Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 594/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2012-09-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 141 § 4, art. 153, art. 190
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 33 pkt 1, art. 34 § 1 i § 4
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Danuta Małysz, Sędziowie WSA Krystyna Czajecka-Szpringer (sprawozdawca),, WSA Jerzy Drwal, Protokolant Starszy inspektor Magdalena Futyma, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 21 września 2012 r. sprawy ze skargi T. S. i E. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego I. oddala skargę, II. przyznaje adwokatowi A. S. wynagrodzenie w kwocie [...] w tym VAT, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Izby Skarbowej po rozpatrzeniu zażalenia T. S. i E. S. na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] w przedmiocie oddalenia zarzutów - uchylił zaskarżone postanowienie w części dotyczącej należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników za III kwartał 1997 r. i II kwartał 1998 r. oraz umorzył postępowanie egzekucyjne w tym zakresie, w pozostałej części utrzymał je w mocy.

Z uzasadnienia tego rozstrzygnięcia wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadzi wobec skarżących postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] nr [...] i [...], wystawionych przez Kierownika Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Oddziału Regionalnego w S. Placówki Terenowej w Ł., dalej zwany " Kierownik KRUS", obejmujących zaległości z ubezpieczenia społecznego rolników za okres III kwartał 1997 r., II, III, IV kwartał 1998r. oraz II kwartał 1999 r. Odpisy ww. tytułów wykonawczych zostały doręczone skarżącym w dniu 23 kwietnia 2007 r. wraz z odpisem zawiadomienia z dnia [...] kwietnia 2007r. o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną z tytułu nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2006 r.

Pismem z dnia 28 kwietnia 2007 r. małżonkowie S. wnieśli zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, wskazując w uzasadnieniu, że egzekwowane należności "pochodzą sprzed kilkunastu lat". KRUS – wierzyciel - postanowieniem z dnia [...]. wniesione zarzuty odrzucił. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Ł., będąc związany tym stanowiskiem, oddalił zarzuty postanowieniem z dnia [...], które zostało utrzymane w mocy przez Dyrektora Izby Skarbowej postanowieniem z dnia [...].. W międzyczasie, organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia [...] dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego świadczenie z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. Inspektorat w Ł..

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, rozpoznawszy skargę skarżących na powyższe postanowienie, wyrokiem z dnia 7 marca 2008 r., w sprawie o sygn. akt I SA/Lu 611/07, uchylił postanowienia organów obu instancji i postanowienie wierzyciela - Kierownika KRUS - z dnia [...], mające charakter wiążący dla organów egzekucyjnych. We wskazaniach sąd zauważył, że wierzyciel w uchylonym postanowieniu nie odniósł się merytorycznie do zarzutów skarżących, czym naruszył art. 34 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. nr 229, poz. 1954, ze zm.) – powoływanej dalej jako "u.p.e.a.". W trakcie ponownego rozpoznawania sprawy organy miały wyjaśnić kwestię terminu przedawnienia należności z tytułu składek i zastosowania odpowiednich przepisów. W świetle art. 52 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. 2004 r. nr 91, poz. 873, ze zm.) w 1997 r. do przedawnienia składek na ubezpieczenie społeczne rolników zastosowanie miał art. 30 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych (Dz. U. z 1993 r. nr 108, poz. 486, ze zm.). Od dnia 1 stycznia 1998 r. zastosowanie miał art. 70 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. nr 8, poz. 60, ze zm.). Obydwa przepisy ustalały długość terminu przedawnienia na okres 5 lat, licząc od końca roku, w którym upłynął termin płatności składki. W związku ze zmianą art. 52 ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników od dnia 2 maja 2004 r. do przedawnienia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników zastosowanie miał już art. 41b przywołanej ustawy – wydłużający termin przedawnienia do 10 lat.

Naczelnik Urzędu Skarbowego, ponownie rozpoznając sprawę, uwzględniwszy nowe stanowisko wierzyciela – który mając na uwadze wskazania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego jeszcze raz odmówił racji skarżącym – postanowieniem z dnia [...] oddalił ich zarzuty.

Rozpoznając odwołanie skarżących, Dyrektor Izby Skarbowej zwrócił się do wierzyciela o zweryfikowanie wcześniejszego stanowiska. Postanowieniem z dnia [...] wierzyciel uznał, że należności z tytułu składek za III kwartał 1997 r. i II kwartał 1998 r. uległy przedawnieniu. Na tej podstawie Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia [...] umorzył postępowanie egzekucyjne we wskazanym przez wierzyciela zakresie. Swoje rozstrzygnięcie organ oparł o art. 29 § 1, art. 33 pkt 1-7, 9-10 oraz art. 34 § 1 u.p.e.a. Ponieważ względem pozostałych należności do przedawnienia nie doszło, zarzuty ich dotyczące zostały uznane za niezasadne. Bieg terminu przedawnienia należności za III i IV kwartał 1998 r. uległ zawieszeniu w związku z rozłożeniem zaległości na raty w 2003 r. Względem składki za III kwartał 1998 r. bieg terminu przedawnienia uległ przerwaniu z uwagi na prowadzenie w latach 2005 – 2006 postępowania egzekucyjnego.

Od powyższego postanowienia skarżący odwołali się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. W skardze nie sformułowano żadnych merytorycznych zarzutów.

Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny uwzględnił skargę i uchylił postanowienie organu odwoławczego. W motywach wyroku sąd stwierdził, że w przedstawionym powyżej stanie rzeczy organy obu instancji nie wykonały wskazań wyroku wydanego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w dniu 7 marca 2008 r., w sprawie o sygn. akt I SA/Lu 611/07., a co za tym idzie naruszyły art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – powoływanej dalej jako "p.p.s.a.". Naruszenie wskazań sformułowanych w powyższym wyroku polegało na nie uzupełnieniu akt administracyjnych o brakującą decyzję o rozłożeniu na raty zaległości w składkach ubezpieczeniowych, co uniemożliwiło weryfikację stanowiska wierzyciela w zakresie wymagalności składek za III i IV kwartał 1998 r. oraz II kwartał 1999 r. Do naruszenia doszło też z uwagi na brak w aktach administracyjnych jednego z tytułów wykonawczych, na podstawie którego prowadzone miało być postępowanie egzekucyjne. Z uwagi na powyższe uchybienia – w ocenie sądu – należało uznać, że organy nie mogły ustalić, czy względem poszczególnych należności upłynął termin przedawnienia. Tym samym organy nie wykonały wskazań wyroku z dnia 7 marca 2008 r.

Dyrektor Izby Skarbowej nie zgodził się z powyższym wyrokiem i skierował do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę kasacyjną. Wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania podniósł w niej zarzut naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, tj.:a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 153 p.p.s.a. polegające na uwzględnieniu skargi i uchyleniu zaskarżonej decyzji w związku z błędnym przyjęciem, że organy egzekucyjne obu instancji nie podporządkowały się w pełnym zakresie wyrokowi w sprawie o sygn. akt I SA/Lu 611/07, czym naruszyły art. 153 p.p.s.a., podczas gdy do takiego naruszenia nie doszło, a tym samym nie miało ono wpływu na wynik sprawy; b) art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 153 p.p.s.a. poprzez przyjęcie błędnych ustaleń co do stanu faktycznego polegające na tym, że sąd w niniejszej sprawie uznał, że z wyroku wydanego w sprawie o sygn. akt I SA/Lu 611/07 wynikało dla organu egzekucyjnego zalecenie zwrócenia się do wierzyciela z żądaniem przedstawienia dokumentów świadczących o przerwaniu biegu przedawnienia, podczas gdy zalecenie takie nie zostało sprecyzowane; c) art. 106 § 3 i 5 p.p.s.a. w zw. z art. 227, art. 232 i art. 248 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2009 r. nr 69, poz. 593, ze zm.) poprzez nie wezwanie KRUS do przedstawienia decyzji rozkładającej na raty należności za III i IV kwartał 1998 r. powodującej zawieszenie biegu terminu przedawnienia oraz tytułów wykonawczych wskazujących na prowadzenie postępowania egzekucyjnego skutkującego przerwą terminu przedawnienia i nie przeprowadzenie z urzędu dowodu z dokumentu w tym zakresie.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 3 lipca 2012 r. uchylił zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie. W uzasadnieniu wyroku NSA stwierdził, że ogólnikowe rozważania sądu administracyjnego pierwszej instancji na temat roli oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania zamieszczone na stronie 9 pisemnych motywów zapadłego wyroku, nie zostały wsparte konkretnym wyjaśnieniem, z którego jasno wynikałoby w jaki sposób Dyrektor Izby Skarbowej wydając zaskarżone postanowienie dopuścił się uchybienia polegającego na zaniechaniu wykonania zaleceń sądowych wynikających z uzasadnienia wyroku wydanego w sprawie I SA/Lu 611/07. NSA wskazał na brak umocowania organu egzekucyjnego do żądania przedstawienia przez wierzyciela "stosownych dokumentów", których nie zawierały akta sprawy, bowiem organ ten nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Dalej NSA stwierdził, że wskazania co do dalszego postępowania w rozumieniu art. 141 § 4 in fine p.p.s.a. muszą spełniać ogólnie przyjęte wymagania metodologicznej poprawności, cechować się logiką oraz dostatecznym stopniem precyzji. Muszą one być wykonalne w sensie możliwości wypełnienia przez właściwy organ sformułowanych pod jego adresem i mieszczących się w granicach przysługujących mu kompetencji zaleceń (instrukcji). Tymczasem wskazania sądu administracyjnego pierwszej instancji zamieszczone w wyroku wydanym w sprawie I SA/Lu 611/07 odnosiły się wyłącznie do stanowiska KRUS (wierzyciela). W sytuacji zatem, gdy sąd dopatrzył się braku dokumentacji niezbędnej dla podjęcia przez organ egzekucyjny rozstrzygnięcia w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, mógł on rozważyć zastosowanie przepisu art. 106 § 3 p.p.s.a. W myśl art. 7 p.p.s.a., sąd administracyjny powinien podejmować czynności zmierzające do szybkiego załatwienia sprawy. Zasada ta, rozpatrywana w kontekście unormowania z art. 106 § 3 p.p.s.a. i w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP stanowiącym o prawie strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, nabiera szczególnego znaczenia wówczas, gdy sąd dopatrzy się trudnych do naprawienia błędów i usterek w zamieszczonych – w jego wcześniejszym wyroku – wskazaniach co do dalszego postępowania, w tym także ich niejasności czy nieadekwatności do rozważanego stanu faktycznego i prawnego. Kontrola zastosowania się przez organ administracyjny do wskazań sądu sformułowanych w trybie art. 141 § 4 p.p.s.a. powinna w pierwszej kolejności obejmować ustalenie, co było ich treścią oraz jaki był ich zakres. Dopiero udzielenie odpowiedzi na te pytania pozwala na podjęcie dalszego badania zgodności z prawem zaskarżonego aktu lub czynności pod kątem wypełnienia zaleceń sądowych.

