Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 872/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2018-10-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 64 c § 4, § 7
journal: Dz.U. 2017 poz 1201
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Tomaszewska, Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Rischka, Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 24 października 2018 r. sprawy ze skargi A. B. C. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w z dnia 16 lipca 2018 r. nr [..] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Wejherowie z dnia 23 maja 2018 r. nr [...], 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w na rzecz strony skarżącej kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 8 września 2017 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 127 § 2 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz.U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm.) - dalej jako "K.p.a.", art. 64c § 4 i § 7 w związku z art. 17 § 1 i art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity: Dz.U. z 2017 r. poz. 1201 ze zm.) - dalej jako "u.p.e.a.", po rozpoznaniu zażalenia Burmistrza Miasta, uchylił w całości postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 23 maja 2018 r., którym obciążono wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie 3587,40 zł, prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 14.06.2007 r. i orzekł o obciążeniu wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie 3584,40 zł.

Stan sprawy przedstawia się następująco:

Na wniosek wierzyciela - Burmistrza Miasta, Naczelnik Urzędu Skarbowego wszczął postępowanie egzekucyjne wobec zobowiązanego - Pana K. A., zam. w R. na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 14 czerwca 2007 r., obejmującego należność z tytułu nieuregulowanej opłaty planistycznej, wynikającej z orzeczenia z dnia 23 lutego 2006 r.

W celu wyegzekwowania ww. należności organ egzekucyjny podjął szereg działań, m.in,:

- w dniu 16 stycznia 2008 r. skierował do Wojskowego Biura Emerytalnego w G. zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego świadczenie z zaopatrzenia emerytalnego oraz z ubezpieczenia społecznego Pana K. A. Zawiadomienie doręczono organowi rentowemu w dniu 11 lutego 2008 r., natomiast zobowiązany otrzymał je wraz z odpisem tytułu wykonawczego w dniu 8 lutego 2008 r. Pismem z dnia 12 lutego 2008 r., Wojskowe Biuro Emerytalne poinformowało organ egzekucyjny, że Pan K. A. nie figuruje w ewidencji Biura;

- w odpowiedzi na pisma organu egzekucyjnego z dnia 5 czerwca 2009 r. oraz 13 września 2011 r, Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. poinformował, że zobowiązany nie figuruje jako osoba objęta ubezpieczeniem społecznym i zdrowotnym;

- w odpowiedzi na pismo organu egzekucyjnego z dnia 7 września 2011 r. Dyrektor Departamentu Informatyzacji i Rejestrów Sądowych Centralnej Informacji o Zastawach Rejestrowych, Krajowego Rejestru Sądowego oraz Ksiąg Wieczystych poinformował, że zobowiązany nie figuruje w elektronicznym rejestrze Ksiąg Wieczystych;

- w dniu 11 lipca 2012 r. organ egzekucyjny skierował do Banku "A" w R. zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego, zaś bank w piśmie z dnia 19 lipca 2012 r. poinformował, że nie prowadzi rachunku dla zobowiązanego, zatem zajęcie nie może być zrealizowane;

- zawiadomieniem z dnia 11 lutego 2013 r., organ egzekucyjny dokonał w "B" S.A. zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem. Zawiadomienie doręczono Bankowi w dniu 18 lutego 2013 r., natomiast w dniu 4 marca 2013 r. w trybie art. 44 § 4 K.p.a. odpis zawiadomienia doręczono zobowiązanemu. W odpowiedzi "B" S.A. poinformował o braku możliwości zrealizowania przedmiotowego zajęcia, z uwagi na brak środków.

- w dniu 6 maja 2013 r. organ egzekucyjny skierował zawiadomienie do "C" S.A. o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem. W odpowiedzi poinformowano, że zobowiązany nie figuruje w ewidencji klientów "C" S.A.;

- w dniu 7 maja 2014 r. w siedzibie Urzędu Skarbowego sporządzono protokół o stanie majątkowym zobowiązanego. Pan K. A. odmówił złożenia zeznań i podpisu na protokole, z uwagi na zły stan zdrowia;

- pismami z dnia 27 maja 2014 r. oraz 29 grudnia 2016 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w W. poinformował organ egzekucyjny, że Pan K. A. w dalszym ciągu nie figuruje jako osoba objęta ubezpieczeniami społecznymi i ubezpieczeniem zdrowotnym;

- pismem z dnia 1 marca 2017 r. "B" S,A. poinformował organ egzekucyjny, że zobowiązany posiada jeden rachunek, na którym nie ma obrotów od 25 maja 2013 r.

W tych okolicznościach, postanowieniem z dnia 23 marca 2018 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego, na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone do majątku Pana K. A. w oparciu o ww. tytuł wykonawczy.

W odpowiedzi na zawiadomienie wierzyciela o wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego, Burmistrz Miasta wniósł o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych.

Postanowieniem z dnia 23 maja 2018 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie 3587,40 zł.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem wierzyciel w zażaleniu wniósł o uchylenie przedmiotowego postanowienia w części dotyczącej naliczenia opłaty manipulacyjnej oraz opłaty związanej z zajęciem rachunku bankowego. W uzasadnieniu zakwestionował sposób wyliczenia kosztów egzekucyjnych, niezgodny z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14. Zarzucił nieadekwatność naliczonych kosztów egzekucyjnych w odniesieniu do niewielkiego nakładu pracy w związku z prowadzeniem egzekucji do majątku zobowiązanego, brak racjonalnej proporcji między wysokością opłat a czynnościami organu egzekucyjnego oraz wskazał, że opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych.

W uzasadnieniu postanowienia z dnia 8 września 2017 r., Dyrektor Izby Administracji Skarbowej przytoczył m.in. treść art. 64 § 1 pkt 4 i 14, § 6, § 9 pkt 2, § 10, art. 64 b, art. 64c § 1, art. 64c § 4, art. 64c § 7, art. 64 u.p.e.a. i wskazał, że zakwestionowana wysokość kosztów egzekucyjnych określona w zaskarżonym postanowieniu nie jest prawidłowa. Wierzyciel nie powinien być obciążony opłatą za sporządzenie protokołu o stanie majątkowym w wysokości 3 zł, albowiem opłata pobierana jest za sporządzenie tego dokumentu na miejscu "u zobowiązanego". W niniejszej sprawie protokół ten został sporządzony w siedzibie Urzędu Skarbowego.

Co do wydatków w kwocie 0,01 zł, organ podkreślił, iż zgodnie z treścią art. 27a § 1 oraz § 3 pkt 1 u.p.e.a., kwota kosztów egzekucyjnych winna być zaokrąglona do pełnych dziesiątych groszy, a kwoty wynoszące mniej niż 5 groszy pomija się.

W pozostałym zakresie Dyrektor Izby Administracji Skarbowej stwierdził, że opłata manipulacyjna w kwocie 415,30 zł naliczona za doręczenie w dniu 8 lutego 2008 r. zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego stanowi 1% egzekwowanej należności (należność główna - 34200,00 zł plus odsetki - 7327,00 zł). Natomiast opłata za zajęcie rachunku bankowego w "B" S.A. w kwocie 3169,10 zł stanowi 5% kwoty egzekwowanej należności (należność główna - 34200,00 zł plus odsetki - 29182,44 zł).

W tych okolicznościach zaskarżone postanowienie należało uchylić i orzec, że kwota kosztów egzekucyjnych obciążających wierzyciela w postępowaniu egzekucyjnym wynosi 3584,40 zł.

Organ podkreślił, że administracyjne postępowanie egzekucyjne toczy się co do zasady na ryzyko wierzyciela. Zatem wierzyciel ponosi koszty postępowania egzekucyjnego wówczas, gdy nie może ponosić ich zobowiązany. Dotyczy to nie tylko niemożności ściągnięcia kosztów egzekucji od zobowiązanego z przyczyn zawinionych przez wierzyciela. Ryzyko ponoszenia przez wierzyciela kosztów egzekucyjnych może również wynikać ze złej kondycji ekonomicznej podmiotu zobowiązanego i rzeczywistej niemożności uzyskania kosztów egzekucyjnych w wyniku zastosowania środków egzekucyjnych. Umorzenie postępowania egzekucyjnego stanowi przeszkodę do ściągnięcia powstałych kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego.

Zasadność obciążenia wierzyciela kosztami w niniejszej sprawie, stosownie do art. 64c § 4 u.p.e.a., wynika z faktu uprzedniego umorzenia postępowania egzekucyjnego, na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. Przy czym wierzyciel nie skorzystał z przysługującego mu prawa do wniesienia zażalenia na postanowienie organu egzekucyjnego w tym przedmiocie. Umorzenie postępowania egzekucyjnego stanowi trwałą przeszkodę, uniemożliwiającą wyegzekwowanie kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego.

Następnie organ podkreślił, że zajęcie dokonane zawiadomieniem z dnia 11 lutego 2013 r. z uwagi na spełnienie przesłanek wskazanych w art. 80 u.p.e.a., było skuteczne. Do uznania skuteczności zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, nie jest bowiem wymagane istnienie na zajętym rachunku środków pieniężnych, ale istnienie rachunku bankowego zobowiązanego.

Organ nie podzielił stanowiska wierzyciela, iż w rozpatrywanej sprawie opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnej, gdyż prawidłowa wykładnia przepisu art. 80 § 1 i § 2 u.p.e.a. prowadzi do konkluzji, że dla dokonania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego wystarczające jest doręczenie stosownego zawiadomienia bankowi, a stan środków finansowych na rachunku bankowym nie jest przesłanką dokonania takiego zajęcia i pozostaje bez znaczenia dla określenia wysokości opłaty za to zajęcie.

Odnosząc się do kwestii niezgodności z Konstytucją RP art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. organ przywołał wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 stwierdzając, że orzeczenie to stwierdza pominięcie prawodawcze i wywołuje jedynie zobowiązujący skutek nałożenia na ustawodawcę obowiązku uchwalenia nowelizacji usuwającej niekonstytucyjną lukę prawną, nie derogując przy tym uznanych za niekonstytucyjne przepisów. Wejście w życie tego wyroku nie powoduje utraty mocy obowiązującej ww. przepisów, z tym że przepisy te utraciły walor domniemania konstytucyjności w zakresie, w jakim dotyczą kwestii objętych stwierdzonym przez Trybunał pominięciem prawodawczym.

Zatem skoro wejście w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. nie spowodowało utraty mocy obowiązującej przepisów art. 64 § 1 pkt 4, art. 64 § 6 i art. 64 § 8 u.p.e.a., to administracyjne organy egzekucyjne zobowiązane są stosować te przepisy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższe postanowienie Burmistrz Miasta zarzucił organowi naruszenie:

1) art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64c § 1, § 4, § 7 u.p.e.a. polegające na bezpodstawnym naliczeniu opłaty egzekucyjnej za zajęcie rachunku bankowego, które zostało niezrealizowane z powodu braku środków na rachunkach bankowych Pana K. A. Ponadto z pisma banku z dnia 1 marca 2017 r. wynika, że rachunek dłużnika nie wykazywał obrotów od dnia 25 maja 2013 r. Na podstawie takich informacji obciążenie wierzyciela kosztami egzekucyjnymi za zajęcie rachunków bankowych w wysokości 3.169,10 złotych, pomimo niedokonania żadnej czynności egzekucyjnej jest niezasadne i sprzeczne z przepisami prawa,

2) art. 2, art. 165, art. 167 Konstytucji RP poprzez zastosowanie niezgodnych z powyższymi przepisami art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 oraz art. 64c § 4 u.p.e.a. Opłata manipulacyjna oraz opłata za zajęcie rachunku bankowego zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, orzekającym o niezgodność poprzez brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w wypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat,

3) art. 138 w z. z art. 144 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. polegające na utrzymaniu w mocy wadliwego postanowienia organu I instancji.

W oparciu o powyższe zarzuty strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi Burmistrz Miasta wskazał, że stanowisko organu, akceptującego nieprawidłowy sposób wyliczenia przez Naczelnika Urzędu Skarbowego kosztów za zajęcie rachunku bankowego w kwocie 3 169,10 zł i opłaty manipulacyjnej w kwocie 415,30 zł jest nieprawidłowe, wobec braku spełnienia przesłanki faktycznego zajęcia wierzytelności pieniężnych z uwagi na brak środków na zajętych rachunkach bankowych.

Wierzyciel stwierdził, że brak respektowania postanowień wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 orzekającego niekonstytucyjność przepisu art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a. w kontekście nieudolnego i nieskutecznego działania organu administracji naraża jednostkę samorządu terytorialnego na wygórowane opłaty, w tym narusza jego samodzielność finansową.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 2188) sąd administracyjny sprawuje kontrolę administracji publicznej przez badanie zgodności zaskarżonych aktów z prawem.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.") stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu;

W wyniku takiej kontroli decyzja ( postanowienie) może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).

Dokonując kontroli Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą, powinien jednak rozstrzygać w granicach danej sprawy, co wynika wprost z treści art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd ma zatem prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony. Kierując się powyższymi kryteriami Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżone postanowienie narusza prawo w stopniu powodującym wyeliminowanie go z obrotu prawnego.

Sprawa została rozpoznana w trybie postępowania uproszczonego, ponieważ skarga dotyczyła postanowienia. Zgodnie z art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 p.p.s.a. sprawa, w której przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, może być rozpoznana w trybie uproszczonym, czyli na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Zasadą jest, że koszty egzekucyjne ponosi zobowiązany (art. 64c § 1 zd. drugie u.p.e.a.). Wierzyciel jest obciążony kosztami egzekucyjnymi w przypadku określonym w art. 64c § 2 i § 4 u.p.e.a. Jakkolwiek ustawodawca nie precyzuje przyczyn niemożności ściągnięcia kosztów od zobowiązanego, to przyjmuje się, że art. 64c § 4 u.p.e.a. znajduje zastosowanie, gdy zobowiązany nie posiada majątku, z którego koszty mogą być egzekwowane lub, gdy wyegzekwowanie kosztów wiązałoby się z poniesieniem przewyższających je wydatków egzekucyjnych.

Prowadzone postępowanie egzekucyjne zostało umorzone postanowieniem z 23 marca 2018 r. na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a., z uwagi na stwierdzenie, że w postępowaniu nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne czyli wydatki określone w art. 64b u.p.e.a. Skarżący nie podważał stanowiska organu, który umorzył postępowanie egzekucyjne. Umorzenie postępowania egzekucyjnego z przyczyn wskazanych w art. 59 § 2 u.p.e.a., dawało zatem podstawę do przyjęcia, że przesłanka obciążenia wierzyciela kosztami - niemożność ściągnięcia kosztów od zobowiązanego została wykazana.

Przedmiotem postępowania jest ocena legalności postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego

Podstawą naliczenia kosztów za czynności egzekucyjne oraz opłaty manipulacyjnej stanowił przepis art. 64 § 1 pkt 4, oraz art. 64 § 6 u.p.e.a.

Strona zarzuca naruszenie wskazanych przepisów przez ich niewłaściwe zastosowanie w zw. z uznaniem ich za niezgodne z Konstytucją RP przez Trybunał Konstytucyjny, który wyrokiem z 28 czerwca 2016r., SK 31/14 uznał, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne i opłaty manipulacyjnej jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji.

Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wskazanego wyroku (pkt 4.3. uzasadnienia) wskazał, że nie budzi wątpliwości konstytucyjnych dopuszczalność stosowania stawek stosunkowych (procentowych) jako jednej z metod określania wysokości danin publicznych, także opłat. W tym sposobie określania wysokości danin publicznych, uwzględniając obiektywny wymiar danej opłaty, co do zasady nie bierze się pod uwagę sytuacji indywidualnego podmiotu, który te opłaty uiszcza. Stawki stosunkowe są obciążeniem proporcjonalnym do wysokości konkretnej kwoty podlegającej egzekucji. Tak określona wysokość opłaty egzekucyjnej może nie być w pełni adekwatna do nakładu pracy organu egzekucyjnego i stopnia skuteczności jego działań w konkretnej egzekucji. Jest to jednak sytuacja konstytucyjnie dopuszczalna. W tym zakresie ustawodawca ma bowiem znaczną swobodę regulacyjną. Z samej też istoty opłat wynika, że nie zawsze wiążą się one z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego.

Swoboda ustawodawcy, jak wyjaśnił Trybunał, określania wysokości opłat nie jest jednak nieograniczona. Problematyka wysokości opłat w egzekucji jest bowiem nierozerwalnie związana z zapewnieniem właściwej równowagi między interesem państwa, polegającym na otrzymaniu zwrotu wydatków za przeprowadzone postępowanie egzekucyjne, a ochroną podmiotów przed nadmiernym fiskalizmem państwa. Bez wątpienia wysokość i zasady pobierania tych opłat powinny być ukształtowane w taki sposób, aby zapewnić finansowanie aparatu egzekucyjnego.

Funkcja fiskalna opłat w egzekucji powinna polegać na uzyskaniu częściowego przynajmniej zwrotu kosztów funkcjonowania tego aparatu. Istotne jest jednak zachowanie przez ustawodawcę racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a czynnościami organów, za których podjęcie opłaty te zostały naliczone. W przeciwnym razie rola tych opłat sprowadza się do swoistej kary z tytułu niewykonania określonego obowiązku, co jest niespójne z podstawowym celem postępowania egzekucyjnego, za który należy uznać wykonanie przez dłużnika ciążącego na nim obowiązku. Trybunał stwierdził, że brak określenia górnej granicy opłaty, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w wypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy podmiotu obciążonego kosztami stają się jedynie sankcją pieniężną. Mechanizm ustalania opłaty stosunkowej z wyznaczoną górną jej granicą chroni przed tego typu sytuacjami. Wartość wyznaczona kwotowo zakreśla bowiem maksymalny pułap opłaty i dzięki temu limituje kwotę określoną procentowo przed jej nadmierną wysokością.

Trybunał wskazał także, że brak określenia górnej granicy przedmiotowych opłat powoduje, że z punktu widzenia organu egzekucyjnego stają się one formą dochodu nieuzasadnionego wielkością, czasochłonnością czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W ujęciu materialnym stają się więc obciążeniem podatkowym. Regulacje zawarte w zaskarżonych normach prawnych są nieadekwatne do podstawowego celu postępowania egzekucyjnego. Ze względu na brak określenia maksymalnych wysokości opłaty wymienionej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, opłaty te realizują w nadmiernym stopniu funkcję represyjną.

W pkt 5 uzasadnienia wyroku Trybunał Konstytucyjny wyjaśnił skutki tego wyroku i wskazał, że dla właściwej jego realizacji w rozpatrzonej sprawie konieczna będzie interwencja ustawodawcy, który powinien, w granicach norm konstytucyjnych i z uwzględnieniem wniosków wynikających z wyroku Trybunału Konstytucyjnego, określić nie tylko maksymalną wysokość opłaty egzekucyjnej, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej, o której mowa w art. 64 § 6 u.p.e.a., ale także maksymalną wysokość innych opłat egzekucyjnych, przeciwko którym można wysunąć zarzuty podobne do rozpatrzonych w niniejszej sprawie.

Przedmiotowy wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie wyeliminował zatem z porządku prawnego przepisów art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i art. 64 § 6 u.p.e.a. w całości. W konsekwencji, co do zasady istnieje nadal podstawa prawna do orzekania o wysokości kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 u.p.e.a., z zastosowaniem procentowego sposobu obliczania opłaty za dokonanie czynności egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej w odniesieniu do kwoty egzekwowanych należności.

Wyrok ten zmienił jednakże normatywną treść tych przepisów, derogując je w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne oraz maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej. Dopóki zatem ustawodawca w uwzględnieniu orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego nie określi maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej, opłaty manipulacyjnej, i wysokości innych opłat egzekucyjnych, organy stosujące prawo muszą tak określać wysokość kosztów egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardów określonych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego.

Nie można zatem podzielić stanowiska organu, że skoro Trybunał Konstytucyjny nie orzekł o utracie mocy obowiązującej wskazanych przepisów, do czasu interwencji ustawodawcy organ ma obowiązek orzekać zgodnie regulacjami określonymi w ustawie egzekucyjnej. Bezczynność ustawodawcy nie może prowadzić do pozostawienia w obrocie prawnym orzeczenia opartego na niekonstytucyjnej podstawie prawnej. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego obowiązuje, został ogłoszony i opublikowany. Zawarte w jego uzasadnieniu wywody nakazują kierować się przy stosowaniu przepisów uznanych za niekonstytucyjne w zakresie, w jakim nie określają maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej i opłaty manipulacyjnej, tymi przepisami Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, które Trybunał powołał jako wzorzec konstytucyjności. Nakaz bezpośredniego odwołania się do Konstytucji obowiązuje nie tylko Sąd, ale także organy państwa, działające na podstawie przepisów obowiązującego prawa.

Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że obciążając wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, na które składa się opłata za zajęcie rachunku bankowego oraz opłata manipulacyjna organ nie odniósł się do kwestii adekwatności wysokości ustalonych kosztów egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny, poniesionego nakładu pracy przy egzekwowaniu należności, nie rozważył, czy została zachowana racjonalna zależność między ustaloną wysokością opłat a czynnościami organów, za podjęcie których opłaty te zostały naliczone, tak aby opłaty nie stały się swoistą sankcją pieniężną. Organ pominął zatem te argumenty, które zadecydowały o niekonstytucyjności zastosowanych przepisów. Jeżeli uwzględnić czasochłonność, stopień skomplikowania podejmowanych czynności, konieczny nakład pracy organu egzekucyjnego a wreszcie brak skuteczności podjętych czynności - powstaje uzasadniona wątpliwość czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach u.p.e.a. przystają do wzorców konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji.

Na wadę konstrukcyjną regulacji wynikającą z braku zależności pomiędzy poborem opłat a skutecznością prowadzonej egzekucji, prowadzącą w niektórych sytuacjach do generowania wysokich kosztów egzekucyjnych, przy jednoczesnym braku realizacji, chociażby w części, dochodzonego obowiązku pieniężnego wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 30 marca 2017 r. sygn. akt II FSK 579/15 (dostępny www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Konieczność uwzględniania przez organy skutków jakie dla możliwości zastosowania uznanych za niekonstytucyjne przepisów art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 ustawy egzekucyjnej ma wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie SK 31/14, potwierdza orzecznictwo sądów administracyjnych (por. wyroki NSA z dnia 27 września 2016 r. sygn. akt II FSK 2066/14, z dnia 8 sierpnia 2016 r. sygn. akt II FSK 1021/16, z dnia 7 czerwca 2017 r. sygn. akt II FSK 1484/15 oraz wyroki WSA z dnia 11 stycznia 2018 r. sygn. akt I SA/Sz 958/17, z dnia 15 listopada 2017 r. sygn. akt I SA/Lu 801/17, dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Skarżący będący wierzycielem wskazywał na brak możliwości stosowania opłaty egzekucyjnej w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w sytuacji, gdy dojdzie do zajęcia rachunku bankowego, na którym brak jest środków finansowych.

Odnosząc się do tej kwestii, podkreślenia wymaga, że zgodnie z art. 64c § 4 u.p.e.a. wierzyciel pokrywa koszty postępowania egzekucyjnego, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. Przedmiotowa regulacja nie wymienia przyczyn niemożliwości ściągnięcia kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego, nie rozróżnia w tym przedmiocie powodów faktycznych i prawnych. W tej sytuacji wierzyciel nie tylko nie odzyskuje od zobowiązanego dochodzonej należności, ale jest obciążany kosztami bezskutecznej egzekucji. Dlatego też oprócz wskazania podstawy prawnej obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, organ egzekucyjny winien wziąć pod uwagę, czy rozstrzygnięcie o kosztach będzie zgodne z zasadami ogólnymi postępowania egzekucyjnego zawartymi w ustawie, w szczególności zasadą celowości postępowania, tj. czy nie obciąża się wierzyciela opłatami za czynności, co do których już przed ich podjęciem wiadomo, że nie doprowadzą do pokrycia kosztów egzekucyjnych.

W orzecznictwie wskazuje się, że celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do przymusowego wykonania obowiązku przez zobowiązanego. W przypadku egzekwowania należności pieniężnych postępowanie egzekucyjne powinno doprowadzić co do zasady do odzyskania należności od zobowiązanego, zatem majątek wierzyciela powinien ulec powiększeniu, a nie uszczupleniu (por. wyrok NSA z dnia 25 lutego 2014 r. sygn. akt II FSK 687/12, publ. j.w.).

Zgodnie z art. 7 § 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny jest obowiązany do podejmowania środków egzekucyjnych zmierzających bezpośrednio do wykonania obowiązku.

Zgodnie z art. 80 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku, a jeżeli bank posiada oddziały – do właściwego oddziału, zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz bezzwłocznie przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności albo zawiadomił organ egzekucyjny, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty.

Stosownie do art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty, z zastrzeżeniem art. 64d - za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych w wysokości 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr.

Ustalając wysokość opłaty należy wykazać jakie konkretne czynności organu egzekucyjnego w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym miały wpływ na powstanie kosztów egzekucyjnych w ustalonej wysokości. Podkreślenia wymaga, że miarkowanie powinno w zasadzie pojawić się wówczas, kiedy można stwierdzić, że procentowo ustalone opłaty przekraczają maksymalny rozsądny pułap poszczególnych opłat. Organy winny wykazać, że ustalone koszty egzekucyjne, którymi obciążono wierzyciela, są adekwatne do poniesionego nakładu pracy, efektywności działań, poziomu skomplikowania i długotrwałości postępowania egzekucyjnego. Tymczasem w zakresie kwestionowanym przez stronę efektywność działań organu była zerowa.

Sąd podziela poglądy zaprezentowane w wyrokach: NSA z dnia 6 kwietnia 2017 r. II FSK 693/15 oraz WSA w Poznaniu z dnia 26 listopada 2014 r. I SA/Po 638/14 i z dnia 21 czerwca 2017 r. I SA/Po 1694/16, publ. j.w., w których wskazano, że w postępowaniu egzekucyjnym zajęciu podlega wierzytelność pieniężna posiadacza rachunku wobec banku, nie zaś sam rachunek bankowy jako narzędzie oszczędnościowo - rozliczeniowe. Opłata egzekucyjna o której mowa w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. W cytowanym przepisie ustawodawca nie zawarł jakiegokolwiek przyzwolenia do pobierania stosownych opłat egzekucyjnych także wówczas, gdy dojdzie do zajęcia rachunku bankowego, na którym nie było jakichkolwiek środków finansowych.

Stanowiska organu nie uzasadnia treść art. 80 i następnych u.p.e.a. Zauważyć należy, że z art. 80 § 2 wynika, że zajęcie wierzytelności obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia. Natomiast w rozpatrywanej sprawie poza sporem pozostaje, że mimo iż w toku postępowania egzekucyjnego dokonano zajęć rachunku bankowego zobowiązanego, to jednak w wyniku zastosowania środka egzekucyjnego nie uzyskano żadnej kwoty. Dopiero zatem w momencie wpływu należności na rachunek bankowy, kwota ta staje się wierzytelnością przysługującą właścicielowi rachunku od banku. Natomiast przepisy u.p.e.a. nie przewidują opłat i kosztów za zajęcie rachunku bankowego, a jedynie za zajęcie wierzytelności pieniężnych. W tej sytuacji, jeżeli nie doszło do zajęcia wierzytelności, nie ma także podstaw do naliczenia opłaty w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.

W świetle powyższych wywodów, w ocenie Sądu trafne jest stanowisko strony skarżącej, która podnosi, że koszty egzekucyjne powinny być naliczane tylko w przypadku faktycznego zajęcia środków na rachunku bankowym, co również wpisuje się w tezy płynące z wyroku Trybunału.

Uwzględniając powyższe sąd uznał, że organ egzekucyjny bezpodstawnie obciążył wierzyciela kosztami wyliczonymi na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Nie można bowiem uznać, że w toku egzekucji doszło w istocie do zajęcia wierzytelności, ponieważ od momentu wszczęcia egzekucji do jej zakończenia poprzez umorzenie postępowania egzekucyjnego na zajętym rachunku bankowym nie było środków pieniężnych.

Uwzględniając powyższe sąd uznał, że organ egzekucyjny bezpodstawnie obciążył wierzyciela kosztami wyliczonymi na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Nie można bowiem uznać, że w toku egzekucji doszło w istocie do zajęcia wierzytelności, ponieważ od momentu wszczęcia egzekucji do jej zakończenia poprzez umorzenie postępowania egzekucyjnego na zajętym rachunku bankowym nie było środków pieniężnych.

Podzielić natomiast należy stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu, iż wierzyciel nie powinien być obciążony opłatą za sporządzenie protokołu o stanie majątkowym w wysokości 3 zł, o której mowa w art. 64 § 1 pkt 14 u.p.e.a. Opłata ta pobierana jest bowiem za sporządzenie tego dokumentu na miejscu u zobowiązanego. Tymczasem w realiach niniejszej sprawy protokół został sporządzony w siedzibie Urzędu Skarbowego.

Prawidłowe jest także stanowisko Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, co do zasad zaokrąglania kosztów egzekucyjnych. W świetle bowiem art. 27a § 1 oraz § 3 pkt 1 u.p.e.a., zaokrąglenie następuje w ten sposób, że kwoty wynoszące mniej niż 5 groszy pomija się.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ obciążając wierzyciela kosztami postepowania egzekucyjnego zobowiązany będzie uwzględnić powyższą wykładnię przyjmując, zgodnie z orzeczeniem Trybunału, że brak określenia górnej granicy opłat egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w przypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, a stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną. Naliczone koszty postępowania nie mogą stać się dochodem organu nieuzasadnionym wielkością, czasochłonnością, czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych.

Biorąc pod uwagę powyższe Sąd, uznając za uzasadnione zarzuty skargi w zakresie niewłaściwego zastosowania przepisów art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i art. 64 § 6 u.p.e.a. w zw. z uznaniem ich za niezgodne z Konstytucją RP uchylił postanowienia organów obu instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art.135 p.p.s.a.

Orzeczenie o kosztach uzasadnia przepis art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a.