Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1145/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-02-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b
journal: Dz.U. 2018 poz 2220
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jedn.

SENTENCJA

Dnia 23 lutego 2022 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) Sędzia del. WSA Anna Wesołowska po rozpoznaniu w dniu 23 lutego 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 17 marca 2021 r., sygn. akt II SA/Łd 802/20 w sprawie ze skargi S.A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2020 roku nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2. odstępuje od zasądzenia od S. A. na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego całości.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 17 marca 2021 r. (sygn. akt II SA/Łd 802/20), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, orzekając na skutek skargi wniesionej przez S. A., uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2020 r. nr [...] oraz utrzymaną przez nią w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

Z akt sprawy wynikało, że w oparciu o decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...], wydaną na wniosek S. A. z dnia 22 czerwca 2020 r., w/w miał przyznany na okres od dnia 1 lipca 2020 r. do dnia 31 października 2020 r. specjalny zasiłek opiekuńczy ze względu na sprawowanie opieki nad żoną - M. A..

W dniu 24 sierpnia 2020 r. zainteresowany złożył kolejny wniosek, tym razem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (również z tytułu sprawowania opieki nad żoną). Do wniosku dołączył: orzeczenie o zaliczeniu M. A. do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności (orzeczenie wydano do dnia 31 sierpnia 2021 r. stwierdzając przy tym, że nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności zaś ustalony jej stopień określono od dnia 19 czerwca 2018 r.), wspomnianą wyżej decyzję z dnia 3 lipca 2020 r., kserokopię świadectwa pracy oraz swoje oświadczenie z dnia 21 sierpnia 2020 r.(dotyczące m. in. stanu zdrowia żony, przyczyn rezygnacji z zatrudnienia i ogólnie sytuacji życiowej).

Decyzją z dnia 26 sierpnia 2020 r., Burmistrz Miasta [...] – działając na podstawie art. 104, art. 107, art. 130 § 4 k.p.a. i art. 17 ust. 1, 2 i 3, art. 20 ust. 3, art. 24 ust. 4, art. 26 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 – dalej zwanej "u.ś.r.") - odmówił przyznania S. A. świadczenia w formie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na M. A. - z uwagi na brak spełnienia przez wnioskodawcę warunków, wynikających z art. 17 ust. 1lit. b) u.ś.r. Zdaniem bowiem Burmistrza Miasta [...], wprawdzie wyrokiem Trybunatu Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13), przepis ten został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, ale jednak, przepis ten nadal pozostawał w mocy. Zatem – jak twierdził organ - skoro normy prawne, zawarte w omawianej ustawie, mają charakter bezwzględnie obowiązujący to w/w przepis nadal stanowił w tym przypadku przeszkodę dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Poza tym Burmistrz Miasta [...], wskazując na treść art. 17 ust. 5 pkt 1 b) u.ś.r., podkreślił jednocześnie, że choć pouczył wnioskodawcę, iż w przypadku zbiegu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego zachodzi konieczność rezygnacji z jednego z w/w świadczeń, to jednak S. A. nadal pobierał (przyznany mu od dnia 1 lipca 2020 r.) specjalny zasiłek opiekuńczy na żonę.

Rozpoznając sprawę w instancji odwoławczej, na skutek odwołania wniesionego przez stronę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], decyzją z dnia [...] września 2020 r., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W ocenie Kolegium, wprawdzie dokonana przez Burmistrza Miasta [...] interpretacja wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13), nie była prawidłowa, gdyż – zgodnie z aktualną linią orzeczniczą sądów administracyjnych – jego treść winna być odnoszona także do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później (zatem utraciło przymiot konstytucyjności kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego), tym niemniej, wobec braku złożenia przez odwołującego się (wraz z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego) wniosku (oświadczenia) o rezygnacji z pobierania przyznanego mu wcześniej specjalnego zasiłku pielęgnacyjnego, decyzja Burmistrza była uzasadniona.

Na wyżej przedstawioną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2020 r. S. A. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, w której wnosił o uchylenie zaskarżonej decyzji.

Odpowiadając na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wnosiło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Ponadto przy piśmie z dnia 12 marca 2021 r. Kolegium nadesłało do Sądu Wojewódzkiego kopię decyzji Burmistrza Miasta [...] z dnia 7 stycznia 2021 r. orzekającej o uchyleniu decyzji z dnia [...] grudnia 2020 r. w sprawie specjalnego zasiłku opiekuńczego, przyznanego skarżącemu w związku ze sprawowaniem przez niego opieki nad żoną.

Uchylając – na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...], Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uznał, że skarga była zasadna.

Sąd przytoczył w tym miejscu treść przepisów art. 17 ust. 5 pkt 1 b) u.ś.r. oraz art. 27 ust. 5 u.ś.r., zauważając, iż wymaganie przez organ, aby strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej decyzją świadczenia przed zbadaniem, czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego i korzystniejszego dla niej, stawia ją w dość trudnej sytuacji bo wprowadza stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego, czy uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce już otrzymywanego.

Ponadto – zdaniem Sądu Wojewódzkiego - do zastosowania przez organ przepisu art. 27 ust. 5 u.ś.r. nie stanowiła przeszkody okoliczność, że skarżący wraz z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie złożył jednocześnie oświadczenia, że zrezygnuje z przyznanego mu wcześniej specjalnego zasiłku pielęgnacyjnego. Już bowiem – jak twierdził Sąd Wojewódzki - sam fakt złożenia wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oznaczał, że strona wybrała korzystniejsze dla niej finansowo świadczenie. W konsekwencji fakt złożenia w tym przedmiocie przez S. A. formalnego wniosku dopiero w dniu 7 stycznia 2021 r. (na skutek którego Burmistrza Miasta [...] decyzją z dnia[...] stycznia 2021 r. orzekł o uchyleniu decyzji z dnia 4 grudnia 2020 r. w sprawie specjalnego zasiłku opiekuńczego), pozostawał bez znaczenia w kontekście powstania prawa do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w momencie wystąpienia z takim żądaniem.

Powyższy tok rozumowania doprowadził Sąd Wojewódzki do wniosku, że ponieważ decyzja o przyznaniu uprawnień z art. 16a ust. 1 u.ś.r. nie może funkcjonować w obrocie prawnym jednocześnie z decyzją o przyznaniu uprawnień z art. 17 ust. 1 u.ś.r., to w dniu wydania orzeczenia o przyznaniu skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego należało - na podstawie art. 32 ust. 1 u.ś.r. - uchylić ostateczną decyzję o przyznaniu skarżącemu prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdyż przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego stanowiłoby w tym wypadku inną okoliczność mającą wpływ na dalsze prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Reasumując więc Sąd Wojewódzki stwierdził, że (cyt.): "organy obu instancji dokonały w niniejszej sprawie nieprawidłowej interpretacji przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) ustawy o świadczeniach rodzinnych, bowiem dokonały jej z pominięciem przepisu art. 27 ust. 5 tej ustawy i de facto uniemożliwiły skarżącemu zrealizowanie przysługującego mu prawa wyboru świadczenia bardziej korzystnego już w momencie wystąpienia z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne".

W skardze kasacyjnej, zaskarżając powyższy wyrok w całości, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], zarzuciło Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi naruszenie:

1) prawa materialnego, to jest:

a) art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 ze zm.), zwanej dalej u.ś.r. - poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego dla opiekuna w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną nie wyklucza przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji gdy ustalenie prawa do zasiłku dla opiekuna na rzecz osoby sprawującej opiekę nad osobą niepełnosprawną stanowi negatywną przesłankę przyznania tego prawa, która wynika wprost z treści tego przepisu,

b) art. 27 ust. 5 pkt 2 i 5 u.ś.r. - poprzez jego błędną wykładnię polegającej na przyjęciu, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego wybór jednego świadczenia przez osobę uprawnioną następuje w sposób dorozumiany z chwilą złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy regulacja ta w zestawieniu z art. 17 ust. 5 pkt 1 b) u.ś.r. może mieć zastosowanie jedynie w sytuacji gdy organ będzie dysponował wyraźnym oświadczeniem woli uprawnionego, co nie miało miejsca w przedmiotowej sprawie, gdyż w dacie rozstrzygania przez Kolegium skarżący nie zrezygnował z pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego a przepis ten nawet przy zastosowaniu metod wykładni celowościowej i funkcjonalnej nie może być sam w sobie podstawą do weryfikacji decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy bez uprzedniej zgody strony na uchylenie takiej decyzji;

2) przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:

(cyt.): "art. 145 §1 pkt 1 lit. b)" w związku z art. 135 p.p.s.a. - poprzez niewłaściwe zastosowanie i bezzasadne uchylenie decyzji ostatecznej jak i decyzji ją poprzedzającej z powodu rzekomych naruszeń norm prawa materialnego, podczas gdy nie doszło do naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) oraz art. 27 ust. 5 pkt 2 i 5 u.ś.r. - w następstwie czego Kolegium prawidłowo orzekło o odmowie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na przyznane i realizowane prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego na dzień rozstrzygania sprawy przez organ,

b) art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 153 p.p.s.a. - poprzez niewłaściwe zastosowanie i przedstawienie oceny prawnej niespójnej w zakresie własnych rozważań, a w konsekwencji związanie organów administracyjnych nietrafnymi wskazaniami co do dalszego postępowania, co nastąpiło wskutek pominięcia, w przeprowadzonej przez Sąd I instancji analizie sprawy, istotnych elementów stanu prawnego w postaci faktu uchylenia przez Burmistrza Miasta [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2021 r. znak: [...], za zgodą strony, decyzji ostatecznej przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy skarżącemu, w efekcie czego, organy administracyjne zostały zobowiązane przez WSA w Łodzi do jednoczesnego wydania decyzji w sprawie z wniosku skarżącego o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego przy zastosowaniu art. 27 ust. 5 u.ś.r. i uchylenia na podstawie art. 32 u.ś.r. decyzji przyznającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, tak aby decyzje wydane zostały jednocześnie i wywołały skutki prawne od tego samego dnia w sytuacji, gdy w obrocie prawnym nie pozostaje już decyzja ustalająca prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, o czym Sąd został powiadomiony przed wydaniem wyroku.

Wskazując na powyższe podstawy kasacyjne, skarżący kasacyjnie organ wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi, ewentualnie uchylenie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi i przekazanie sprawy temuż Sądowi do ponownego rozpatrzenia - wraz z zasądzeniem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. [pic]

Ponadto skarżący organ oświadczył, że zrzeka się rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie.

Poza tym Kolegium wnosiło także (cyt.): "o rozpoznanie sprawy w składzie rozszerzonym w celu podjęcia uchwały z uwagi konieczność wyjaśnienia rozbieżności powstałych w orzecznictwie sądów administracyjnych na tle wykładni i stosowania art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) w związku z treścią art. 27 ust. 5 u.ś.r.".

W odpowiedzi na skargę kasacyjną, uczestnik postępowania - S. A. wnosił o jej oddalenie wraz z zasądzeniem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. (t.j. Dz. U. z 2019, poz. 2325 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie sprowadzało się wyłącznie do badania zasadności zarzutów kasacyjnych, przytoczonych w skardze kasacyjnej.

Zarzuty te zostały oparte na obu podstawach kasacyjnych, wymienionych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., to jest na istotnym naruszeniu przepisów postępowania oraz na obrazie prawa materialnego, przy czym - ze względu na istotę sporu - zasadne było w tym przypadku odniesienie się w pierwszej kolejności do zagadnień materialnoprawnych. To bowiem tego rodzaju zagadnienia miały w niniejszej sprawie znaczenie rozstrzygające.

Przede wszystkim jednak, nawiązując do wniosku autora skargi kasacyjnej, a w którym wnosił (cyt.): "o rozpoznanie sprawy w składzie rozszerzonym w celu podjęcia uchwały z uwagi konieczność wyjaśnienia rozbieżności powstałych w orzecznictwie sądów administracyjnych na tle wykładni i stosowania art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) w związku z treścią art. 27 ust. 5 u.ś.r.", skład orzekający pragnie wyjaśnić, że ma świadomość, iż na tle przepisów w/w ustawy niejednokrotnie pojawiają się kwestie budzące wątpliwości orzecznicze a zatem siłą rzeczy fakt ten może prowadzić do rozbieżności w orzecznictwie sądowoadministracyjnym. Zgodnie jednak z art.15 § 1 pkt 2 p.p.s.a., uchwały mające na celu wyjaśnienie przepisów prawnych, których stosowanie wywołało rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych, Naczelny Sąd Administracyjny podejmuje na wniosek jednego z podmiotów, wymienionych w art. 264 § 2 p.p.s.a. Na zasadzie art. 187 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny jest uprawniony bowiem tylko do przedstawienia składowi siedmiu sędziów tego Sądu do rozstrzygnięcia – w trybie art. 15 § 1 pkt 3 p.p.s.a. - zagadnienia prawnego, jeżeli przy rozpoznawaniu skargi kasacyjnej (czyli w konkretnej sprawie ) zagadnienie takie się wyłoniło a budzi ono poważne wątpliwości. Ta ostatnia sytuacja – zdaniem składu orzekającego – w analizowanym przypadku nie miała jednak miejsca.

W niniejszej sprawie sporną okazała się kwestia, czy złożenie przez osobę, która pobiera specjalny zasiłek opiekuńczy, wniosku o przyznanie jej – w trybie przepisów ustawy oświadczeniach rodzinnych - świadczenia pielęgnacyjnego, bez złożenia oświadczenia o rezygnacji z dotychczas pobieranego świadczenia (specjalnego zasiłku opiekuńczego) obliguje organ do przyznania takiej osobie świadczenia pielęgnacyjnego z jednoczesnym uznaniem, że wnioskodawca, w ten (niejako dorozumiany) sposób rezygnuje z prawa do otrzymywania specjalnego zasiłku opiekuńczego. W przedmiotowej bowiem sprawie uczestnik postępowania – S. A., który w oparciu o decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...], miał przyznany na okres od dnia 1 lipca 2020 r. do dnia 31 października 2020 r. specjalny zasiłek opiekuńczy ze względu na sprawowanie opieki nad żoną - M. A., w dniu 24 sierpnia 2020 r. złożył bowiem kolejny wniosek, tym razem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale (pomimo pouczenia) nie złożył jednak stosownego oświadczenia o rezygnacji z dotychczas pobieranego świadczenia (specjalnego zasiłku opiekuńczego). Z tego powodu organy obu instancji uznały (decyzja Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] sierpnia 2020 r. i decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia [...] września 2020 r.), że nie było możliwe uwzględnienia nowego wniosku S. A., gdyż – w świetle obowiązujących przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych - nie było możliwe by ta sama osoba mogła pobierać zarówno specjalny zasiłek opiekuńczy jak i świadczenie opiekuńcze.

Dodać też w tym miejscu trzeba, że po wydaniu w/w decyzji a przed wydaniem zaskarżonego wyroku bo w dniu 7 stycznia 2021 r., S. A. złożył takie oświadczenie (wniosek) skutkiem czego, Burmistrz Miasta [...], decyzją z dnia [...] stycznia 2021 r. znak: [...], orzekając za zgodą strony, uchylił ostateczną decyzję przyznającą jej specjalny zasiłek opiekuńczy. O fakcie tym został następnie powiadomiony Sąd Wojewódzki poprzez nadesłanie przy piśmie Kolegium z dnia 12 marca 2021 r. kopii w/w decyzji.

Tym niemniej, Sąd Wojewódzki powyższą kwestię całkowicie pominął, gdyż przyjął, że już sam fakt złożenia wniosku przez stronę o przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oznaczał, że wybrała ona korzystniejsze dla niej finansowo świadczenie. Ponieważ zaś Sąd Wojewódzki zgodził się z organem, że decyzja o przyznaniu uprawnień z art. 16a ust. 1 u.ś.r. nie może funkcjonować w obrocie prawnym jednocześnie z decyzją o przyznaniu uprawnień z art. 17 ust. 1 u.ś.r., to wyraził pogląd, iż organ w dniu wydania orzeczenia o przyznaniu skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego powinien też - na podstawie art. 32 ust. 1 u.ś.r. - uchylić ostateczną decyzję o przyznaniu skarżącemu prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Wg Sądu Wojewódzkiego bowiem, przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego stanowiłoby w tym wypadku "inną okoliczność" mającą wpływ na dalsze prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

W związku z powyższym skład orzekający pragnie wyjaśnić, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Po myśli natomiast art. 27 ust. 5 u.ś.r., w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

Treść powyższych regulacji prawnych jest zatem jednoznaczna i oczywista. W związku z tym nie ulega wątpliwości, że norma zawarta w przepisie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. wyklucza możliwość pobierania przez daną osobę dwóch z w/w świadczeń jednocześnie. Z tego zatem powodu osoba uprawniona do pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego i pobierająca ten zasiłek nie może mieć jednocześnie przyznanego prawa do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego. Aby to ostatnie świadczenie uzyskać osoba taka musi albo wstrzymać się z nowym wnioskiem do momentu wygaśnięcia decyzji (terminowej) przyznającej jej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, albo wystąpić o uchylenie tego rodzaju decyzji.

Skład orzekający stoi przy tym na stanowisku, że skoro świadczenie rodzinne ( w tym wypadku specjalny zasiłek opiekuńczy) jest przyznawane w formie decyzji administracyjnej i w takim samym trybie dochodzi do uchylenia decyzji przyznającej wnioskodawcy owo świadczenie, to w takim przypadku mają zastosowanie wszystkie wymogi proceduralne, przewidziane w kodeksie postępowania administracyjnego, a obowiązujące w postępowaniu, w którym organ rozstrzyga decyzją w sprawie indywidualnej. Jedna z tych zasad (art. 7 k.p.a.) sprowadza się m. in. do tego, że nie można domniemywać woli osoby wnioskującej. Wola jej musi być bowiem wyrażona we wniosku w sposób oczywisty i nie nasuwający wątpliwości. Zwłaszcza, gdy sprawa ma dotyczyć rezygnacji danej osoby z otrzymywania świadczenia, które zostało przyznane jej inną decyzją administracyjną, wydaną na wniosek strony. Przyjęcie poglądu, zgodnie z którym, w jednych wypadkach należy z całą stanowczością przestrzegać powyższych reguł a w innych (niedookreślonych), należy uznać, iż organ winien domyślać się intencji strony a jak tego nie uczyni, to działanie organu winno być oceniane w kategoriach istotnego naruszenia prawa, jest nie tylko całkowicie nieuprawnione i niezrozumiałe, ale w określonych sytuacjach może okazać się dla strony (mówiąc ogólnie) niekorzystne. W tych ostatnich bowiem przypadkach to właśnie działanie organu na zasadzie "domniemywania woli wnioskodawcy" będzie stanowiło przykład postępowania wadliwego bo naruszającego prawa strony.

Podkreślenia w tym miejscu również wymaga, że w realiach rozpoznawanej sprawy nikt nie czynił uczestnikowi postępowania jakichkolwiek trudności w ubieganiu się o uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego. Został on w tym zakresie pouczony przez Burmistrza Miasta [...] i choć również w decyzji organu I instancji kwestia braku istnienia wniosku S. A. o uchylenie decyzji przyznającej mu specjalny zasiłek opiekuńczy została omówiona, to nawet w odwołaniu od decyzji Burmistrza Miasta [...], uczestnik postępowania do tego zagadnienia w ogóle nie nawiązał. Jednocześnie zauważyć też trzeba, że treść pism składanych przez S. A. postępowaniu administracyjnym świadczy, że nie był on tzw. osobą nieporadną życiowo (ze świadectwa pracy z dnia 8 czerwca 2020 r. wynika, że w latach 2013 – 2015 pracował na stanowisku Dyrektora ds. Technicznych i Produkcji). Wreszcie fakt, iż uczestnik postępowania w dniu 7 stycznia 2021 r. ostatecznie złożył stosowny wniosek, a co umożliwiło Burmistrzowi Miasta [...] (błędnie określonemu w zaskarżonym wyroku jako Prezydent Miasta [...]) wydanie decyzji o uchyleniu ostatecznej decyzji przyznającej stronie specjalny zasiłek opiekuńczy, ma też swoją w tym przypadku wymowę.

W rezultacie, z tych powodów zarzuty kasacyjne, w których skarżący organ zarzucił Sądowi Wojewódzkiemu błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) i art. 27 ust. 5 pkt 2 i 5 u.ś.r. skład orzekający uznał za usprawiedliwione.

Odnosząc się natomiast do oceny zarzutów procesowych, należy stwierdzić że nie miały one doniosłości prawnej.

Takiej doniosłości nie mógł przede wszystkim bowiem zyskać zarzut oparty na art. (cyt.): "art. 145 §1 pkt 1 lit. b)" w związku z art. 135 p.p.s.a., gdyż zaskarżony wyrok został wydany na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. Ponadto argumentacja, towarzysząca temu zarzutowi, odwoływała się w istocie rzeczy do treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) oraz art. 27 ust. 5 pkt 2 i 5 u.ś.r. a zatem do kwestii materialnoprawnych. Ocena zaś zaskarżonego wyroku, dokonana pod kątem wykładni tych przepisów, prowadziła do wniosku, że wyrok ten – jak wyżej wspomniano – nie był prawidłowy.

Powyższe miało też istotne znaczenie przy ocenie zasadności zarzut opartego na art. 141 § 4 p.p.s.a.

W skardze kasacyjnej zarzucono Sądowi Wojewódzkiemu istotne naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 153 p.p.s.a. (cyt.): " poprzez niewłaściwe zastosowanie i przedstawienie oceny prawnej niespójnej w zakresie własnych rozważań, a w konsekwencji związanie organów administracyjnych nietrafnymi wskazaniami co do dalszego postępowania, co nastąpiło wskutek pominięcia, w przeprowadzonej przez Sąd I instancji analizie sprawy, istotnych elementów stanu prawnego w postaci faktu uchylenia przez Burmistrza Miasta [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2021 r. znak: [...], za zgodą strony, decyzji ostatecznej przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy skarżącemu, w efekcie czego, organy administracyjne zostały zobowiązane przez WSA w Łodzi do jednoczesnego wydania decyzji w sprawie z wniosku skarżącego o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego przy zastosowaniu art. 27 ust. 5 u.ś.r. i uchylenia na podstawie art. 32 u.ś.r. decyzji przyznającej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, tak aby decyzje wydane zostały jednocześnie i wywołały skutki prawne od tego samego dnia w sytuacji, gdy w obrocie prawnym nie pozostaje już decyzja ustalająca prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, o czym Sąd został powiadomiony przed wydaniem wyroku".

Zdaniem składu orzekającego, zgodzić się wprawdzie trzeba z autorem skargi kasacyjnej, że zaskarżony wyrok narusza art. 141 § 4 p.p.s.a. - w zakresie wytycznych co do ponownego rozpoznania spraw, ale – ze względu na fakt, że wyrok ten został wydany w oparciu o błędną wykładnię prawa materialnego, wytyczne te stały się bezprzedmiotowe. W tym więc kontekście naruszenie przez Sąd Wojewódzki art. 141 § 4 p.p.s.a. nie miało charakteru istotnego (w rozumieniu art. 174 pkt 2 p.p.s.a.) bo nie wpływało na treść rozstrzygnięcia.

Jedynie więc ubocznie skład orzekający pragnie wyjaśnić, że Sąd Wojewódzki, udzielając organowi wytycznych, co do dalszego postępowania w niniejszej sprawie, stwierdził, że jego zdaniem, (cyt.): "w dniu wydania orzeczenia o przyznaniu skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego należy na podstawie art. 32 ust. 1 u.ś.r. uchylić ostateczną decyzję o przyznaniu skarżącemu prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Stosownie bowiem do powołanego przepisu art. 32 ust. 1 u.ś.r. organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń. To właśnie przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego stanowi inną okoliczność mającą wpływ na dalsze prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. W związku z tym, jeżeli obie decyzje zostaną wydane jednocześnie i będą wywoływały skutki prawne od tego samego dnia, to z jednej strony będzie skarżącemu zagwarantowana kontynuacja zabezpieczenia finansowego i społecznego (przez opłacanie składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne) w formie odpowiedniego świadczenia opiekuńczego, a z drugiej strony zostanie wyeliminowane ryzyko, że w obrocie prawnym będą funkcjonować dwie wykluczające się wzajemnie decyzje".

Uszło jednak uwagi Sądu Wojewódzkiego, że – jak słusznie podnosi skarżący organ – decyzja przyznająca S.A. specjalny zasiłek opiekuńczy została już (przed wydaniem zaskarżonego wyroku) wyeliminowana z obrotu prawnego. Zatem wykonanie w tym zakresie poleceń Sądu I instancji nie było realnie możliwe.

Nie można przy tym zgodzić się z poglądem uczestnika postępowania, zawartym w odpowiedzi na skargę kasacyjną, że aby wykonać owe wytyczne Sądu Wojewódzkiego organ, powinien decyzją, wydaną w trybie art. 154 § 1 k.p.a., uchylić decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] stycznia 2021 r. Zalecenia sądu dla organu co do dalszego toku postępowania muszą być bowiem w pełni zrozumiałe a przede wszystkim wykonalne. Nie można zaś wymagać by organ - bez konkretnego zalecenia w tym zakresie sądu – aby wykonać jego wytyczne w danej sprawie był zobowiązany poszukiwać właściwego trybu nadzwyczajnego, którego zastosowanie na potrzeby innej sprawy, umożliwiłoby dopiero wykonanie owych zaleceń w sprawie, w której zostały one sformułowane.

Reasumując, choć trudno odmówić Kolegium słuszności argumentacji towarzyszącej zarzutowi opartemu na art. 141 § 4 p.p.s.a., to jednak – jak wyżej to wyjaśniono - zarzut ten, ze względu przedstawioną wyżej wykładnię prawa materialnego, pozostawał bez wpływu na ocenę zasadności skargi kasacyjnej.

Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za uzasadnioną i – z mocy art. 188 w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji.

Rozstrzygnięcie o kosztach postepowania oparto na art. 207 § 2 p.p.s.a. mając na uwadze charakter niniejszej sprawy.