Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1256/06
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2006-11-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 185 § 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA: Małgorzata Jaśkowska Sędziowie NSA Janina Antosiewicz Małgorzata Borowiec (spr.) Protokolant Justyna Nawrocka po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2006 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 19 kwietnia 2006 r. sygn. akt IV SA/Wr 245/05 w sprawie ze skargi J. B. na decyzję Rektora Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia [...] stycznia 2005 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 19 kwietnia 2006 r. sygn. akt IV SA/Wr 245/05, oddalił skargę J. B. na decyzję Rektora Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia [...] stycznia 2005 r. Nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów.

W uzasadnieniu wyroku Sąd przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy. J. B. podaniem z dnia 1 września 2003 r. zwrócił się do Dziekana Wydziału [...] Uniwersytetu Wrocławskiego o przyjęcie na studia zaoczne na kierunek [...] w trybie zaocznym po skreśleniu z listy studentów w 1999 r., w celu ich kontynuacji. Dziekan decyzją z dnia [...] października 2003 r. przyjął skarżącego na II rok III semestr Zaocznych Studiów [...]. W decyzji tej zawarte było pouczenie, iż w przypadku niedokonania wymaganych opłat za studia, na podstawie § 45 ust. 1 pkt 4 Regulaminu studiów nastąpi skreślenie z listy studentów.

Na skutek złożonego przez skarżącego odwołania sprawę rozpoznawał Prorektor ds. Nauczania, który decyzją z dnia [...] grudnia 2003 r. nr [...] ww. decyzję Dziekana uchylił i przyjął skarżącego na II rok IV semestr Zaocznych Studiów [...] w roku akademickim 2003/2004. W decyzji tej poinformowano, że reaktywowany student może rozpocząć studia po dokonaniu wpisu przez Dziekana w terminie określonym w § 33 ust. 4 Regulaminu studiów, pod warunkiem dokonania wymaganych opłat zgodnie z § 6 ust. 5 zarządzenia Nr 38/2003 Rektora Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 13 maja 2003 r. w sprawie opłat za zajęcia dydaktyczne. Warunkiem przyjęcia na IV semestr w roku akademickim 2003/2004 i zaliczenia ćwiczeń na podstawie § 26 Regulaminu studiów było dokonanie opłaty za zajęcia dydaktyczne, w których skarżący uczestniczył w IV semestrze w roku akademickim 1998/1999.

Ponieważ skarżący zamiast pełnej opłaty za semestr IV w wysokości 1700 zł uiścił opłatę w kwocie 1150 zł, Dziekan decyzją z dnia [...] marca 2004 r. skreślił go z listy studentów II roku Zaocznych Studiów [...]. Decyzja ta zawierała pouczenie o możliwości wniesienia odwołania do Rektora w terminie 14 dni od dnia jej doręczenia.

W dniu 28 kwietnia 2004 r. J. B. od powyższej decyzji złożył odwołanie, w którym na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 kodeksu postępowania administracyjnego wniósł o zawieszenie postępowania w tej sprawie z uwagi na to, że przed sądem powszechnym zawisł spór konsumencki dotyczący zobowiązania Uniwersytetu Wrocławskiego do zawarcia z nim konsumenckiej umowy na świadczenie usług edukacyjnych na kierunku [...] za odpłatnością.

Skarżący podniósł, że nie brał udziału w zajęciach dydaktycznych dla studentów II roku IV semestru studiów zaocznych na kierunku [...] (semestr letni roku akademickiego 2003/2004), ponieważ uczestniczył w tych zajęciach w roku akademickim 1998/1999 i uzyskał pozytywne zaliczenie. Stwierdził, iż jego zdaniem obowiązek opłaty nie istnieje, a spory na tle zobowiązań (majątkowych) rozstrzygają sądy cywilne, gdyż organy uczelni nie są w tych sprawach właściwe.

Rektor Uniwersytetu Wrocławskiego po rozpoznaniu odwołania J. B., decyzją z dnia [...] stycznia 2005 r. Nr [...] na podstawie art. 143 § 1 i 2 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 65, poz. 385 z późn. zm.), § 4 ust. 1 pkt 2 zarządzenia nr 8/99 Rektora Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 27 stycznia 1999 r., określającego sprawy zastrzeżone do wyłącznej kompetencji Rektora oraz ustalające zakres działania Prorektorów, § 5, § 33 ust. 3 i 4, § 45 ust. 1 Regulaminu studiów uchwalonego przez Senat Uniwersytetu Wrocławskiego w dniu 25 kwietnia 2001 r. zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy.

