Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 1173/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2018-04-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 39
journal: Dz.U. 2016 poz 930
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity
article: art. 7,77  par. 1, art. 80,107  par. 3 i  art. 113 par. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Grzegorz Saniewski Sędziowie: sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz sędzia WSA Joanna Brzezińska (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Krystyna Witt po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi K. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego na zakup artykułów żywnościowych uchyla zaskarżoną decyzję oraz postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2017 r. nr [...] o sprostowaniu oczywistej omyłki.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lipca 2017r. nr [...] Prezydent Miasta T., na podstawie art. 7 pkt 1 i 4, art.8, art. 106 ust. 1, 3 i 4, art. 109, art. 110 ust. 7 oraz ust. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2016., poz. 930 ze zm.) a także § 1 uchwały nr [...] Rady Miasta T. z dnia [...].02.2014r. w sprawie podwyższenia kwot dochodów uprawniających do zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności oraz określenia zasad zwrotu wydatków na świadczenie w formie posiłku albo świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych dla osób objętych wieloletnim programem wspierania finansowego gmin w zakresie dożywiania "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" na lata 2014-2020 (Dz.U.Woj.[...]. z 2014r poz. 539) przyznał K. B. pomoc społeczną w postaci świadczenia pieniężnego na zakup artykułów żywnościowych w okresie od 1 do 31 lipca 2017 r. w wysokości 50,00 zł miesięcznie.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że beneficjent spełnia warunki do przyznania świadczenia pieniężnego z przeznaczeniem na zakup żywności lub posiłku określonego w uchwale Rady Ministrów z dnia 10 grudnia 2013r. w sprawie ustanowienia wieloletniego programu wspierania finansowego gmin w zakresie dożywiania "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" na lata 2014-2020".

W odwołaniu od powyższej decyzji K. B. zakwestionował wysokość przyznanej pomocy, wskazując na swoją trudną sytuację materialną.

Decyzją z [...] sierpnia 2017r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie art. 7, art. 8 ust. 1, 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. z 2016 poz. 930 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 poz. 1257), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu powyższej decyzji Kolegium wskazało, że: "Z całości akt sprawy, w szczególności z wywiadu środowiskowego wynika, że w przypadku Pani M. C. spełniona jest przesłanka długotrwałej choroby. Ponadto jak ustalił organ I instancji w/w prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Jedyne źródło dochodu odwołującej się stanowi specjalny zasiłek opiekuńczy w wysokości 520 zł. Zatem w/w spełnia określone w ustawie o pomocy społecznej kryteria uprawniające do świadczeń pomocy społecznej." Organ wskazał również na uznaniowy charakter decyzji o przyznaniu świadczenia, jakim jest zasiłek celowy.

W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z [...] sierpnia 2017r. K. B. ponownie zakwestionował przyznanie pomocy żywnościowej w zbyt małej wysokości - 50 zł na miesiąc lipiec, bowiem w sytuacji gdy spełnia on kryteria przyznani pomocy, pomoc ta powinna być przyznawana w adekwatnej do potrzeb wysokości. Skarżący zarzucił, że decyzja Kolegium nie jest zgodna z treścią sprawy, zatem należy ją anulować.

Postanowieniem z [...] września 2017r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie art. 113 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, z urzędu sprostowało oczywistą omyłkę w decyzji [...] z dnia [...].08.2017r. dotyczącą przyznania K. B. pomocy w formie świadczenia pieniężnego na zakup artykułów żywnościowych od 1 lipca 2017 do 31 lipca 2017 r. w wysokości 50 zł w ten sposób, że : na drugiej stronie w/w decyzji w wierszu 20 zamiast słów : "Pani M. C. spełniona jest przesłanka długotrwałej choroby" winno być "Pana K. B. spełniona jest przesłanka bezrobocia" oraz w wierszu 22 zamiast słów specjalny zasiłek opiekuńczy w wysokości 520 zł winno być "dodatki energetyczny i mieszkaniowy w łącznej wysokości 136,13 zł".

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skargę należało uwzględnić.

Przedmiot sądowej kontroli legalności stanowi decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] sierpnia 2017r., sprostowana postanowieniem z [...] września 2017r., utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta T. z dnia [...] lipca 2017r., o przyznaniu skarżącemu pomocy społecznej w postaci świadczenia pieniężnego na zakup artykułów żywnościowych w okresie od 1 do 31 lipca 2017 r. w wysokości 50,00 zł miesięcznie.

Materialnoprawną przesłankę wydania zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (tj.Dz.U z 2016 r., poz. 930). Zasady i cele pomocy społecznej ujęte zostały w art. 3 ustawy o pomocy społecznej. Jak wynika zatem z ust. 1 wskazanego artykułu, pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (ust. 2). Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (ust. 3). Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (ust. 4).

Jak wynika z wniosku skarżącego o przyznanie pomocy społecznej z dnia [...] lipca 2017r., skarżący ubiegał się m.in. o przyznanie świadczenia pieniężnego na zakup posiłku i artykułów żywnościowych.

Zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przyznanie świadczenia z pomocy społecznej warunkuje spełnienie kryterium dochodowego, które zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej w związku z § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2015r., poz. 1058) wynosi aktualnie 634 zł., przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2 - 15 ustawy o pomocy społecznej.

Świadczenie pieniężne na zakup artykułów żywnościowych przyznawane jest w ramach realizacji programu, o którym mowa w uchwale Rady Ministrów z dnia 10 grudnia 2013 r. w sprawie ustanowienia wieloletniego programu wspierania finansowego gmin w zakresie dożywiania "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" na lata 2014-2020 (M.P. z 2013r., poz. 1024). Jak wynika z działu V ust. 1 pkt 3 załącznika do powyższej uchwały, ze środków przekazywanych w ramach Programu gminy udzielają wsparcia osobom spełniającym warunki otrzymania pomocy wskazane w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej oraz spełniającym kryterium dochodowe w wysokości 150% kryterium, o którym mowa w art. 8 ww. ustawy. Ze środków przekazanych gminom z Programu udziela się wsparcia w szczególności osobom i rodzinom znajdującym się w sytuacjach wymienionych w art. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej, w szczególności osobom samotnym, w podeszłym wieku, chorym lub niepełnosprawnym - w formie posiłku, świadczenia pieniężnego na zakup posiłku lub żywności albo świadczenia rzeczowego w postaci produktów żywnościowych.

Postanowienia zawarte w uchwale w sprawie ustanowienia wieloletniego programu wspierania finansowego gmin w zakresie dożywiania "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" na lata 2014-2020 odnośnie wsparcia w szczególności osobom i rodzinom, korespondują z zasadami przyznawania zasiłku celowego, o których mowa w art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. Brane jest zatem pod uwagę kryterium dochodowe w wysokości 150% kryterium, o którym mowa w art. 8 ww. ustawy, a także wystąpienie sytuacji wymienionych w art. 7 ustawy o pomocy społecznej.

Jak wynika z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez pracownika socjalnego w sprawie skarżącego, skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie pracy, jako bezrobotny bez prawa do zasiłku. Aktualny dochód skarżącego ustalono na kwotę 136,13 zł, na który składa się dodatek energetyczny oraz dodatek mieszkaniowy. Skarżący korzysta z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej. Nie jest zatem sporne, że skarżący spełnia przesłanki do przyznania pomocy w formie zasiłku celowego - świadczenia pieniężnego na zakup artykułów żywnościowych.

Zwrócić jednakże uwagę należy, że z konstrukcji przepisów, na mocy których przyznane zostać może wnioskowane przez skarżącego świadczenie wynika, że świadczenie powyższe jest świadczeniem fakultatywnym, co oznacza, że nawet przy spełnieniu ustawowych przesłanek jego przyznania, organ nie jest do tego zobligowany. O przyznaniu zasiłku celowego, jakim jest świadczenie pieniężne na zakup artykułów żywnościowych, organ orzeka w ramach uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne nie oznacza dowolności, wobec czego organ zobowiązany jest do każdorazowej wnikliwej oceny sytuacji materialnej wnioskującego w kontekście okoliczności obiektywnych, takich jak ograniczone środki finansowe przy jednoczesnej liczbie potrzebujących. Organ zobowiązany jest także do oceny sytuacji wnioskodawcy w kontekście pomocy już mu udzielanej, pomoc społeczna bowiem trafiać ma do jak największej ilości osób potrzebujących. Cechą decyzji opartej o uznanie administracyjne jest szczególnie wnikliwe jej uzasadnienie, w którym organ obowiązany jest dokładnie przedstawić uwzględnione - a także nieuwzględnione - argumenty. W decyzji, w której przyznane zostaje świadczenie, organ winien wskazać, dlaczego zdecydował o przyznaniu świadczenia w takiej, a nie innej wysokości. Od obowiązku tego zwalnia organ tylko sytuacja, w której przyznaje on świadczenie w kwocie wymienionej we wniosku. Wniosek złożony w niniejszej sprawie nie wskazuje na żadną konkretna kwotę, a jest jedynie ogólnym wnioskiem o przyznanie konkretnego świadczenia.

Decyzją wydaną w pierwszej instancji, organ przyznał skarżącemu jednorazową kwotę świadczenia pieniężnego na zakup artykułów żywnościowych na miesiąc lipiec 2017r. w kwocie 50zł. Powyższa decyzja nie zawiera merytorycznego uzasadnienia, z którego wynikałoby, dlaczego skarżącemu przyznana została taka, a nie inna kwota. Z decyzji wynika jedynie formalna konstatacja, iż skarżący spełnia wymogi do przyznania wskazanego w niej świadczenia pieniężnego. Uzasadnienie takie nie spełnia wymogów stawianych uzasadnieniu decyzji wydanej w oparciu o uznanie administracyjne.

Uchybienia tego nie dostrzegło SKO, które bezrefleksyjnie podzieliło stanowisko Prezydenta, również w żaden konkretny sposób nie motywując rozstrzygnięcia.

Jak natomiast wynika z uzasadnienia części merytorycznej decyzji odwoławczej, stanowiącej przedmiot zaskarżenia w niniejszej sprawie, pozostaje ono w części merytorycznej (strona 2 akapit 3 in fine) w oczywistej sprzeczności z rozstrzygnięciem. Wskazana bowiem cześć uzasadnienia decyzji odnosi się do sytuacji i okoliczności faktycznych innej sprawy i innego beneficjenta, co zasadnie wskazał skarżący. W uzasadnieniu skarżonej decyzji, mocą której organ odwoławczy, po rozpatrzeniu odwołania skarżącego od decyzji organu pierwszej instancji przyznającej mu zbyt niskie (zdaniem skarżącego) świadczenie żywieniowe, wskazano bowiem, że: "Z całości akt sprawy, w szczególności z wywiadu środowiskowego wynika, że w przypadku Pani M. C. spełniona jest przesłanka długotrwałej choroby. Ponadto jak ustalił organ I instancji w/w prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Jedyne źródło dochodu odwołującej się stanowi specjalny zasiłek opiekuńczy w wysokości 520 zł. Zatem w/w spełnia określone w ustawie kryteria uprawniające do świadczeń pomocy społecznej".

Powyższe wskazuje na to, że organ odwoławczy nie rozpoznał sprawy zgodnie z podstawowymi zasadami i przepisami postępowania administracyjnego, wyrażonymi w art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Sąd orzeka na podstawie akt sprawy, i dokonuje oceny legalności działalności administracji publicznej. Bez znaczenia pozostaje zatem obecnie przyczyna wydania decyzji o tej treści uzasadnienia, w szczególności czy wynika to wyłącznie z błędu przy sporządzaniu uzasadnienia, czy faktycznie organ nie dokonał indywidualnej analizy okoliczności konkretnie rozpoznawanej sprawy, stosując gotowe wzorce rozstrzygnięć w podobnych sprawach. W ocenie Sądu analiza treści całości uzasadnienia zaskarżonej decyzji wskazuje, że Kolegium, z istotnym naruszeniem powyższych przepisów a także zasady dwuinstancyjności postępowania (art. 15 k.p.a.), nie rozpoznało merytorycznie sprawy w jej całokształcie, nie przeprowadziło dostatecznej dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy oceny zgromadzonego materiału dowodowego, w kontekście chociażby powodów przyznania w indywidualnej sprawie świadczenia w wysokości 50 zł. Jakimi przesłankami i zasadami kierował się organ I instancji, jakiej wysokości środkami dysponuje.

Podkreślenia wymaga, iż nawet uwzględniając, uznany przez organ za omyłkę za fragment uzasadnienia, i porównując go z sytuacja majątkowa skarżącego, widoczna jest znaczna różnica dochodów (520/136,13 zł), co może budzić wątpliwości, przy braku odniesienia się do wysokości świadczenia przez organ odwoławczy. Powyższe braki, z błędem formalnym polegającym na zamieszczeniu w treści decyzji danych zupełnie innej osoby, wyraźnie tę osobę identyfikujących na czele, traktować należy, jako poważne naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, które może mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Niezależnie od powyższego, na zasadzie art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2017r. poz. 1369 ze zm., dalej p.p.s.a.), Sąd objął kontrolą również wydane na podstawie art. 113 § 1 k.p.a. postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] września 2017r. nr [...], o sprostowaniu z urzędu oczywistej omyłki w decyzji [...] z dnia [...].08.2017 r. dotyczącą przyznania K. B. pomocy w formie świadczenia pieniężnego na zakup artykułów żywnościowych od 1 lipca 2017 do 31 lipca 2017 r. w wysokości 50 zł w ten sposób, że: na drugiej stronie w/w decyzji w wierszu 20 zamiast słów : "Pani M. C. spełniona jest przesłanka długotrwałej choroby" winno być "Pana K. B. spełniona jest przesłanka bezrobocia" oraz w wierszu 22 zamiast słów specjalny zasiłek opiekuńczy w wysokości 520 zł winno być "dodatki energetyczny i mieszkaniowy w łącznej wysokości 136,13 zł".

Zgodnie z treścią art. 113 § 1 k.p.a., organ administracji publicznej może z urzędu lub na żądanie strony prostować w drodze postanowienia błędy pisarskie i rachunkowe oraz inne oczywiste omyłki w wydanych przez ten organ decyzjach.

Błędy pisarskie i rachunkowe oraz inne oczywiste omyłki, o których mowa w cytowanym przepisie oznaczają ewidentne, ale niezamierzone błędne użycie wyrażenia lub zwrotu, literówkę, złą pisownię, opuszczenie wyrazu czy też litery, błąd w działaniu matematycznym - przy czym każdy z tych błędów musi cechować się oczywistością, a poprawienie ich jest jedynie kwestia formalną, nie zmieniającą treści decyzji. Sprostowanie nie może powodować zmiany stanu faktycznego przedstawionego w decyzji na stan, który nie odpowiada zgromadzonemu w sprawie materiałowi dowodowemu. Nie można także uzupełniać stanu faktycznego, zmieniać wcześniejszych ustaleń i nadawać im znaczenia innego niż przed sprostowaniem (wyrok NSA z 24 września 2009 r., II OSK 1439/08).

W sprawie niniejszej wskazać należy, ze zmiana zawartych w decyzji konkretnych danych: nazwiska, osiąganego dochodu oraz przesłanki przyznania świadczenia prowadzi do rozstrzygnięcia zupełnie innej sprawy indywidualnej innego beneficjenta pomocy. Sprostowanie nie może ingerować w merytoryczną warstwę decyzji i dokonywać jej zmiany. Niedopuszczalne jest działanie organu polegające na prostowaniu danych błędnie umieszczonych w treści decyzji, wskutek niedochowania należytej staranności przy sporządzaniu uzasadnienia, poprzez zastępowanie ich innymi danymi. Błąd dokonany przez organ w żaden sposób nie cechuje się oczywistością, jego prostowanie jest zatem wykluczone. Nie do przyjęcia jest ponadto twierdzenie organu, że "oczywista omyłka, która powstała podczas wydruku komputerowego nie ma wpływu na treść rozstrzygnięcia zawartego w w/w decyzji", z błędy tego wynika bowiem, że dwóm osobom o bardzo różnym dochodzie przyznane zostać może bez żadnego uzasadnienia świadczenie tej samej wysokości, przy czym brak wyjaśnienie taj kwestii.

Ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy wyda nową decyzję z uwzględnieniem poczynionych przez Sąd uwag i zaleceń.

W związku z powyższym, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku.