Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 877/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2009-01-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 136  ust. 3,  art. 137  ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 115 poz 741
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz Sędziowie: Sędzia WSA Krzysztof Gruszecki Sędzia WSA Grażyna Malinowska-Wasik (spr.) Protokolant Magdalena Gadecka-Kauczor po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 7 stycznia 2009 r. sprawy ze skargi E. G. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty [...] z dnia [...] lutego 2008 r., Nr [...], 2. stwierdza, ze zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącego kwotę [...] zł (słownie [...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Nr [....] Starosta B. , po rozpatrzeniu wniosku E. G., na podstawie art. 9a, art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1 oraz art. 142 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity: Dz. U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603 z późn. zm., dalej powoływanej jako u.g.n.), odmówił zwrotu na rzecz wnioskodawcy nieruchomości położonej w B. przy ul. J., oznaczonej w dacie wywłaszczenia jako działki nr [....], [....], [...], o łącznej powierzchni 0,3562 ha, a obecnie stanowiącej działkę nr [...] o pow. 0,0477 ha oraz część działki nr [...] o pow. 0,5234 ha zapisanych w księdze wieczystej nr [...].

Z uzasadnienia rozstrzygnięcia wynika, iż w dniu 26 marca 1975 r. Urząd Powiatowy w B. decyzją znak: [...], działając na podstawie o art. 2, 3, 15, 21 i 22 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r., Nr 10, poz. 64), orzekł o wywłaszczeniu, za odszkodowaniem w wysokości 7315 zł, na rzecz Państwa Polskiego, części nieruchomości stanowiącej wówczas działki oznaczone numerami ewidencyjnymi [...], [...], [...], o łącznej powierzchni 0,3562 ha, zapisanej w Kw nr [...] jako własność E. S. G., z przeznaczeniem jej pod budowę drogi – części północnej obwodnicy Leśnego Parku Kultury i Wypoczynku (dalej powoływanego jako LPKiW). Wywłaszczenie nieruchomości nastąpiło w oparciu o uchwałę Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] nr [...] o zatwierdzeniu miejscowego planu szczegółowego zagospodarowania przestrzennego LPKiW oraz decyzję Urzędu Miejskiego w B. z dnia [...]Nr [...] o zatwierdzeniu planu realizacyjnego i decyzję Urzędu Miejskiego w B. z dnia [...] Nr [...] o zatwierdzeniu projektu podstawowego obwodnicy parkowej części północnej.

Jak stwierdził, organ I instancji dla oceny zasadności wniosku skarżącego o zwrot nieruchomości, niezbędnym było ustalenie czy wywłaszczoną nieruchomość można uznać za zbędną na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej (budowa drogi-obwodnicy parkowej), stosownie do treści art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 u.g.n., tj. przepisów konstytuujących uprawnienie do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Zgromadzony w toku postępowania administracyjnego materiał dowodowy, w ocenie Starosty Bydgoskiego, wskazuje, iż nie można przedmiotowej nieruchomości uznać za zbędną w rozumieniu wskazanych przepisów. Analiza projektu podstawowego obwodnicy parkowej części północnej, zatwierdzonego decyzją z dnia 14 marca 1974 r., pozwoliła ustalić, że dla projektowanej drogi przyjęto odpowiadające drodze klasy III parametry – szerokość jezdni 7 m oraz pasa w linach rozgraniczających 30 m oraz że budowa obwodnicy na wywłaszczonym od E. G. gruncie była częścią jej II etapu i że rozpoczęcie budowy zaplanowano na 1974 r. Fakt przystąpienia do robót w marcu 1974 r. między innymi potwierdza ugoda z dnia 29 kwietnia 1974 r. zawarta pomiędzy Miejskim Przedsiębiorstwem Zieleni LPKiW a właścicielami objętych inwestycją działek, zgodnie z którą skarżący zgodził się na wejście wykonawcy na teren działek nr [...], [...], [...] z robotami drogowymi. Ponadto organ I instancji wskazał, iż w dniu 13 lutego 2007 r. przeprowadzono oględziny przedmiotowej nieruchomości, z których wynika, że sporne działki stanowią część pobocza ul. J. z dojazdami do posesji oraz teren zielony wzdłuż tej drogi. Starosta B. powołał się także na pismo Zastępcy Dyrektora ds. Technicznych Zarządu Dróg Miejskich i Komunikacji Publicznej w B. z dnia 27 marca 2007 r. informujące, że przedmiotowe działki stanowią część pasa drogowego ul. J., która na podstawie rozporządzenia Ministra Komunikacji z dnia 11 września 1986 r. (Dz. U. z 1986 r. Nr 35, poz. 179) została zaliczona do dróg publicznych wojewódzkich, a obecnie posiada status drogi powiatowej, stosownie do treści art. 103 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. z 1998 r., Nr 133, poz. 872 z późn. zm.), jak również na jego pismo z dnia 22 stycznia 2008 r., stwierdzające, iż ustalona w dokumentach planistycznych z 1974 r. szerokość pasa drogowego, wbrew twierdzeniem skarżącego, jest zachowana w obrębie spornych działek. W związku z powyższym, zdaniem organu I instancji, w niniejszej sprawie nie można mówić o zbędności wywłaszczonej nieruchomości w rozumieniu art. 137 ust. 1 u.g.n., gdyż po pierwsze budowa drogi została zrealizowana w terminie określonym we wskazanym przepisie, po drugie zaś zgodnie z projektem podstawowym obwodnicy parkowej części północnej, szerokość obwodnicy w liniach rozgraniczających wynosi 30m. Istotnym w sprawie, zdaniem Starosty, jest fakt, że sporny pas zieleni znajduje się w pasie drogowym drogi publicznej zaliczonej do kategorii dróg powiatowych oraz, że szerokość pasa drogowego ul. Je. nie zmieniła się od momentu jej projektowania i wybudowania do chwili obecnej.

