Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 642/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2010-11-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par 1 pkt 1 lit.a , art, 152
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 30 ust. 1 , art, 32 ust. 1
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 134 , art. 135
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel,, Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk – Meder (spr.), Protokolant Małgorzata Płocharska-Małys, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 3 listopada 2010 r. sprawy ze skargi E. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzające ją - decyzję Burmistrza z dnia [...] r. Nr [...], - decyzję Burmistrza z dnia [...] r. Nr [...], II. stwierdza, że decyzje wymienione w pkt. I nie podlegają wykonaniu do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku.


UZASADNIENIE

W dniu [...] r. E.M. złożyła w Miejsko-Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w M. wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego na córkę S. M., dodatku do zasiłku z tytułu samotnego wychowywania dziecka S. M., dodatku do zasiłku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego przez S.M. oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu poniesionych wydatków związanych z dojazdem do miejscowości, w której znajduje się szkoła córki S. M..

Decyzją z dnia [...] r. numer [...] Burmistrz [..] , działając na podstawie art. 4 ust. 1 i 2 pkt 1, art. 5 ust. 1, art. 6 ust. 1 pkt 2, art. 8 pkt 3 a, 6 i 7, art. 11 a ust. 1 pkt 2, art. 14 i art. 15 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy

z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139,

poz. 992 ze zm.), art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 223, poz. 1456), § 2 ust. 1 i 2 pkt 1, 2 i 6 , § 4 pkt 2, § 5 pkt 2, § 15 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej

z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach

o świadczenia rodzinne (Dz.U. Nr 105, poz. 881 ze. zm.), § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2009 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. Nr 129, poz. 1058) w związku z § 1

pkt 3, § 4, § 5 pkt 2, § 7, § 9 pkt 3 a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 lipca

2006 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz o wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. Nr 130, poz. 903), po rozpatrzeniu ww. wniosku, przyznał E.M. :

- zasiłek rodzinny na dziecko S. M. na okres od .[...] r. do [...] r. po 68 miesięcznie,

- dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka S. M. na okres 1 września 2009 r. do 31 października 2009 r po 170 zł miesięcznie,

- dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2009/2010 przez S.M. w kwocie 100 zł jednorazowo,

- dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu poniesionych wydatków związanych

z dojazdem do miejscowości, w której znajduje się szkoła S. M.

na okres [...] r. do [..] r. po [..] zł miesięcznie.

Organ uzasadnił, że dochód na osobę w rodzinie E. M. w 2007 r. wyniósł [..] zł, córka S. ma [..] lat i od [..] r. rozpoczęła naukę w szkole ponadgimnazjalnej w [..] . Z przedstawionych dokumentów wynika natomiast,

że ojciec S. M. jest nieznany.

Postanowieniem z dnia [..] r. numer [..] Burmistrz [..] działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 w związku z art. 147

i 149 § 1 i § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, wznowił z urzędu postępowanie w sprawie zasiłku rodzinnego na dziecko S. M., dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka, dodatku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego [...] przez S. M. oraz dodatku z tytułu poniesionych wydatków związanych z dojazdem do miejscowości, w której znajduje się szkoła, wypłaconych w okresie od [...] r. do [..] r.

Organ I instancji wskazał w uzasadnieniu, że w dniu 16 listopada 2009 r. E. M. dostarczyła do ośrodka pomocy społecznej kserokopię odpisu zupełnego aktu urodzenia, z którego wynika, że ojciec dziecka S. M. nie jest nieznany, a Sąd Okręgowy w K.postanowieniem z dnia 25 stycznia 2006 r. uznał za skuteczny na obszarze Polski wyrok Sądu w [...] z dnia 13 listopada 1992 r., mocą którego stwierdzono, że ojcem dziecka S. M. jest Gerhard W. L.. Zdaniem organu, w przedmiotowej sprawie, wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne nie znane organowi w dniu wydania decyzji ostatecznej z dnia 23 września 2009 r. W myśl art. 149 § 2 Kpa przedmiotowe postanowienie stanowi podstawę do przeprowadzenia postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy.

Decyzją z dnia [..] r. numer[..] , wydaną na podstawie art. 11 a ust. 1 pkt 2, art. 25 ust. 1, art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.) oraz art. 104 i art. 163 Kpa, Burmistrz M. zmienił decyzję numer [..] z dnia 23 września 2009 r. przyznającą E. M. świadczenia rodzinne w formie zasiłku rodzinnego na dziecko, dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka, dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego przez .S. M. oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu poniesionych wydatków związanych z dojazdem do miejscowości, w której znajduje się szkoła S. M. w ten sposób, że od [..] r. uchylił prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka - S. M.. Organ orzekł, że pozostała treść decyzji nie uległa zmianie.