W motywach rozstrzygnięcia wskazano, iż wniesione przez J. B. powództwa w przedmiocie: zobowiązania Uniwersytetu Wrocławskiego do zawarcia umowy konsumenckiej na świadczenie usług edukacyjnych; ustalenia, że po stronie konsumenta J. B. nie istnieje obowiązek uiszczenia opłaty za studia zaoczne; nakazania złożenia oświadczenia woli o zawarcie z J. B. konsumenckiej umowy na świadczenie przez Uniwersytet Wrocławski odpłatnych usług edukacyjnych na kierunku [...], zostały przez sądy powszechne obu instancji odrzucone. Sądy te stanęły bowiem na stanowisku, że usługi edukacyjne są realizowane przez Wydział [...] Uniwersytetu Wrocławskiego w ramach stosunku o charakterze publicznoprawnym, a nie umowy cywilnoprawnej.

Rektor Uniwersytetu Wrocławskiego podkreślił, że podstawą prawną dla pobierania przez Uniwersytet opłat za zajęcia dydaktyczne jest art. 23 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 sierpnia 1991 r. w sprawie zasad gospodarki finansowej uczelni. Żaden z tych obowiązujących do dzisiaj aktów prawnych nie nakłada na Uniwersytet Wrocławski obowiązku zawierania umów na świadczenie usług edukacyjnych. Każdy, kto podejmuje studia w trybie zaocznym, jest informowany o obowiązku uiszczenia wymaganej opłaty przed rozpoczęciem każdego semestru oraz o tym, że w przypadku niedokonania tej opłaty nastąpi skreślenie z listy studentów.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi J. B. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu.

Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie: art. 97 § 1 pkt 4 kpa przez niepodjęcie decyzji procesowej obligatoryjnego zawieszenia postępowania administracyjnego ze względu na zawisłość sporu konsumenckiego przed Sądem Okręgowym we Wrocławiu XIC 797/04/ o zobowiązanie uczelni do zawarcia ze skarżącym umowy konsumenckiej na świadczenie usług edukacyjnych na kierunku [...] z odpłatnością, art. 134 kpa przez rozpatrzenie merytoryczne odwołania od decyzji o skreśleniu z listy studentów z dnia [...] marca 2004 r., pomimo uprzedniego ostatecznego stwierdzenia postanowieniem z dnia [...] maja 2004 r. Nr [...] uchybienia terminowi do wniesienia odwołania, art. 3 i 153 Traktatu Wspólnoty Europejskiej oraz art. 76 Konstytucji RP, art. 23 ust. 2 pkt 2 ustawy o szkolnictwie wyższym, gdyż przepis ten nie wyłącza obowiązku zawierania umowy na odpłatne świadczenie usług edukacyjnych, a jedynie wskazuje źródła dochodów uczelni, art. 107 kpa przez oparcie ustaleń o informowaniu "o obowiązku uiszczania wymaganej opłaty przed rozpoczęciem każdego semestru" oraz że "w przypadku niedokonania tej opłaty nastąpi skreślenie z listy studentów" - bez oparcia o dowody, art. 7 kpa przez oparcie decyzji na podstawach faktycznych niezgodnych z prawdą i prawem.

Rektor Uniwersytetu Wrocławskiego w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie przedstawiając dotychczasowy przebieg postępowania.

Odnosząc się zaś do podniesionych zarzutów stwierdził, że przepis art. 23 ust. 2 pkt 2 cyt. ustawy jest rozumiany jako upoważnienie do wprowadzenia - dla zapewnienia dostępu do nauki, obok podstawowych w publicznej szkole wyższej studiów bezpłatnych - opłat za studia w zakresie i w wysokości, w jakich niezbędny koszt tych studiów nie znajduje pokrycia w środkach publicznych. Upoważnienie to, w ramach konstytucyjnie zapewnionej autonomii, znalazło swój wyraz zarówno w Regulaminie studiów w Uniwersytecie Wrocławskim, jak i zarządzeniu Nr 38/2003 Rektora Uniwersytetu Wrocławskiego z 13 maja 2003 r. (z późn. zm.) w sprawie opłat za zajęcia dydaktyczne. Skarżący zarzucając naruszenie tego przepisu nie wskazał w ogóle na istnienie jakiejkolwiek podstawy prawnej, nakładającej na uczelnię obowiązek zawierania umów na świadczenie usług edukacyjnych. W ocenie Uniwersytetu Wrocławskiego, przepisy prawa nie nakładają na wyższe uczelnie państwowe obowiązku zawierania umów. Istniała zatem możliwość prowadzenia sprawy i jej rozstrzygnięcia bez potrzeby obligatoryjnego zawieszenia postępowania. Ponadto stwierdził, iż nie znajdują również uzasadnienia podnoszone przez skarżącego w skardze zarzuty naruszenia art. 107 i art. 7 kpa.

W piśmie procesowym z dnia 25 listopada 2005 r. skarżący wskazał, że uczestniczył w zajęciach dydaktycznych (i uzyskał zaliczenia) na IV semestrze w roku akademickim 1998/1999 i jeżeli przyjąć założenie, że zalegał z opłatą - to zaległość ta wynosiła 1150 zł za ten semestr zajęć dydaktycznych. Kwotę 1150 zł uiścił w lutym 2004 r., zaś zażądana przez Uczelnię kwota 1700 zł odnosi się do opłaty za zajęcia dydaktyczne odbywane w roku akademickim 2004/2005. Podniósł, iż nie miał obowiązku powtarzania odbytych i zaliczonych uprzednio zajęć.

Podkreślił również, iż w niniejszej sprawie organ odwoławczy był związany swoim ostatecznym postanowieniem z [...] maja 2004 r. Nr [...], którym stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu rozpoznając niniejszą skargę uznał, iż nie jest ona zasadna.

W uzasadnieniu wskazał, że przedmiotem sporu w niniejszej sprawie są dwie kwestie. Pierwsza to charakter prawny opłaty uiszczonej przez studenta za studia (publicznoprawny czy cywilnoprawny). Druga natomiast to wysokość, w jakiej opłata powinna być uiszczona przez skarżącego w chwili ponownego przyjęcia na studia - po skreśleniu z listy studentów (powinna decydować chwila ponownego przyjmowania go czy też okres za jaki z opłatą zalegał)

Odnosząc się do pierwszego z tych zagadnień, Sąd pierwszej instancji powołał się na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 października 2003 r. OPS 5/03 (ONSA 2004/1 poz. 9), w której stwierdzono, że "Korzystanie z zakładu publicznego może być dobrowolne, jak w wypadku uniwersytetu, lub obowiązkowe (...). Sąd Najwyższy trafnie przyjął, że jeżeli podstawę przyjęcia na studia płatne stanowiła decyzja administracyjna, to w procesie cywilnym nie można w ogóle poddawać kontroli jej merytorycznej poprawności (wyrok z dnia 26 września 2002 r. sygn. akt III CKN 466/00). Ubiegając się o przyjęcie na studia zaoczne, strona jest świadoma, że są to studia płatne. Powinna zatem również wiedzieć, że wykonanie tej decyzji z jej strony będzie polegało między innymi na uiszczeniu stosownych opłat, na zasadach określonych w przepisach powszechnie obowiązujących (ustawa o szkolnictwie wyższym, rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 sierpnia 1991 r. w sprawie zasad gospodarki finansowej uczelni - Dz. U. Nr 84, poz. 380 ze zm.), jak i wydanych na ich podstawie przepisów wewnątrzzakładowych, o ile są zgodne z przepisami powszechnie obowiązującymi, na których podstawie zostały wydane. Z chwilą przyjęcia danej osoby w poczet użytkowników zakładu staje się ona podmiotem praw i obowiązków, które przysługują bądź obciążają użytkowników danego zakładu. Te prawa i obowiązki wynikają zarówno z przepisów powszechnie obowiązujących (ustaw i aktów normatywnych wykonawczych), jak i ze statutów oraz regulaminów zakładowych. Użytkownika, który dobrowolnie przystąpił do zakładu administracyjnego (np. studenta), wiążą przepisy zawarte w aktach normatywnych wewnątrzzakładowych, ponieważ jego wniosek o przyjęcie jest równocześnie wyrażeniem zgody na poddanie się reżimowi prawnemu obowiązującemu w danym zakładzie. Konsekwentnie zatem należy przyjąć, że również kontrola tych aktów nie może przebiegać na drodze postępowania cywilnego. (...) Przepis art. 23 ust. 2 pkt 2 ustawy o szkolnictwie wyższym, upoważnia uczelnie państwowe do pobierania opłat za zajęcia dydaktyczne, z wyłączeniem opłat za zajęcia dydaktyczne na studiach dziennych, chyba że są powtarzane z powodu niezadowalających wyników w nauce. Upoważnienie to zostało skonkretyzowane w § 8-11 cytowanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 sierpnia 1991 r. przez określenie zasad i trybu pobierania takich opłat. Powołane przepisy upoważniają organy uczelni do jednostronnego kształtowania stosunków prawnych z użytkownikami uczelni w drodze aktów władztwa zakładowego zarówno o charakterze ogólnym, jak indywidualnych, oczywiście w granicach wyznaczonych w tych przepisach."