Od powyższej decyzji E. G. wniósł odwołanie, w którym wskazał przede wszystkim na nieprawidłowości związane z procedurą wywłaszczeniową. W szczególności podniósł, iż bez jego zgody rozebrano i zabrano ogrodzenie oraz zniszczono mu zasiewy i krzewy czarnej porzeczki, a nadto niedokonano pomiarów w terenie, w związku z czym wybudowana droga stała się nowym wyznacznikiem pasa drogowego. Odwołujący się podkreślił także, iż dopiero w toku postępowania o zwrot nieruchomości, dowiedział się że działka nr [...], stanowiąca przez 32 lata jego własność, nie istnieje w ewidencji. Ponadto E. G. poddał w wątpliwość legalność uchwały Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Bydgoszczy z dnia [...] nr [...] o zatwierdzeniu miejscowego planu szczegółowego zagospodarowania przestrzennego LPKiW, z uwagi na fakt, iż nie została ona opublikowana w żadnym Dzienniku Urzędowym Województwa. W jego ocenie, należałoby w związku z tym rozważyć, czy decyzji podjętych w oparciu o wskazaną uchwałę, nie trzeba byłoby zweryfikować.

Nie uwzględniając wniesionego odwołania Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] nr [...] utrzymał w mocy decyzję Starosty B. z dnia [...]. Organ odwoławczy stwierdził, iż zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, albowiem zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz obowiązujące przepisy u.g.n., nie dają podstaw do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Przede wszystkim nie została spełniona przesłanka z art. 137 ust. 1 u.g.n., gdyż prace stanowiące cel wywłaszczenia zostały rozpoczęte oraz ostatecznie zakończone. Ponadto, zdaniem organu II instancji, w przedmiotowej sprawie ma zastosowanie także art. 216 ust. 1 u.g.n., zgodnie z którym przepisy rozdziału 6 działu III u.g.n, stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r., Nr 10, poz. 64) w związku z czym możliwość zwrotu nieruchomości przejętej na mocy innych przepisów tej ustawy, co miało miejsce w niniejszym przypadku, jest wyłączona. Również, jak stwierdził organ, nie jest możliwy zwrot wywłaszczonej nieruchomości, ze względu na okoliczność, iż droga stanowiąca ulicę J. do dnia 31 grudnia 1998 r. stanowiła drogę publiczną – wojewódzką, a z dniem 1 stycznia 1999 r. stała się drogą powiatową, zaś zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa oraz utrwalonym orzecznictwem judykatury niedopuszczalne jest orzekanie o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości stanowiących urządzone drogi publiczne. Ewentualny zwrot przedmiotowej nieruchomości uniemożliwiłby dostęp do drogi publicznej z nieruchomości przyległych.

Odnosząc się natomiast do zarzutów odwołania dotyczących nieprawidłowości związanych z procedurą wywłaszczeniową oraz niezgodności w oznaczeniu działki nr [...], organ II instancji wskazał, iż zarzuty te nie mogą być rozpatrywane w niniejszym postępowaniu, organy bowiem prowadzące postępowanie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, badają sprawę tylko co do przesłanek umożliwiających taki zwrot.

Decyzję Wojewody [...] E. G. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy domagając się uchylenia decyzji organów I i II. Decyzji organu II instancji skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania administracyjnego poprzez niewyczerpujące zebranie materiału dowodowego, nie rozpatrzenie istoty sprawy i brak własnych ustaleń stanu faktycznego sprawy tj. art. 138 § 1 k.p.a., art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a. oraz niezastosowanie art. 65 k.p.a.. Ponadto podniósł zarzut naruszenia art. 136 u.g.n poprzez przeznaczenie wywłaszczonej nieruchomości na cel inny niż wskazany w decyzji wywłaszczeniowej.

Według skarżącego organ, powołując się na okoliczność, że parkowa obwodnica północna została zaliczona w projekcie podstawowym do drogi klasy III i przyjmując parametry właściwe dla tej klasy, nie wskazał podstawy prawnej obowiązującej w czasie dokonania wywłaszczenia, w oparciu o którą ustalono, że pas drogowy dla drogi tej klasy powinien wynosić 30 m. Organ nie wyjaśnił także kwestii, czy zabudowana droga odpowiada projektowanym parametrom oraz czy dla faktycznie zrealizowanej inwestycji drogowej, lecz niższej od zamierzonej klasy, niezbędny jest pas drogowy o szerokości 30 m. Skarżący powołał się przy tym na rozporządzenie Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 2 marca 1999 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać drogi publiczne i ich usytuowanie, w którym przyjęto nową, odmienną od dotychczasowej klasyfikację dróg oraz w konsekwencji inne parametry techniczne, jakim powinny odpowiadać drogi.

Ponadto skarżący podniósł, że zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2001 r. o szczegółowych zasadach odbudowy, remontów i rozbiórek obiektów budowlanych zniszczonych lub uszkodzonych w wyniku działania żywiołu,(Dz. U. Nr 84, poz. 906) droga stanowi obiekt liniowy, zatem każdy etap jej budowy należy traktować jako oddzielne zamierzenie budowlane. W związku z tym niesłuszne jest, w jego ocenie, stanowisko Starosty B., że w sprawie nie mają zastosowania przesłanki z art. 137 u.g.n., gdyż budowę drogi rozpoczęto już w marcu 1974 r., skoro budowa obwodnicy na przedmiotowym gruncie była częścią jej II etapu, wobec czego dla II etapu, będącego oddzielnym zamierzeniem budowlanym, należało przyjąć inny termin rozpoczęcia prac budowlanych.