Na rozprawie w dniu 21 września 2012 r. pełnomocnik skarżących oświadczył, że "w sytuacji, gdy skarżący w pismach w toku postępowania i do Sądu nie kwestionowali faktu zawarcia układów ratalnych, a nie zwracali się również do pełnomocnika, że te fakty kwestionują, to należy uznać, że fakty te nie są kwestionowane przez skarżących".

Wojewódzki Sąd Administracyjny zaważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W sprawie stanowiącej przedmiot orzekania Sądu podkreślić należy znaczenie art. 190 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który stanowi, iż sąd któremu sprawa została przekazana związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 3 lipca 2012 r. w sprawie ze skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej , uchylającym wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 29 września 2010 r., podkreślił, że wskazania sądu co do dalszego postępowania muszą być wykonalne w sensie możliwości wypełnienia przez właściwy organ sformułowanych pod jego adresem i mieszczących się w granicach przysługujących mu kompetencji zaleceń (instrukcji). W sytuacji, gdy sąd dopatrzy się trudnych do naprawienia błędów i usterek w zamieszczonych – w jego wcześniejszym wyroku – wskazaniach co do dalszego postępowania, kontrola zastosowania się przez organ administracyjny do wskazań sądu sformułowanych w trybie art. 141 § 4 p.p.s.a. powinna w pierwszej kolejności obejmować ustalenie, co było ich treścią oraz jaki był ich zakres. Dopiero udzielenie odpowiedzi na te pytania pozwala na podjęcie dalszego badania zgodności z prawem zaskarżonego aktu lub czynności pod kątem wypełnienia zaleceń sądowych. NSA podniósł, że wskazania sądu administracyjnego pierwszej instancji w wyroku z dnia 7 marca 2008 r., sygn. akt I SA/Lu 611/07 odnosiły się wyłącznie do stanowiska KRUS (wierzyciela), gdy tymczasem brak jest umocowania organu egzekucyjnego do żądania przedstawienia przez wierzyciela dokumentów, których nie zawierały akta sprawy, bowiem organ ten nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym.

Odnosząc się do motywów zawartych w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 7 marca 2008r., w sprawie o sygn. akt I SA/Lu 611/07, mając na uwadze powyższe uwagi NSA, trzeba stwierdzić, że uchylając na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], poprzedzające je postanowienie organu pierwszej instancji, a także postanowienie Prezesa KRUS - Placówka Terenowa w Ł. z dnia [...], będące stanowiskiem wierzyciela wiążącym dla organów egzekucyjnych, sąd zobowiązał organy, aby w trakcie ponownego rozpoznawania sprawy wyjaśniły kwestię terminu przedawnienia należności z tytułu składek. Sąd wskazał także mające zastosowanie w sprawie przepisy regulujące zasady przedawnienia składek na ubezpieczenie społeczne rolników .

W ocenie sądu rozpoznającego niniejszą sprawę zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej zostało wydane bez naruszenia przepisów prawa materialnego oraz prawa procesowego, zwłaszcza bez naruszenia art. 153 p.p.s.a. Stosownie do tego przepisu ocena prawna i wskazania, co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia,

Przypomnieć należy, że podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej należności pieniężnej - stosownie do art. 33 pkt 1 ww. ustawy egzekucyjnej - może być wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku. Zgodnie z art. 34 § 1 ww. ustawy, przy egzekucji obowiązków o charakterze pieniężnym, zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 pkt 1 - 7, 9 i 10 organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela z tym, że w zakresie zgłoszonych zarzutów, o których mowa w art. 33 pkt 1 - 5 wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca.

W przedmiotowej sprawie, działając z upoważnienia Prezesa KRUS Zastępca Kierownika Placówki Terenowej w Ł., wyraził stanowisko w zakresie zgłoszonych zarzutów w postanowieniu z dnia [...], w którym uznał zarzuty za zasadne w części dotyczącej przedawnienia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników za III kwartał 1997 r. i II kwartał 1998 r. wierzyciel wyjaśnił, że zgodnie ze wskazaniami WSA do oceny przedawnienia składek na ubezpieczenie społeczne rolników należało stosować: - do dnia 31 grudnia 1997 r. przepisy ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych (tekst jednolity Dz. U. z 1993 r., poz. 486 ze zm.), - od dnia 1 stycznia 1998 r. do dnia 2 maja 2004 r. przepisy Ordynacji podatkowej, - od dnia 2 maja 2004 r. przepisy ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jednolity Dz. U. z 2008 r., poz. 291 ze zm.). Mając na uwadze powyższe stanowisko sądu organ odwoławczy stwierdził, iż w świetle powołanych przepisów, należność za III kwartał 1997 r. przedawniła się z dniem 1 sierpnia 2002 r. , a należność za II kwartał 1998 r. przedawniła się z dniem 21 marca 2004 r. Odnośnie należności w składkach na ubezpieczenie społeczne rolników za III kwartał 1998 r., IV kwartał 1998 r. i II kwartał 1999 r. oparł się na stanowisku wierzyciela, który wyjaśnił, że przedawniają się odpowiednio: z dniem 12 lutego 2009 r., 1 listopada 2008 r. i 1 maja 2009 r. Bieg terminu przedawnienia należności za III kwartał 1998 r. został zawieszony rozłożeniem zaległości w układzie ratalnym w okresie od 28 stycznia do 19 grudnia 2003 r. oraz z uwagi na prowadzone postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego [...] z dnia [...] w okresie od 26 października 2005 r. do 9 maja 2006 r. Natomiast bieg terminu przedawnienia należności za IV kwartał 1998 r. został zawieszony rozłożeniem zaległości w układzie ratalnym w okresie od 28 stycznia do 19 grudnia 2003 r.

W świetle złożonego na rozprawie w dniu 21 września 2012 r. oświadczenia pełnomocnika skarżących, należy uznać jako okoliczność niesporną zawarcie układów ratalnych skutkujących zawieszeniem biegu terminu przedawnienia należności za III i IV kwartał 1998 r. w okresie od 28 stycznia do 19 grudnia 2003 r.

Mając powyższe na uwadze, uznać należy, że Dyrektor Izby Skarbowej zasadnie uchylił zaskarżone postanowienie w części dotyczącej należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników za III kwartał 1997 r. i II kwartał 1998 r. i umorzył postępowanie egzekucyjne w tym zakresie, na podstawie art. 34 § 4 ustawy egzekucyjnej, natomiast w pozostałym zakresie – utrzymał je w mocy.

Sąd nie znalazł podstaw, które uzasadniałyby ocenę o niezgodności z prawem zaskarżonego postanowienia, dlatego na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w pkt I sentencji. Rozstrzygnięcie w pkt 2 uzasadnia treść art. 250 p.p.s.a.