Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 1066/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2017-04-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: § 2 ust. 1, § 9 ust. 2 pkt 1 lit. a, § 9 ust. 2a pkt 2, § 9 ust. 3 pkt 1 lit. f
journal: Dz.U. 2004 nr 73 poz 657
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie   działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich
journal: Dz.U.UE.L 2001 nr 327 poz 11 art. 49 ust. 5
law: Rozporządzenie Komisji (WE) Nr 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli niektórych wspólnotowych syystemów pomocy ustanowionych rozporządzeniem Rady (EWG) nr 3508/92

SENTENCJA

Dnia 4 kwietnia 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Lorych-Olszanowska (spr.) Sędziowie WSA Marzenna Kosewska WSA Walentyna Długaszewska Protokolant: sekr. sąd. Sławomir Rajczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 kwietnia 2017 roku przy udziale sprawy ze skargi T. P. na decyzję Dyrektora Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Poznaniu z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania oddala skargę


UZASADNIENIE

Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji (ARiMR) w P. decyzją z [...] sierpnia 2016 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania T. P. (dalej: "strona") od decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w P. z [...] czerwca 2016 r., nr [...], o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW), utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym.

W dniu 15 czerwca 2004 r. strona złożyła w Biurze Powiatowym ARiMR w P. wniosek o przyznanie płatności ONW na rok 2004. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w P. decyzją z [...] marca 2005 r., nr [...], przyznał stronie płatności ONW w łącznej wysokości [...] zł za prowadzenie działalności rolniczej na działkach rolnych położonych na obszarze ONW na powierzchni 206,86 ha. W dniu 9 maja 2005 r. strona złożyła wniosek o przyznanie płatności ONW na rok 2005. W związku z niedotrzymaniem 5-letniego zobowiązania ONW do powierzchni 2,53 ha strona [...] grudnia 2005 r. dokonała zwrotu kwoty nienależnie pobranych płatności w wysokości [...] zł. Podjęte przez stronę zobowiązanie od 2005 roku wyniosło 204,33 ha. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w P. decyzją z [...] maja 2006 r., nr [...], przyznał stronie płatność ONW w łącznej wysokości [...] zł za prowadzenie działalności rolniczej na działkach rolnych położonych na obszarach ONW na ostatnio wskazanej powierzchni.

W dniu 11 maja 2006 r. strona złożyła wniosek o przyznanie płatności ONW na rok 2006 na powierzchni 204,33 ha.

W dniu [...] września 2006 r. do Biura Powiatowego ARiMR w P. wpłynął wniosek [...] Sp. z o.o. o przyznanie płatności ONW w przypadku przeniesienia gospodarstwa rolnego na rzecz innego podmiotu wraz z umową poddzierżawy działek z [...] września 2006 r. zawartą pomiędzy tą spółką a [...] Sp. j. W umowie tej wskazano m.in. działkę nr [...] zadeklarowaną przez stronę we wniosku o przyznanie płatności ONW na rok 2006. Zgodnie z aktem notarialnym z [...] października 2006 r. rep. [...] strona przeniosła własność działki ewidencyjnej nr [...] na rzecz [...]. Z kolei w dniu [...] października 2006 r. strona złożyła w Biurze Powiatowym ARiMR w P. pismo, w którym poinformowała o rozwiązaniu umowy dzierżawy gruntów rolnych w gminie [...], z dniem [...] października 2006 r. oraz braku możliwości kontynuacji zobowiązania ONW. Do pisma dołączono umowę dzierżawy z [...] kwietnia 2003 r. obejmującą nieruchomości rolne oznaczone numerami [...], [...], [...], [...]. [...], [...], [...], [...], [...] i [...] oraz poświadczony w dniu [...] października 2006 r. odpis rozwiązania tej umowy za porozumieniem stron.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w P. decyzją z [...] sierpnia 2008 r., nr [...], odmówił stronie przyznania płatności ONW na rok 2006. Decyzja została utrzymana w mocy decyzją Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w P. z [...] grudnia 2008 r., nr [...]. Na skutek wywiedzionej skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 21 maja 2009 r., sygn. akt III SA/Po 248/09, uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w P. z [...] sierpnia 2008 r.

Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy włączono jako dowód do sprawy m.in. oświadczenie przejmującego działki rolne [...] z [...] października 2006 r., z którego wynika, że [...] września 2006 r. nabyła ona w posiadanie działkę ewidencyjną oznaczoną numerem [...], zadeklarowaną przez stronę we wniosku o przyznanie płatności na 2006 rok. W dniu [...] marca 2010 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w P. wydał decyzję nr [...] o umorzeniu postępowania w sprawie przyznania płatności ONW na 2006 rok ze względu na upływ terminu do jej wydania. Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w P. decyzją z [...] maja 2010 r., nr [...], utrzymał w mocy tę decyzję. Natomiast Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z 3 listopada 2011 r., sygn. akt III SA/Po 522/10, oddalił skargę strony.

Pismem z [...] marca 2013 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w P. poinformował stronę, że w związku z zaniechaniem prowadzenia działalności rolniczej na obszarach ONW na całej powierzchni objętej 5-letnim zobowiązaniem ONW, tj. 204,33 ha, powstała kwota nienależnie pobranych płatności ONW.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w P. decyzją z [...] czerwca 2016 r. ustalił stronie kwotę nienależnie pobranych płatności ONW w łącznej wysokości [...] zł.

W motywach podjętego rozstrzygnięcia organ ARiMR wskazał, że z akt rozpoznawanej sprawy wynika, że strona pod koniec 2006 roku, to jest w okresie objętym 5-letnim zobowiązaniem ONW, zaprzestała prowadzenia działalności rolniczej na obszarach ONW. Znajduje to potwierdzenie zarówno w wyjaśnieniach samej strony, jak i w fakcie nie ubiegania się o przyznanie płatności ONW od 2007 roku. W ocenie organu ARiMR powoduje to konieczność zwrotu przez stronę całości płatności ONW za cały okres ich pobierania. Organ ten wskazał przy tym na podnoszoną przez stronę kwestię możliwości odstąpienia od zwrotu płatności. Zdaniem organu nie można uznać, że zobowiązanie strony zostało przejęte przez [...] (dotyczy działki ewidencyjnej [...] – przyp. tut. Sądu), bowiem z samego jej oświadczenia wynika, że zostało ono złożone po upływie 14 dni od przejęcia gruntów (§ 9 ust. 2a pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich). Strona zakwestionowała wskazaną tam datę przejęcia gruntów, podając jednak, że przejęcie gruntów nastąpiło w ogóle w terminie późniejszym, w każdym bądź razie zachowanie terminu 14 dni od dnia przeniesienia posiadania nie nastąpiło. Odnośnie natomiast rozwiązania umowy dzierżawy (dotyczy działek nr [...], [...], [...], [...]. [...], [...], [...], [...], [...] i [...] – przyp. tut. Sądu) organ ARiMR zwrócił uwagę, że nastąpiło ono za porozumieniem stron, przez co nie można przyjąć, że to wydzierżawiający rozwiązał tę umowę (§ 9 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 14 kwietnia 2004 r.), niezależnie od przyczyny, która do tego doprowadziła.

Zdaniem organu ARiMR w sprawie nie zaistniały także inne przesłanki, które wykluczałyby obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności. Nie doszło zwłaszcza do przedawnienia, na które powołuje się strona (art. 49 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 i art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004). Wypłata płatności, które zostały następnie uznane za nienależne, nastąpiła [...] kwietnia 2005 r. oraz [...] czerwca 2006 r., z kolei informacja o możliwości ich zwrotu stanowiąca pierwsze powiadomienie o ich nieuzasadnionym charakterze została doręczona [...] marca 2013 r., to jest przed upływem dziesięciu lat od daty płatności. Jednocześnie zdaniem organu ARiMR nie można uznać, że strona działała w dobrej wierze, co mogłoby być podstawą do przyjęcia krótszego (czteroletniego) terminu przedawnienia. Składając wniosek o przyznanie płatności ONW na rok 2004 strona zobowiązała się do prowadzenia działalności rolniczej na wszystkich działkach rolnych będących w jej posiadaniu i położonych na obszarach ONW przez okres 5 lat od dnia otrzymania pierwszej płatności. W konsekwencji strona powinna prowadzić działalność rolniczą na obszarze nie mniejszym niż 204,33 ha co najmniej do [...] kwietnia 2010 r. Mimo to strona zdecydowała się sprzedać [...] działkę ewidencyjną nr [...], co w sposób oczywisty uniemożliwiło realizację powyższego zobowiązania. Pozostałe działki nie były natomiast nawet własnością strony, wobec czego musiała się ona liczyć z możliwością niedotrzymania podjętego zobowiązania w przypadku rozwiązania umowy dzierżawy, co zresztą nastąpiło za porozumieniem stron. Strona była świadoma podjętego zobowiązania, jak też była świadoma konsekwencji wynikających z jego niedotrzymania.

W odwołaniu od decyzji pierwszoinstancyjnej strona, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzuciła naruszenie: 1) art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, przez pominięcie zawnioskowanych dowodów, tj. przesłuchania świadków [...] bez uzasadnionej przyczyny, a także oparcie ustaleń na dokumentacji i twierdzeniach zebranych w innej sprawie, a więc w sprawie o odmowie przyznania płatności ONW na rok 2006, 2) § 9 ust. 2 pkt 2 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)" objętego Programem Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, przez przyjęcie, że oświadczenia o przejęciu zobowiązań z tytułu ONW kupująca złożyła z uchybieniem terminu, 3) art. 49 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 i art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, przez przyjęcie, że odwołujący nie działał w dobrej wierze i błędne zastosowanie dziesięcioletniego termin przedawnienia.y

Dyrektor Wielkopolskiego Oddziału Regionalnego ARiMR w P., utrzymując w mocy decyzję organu I instancji wskazał, że z powodu zaniechania prowadzenia przez odwołującego działalności rolniczej na obszarach ONW na całej powierzchni objętej 5-letnim zobowiązaniem należy uznać, że płatności ONW za lata 2004-2005 zostały pobrane przez niego nienależnie i podlegają zwrotowi. W ocenie tego organu nie zasługuje przy tym na uwzględnienie argumentacja zawarta w odwołaniu. Organ nie zgodził się z twierdzeniami strony, jakoby rozstrzygnięcie w sprawie zostało podjęte wyłącznie na dowodach zebranych w innej sprawie. Podkreślił, że ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności wynika z niedotrzymania przez beneficjenta 5-letniego zobowiązania ONW, dlatego w kontekście ustalenia tej kwoty sprawa, na podstawie której strona podjęła zobowiązanie (sprawa za rok 2004), otrzymała płatność (rok 2005) lub sprawy, w trakcie których potwierdzono zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej (lata 2006-2009), tworzą jedną całość i muszą być rozpatrywane łącznie. Organ ARiMR odmówił przeprowadzenia wnioskowanych przez stronę dowodów wskazując, że przesłuchania te nie wniosą niczego nowego do sprawy. W sprawie za 2006 rok znajduje się bogata dokumentacja, w tym protokoły przesłuchań świadków dotyczące okoliczności sprzedaży działki ewidencyjnej nr [...] oraz daty jej przekazania, co jak ustalono nastąpiło pod koniec 2006 roku.

Organ odwoławczy wskazał na niemożność odstąpienia od zwrotu płatności ONW w powołaniu na przypadek zaniechania prowadzenia działalności rolniczej na skutek rozwiązania przez wydzierżawiającego umowy dzierżawy gruntów z powodu zaistnienia okoliczności, za które dzierżawca nie ponosi odpowiedzialności, podkreślając okoliczność braku złożenia przez beneficjenta oświadczenia przejmującego posiadanie tych działek rolnych. Również podejmując decyzję o sprzedaży gruntów objętych zobowiązaniem strona musiała się liczyć z ewentualną koniecznością zwrotu płatności przez niedotrzymanie zobowiązania. Złożone w związku z tym oświadczenie nie mogło być uznane z uwagi na niedochowanie terminu do jego złożenia. W ocenie organu nie doszło nadto do przedawnienia obowiązku zwrotu płatności zwłaszcza, że nie można uznać, aby strona działała w dobrej wierze. Odwołujący miał świadomość podjętego zobowiązania oraz konieczności jego kontynuowania przez okres 5 lat, a mimo to zdecydował się na sprzedaż działki [...]. Z kolei S. P. (pełnomocnik odwołującego i użyczający mu grunty) zdecydował się rozwiązać za porozumieniem stron umowę dzierżawy.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu strona, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej, a także o umorzenie postępowania, zarzuciła naruszenie: 1) art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, przez pominięcie zawnioskowanych przez skarżącego dowodów, a także oparcie ustaleń na dokumentacji i twierdzeniach zebranych w innej sprawie, a więc w sprawie o odmowie przyznania płatności ONW na rok 2006, 2) § 9 ust. 2 pkt 2 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z 11 marca 2009 r., przez przyjęcie, że oświadczenia o przejęciu zobowiązania z tytułu ONW kupująca złożyła z uchybieniem terminu, 3) art. 49 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 z 11 grudnia 2001 r. oraz art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z 21 kwietnia 2004 r. , przez przyjęcie, że skarżący nie działał w dobrej wierze i błędne zastosowanie dziesięcioletniego terminu przedawnienia, podczas gdy w rzeczywistości zastosowanie znajduje krótszy, czteroletni termin.

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w P. w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zaskarżona decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z [...] sierpnia 2016 r., jak i poprzedzająca jej wydanie decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w P. z [...] czerwca 2016 r., nie narusza ani prawa materialnego, ani przepisów postępowania w stopniu, który zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") uzasadniałby jej wyeliminowanie z obrotu prawnego.

Zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy z 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (tekst jedn. Dz. U. z 2014 r., poz. 1438 ze zm.) ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych: 1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej; 2) krajowych, przeznaczonych na: a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej – następuje w drodze decyzji administracyjnej.

Stosownie do § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 14 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie działalności rolniczej na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. z 2004 r. Nr 73, poz. 657 ze zm., dalej: "rozporządzenie ONW") płatność ONW udziela się producentowi rolnemu: 1) który zobowiąże się do przestrzegania wymagań, o których mowa w art. 14 ust. 2 i 3 rozporządzenia 1257/1999/WE z 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju wsi przez Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOiGR), nowelizującego i uchylającego niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. WE Seria L 160 z 26 czerwca 1999 ze zm., dalej: "rozporządzenie 1257/99"), oraz 2) jeżeli łączna powierzchnia działek rolnych położonych na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, zwanych dalej "obszarami ONW", na których jest prowadzona działalność rolnicza, wynosi co najmniej hektar. Producent rolny zobowiązuje się przy tym do prowadzenia działalności rolniczej na obszarze o niekorzystnych warunkach gospodarowania, przez przynajmniej pięć lat od pierwszej wypłaty dodatku wyrównawczego (art. 14 ust. 2 tiret drugie rozporządzenia 1257/99). Za działalność rolniczą, o której mowa w § 2 ust. 1 pkt. 2 rozporządzenia RM, uważa się produkcję roślinną i zwierzęcą, w tym również produkcję materiału siewnego, szkółkarskiego, hodowlanego i reprodukcyjnego, produkcję warzywniczą, roślin ozdobnych i grzybów uprawnych, sadownictwo, hodowlę i produkcję materiału zarodowego ssaków, ptaków i owadów użytkowych, produkcję zwierzęcą typu przemysłowego fermowego oraz chów i hodowlę ryb (§ 2 ust. 2 rozporządzenia RM).

W myśl § 9 ust. 2 pkt 1 lit. a rozporządzenia RM w przypadku zaniechania działalności rolniczej na działkach rolnych położonych na obszarze ONW w okresie objętym zobowiązaniem, o którym mowa w § 2 ust. 1 pkt 1 tego rozporządzenia, producent rolny zwraca całość płatności ONW, za cały okres jej pobierania, jeżeli zaniechanie to nastąpiło na wszystkich działkach rolnych położonych na obszarze ONW.

Na gruncie przywołanych regulacji prawnych, po przeanalizowaniu akt kontrolowanej sprawy, uznać trzeba, że organ ARiMR miał podstawy do wydania decyzji o zwrocie pobranych płatności ONW jako kwot pobranych nienależnie. Organ ten zasadnie bowiem uznał, że płatności ONW zostały przyznane za lata 2004-2005 nienależnie, jako że działki zgłoszone we wniosku o te płatności (204,33 ha) nie były użytkowane rolniczo przez skarżącego przez okres, w którym zobowiązał się on do ich użytkowania w ramach programu 5-letniego (okoliczność bezsporna). Przy składaniu wniosku skarżący deklarował znajomość wymogów formalnych dotyczących otrzymania płatności ONW. Winien on być świadomy, że tylko faktyczne użytkowanie rolnicze działek oznaczałoby spełnianie przesłanek do otrzymania płatności, którą to świadomość skarżący zresztą deklaruje w swojej argumentacji.

Zdaniem Sądu organ ARiMR przy wydawaniu decyzji prawidłowo uwzględnił wszelki materiał dowodowy zgromadzony w sprawach z lat 2004-2009 dotyczący przyznawania płatności za poszczególne lata, w tym zwłaszcza materiał dowodowy ze spraw o przyznanie płatności ONW za lata 2004-2006, oraz dokumenty złożone przez stronę od momentu wystosowania informacji o możliwości dokonania zwrotu nienależnie pobranych płatności, przez co zarzuty naruszenia w tym względzie art. 7, art. 77 § 1 czy art. 80 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm., dalej: "K.p.a.") nie znajdują uzasadnienia. Organ ARiMR nie dopuścił się także naruszenia ostatnio przywołanych przepisów procesowych nie przeprowadzając wnioskowanego przez skarżącego dowodu z przesłuchania wskazanych przez niego w piśmie z [...] maja 2013 r. świadków, bowiem okoliczności, na które miałoby nastąpić ów przesłuchanie albo zostały już wyjaśnione na podstawie innych środków dowodów, albo nie miały dla sprawy istotnego znaczenia.

Zgodnie z oświadczeniem samego skarżącego przyjęto, że do końca 2006 roku posiadał on działki rolne objęte płatnościami ONW, pomimo ich sprzedaży albo pomimo rozwiązania umowy ich dzierżawy, jako że wydanie tych działek nastąpiło na przełomie [...] roku. Organ ARiMR zasadnie wskazał, że gdy rolnik zaniechał prowadzenia działalności na gruntach objętych zobowiązaniem nie musi on zwracać płatności, jeżeli złoży w stosownym terminie oświadczenia podmiotu przejmującego posiadanie działek. Wynika to wprost z § 9 ust. 2a pkt 2 rozporządzenia RM. Zgodnie z tym przepisem w przypadku gdy zaniechanie działalności rolniczej, o którym mowa w § 9 ust. 2 rozporządzenia RM, nastąpiło na skutek przeniesienia posiadania działek rolnych położonych na obszarze ONW na rzecz innego podmiotu w wyniku umowy sprzedaży, dzierżawy lub innej umowy, płatność ONW podlega zwrotowi w części, która została przyznana do działek rolnych, których posiadanie zostało przeniesione na rzecz innego podmiotu, chyba że producent rolny złożył do kierownika biura powiatowego Agencji, na formularzu udostępnionym przez Agencję, w terminie 14 dni od dnia przeniesienia posiadania działek rolnych, oświadczenie podmiotu, na rzecz którego zostało przeniesione posiadanie tych działek rolnych, w którym podmiot ten zobowiązuje się do: a) kontynuowania działalności rolniczej zgodnie z zasadami zwykłej dobrej praktyki rolniczej do końca okresu objętego zobowiązaniem, o którym mowa w § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia RM, złożonym przez poprzedniego posiadacza działek rolnych, b) zapłaty na rzecz Agencji równowartości kwoty płatności ONW, uzyskanej przez poprzedniego posiadacza działek rolnych, jaką posiadacz ten obowiązany byłby zwrócić, jeżeli zaniechałby prowadzenia działalności rolniczej na tych działkach rolnych - w przypadku zaniechania działalności rolniczej na działkach rolnych w okresie objętym zobowiązaniem, o którym mowa w lit. a.

Kiedy pod koniec 2006 roku skarżący utracił posiadanie gospodarstwa rolnego wobec dokonania sprzedaży działki rolnej oznaczonej jako działka ewidencyjna [...] objętej wnioskami o płatność ONW w 2004 i 2005 roku, winien w terminie 14 dni od dnia przeniesienia posiadania tej działki rolnej złożyć oświadczenie podmiotu, na rzecz którego zostało dokonane to przeniesienie i w tym oświadczeniu przejmujący działkę rolną powinien zobowiązać się do kontynuacji działalności rolniczej, zgodnie z zasadami dobrej praktyki rolniczej. Taki obowiązek dla skarżącego wynikał z powszechnie obowiązującego przepisu prawa i tylko takie zachowanie w konsekwencji uchroniłoby skarżącego od obowiązku zwrotu płatności. Skarżący powołuje się na to, że Agencja nie informowała go o takim obowiązku, nie otrzymał formularza od organu, a nadto, że nie miał on wpływu na działania przejmującego posiadanie, które ostatecznie zostały wykonane na jego niekorzyść. Przejmujący tę działkę rolną, będącą do końca 2006 roku w posiadaniu skarżącego, złożył oświadczenie o przejęciu zobowiązania ONW wskazując nierzeczywistą datę przejęcia. To zaś skutkowało ujemnymi konsekwencjami dla skarżącego, bo oświadczenie to, jako złożone z uchybieniem terminu, słusznie nie zostało uznane przez organ ARiMR.

Zauważyć trzeba, że to w interesie skarżącego było pozyskanie od przejmującego działkę rolną objętą wnioskiem o płatność ONW stosownego oświadczenia i złożenie go organowi ARiMR w odpowiednim terminie, ponieważ ujemne konsekwencje niedopełnienia powyższego obowiązku ponosi skarżący, a nie przejmujący posiadanie. Nadto, skarżący występując z wnioskiem o płatności oświadczył, że znane mu są zasady przyznawania płatności ONW i zobowiązał się do informowania organu o wszelkich zmianach objętych przedmiotowym wnioskiem. Już ta okoliczność pozwala na stwierdzenie, że w interesie skarżącego było podjęcie wszelkich kroków zmierzających do dokładnego zapoznania się z procedurami związanymi ze zmianami spowodowanymi przeniesieniem posiadania działek rolnych objętych wieloletnim zobowiązaniem. W powołanym powyżej przepisie rozporządzenia wskazany jest termin oraz podano od jakiego dnia należy go liczyć. Tak więc złożone oświadczenie nie może być uznane za złożone w terminie, o którym mowa w tym przepisie, tym bardziej, że bezspornie ustalone zostało przez organ ARiMR – co zostało zresztą przyjęte na korzyść skarżącego, bo według jego twierdzenia – że był on w posiadaniu rzeczonej działki do końca 2006 roku.

W odniesieniu do pozostałych działek rolnych oznaczonych numerami [...], [...], [...], [...]. [...], [...], [...], [...], [...] i [...], objętymi wnioskami o płatność ONW w 2004 i 2005 roku, co do których nastąpiło rozwiązanie umowy dzierżawy, bezspornie nie złożono oświadczenia, o którym mowa w § 9 ust. 2a pkt 2 rozporządzenia RM, w konsekwencji czego przepis ten nie może znaleźć zastosowania do płatności przyznanych do tych działek. Słusznie jednakże organ ARiMR rozważył kwestię zastosowania względem tych działek § 9 ust. 3 pkt 1 lit. f rozporządzenia RM, zgodnie z którym płatność ONW nie podlega zwrotowi, jeżeli zaniechanie, o którym mowa w § 9 ust. 2 tego rozporządzania, nastąpiło na skutek rozwiązania przez wydzierżawiającego umowy dzierżawy gruntów rolnych, na których są położone działki rolne objęte wnioskiem, z powodu zaistnienia okoliczności, za które dzierżawca nie ponosi odpowiedzialności. Organ ARiMR prawidłowo jednak wskazał, że § 9 ust. 3 pkt 1 lit. f rozporządzenia RM w okolicznościach kontrolowanej sprawy nie może znaleźć zastosowania, bowiem odmiennie niż mowa w tym przepisie nie doszło do rozwiązania umowy dzierżawy przez wydzierżawiającego, lecz rozwiązanie tej umowy nastąpiło za porozumieniem stron.

Wobec powyższego nie można uznać, że miała miejsce kontynuacja zobowiązania albo że skarżący zrealizował podjęte zobowiązania.

W sprawie nie miał również zastosowania krótszy, czteroletni okres przedawnienia.

Zgodnie z art. 49 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 z 11 grudnia 2001 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli niektórych wspólnotowych systemów pomocy ustanowionych rozporządzeniem Rady (EWG) nr 3508/92 (Dz. Urz. UE Seria L z 2001 r. Nr 327, poz. 11 ze zm., dalej: "rozporządzenie 2419/2001") obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Jednakże jeśli beneficjent działał w dobrej wierze, okres wskazany w akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat. Analogicznie kwestia ta została uregulowana w art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz. Urz. UE Seria L z 2004 r. Nr 141, poz. 18 ze zm., dalej: "rozporządzenie 796/2004"), które z dniem 7 maja 2004 r. zastąpiło rozporządzenie 2419/2001. Zatem, jako zasadę przyjmuje się dziesięcioletni okres przedawnienia liczony od przyznania płatności do pierwszego powiadomienia o niezasadnym charakterze płatności, z wyjątkami sytuacji, gdy beneficjent działał w dobrej wierze.

W realiach kontrolowanej sprawy nie sposób uznać, aby skarżący działał w dobrej wierze, przez co okres przedawnienia obowiązku zwrotu pobranych przez niego płatności ONW za lata 2004 i 2005 wynosi 10 lat.

W orzecznictwie wskazuje się, że dla oceny dobrej lub złej wiary istotna jest świadomość beneficjenta. Generalnie przyjmuje się, że dobra wiara polega na usprawiedliwionym w danych okolicznościach przekonaniu, że podmiotowi przysługuje prawo czyli, że działał zgodnie z prawem. Może to być więc błędne, ale w danych okolicznościach usprawiedliwione przekonanie, że działa zgodnie z prawem. W dobrej wierze jest ten, kto powołuje się na pewne prawo lub stosunek prawny, mniemając, że one istnieją, choćby mniemanie to było błędne, jeżeli tylko błędność mniemania można w danych okolicznościach uznać za usprawiedliwioną. W złej wierze jest zaś ten, kto powołując się na pewne prawo lub stosunek prawny wie, że owo prawo lub stosunek prawny nie istnieje, albo też wprawdzie tego nie wie, ale jego braku wiedzy w danych okolicznościach nie można uznać za usprawiedliwiony. Strona będąca w złej wierze nie wie o prawie ale przyjąć należy, że wiedziałaby, gdyby się zachowała należycie, a więc gdyby w konkretnej sytuacji postępowała rozsądnie i zgodnie z zasadami współżycia społecznego (wyrok NSA z 5 marca 2015, sygn. akt II GSK 21/14, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Organ ARiMR zasadnie i wyczerpująco wskazał w uzasadnieniu decyzji dlaczego beneficjent nie działał w przedmiotowej sprawie w dobrej wierze i dlaczego należało zastosować 10 letni termin przedawnienia. Za organem uznać trzeba, że brak jest podstaw do przyjęcia dobrej wiary skarżącego. Skoro skarżący miał pełną świadomość ciążącego na nim 5-letniego zobowiązania, w zakresie którego powinien prowadzić działalność rolniczą na gruntach znajdujących się na obszarze ONW, do których otrzymał płatności z tego tytułu – co do której to świadomości skarżący zresztą sam się przyznaje – nie sposób uznać, aby pozostawał on w dobrej wierze sprzedając przed upływem tego okresu działki rolne objęte tym zobowiązaniem. Analogicznie nie sposób uznać dobrej wiary skarżącego, jeżeli do rozwiązania umowy dzierżawy działek rolnych objętych rzeczonym 5-letnim zobowiązaniem, przed upływem okresu tegoż zobowiązania, doszło za porozumieniem stron. W takim przypadku zasadne jest uznanie, że skarżący miał świadomość niedotrzymania 5-letniego zobowiązania ONW, ergo miał świadomość tego, że płatności przyznane ONW przyznane mu na lata 2004 i 2005 staną się płatnościami nienależnymi. Jednocześnie skarżący nie dopełnił ciążących bezpośrednio na nim obowiązków związanych z przeniesieniem posiadania działek rolnych, których realizacja zwalniałyby go z obowiązku zwrotu płatności, a które to obowiązki, o czym była już mowa powyżej, także powinny mu być znane. Bez znaczenia pozostaje przy tym deklarowana przez skarżącego chęć wypełnienia tych obowiązków na etapie zawierania umowy z przejmującym działki rolne i związane z tym próby przerzucenia ich realizacji na przejmującego posiadanie.

Podkreślenia wymaga, że przyznanie wsparcia ONW nie jest dobrodziejstwem związanym jedynie z faktem posiadania gruntów rolnych. Wsparcie tego rodzaju należy się za realizację określonych celów, stawianych przez prawodawcę unijnego i polskiego, przy zachowaniu wymagań łączących się z danym wsparciem. Inaczej więc mówiąc, pomoc ONW to nie jest wsparcie należne każdemu producentowi rolnemu, który posiada grunty rolne, a takiemu, który zobowiąże się do prowadzenia określonej polityki rolnej i podporządkuje się wymaganiom, również tym formalnym (np. informacyjnym), które nałożył na niego prawodawca. Wymogiem tego rodzaju jest niewątpliwie informowanie o każdej zmianie podmiotowej po stronie producenta rolnego dzierżącego grunt rolny (wyrok NSA z 14 stycznia 2015, sygn. akt II GSK 1955/13, CBOSA).

Biorąc pod uwagę powyższe stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie naruszają prawa, wobec czego skarga jako bezzasadna podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 P.p.s.a., o czym orzeczono w sentencji wyroku.