Podnosząc zarzut niezrealizowania celu określonego w decyzji o wywłaszczeniu oraz nieuznania przez organ zbędności wywłaszczonej nieruchomości na cel wywłaszczenia, w rozumieniu art. 136 u.g.n. i 137 u.g.n. skarżący powołał się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego i Sądu Najwyższego, stwierdzające, iż dla zaistnienia przesłanek do zwrotu nieruchomości, decydujące znaczenie ma sytuacja faktyczna (a więc sposób korzystania z nieruchomości), oraz przyjmujące, iż przy ocenie, czy nieruchomość stała się zbędna należy brać pod uwagę, czy zrealizowany został cel wywłaszczenia ściśle określony w decyzji wywłaszczeniowej. Ponadto skarżący wskazał na dopuszczalność, w świetle orzecznictwa, zwrotu wywłaszczonej nieruchomości nie tylko w sytuacji, gdy nie zrealizowano zamierzonej inwestycji, lecz również, gdy inwestycję wykonano, ale jest ona wykorzystywana bądź przeznaczona na inny cel niż określony przy wywłaszczeniu. Przytoczone tezy orzeczeń, w ocenie skarżącego, wskazują na błędność rozstrzygnięcia organu odwoławczego. W przedmiotowej sprawie nie było bowiem konieczne wywłaszczenie całej nieruchomości dla realizacji celu określonego w decyzji o wywłaszczeniu, skoro w efekcie została zrealizowana droga o niższej niż III klasie. Poza tym przyjęcie wartości 30 m dla szerokości pasa w liniach rozgraniczających, nie jest adekwatne do obecnej klasyfikacji tej drogi, gdyż zgodnie z § 4 ust. 1 pkt 5 w zw. z § 7 ust. 1 rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 2 marca 1999 r. (Dz. U. Nr 43, poz. 430) w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać drogi publiczne i ich usytuowanie(Dz. U. Nr 43, poz. 430), szerokość w liniach rozgraniczających ulicy zbiorczej, do której aktualnie jest zaklasyfikowana ul. Jeździecka, powinna wynosić 20 m. Organ natomiast tej kwestii w ogóle nie rozważył, zatem w ocenie E. G., nie rozpoznał tym samym sprawy co do istoty.

Skarżący również powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 marca 2000 r. w sprawie P5/99 wydany na tle art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną nawiązując do ewentualnych planów przebudowy istniejącego rozwiązania komunikacyjnego.

Natomiast odnosząc się do stanowiska organu, że zwrot nieruchomości skarżącemu uniemożliwiłby dojazd do posesji znajdujących się przy ul. J., E. G. stwierdził iż w takiej sytuacji mogą mieć zastosowanie przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące ustanowienia drogi koniecznej.

Skarżący nie podzielił także stanowiska organu, że zwrot nieruchomości w oparciu o przepisy ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości jest możliwy tylko w razie jej przejęcia na podstawie art. 6 wskazanej ustawy. Zdaniem E. G. możliwość zwrotu wywłaszczonej nieruchomości wynika z wszystkich ustaw wywłaszczeniowych, a nadto może nastąpić na podstawie ustaw wymienionych w art. 216 u.g.n.

Ponadto skarżący ponowił zarzut odwołania dotyczący wadliwości decyzji o wywłaszczeniu, z uwagi na okoliczność, że stanowiąca jej podstawę uchwała Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] nr [...] o zatwierdzeniu miejscowego planu szczegółowego zagospodarowania przestrzennego LPKiW, nie posiada sygnatur publikacji w Dzienniku Urzędowym Województwa, co potwierdza pismo skierowane przez Miejską Pracownię Urbanistyczną do Starosty B.

Ustosunkowując się natomiast do argumentów organu, że organy prowadzące postępowanie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie są upoważnione do badania prawidłowości procedury wywłaszczeniowej, skarżący podkreślił, iż skoro organy w tej kwestii uznały się za niewłaściwe, to powinny zgodnie z przepisem art. 65 § 1 k.p.a. przekazać sprawę organowi właściwemu w tym przedmiocie.

Dodatkowo E. G. zarzucił odmienne traktowanie podmiotów w podobnych sytuacjach, wskazując iż Prezydent Bydgoszczy dokonał zwrotu nieruchomości wywłaszczonej dla realizacji celu tego samego co w przedmiotowej sprawie, z uwagi na niewykorzystanie jej pod planowaną inwestycję, pomimo że nieruchomość ta znajdowała się w liniach rozgraniczających rozwiązania komunikacyjnego - ulica Jeździecka.

W odpowiedzi na skargę organ, nie podzielając zarzutów skargi, wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

W myśl art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603 ze zm.) poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zawrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Natomiast przepis art. 137 zawiera ustawową definicję zbędności wskazując, iż nieruchomość wywłaszczoną należy uznać za zbędną, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu, albo, pomimo upływu 10 lat od powyższego dnia, cel ten nie został zrealizowany.

Z regulacji zawartej w art. 136 ust. 3 ustawy, a zwłaszcza użytego w niej generalnego sformułowania "zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części" wynika, że przyznane byłemu właścicielowi (spadkobiercy) uprawnienie jest aktualne bez względu na podstawę prawną wywłaszczenia, to jest odnosi się do nieruchomości wywłaszczonych na podstawie niniejszej ustawy oraz na podstawie wszystkich innych poprzednio obowiązujących przepisów o wywłaszczeniu, w tym także ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. We wszystkich tych przypadkach warunkiem zastosowania przepisów o zwrocie jest stwierdzenie, że miało miejsce wywłaszczenie, to jest władcze odjęcie prawa własności, lub innego prawa rzeczowego.

Dodatkowo tylko, zgodnie z art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami, przepisy jej rozdziału 6 działu III (o zwrocie wywłaszczonych nieruchomości) mają odpowiednie zastosowanie do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie wymienionych w nim unormowań, w tym m.in. na mocy zawartej w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. (Dz. U. z 1974 r., Nr 10, poz. 64 ze zm.) umowy.

Stąd też za nieprawidłową uznać należy dokonaną w uzasadnieniu decyzji organu II instancji interpretację art. 216 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. wykluczającą możliwość rozstrzygania w przedmiocie zwrotu objętej niniejszym postępowaniem nieruchomości lub jej części w oparciu o przepisy tej ustawy regulujące kwestię zwrotu wywłaszczonych gruntów.

Z akt sprawy bezsprzecznie wynika, że działki nr 186/17, 186/19 i 186/20 stanowiące własność E. G. zostały wywłaszczone za odszkodowaniem decyzją podjętą na podstawie art. 21 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., a zatem wniosek o zwrot ich niewykorzystanej części podlegał rozpatrzeniu w trybie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami.

W świetle wskazanej wyżej ustawy zwrotowi podlega cała, względnie tylko część nieruchomości, która okazała się zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

W nawiązaniu do ustaleń poczynionych przez organ I instancji (vide protokół rozprawy z dnia 21 grudnia 2007 r.) zauważyć należy, że wyrokiem z dnia 3 kwietnia 2008 r. sygn. K6/05, a więc jeszcze przed wydaniem zaskarżonej decyzji organu II instancji, Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją RP art. 137 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zakresie w jakim uzależnia się zwrot części wywłaszczonej nieruchomości niezagospodarowanej, mimo upływu 10 lat, na cel wywłaszczenia od istnienia możliwości zagospodarowania jej zgodnie z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego w dniu złożenia wniosku o zwrot części nieruchomości, a w przypadku braku planu zagospodarowania – zgodnie z ustaleniami decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, albo jeżeli przylega do nieruchomości stanowiących własność osoby wnioskującej o zwrot. Stąd też zwrotowi część zbędnej nieruchomości, o której mowa w art. 137 ust. 1 pkt 2 ustawy, podlega począwszy od 9 kwietnia 2008 r. (początek mocy obowiązującej wyroku), bez dotychczasowych dodatkowych warunków.

Zgodnie z decyzją z [...], wywłaszczenie działek nr [...], [...] i [...] położonych w N. pow. bydgoski, stanowiących obecnie działki nr [...] i części działki nr [...], nastąpiło w celu budowy drogi – części północnej obwodnicy Leśnego Parku Kultury i Wypoczynku w B.

W zatwierdzonym decyzją z dnia [...] projekcie budowlanym podstawowym przyjęto dla wymienionej części obwodnicy, określonej w miejscowym planie szczegółowym zagospodarowania przestrzennego LPKi W jako drogą klasy III, szerokość jezdni 7 m oraz pasa w liniach rozgraniczających – 30 m, zaś- jak stwierdza się w piśmie Miejskiego Przedsiębiorstwa Zielni Leśny Park Kultury i wypoczynku w B. z dnia 29 marca 1975 r. (karta 148 verte akt) - termin realizacji powyższej inwestycji wyznaczono na okres od 15 kwietnia do 20 lipca 1974 r. Dokumentacja zawarta w aktach potwierdza przystąpienie do wstępnych prac (przygotowanie terenu przejętych od E. G. działek) w marcu 1974 r.

Cel wywłaszczenia w ocenie Sądu, niewątpliwie został zrealizowany, bowiem część północna obwodnicy LPKiW powstała, przy czym – zgodnie z pismem Zastępcy Dyrektora Zarządu Dróg Miejskich i Komunikacji Publicznej w B. z dnia 22 stycznia 2008 r. do Starostwa Powiatowego w B. (K. 181) jej projektowana szerokość 30 m w obrębie działek nr [...] i [...] generalnie została zachowana. Przyczynę różnic w szerokościach w tym miejscu pasa drogowego (najmniejsza 28, 44 m a największa - 30, 96 m), jak stwierdza się w wymienionym piśmie, stanowi przebieg północnej granicy działek nr [....] i [....] będących jednocześnie działkami granicznymi miasta B. W świetle zgromadzonego w sprawie materiału przyjąć należy, że szerokość pasa drogowego obwodnicy – aktualnie ulicy J., pozostaje niezmieniona od chwili jej wybudowania.

Faktu realizacji celu wywłaszczenia przy wykorzystaniu terenu działek stanowiących niegdyś własność skarżącego nie dezawuuje, wbrew wywodom skargi, okoliczność, iż w dacie składania wniosku inicjującego postępowanie administracyjne w przedmiocie zwrotu (ich części) przejętych na rzecz Skarbu Państwa gruntów, ulica J. posiadała i nadal posiada status drogi powiatowej, a wcześniej od 1986 r. zaliczana była do kategorii dróg wojewódzkich. Również bez wpływu na realizację celu wywłaszczenia pozostaje ujęcie działek [...] i [...] w ostatnim, obejmującym do 31 grudnia 2003 r. miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego miasta B. w granicach terenu oznaczonego symbolem "L.01.KZ" - ulica zbiorcza o przekroju 1x2. W związku z tym bezprzedmiotowe jest dokonywanie oceny parametrów obwodnicy - ulicy Jeździeckiej w nawiązaniu do określających je dla drogi powiatowej – zbiorczej przepisów aktualnie obwiązującego rozporządzenia Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 2 marca 1999 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać drogi publiczne i ich usytuowanie (Dz. U. Nr 43, poz. 430) pod kątem zbędności dla celów wywłaszczenia pasa gruntu stanowiącego różnicę między stanem istniejącym pasa drogowego a jego szerokością wymaganą w cyt. rozporządzeniu.

Podnieść w tym miejscu należy, że gdyby nawet uznać, jak tego chce skarżący, że użytkowanie obwodnicy parkowej jako drogi powiatowej zbiorczej jest niezgodne z celem wywłaszczenia, którym była realizacja obwodnicy jako drogi III klasy, to – stosownie do poglądu prezentowanego w judykaturze sądowej, który skład Sądu orzekający w niniejszej sprawie podziela, jeśli cel wywłaszczenia został już osiągnięty, późniejsze wykorzystywanie nieruchomości na inny cel, nie mieściłoby się w ustawowym rozumieniu zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu (m.in. wyroki NSA w Warszawie z dnia 20 lutego 2001 r. I SA2139/99 – Lex 55331 i z dnia 23 grudnia 1999 r. nr IV 2140/97 – Lex 48695 oraz WSA w Białymstoku z dnia 2 marca 2004 r. SA/Bk 1444/03- Lex 173693 i WSA w Warszawie z dnia 4 kwietnia 2005 r. I SA 2400/03- niepublikowany). W ocenie jednak Sądu, jak wyżej wskazano, w niniejszym przypadku istnieje tożsamość celu dla jakiego nastąpiło wywłaszczenie działek skarżącego z faktycznym obecnym sposobem wykorzystania ich terenu – w obydwu wypadkach mamy do czynienia z obwodnicą – drogą publiczną.

Bezzasadne jest również zarzucanie rozstrzygającym w sprawie organom niewskazania, na jakiej prawnej podstawie obwiązującej w czasie dokonywania wywłaszczenia ustalono dla drogi klasy III pas drogowy o szerokości 30 m. Kwestia ta wymagałaby ustosunkowania się w sprawie, w której ocenie pod względem zgodności z prawem podlegałby decyzja z dnia [...] nr [...] o zatwierdzeniu projektu podstawowego obwodnicy parkowej części północnej.

Podobnie poza zakresem postępowania dotyczącego zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, pozostaje kontrola prawidłowości decyzji wywłaszczeniowej oraz będącej podstawą jej wydania decyzji zatwierdzającej plan realizacyjny inwestycji. Jedynie w tym ostatnim wypadku należałoby odnieść się do podnoszonej w skardze okoliczności nieopublikowania w Dzienniku Urzędowym Województwa Bydgoskiego uchwały nr [...] Prezydium WRN zatwierdzającej miejscowy plan szczegółowy zagospodarowania przestrzennego Leśnego Parku Kultury i Wypoczynku.

W postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości przedmiotem ustaleń i oceny organu jest wyłącznie istnienie lub brak przesłanek uzasadniających zwrot według zasad przewidzianych w dziale III rozdziału 6 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Kierując się treścią wniosku skarżącego z grudnia 2005 r. Starosta B. trafnie wszczął postępowanie w przedmiocie zwrotu przejętych od niego na rzecz Skarbu Państwa trzech działek.

Nie było natomiast przeszkód, by skarżący odrębnie we własnym zakresie zainicjował stosownie postępowanie nadzwyczajne kompetentnego organu zmierzające do wyeliminowania z obrotu prawnego ostatecznej decyzji wywłaszczeniowej z dnia [...].

Z art. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami wynika, że jej przepisy, w tym także dotyczące zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, nie mogą naruszać innych ustaw w zakresie gospodarki nieruchomościami. Przykładowe wyliczenie w tymże artykule ustaw określonych, jako inne oznacza, iż dotyczy on również regulacji w powyższym zakresie zawartych w innych aktach prawnych tego rzędu.

Stosownie do art. 2a ustawy z dnia 21 marca 1985 r., o drogach publicznych (Dz. U. 2007 r., Nr 19, poz. 115 ze zm.) dodanego do tejże ustawy z dniem 1 stycznia 1999 r. (Dz. U. z 1998 r., Nr 106, poz. 668) drogi krajowe stanowią własność Skarbu Państwa, a drogi wojewódzkie, powiatowe i gminne stanowią własność właściwego samorządu województwa, powiatu lub gminy. Celem doprowadzenia stanu prawnego dróg do zgodnego z tym przepisem, w art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. z 1998 r., Nr 133, poz. 872 ze zm.) ustanowiono, że nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie będące ich własnością, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem.

Regulacja zawarta w art. 2a ustawy o drogach publicznych wyklucza możliwość zwrotu nieruchomości prowadzącego do nabycia jej własności przez osobę fizyczną, skoro wynika z niej zakaz przenoszenia własności dróg publicznych na rzecz innych podmiotów aniżeli Skarb Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego (to ostatnie może mieć miejsce w sytuacji zmiany przynależności drogi publicznej do dotychczasowej kategorii).

Stąd też nawet jeśli wywłaszczona nieruchomość lub jej części objęta żądaniem zwrotu okazałaby się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, lecz stanowi w dacie orzekania drogę publiczna lub jej część w rozumieniu ustawy o drogach publicznych, nie podlega zwrotowi jej byłemu właścicielowi lub jego spadkobiercy.

Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, że jeśli teren byłych działek nr [...], [...] i [...](aktualnie działka nr [...] i część działki nr [...]), zajęty został i nadal pozostaje zajęty pod drogę publiczną – obecnie ulicę J. o szerokości w liniach rozgraniczających 30 m, to z uwagi na istniejącą z tego tytułu przeszkodę do ich zwrotu bez znaczenia pozostaje ewentualne szczegółowe analizowanie i ustalanie przez organ, pod kątem zaistnienia określonych w art. 137 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. przesłanek zbędności, kiedy faktycznie przystąpiono do realizacji północnej części obwodnicy parkowej, czy zajęcie pod budowę działek przejętych od skarżącego nastąpiło w ramach II etapu budowy oraz kiedy zakończono roboty budowlane przy obwodnicy.

Jakkolwiek w toku postępowania administracyjnego dokonano ustaleń odnośnie aktualnej szerokości samego pasa drogowego w obrębie działek nr [...] i [...] stwierdzając na pewnym odcinku jego zwężenie w stosunku do projektowanego, z akt administracyjnych nie wynika w sposób jednoznaczny, czy poza tym fragmentem reszta powierzchni terenu wywłaszczonego decyzją z dnia [...] zajęta została pod pas drogowy obwodnicy o szerokości 30 metrów, mimo że sugeruje to treść uzasadnienia decyzji organu I instancji. Brak jest także stanowiska w tym zakresie w motywach rozstrzygnięcia Wojewody.

I tak:

• w pismach Zarząd u Dróg Miejskich i Komunikacji Publicznej w B. z dnia 27 marca 2007 r. i 22 stycznia 2008 r. zawarta jest informacja, że działki nr [...] i [...] stanowią część pasa drogowego (jezdni i pobocza) ulicy J. oraz, że w przypadku zwrotu ich części istniejące posesje zostaną pozbawione bezpośredniego połączenia z drogą publiczną,

• z protokołu oględzin nieruchomości stanowiących działki nr [....] i [..] z dnia 13 lutego 2007 r. wynika, że działki te stanowią między innymi cześć ul. Jeździeckiej, cześć pobocza wskazanej ulicy z wjazdami do posesji,

• w protokole rozprawy administracyjnej, z dnia 21 grudnia 2007 r. odnotowano, że wyżej wymienione działki stanowią część pobocza ul. J. z dojazdami do posesji oraz teren zielony wzdłuż tej drogi, a także, iż cześć wywłaszczonej nieruchomości jest zbędna na cel uzasadniający wywłaszczenie,

• w protokole rozprawy administracyjnej z dnia 15 stycznia 2008 r. stwierdza się, że obecnie szerokość pasa drogowego ul. J. jest większa (niż 30 m) i biegnie wzdłuż granicy działki nr 64.

Z przepisów art. 7, 77 § 1 i 107 § 1 i 3 kpa wynika, że w postępowaniu administracyjnym organy administracji publicznej obowiązane są podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Obliguje to organy w szczególności do zbadania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 kpa). Tylko ustalone w takich warunkach fakty mogą stanowić materiał dowodowy będący podstawą faktyczną, niezbędną do wydania i uzasadnienia decyzji administracyjnej (art. 107 § 1 i 3 kpa).

Brak wyczerpujących ustaleń i jednoznacznego stanowiska co do zakresu wykorzystania pod pas drogowy ulicy J. terenu wywłaszczonych byłych działek [...], [...] i [...] uzasadnia stwierdzenie, że zaskarżona i poprzedzająca ją decyzja wydane zostały z naruszeniem wymienionych wyżej przepisów kpa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynika sprawy, w związku z czym należało orzec o ich uchyleniu.

Wnikliwie wyjaśnienie i ustosunkowanie się do powyższej kwestii było niezbędne tym bardziej, że we wniosku o zwrot części nieruchomości skarżący podniósł, iż na realizację inwestycji drogowej wykorzystano niewielką tylko część wywłaszczonego gruntu.

W toku ponownie prowadzonego postępowania niezbędne jest stwierdzenie, czy poza pasem w liniach rozgraniczających 30 m z uwzględnieniem fragmentu przewężenia pozostaje i jaka konkretnie część wywłaszczonego decyzją z dnia [...] obszaru.

Jedynie ewentualne ustalenie, że wywłaszczona nieruchomość, w części wykraczającej poza zaprojektowany i zrealizowany pas szerokości w granicach 30 m, znajduje się w całości w obrębie drogi publicznej (vide art. 1 w związku z art. 4 pkt 2 ustawy z 21 marca 1985 r.), w świetle ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2007 r., Nr 19 poz. 115 ze zm.) mogłoby stanowić, z uwagi na unormowanie art. 2a tejże ustawy, przeszkodę w wydaniu pozytywnego dla skarżącego rozstrzygnięcia. Odmowy zwrotu części niewykorzystanej zgodnie z celem wywłaszczenia nieruchomości nie uzasadnia w szczególności znajdująca się tamże infrastruktura techniczna (linia telefoniczna, energetyczna i itp.), dojazdy do nieruchomości, czy też planowana w przyszłości budowa ciągów pieszych i rowerowych. Inną kwestią jest bowiem przeniesienie prawa własności części nieruchomości na byłego właściciela, a inną – możliwość wykonywania przez niego w pełnym zakresie prawa własności i władania gruntem.

Z powyższych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) orzeczono, jak w sentencji wyroku.