Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 181/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2010-05-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 5
journal: Dz.U. 2005 nr 267 poz 2259
law: Ustawa z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania"
article: art. 7
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Mirosław Wincenciak, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.),, sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Protokolant Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 11 maja 2010 r. sprawy ze skargi R. T. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego

w B. z dnia [...] lutego 2010 r. znak [...] utrzymano w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta B. przez Kierownika Działu Świadczeń Społecznych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B. z dnia [...] stycznia 2010 r. znak: [...] w sprawie przyznania świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego na zakup posiłków.

U podstaw podjętego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia.

W dniu 11 grudnia 2009 r. (data wpływu do organu I instancji) R. T. B. wystąpił do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzime w B. o udzielenie pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na zakup posiłków, ciepłej bielizny, kurtki, dofinansowania do zakupu biletu miesięcznego komunikacji miejskiej oraz zasiłku okresowego.

W następstwie rozpoznania powyższego wniosku w dniu [...] stycznia 2010 r. organ I instancji podjął decyzje o przyznaniu wnioskodawcy: zasiłku okresowego od dnia 1 stycznia 2010 r. do 31 marca 2010 r. w wysokości 236,62 zł miesięcznie (znak: [...]) oraz zasiłku celowego na zakup odzieży (ciepłej bielizny i kurtki) w kwocie 100 zł i na dofinansowanie do zakupu ulgowego biletu miesięcznego komunikacji miejskiej w wysokości 30 zł ([...]).

W tej samej dacie organ wydał ponadto decyzję o przyznaniu w/w zasiłku celowego na zakup posiłków w kwocie 80 zł na miesiąc styczeń 2010 r. (znak j.w.). Podstawą podjęcia tego rodzaj decyzji stanowiły przepisu ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" (Dz. U. Nr 267, poz. 2259 ze zm.) oraz ustawa z dnia 12 marca 2004 r.

o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 175, poz. 1362 ze zm.).

Rozpoznając powyższy wniosek organ uznał, iż wnioskodawca spełnia ustawowe przesłanki do przyznania mu żądanego świadczenia. W oparciu

o przeprowadzony wywiad środowiskowy ustalono, iż wnioskodawca znajduje się

w trudnej sytuacji życiowej, a jego dochód wynosi 240,39 zł i nie przekracza kwoty kryterium dochodowego Następnie organ podkreślił, iż zasiłek celowy jest realizowany w ramach zadań własnych budżetu gminy. Z posiadanego zaś przez organ budżetu, finansowane są w pierwszej kolejności świadczenia o charakterze obowiązkowym, tj. obiady, usługi opiekuńcze, zasiłki okresowe, a dopiero w dalszej kolejności świadczenia o charakterze fakultatywnym, tj. zasiłki celowe. Przy ustaleniu wysokości zasiłku wzięto pod uwagę indywidualną sytuację życiową wnioskodawcy, a także środki finansowe, jakimi dysponuje MOPR na tę formę pomocy. Pomoc państwa w zakresie dożywiania wymaga jednoczesnego zaangażowania 40 % udziału środków własnych budżetu gminy. Biorąc pod uwagę ilość osób korzystających z w/w zasiłku oraz kwotę środków pozostających w dyspozycji Ośrodka na ten cel, kwota przyznanego wnioskodawcy zasiłku nie mogła być ustalona w wyższej wysokości (średnia miesięczna wysokość zasiłku celowego na żywność przypadająca na jedną osobę wynosi około 70 zł miesięcznie). W tych uwarunkowaniach przyjęto, iż pomoc została przyznana odpowiednio do możliwości finansowych Ośrodka i powinna przynajmniej częściowo zaspokoić niezbędne potrzeby w zakresie zapewnienia posiłku.

Od powyższej decyzji R. T. B. złożył odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B., kwestionując wysokość przyznanego świadczenia. Odwołujący podał, że w składanych podaniach wskazywał dlaczego nie może uczestniczyć w posiłkach obiadowych, które są przygotowywane dla osób kierowanych przez Ośrodek. Natomiast w dni wolne od pracy takie posiłki nie są wydawane. Uważa, że powinien otrzymać wyższą pomoc z uwagi na trudną sytuację, w jakiej się znajduje. Na tej podstawie wniósł o pozytywne rozpatrzenie zgłoszonego wniosku.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] lutego 2010 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

W uzasadnieniu Kolegium wyjaśniło szczegółowo zasady udzielania pomocy w zakresie dożywiania i kwestii z tym związanych w oparciu o przepisy ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc państwa

w zakresie dożywiania" (Dz. U. z 2005 r. Nr 267, poz. 2259 ze zm.) oraz ustawy

z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( Dz. U. Nr 175, poz. 1362 ze zm.). Mając na względzie powyższe wskazano, iż miesięczny dochód odwołującego mieści się w kryterium dochodowym określonym w art. 5 w/w ustawy z dnia 29 grudnia

2005 r., uprawniającym do uzyskania pomocy w zakresie dożywiania. Jeżeli zatem oceniając z jednej strony sytuację materialną i osobistą wnioskodawcy, a z drugiej strony własne możliwości finansowe - w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc i zgłoszonych przez nich żądań - organ uznał, że istnieje możliwość przyznania skarżącemu świadczenia pieniężnego na zakup posiłku w miesiącu styczniu 2010 r. na kwotę 80 zł, to decyzji takiej nie można zarzucić naruszenia prawa. W ocenie Kolegium przyznając R. T. B. niniejsze świadczenie, organ I instancji uzasadnił motywy podjętego rozstrzygnięcia wskazując, że dysponuje ograniczonymi środkami finansowymi oraz że musi mieć na względzie nie tylko potrzeby odwołującego, który otrzymuje wsparcie z pomocy społecznej i cel pomocy, ale także potrzeby innych osób ubiegających się o świadczenia pomocy społecznej.

Końcowo organ poinformował odwołującego, iż wydanie przedmiotowej decyzji nie stoi na przeszkodzie w złożeniu ponownego wniosku o przyznanie świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego na zakup żywności ze środków ośrodka pomocy społecznej w sytuacji wystąpienia trudności

w zaspakajaniu potrzeb bieżących, których odwołujący nie będzie mógł pokonać we własnym zakresie.

Nie godząc się z tą decyzją, R. T. B. wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, wnosząc o jej unieważnienie. Skarżonej decyzji zarzucił niezgodność z art. 48 ust. 4 i art. 102 ustawy o pomocy społecznej. Nadto wniósł o dopuszczenie dowodu z przesłuchania przewodniczącego składu orzekającego Kolegium w zakresie stosowania zapisów ustawowych dotyczącej tej sprawy.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. podtrzymało dotychczasowe stanowisko wyrażone w sprawie i wniosło o jej oddalenie. Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia art. 48 ust. 4 i art. 102 ustawy o pomocy społecznej stwierdzono, iż jest on bezzasadny i nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. W myśl art. 102 ustawy świadczenia z pomocy społecznej są udzielana na wniosek osoby zainteresowanej, jej przedstawiciela ustawowego, albo innej osoby za zgodą osoby zainteresowanej lub jej pełnomocnika ustawowego. Organ pomocy społecznej jest więc związany treścią złożonego wniosku. W rozpatrywanej sprawie postępowanie zostało wszczęte wnioskiem skarżącego, który wpłynął do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. w dniu 11 grudnia 2009 r. o wsparcie finansowe na określone potrzeby bytowe. Natomiast w kwestii naruszenia art. 48 ust. 4 ustawy, który stanowi że pomoc doraźna albo okresowa w postaci jednego gorącego posiłku dziennie przysługuje osobie, która własnym staraniem nie może go sobie zapewnić, Kolegium zauważyło, iż w trakcie przeprowadzanego w dniu 28 grudnia 2009 r. wywiadu środowiskowego skarżący był informowany przez pracownika socjalnego o możliwości skorzystania z pomocy w formie posiłków w Dziennym Domu Pomocy Społecznej, jednakże odmówił takiej pomocy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a., sąd administracyjny bada legalność zaskarżonej decyzji, to jest jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej

i oceny tej dokonuje w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy.

Sąd nie posiada natomiast uprawnień do oceny słuszności, czy też celowości skarżonej decyzji, jak również nie rozpatruje sprawy kierując się zasadami współżycia społecznego.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd orzeka w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Oznacza to, że sąd ma obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nawet wówczas, gdy dany zarzut nie zostanie podniesiony w skardze.

Rozpoznając sprawę w tak zakreślonej kognicji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku nie dopatrzył się, aby w zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej wydanie decyzji organu I instancji zostały naruszone przepisy prawa obowiązujące w chwili ich wydawania. W szczególności uznać należy, iż organy obu instancji prawidłowo ustaliły stan faktyczny zaistniały w niniejszej sprawie oraz właściwie zastosowały i zinterpretowały przepisy prawa będące podstawą podjętych decyzji.

Przedmiotem dokonywanej kontroli sądowej jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. w sprawie przyznania świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego na zakup posiłków.

Podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy

z dnia 29 grudnia 2005 r. o ustanowieniu programu wieloletniego "Pomoc Państwa

w zakresie dożywiania" (Dz. U. Nr 267, poz. 2259 ze zm.) – zwanej dalej ustawą. Celem programu ustanowionego powyższym aktem prawnym jest między innymi poprawa poziomu życia osób i rodzin o niskich dochodach. Stąd w ramach tego programu realizowane są działania dotyczące w szczególności zapewnienia pomocy w zakresie dożywiania. Pomoc ta kierowana jest do dzieci do 7 roku życia, uczniów do czasu ukończenia szkoły ponadgimnazjalnej oraz osób i rodzin znajdujących się w sytuacji wymienionej w art. 7 ustawy o pomocy społecznej, w szczególności osobom samotnym, w podeszłym wieku, chorym lub niepełnosprawnym – w formie: posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności albo świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych (art. 2 pkt 4 i art. 3 pkt 1).

Stosownie do treści art. 5 ustawy pomoc w zakresie dożywiania może być przyznana nieodpłatnie osobom i rodzinom, o których mowa wyżej, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód na osobę w rodzinie nie przekracza

150 % kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. Przy czym jak wynika z art. 7 ustawy do udzielania pomocy w zakresie dożywiania mają zastosowanie odpowiednio przepisy ustawy o pomocy społecznej, dotyczące udzielania świadczeń z pomocy społecznej.

Zgodnie zaś z przepisem art. 2 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r.

o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby

i możliwości. Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.

Wedle art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. W tym miejscu podnieść należy, iż powołany przepis stwarza możliwość przyznania zasiłku celowego, a zatem jest to świadczenie fakultatywne, tj. uzależnione wyłącznie od uznania administracyjnego. Pogląd ten znajduje potwierdzenie w ugruntowanej już linii orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, w tym np.: w wyroku NSA

z dnia 5 marca 1998 r. sygn. akt I SA 984/97, Lex nr 45812, w którym podkreślono, iż decyzja o przyznaniu zasiłku celowego wydawana jest w ramach uznania administracyjnego, co oznacza, iż organ nie jest obowiązany, lecz może przyznać to świadczenie.

Rozstrzygnięcie w sprawie zasiłku celowego ma charakter uznaniowy zarówno w zakresie przyznania świadczenia, jak też w części odnoszącej się do jego wysokości. Wyznacznikami ustalenia tej wysokości są – z jednej strony – rozmiar potrzeb wnioskodawcy i cel, na który zasiłek jest przyznawany, a z drugiej strony – możliwości finansowe organów pomocy społecznej (vide: wyrok NSA w Gdańsku

z dnia 28 lutego 1996 r. sygn. akt SA/Gd 1472/0, Lex nr 44079). W konsekwencji, jeśli organ oceniając sytuację materialną, rodzinną i potrzeby skarżącego z jednej strony, zaś z drugiej własne możliwości uzna, iż przy posiadanych zasobach majątkowych rodziny skarżącego nie jest celowe kierowanie tam środków finansowych, to decyzji takiej nie można zarzucić naruszenia prawa. Także wynikający z treści art. 7 kpa obowiązek załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela nie powinien być odczytywany jako bezwzględny nakaz, skoro należy badać czy nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Uznanie administracyjne nie pozwala organowi na dowolność w załatwianiu sprawy, ale i nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia

26 września 2000 r., sygn. akt I SA 945/00, opubl. LEX nr 79608). Dodać należy, że przyznanie zasiłku celowego nie jest obligatoryjne nawet wówczas, gdy zostaną spełnione wszystkie przesłanki warunkujące udzielenie tej pomocy.

Przechodząc do meritum sprawy wskazać należy, iż organy obu instancji prawidłowo ustaliły, iż skarżący spełnia określone w ustawie przesłanki do przyznania nieodpłatnej pomocy w zakresie dożywiania. Jego łączny dochód wynosi 240,39 zł a zatem nie przekracza 150 % kryterium osoby samotnie gospodarującej wynikające z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, to jest kwoty 715,50 zł. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, iż skarżący znajduje się

w trudnej sytuacji finansowej i z posiadanych środków nie jest w stanie zabezpieczyć zgłaszanej potrzeby we własnym zakresie. Powyższe ustalenia znajdują potwierdzenie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym i jako takie nie budzą zastrzeżeń.

W kwestii kwoty przyznanego świadczenia, organy wskazały, iż wnioskowana pomoc została przyznana w wysokości odpowiedniej do możliwości finansowych ośrodka i jednocześnie pozwalającej częściowo zaspokoić niezbędne potrzeby

w zakresie zapewnienia posiłku umożliwiając stronie życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Organy podniosły, iż sytuacja finansowa Ośrodka jest trudna i z posiadanego przez organ budżetu w pierwszej kolejności finansowane są świadczenia o charakterze obowiązkowym (obiady, usługi opiekuńcze, zasiłki okresowe), a dopiero w dalszej kolejności świadczenia fakultatywne, tj. zasiłki celowe. Jednocześnie zauważono, iż pomoc państwa

w zakresie dożywiania wymaga zaangażowania 40 % udziału środków własnych budżetu gminy, a te jak wskazano są niewielkie. Biorąc również pod uwagę ilość osób korzystających z w/w zasiłku oraz kwotę środków pozostających w dyspozycji Ośrodka na ten cel, kwota przyznanego wnioskodawcy zasiłku nie mogła być ustalona w wyższej wysokości.

W ocenie Sądu organom orzekającym w niniejszej sprawie nie można postawić zarzutu dowolności w podejmowaniu decyzji. Omawiane rozstrzygnięcie wydane zostało w oparciu o obowiązujące przepisy, zaś o przyznaniu świadczenia jak i jego wysokości decydowała zarówno sytuacja życiowa wnioskodawcy, a więc możliwość zabezpieczenia potrzeb przez skarżącego, jak również możliwości finansowe ośrodka pomocy społecznej. W przedmiotowej sprawie organy administracyjne dokonały prawidłowych ustaleń, co do stanu faktycznego jak

i prawnego oraz jego trafnej oceny. W oparciu o wyniki wywiadu środowiskowego prawidłowo ustalono sytuację materialną i rodzinną oraz potrzeby skarżącego, przedstawiona zaś analiza własnych możliwości finansowych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. nie budzi wątpliwości. Organy wskazały też okoliczności, które wpłynęły na zakres udzielonej pomocy, a w szczególności, jakie względy rzutowały na ograniczony jej charakter.

Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia przepisów art. 48 ust. 4

i art. 102 ustawy o pomocy społecznej stwierdzić należy za organem odwoławczym, iż jest on bezzasadny i nie ma wpływu na podejmowane rozstrzygniecie. Jedynie marginalnie podnieść należy, iż pomoc w postaci jednego gorącego posiłku dziennie może być przyznana za zgodą wnioskodawcy, jednakże w konkretnym przypadku jak wynika to z akt sprawy, takiej zgody skarżący nie wyrażał (k. 52 verte i 53 akt administracyjnych i instancji). Przeciwnie akceptuje on przyznaną mu formę świadczenia, z tym tylko, iż ustaloną kwotę uważa za zbyt niską. W tym miejscu godzi się zauważyć, iż z ustawowych zasad świadczeń pomocy społecznej wynika, że osoba występująca o przyznanie pomocy społecznej powinna także pokrywać wydatki związane z utrzymaniem z własnych dostępnych jej środków. Z woli

art. 4 ustawy osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej, w tym do poszukiwania źródeł dochodu. W konkretnym przypadku ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż skarżący ma możliwość pobierania opłaty za wynajem pokoi, choćby w minimalnej wysokości, jednakże zainteresowany nie podejmuje działań

w tym kierunku.

W niniejszej sprawie nie doszło również do naruszenia przepisów postępowania administracyjnego. Podjęte rozstrzygnięcie poprzedziło wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie.

W uzasadnieniu odniesiono się do tego materiału i dokonano rzetelnej oraz wszechstronnej jego oceny, jak również wyjaśnienia przesłanek, którymi organ kierował się przy wydawaniu decyzji. Argumentacja zawarta w przedmiocie rozstrzygnięcia jest zgodna z obowiązującym prawem, specyfiką świadczeń z opieki społecznej i ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnym.

Końcowo wskazać należy, iż w myśl art. 106 § 3 p.p.s.a przeprowadzenie przez sąd administracyjny jakichkolwiek innych dowodów, poza dowodami

z dokumentów, jest niedopuszczalne. Z tych też względów wniosek skarżącego

o przesłuchanie przewodniczącego składu orzekającego Kolegium nie mógł być uwzględniony.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia

30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

(Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.