Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1689/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-11-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Gabriela Nowak, sędzia WSA Joanna Skiba, sędzia WSA Łukasz Trochym (spr.), po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Miasta [...] na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia 24 lutego 2022 r. nr KKU-136/21 w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. nieodpłatnie prawa własności nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa zaskarżoną decyzją z [...] lutego 2022 r., nr [...], działając na podstawie art. 18 ust. 2 i 4 w związku z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191, ze zm.; dalej: "ustawa komunalizacyjna") i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, ze zm.; dalej: "k.p.a."), po rozpatrzeniu odwołania Miasta [...] utrzymała w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] maja 2021 r. o sygn. [...] odmawiającą stwierdzenia nabycia przez dzielnicę - gminę [...] z mocy prawa w dniu 27 maja 1990 r. nieodpłatnie własności nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] oznaczonej w ewidencji gruntów w obrębie ewidencyjnym [...] jako działka ewidencyjna odpowiednio o numerze i powierzchni: nr [...]-[...] m2, nr [...]-[...] m2 oraz nr [...] - [...] m2, która jest uregulowana w księdze wieczystej nr [...] i opisana w karcie inwentaryzacyjnej Nr [...] (dalej: "przedmiotowa nieruchomość"), stanowiącej integralną część ww. decyzji (przy tym na podstawie art. 13 i 14 ustawy z dnia 15 marca 2002 roku o ustroju Miasta [...] (Dz. U. z 2015 roku, poz. 1438) nieruchomość powyższa znajduje się na obszarze [...] w dzielnicy [...]).

Decyzje Organów zostały wydne w następującym stanie prawnym i faktycznym:

Opisana powyżej przedmiotowa nieruchomość stanowiła w dniu wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej tj. 27 maja 1990 r. własność ogólnonarodową – państwową, co wynika z księgi wieczystej [...] uzyskanej z Portalu Podsystemu Dostępu do Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych Ministerstwa Sprawiedliwości oraz sprawozdania z badań ksiąg wieczystych obrębu nr [...] wykonanego przez geodetę uprawnionego 1 lutego 1999 r.

Zarządzeniem Ministra Obrony Narodowej (dalej: "MON") z dnia 10 stycznia 1948 r. (dalej: "zarządzenie z dnia 10 stycznia 1948 r."), ogłoszonym w Monitorze Polskim z dnia 3 lutego 1947 roku, wydanym w porozumieniu z Ministrem Skarbu oraz Prezesem Centralnego Urzędu Planowania na podstawie art. 1 dekretu z dnia 3 stycznia 1947 r. o tworzeniu przedsiębiorstw państwowych (Dz. U. R.P. Nr 8, poz. 42; dalej: "dekret z 3 stycznia 1947 r."), zostało utworzone przedsiębiorstwo państwowe pod nazwą "[...]" (dalej: "[...]"). W skład [...] weszło [...] zakładów wojskowych, w tym [...] (§ 1 zarządzenia z dnia 10 stycznia 1948 r.). Zwierzchni nadzór państwowy nad przedsiębiorstwem sprawował MON (§ 4 zarządzenia z dnia 10 stycznia 1948 r.). Zgodnie z § 8 tego zarządzenia, przekazaniu na rzecz [...] podlegał majątek SP, oznaczony przez MON, który zarządzić miał protokolarne przekazanie majątku nieruchomego w zarząd i użytkowanie, a ruchomego na własność. Następnie zarządzeniem MON z dnia 29 maja 1948 r., nadany został statut [...], a zgodnie z § 5 tego statutu, przedsiębiorstwo to podlegało MON, który sprawował nad nim zwierzchni nadzór i kontrolę. Zgodnie z § 13 statutu oraz art. 6 ust. 1 dekretu z dnia 3 stycznia 1947 r. przedsiębiorstwo miało zarząd i użytkowanie majątku nieruchomego oddanego mu protokolarnie w imieniu SP. Majątek nieruchomy SP, znajdujący się w zarządzie i w użytkowaniu przedsiębiorstwa wykazany jest w aktywach przedsiębiorstwa jako stanowiący jego własność (art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 3 stycznia 1947 r.). W maju 1948 roku sporządzony został akt komisyjnego przekazania majątku nieruchomego przez [...] Nr [...] w [...] na rzecz [...] w zarząd i użytkowanie nieruchomości [...], a załącznikiem do aktu był protokół przekazania [...]. Na podstawie art. 34 ust. 2 pkt 1 dekretu z dnia 26 października 1950 r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz. U Nr 49, poz. 439; dalej: "dekret z dnia 26 października 1950 r."), utracił moc obowiązującą dekret z dnia 3 stycznia 1947 r. W dekrecie z dnia 26 października 1950 roku, brak było przepisów dotyczących mienia przekazanego w zarząd i użytkowanie przedsiębiorstwom państwowym utworzonym przez poprzedni dekret. Stosownie do art. 38 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce gruntami w miastach i osiedlach (Dz. U. Nr 32, poz. 159, ze zm.; dalej: "ustawa z dnia 14 lipca 1961 r."), tereny stanowiące własność państwa, będące do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy w użytkowaniu lub zarządzie jednostek państwowych przechodziły w użytkowanie tych jednostek.

Zatem Organy przyjęły, że następca prawny [...] uzyskał prawo użytkowania z mocy samego prawa. Stosownie do art. 87 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 30, poz. 127, ze zm.; dalej: "ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r."), grunty państwowe będące w dniu wejścia w życie ustawy w użytkowaniu państwowych jednostek organizacyjnych przechodzą w zarząd tych jednostek. Wobec powyższego, mienie przekazane [...] w zarząd i użytkowanie na podstawie wyżej wskazanych przepisów stanowiło mienie będące w zarządzie tego przedsiębiorstwa państwowego lub jego następcy prawnego. Organy uznały zatem, że 1 sierpnia 1985 r. (to jest w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r.) nieruchomość położona w [...] przy ul. [...] pozostawała niewątpliwie w użytkowaniu następców prawnych [...], a zatem na podstawie art. 87 tej ustawy przeszła w zarząd przedsiębiorstwa i nie była w zarządzie terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego. W związku z powyższym Organy przyjęły, że przedmiotowa nieruchomość w dniu wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej, pozostawała własnością SP w zarządzie przedsiębiorstwa państwowego Zakłady Mechaniczne "[...]", nad którym zwierzchni nadzór sprawował Minister Przemysłu i Handlu, służąc do wykonywania działalności o charakterze państwowym. To spowodowało, że w sprawie nie mogła nastąpić komunalizacja przedmiotowej nieruchomości w trybie art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej.

Ustalając okoliczności faktyczne i prawne odnośnie do następstwa prawnego po [...], Organy wskazały, że w 1948 roku został ustanowiony zarząd i użytkowanie nieruchomości o nazwie "[...]" o powierzchni około [...] ha na rzecz [...]. Następnie z pkt 2 uchwały Nr 5 Prezydium Rządu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 18 maja 1951 r. w sprawie organizacji produkcji średnich czołgów, silników czołgowych i aparatury paliwowej wynikało, że dla zorganizowania produkcji silników czołgowych MON przekaże w terminie do 1 czerwca 1951 r. [...] w [...] i Biuro Projektowo-Konstrukcyjne wraz ze wszystkimi jego urządzeniami, materiałami i kadrami Ministrowi Przemysłu Ciężkiego, który to przedstawi ten zakład pod nazwą [...] Nr [...] na produkcję silników czołgowych [...], przyjmując zdolność produkcyjną zakładu – 6000 silników rocznie. Zarządzeniem Ministra Przemysłu Ciężkiego z dnia 15 czerwca 1951 r. (dalej: zarządzenie z dnia 15 czerwca 1951 r.), utworzone zostało przedsiębiorstwo państwowe pod nazwą "[...]" z siedzibą w [...], nad którym zwierzchni nadzór sprawował Minister Przemysłu Ciężkiego przez Centralny Zarząd Przemysłu Maszyn Budowlanych. Na podstawie § 10 tego zarządzenia, przydzielono przedsiębiorstwu do prowadzenia [...] w [...], [...]. Podstawę prawną zarządzenia Ministra Przemysłu Ciężkiego z dnia [...] czerwca 1951 roku stanowił art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1950 r. Organ odwoławczy wskazał ponadto na § 11 tego zarządzenia, dotyczył środków trwałych, a więc także nieruchomości.

Następnie zarządzeniem Ministra Przemysłu Maszynowego z dnia 20 lutego 1953 r. zmieniono nazwę przedsiębiorstwa państwowego "[...]" na "[...]", a zarządzeniem Ministra Przemysłu Ciężkiego z dnia 28 września 1963 r. na "[...]". na podstawie zarządzenia Ministra Przemysłu Maszynowego z dnia 4 lipca 1970 r. zmieniono nazwę przedsiębiorstwa państwowego "[...]" na "[...]", nad którym zwierzchni nadzór sprawował Minister Przemysłu Maszynowego poprzez [...]. Na dzień 27 maja 1990 r., Przedsiębiorstwo Państwowe działało zaś pod nazwą [...].

Na podstawie aktu notarialnego Rep. A nr [...] z dnia [...] sierpnia 1994 r. dokonano przekształcenia przedsiębiorstwa państwowego [...] z siedzibą w [...] w jednoosobową spółkę Skarbu Państwa [...]" Spółka Akcyjna z siedzibą w [...], której założycielem jest SP, w imieniu którego działa Minister Przemysłu i Handlu. Z postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] sygn. akt [...] z dnia [...] listopada 2009 r. wynika, że nastąpiło połączenie w trybie art. 492 § 1 pkt 1 Kodeksu spółek handlowych, przez przeniesienie całego majątku spółki [...]. na spółkę [...]. Następcą prawnym [...] jest zaś [...] z siedzibą w [...].

Odnosząc się zaś do lokalizacji przedmiotowej nieruchomości Organy wskazały, że sprawozdania sporządzonego przez L. W. w 2016 r. wynika, że działki ewidencyjne nr [...] i nr [...] znajdują się w całości w granicy lokalizacji zakładu, natomiast działka nr [...] w przeważającej części. Wszystkie działki będące przedmiotem postępowania znajdują się wewnątrz stref ochronnych ze względu na emisję zanieczyszczeń i hałasu.

Organ odwoławczy uzupełniając argumentację przedstawioną przez Wojewodę wskazał, że w sprawie tej niewątpliwie przedmiotowa nieruchomość służyła również wykonywaniu zadań publicznych należących do organów administracji rządowej w rozumieniu art. 11 ust. 1 pkt 1 ustawy komunalizacyjnej. Organ ten przywołując orzeczenie sądu administracyjnego wskazał, że "skoro zatem zdaniem sądu sam fakt, że poniekąd zwykła stacja benzynowa mogła służyć realizacji zadań publicznych, bo w uproszczeniu mogły się na niej tankować czołgi, to cóż dopiero powiedzieć o przedsiębiorstwie państwowym, które te czołgi czy też części (silniki) do nich nie tyle produkowało, co przede wszystkim naprawiało".

Podsumowując, Organy uznały, że w świetle art. 5 ust. 1 oraz 11 ust. 1 pkt 1 ustawy komunalizacyjnej, przedmiotowa nieruchomość w dniu wejścia w życie tej ustawy pozostawała własnością SP w zarządzie przedsiębiorstwa państwowego [...]", nad którym zwierzchni nadzór sprawował Minister Przemysłu i Handlu, służąc do wykonywania działalności o charakterze państwowym. Ponadto uznały, że przedmiotowa nieruchomość służyła również wykonywaniu zadań publicznych należących do organów administracji rządowej w rozumieniu art. 11 ust. 1 pkt 1 ustawy komunalizacyjnej. Powyższe przesłanki spowodowały wyłączenie możliwości komunalizacji.

Od powyższej decyzji Miasto [...] złożyło o skargę.

Zaskarżonej decyzji w całości zarzuciło:

I. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. - poprzez niezebranie i nierozważenie całego materiału dowodowego, a w konsekwencji niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, jak:

a) dysponowanie przez [...] (jego poprzedników prawnych) dokumentem potwierdzającym prawo zarządu do nieruchomości;

b) wykorzystywanie nieruchomości przez poprzedników prawnych [...] do wykonywania działalności o charakterze państwowym;

c) czy działki ewidencyjne nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] m2 z obrębu [...] będące przedmiotem zaskarżonej decyzji Wojewody [...] nr [...] są tożsame z nieruchomością przekazaną aktem komisyjnego przekazania majątku przez [...] w [...] z maja 1948 r.;

d) następstwo prawne [...] po [...],

- które to naruszenia miały istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż skutkowało błędnym uznaniem przez Organ, że przedmiotowa nieruchomość położona w [...] przy ul. [...] obejmująca działki ew.: nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] m2 z obrębu [...] została przekazana w zarząd poprzednikowi prawnemu [...] w formie prawem przewidzianej i nie zostały spełnione przesłanki do komunalizacji tej nieruchomości na rzecz dzielnicy - gminy [...] (obecnie [...]), z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r.;

2) art. 80 k.p.a. - poprzez dokonanie dowolnej a nie swobodnej oceny dowodów polegającej na i wyprowadzenie z nich wniosków niewynikających z tych dowodów, tj. że poprzednik prawny [...] uzyskał i sprawował zarząd nad przedmiotową nieruchomością w formie prawem przewidzianej, mimo że nie ma żadnych dowodów ten fakt potwierdzających;

3) naruszenia art. 138 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji;

4) art. 5 ust. 1 w zw. z art. 11 ust. 1 pkt 1 ustawy komunalizacyjnej, poprzez ich błędną wykładnię i zastosowanie, polegające na przyjęciu, że w niniejszej sprawie zaistniały przesłanki negatywne nabycia przez dzielnicę - gminę [...] (obecnie [...]) z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. własności nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów, jako działki ewidencyjne: nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...]m2 z obrębu [...];

II. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. treści art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r., poprzez błędną wykładnię i zastosowanie polegające na nieuprawnionym przyjęciu, że na dzień wejścia w życie tej ustawy oraz na dzień 27 maja 1990 r. przedsiębiorstwu państwowemu będącemu następcą prawnym [...] przysługiwał zarząd nieruchomością położoną w [...] przy ul. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów, jako działki ewidencyjne: nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] m2 z obrębu [...], co w konsekwencji wykluczyło możliwość komunalizacji tej nieruchomości z dniem 27 maja 1990 r. na podstawie art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej.

W konsekwencji Skarżące Miasto wniosło o: uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi II instancji, zasądzenie na podstawie art. 200 p.p.s.a. zwrotu na rzecz Skarżącego od Organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Ponadto Miasto wniosło o przeprowadzenie, na podstawie art. 106 § 3 ustawy p.p.s.a., dowodów uzupełniających z kopii: Rejestru Przedsiębiorstw z dnia [...] kwietnia 1953 r., uchwały nr [...] z dnia [...] grudnia 1977 r., odpisu zupełnego z Krajowego Rejestru Sądowego [...]., wniosku o nabycie gruntu z dnia [...] grudnia 1992 r. + karta inwentaryzacyjna, odwołania z [...] kwietnia 2004 r. do Ministra Infrastruktury, mapy z 1990 r., sprawozdania [...] z [...] lutego 2016 r. + zbiorcza mapa zagospodarowania terenu [...] wg planów realizacyjnych z lat 1981, 1985, 1990 - na okoliczność, że nieruchomość położona w [...] przy ul. [...], oznaczona w ewidencji gruntów, jako działki ewidencyjne: nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] m2, nr [...] o pow. [...] m2 z obrębu [...] nie służyła wykonywaniu zadań publicznych, a zatem nie mają do niej zastosowania przesłanki wyłączenia z komunalizacji wskazane w art. 11 ust. 1 pkt 1 ustawy komunalizacyjnej.

W uzasadnieniu Skarżące Miasto podniosło, że Organ odwoławczy nie wyjaśnił czy poprzednik prawny [...] dysponował dokumentem potwierdzającym prawo zarządu do przedmiotowej nieruchomości, a zatem nie wyjaśnił kwestii kluczowej dla oceny, czy nastąpiła komunalizacja przedmiotowej nieruchomości z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. na podstawie ustawy komunalizacyjnej. Ponadto Organ ten nie wyjaśnił również wątpliwości zgłoszonych w odwołaniu od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] maja 2021 r. co do następstwa prawnego [...] po [...], ani kwestii wykorzystywania nieruchomości przez poprzedników prawnych [...] do wykonywania działalności o charakterze państwowym oraz co do tożsamości działek ewidencyjnych nr [...], nr [...], nr [...] z obrębu [...] z nieruchomością przekazaną aktem komisyjnego przekazania majątku przez [...] z maja 1948 r. Tym samym nie rozpatrzono w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, a częściowo oparto się na jego zupełnie dowolnej ocenie, natomiast zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 k.p.a., Organ ma obowiązek podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, zaś niejasności i niedopowiedzenia nie mogą być interpretowane na niekorzyść podmiotu.

W odpowiedzi na skargę Organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie.

Pismem procesowym z [...] października 2022 r., Uczestnik postępowania - [...] wniósł o oddalenie skargi, zasądzenie kosztów postępowania - w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz o przeprowadzenie na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a, dowodu uzupełniającego z dokumentu tj. aktu nadania – pisma z [...] czerwca 1982 r. Przewodniczącego Przemysłu Obronnego Rady Ministrów Wiceprezesa Rady Ministrów o nadaniu [...] statusu przedsiębiorstwa przemysłu obronnego – na wykazanie faktu, że działki nr [...], [...] i [...] służyły [...] maja 1990 r. wykonywaniu przez poprzednika prawnego [...] zadań publicznych należących do właściwości organów administracji rządowej (wykonywaniu zadań dla potrzeb obronności i bezpieczeństwa państwa).

Skarżący pismem z [...] września 2022 r., potrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Postanowieniem z 22 listopada 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie dopuścił dowody z dokumentów załączonych do skargi przez Miasto [...] oraz do pisma procesowego [...] z [...] października 2022 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 1259), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.; dalej jako "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga nie mogła zostać uwzględniona, aczkolwiek nie wszystkie jej zarzuty okazały się niezasadne.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z [...] lutego 2022 r., nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] maja 2021 r., nr [...] mocą której odmówiono stwierdzenia nabycia przez dzielnicę - gminę [...] z mocy prawa w dniu 27 maja 1990 r. nieodpłatnie własności nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] oznaczonej w ewidencji gruntów w obrębie ewidencyjnym [...] jako działka ewidencyjna odpowiednio o numerze i powierzchni: nr [...] - [...] m2, nr [...] - [...] m2 oraz nr [...] - [...] m2, która jest uregulowana w księdze wieczystej nr [...].

W skardze od decyzji podniesiono zarzuty naruszenia prawa materialnego jak i procesowego. Mając na uwadze sposób skonstruowania tych zarzutów, Sąd odniesie się do nich w dalszej części uzasadnienia w sposób kompleksowy.

Przypomnieć należy, że materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 5 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli dalsze przepisy nie stanowią inaczej, mienie ogólnonarodowe (państwowe) należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego, przedsiębiorstw państwowych dla których rady narodowe i terenowe organy administracji państwowej stopnia podstawowego pełnią funkcję organów założycielskich, zakładów i innych jednostek organizacyjnych podporządkowanych powołanym wyżej organom staje się w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy (tj. w dniu 27 maja 1990 r.) z mocy prawa mieniem właściwych gmin. W utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że użyte w tym przepisie sformułowanie "należące do" oznacza przynależność mienia państwowego do określonego podmiotu w sensie prawnym, a nie faktycznym (por. wyrok NSA z 23 lutego 2010 r., I OSK 593/09; wyrok WSA z 7 grudnia 2010 r., I SA/Wa 1109/10). Oznacza, że faktyczne władanie nieruchomością przez inny podmiot nie stanowi negatywnej przesłanki komunalizacji mienia, która w trybie art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. następowała z mocy prawa z dniem wejścia ustawy w życie. Wydawana w tym przedmiocie przez wojewodę decyzja komunalizacyjna ma jedynie charakter deklaratoryjny i potwierdza przejście prawa własności danego składnika mienia ze Skarbu Państwa na właściwą gminę. Z brzmienia powyższego przepisu jednoznacznie wynika, że przedmiotem komunalizacji jest wyłącznie mienie ogólnonarodowe (państwowe). Decydujące znaczenie dla komunalizacji następującej z mocy prawa ma zaś stan faktyczny i prawny mienia ogólnonarodowego istniejący w dacie wejścia w życie ww. ustawy.

Co ważne, w niniejszej sprawie nie jest kwestionowane przez żadną ze stron, że będąca przedmiotem wniosku nieruchomość w dniu 27 maja 1990 r. stanowiła własność Skarbu Państwa.

Dalej wskazać należy, że zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy komunalizacyjnej, składniki mienia ogólnonarodowego (państwowego), o których mowa w art. 5 ust. 1-3, nie stają się mieniem komunalnym, jeżeli 1) służą̨ wykonywaniu zadań́ publicznych należących do właściwości organów administracji rządowej, sądów oraz organów władzy państwowej, 2) należą̨ do przedsiębiorstw państwowych lub jednostek organizacyjnych wykonujących zadania o charakterze ogólnokrajowym lub ponadwojewódzkim, z zastrzeżeniem przepisu art. 14, 3) należą̨ do Państwowego Funduszu Ziemi, z zastrzeżeniem przepisu art 15. Stosownie do art. 11 ust. 2 ustawy, Rada Ministrów, w drodze rozporządzenia, określi wykaz przedsiębiorstw i jednostek, o których mowa w ust. 1 pkt 2.

Sąd uznał, że co do zasady Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa prawidłowo stwierdziła, iż przedmiotowa nieruchomość nie mogła podlegać komunalizacji w świetle ustawy z dnia 27 maja 1990 r. Zdaniem Sądu, mimo, że wbrew twierdzeniom Organów nie ma dowodów, że przedmiotowa nieruchomość w dniu wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej pozostawała w zarządzie przedsiębiorstwa państwowego [...] - nad którym zwierzchni nadzór sprawował Minister Przemysłu i Handlu, to przedmiotowa nieruchomość (mienie) była wyłączona spod komunalizacji na podstawie art. 11 ust. 1 pkt 1 tej ustawy. Służyła ona bowiem realizacji w wykonywaniu zadań́ publicznych należących do właściwości organów administracji rządowej – w tym wypadku Ministra Przemysłu.

Jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych, zarząd (obecnie trwały zarząd), to prawne formy, które uprawniają do władania nieruchomością. Natomiast sam fakt korzystania przez przedsiębiorstwo z nieruchomości co do zasady tego prawa nie kreuje (por. wyroki WSA w Warszawie: z 26 sierpnia 2016 r., I SA/Wa 809/16, z 25 września 2020 r., I SA/Wa 328/20). Ustalenie istnienia zarządu, jako przeszkody komunalizacji, wymaga zatem wykazania, że na dzień 27 maja 1990 r. mienie należało do przedsiębiorstwa państwowego. Obowiązująca w tym okresie ustawa o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości przewidywała powstanie zarządu do gruntu w ściśle określony sposób. Otóż zgodnie z art. 38 ust. 2 tej ustawy dowodem potwierdzającym istnienie prawa zarządu państwowej jednostki organizacyjnej mogły być: 1) decyzja o oddaniu w zarząd, 2) zawarta za zezwoleniem tego organu umowa o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi, 3) bądź umowa o nabyciu nieruchomości.

Sąd podkreśla, że na kanwie spraw związanych z innym przedsiębiorstwem państwowy jakim jest PKP, Naczelny Sąd Administracyjny w dwóch uchwałach składów 7 sędziów z 27 lutego 2017 r., I OPS 2/16 oraz z 26 lutego 2018 r. sygn. I OPS 5/17 stwierdził, że "pozostawanie nieruchomości we władaniu przedsiębiorstwa PKP bez udokumentowanego prawa w sposób określony w art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. [...] oznacza, że nieruchomość ta należała w dniu 27 maja 1990 r. do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym ustawę o pracownikach samorządowych".

Wbrew twierdzeniom Organów rozpoznających niniejszą sprawę, nie można przyjąć, że na dzień 27 maja 1990 r. [...] miały ustanowiony zarząd na przedmiotowej nieruchomości. W zakresie Sąd uznał zatem zarzuty skargi za uzasadnione.

Należy przy tym wskazać, że zarządzeniem MON z dnia 10 stycznia 1948 r., wydanym na podstawie art. 1 dekretu z dnia 3 stycznia 1947 r., zostało utworzone przedsiębiorstwo państwowe pod nazwą "[...] - przedsiębiorstwo państwowe" ([...]). Jak wynikało z § 8 tego zarządzenia, przekazaniu na rzecz [...] podlegał majątek SP oznaczony przez MON, który zarządzić miał protokolarne przekazanie majątku nieruchomego w zarząd i użytkowanie, a ruchomego na własność. Następnie zarządzeniem MON z 29 maja 1948 r., nadany został statut [...], a zgodnie z jego § 13 oraz art. 6 ust. 1 dekretu z dnia 3 stycznia 1947 r. przedsiębiorstwo miało zarząd i użytkowanie majątku nieruchomego oddanego mu protokolarnie w imieniu SP. Majątek nieruchomy SP, znajdujący się w zarządzie i w użytkowaniu przedsiębiorstwa wykazany jest w aktywach przedsiębiorstwa jako stanowiący jego własność (art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 3 stycznia 1947 r.). Jednak co ważne w sprawie, wskutek wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1950 r., utracił moc obowiązującą dekret z dnia 3 stycznia 1947 r.

W dekrecie z dnia 26 października 1950 roku brak było natomiast przepisów dotyczących przekazanego mienia w zarząd i użytkowanie przedsiębiorstwom państwowym utworzonym na podstawie poprzedniego dekretu. Wobec tego, w dniu wejścia w życie powyższego dekretu przyjąć należało, że powstały zarząd wygasł. Zatem wbrew argumentacji Organów, przedmiotowa nieruchomość pozostawała własnością SP, jednak nie mogła być w zarządzie [...] na dzień 27 maja 1990 r. Należy zgodzić się zatem z argumentacją podniesioną przez Skarżące Miasto, że dowodem istnienia prawa zarządu powinna być 1) decyzja o oddaniu w zarząd, 2) zawarta za zezwoleniem terenowego organu administracji państwowej umowa o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnym, 3) umowy o nabyciu nieruchomości (art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r.). W materialne dowodowym brak jest takich dokumentów, które podważyłyby powyższą okoliczność.

Uzasadniony jest zatem zarzut materialny Skarżącego Miasta wskazany w ust. II skargi, lecz nie miał on wpływu na wynik sprawy. Podobnie uzasadnione są zarzuty naruszenia przepisów postępowania wskazane w ust. I pkt 1 lit. a oraz pkt 2 skargi, mimo to nie miały on zaś istotnego wpływu na wynik sprawy.

Odnosząc się do zasadności zastosowania w niniejszej sprawie art. 11 ust. 1 pkt 1 ustawy komunalizacyjnej wskazać należy, że zgodnie z tym przepisem, składniki mienia ogólnonarodowego (państwowego), o których mowa w art. 5 ust. 1-3, nie stają się mieniem komunalnym, jeżeli służą̨ wykonywaniu zadań́ publicznych należących do właściwości organów administracji rządowej, sądów oraz organów władzy państwowej.

W tym przypadku pojęcie "służą wykonywaniu zadań publicznych" nie nawiązuje do stosunku prawnego, na podstawie którego korzysta się z danego mienia stanowiącego własność ogólnonarodową, lecz do charakteru zadań, wykonywaniu których faktycznie służy określone mienie. Pojęcie to oznacza stan faktyczny mający miejsce w dniu 27 maja 1990 r. polegający na tym, iż sposób korzystania z mienia łączy się z wykonywaniem zadań publicznych i bezpośrednio (zob. wyrok NSA z 20 czerwca 2018 r., I OSK 406/16). Z racji tego, że art. 11 ustawy komunalizacyjnej jest przepisem zawierającym wyjątki od zasady, zgodnie z którą mienie ogólnonarodowe, o którym mowa w art. 5 ust. 1-3, stało się z dniem 27 maja 1990 r. mieniem właściwych gmin, to jego rozszerzająca wykładania jest niedopuszczalna (zob. wyrok NSA z 12 marca 2013 r., I OSK 1436/12).

Z załączonego do akt sprawy materiału dowodowego tj. Rejestru Przedsiębiorstw Państwowych z 8 kwietnia 1953 r. wynika, że [...] zajmował się produkcją silników oraz innych urządzeń mechanicznych. Ponadto z § 1 pkt 2 uchwały nr 190/77 Rady Ministrów z dnia 22 grudnia 1977 r. w sprawie rozpoczęcia realizacji przedsięwzięcia zmierzającego do uruchomienia produkcji samochodów ciężarowych dużej ładowności i silników wysokoprężnych wynika zaś, że w [...] realizowana będzie produkcja trakcyjnych silników wysokoprężnych ośmio- i dziesięciocylindrowych w ilości 4000 sztuk do samochodów ciężarowych dużej ładowności i maszyn budowlanych oraz na eksport.

Najistotniejszym jednak dowodem w sprawie jest przedłożony przez Uczestnika postępowania [...] w piśmie z [...] października 2022 r. - akt nadania (dopuszczony przez tut. Sąd jako dowód w sprawie postanowieniem z 22 listopada 2022 r.) z którego wynika, że Przewodniczący Komitetu Przemysłu Obronnego Rady Ministrów stosownie do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 listopada 1981 r. w sprawie zakresu stosowania ustaw o przedsiębiorstwach państwowych oraz o samorządzie załogi przedsiębiorstwa państwowego do przedsiębiorstw państwowych wykonujących w całości lub przeważającej części zadania dla potrzeb obronności i bezpieczeństwa Państwa, a także do wykonujących te zadania jednostek organizacyjnych innych przedsiębiorstw (Dz.U. Nr 1, poz. 3 z dnia 21 stycznia 1982 r.) - nadał [...] czerwca 1982 r. [...] status przedsiębiorstwa przemysłu obronnego.

Należy zwrócić uwagę, że stosownie do § 1 tego rozporządzenia, przedsiębiorstwa państwowe wykonujące w całości lub w przeważającej części zadania dla potrzeb obronności i bezpieczeństwa Państwa, a także wykonujące te zadania jednostki organizacyjne innych przedsiębiorstw są w rozumieniu rozporządzenia przedsiębiorstwami przemysłu obronnego. Przedsiębiorstwa przemysłu obronnego w zakresie realizacji zadań obronnych prowadzą działalność zgodnie z państwowymi planami dostaw uzbrojenia i sprzętu wojskowego (§ 4 tego rozporządzenia).

Powyższe niewątpliwie przesądza, że zakres oraz specyfika produkcji tego przedsiębiorstwa stanowiła zadania o istotnym znaczeniu dla państwa, służyły bowiem one wykonywaniu na terenie przedmiotowych nieruchomości zadań publicznych organów administracji rządowej – w tym przypadku Ministra Przemysłu, co wypełnia przesłankę z art. 11 ust. 1 pkt 1 ustawy komunalizacyjnej, wyłączającą możliwość komunalizacji tego mienia.

Zatem chybiony okazał się zarzut podniesiony w ust. I pkt 1 lit b) oraz pkt 4) skargi.

Odnosząc się dalej do zarzutów skargi, argumentacja podniesiona przez Skarżące Miasto jakoby nie doszło do zaistnienia następstwa prawnego [...] po [...] jest chybiona i stanowi czystą polemikę z ustaleniami faktycznymi dokonanymi przez Organy – które w tych okolicznościach Sąd w całości podziela.

Należy zatem wyjaśnić, że w 1948 roku został ustanowiony zarząd i użytkowanie nieruchomości o nazwie "[...]" o powierzchni około [...] ha na rzecz [...]. Następnie pkt 2 uchwały Nr 5 Prezydium Rządu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 18 maja 1951 r. stanowił, że dla zorganizowania produkcji silników czołgowych Minister Obrony Narodowej przekaże w terminie do 1 czerwca 1951 r. [...] i Biuro Projektowo-Konstrukcyjne wraz ze wszystkimi jego urządzeniami, materiałami i kadrami Ministrowi Przemysłu Ciężkiego, który przedstawi ten zakład pod nazwą [...] na produkcję silników czołgowych [...], przyjmując zdolność produkcyjną zakładu – 6000 silników rocznie. Zarządzeniem Ministra Przemysłu Ciężkiego z dnia 15 czerwca 1951 r. utworzone zostało przedsiębiorstwo państwowe pod nazwą "[...]" z siedzibą w [...], nad którym zwierzchni nadzór sprawował Minister Przemysłu Ciężkiego przez Centralny Zarząd Przemysłu Maszyn Budowlanych.

Pkt 2 uchwały Nr 5 Prezydium Rządu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 18 maja 1951 r. wyraźnie zatem stanowił, że MON przekazuje [...] i Biuro Projektowo-Konstrukcyjne ze wszystkimi jego urządzeniami, materiałami i kadrami Ministrowi Przemysłu Ciężkiego. Uchwała ta nie stanowiła, że przekazanie to dotyczy tylko części przedsiębiorstwa, nie wyłączała też przekazania ściśle poszczególnych składników, które de facto powinny być wyszczególnione przez ustawodawcę. Zwrot "ze wszystkimi jego urządzeniami, materiałami i kadrami", w tym przypadku należy traktować jako przekazanie całości przedsiębiorstwa. Skarżące Miasto nie podnosi innych okoliczności faktycznych, które mogłoby podważyć dotychczasowe – prawidłowe stanowisko przyjęte przez Organy. Argumentacja Miasta jest zatem gołosłowna i nie znajduje oparcia w aktach sprawy.

Niezasadny zatem okazał się również zarzut wskazany w ust. 1 pkt 1) lit. d skargi.

W przedmiotowej skardze Miasto podniosło również, że na datę 27 maja 1990 r. tylko część ([...]%) działki nr [...] znajdowała się na terenie [...] . Wynikało to z opracowania [...] z [...] lutego 2016 r. + zbiorczej mapy zagospodarowania terenu [...] wg Planów realizacyjnych z lat 1981, 1985, 1990 - załączonych do skargi i dopuszczonych jako dowód w sprawie. W przedmiotowej sprawie komunalizacja, zdaniem Skarżącego Miasta, miała obejmować przedmiotową nieruchomość oznaczonej w ewidencji gruntów w obrębie ewidencyjnym [...] jako działka ewidencyjna odpowiednio o numerze i powierzchni: nr [...] -[...] m2, nr [...] m2 oraz nr [...] - [...] m2, która jest uregulowana w księdze wieczystej nr [...]. Skoro Miasto twierdzi, że tylko część ([...]%) działki nr [...] znajdowała się na terenie [...], to należało w pierwszej kolejności sporządzić dokumentację geodezyjną jaka jest potrzebna do celów podziałowych. Bez takiej dokumentacji geodezyjnej nie byłoby możliwości dokonania odpowiednich zmian w ewidencji gruntów i budynków.

Choć faktycznie należy przyznać rację Miastu, że działka nr [...] na datę komunalizacji nie znajdowała się w całości na terenie [...], to jednak zarzut skargi w tym zakresie nie mógł odnieść zamierzonego skutku. Należy bowiem zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 96 ust. 1b ustawy o gospodarce nieruchomościami, w przypadku wydzielenia nieruchomości, której własność lub użytkowanie wieczyste zostały nabyte z mocy prawa, albo w przypadku wydzielenia części nieruchomości na potrzeby zwrotu wywłaszczonej nieruchomości nie wydaje się decyzji, o której mowa w ust. 1 (o podziale nieruchomości). Ostateczna decyzja o nabyciu własności lub użytkowania wieczystego albo ostateczna decyzja o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości zatwierdza podział. W realiach niniejszej sprawy nie mamy jednak do czynienia z decyzją stwierdzającą nabycie z mocy prawa własności mienia przez gminę, w tym przypadku Miasto [...], tylko z decyzją odmowną w tym zakresie. A zatem, Miasto nie uzyskało żadnego uprawienia do przedmiotowej nieruchomości, w tym działki nr [...]. A skoro tak, to dokonywanie podziału działki nr [...] jest w tych realiach bezprzedmiotowe, ponieważ nie dochodzi tutaj do zmiany w stanie właścicielskim mienia.

Stwierdzić zatem należy, że w kontekście niezasadnych zarzutów odnoszących się do naruszenia przez Organy przepisów postępowania w tym art. 7, art. 77 § 1 i 80 i art. 107 § 3 k.p.a. wyjaśnić należy, że Organy obu instancji przeprowadziły postępowanie zgodnie z poszanowaniem przepisów procedury, w tym zasady ochrony interesu społecznego i interesu obywatela, wyjaśniły jasno przesłanki decyzji wydanej po przeprowadzeniu wnikliwego postępowania i rozpatrzeniu całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. Organy orzekające w niniejszej sprawie poczyniły również niezbędne do rozstrzygnięcia ustalenia, a następnie w sposób wnikliwy, rzetelny i wszechstronny rozważyły zgromadzony materiał dowodowy, wyczerpująco i szczegółowo wyjaśniły motywy, jakimi się kierowały przy rozstrzyganiu sprawy, uzasadniły też przekonująco swoje decyzje zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. - uzyskując całkowitą aprobatę Sądu.

Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyrok