Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1218/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-01-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 83
journal: Dz.U. 2017 poz 1778
law: Ustawa  z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Maciejuk, Sędzia WSA Piotr Borowiecki (spr.), Asesor WSA Karolina Kisielewicz, Protokolant specjalista Monika Gieroń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] maja 2018 r., nr [...], Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej także: "Prezes ZUS" lub "organ") - działając na podstawie przepisu art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm. - dalej: "k.p.a.") - w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy - utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] marca 2018 r., nr [...], odmawiającą przyznania J. W. (dalej także: "skarżący" lub "strona skarżąca") świadczenia w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r., poz. 1383 ze zm. - dalej także: "ustawa o emeryturach i rentach z FUS").

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym.

W wyniku rozpatrzenia wniosku skarżącego J. W. z dnia [...] października 2017 r. o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - działając na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - decyzją z dnia [...] marca 2018 r., nr [...] odmówił przyznania skarżącemu renty w drodze wyjątku.

W uzasadnieniu decyzji Prezes ZUS, powołując się na treść art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS wskazał, że z powyższego przepisu wynika, iż przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku jest możliwe, gdy spełnione są następujące przesłanki:

- wnioskodawca jest lub był osobą ubezpieczoną, w rozumieniu ustawy emerytalnej lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym,

- wnioskodawca nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności,

- wnioskodawca nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniami społecznymi z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek,

- wnioskodawca nie posiada niezbędnych środków utrzymania.

Jednocześnie, Prezes ZUS podkreślił, że warunki określone w powołanym wyżej przepisie cyt. ustawy muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

Prezes ZUS stwierdził, że z dokumentacji rentowej zgromadzonej w niniejszej sprawie wynika, że komisja lekarska ZUS orzeczeniem z dnia [...] lutego 2018 r. ustaliła, że skarżący J. W. nie został uznany za osobę niezdolną do pracy.

W tej sytuacji, organ uznał, iż skarżący nie spełnia warunku wymaganego do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, a mianowicie całkowitej niezdolności do pracy potwierdzonej orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS lub komisji lekarskiej ZUS.

Prezes ZUS zauważył jednocześnie, że podczas przeprowadzania szczegółowej analizy akt sprawy w przedmiocie przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku ocenie podlegała również sytuacja materialna skarżącego. Organ podniósł, że wykazany dochód przypadający na jednego członka rodziny, nie wskazuje, aby skarżący pozostawał bez niezbędnych środków utrzymania.

Mając powyższe na względzie, Prezes ZUS stwierdził, że nie znajduje podstaw faktycznych i prawnych do przyznania skarżącemu renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

W piśmie z dnia [...] kwietnia 2018 r. skarżący wniósł do organu o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej wydaniem wskazanej wyżej decyzji Prezesa ZUS z dnia [...] marca 2018 r.

W petitum środka zaskarżenia strona skarżąca zarzuciła organowi:

1. naruszenie prawa materialnego - art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS - poprzez uznanie, że skarżący nie spełnia warunku wymaganego do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy z uwagi na orzeczenie komisji lekarskiej z dnia [...] lutego 2018 r., co świadczy o braku analizy dokumentacji zgromadzonej w sprawie, pobieżnej analizie sprawy, braku uwzględnienia stanu zdrowia ubezpieczonego, jak również braku odniesienia się do poprzednich orzeczeń lekarskich, których treść była sprzeczna z orzeczeniem z dnia [...] lutego 2018 r.,

2. naruszenie prawa procesowego, mające wpływ na wynik sprawy - art. 7 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. - poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego, przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów z uwagi na niewyczerpującą, a jednocześnie subiektywną analizę materiału dowodowego, która doprowadziła w konsekwencji do błędnego ustalenia stanu faktycznego i błędnej oceny dowodów, polegających na uznaniu, że w sprawie nie zachodzą przesłanki do przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

W uzasadnieniu złożonego środka zaskarżenia skarżący wskazał na swoją ciężką sytuację spowodowaną niezdolnością do pracy, która nadto - z uwagi na wiek strony skarżącej i sytuację zdrowotną - uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia. Strona skarżąca zauważyła, że wszystkie okoliczności dotyczące jej stanu zdrowia zostały pominięte przez organ. Skarżący podkreślił przy tym, że brak jest również odniesienia się przez organ do orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności skarżącego. Skarżący zaznaczył ponadto, że nie odzyska już pełnej sprawności.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, Prezes ZUS - działając na podstawie przepisu art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. - decyzją z dnia [...] maja 2018 r., nr [...], utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] marca 2018 r. odmawiającą przyznania skarżącemu renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

W uzasadnieniu decyzji Prezes ZUS wskazał na wstępie, iż do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o których mowa w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, powinny być spełnione łącznie, a brak choćby jednej z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia.

Prezes ZUS stwierdził, że w wyniku dokonania ponownej wnikliwej i wszechstronnej analizy zgromadzonego materiału dowodowego uznać należy, iż w przypadku skarżącego nie zachodzi przesłanka niemożności podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek. W tej sytuacji, organ uznał, iż jest to okoliczność, która niestety eliminuje stronę skarżącą z grona osób, którym może być przyznane świadczenie w drodze wyjątku.

Prezes ZUS zauważył przede wszystkim, iż z akt sprawy wynika jednoznacznie, że komisja lekarska ZUS orzeczeniem z dnia [...] lutego 2018 r. ustaliła, że skarżący nie jest niezdolny do pracy.

Tymczasem, jak wskazał Prezes ZUS, fundamentalną zasadą przyznawania świadczeń na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS jest całkowita niezdolność do pracy wnioskodawcy, orzeczona w trybie przewidzianym prawem przez lekarza orzecznika ZUS lub komisję lekarską ZUS, a nie stwierdzona przez każdego innego lekarza lub wynikająca z subiektywnego przekonania samego zainteresowanego (por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2002 r., sygn. akt II SA 2243/02, LEX nr 142310).

Prezes ZUS wyjaśnił ponadto, że w myśl art. 14 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, oceny niezdolności do pracy, jej stopnia oraz ustalenia daty powstania niezdolności do pracy dokonuje - w formie orzeczenia - lekarz orzecznik ZUS. Ponadto, organ zauważył, że zgodnie z art. 14 ust. 3 cyt. ustawy, podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji, stanowi orzeczenie lekarza orzecznika ZUS, od którego nie niesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, albo orzeczenie komisji lekarskiej ZUS.

Niezależnie od powyższego, Prezes ZUS zauważył również, że sporna renta w drodze wyjątku nie może być przyznana stronie skarżącej, ponieważ nie jest spełniony dodatkowo jeszcze inny warunek, a mianowicie brak niezbędnych środków utrzymania. Organ wskazał, że miesięczny dochód rodziny skarżącego stanowi emerytura ojca skarżącego w wysokości 5.520,04 złotych (brutto). W konsekwencji, jak stwierdził organ, oznacza to, że na jedną osobę w rodzinie skarżącego przypada kwota 2.760,02 złotych brutto.

Z uwagi na powyższe, organ uznał, że nie został zatem spełniony jeden z koniecznych warunków wymaganych do przyznania renty w drodze wyjątku, a mianowicie brak niezbędnych środków utrzymania przez skarżącego. W tym miejscu organ podkreślił, że pojęcie niezbędnych środków utrzymania, jako przesłanka do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, nie jest zdefiniowane w ustawie emerytalno-rentowej, wskazując, że w celu ustalenia tego kryterium należy posiadane środki utrzymania oceniać na tle wysokości najniższej emerytury, która od dnia 1 marca 2018 r. wynosiła 1.029,80 złotych brutto.

Powołując się na dotychczasowe orzecznictwo sądów administracyjnych, Prezes ZUS stwierdził, że powyższy pogląd znalazł swoje odzwierciedlenie m.in. w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 listopada 2005 r., sygn. akt II SA/Wa 1553/05 oraz w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 maja 2006 r., sygn. akt II SA/Wa 365/06.

Prezes ZUS zauważył jednocześnie, że w wyroku z dnia 15 kwietnia 2002 r., wydanym w sprawie sygn. akt II SA 4189/01, Naczelny Sąd Administracyjny wskazał wyraźnie, że przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS uzależnia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku od wykazania braku niezbędnych, a nie niewystarczających środków utrzymania, zaś ocena tej niezbędności musi być dokonana z uwzględnieniem potrzeb służących zaspokojeniu minimum egzystencji.

W związku z powyższym, organ uznał, że wykazany dochód może nie zaspokajać wszystkich potrzeb życiowych skarżącego, jednakże trudno uznać, że nie pozwala on na zaspokojenie potrzeb niezbędnych (podstawowych).

W piśmie z dnia [...] czerwca 2018 r. skarżący, reprezentowany przez adwokata - działając za pośrednictwem organu - wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższą decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] maja 2018 r.

Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji Prezesa ZUS z dnia [...] maja 2018r., jak i poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] marca 2018 r., a także o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, strona skarżąca zarzuciła Prezesowi ZUS:

1. naruszenie prawa materialnego - art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS - poprzez uznanie, że skarżący nie spełnia wymagań określonych w powołanym przepisie do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, pomimo tego, że skarżący był osobą ubezpieczoną, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek i nie ma niezbędnych środków utrzymania,

2. naruszenie prawa procesowego - art. 7 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. - poprzez mające istotny wpływ na wynik sprawy:

- niepełne i niedokładne zbadanie sprawy, uznanie, że sytuacja, w której wobec tej samej osoby istnieją w obrocie prawnym trzy odmienne orzeczenia w zakresie oceny zdolności do pracy w tym samym okresie czasu jest sytuacją prawidłową i pozwalającą na rzetelną ocenę stanu faktycznego,

- nieuwzględnienie przy wydaniu zaskarżonej decyzji interesu społecznego, poprzez zupełne pominięcie przy jej wydaniu zarówno sytuacji życiowej skarżącego, jak i jego wieku oraz stanu zdrowia ubezpieczonego,

- niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego, przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, poprzez niewyczerpującą, a jednocześnie subiektywną analizę materiału dowodowego, która doprowadziła w konsekwencji do błędnego ustalenia stanu faktycznego i błędnej oceny dowodów, polegającej na uznaniu, że w sprawie nie zachodzą przesłanki do przyznania skarżącemu świadczenia w drodze wyjątku.

W uzasadnieniu skargi strona skarżąca wskazała, że jest osobą chorą (strona powołała się m.in. na: orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] października 2013 r., orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] listopada 2014 r., orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] stycznia 2015 r., orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] stycznia 2017 r., przebyte leczenie żylaków kończyny dolnej lewej, stałe leczenie ambulatoryjne z powodu dolegliwości spondylogennych w przebiegu zmian zwyrodnieniowo-dyskopatycznych, leczenie zachowawcze, współistniejące nawrotowe objawy gastryczne - przewlekłe zapalenie śluzówki żołądka i angiodysplazja jelita grubego, a także stan psychiczny), która nie jest w stanie podjąć jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Strona skarżąca dodała jednocześnie, że jej sytuacja rodzinna i materialna jest także trudna, gdyż pozostaje na wyłącznym utrzymaniu swojego ojca z tytułu jego emerytury, której to wysokość przeznaczona jest na pokrycie wszystkich opłat mieszkaniowych, na wyżywienie, na wydatki niezbędnych do podstawowej egzystencji, czy też na zakup lekarstw.

Strona skarżąca zauważyła ponadto, że nie jest w stanie podjąć zatrudnienia z uwagi na obecny stan zdrowia i wiek, który uniemożliwia mu powrót na rynek pracy.

Skarżący podniósł jednocześnie, że stosowna dokumentacja medyczna niezbędna do oceny jego sytuacji zdrowotnej została dołączona do akt postępowania.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Ustosunkowując się do argumentów przedstawionych w skardze, organ wskazał, że przy wydawaniu decyzji związany jest wydanymi w sprawie orzeczeniami lekarskimi. Organ zauważył, że w niniejszej sprawie prawomocne orzeczenie komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] lutego 2018 r. jest dla niego prawnie wiążące.

Powołując się na stanowisko wyrażone w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 2282/16, Prezes ZUS stwierdził ponadto, że w postępowaniu dotyczącym przyznania świadczenia w drodze wyjątku nie istnieje możliwość weryfikowania orzeczenia lekarza orzecznika lub komisji lekarskiej ZUS, zaś organ rozstrzygający sprawę w drodze decyzji administracyjnej związany jest treścią takiego orzeczenia. Organ zauważył, iż nie może także pominąć tego dowodu (vide: wydanego w sprawie orzeczenia) i oprzeć swoje rozstrzygnięcie tylko na twierdzeniach skarżącego, a także na przedstawianych przez niego, jako - w jego pojęciu - bezspornych ustaleniach faktycznych, w tym na podstawie zeznań świadków.

Prezes ZUS wyjaśnił, że w obowiązującym stanie prawnym nie jest możliwe przyznanie świadczenia w drodze wyjątku osobie, która nie legitymuje się całkowitą niezdolnością do pracy ze względu na wiek bądź stan zdrowia.

Organ podkreślił także, że ustawodawca nie włączył do okoliczności mogących skutkować niezdolnością do pracy tych, które związane są z niemożnością znalezienia zatrudnienia ze względu na kłopoty zdrowotne niepowodujące całkowitej niezdolności do pracy.

Ponadto, Prezes ZUS zauważył, że sama trudna sytuacja materialna strony skarżącej nie daje podstaw do przyznania jej wnioskowanego świadczenia, albowiem świadczenie przyznawane w drodze wyjątku nie ma charakteru socjalnego i nie jest przyznawane w zależności od deklarowanych potrzeb materialnych wnioskodawcy, a także nie jest również świadczeniem mającym zastąpić zasiłek dla bezrobotnych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W świetle powołanych przepisów cyt. ustawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w zakresie swojej właściwości, ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną, postanowienie, czy też inny akt lub czynność z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. - dalej także: "p.p.s.a.").

W ocenie Sądu, analizowana pod tym kątem skarga J. W. nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zarówno zaskarżona decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2018 r., nr [...], jak i utrzymana nią w mocy decyzja tego organu z dnia [...] marca 2018 r., nr [...], odmawiająca przyznania skarżącemu renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - nie naruszają obowiązujących przepisów prawa.

Stosownie do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r.

o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.

Nie ulega wątpliwości, że z treści powołanego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące ubezpieczonemu bądź też pozostałym po nim członkom rodziny przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej, objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania.

Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. W tej sytuacji, brak choćby jednej z nich wyklucza możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia w drodze wyjątku.

Należy jednocześnie bardzo wyraźnie podkreślić, że świadczenie to nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb ze względu na trudną sytuację materialną wnioskodawcy. Brak niezbędnych środków utrzymania nie może być wyłączną przesłanką do uzyskania świadczenia w trybie art. 83 powołanej ustawy. Przyznanie tego świadczenia jest możliwe tylko w przypadku, gdy można wykazać, że ubezpieczony wykazał wolę podejmowania pracy i opłacania składek, ale na skutek wystąpienia nadzwyczajnych, niezależnych od jego woli okoliczności, nie spełnia wymagań do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym i tylko z tego powodu przyznanie świadczenia w trybie wyjątkowym jest zasadne.

Konieczne jest zatem wykazanie, że ubezpieczony, którego praca stanowi źródło uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego, nie wypracował prawa do "normalnego" świadczenia ubezpieczeniowego na skutek jakichś szczególnych okoliczności.

Należy zauważyć, że w świetle art. 12 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wynika, że całkowicie niezdolną do pracy jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy.

Zgodnie z art. 14 ust. 1 cyt. ustawy, oceny niezdolności do pracy oraz m.in. jej stopnia dokonuje - lekarz orzecznik ZUS. Stosownie do art. 14 ust. 2a ustawy o emeryturach i rentach z FUS, od orzeczenia lekarza orzecznika ZUS osobie zainteresowanej przysługuje sprzeciw do komisji lekarskiej ZUS w ciągu 14 dni od dnia doręczenia tego orzeczenia. Orzeczenie lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, albo orzeczenie komisji lekarskiej, stanowi dla organu rentowego podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo jest uzależnione od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji (art. 14 ust. 3 cyt. ustawy).

W świetle art. 4 pkt 6 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w związku z art. 66 ust. 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r., poz. 1778 ze zm.), Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest organem rentowym.

W związku z powyższym, rozstrzygając wniosek o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, Prezes ZUS zobowiązany był do oceny, czy skarżący spełnia ustawowy warunek całkowitej niezdolności do pracy.

Powyższe ustalenie organ zobowiązany był dokonać w oparciu o orzeczenie komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] lutego 2018 r., z którego wynika jednak, iż skarżący nie został uznany za osobę niezdolną do pracy.

Sąd uznał, że - wbrew zarzutom strony skarżącej - Prezes ZUS nie mógł pominąć tego dowodu (vide: znajdującego się w aktach sprawy orzeczenia komisji lekarskiej ZUS z dnia [...] lutego 2018 r.) i prowadzić w tym zakresie postępowanie wyjaśniające. Podkreślić należy bowiem, iż w postępowaniu dotyczącym świadczenia w drodze wyjątku nie istnieje możliwość weryfikowania orzeczenia lekarza orzecznika lub komisji lekarskiej ZUS, a organ - rozstrzygając sprawę w drodze decyzji administracyjnej - związany jest treścią takiego orzeczenia. Orzeczenie o niezdolności do pracy stanowi bowiem okoliczność faktyczną, która podlega ocenie w postępowaniu w przedmiocie przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Ocena takiego orzeczenia w ramach tego postępowania sprowadza się jednak wyłącznie do zbadania, czy jego treść odpowiada wymogom zawartym w art. 83 ust. 1 ww. ustawy. Badanie orzeczenia w przedmiocie niezdolności do pracy ma charakter wyłącznie formalny, a poza zakresem zainteresowania w postępowaniu w sprawie przyznania świadczenia w drodze wyjątku pozostaje natomiast kwestia prawidłowości ustalenia stopnia niezdolności do pracy. Tym samym, twierdzenia o zaniechaniu przez organ kontroli prawidłowości ustalenia stopnia niezdolności do pracy nie mogą stać się skuteczną podstawą zarzutów skargi (podobnie: m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 lipca 2018 r., sygn. akt I OSK 1483/18, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Nie ulega wątpliwości, że Sąd ograniczony jest do oceny prawidłowości zastosowania przesłanek przyznania świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Sąd nie kwestionuje trudnej sytuacji zdrowotnej i finansowej skarżącej. Rozumie jej położenie i kłopoty z codziennym funkcjonowaniem, jednakże oceniając legalność zaskarżonej decyzji na dzień jej wydania, stwierdzić trzeba, iż skarżący nie spełnia wszystkich (kumulatywnie) przesłanek niezbędnych do przyznania jej wnioskowanego świadczenia. Niespełnienie już tylko jednej przesłanki - przesłanki niezdolności do pracy ze względu na stan zdrowia lub wiek - powoduje, że brak jest podstaw do przyznania skarżącej świadczenia w drodze wyjątku. Bez znaczenia zatem dla rozstrzygnięcia sprawy pozostać muszą wszelkie inne kwestie związane ze stanem zdrowia skarżącej, czy też jej sytuacją materialną.

Sąd uznał, że organ przeprowadził prawidłowo postępowanie w tej sprawie, zgodnie z zasadami określonymi w art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a.

Sąd uznał zatem, że Prezes ZUS zasadnie odmówił stronie skarżącej przyznania wnioskowanej renty w drodze wyjątku, albowiem w stanie faktycznym niniejszej sprawy, w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy, organ prawidłowo uznał, iż nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Niewątpliwie, zgodzić się należy ze stroną skarżącą, że jej sytuacja zarówno zdrowotna, jak i materialna jest bardzo trudna. Nie budzi jakichkolwiek zastrzeżeń Sądu to, iż skarżący, będąc osobą chorą (vide: orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] października 2013 r., orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] listopada 2014 r., orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] stycznia 2015 r., orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] stycznia 2017 r., przebyte leczenie żylaków kończyny dolnej lewej, stałe leczenie ambulatoryjne z powodu dolegliwości spondylogennych w przebiegu zmian zwyrodnieniowo-dyskopatycznych, leczenie zachowawcze, współistniejące nawrotowe objawy gastryczne - przewlekłe zapalenie śluzówki żołądka i angiodysplazja jelita grubego, stan psychiczny) obciążony jest dużo większymi wydatkami związanymi chociażby z zakupem koniecznych leków.

Niemniej, należy wyraźnie wskazać, że powyższe okoliczności nie są jednak wystarczające do przyznania świadczenia o charakterze typowo ubezpieczeniowym, którym cechuje się świadczenie w drodze wyjątku, przewidziane w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Powyższe świadczenie w żadnym razie nie może być traktowane, jako świadczenie o charakterze stricte socjalnym, albowiem jego przyznanie nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby ubiegającej się o to świadczenie, nawet gdy owe potrzeby rzeczywiście są uzasadnione.

Warto zauważyć, że wskazane wyżej potrzeby mogą jak najbardziej uzasadniać ewentualne ubieganie się przez stronę skarżącą o przyznanie świadczenia z tytułu pomocy społecznej, czy też o przyznanie innych form pomocy materialnej przewidzianej dla osób znajdujących się w niedostatku, lecz nie mogą one stanowić wyłącznej podstawy do przyznania spornego świadczenie w drodze wyjątku, który przewidziany został przez ustawodawcę w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Reasumując, stwierdzić należy, że zarzut naruszenia przepisu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie jest zasadny. Ustalone w sprawie okoliczności faktyczne nie wyczerpują znamion szczególnie uzasadnionego przypadku. Zarówno zaskarżona decyzja Prezesa ZUS, jak i utrzymana nią w mocy decyzja tego organu z dnia [...] marca 2018 r. mieszczą się w ramach uznania administracyjnego, a granice tego uznania nie zostały przez organ przekroczone.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ zawarł, w zgodzie z regulacją przewidzianą w art. 107 § 3 k.p.a., szczegółowe uzasadnienie faktyczne, odwołując się do dowodów, w oparciu, o które dane fakty zostały ustalone. Zdaniem Sądu, ustalone okoliczności faktyczne zostały rozpatrzone w kontekście przesłanek mogących uzasadniać prawo do świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 cyt. ustawy, zaś argumentacja organu przedstawiona w tym zakresie nie budzi jakichkolwiek zastrzeżeń.

Tym samym, Sąd uznał również, że Prezes ZUS nie dopuścił się w toku postępowania administracyjnego naruszenia zasady pogłębiana zaufania obywateli do organów praworządnego państwa, o której mowa w art. 8 k.p.a., albowiem prowadząc postępowanie w kontekście zastosowania przepisu art. 83 powołanej wyżej ustawy, wszechstronnie wyjaśnił wszelkie istotne okoliczności dotyczące analizowanej sprawy, jak również wyjaśnił w sposób precyzyjny i jednoznaczny zarazem, dlaczego - w świetle wskazanego przepisu - nie zachodzą podstawy do przyznania stronie skarżącej wnioskowanego świadczenia w drodze wyjątku.

Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji wyroku, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a.