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu stwierdził, że kwestie opłat za studia zostały uregulowane w ustawie z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 65, poz. 385), która w przepisie art. 30 przewidziała upoważnienie do wydania stosownego rozporządzenia przez Radę Ministrów. Rozporządzenie takie zostało wydane przez Radę Ministrów w dniu 27 sierpnia 1991 r. w sprawie zasad gospodarki finansowej uczelni (Dz. U. Nr 84 poz. 380 ze zm.). Rozporządzenie to z kolei w § 9 ust. 2 upoważniło organ administracji uczelnianej (rektora) do ustalenia rodzaju zajęć, za które są pobierane opłaty oraz ich wysokość. Na gruncie tych przepisów powstaje zagadnienie w jakiej wysokości skarżący powinien uiścić opłatę: obowiązującą w chwili ponownego przyjęcia na studia, czy też w chwili, w jakiej z opłatą zalegał. W pierwszym bowiem przypadku wynosiła ona 1700 zł, w drugim natomiast 1150 zł i w takiej wysokości skarżący w lutym 2004 r. opłatę uiścił. Sąd pierwszej instancji podkreślił, iż z uzasadnienia wyroku tegoż Sądu z dnia 19 kwietnia 2006 r. sygn. akt IV SA/Wr 97/04 wynika, iż skład orzekający opowiedział się za pierwszą koncepcją. Natomiast w niniejszej sprawie skarżący uiścił należność w części, w jakiej opłatę należało wnieść za semestr IV w roku akademickim 1998/1999. Zdaniem Sądu pierwszej instancji wniesienie opłaty w części należy traktować na równi z jej brakiem. Można tu posiłkować się poglądem NSA w kwestii wnoszenia wpisów sądowych od skargi. Skoro skarżący należnej opłaty nie uiścił, podjęcie decyzji o skreśleniu go z listy studentów było prawidłowe (§ 45 ust. 1 pkt 4 Regulaminu studiów).

W świetle powyższego, w ocenie Sądu pierwszej instancji, zarzuty jakie skarżący wiąże z naruszeniem art. 3 i art. 153 Traktatu Wspólnoty Europejskiej oraz art. 76 Konstytucji RP nie mają znaczenia tym bardziej, że naruszenia tych przepisów w skardze nie uzasadniono.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie "Ppsa", skargę jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw oddalił.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł J. B., reprezentowany przez adwokata i zaskarżając wyrok w całości zarzucił:

1. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a to:

- art. 133 § 1 w zw. z art. 3 § 1, 134 § 1, 144, art. 145 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ,

- art. 365 kpc w zw. z prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 12.12.2005 r. XVII Amc 80/04 zakazującym Uniwersytetowi stosowania niedozwolonej klauzuli w umowach o kształcenie ze studentami,

2. naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię:

- art. 23 ust. 2 pkt 2) ustawy z dnia 12 września1990 r. o szkolnictwie wyższym w zw. z art. 70 ust. 2 Konstytucji RP.

Wskazując na powyższe podstawy, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania.

W motywach skargi kasacyjnej podniesiono, że Sąd pierwszej instancji wydał wyrok z pominięciem istotnej części rzutującej na ocenę nieważności zaskarżonej decyzji, którą stanowiło ostateczne postanowienie Rektora z dnia [...] maja 2004 r. nr [...], wydane w postępowaniu odwoławczym na podstawie art. 134 kpa, stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Wydanie w jednym postępowaniu odwoławczym w tej samej sprawie dwóch ostatecznych orzeczeń (ww. postanowienia i decyzji z dnia [...] stycznia 2005 r. nr [...]) jest prawnie niedopuszczalne i powinno być zakwalifikowane jako nieważność decyzji w rozumieniu art. 156 § 1 kpa, co zdaniem skarżącego, w zw. z art. 145 § 1 pkt 2) Ppsa powinno się przełożyć na wyrok uwzględniający skargę. Nie ulega bowiem wątpliwości, iż ww. ostateczne postanowienie kończące postępowanie odwoławcze funkcjonowało w obrocie prawnym w dacie wydawania kolejnego kończącego orzeczenia tj. decyzji z dnia [...] stycznia 2005 r.

Stwierdzenie przyczyny określonej w art. 156 kpa (pozytywne lub negatywne) wymagało uprzednio od Sądu pierwszej instancji merytorycznego rozpoznania postawionego przez skarżącego organowi zarzutu rażącego naruszenia prawa. W ocenie skarżącego, Sąd pominął spór co do nieważności decyzji, a postępowanie zredukował do rozstrzygnięcia kwestii charakteru prawnego opłaty uiszczonej przez studenta oraz wysokości, w jakiej opłata ta powinna być uiszczona.

Ponadto skarżący podkreślił, iż w dacie orzekania Sąd pierwszej instancji był związany swoim prawomocnym wyrokiem z dnia 13 grudnia 2005 r., sygn. akt IV SA/Wr 300/04, którym uchylono ostateczne postanowienie Rektora Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia [...] maja 2004 r., o czym skład orzekający miał wiedzę z urzędu. Związanie to implikowało:

* oczywiste ustalenie, iż w dacie decyzji [...] stycznia 2005 r. w obrocie prawnym funkcjonowało ostateczne postanowienie i wobec tego niedopuszczalne było wówczas wydanie przez organ decyzji kończącej postępowanie odwoławcze,

* ocenę prawną, że zaskarżona decyzja jest nieważna.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący powołał się także na prawomocny wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 12 grudnia 2005 r., sygn. akt XVII Amc 80/04, zakazujący Uniwersytetowi stosowania niedozwolonej klauzuli w umowach o kształcenie ze studentami, wskazując jednocześnie, że wyrok ten wiąże także sąd administracyjny.

Natomiast dla Sądu pierwszej instancji uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 października 2003 r. OPS 5/03 nie była wiążąca. Zdaniem skarżącego, z powołanego wyżej orzeczenia wynikają trzy zasadnicze kwestie: odpłatne kształcenie przez publiczne uczelnie jest świadczeniem usług użyteczności publicznej, odpłatność za studia ma charakter świadczeń cywilnych oraz odpłatność musi cechować ekwiwalentność świadczeń ze strony uczelni świadczącej usługi edukacyjne.

Skarżący uważa, że pobranie opłaty 1700 zł w chwili ponownego przyjęcia (luty 2004) byłoby uzasadnione w sytuacji, gdyby odbywał on ponownie (powtarzał) zajęcia dydaktyczne IV semestru. Skoro zajęcia te miał już zrealizowane w semestrze letnim roku akademickiego 1998/99 i nie było decyzji o powtarzaniu zajęć dydaktycznych, to brak było podstaw do uznania, iż był on obowiązany uiścić opłatę w wyżej wymienionej wysokości.

Skarżący podkreślił również, że argumentacja Sądu pierwszej instancji per analogiam do "kwestii wnoszenia wpisów sądowych od skargi" jest błędna i fragmentaryczna z tego powodu, że wpis sądowy od skargi wnoszonej do sądu administracyjnego poprzedza wezwanie strony do uiszczenia wpisu, a zarówno kwota wpisu, jak i termin zapłaty są w wezwaniu dokładnie określone. Wezwań takich w stosunku do skarżącego uczelnia - w odniesieniu do odpłatności za zajęcia dydaktyczne - nie stosowała.

Rektor Uniwersytetu Wrocławskiego w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie stwierdzając, że żadna ze wskazanych podstaw kasacyjnych nie uzasadnia jej uwzględnienia.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

W myśl art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., powoływane dalej jako: Ppsa), skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:

1. naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;

2. naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem według art. 183 § 1 ustawy – Ppsa rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Związanie NSA podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym – zdaniem skarżącego – uchybił sąd, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego – wykazania dodatkowo, że to wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Kasacja nieodpowiadająca tym wymaganiom, pozbawiona konstytuujących ją elementów treściowych, uniemożliwia sądowi ocenę jej zasadności. Ze względu na wymagania stawiane skardze kasacyjnej, usprawiedliwione zasadą związania Naczelnego Sądu Administracyjnego jej podstawami, sporządzenie skargi kasacyjnej jest obwarowane przymusem adwokacko-radcowskim (art. 175 § 1-3 Ppsa). Opiera się on na założeniu, że powierzenie tej czynności wykwalifikowanym prawnikom zapewni skardze odpowiedni poziom merytoryczny i formalny.

Skarga kasacyjna złożona w rozpoznawanej sprawie nie do końca odpowiada przedstawionym wyżej wymogom stawianym przez przepisy Ppsa takiej skardze.

Nie powołano art. 174 Ppsa oraz nie wyjaśniono, na czym polega błędna wykładnia powołanego przepisu i jak – zdaniem skarżącego – powinien być on rozumiany.

Wskazane uchybienie nie dyskwalifikuje jednak skargi kasacyjnej w stopniu skutkującym koniecznością jej odrzucenia.

Z uwagi na to, że skarżący zarzuca zarówno naruszenie prawa materialnego, jak i naruszenie prawa procesowego, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega zarzut naruszenia prawa procesowego. Dopiero bowiem po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez Sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został skutecznie podważony, można przejść do skontrolowania subsumcji danego stanu faktycznego.

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

Za uzasadniony uznać należy zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji wskazanego w podstawie skargi kasacyjnej przepisu art. 133 § 1 Ppsa, który stanowi, że sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Przy uwzględnieniu treści art. 54 § 2 powołanej ustawy, który stwierdza, że organ, którego działanie lub bezczynność są przedmiotem skargi, przekazuje skargę sądowi wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę uznać należy, że aktami sprawy w rozumieniu art. 133 § 1 Ppsa są zarówno akta sądowe, jak i akta administracyjne. Zakres rozpoznania sprawy przez sąd administracyjny jest kształtowany w oparciu o materiał faktyczny i dowodowy będący podstawą wydania zaskarżonej decyzji i znajduje się w nadesłanych przez organ aktach sprawy.

W rozpoznawanej sprawie skarżący uzasadniając zarzut naruszenia art. 133 § 1 Ppsa powołał się na to, że w przedstawionych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu aktach administracyjnych znajdowało się ostateczne postanowienie Rektora Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia [...] maja 2004 r. stwierdzające uchybienie przez niego terminu do wniesienia odwołania, które nie zostało przez Sąd pierwszej instancji ocenione. Zarzut ten został powiązany z art. 3 § 1 Ppsa. Zgodnie z tym przepisem sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Podkreślił także, iż Sądowi pierwszej instancji znany był wyrok tegoż Sądu z dnia 13 grudnia 2005 r. sygn. akt IV SA/Wr 200/04, którym uchylono powołane postanowienie Rektora Uniwersytetu Wrocławskiego.

Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, iż przy kontroli zaskarżonej decyzji Sąd pierwszej instancji pominął zgromadzony w aktach administracyjnych dowód w postaci powołanego postanowienia Rektora Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia [...] maja 2004 r. oraz nie uwzględnił znanego mu z urzędu faktu, iż postanowienie to zostało przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylone.

Trafny jest także kolejny zarzut skargi kasacyjnej naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 134 § 1 Ppsa, z którego wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawa prawną. Oznacza to, iż jest on obowiązany wziąć pod uwagę z urzędu wszelkie naruszenia w postępowaniu administracyjnym przepisów prawa materialnego i procesowego, jeśli mogły mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia.

Z akt sprawy wynika, że skarżący w dniu 28 kwietnia 2004 r. wniósł do Rektora Uniwersytetu Wrocławskiego odwołanie od decyzji Dziekana Wydziału [...] z dnia [...] marca 2004 r. o skreśleniu go z listy studentów. Prorektor ds. nauczania Uniwersytetu Wrocławskiego postanowieniem z dnia [...] maja 2004 r. wydanym m.in. na podstawie art. 134 kpa stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Na to postanowienie skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, który wyrokiem z dnia 13 grudnia 2005 r. sygn. akt IV SA/Wr 300/04 zaskarżone postanowienie uchylił.

Zauważyć należy, iż pomimo tego, że decyzja organu pierwszej instancji na skutek powołanego postanowienia była ostateczna, w dniu 10 listopada 2004 r. skarżący złożył do Dziekana Wydziału wniosek o uzupełnienie i sprostowanie decyzji z dnia [...] marca 2004 r. o skreśleniu go z listy studentów.

Prodziekan tego Wydziału decyzją z dnia [...] grudnia 2004 r. odmówił uzupełnienia decyzji, a na podstawie art. 111 § 1 kpa dokonał sprostowania pouczenia co do trybu odwołania. Jednocześnie pouczył skarżącego, że termin do wniesienia odwołania od decyzji z dnia [...] marca 2004 r. należy liczyć na 14 dni od doręczenia decyzji.

W związku z powyższym w dniu 22 grudnia 2004 r. skarżący złożył kolejne odwołanie od decyzji z dnia [...] marca 2004 r. o skreśleniu z listy studentów. Prorektor do Spraw Nauczania decyzją z dnia [...] stycznia 2005 r. zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy. Następnie powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi skarżącego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, który powołanym na wstępie wyrokiem z dnia 19 kwietnia 2006 r. skargę tę oddalił.

Przede wszystkim wskazać należy, iż w rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji nie odniósł się do zasadniczej kwestii podnoszonej w skardze, a mianowicie do tego, że w chwili wydawania przez organ odwoławczy zaskarżonej decyzji w obrocie prawnym pozostawało postanowienie stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania, które następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylił. Niewątpliwie wskazane naruszenie prawa procesowego miało istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia. Obowiązkiem Sadu pierwszej instancji było bowiem rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej zaskarżoną decyzją z punktu widzenia zgodności z prawem całego postępowania administracyjnego. Skarżący stawiając Sądowi zarzut pozostawienia w obrocie prawnym decyzji, która - jego zdaniem – rażąco narusza prawo, prawidłowo wymienił przepis art. 145 § 1 pkt 2 Ppsa, który takim działaniem został naruszony.

Natomiast jako nietrafny ocenić należy zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 144 Ppsa, który dotyczy związania sądu wydanym wyrokiem. Odnosi się on do wyroku wydanego w niniejszej sprawie, a nie wyroku w sprawie IV SA/Wr 300/04. Zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 365 kpc przez nieodniesienie się do przedłożonego dokumentu urzędowego – wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 12 grudnia 2005 r. XVII Amc 80/04 i rozważenie, czy miał on znaczenie na treść rozstrzygnięcia w sprawie, został sformułowany wadliwie.

Artykuł 365 §1 kpc stanowiący o związaniu prawomocnym wyrokiem nie tylko stron i sądu, który go wydał, ale także innych sądów oraz organów państwowych, wymienia określone skutki w sferze materialnoprawnej. Oznacza to, że jest przepisem prawa materialnego, który dotyczy także sądów administracyjnych. Skoro naruszenie art. 365 kpc stanowi przesłankę z art. 174 pkt 1 Ppsa, to powołanie go w skardze kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 2 Ppsa uczyniło zarzut jego naruszenia niezasadnym.

Naczelny Sąd Administracyjny w związku z treścią art. 183 §1 Ppsa nie jest zobowiązany ani uprawniony do uzupełniania, poprawiania powołanych przez wnoszącego skargę kasacyjną podstaw.

Mając na uwadze to, że podstawę uchylenia zaskarżonego wyroku stanowiło uwzględnienie zarzutu naruszenia prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, uznać należy, że w tych warunkach ocena zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego stała się przedwczesna. Zarzut ten może być bowiem rozpatrywany przy niewadliwie ustalonym i niekwestionowanym stanie faktycznym.

W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga została oparta na usprawiedliwionych podstawach i na mocy art. 185 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania.