Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 132/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2021-05-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 5 sut. 1 i ust. 2a
journal: Dz.U. 2019 poz 2407
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janina Guść (spr.), Sędziowie: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, Sędzia WSA Jolanta Sudoł, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 maja 2021 r. sprawy ze skargi Ł. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 4 grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Burmistrz Miasta i Gminy [...] decyzją z dnia 8 września 2020 r. nr [...], odmówił Ł. P. prawa do świadczenia wychowawczego wnioskowanego na drugie i kolejne dziecko, to jest: O. T.-P. oraz H. P. w okresie od dnia 1 października 2018 r. do dnia 30 września 2019 r.

W podstawie prawnej rozstrzygnięcia powołano art. 1 ust. 2 pkt 1 i ust. 3, art.2, art. 4, art. 5, art. 7, art. 8, art. 10 ust. 1, art. 13 ust. 1 art. 18, art. 28, art. 29 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j.: Dz.U. z 2019 r. poz. 2407) – dalej też wskazywana jako "ustawa", w związku z art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz o niektórych innych ustawach (Dz. U. z 2019 r. poz. 924), § 2-5, § 9 i § 10 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenie wychowawcze (Dz.U. z 2017 r. poz. 1465), obwieszczenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 9 lipca 2018 r. w sprawie wysokości dochodu za rok 2017 z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (M. P. z 2018 r. poz. 721), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.) – dalej jako "k.p.a.".

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w dniu 31 października 2018 r. Ł. P. (zwany dalej "stroną" lub "skarżącym") złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na wymienione wyżej dzieci. W składzie rodziny wskazał siebie, syna M. P., córkę H. P., syna O. T.-P.

W aktach sprawy znajduje się wyrok z Sądu Okręgowego w E. z dnia 19 marca 2015 r. sygn. akt [...] orzekający o rozwodzie oraz wykonywaniu władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi H. P. i M. P. przez obojga rodziców ustalający miejsce zamieszkania dzieci przy matce.

Organ opisał następnie przebieg postępowania wskazując, że wzywał stronę do dostarczenia orzeczenia sądu wskazującego na pozostawanie M. P. i H. P. pod opieką naprzemienną obojga rodziców sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach oraz uzupełnienie składu rodziny o D. T. lub odpis orzeczenia sądu zasądzającego alimenty na rzecz O. T.-P.. Strona uzupełniła skład rodziny o partnerkę D. T. oraz poinformowała, że toczy się postępowanie sądowe w sprawie ustalenia opieki naprzemiennej.

W dniu 12 sierpnia 2020 r. strona przełożyła wyrok z Sądu Okręgowego w E. z dnia 24 lipca 2020 r. sygn. akt [...], prawomocny z dniem 24 lipca 2020 r. dotyczący opieki naprzemiennej.

Zdaniem organu nie można zaliczyć syna M. P. i córki H. P. do składu rodziny strony, gdyż zgodnie z legalną definicją rodziny - oznacza ona odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25. rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2016 r. poz. 162); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko; w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców (art. 2 pkt 16 ustawy pomocy państwa w wychowywaniu dzieci).

Zgodnie z art. 5 ust. 2 ustawy w przypadku urodzenia dziecka, ukończenia przez dziecko 18 roku życia lub w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, kwotę świadczenia wychowawczego przysługującą za niepełny miesiąc ustala się, dzieląc kwotę tego świadczenia przez liczbę wszystkich dni kalendarzowych w tym miesiącu, a otrzymaną kwotę mnoży się przez liczbę dni kalendarzowych, za które to świadczenie przysługuje.

Zważywszy na art. 2 pkt 16 ustawy i brzmienie wyroku Sądu Okręgowego w E. sygn. akt [...], który zmienił zaskarżone postanowienie w pkt IV wyroku Sądu Okręgowego w E. z dnia 19 marca 2015 r. sygn. akt [...] i ustalił opiekę naprzemienną nad dziećmi H. i M. P., wymienione dzieci mogą być zaliczone do członków rodziny strony od dnia 24 lipca 2020 r., a także H. P. i O. T.-P. mogą być uznane za drugie i kolejne dziecko, na które świadczenie wychowawcze nie zależy od dochodu. Natomiast na podstawie art. 5 ust. 3 ustawy strona mogła ubiegać się o świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko O. T.-P., przy czym świadczenie takie jest uzależnione od dochodu.

Strona odwołała się od decyzji organu pierwszej instancji ponosząc, że do akt sprawy zostały dołączone niezbędne dokumenty zawierające określenie miejsca zamieszkania dzieci, potwierdzające rzeczywiste zamieszkiwanie dzieci oraz wyrok sądu dotyczący opieki naprzemiennej.

Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 4 grudnia 2020 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Organ odwoławczy stwierdził, że w dniu 1 lipca 2019 r., a więc w czasie trwania postępowania przed organem pierwszej instancji weszła w życie ustawa z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw. Ustawa ta wprowadziła w ustawie o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci wiele nowych uregulowań dotyczących m.in. zasad przyznawania świadczeń wychowawczych na pierwsze dziecko. W przepisach przejściowych ustawy zmieniającej wprost wskazano, że w sprawach o świadczenie wychowawcze za okres do dnia 30 czerwca 2019 r. stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1 w dotychczasowym brzmieniu, z wyłączeniem art. 20 ust. 3 i 4 tej ustawy, który stosuje się w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą - art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy zmieniającej, zaś w sprawach o świadczenie wychowawcze na okres po dniu 30 czerwca 2019 r. stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą - art. 6 ust. 2 ustawy zmieniającej.

Stosownie do treści art. 5 ust. 1 w zw. z art. 4 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w brzmieniu sprzed 1 lipca 2019 r., świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka w wysokości 500 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie. Definicja rodziny natomiast została zawarta w art. 2 pkt 16 ustawy.

W przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców. Na gruncie przywołanych przepisów, zasadą jest zatem uznawanie danego dziecka za członka jednej rodziny, a tylko wyjątkowo można zaliczyć dziecko jednocześnie do rodzin obydwojga rodziców. A zatem tylko w przypadku rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, dla zaliczenia dziecka jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców konieczne jest sprawowanie nad dzieckiem opieki naprzemiennej wynikającej z orzeczenia sądu powszechnego możliwe będzie ustalenie przez organ świadczenia wychowawczego zgodnie z treścią art. 5 ust. 2a ustawy.

Dalej Kolegium wskazało, że znane są organowi rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych dotyczące wykładni powyższego przepisu, co do wymogu legitymowania się przez uprawniony podmiot orzeczeniem sądu o opiece naprzemiennej, niemniej jednak w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego dominuje pogląd, że pozostawanie dziecka pod opieka naprzemienną nie jest okolicznością możliwą do ustalania przez strony lub organ administracji prowadzący postępowanie, a w konsekwencji również przez sąd administracyjny. Powinna ona bowiem wynikać bezpośrednio z orzeczenia sądu powszechnego, jako wyłącznie właściwego do jej ustalenia (zob. wyroki NSA: z dnia 11 kwietnia 2018 r. sygn. akt I OSK 2088/17, z dnia 22 marca 2018 r. sygn. akt I OSK 2302/17).

Nadto organ odwoławczy zauważył, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 22 marca 2018 r. sygn. akt III SA/Gd 946/17 oddalił skargę strony na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 18 września 2017 r. utrzymującą w mocy decyzję organu pierwszej instancji w sprawie odmowy przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dwoje dzieci strony na okres 2016/2017, z uwagi na brak orzeczenia sądu rozstrzygającego o opiece naprzemiennej obojga rodziców.

Skoro fakt opieki naprzemiennej nie wynika ze stosownego orzeczenia sądu cywilnego, wydanego w oparciu o prawo rodzinne i opiekuńcze, to organ rozstrzygający w zakresie świadczenia wychowawczego, nie może samodzielnie w ramach tego postępowania, ustalać, czy w danym przypadku faktycznie jest sprawowana opieka naprzemienna nad dzieckiem przez rodziców rozwiedzionych.

W rozpoznanej sprawie organ niższej instancji trafnie więc przyjął, że w okresie, na jaki ustala się świadczenie wychowawcze (w tym przypadku od 1 października 2018 r. do 30 września 2019 r.) stronie nie przysługuje prawo do żądanego świadczenia, gdyż orzeczenie sądu ustalające, że Ł. P. i P. S.-S. będą sprawować nad małoletnimi opiekę w miejscu swojego zamieszkania naprzemiennie - postanowienie Sądu Okręgowego w E. z dnia 24 lipca 2020 r. prawomocne jest z tym dniem.

W rozumieniu art. 365 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Należy zauważyć, że ani przepisy Kodeksu postępowania cywilnego, ani ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci nie wyłączają związania prawomocnym orzeczeniem organów administracyjnych. W rozpoznawanej sprawie istnienie prawomocnego orzeczenia sądowego ustalającego opiekę naprzemienną z dniem 24 lipca 2020 r. przesądza o braku podstaw do przyznania stronie świadczenia wychowawczego za wskazany okres.

Ł. P. zaskarżył decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego w Gdańsku wnosząc o jej uchylenie, jak również o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji. Ponadto skarżący wystąpił o zasądzenie kosztów sądowych.

Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił:

1) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, w brzmieniu sprzed 1 lipca 2019 r. i uznanie, że dopiero od daty uprawomocnienia się orzeczenia o opiece naprzemiennej dziecko można uznać za członka rodziny,

2) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy poprzez niewłaściwą interpretację art. 5 ust. 3 ustawy poprzez uznanie, że dopiero od daty uprawomocnienia się orzeczenia w przedmiocie opieki naprzemiennej przysługuje prawo do świadczenia wychowawczego mimo tego, że opieka taka była sprawowana już wcześniej, zaś zasiłek winien zostać przyznany od dnia złożenia wniosku,

3) naruszenie prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy poprzez niewłaściwą interpretację art. 5 ust. 3 ustawy poprzez uznanie, że tylko prawomocne orzeczenie o opiece naprzemiennej uprawnia do świadczenia wychowawczego, mimo, że opieka ta sprawowana jest faktycznie,

4) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

a) art. 7 k.p.a. poprzez naruszenie zasady prawdy obiektywnej, a więc podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy poprzez zaniechanie dokładnego wyjaśnienia faktycznego sprawy i poprzestanie na ogólnikowych tylko stwierdzeniach organu;

b) art. 8 k.p.a. poprzez naruszenie zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie strony wobec organu administracyjnego poprzez oparcie się wyłącznie na treści i dacie orzeczenia z dnia 24 lipca 2020 r. bez jakiejkolwiek oceny pozostałego zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego;

c) art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez wybiórcze zebranie, rozpatrzenie i ocenę całego materiału dowodowego;

d) art. 78 § 1 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie postępowania dowodowego dla ustalenia faktów istotnych dla sprawy, tj. daty od kiedy sprawowana jest opieka naprzemienna nad dziećmi.

W uzasadnieniu skarżący wskazał, że żaden z przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci nie określa od jakiej daty należne jest świadczenie, a jedynie to, aby istniało orzeczenie, zgodnie z którym dzieci pozostają pod opieką naprzemienną obojga rodziców. Takie orzeczenie w przypadku skarżącego istnieje i potwierdza fakt sprawowania opieki naprzemiennej. Nie ma przy tym żadnej normy prawnej, która sprawiałaby, że za datę faktycznego sprawowania takiej opieki należy uznawać datę uprawomocnienia się tego orzeczenia. W tych okolicznościach organ administracji zobowiązany jest poprzez inne środki dowodowe ustalić od jakiej daty faktycznie sprawowana jest opieka naprzemienna.

Skarżący opiekę naprzemienną sprawuje z byłą żoną od września 2017 r., co potwierdza uzasadnienie wyroku Sądu Rejonowego z dnia 4 grudnia 2018 r. sygn. akt [...] (str. 1 i 4) oraz dokumenty wskazane szczegółowo w piśmie z dnia 31 sierpnia 2020 r. Organ mógł zatem w swobodny sposób ustalić od kiedy faktycznie jest sprawowana opieka naprzemienna nad dziećmi i od tej właśnie daty ustalić prawo do świadczenia wychowawczego.

Dalej zauważył, że powołane przez organ odwoławczy orzeczenia sądów wydane zostały w zupełnie odmiennym stanie prawnym i faktycznym. We wszystkich bowiem przypadkach uprawnieni w ogóle nie dysponowali orzeczeniami o opiece naprzemiennej.

Kwestionował również pogląd organu odwoławczego, że niezbędnym jest posiadanie orzeczenia z użyciem sformułowania o ustanowieniu opieki naprzemiennej. Przed wejściem w życie ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, ustawodawca nie posługiwał się pojęciem "opieki naprzemiennej". Pojęcia tego nie znała ani ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015 r. poz. 2082 ze zm.) – dalej jako "k.r.o.", ani Kodeks postępowania cywilnego, choć sporadycznie dochodziło do faktycznego regulowania wykonywania władzy rodzicielskiej w sposób odpowiadający tej instytucji. Przy wykładni prawa nie sposób przejść do porządku dziennego nad faktem, że przed dniem 1 kwietnia 2016 r. brak było podstaw prawnych, by Sąd powszechny użył sformułowania "opieka naprzemienna" w sentencji wyroku rozwodowego (art. 58 § 1 i 1a k.r.o.), bądź w sentencji wyroku orzekającego o separacji (art. 613 § 1 k.r.o.) czy w orzeczeniu bądź ugodzie zawartej przed Sądem rodzinnym regulującymi sposób wykonywania władzy rodzicielskiej bądź ustalającymi kontakty rodziców z małoletnimi dziećmi.

Pierwsze orzeczenie dotyczące sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej nad dziećmi skarżącego zapadło w dniu 19 marca 2015 r. w wyroku rozwodowy wydanym przez Sąd Okręgowy w E., a więc przed wejściem w życie ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. Wówczas wykonywanie władzy rodzicielskiej pozostawiono obojgu rodzicom, z ustaleniem miejsca zamieszkania dzieci przy matce, zaś kontakty ojca z dziećmi miały odbywać się w miejscu i czasie ustalonym przez strony. Później strony zgodnie ustaliły, że opiekę nad dziećmi (a w zasadzie kontakty) wykonywane będą w ten sposób, że naprzemiennie dzieci będą zamieszkiwać tydzień u matki, a tydzień u ojca. De facto zatem, mimo braku użycia w orzeczeniu sformułowania "opieka naprzemienna" istniało orzeczenie regulujące sposób sprawowania opieki nad dziećmi w formie opieki naprzemiennej. W tym zakresie skarżący odwołał się do wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 19 stycznia 2017 r. sygn. akt II SA/Łd 918/16.

W ocenie skarżącego należało zatem przyjąć, że przed wydaniem orzeczenia z dnia 24 lipca 2020 r. istniało orzeczenie regulujące opiekę naprzemienną nad jego dziećmi.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Uwzględnienie skargi, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), powoływanej w dalszej części uzasadnienia jako p.p.s.a., następuje w przypadku stwierdzenia naruszenia przez organ przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów postępowania dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Materialnoprawną podstawę złożonego wniosku stanowił art. 5 ust. 1 i 2a ustawy. Przepis ten stanowi, że:

"1. Świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości 500,00 zł miesięcznie na dziecko.

2a. W przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego."

Przepis ten wprowadza wymóg, by w przypadku sprawowania opieki naprzemiennej przez obojga rodziców taki sposób opieki został potwierdzony orzeczeniem sądu. Wprowadzone rozwiązanie ustawodawcze jest, co do zasady, uzasadnione i celowe. Kwestie władzy rodzicielskiej oraz sposobu sprawowania opieki nad małoletniemu dziećmi należą bowiem do dziedziny prawa rodzinnego i podlegają rozstrzyganiu przez sądy powszechne, a organy administracji nie są uprawnione do dokonywania ustaleń w tym zakresie i winny opierać się na ustaleniach zawartych w orzeczeniach sądów powszechnych.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że organy administracji nie mogą zastosować unormowania art. 5 ust. 2a ustawy, jeżeli wbrew jego treści, opieka naprzemienna obydwojga rodziców nie wynika z orzeczenia sądu.

Zaznaczyć należy, że istnieje także inna linia orzecznicza, w której sądy zajmują stanowisko, że mimo braku potwierdzenia opieki naprzemiennej orzeczeniem sądu, przyznanie świadczenia wychowawczego w wysokości połowy kwoty każdemu z rodziców jest możliwe jeżeli opieka jest w taki sposób sprawowana (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 8 czerwca 2017 r., sygn. akt IV SA/Wr 94/17, wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 6 września 2017 r. sygn. akt II SA/Bd 673/170 ).

W rozpoznawanej sprawie z niekwestionowanych okoliczności faktycznych wynika, że skarżący i matka dzieci od dawna – od września 2017 r. sprawują opiekę nad dziećmi naprzemiennie. Skarżący zamierzając uzyskać na podstawie art. 5 ust. 2a ustawy połowę świadczenia wychowawczego zachował się prawidłowo, występując w dniu 5 czerwca 2018 r. o uregulowanie orzeczeniem sądowym istniejącej opieki naprzemiennej.

Sąd Rejonowy w E. w wydanym rok później postanowieniu z dnia 25 czerwca 2019 r. oddalił wniosek. Jednocześnie w uzasadnieniu tegoż orzeczenia potwierdzono, że rozwiedzeni rodzice od września 2017 r. w wyniku porozumienia, sprawują pieczę nad dziećmi w ten sposób, że jednej tydzień dzieci są pod opieka ojca, a jeden tydzień pozostają pod pieczą matki. Sąd wskazał, że taki stan rzeczy istniał już w czasie orzekania przez Sąd w sprawie sygn. akt [...], w której orzeczenie wydano w dniu 18 stycznia 2018 r.

Taki sposób sprawowania opieki przez wnioskodawcę i jego byłą żonę wypełniał wynikająca z art. 5 ust. 2a ustawy definicję opieki naprzemiennej, rodzice sprawowali bowiem opiekę nad dziećmi naprzemiennie w porównywalnych i powtarzających się okresach czasu.

Jako przyczynę odmowy uregulowania orzeczeniem opieki naprzemiennej, mimo takiego rzeczywistego sprawowania pieczy nad dziećmi, Sąd Rejonowy w E. wskazał w uzasadnieniu rozstrzygnięcia okoliczność, że między rodzicami nie funkcjonuje prawidłowo współpraca rodzicielska, istnieją między nimi konflikty w wielu istotnych sprawach dotyczących dzieci (np. dotyczących sposobu spędzania wakacji). Sąd stwierdził, że w przypadku uwzględnienia wniosku, dochodziłoby do nowych konfliktów i mnożenia spraw sądowych, a Ł. P. domagałby się obniżenia alimentów oraz podziału kwoty świadczenia 500 plus.

W wyniku rozpoznania apelacji skarżącego, postanowienie to zostało zmienione postanowieniem Sądu Okręgowego w E. z dnia 24 lipca 2020 r. Sąd odwoławczy zmienił wyrok rozwodowy w zakresie kontaktów ojca a dziećmi orzekając, że rodzice będą sprawować opiekę naprzemiennie. Uzasadnienie do tego orzeczenia nie zostało sporządzone.

Sąd cywilny drugiej instancji nie podzielił zatem stanowiska sądu pierwszej instancji o braku podstaw do uregulowania opieki naprzemiennej. Uchylając wadliwe postanowienie, Sąd Okręgowy w E. nie mógł wydać orzeczenia regulującego opiekę naprzemienną z mocą wsteczną od daty orzeczenia pierwszoinstancyjnego, ani daty złożenia wniosku. Treść uzasadnienia postanowienia Sądu Rejonowego w E. potwierdzała natomiast niewątpliwie fakt sprawowania przez rodziców opieki naprzemiennej nad dziećmi już w 2017 r.

Uwzględniając powyższe okoliczności, Sąd doszedł do przekonania, że warunkująca przyznanie świadczenia przesłanka art. 5 ust. 2a ustawy, by "zgodnie z orzeczeniem sądu", dziecko było jest pod opieką naprzemienną obydwojga rozwiedzionych rodziców, sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, została w niniejszej sprawie spełniona.

Fakt sprawowania opieki naprzemiennej od 1 października 2018 r. do 30 września 2019 r. znajdował potwierdzenie w treści uzasadnienia orzeczenia sądowego – postanowienia Sądu Rejonowego w E. z dnia 25 czerwca 2019 r., w którym ustalono, że rodzice sprawowali opiekę naprzemienną nad dziećmi już od września 2017 r. Taki sposób sprawowania opieki nad dziećmi został następnie uregulowany orzeczeniem Sądu Okręgowego w E. z dnia 24 lipca 2020 r. W niniejszej sprawie orzeczenie sądu powszechnego ustala zatem od kiedy opieka naprzemienna była sprawowana i organ administracji nie musi dokonywać samodzielnie żadnych ustaleń w tym zakresie.

W takich okolicznościach sprawy, Sąd stwierdził, że zasadne jest uznanie, iż przesłanka zastosowania art. 5 ust. 2a ustawy, jaką jest sytuacja gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców, była już w okresie od 1 października 2018 r. do 30 września 2019 r. spełniona. Dzieci przebywały pod opieką naprzemienną rodziców a okoliczność ta wynika z orzeczenia sądu cywilnego – jego uzasadnienia. Została ona ustalona w uzasadnieniu postanowienia z dnia 25 czerwca 2019 r. i znalazła swój wyraz w treści postanowienia Sądu Okręgowego zmieniającego postanowienie Sądu Rejonowego i uwzględniającego wniosek o uregulowanie opieki naprzemiennej.

Przeciwna wykładnia doprowadziłaby do sytuacji, w której o zakresie uprawienia skarżącego zadecydowałaby w istocie wadliwość, oddalającego wniosek o uregulowanie sposobu sprawowania opieki, postanowienia Sądu pierwszej instancji. Skarżący nie powinien ponosić negatywnych konsekwencji nieprawidłowości tego postanowienia.

W niniejszej sprawie istotne jest, że skarżący jako rodzic sprawujący faktycznie opiekę naprzemienną, chciał dochować wymogów normy art. 5 ust. 2a ustawy i prawidłowo wystąpił o uregulowanie opieki naprzemiennej orzeczeniem sądowym.

Za niezasadne Sąd uznał pozbawienie go w takim przypadku świadczenia wychowawczego za znaczny okres czasu sprawowania opieki naprzemiennej.

Podkreślić należy, że przyznanie świadczenia wychowawczego w połowie jego wysokości skarżącemu winno wiązać się z uznaniem, że matce dzieci świadczenie to przysługiwało także jedynie w połowie wysokości.

Zaznaczyć także należy, że data uprawomocnienia się orzeczenia ustalającego opiekę naprzemienną i treść art. 365 § 1 k.p.c., do której organ przykłada zasadniczą wagę, nie może, w przypadku rzeczywistego sprawowania opieki naprzemiennej, stanowić wyznacznika początku istnienia orzeczenia o opiece naprzemiennej i przyznania świadczenia wychowawczego. Postanowienie sądu pierwszej instancji może bowiem uregulować opiekę naprzemienną, a wydawane później orzeczenia sądu odwoławczego, utrzymujące w mocy to rozstrzygnięcie jedynie potwierdzi prawidłowość takiego orzeczenia. Data jego prawomocności nie będzie stanowiła daty decydującej o początku opieki naprzemiennej. Wskazać także należy, że związanie organu treścią orzeczenia sądu powszechnego o opiece naprzemiennej wynika bezpośrednio z art. 5 ust. 2a ustawy. Prawomocność postanowienia sądowego jest natomiast istotna dla organu w tym kontekście, że organ wydając decyzję powinien wiedzieć, czy postanowienie sądu cywilnego pozostanie w obrocie prawnym i czy może na jego podstawie dokonać ustaleń w postępowaniu administracyjnym.

Organy rozpoznające sprawę dopuściły się naruszenia prawa materialnego, tj. art. 5 ust. 2a ustawy przez jego niewłaściwą wykładnię.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni przedstawioną wykładnię art. 5 ust. 2a ustawy. Wskazać należy, że zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania, wyrażone w orzeczeniu sądu, wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).

Sąd wydał w niniejszej sprawie wyrok na posiedzeniu niejawnym na podstawie art.133 § 1 zdanie drugie p.p.s.a. w zw. z art. 15 zzs⁴ ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.). Zarządzeniem Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku nr 49/2020 z dnia 19 października 2020 r. odwołano rozprawy, utrzymując działalność orzeczniczą Sądu w trybie rozpoznawania spraw na posiedzeniach niejawnych.