Burmistrz [..] wskazał w uzasadnieniu, że dnia 5 października 2009 r. E.M. złożyła wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na dzieci S. M. i M. S. na okres zasiłkowy 2009/2010. Do wniosku dołączyła kserokopię odpisu zupełnego aktu urodzenia, z którego wynika, że Sąd Okręgowy w [...] postanowieniem z dnia

25 stycznia 2006 r. uznał za skuteczny na obszarze Polski wyrok, mocą którego stwierdzono, że ojcem dziecka jest G.W. L..

Dnia 21 grudnia 2009r. strona złożyła wyrok Sądu Grodzkiego w [..] z dnia

11 czerwca 1993 r. z którego wynika, że świadczenie alimentacyjne zostało zasądzone od 1 lipca 1993 r. do 21 lutego 2007 r. W związku z powyższym, postanowieniem z dnia 22 stycznia 2009 r., zostało wznowione z urzędu postępowanie w przedmiotowej sprawie. Dnia 2 lutego 2010 r. E.M. poinformowała ośrodek pomocy społecznej, że córka S. M. w dniu 18 czerwca 2008 r. złożyła pozew o alimenty od ojca G. L., sprawa jest w toku, na dowód czego przedstawiła zaświadczenie z Sądu Rejonowego III Wydział Rodzinny i Nieletnich w[...] .

Organ uzasadnił dalej, że zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych osoba (...), jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia rodzinne. Natomiast zgodnie z art. 11 a ust. 1 pkt 2 ww. ustawy dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka przysługuje samotnie wychowującym dziecko matce lub ojcu (...), jeżeli nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od drugiego z rodziców dziecka, ponieważ drugi z rodziców dziecka nie żyje, ojciec dziecka jest nieznany, powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego zostało oddalone.

Z dokumentów sprawy wynika, że ojciec S. M. nie jest nieznany,

a świadczenie alimentacyjne zostało zasądzone od drugiego z rodziców na okres od

1 lipca 1993 r. do 21 lutego 2007 r. Organ stwierdził, że z uwagi na fakt, iż ojciec S. M. nie jest nieznany, od 1 września 2009 r. E. M. nie przysługiwał dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka.

Następnie, Burmistrz [..] decyzją z dnia 29 marca 2010 r. numer[...], działając na podstawie art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 2 i ust. 8 w związku z art. 7 pkt 5, art. 11 a ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych uznał, że dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka - S. M. za okres od [...] r. do [...] r. w kwocie [..] zł jest nienależnie pobranym świadczeniem oraz orzekł o obowiązku zwrotu świadczeń nienależnie pobranych wraz z odsetkami naliczonymi na dzień wydania decyzji w wysokości [...] zł, w terminie 30 dni od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji.

Organ I instancji wskazał w uzasadnieniu, że zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia. Zgodnie z art. 30 ust. 8 ww. ustawy kwoty nienależnie pobranych świadczeń podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty. W niniejszej sprawie, kwota nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi na dzień [..] r. wyniosła [...] zł.

E.M. odwołała się od powyższej decyzji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie decyzją z dnia 10 czerwca 2010 r. numer[..] , wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa oraz art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r., Nr 139, poz.992 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania E M., utrzymało decyzję organu I instancji w mocy.

Zdaniem Kolegium, wydanie decyzji w sprawie świadczeń nienależnie pobranych możliwe jest po uprawomocnieniu się decyzji pozbawiającej stronę przyznanych świadczeń. W aktach sprawy znajduje się decyzja organu I instancji zmieniająca decyzję własną, tj. pozbawiająca E.M. prawa do dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka za okres od [..] r. do [...] r. Wydanie zaskarżonej decyzji jest zgodne z art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych zgodnie z którym osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Świadczeniami nienależnymi są świadczenia między innymi przyznane na skutek świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia. Organ podkreślił dalej, że jak wynika z akt, E.M. jest osobą samotnie wychowującą dziecko, natomiast dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka przysługuje matce, jeżeli nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka, ponieważ drugi z rodziców nie żyje lub ojciec dziecka jest nieznany lub powództwo o ustalenie świadczenia alimentacyjnego od drugiego z rodziców zostało oddalone. Analiza akt potwierdziła, iż ojciec dziecka jest znany, co wynika z postanowienia Sądu Okręgowego w [...] I Wydział Cywilny sygn. akt I Co [...] z [...] r. Tym samym strona składając dokumenty o przyznanie świadczeń na okres zasiłkowy 2009/2010 winna ten dokument przedłożyć, a organ zażądał by wówczas wyroku zasądzającego alimenty od ojca dziecka. Strona nie ujawniła ww. dokumentu, tym samym pobierała świadczenia nienależnie.

E. M. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na ww. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [..] z dnia [...] r. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U z 2006 r,

Nr 139, poz. 992 ze zm.) przez przyjęcie, że skarżąca była prawidłowo pouczona

i w sposób świadomy wprowadziła w błąd organ wypłacający świadczenie rodzinne oraz art. 6, art. 7, art. 8, art. 9 i art. 11 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Skarżąca podała w skardze, że składając wniosek o przyznanie świadczenia rodzinnego i dodatków na córkę S. M. wypełniła w Ośrodku Pomocy Społecznej w [...] stosowny wniosek i załączyła do niego dokumenty, których zażądał Ośrodek, w tym, między innym, odpis zupełny aktu urodzenia córki S. M.. Składając wniosek nie wiedziała, że powinna również poinformować o wyroku Sądu Rejonowego w [...] , nikt bowiem nigdy nie pytał ją o ten fakt, ani też nie była pouczona, że takie dokumenty winna przedłożyć. W dacie składania pierwszego wniosku skarżąca miała zasądzone alimenty od ojca dziecka na okres od 1 lipca1993 r. do 28 lutego 2007 r. Sąd Okręgowy w [...] dwukrotnie potwierdził, że egzekucja przeciwko G. W. L. jest bezskuteczna. W dniu [...] r. córka S. M. złożyła ponownie pozew o alimenty i sprawa jest w toku.

Na dowód powyższego skarżąca przedłożyła zaświadczenie z Sądu Rejonowego w Wałczu III Wydział Rodzinny i Nieletnich w [...] . Skarżąca zwróciła uwagę, że postanowieniem z dnia 26 lutego 2010 r. Burmistrz [..] zawiesił postępowania w sprawie uchylenia prawa do zasiłku rodzinnego na dziecko S. M..

W ocenie strony skarżącej, organ administracji publicznej prowadzący postępowanie rozpoznając sprawę powinien kierować się zasadami ogólnymi prawa administracyjnego. Powinien je prowadzić w taki sposób, aby obywatele działali

w zaufaniu do tych organów. W szczególności winien działać na podstawie przepisów prawa, informować szczegółowo strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego oraz czuwać aby strony nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa. Ponadto, zgodnie z art. 7 Kpa powinien podejmować wszelkie kroki w celu wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Organ administracji publicznej powinien wyjaśnić szczegółowo przesłanki swojego rozstrzygnięcia, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy. Natomiast, w niniejszej sprawie, ww. podstawowe zasady postępowania zostały naruszone przez organy obu instancji. Strona nie była pouczona o przesłankach utraty prawa do świadczeń. Ponadto, zdaniem skarżącej, Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie odniosło się do ww. okoliczności, nie dokonało oceny, czy istotnie postępowanie skarżącej nosi cechy świadomego wprowadzenia w błąd organu wypłacającego świadczenie rodzinne oraz czy organ prawidłowo ustalił stan faktyczny i szczegółowo wyjaśnił wszystkie istotne dla sprawy okoliczności. W szczególności, czy skarżąca była prawidłowo pouczona, iż powinna powiadomić o takich okolicznościach .

Do skargi strona dołączyła pismo Ambasady Rzeczypospolitej Polskiej z [...] z dnia [...] r., pismo Sądu Okręgowego w [...] z dnia 3 października 2005 r., pismo Sądu Okręgowego w [...] z dnia 28 grudnia 2009 r., pismo Federalnego Urzędu Administracyjnego Ekspozytura [..] z dnia 18 stycznia 2005 r.

Skarżąca oświadczyła również, że jest matką samotnie wychowującą dwoje dzieci. Ojciec córki S. M. nigdy nie łożył na utrzymanie córki i nie ponosił kosztów utrzymania dziecka. Egzekucja prowadzona przeciwko zobowiązanemu do alimentacji była bezskuteczna.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie z powodu braku przesłanek do uznania, że zaskarżona decyzja jest niezgodna z prawem.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest tylko pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, iż przedmiotem niniejszej sprawy sądowoadministracyjnej jest ocena przez sąd prawidłowości prowadzenia przez organ administracji publicznej postępowania administracyjnego oraz zapadłych w tym postępowaniu rozstrzygnięć. Sąd administracyjny nie jest zatem uprawniony do wydania orzeczenia o zmianie decyzji poprzez przyznanie skarżącej określonego prawa bądź uprawnienia, wynikającego z przepisów prawa normujących określoną dziedzinę spraw (np. z zakresu świadczeń rodzinnych). Sąd administracyjny nie dokonuje bowiem kontroli decyzji wydanych w granicach danej sprawy wedle kryterium celowości i słuszności podjętego rozstrzygnięcia, z punktu widzenia życiowych potrzeb strony, lecz ocenia, czy wydana w sprawie decyzja narusza przepisy prawa, w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Istotne znaczenie dla wyznaczenia zakresu kontroli ma treść art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", w świetle którego sądy administracyjne nie są związane zarzutami skargi. Oznacza to, że sąd ma obowiązek usunięcia z obrotu wadliwej decyzji niezależnie od tego, czy zarzuty podniesione w skardze są uzasadnione.

Wynikająca z art. 134 § 1 P.p.s.a. zasada niezwiązania sądu administracyjnego zarzutami, wnioskami i powołaną podstawę prawną umożliwia sądowi pełną weryfikację legalności działalności organów administracji publicznej.

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie ją uwzględnił stwierdził bowiem naruszenia przepisów prawa, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przyczyny uwzględnienia skargi były jednak inne aniżeli w niej wskazane.

Materialnoprawną podstawą orzekania w niniejszej sprawie stanowiła ustawa

z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. Nr 139,

poz. 992 ze zm.).

Z ustaleń organów obu instancji wynika, że E.M. jest osobą samotnie wychowującą dziecko- S. M. i z tego tytułu – na podstawie decyzji z dnia

23 września 2009 r. – pobierała świadczenie rodzinne w postaci dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka, w okresie od [...] r. Składając wniosek o przyznanie świadczeń objętych ww. decyzją E. M. twierdziła, że ojciec jej córki S. jest nieznany.

Składając w dniu [..] r. wniosek o przyznanie świadczeń rodzinnych na nowy okres zasiłkowy 2009/2010, dołączyła do wniosku kserokopię odpisu zupełnego aktu urodzenia S. M., z którego wynika, że Sąd Okręgowy w [...] postanowieniem z dnia 25 stycznia 2006 r. sygn. akt I [...] uznał za skuteczny na obszarze Polski wyrok Sądu[...] ) w [...] (RFN) z dnia 13 listopada 1992 r. sygn. akt 17C [...] mocą którego stwierdzono, że ojcem S. W. M. urodzonej 19 lutego 1989 r. jest G.W. L.. Postanowienie stało się ostateczne od dnia [...] r.

Na żądanie organu, E M. przedłożyła również odpis wyroku Sądu G. w [...] z dnia 11 czerwca 1993 r., zasądzającego alimenty na rzecz S. M. od [...] r.

Burmistrz [..] postanowieniem z dnia 22 stycznia 2010 r. na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 Kpa wznowił postępowanie administracyjne w sprawie świadczeń rodzinnych wypłaconych skarżącej z tytułu samotnego wychowywania córki - S. M. w okresie od 1 września 2009 r. do dnia 31 października 2009 r. Następnie, ten sam organ, decyzją z dnia 26 lutego 2010 r. na podstawie art. 11a ust. 1 pkt 2,

art. 25 ust. 1 i art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych zmienił swoją decyzję z dnia 23 września 2009 r. w ten sposób, że uchylił od dnia 1 września 2009 r. prawo

E. M. do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka – S. M..

Kolejną decyzją – z dnia 29 marca 2010 r. - Burmistrz [..] , na podstawie art. 30 ust. 11, ust. 2 pkt 2 i ust. 8 w związku z art. 7 pkt 5, art. 11a ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, uznał dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka, wypłacony E. M. w okresie od 1 września 2009 r. do 31 października 2009 r. w kwocie [..] zł, za świadczenie nienależnie pobrane, ustalił odsetki od kwoty nienależnie pobranych świadczeń w wysokości 19,92 zł, zobowiązał E. M. do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami na rachunek bankowy Miejsko Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej oraz zobowiązał do skontaktowania się przed dokonaniem wpłaty z pracownikiem sekcji świadczeń rodzinnych celem ustalenia wysokości odsetek na dzień deklarowanej wpłaty.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało decyzję z dnia

29 marca 2010 r. w mocy.

Zwrócić w tym miejscu trzeba uwagę na fakt, że w decyzji organu I instancji

z dnia 29 marca 2010 r. orzeczono o uznaniu świadczeń rodzinnych za nienależnie pobrane oraz o zwrocie tych świadczeń, natomiast Kolegium, do którego skarżąca się odwołała, utrzymało tę decyzję w mocy.

Zdaniem Sądu, rozstrzygnięcie w tej sprawie jest nieprawidłowe, albowiem organ arbitralnie przesądził w jednej decyzji, że pobrane przez skarżącą świadczenia były nienależne i w tym samym rozstrzygnięciu nakazał ich zwrot.

Należy za słuszny i oddający intencje ustawodawcy uznać pogląd wyrażony

w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lipca 2010 r. I OSK 619/10(wyrok dostępny w internecie na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl), iż nakazanie zwrotu świadczenia nienależnie pobranego nie mogło być orzeczone w tej samej decyzji, co samo uznanie świadczenia za nienależnie pobrane. W myśl art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych do zwrotu jest obowiązana osoba, która pobrała nienależne świadczenie. Dopiero zatem, gdy uprawomocni się decyzja uznająca dane świadczenie za nienależnie pobrane, można o takim świadczeniu mówić i nakazywać jego zwrot. Nie jest natomiast możliwe orzekanie o tych sprawach równocześnie, czyli tym samym w jednej decyzji. Ze względu na powyższe decyzje obu instancji obarczone są istotną wadą , która uniemożliwia ich funkcjonowanie w obrocie prawnym.

Koniecznym stało się również wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji Burmistrza [..] z dnia 26 lutego 2010 r., uchylającej, na podstawie art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych, prawo skarżącej do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka od [...] r., a które to rozstrzygnięcie stanowiło, w przekonaniu organu, pozytywną przesłankę wydania decyzji w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń. Sąd orzekł o tym na mocy art. 135 P.p.s.a. Przepis ten stanowi, że sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów i czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do jej końcowego załatwienia.

Zauważyć należy, że zgodnie z art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, organ właściwy oraz marszałek województwa mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne.

Na podstawie powołanego wyżej przepisu uchylenie lub zmiana decyzji przyznającej świadczenie rodzinne nie może nastąpić z mocą wsteczną. Przepis ten nie stanowi, że organ uchyla decyzję w każdym przypadku, gdy spełniona zostanie którakolwiek z przesłanek wymienionych w tym przepisie. W sytuacji, gdy upłynął już okres na jaki świadczenie zostało przyznane, jak miało to miejsce w niniejszej sprawie, brak jest podstaw do uchylenia lub zmiany w trybie art. 32 ust. 1 ustawy

o świadczeniach rodzinnych, decyzji przyznającej świadczenie. W takim wypadku zastosowanie znajduje już tylko materialnoprawna instytucja zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. (vide: wyrok NSA z dnia 19 stycznia 2009 r. I OSK 535/08- Lex 499576).

Nie sposób pominąć wydanego przez organ I instancji w dniu 22 stycznia 2010 r. na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 Kpa, postanowienia w przedmiocie wznowienia postępowania zakończonego decyzją o przyznaniu E. M. zasiłku rodzinnego i dodatku do tego zasiłku z tytułu samotnego wychowywania dziecka, w okresie od [...] r.

Zauważyć należy, że w kontrolowanym przez Sąd postępowaniu administracyjnym nie została wydana żadna decyzja w trybie wznowieniowym, która byłaby konsekwencją wydanego przez organ postanowienia inicjującego to postępowanie. Rodzaj decyzji kończących wznowione postępowania określa art. 151 Kpa, jednakże żadna decyzja odpowiadająca kryteriom określonym w tym przepisie nie zapadła.

Skoro organ wydał postanowienie o wszczęciu postępowania w trybie wznowienia, to winien postępowanie to procesowo zakończyć.

W świetle powyższych okoliczności, ze względu na naruszenie w zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji przepisów postępowania, natomiast w decyzji z dnia 26 lutego 2010 r. przepisów prawa materialnego, które

to naruszenia miały istotny wpływ na wynik sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny

w Szczecinie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w pkt I sentencji.

W kwestii wykonalności wyroku ( pkt II sentencji), Sąd orzekł na podstawie art. 152 powołanej wyżej ustawy.

Organ ponownie rozpatrując sprawę E.M. w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń, uwzględni ocenę prawną wyrażoną przez Sąd w niniejszym wyroku.