Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 696/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-11-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, 1b i 5 pkt 1 lit a, art. 27 ust. 5
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: , art. 95
journal: Dz.U. 2020 poz 53
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Donata Starosta Sędziowie WSA Monika Świerczak WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 23 listopada 2022 r. sprawy ze skargi J. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 24 sierpnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta P. decyzją z dnia 10 maja 2022 r. wydaną na podstawie art. 2, art. 3, art. 17, art. 20, art. 24, art. 26, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 z późn. zm.) odmówił J. R. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem K. R..

W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że na podstawie orzeczenia lekarza orzecznika ds. niepełnosprawności nr [...] z dnia [...] r. ustalono, iż nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność K. R.. Tym samym niepełnosprawność nie powstała zgodnie z dyspozycją art. 17 ust. 1b u.ś.r., co nie pozwalało zdaniem organu I instancji na przyznanie wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego.

Organ wskazywał również, że okoliczności wykluczające możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazuje przepis art. 17 ust. 5 u.ś.r., zgodnie z którym m.in. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury. W toku prowadzonego postępowania Prezydent ustalił, że J. R. jest uprawniona do świadczenia emerytalnego, co uniemożliwiało jej przyznanie wnioskowanego świadczenia.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła J. R. wskazując, że decyzja organu I instancji wydana została z pominięciem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. w sprawie o sygn. akt K 38/14. Podała, że nie zgadza się z decyzją odmowną i wnosi o jej zmianę. Jednocześnie Odwołująca się dołączyła do odwołania decyzję ZUS o wstrzymaniu wypłaty emerytury od dnia [...]

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 24 sierpnia 2022 r. nr [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu Kolegium wskazało na treść art. 17 u.ś.r. i stwierdziło, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku w sprawie o sygn. akt K 38/13 stwierdził, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Zdaniem Kolegium przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r., od momentu wejścia w życie w/w wyroku Trybunału, nie może być stosowany w jego dotychczasowym brzmieniu.

Pomimo powyższego Kolegium stwierdziło jednak, że decyzja organu I instancji była prawidłowa. Dalej SKO podało, że w celu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego niezbędne jest spełnienie przesłanek "rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej" oraz "sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności" - przesłanki te zostały wymienione wprost w przepisie art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Kolegium podkreśliło także, że samo sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym mężem jest niewystarczające do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Konieczne jest również rozważenie, czy w przypadku wnioskodawczyni istnieje związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad mężem.

Zdaniem Kolegium w niniejszej sprawie takiego związku nie ma, bowiem J. R. uzyskała prawo do emerytury w 2021 ze względu na osiągnięcie powszechnego wieku emerytalnego, natomiast K. R. został uznany za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym dopiero w marcu 2022 r., a zatem już w czasie, gdy strona była uprawniona do emerytury. Natomiast nie sposób uznać, że osoba będąca na emeryturze, nie podejmuje (dodatkowego) zatrudnienia w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, zarazem rezygnuje z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad tą osobą. Tymczasem Kolegium poinformowało, że wnioskodawczyni ostatnie zatrudnienie podejmowała w 2020 r. (1.02.2020r. zakończyła działalność gospodarczą).

Kolegium zwróciło następnie uwagę na akcentowaną przez sądy różnicę pomiędzy charakterem emerytury, która jest świadczeniem ubezpieczeniowym oraz świadczenia pielęgnacyjnego, które należy do świadczeń rodzinnych. Emerytura powiązana jest z uzyskaniem określonego okresu ubezpieczenia i dożyciem określonego wieku, przyznawana jest na wniosek, a prawo do niej nabywa się z mocy ustawy, natomiast świadczenie pielęgnacyjne ma w części zrekompensować danej osobie brak dochodu z pracy zarobkowej, która tej pracy nie może wykonywać, ponieważ musi opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny. Podkreśla się, że przepisy u.ś.r. jak i przepisy ustawy emerytalnej nie przewidują możliwości przechodzenia z emerytury na świadczenie pielęgnacyjne. Z uzasadnienia do projektu u.ś.r. wynika, że celem tej ustawy była budowa nowego, wyraźnie odrębnego od systemu pomocy społecznej, systemu pozaubezpieczeniowych świadczeń rodzinnych (por. uzasadnienie do projektu ustawy Sejmu RP IV kadencji o świadczeniach rodzinnych, druk nr 1555). Wolą ustawodawcy było zabezpieczenie rodziców rezygnujących z aktywności zawodowej w celu opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem do czasu nabycia przez nich prawa do emerytury. Z tej przyczyny nie ma przepisu regulującego zbieg uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury, a odstąpienie od literalnego brzmienia w/w przepisu skutkowałoby wprowadzeniem do porządku prawnego nowego świadczenia, a mianowicie "wyrównawczego świadczenia pielęgnacyjnego".

Skargę na powyższą decyzję złożyła J. R. reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika, zarzucając jej naruszenie:

I. prawa materialnego, tj.:

a) art. 17 ust. 5 pkt. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 615, 1265) poprzez brak zastosowania przez Organ jego wykładni funkcjonalnej, systemowej i celowościowej i przez to oparcie rozstrzygnięcia wyłącznie po dokonaniu jego wykładni językowej i wskutek tego niewłaściwe przyjęcie, iż fakt posiadania przez Skarżącą ustalonego prawa do emerytury, pomimo wstrzymania jego realizacji (tzn. wypłaty emerytury), skutkuje bezwzględnym brakiem prawa po jej stronie do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego,

b) art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, których obrazy dopuścił się organ poprzez brak uwzględnienia ich treści w zaskarżonym rozstrzygnięciu, na skutek czego w decyzji z dnia 24 sierpnia 2022 r. a także w poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, nie zostało przyznane na rzecz Skarżącej świadczenie pielęgnacyjne, którego wysokość stanowiłaby co najmniej różnicę pomiędzy wysokością emerytury, do której pobierania prawo posiada Skarżąca, a wysokością świadczenia pielęgnacyjnego;

II. przepisów postępowania, tj.:

a) art. 7 k.p.a. i art. 77 k.p.a. oraz art. 8 k.p.a. poprzez brak ustalenia w prowadzonych przez organy obydwu Stancji postępowaniach jaka jest różnica w wysokości przysługującego Skarżącej świadczenia emerytalnego oraz świadczenia pielęgnacyjnego wskutek czego organy te całkowicie odstąpiły od rozważenia istotnej dla rozstrzygnięcia tychże postępowań okoliczności, czy różnica w wysokości tychże świadczeń uzasadniałaby przyznanie Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przynajmniej w wysokości odpowiadającej tejże różnicy, co stanowiło jednocześnie o naruszeniu przez Organy obydwu instancji zasady polegającej na konieczności uwzględnienia interesu społecznego przy wydaniu decyzji administracyjnej, a także słusznego interesu Skarżącej jako jej adresata, wobec pominięcia celu, dla którego ustawodawca powołał do istnienia świadczenie pielęgnacyjne.

Wobec treści przedstawionych powyżej zarzutów Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, a także o uchylenie decyzji organu I instancji, również w całości, a także zobowiązanie organów obydwu instancji do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego prowadzenia postępowania, wyrażonych w orzeczeniu sądowym wydanym w niniejszej sprawie.

W uzasadnieniu skargi Skarżąca stwierdziła, że podstawą do wydania obu wskazanych powyżej decyzji odmownych było założenie poczynione przez Organy administracyjne, iż fakt posiadania przez Skarżącą ustalonego prawa do emerytury skutkuje bezwzględnym wyłączeniem jej prawa do zasiłku pielęgnacyjnego i to pomimo tego, że na jej wniosek jego wypłata została wstrzymana.

Następnie Skarżąca stwierdziła, że obowiązkiem sądów jest interpretowanie przepisów ustaw, zatem nie mogą one poprzestać na dosłownym odczytaniu ich treści, gdyż zobowiązane są do nadania im takiego znaczenia, aby rezultat wykładni był zgodny z zasadami przewidzianymi w Konstytucji i prawie międzynarodowym wiążącym Polskę oraz z ich aksjologicznym uzasadnieniem. Odwołanie do tego kontekstu również stanowi bezpośrednie stosowanie Konstytucji.

Według Skarżącej kwestią zasadniczą dla nich kwestią było przesądzenie czy wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną podlega odmownemu załatwieniu w każdym przypadku, gdy strona ma ustalone prawo do emerytury. Do takiego wniosku mogłoby prowadzić dosłowne (literalne) odczytanie treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Skarżąca podała, że zgodnie z obecnym stanowiskiem orzecznictwa zachodzi konieczność interpretacji przedmiotowego przepisu przy uwzględnieniu nie tylko wykładni językowej (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.), ale i wykładni celowościowej, funkcjonalnej, a także i systemowej.

Stwierdzić należy zdaniem Skarżącej, że taka wykładnia przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., z której wynikałoby bezwzględne wyeliminowanie z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego takich, które mają prawo do świadczeń wymienionych w tymże przepisie naruszałaby konstytucyjną zasadę równości, zgodnie z którą wszystkie podmioty prawa (adresaci norm prawnych), charakteryzujące się daną cechą istotną (relewantną) w równym stopniu, mają być traktowane równo, a więc według jednakowej miary, bez różnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących.

Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych i Naczelnego Sądu Administracyjnego Skarżąca stwierdziła, że nie sposób znaleźć przekonujących argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegające na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych w sytuacji, gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne. W tym wypadku chodzi o znaczącą różnicę pomiędzy wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a najniższą kwotą emerytury, jak i o różnicę pomiędzy kwotą świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością emerytury otrzymywanej przez Skarżącą w niniejszej sprawie. Należy również zwrócić uwagę zdaniem Skarżącej, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej, z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Pozbawienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób pobierających emeryturę w znacząco niższej wysokości niż to świadczenie powoduje, że ten cel nie jest w stosunku do tej grupy opiekunów realizowany, mimo że po uzyskaniu prawa do emerytury opiekun nie może podjąć pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki.

W konsekwencji Skarżąca uznała, że osobie uprawnionej winno zagwarantować się prawo wyboru jednego ze świadczeń - pielęgnacyjnego albo emerytalno-rentowego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w treści zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga okazała się niezasadna.

W pierwszej kolejności Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej, co oznacza, że w zasadzie sąd administracyjny rozpoznając merytorycznie skargę nie przyznaje wnioskowanych świadczeń. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2022r. poz. 329 z późn. zm., zwanej dalej – "p.p.s.a."). Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie było rozstrzygnięcie dotyczące odmowy przyznania Skarżącej J. R. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub niepodejmowania innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem – K. R..

Organy administracji publicznej prawidłowo i w stopniu wystarczającym dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy ustaliły stan faktyczny sprawy, który Sąd przyjmuje i uznaje za podstawę do swoich dalszych rozważań.

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615), zwanej dalej: "u.ś.r." obowiązujące na dzień wydania zaskarżonej decyzji.

W przedmiotowej sprawie nie budziło wątpliwości, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki została stwierdzona orzeczeniem z dnia 16 marca 2022 r. Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. o nr [...] (k. 2 akt adm. I inst.). Zgodnie z nim orzeczony stopień niepełnosprawności K. R. (ur. [...].) datuje się od [...] r., ale nie da się ustalić kiedy ta niepełnosprawność powstała.

Wskazać więc należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Uwzględniając aktualna wykładnie powyższego przepisu Skarżąca należy do kręgu osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny wobec męża w pierwszej kolejności, zatem to ona zobowiązana jest opiekę sprawować i - po spełnieniu pozostałych przesłanek oraz wyeliminowaniu przesłanek negatywnych - uprawniona jest do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z tą opieką.

Stosownie do art. 17 ust 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

W pierwszej kolejności wskazać jednak należy, że słusznie organ odwoławczy nie przyjął w ślad za organem I instancji jako podstawy odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego kwestii powstania niezdolności do samodzielnej egzystencji u męża Skarżącej po 18 lub 25 roku życia. W świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 roku, sygn. K 38/13, przepis art. 17 ust. 1b ustawy uznany został za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Skutkiem powyższego wyroku TK nie może wykluczyć prawa do świadczenia pielęgnacyjnego okoliczność powstania niepełnosprawności po ukończeniu 18. roku życia, względnie 25. roku życia, u osoby podlegającej opiece, w przypadku gdy wnioskodawca rezygnuje z pracy lub innej pracy zarobkowej. W związku z powyższym, Sąd stwierdza, że fakt ustalenia stopnia niepełnosprawności w 69. roku życia u męża Skarżącej nie mogło stanowić przesłanki odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Zdaniem Sądu jednak słusznie organ II instancji ustalił, że w sprawie nie została spełniona przesłanka pozytywna do przyznania świadczenia z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. dotycząca niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, co wykluczało przyznanie Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.

Świadczenie pielęgnacyjne jest świadczeniem dla osób niepodejmujących lub rezygnujących z pracy zawodowej, którzy przejmują na siebie realizację zadań państwa w zakresie opieki nad osobami niepełnosprawnymi. Przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego uzależnione jest od spełnienia warunków wskazanych w przywołanym powyżej przepisie art. 17 ust. 1 u.ś.r. Wyraźnie ustawodawca wskazał na konieczność rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez osoby, o których mowa w pkt 1 - 4 w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. "Rezygnując z zatrudnienia" wnioskodawca musi celowo, intencjonalnie zaprzestać wykonywania pracy w formach prawem przewidzianych, z tytułu której otrzymuje wynagrodzenie. Z kolei "niepodejmowanie zatrudnienia" związane jest ze świadomą decyzją o nieubieganiu się o pracę, przy jednoczesnej, realnej możliwości jej wykonywania. Niepodejmowanie zatrudnienia lub rezygnacja z niego muszą być zaś bezpośrednio związane z koniecznością sprawowania stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy nad osobą niepełnosprawną. Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z 7 listopada 2019 r. (I OSK 1549/19, dostępne orzeczenia.nsa.gov.pl dalej "CBOSA") i z 14 września 2017 r. (I OSK 695/17, CBOSA), trafnie wyjaśnił, że wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r. prowadzi do wniosku, iż zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoba ta, decydując się na sprawowanie opieki, pozbawia się możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, stąd w takiej sytuacji może liczyć na wsparcie ze strony Państwa. Świadczenie pielęgnacyjne przynajmniej częściowo ma na celu zrekompensowanie utraty dochodów wskutek zaprzestania lub niepodejmowania aktywności zawodowej. Zgodzić się trzeba także z poglądem, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest pomoc osobom zdolnym do pracy, ale rezygnującym z niej po to, aby opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny. Sprawowanie opieki jest zatem wyłącznym powodem rezygnacji z zatrudnienia; rezygnacja zaś z zatrudnienia oznacza, że podjęcie zatrudnienia było możliwe, gdyż osoba rezygnująca była zdolna do pracy (tak np. wyrok NSA z 28.08.2019 r., I OSK 940/19, CBOSA). Powyższe uwagi mają szczególne znaczenie w kontekście przesłanki negatywnej z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., tj. gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury.

Wskazać należy, że w niniejszej sprawie z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 26 kwietnia 2022 r. (k. 40 akt adm. I inst.) wynika, że J. R. jest w wieku poprodukcyjnym, nie pracuje zawodowo i sprawuje osobistą i długotrwałą opiekę na mężem. Do wniosku o przyznanie świadczenia Skarżąca dołączyła oświadczenie o pobieraniu świadczenia emerytalnego i deklarację zaprzestania jego pobierania od momentu przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego (k. 1 akt adm. I inst.). Następnie do odwołania od decyzji organu I instancji dołączyła decyzję ZUS z dnia [...] r. o wstrzymaniu wypłaty emerytury od dnia [...] r. (k. 2 akt adm. II inst.). Z informacji o okresach składkowych i nieskładkowych (k. 19 akt adm. I inst.) wynika, że ostatnia podejmowana przez Skarżącą aktywność zawodowa, w formie prowadzenia działalności gospodarczej, miała miejsce w styczniu 2020 r. – od 01.02.2020r. zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej (k. 37 akt adm. I inst.). Orzeczenie o zaliczeniu jej męża do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności od [...] r. wydane zostało dnia [...] r. Przy czym wskazano w orzeczeniu, że nie można ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność.

W tym stanie faktycznym, zdaniem Sądu, słusznie uznało Kolegium, że niepodejmowanie zatrudnienia przez J. R., wynika bezpośrednio z osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego i uzyskania uprawnienia do świadczenia emerytalnego, a wcześniej z jej decyzji o zakończeniu prowadzenia działalności gospodarczej od 01 lutego 2020r., a nie z powodu konieczności zapewnienia mężowi stałej i koniecznej opieki. Skarżąca nie oświadczyła, że działalność gospodarczą zakończyła w związku z koniecznością sprawowania tej opieki nad mężem. Niepełnosprawność w stopniu znacznym męża Skarżącej została stwierdzona przez lekarza orzecznika dopiero od [...] r. Nadto, z akt sprawy wynika, że Skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia i pracy zawodowej przed ustaleniem stopnia jego znacznej niepełnosprawności. Skarżąca bezpośrednio przed wydaniem orzeczenia nie pracowała zawodowo i bezspornie obecnie jest osobą w wieku poprodukcyjnym/emerytalnym. Trudno zatem przyjąć, że Skarżąca aktualnie podjęłaby zatrudnienie, gdyby nie konieczność zapewnienia mężowi właściwej opieki, co stanowiłoby pozytywną przesłankę przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca również w żaden sposób nie wykazała, aby od zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej w 2020 r. podejmowała jakiekolwiek zatrudnienie.

Podkreślić należy, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest związane z pobieraniem innego świadczenia w niższej wysokości, ale z niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Przesłanka ta musi mieć ścisły związek z koniecznością sprawowania opieki nad członkiem rodziny wymagającym opieki w taki sposób, że opieka ta uniemożliwia podjęcie zatrudnienia. Świadczenie pielęgnacyjne, nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym, gdyż wynika ona z prawnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. W sytuacji więc, w której Skarżąca będąc od 2021 r. uprawnioną do pobierania emerytury z tytułu osiągnięcia wymaganego wieku, oraz od lutego 2020 r. kiedy zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej oraz od tej daty nie podejmowała jakiekolwiek zatrudnienia, to stwierdzić należy, że nie zachodzi w niniejszej sprawie związek przyczynowo-skutkowy między niepodejmowaniem zatrudnienia lub rezygnacją z pracy, a opieką nad niepełnosprawnym mężem Skarżącej. Brak zatrudnienia i rezygnacja z pracy przez Skarżącą związane są z tym, że zakończyła prowadzenie działalności gospodarczej w 2020 r. oraz następnie osiągnęła wiek emerytalny w 2021r. Tylko bowiem w przypadku spełnienia przesłanek pozytywnych i braku przesłanek negatywnych przyznać można prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

W takich sytuacjach, ciężar dowodu spoczywa na osobie pobierającej świadczenia emerytalne, dążącej do obalenia występującego w takim przypadku (tj. uprzedniego pobierania emerytury, a także zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej) swoistego domniemania braku związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Tymczasem z okoliczności sprawy oraz akt administracyjnych sprawy wynika brak związku przyczynowo-skutkowego – wymaganego w świetle art. 17 ust. 1 in fine u.ś.r. – pomiędzy rezygnacją, czy niepodejmowaniem przez Skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a koniecznością sprawowania przez nią stałej lub długotrwałej opieki nad mężem.

Dalej, zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę: ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

Negatywna przesłanka opisana w powyższym przepisie może zostać jednak wyeliminowana po ustaleniu, że spełnione zostały pozostałe pozytywne warunki dla ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tj. rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia spowodowane koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny w stopniu znacznym legitymującym się wymaganym orzeczeniem. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 53), zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. Również w przypadku zbiegu uprawnień do świadczeń rodzinnych ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 u.ś.r., w której wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów – przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną – także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

Odnosząc się więc do treści skargi należy wskazać, że przywołanych w niej orzeczeniach sądów administracyjnych podkreślano, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. Jednakże kluczowe jest tutaj spełnienie uprzednio wszelkich przesłanek pozytywnych uprawniających do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Tego elementu w niniejszej sprawie zabrakło, albowiem jak wskazano powyżej, nie została spełniona przesłanka określona w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., tj. dotycząca niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze stałą opieką nad niepełnosprawnym mężem Skarżącej. To wykluczało przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego mimo tego, że wystąpiła o wstrzymanie jej wypłaty świadczenia emerytalnego.

Biorąc pod uwagę zawartość akt sprawy należy wskazać, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, organ odwoławczy nie naruszył przepisów prawa materialnego, ani przepisów postępowania.

W tym stanie sprawy, Sąd oddalił skargę w całości na podstawie art. 151 p.p.s.a., jak orzekł w sentencji wyroku.

Niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym z uwagi na wniosek w tym zakresie złożony w treści skargi, albowiem organ nie zażądał przeprowadzenia rozprawy (art. 119 pkt 2 p.p.s.a.). Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a).