiem graficznym do wspomnianego powyżej studium, można wywnioskować, iż działka nr 1 stanowiła w części obszar niezabudowany, przylegający do betonowej płyty hangaru dworca cywilnego P.L.L.Lot, przez który biegła droga kołowania od dworca lotniczego do pola wzlotów (por. monografia "Cywilnego portu lotniczego [...]" autorstwa M.M. ). W oparciu o powyższe ustalenia można stwierdzić, iż stanowiąca przedmiot niniejszego postępowania działka nr 1 położona w obrębie [...] ewid. N. m. K. , w granicach wywłaszczonej parceli 1. kat. [...] b. gm. kat. C. wchodziła w skład infrastruktury lotniska zapewniając jego prawidłowe funkcjonowanie.

Mając na uwadze powyższe organ uznał, iż Starosta K. decyzją z dnia [...] października 2005 r. nr [...] prawidłowo odmówił zwrotu działki nr 1 o pow. 0,1251 ha położonej w obrębie [...] . ew. N. m. K. , w granicach części parceli katastralnej l. kat. [...] b. gm. kat. C. na rzecz: M.G. , R.G. , E.G. i H.S. , w związku z czym zaskarżoną decyzję należało utrzymać w mocy.

Skargę na decyzję organu II instancji w ustawowym terminie złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie J.K. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w części dotyczącej odmowy zwrotu działki nr 1 . Kwestionowanej decyzji zarzuciła naruszenie art. 6, 7, 8, 77 i 80 kodeksu postępowania administracyjnego.

Skarżąca podniosła, iż w obowiązującym stanie prawnym organ I instancji wydawał już decyzje o zwrotach nieruchomości wywłaszczanych tym samym orzeczeniem Województwa z dnia [...] 1929 r. pod rozbudowę lotniska [...] w K.-C. , leżących w bliskim sąsiedztwie nieruchomości, których zaskarżoną decyzją odmówiono zwrotu. W 2000 r. zwrócono m. in. działkę nr 4 obręb [...] .ew. [...] m. K. na podstawie decyzji nr [...] uznając ją za "zbędną, bowiem nie zostały wykonane prace związane z realizacją celu wywłaszczenia dotyczącego budowy lotniska". Skarżącą powołała art. 32 ust. 1 Konstytucji stanowiący, iż wszyscy obywatele są wobec prawa równi i mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne.

Skarżąca powołała się na orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 marca 2001 r. wydane w analogicznej sprawie, zgodnie z którym dla wykazania użycia nieruchomości na cele wywłaszczenia - "rozszerzenia lotniska [...] w K. " - nie jest konieczne wykazanie, że na danej działce realizowane były inwestycje budowlane służące lotnisku, czy instalowane urządzenia techniczne do jego obsługi. Wystarczającym jest wykazanie, że dany teren nienasycony żadnymi urządzeniami, jako obszar wolny od zabudowy jest niezbędny do korzystania z lotniska zgodnie z charakterem potrzeb, którym lotnisko ma służyć. Świadczyłoby o tym np. usytuowanie nieruchomości wewnątrz ogrodzonego obszaru lotniska. W sprawie, w której zapadł powyższy wyrok zgromadzono pokrewny materiał dowodowy, do tego na jakim organy I instancji oparły się orzekając o odmowie zwrotu przedmiotowych nieruchomości. Wówczas sąd uznał, że organy orzekające nie poczyniły ustaleń, do których zobowiązane są na mocy art. 7 i 77 k.p.a.

Skarżąca zawarła w skardze szeroką polemikę z materiałami historycznymi, na których oparł się organ przy wydawaniu decyzji.

Odnosząc się do Studium historycznego i architektoniczno-krajobrazowego terenów dawnego lotniska [...] w K. oraz wytycznych urbanistycznych dla zachowania terenów lotniska (między ulicami [...] ) wraz z koncepcją adaptacji pasa startowego, stwierdziła, że informacje historyczne w nim zawarte, zarówno co do ich precyzji, jak i powoływania poszczególnych dat czy okresów, są ogólnikowe i nieprecyzyjne. Częstokroć są sformułowane arbitralnie, bez wskazania konkretnego źródła dowodowego, na podstawie którego stawiane są kolejne tezy, chętnie podchwycone przez organy orzekające. Wnioski wynikające z takich tez nie mogą być podstawą do uznania za udowodniony fakt rozszerzenia lotniska [...] w K.-C. o tereny objęte wywłaszczeniem w 1929 r., w tym działek będących przedmiotem tej sprawy. Nie świadczy to bynajmniej o bezużyteczności tego materiału, lecz o tym, że stanowi on głównie koncepcję architektoniczną, a część historyczna studium służy jedynie określeniu cech warunkowych lub sygnalnych dla celów urbanistycznych. W związku z tym studium nie może stanowić istotnego dowodu w sprawie.

Analogicznie, w ocenie skarżącej, należy potraktować inne wydawnictwo przywołane przez organ I instancji tj. Acta Aeronautica Muzeum Lotnictwa Polskiego [...] Od "Ogrodu dla Lotników" do Lotniczego Parku Kulturowego autorstwa K.W. (wydane w 2002 r.) Wymienione wydawnictwo powiela jedynie w swej części opisowej tezy zawarte we wcześniej stworzonym studium.

Podobnie, zdaniem skarżącej, ocenić należy przydatność Monografii cywilnego portu lotniczego [...] autorstwa M.M. , które jak wskazuje podtytuł i spis treści w istocie jest opracowaniem "problematyki geograficzno-ekonomicznej", a nie historycznej. Tezy zawarte w tej monografii, na których opierały się organy orzekające zawarte są w rozdziale "Rys historyczny rozwoju cywilnego portu lotniczego w K. ". Ich prawdziwość w stosunku do poszczególnych sformułowań mogących mieć znaczenie dla działek objętych przedmiotową decyzją czy dat również nie jest poparta konkretnym materiałem źródłowym, w szczególności pozwalającym odnieść się do działek będących przedmiotem decyzji o odmowie zwrotu.

Skarżącą zarzuciła organom administracyjnym szereg oczywistych błędów w ocenie dowodów przeprowadzonej przez nie i zawartej w uzasadnieniach decyzji. Skarżąca wskazała, że powołanie się na sformułowanie zawarte w studium, iż w latach 1931-1939 rozpoczęto m. in. budowę płyt postojowych przed hangarami oraz realizację obwodowych dróg komunikacyjnych a także budowę kotłowni i hamowni silników, garaży, urządzeń południowej rampy kolejowej, abstrahując od jego ogólnikowości, odnosi się do hangarów oznaczonych jako 6/1, 6/2, 6/3 i 6/4 ([...]), a nie indywidualnie do hangaru posadowionego na wywłaszczonym gruncie oznaczonego jako 5/2. Również wyposażenie lotniska w szereg urządzeń i instalacji nawigacyjnych w powołanym okresie jest zapewne prawdą, lecz absolutny brak wskazania jakie rejony lotniska były wyposażane w te urządzenia, nie może być poczytany jako dowód w przedmiotowej sprawie.

Z kolei skarżąca podniosła, że powołana droga kołowania w istocie istniała i łączyła hangar z polem wzlotów. Mając jednak na uwadze stosowane w tym okresie przy urządzaniu lotnisk, praktyki oszczędnościowe, polegające na umiejętnym wykorzystywaniu istniejących wcześniej w terenie urządzeń, zapewne za wspomnianą drogę kołowania posłużyła dawna parcela drogowa [...] pokrywająca się obecnie z inną działką geodezyjną, nie objętą wnioskiem. Pozostałe stawiane w uzasadnieniu tezy o "niewielkiej odległości" dz. 5, 6 i 7 od hangaru są ogólnikowe i trudno z nimi polemizować, jeśli idzie o rozstrzygnięcie, czy działki objęte wnioskiem o zwrot były w określonym ustawą okresie wykorzystane na cel zgodny z wywłaszczeniem.

Skarżąca podniosła, że ocena dowodów nie może polegać na dowolnym, wyrywkowym, a często i błędnym przejmowaniu nieudowodnionych w prawem przewidziany sposób tez, i manipulowaniu nimi dla osiągnięcia z góry założonego, brzmieniowo logicznego efektu. O ile przedstawiona wyżej praktyka organów orzekających nie jest wynikiem świadomego działania, to z pewnością może być uznana za niedbałą analizę przydatności zgromadzonego materiału i dowolną, odbiegającą od istniejącego stanu faktycznego, jego ocenę.

Zdaniem skarżącej także dowód stanowiący mapę z Atlasu Lotnisk Polskich według stanu z 1932 r. został błędnie przez organ zinterpretowany. Zdaniem skarżącej obszar południowo-wschodni lotniska znajdujący się na mapie atlasu w "granicy lotniska", lecz wyraźnie poza odrębnie oznaczonym polem wzlotów, jest jedynie i wyłącznie odzwierciedleniem istniejącego w 1932 r. stanu własności nieruchomości Skarbu Państwa, a nie jakichś funkcji istotnych dla działania lotniska, nieprawdopodobnych do spełnienia w tak nieregularnej granicy. Skarżąca podała, że widać to jeszcze dokładniej po nałożeniu przebiegu "granic lotniska" na mapę ewidencji gruntów i budynków. Opracowanie takie zostało zlecone przez organ w trakcie postępowania. Widoczne przesunięcie wynika zapewne z powołanych w opracowaniu niedokładności popełnionych przy sporządzaniu mapy Atlasu Lotnisk Polskich (mapa z Atlasu Lotnisk Polskich obarczona jest błędem, jeśli chodzi o osnowę matematyczną - opinia nt. odtworzenia granicy lotniska w C. na mapie ewidencji gruntów i budynków).

Dalej, nawiązując do wyżej przedstawionej argumentacji, skarżąca podniosła, że organ opiera się na fotografii nr [...] jako dowodzie na okoliczność, że teren lotniska (bliżej nieokreślony, bez odniesienia do działek objętych decyzją o odmowie zwrotu) był ogrodzony zgodnie z wówczas obowiązującymi przepisami. Pod zdjęciem widnieje podpis "samolot pasażerski Lockheed L-10A "Electra" przygotowany do lotu na lotnisku [...] (listopad 1937 r.)". Z tego zdjęcia organ wywodzi tezę, że zdjęcie to przedstawia samolot "przed częścią cywilną lotniska ([...]) " co "bezspornie pokazuje, że teren lotniska ogrodzony był również od strony południowo -wschodniej .W istocie nie da się ustalić , który rejon lotniska pokazuje zdjęcie nr [...] (brak takiej informacji w podpisie pod zdjęciem), a pozostały materiał dowodowy jest niewystarczający, by ustalić czy w istocie ogrodzenie od strony południowo-wschodniej istniało, a jeśli tak to czy działki będące przedmiotem decyzji o odmowie ich zwrotu leżały w granicach ogrodzenia czy poza nim. Wynika z tego, że wszelkie tereny stanowiące własność Skarbu Państwa i funkcjonujące pod szeroko pojętym lotniskiem w C. a w szczególności objęte orzeczeniem Województwa z [...] .1929 r. o wywłaszczeniu kompleksu gruntów na cel rozszerzenie lotniska [...] w K. , bez względu na to czy były ogrodzone, funkcjonalnie były związane z lotniskiem wojskowym czy nie, powinny zostać uznane za wywłaszczone zgodnie z celem orzeczenia o wywłaszczeniu. Rozumowanie powyższe jest błędne.

Skarżąca wskazała, że znaczna cześć terenu położona w niedalekim sąsiedztwie lotniska nie mogła być wykorzystywana nawet jako tzw. wolny przelot (dla osiągnięcia takiego celu, zgodnie z obowiązującym wówczas prawem lotniczym, wystarczające było ograniczenie prawa własności, a nie jej całkowite wywłaszczenie), a tym bardziej pole wzlotów. Wynika to stąd, że tereny zabudowane, zgodnie z ówczesnymi kanonami budowy lotnisk, były tak sytuowane w stosunku do pola wzlotów, by można było racjonalnie rozmieścić na nich wszystkie potrzebne dla lotniska budynki, urządzenia i instalacje oraz, co ważne, by leżały w kierunkach najrzadziej panujących wiatrów w danej miejscowości (starty i lądowania powinny się odbywać "pod wiatr"). Samotne umiejscowienie jednego hangaru z wysokim 25 metrowym kominem w części oddalonej od innych zabudowań wydaje się wobec powyższego mało racjonalne, z uwagi na znaczne przez to ograniczenie tzw. wolnych przelotów z i w kierunku południowo-wschodnim. Odpowiedź na tę wątpliwość stanowi obraz niemieckich inwestycji dokonanych w czasie okupacji polegających na ukazaniu najkorzystniejszego kierunku pasa wzlotów (zachód-wschód) znajdującego się w znacznej odległości od przedmiotowych nieruchomości (pas betonowy). Logiczna ocena tego stanu rzeczy nasuwa wniosek, że hangar był pierwszą, ale nie jedyną inwestycją, która była planowana na południowy wschód od pola wzlotów, czyli w miejscu najmniej korzystnym dla wolnych przelotów startów i lądowań. Posadowienie jednego obiektu, relatywnie wysokiego, jak na warunki najbliższego otoczenia pola wzlotów, wskazuje raczej na pierwszy etap większej inwestycji planowanej w tym rejonie, która być może np. z uwagi na panujący na początku lat 30tych XX wieku Wielki Kryzys i jego skutki nigdy nie była kontynuowana. Tym samym tereny wywłaszczone w 1929 r. pozostały bezużyteczne dla lotniska do czasu okupacji i później, kiedy to częściowo zostały wykorzystane (istotna rozbudowa zaplecza wokół hangaru poza działkami będącymi przedmiotem decyzji).

Skarżąca wskazała na treść art. 77 § 1 k.p.a. Jej zdaniem w sprawie zebrano dość obszerny materiał, jednak jego rozpatrzenie nie zostało dokonane właściwie. W uzasadnieniu decyzji powołano szereg dokumentów, które okazują się być nieprzydatne w danej sprawie, natomiast przedstawione, tworzą pozór merytoryczny uzasadnienia dla wydanej decyzji odmowy zwrotu wywłaszczonych działek. Wśród dokonywanej merytorycznej oceny dowodów, obok w/w studium i monografii, są fotografie ze zbiorów własnych Muzeum Lotnictwa Polskiego w K. , Archiwum Dokumentacji Mechanicznej w W. nr [...] dotyczące zagospodarowania i ogrodzenia lotniska [...] przed wybuchem II wojny światowej. Żadnego z wyżej wymienionych dokumentów organ orzekający nie poddał wyczerpującej ocenie jako dowodu w sprawie. Wszystkie one odnoszą się jedynie do okoliczności istnienia ogrodzenia w niektórych rejonach lotniska, natomiast żadne z nich nie odnosi się do terenu będącego przedmiotem orzekania.

Ponadto skarżąca podniosła, że organ pierwszoinstancyjny przeszedł do porządku nad pojawiającą się wielokrotnie informacją, zawartą w źródłach, na podstawie których orzekł, o tym że hangar wraz z otoczeniem oznaczony w studium jako [...], był wykorzystywany na cele lotnictwa cywilnego jako cywilny port lotniczy [...]. Informacje o tym znajdują się w studium i jego załącznikach oraz opisach do nich, jak również w uzasadnieniu decyzji w sprawie wpisania dobra kultury do rejestru zabytków nieruchomych z [...].1997 r. nr rej. [...] czy piśmie Muzeum Lotnictwa Polskiego z dnia 2.08.2001 r. Wyłącznie na tej tezie oparta jest "Monografia cywilnego portu lotniczego [...] problematyka geograficzno-ekonomiczna" autorstwa M.M. Faktem jest jednak, że wszelkie opracowania i dokumenty zebrane w sprawie, jeśli odnoszą się do rodzaju zagospodarowania szeroko pojętego terenu wywłaszczonego orzeczeniem Województwa z 1929 r., zawierają informację o funkcjonowaniu tam w pewnym zakresie portu cywilnego, nigdzie natomiast nie wspominają o jakichkolwiek urządzeniach czy obiektach mogących chociażby sugerować wykorzystywanie przedmiotowego terenu przez [...] w K.-C. , który mieścił się w obiektach zachodniej części lotniska. W przywołanej wyżej monografii podano, że cywilny port lotniczy w C. podlegał Ministerstwu Komunikacji (co z resztą przytoczono w uzasadnieniu decyzji), które dokonywało inwestycji na jego terenie a nie władzom wojskowym. Jeśli spojrzeć na to przez pryzmat celu, jakiemu miało służyć wywłaszczenie tj. "rozszerzenia lotniska I...] " (wpis w Lwh [...] C. nie powołany w zaskarżonej decyzji), czy "wywłaszczenia na cele rozszerzenia lotniska wojskowego w Gm. Kat. C. " (w brzmieniu zawartym we wniosku Prokuratorii Generalnej Rz.P. w K. wydział [...] z dnia [...] 1930 r.", a więc celu odnoszącego się do obronności państwa, a z drugiej strony przytaczanego wykorzystania hangaru lotniczego na cele działalności cywilnej, czyli komunikacyjnej, rekreacyjnej czy innej komercyjnej, oczywistym jest, że są to cele zupełnie różne.

Zdaniem skarżącej czynione przez organy obu instancji wywody pomijają w ogóle wyraźnie określony w orzeczeniu Województwa cel wywłaszczenia, skupiając się jedynie na wykazaniu wykorzystania terenów wywłaszczonych na potrzeby lotnictwa. Stoi to w sprzeczności z ugruntowanym zarówno w praktyce, jak i orzecznictwie rozumieniem celu wywłaszczenia, traktowanym ściśle, a nie rozszerzająco.

Skarżąca stwierdziła, że zgodnie z brzmieniem art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami należy ustalić stan faktyczny terenu do roku 1936 czyli 7 lat po wydaniu ostatecznego orzeczenia o wywłaszczeniu. Nieznane są obowiązujące przepisy wprowadzające odrębne przesłanki zbędności na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu dla nieruchomości objętych wywłaszczeniem po tej dacie. Posługiwanie się dokumentacją z 1937 r. (np. fotografią nr [...]) jest w tym stanie rzeczy nieuzasadnione.

Reasumując, skarżąca wskazała, że organy orzekające przy podejmowaniu decyzji o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości powinny wykazać, iż została ona zagospodarowana zgodnie z celem określonym w orzeczeniu o wywłaszczeniu. Jeżeli nie jest on w stanie tego wykazać w trakcie trwającego ponad 7 lat postępowania, powinna być podjęta decyzja o zwrocie. Przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości trzeba uznać za spełnione nie tylko wtedy, gdy materiał dowodowy jednoznacznie wskaże, że nieruchomość wykorzystana została na inny cel niż określony w orzeczeniu o wywłaszczeniu, ale także wtedy, gdy ówczesnego sposobu zagospodarowania w ogóle nie da się ustalić ze względu na brak wiarygodnego i przekonującego materiału dowodowego. Zdaniem skarżącej zebrany w sprawie materiał nie pozwala na stwierdzenie, że cel wywłaszczenia tj. "rozszerzenie lotniska [...] w K- C. " został zrealizowany tzn. w terminie 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stalą się ostateczna, przynajmniej rozpoczęto prace związane z realizacją celu wywłaszczenia.

Skarżąca podniosła, że postępowanie zakończono wydaniem decyzji o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości w oparciu w całości o dowody pośrednie, niepewne, wieloznaczne lub błędnie zinterpretowane.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

W uzasadnieniu swojego stanowiska organ nie podzielił twierdzeń skarżącej co do oceny materiału dowodowego ani jego merytorycznej wartości. Organ wskazał, iż zgodnie z przepisem art. 136 ust.3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2004 r., Nr 261 poz. 2603 z późn. zm.) "poprzedni właściciel lub spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w d o wywłaszczeniu(...)". W kwestii oceny pojęcia zbędności w kontekście powołanego przepisu istnieje ugruntowane stanowisko doktryny i judykatury, zgodnie z którym, nieruchomość wywłaszczona nie może być uznana za zbędną i podlegać zwrotowi w przypadku późniejszej zmiany sposobu wykorzystania, jeżeli cel wywłaszczenia został uprzednio zrealizowany (wyrok NSA OZ w Lublinie marca 1996r. S.A./Lu 1503/95 niepubl., wyrok z dnia 12 kwietnia 2000r. I 745/99 niepubl., T. Woś "Wywłaszczenie i zwrot wywłaszczonych nieruchomości" s.176 wyd. LexisNexis Warszawa 2004 r.). Ponadto dla przedmiotowej sprawy zasadnym jest również przywołanie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjny w Warszawie OZ w Krakowie z dnia 13 marca 2001 r., sygn. akt: II SA/Kr 1988/00 zgodnie z którym "(...) w świetle zasad doświadczenia życiowego, dla wykazania użycia działki na cel wywłaszczenia - poszerzenia lotniska wojskowego - nie jest konieczne wykazanie, że na działce realizowane były inwestycje budowlane służące lotnisku czy instalowane urządzenia techniczne dla jego obsługi, ponieważ infrastrukturę lotniska stanowi także obszar wolny od zabudowy, jeżeli jest niezbędny dla korzystania z lotniska zgodnie z celem, któremu to lotnisko ma służyć".

Organ podał, że wywłaszczenie byłej parceli l.kat.[...] położonej w b. gm. kat. . C, nastąpiło na mocy orzeczenia Województwa K. z dnia [...] 1929 r., nr [...] , na cele rozszerzenia lotniska wojskowego w gm. kat. C.

Zgromadzony w toku postępowania materiał dowodowy pozwala, zdaniem Wojewody , na dokonanie oceny przesłanek zbędności określony cytowanym przepisie i wydanie orzeczenia w tym zakresie.

Organ II instancji przyjął wnioski Starosty K. wskazujące, że działka będąca przedmiotem postępowania wchodziła w skład lotniska wojskowego jako element jego infrastruktury i była wykorzystywana na jego potrzeby, a budowa cywilnego portu lotniczego, zakończona do 1931 r., nastąpiła w ramach infrastruktury lotniska wojskowego, przy wojskowej obsłudze lotniska i po uzgodnieniu tej inwestycji z władzami wojskowymi. Nie nastąpiło więc odstąpienie od zamierzonego celu wywłaszczenia.

Organ podniósł, iż po dokonaniu analizy całokształtu materiału dowodowego organy administracji uznały w szczególności, że działka 1 stanowiła obszar niezabudowany, przylegający do betonowej płyty hangaru dworca cywilnego [...]", przez który biegła droga kołowania od dworca lotniczego do pola wzlotów, a z drogi tej korzystały wszystkie samoloty przylatujące i odlatujące ( przy sprzyjających warunkach meteorologicznych start odbywał się wprost z płyty hangarowej). Usytuowanie nieruchomości w pobliżu hangaru i zespołu [...] oraz w bezpośrednim otoczeniu drogi, jak też zgromadzony materiał dowodowy w sprawie, w ocenie strony przeciwnej do skarżącej, wskazuje jednoznacznie, iż przedmiotowy obszar stanowił teren lotniska w przestrzeni niezbędnej dla jego prawidłowego funkcjonowania, a zatem stanowił część infrastruktury lotniska.

Organ wskazał, że przedstawione w skardze zarzuty zmierzające do zakwestionowania wartości dowodowej poszczególnych dokumentów i opracowań przyjętych przez organy administracji za wiarygodne i stanowiące podstawę dokonanych przez nie ustaleń, w ocenie Wojewody nie są zasadne a ocena, zebranego zgodnie z regulacją wynikająca z art.75 § 1 Kpa materiału dowodowego, dokonana na podstawie art. 80 k.p.a., formułującego zasadę swobodnej oceny dowodów, nie ma charakteru dowolnej.

Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym skarżąca J.K. , jak i pełnomocnik Wojewody - radca prawny M.M. -T. nie stawiły się.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz.1269), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Zasada, iż sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyartykułowana w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.).

Z treści skargi nie wynika, czy skarżąca J.K. złożyła skargę w imieniu własnym, czy też w imieniu innej osoby. Wprawdzie w aktach sprawy znajduje się pełnomocnictwo z dnia [...] 1999 r. udzielone J.K. przez H.S. "do zarządu i administracji majątkiem i interesami na terenie Rzeczypospolitej Polskiej", jednakże skarżąca - chcąc działać w imieniu H.S. - w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązana była - zgodnie z art. 37 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - dołączyć do akt sądowych pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub wierzytelny odpis pełnomocnictwa. W związku z powyższym WSA w Krakowie wezwał skarżącą do wskazania, czy skargę złożyła w imieniu własnym, czy też w imieniu innej osoby, a w takim przypadku do złożenia do akt sprawy w terminie 30 dni pełnomocnictwa do działania w niniejszej sprawie w imieniu tej osoby pod rygorem odrzucenia skargi w przypadku wskazania, że skargę złożyła w imieniu innych osób, jednocześnie pouczając o treści art. 35 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Skarżącej doręczono powyższe wezwanie w dniu 2 marca 2009 r. (potwierdzenie odbioru w aktach sprawy). Na wezwanie to skarżąca nie odpowiedziała. W tym stanie rzeczy należało przyjąć, iż J.K. złożyła skargę w imieniu własnym.

Zgodnie z art. 50 § 1 i 2 cyt. ustawy uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich oraz organizacja społeczna w zakresie jej statutowej działalności, w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób, jeżeli brała udział w postępowaniu administracyjnym. Uprawnionym do wniesienia skargi jest również inny podmiot, któremu ustawy przyznają prawo do wniesienia skargi.

Z akt sprawy wynika, że krąg osób legitymowanych do żądania zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działka ewidencyjna nr 1 poł. w obr. [...] . ewid. N. m. K. , odpowiadającej części byłej parceli l. kat. [...] b. gm. kat. C. , tj. krąg spadkobierców W.G. , który był właścicielem wywłaszczonej nieruchomości na mocy orzeczenia Województwa K. z dnia [.,..] 1929 roku [...] parceli l. kat. [...] o powierzchni 0,6483 ha, położonej w b. gm. kat. C. obejmuje następujące osoby: M.G. , R.G. , E.G. i H.S. . Osoby te, tj. M.G. , R.G. , E.G. , H.S., (działająca w postępowaniu administracyjnym przez pełnomocnika J.K, ) żądały zwrotu działek objętych byłą parcelą l.kat. [...] b.gm.kat. C. (wniosek z dnia [....] kwietnia 2001 r. - k. [...] akt adm.), , tj. działki nr 1 oraz działki nr 2 . . Działka o nr 2 obr. [...] ew. N. m K. została zwrócona na rzecz spadkobierców poprzedniego właściciela decyzją Kierownika Urzędu Rejonowego w K. z dnia [...] . nr [...] ), a zarzuty skargi nie odnoszą się w ogóle do tej kwestii. Z akt sprawy wynika też, że wywłaszczona parcela l.kat. [...] b.gm.kat. C. stanowi obecnie działkę ewidencyjną nr 1 oraz działkę nr 2 - wszystkie położone w obr. [...] . ewid. N. m. K.

Wprawdzie skarżącej J.K. organy obydwu instancji doręczały wydawane przez siebie decyzje, obok M.G. , R.G. , E.G. i H.S. , jednakże o odmowie zwrotu orzeczono wyłącznie wobec M.G. , R.G. , E.G. i H.S. Z treści zaskarżonych decyzji - zarówno z ich sentencji, jak i uzasadnień - wynika bezspornie - że adresatem rozstrzygnięcia o odmowie zwrotu nieruchomości byli wyłącznie M.G. , R.G. , E.G. i H.S. . Z akt sprawy wynika również, że postępowanie dotyczące zwrotu działki nr 1 o pow. 0,1252 ha, położonej w obr. [...] . ew. N. m. K. w granicach części parceli katastralnej l. kat. [...] b. gm. kat. C. nie dotyczyło interesu prawnego lub obowiązku J.K,. , gdyż nie ma ona tytułu prawnego do przedmiotowej nieruchomości, nie była właścicielką tej nieruchomości przed jej wywłaszczeniem ani też nie jest następczynią prawną dotychczasowego właściciela. Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądowoadministracyjnym "stronami postępowania o zwrot nieruchomości, a więc podmiotami posiadającymi interes prawny, jest jej poprzedni właściciel lub jego następcy prawni, aktualny właściciel nieruchomości, a także osoby, które wykażą, że przysługuje im tytuł prawnorzeczowy do tej nieruchomości" (wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 20 września 2007 r., II SA/Go 458/07, LEX nr 419975, wyrok NSA z dnia 13 marca 2001 r., I SA 23137 99, Lex nr 78955). Podkreślić należy, że z punktu widzenia oceny interesu prawnego skarżącej przez Sąd nie ma znaczenia fakt, iż w postępowaniu administracyjnym, skarżącą wadliwie traktowano jako stronę. Ostateczna decyzja administracyjna - przez sam fakt jej doręczenia określonej osobie - nie kreuje samoistnie interesu prawnego jej adresata (wyrok NSA z dnia 9 lutego 2006 r., sygn. akt II OSK 357/05, LEX nr 194900). Interes prawny we wniesieniu skargi winien być rozumiany jako istnienie związku między sferą indywidualnych praw i obowiązków autora skargi a zaskarżonym aktem, który powinien być doprowadzony do stanu zgodności z obiektywnym porządkiem prawnym.

Interes prawny musi wynikać z konkretnego przepisu prawa, który odnosi się do uprawnień lub obowiązku danego podmiotu. Oznacza to, iż skarżący musi mieć w złożeniu skargi interes prawny, który jest rozumiany jako istnienie związku między sferą jego indywidualnych praw i obowiązków a zaskarżoną decyzją (wyrok NSA z dnia 5 listopada 1999 r., sygn. akt I SA 2241/98, LEX nr 47248). Interes prawny, w rozumieniu art. 50 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ma więc charakter materialnoprawny. Jest on bowiem oparty na normach administracyjnego prawa materialnego, gdzie musi istnieć konkretna norma prawna przewidująca, w odniesieniu do określonego podmiotu i w określonym stanie faktycznym, możliwość wydania określonej decyzji czy też podjęcia określonej czynności. Kryterium interesu prawnego, na którym oparta jest legitymacja procesowa wymaga zatem stwierdzenia związku między sferą indywidualnych praw i obowiązków skarżącego a przedmiotem zaskarżenia. Związek taki w przypadku skarżącej J.K. nie istnieje, albowiem decyzje administracyjne w przedmiocie zwrotu wywłaszczonych nieruchomości dotyczą wyłącznie sfery prawnej podmiotów mających przed wywłaszczeniem i po wywłaszczeniu tytuł prawny do tej nieruchomości (bądź następców prawnych tych podmiotów). Sprawa administracyjna, a w konsekwencji również sprawa sądowoadministracyjna dotycząca zwrotu wywłaszczonej nieruchomości wiąże się bowiem wyłącznie z kwestią uregulowania w oparciu o obowiązujące prawo tytułu prawnego do wywłaszczonej wcześniej nieruchomości w sytuacji, gdy odpadły podstawy wywłaszczenia, a zwłaszcza stwierdzona zostanie przesłanka niezrealizowania celu wywłaszczenia. Decyzja kończąca postępowanie w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości kształtuje katalog podmiotów mających tytuł prawny do tej nieruchomości, nie odnosi się natomiast do kwestii związanych ze sposobem wykonywania prawa własności tej nieruchomości. W związku z tym sprawa zwrotu wywłaszczonej nieruchomości nie może w żaden sposób wiązać się z interesem prawnym osób nie mających tytułu prawnego do przedmiotowej nieruchomości (por. wyrok NSA z dnia 11 stycznia 2008 r., I OSK 1894/06, LEX nr 456337).

Wobec powyższego należy stwierdzić, że J.K. nie mająca tytułu prawnego do przedmiotowej nieruchomości nie miała statusu strony ani w postępowaniu jurysdykcyjnym dotyczącym zwrotu tych nieruchomości ani nie legitymuje się interesem prawnym w zaskarżeniu decyzji o odmowie zwrotu nieruchomości w postępowaniu sądowoadministracyjnym.

Dodatkowo należy wskazać, że w doktrynie i orzecznictwie akcentuje się obowiązek wykazania przez skarżącego jego legitymacji w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Podkreśla się, że legitymacja do złożenia skargi oparta jest na kryterium interesu prawnego, co oznacza, że ze skargą może wystąpić, co do zasady, podmiot, który wykaże "związek między chronionym przez przepisy prawa materialnego interesem prawnym a aktem lub czynnością organu administracji publicznej" (zob. W. Chróścielewski: Wszczęcie postępowania sądowoadministracyjnego, PiP z 2004 r., nr 3, s. 63). Brak legitymacji procesowej stanowi podstawę do oddalenia skargi (por. wyrok NSA z dnia 17 lutego 2005 r., GSK 1342/04, LEX nr 169312). J.K. nie wykazała swojej legitymacji w niniejszej sprawie.

Skoro strona skarżąca nie ma w niniejszej sprawie legitymacji skargowej - sąd administracyjny nie mógł badać merytorycznych zarzutów skargi. Na podstawie art. 151 w związku z art. 50 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi z dnia 30 sierpnia 2002 r., orzeczono zatem jak na wstępie.