Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 874/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-08-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 109
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 35 ust. 3 i 4
journal: Dz.U. 1989 nr 25 poz 137
law: Obwieszczenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 21 kwietnia 1989 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Danuta Dopierała, Sędzia WSA - Jolanta Bożek, Sędzia WSA - Joanna Zabłocka (spr.), Protokolant - Małgorzata Broniarek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 sierpnia 2008r. sprawy ze skargi S. R. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2007r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Pismem datowanym na [...] lutego 2007 r. G. R. – działająca jako pełnomocnik swojego męża S. R. – wniosła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Zakład") o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych. Uzasadniając wniosek stwierdziła, że ich rodzina znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej – wraz z mężem i synem utrzymują się jedynie z zasiłku przedemerytalnego męża w kwocie 620 zł miesięcznie. Korzystają z pomocy opieki społecznej. Zaznaczyła również, że jej mąż jest ciężko chory i wymaga stałej opieki drugiej osoby.

Po rozpatrzeniu wniosku decyzją z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) - dalej: "u.s.u.s." Zakład odmówił umorzenia należności w łącznej kwocie 40.765,64 zł w tym z tytułu składek na:

- ubezpieczenie społeczne za okres: 08/95-04/97, 07/97-12/98 w kwocie [...] zł;

- Fundusz Pracy za okres: 08/95-04/97, 07/97-12/98 w kwocie [...] zł;

- Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres: 08/95-10/95, 08/96-12/96, 07/97, 03/98-04/98 w kwocie [...] zł;

oraz:

- opłaty dodatkowej w kwocie [...] zł;

- odsetek za zwłokę naliczonych na dzień złożenia wniosku w kwocie [...] zł.

Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie Zakład przywołał treść art. 28 u.s.u.s., określającego warunki umorzenia należności z uwagi na ich całkowitą nieściągalność. Zdaniem organu wskazane przez wnioskodawcę okoliczności – przede wszystkim trudna sytuacja finansowa – nie są wystarczające do wydania pozytywnej decyzji w kwestii umorzenia zaległości. Zobowiązany utrzymuje się z zasiłku przedemerytalnego w kwocie 559,79 zł, z którego Komornik Sądowy w O. potrąca miesięcznie kwotę 160,65 zł na poczet zadłużenia w "L." we W. z tytułu niespłaconego kredytu. Wraz z żoną jest właścicielem nieruchomości o numerze [...], zabudowanej budynkiem mieszkalnym. Należności składkowe objęte są postępowaniem egzekucyjnym, a organy egzekucyjne nie stwierdziły dotychczas bezskuteczności zastosowanych środków egzekucyjnych.

W ocenie Zakładu nie można też przyjąć, że w przedmiotowej sprawie zachodzą przesłanki określone w art. 28 ust. 3a u.s.u.s.. Zgodnie z tym przepisem należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych, będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane mimo braku ich całkowitej nieściągalności, gdy spełnione zostaną warunki określone w Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) - zwanego dalej "rozporządzeniem z dnia 31 lipca 2003 r." Zobowiązany nie udowodnił, że spłata zadłużenia w całości bądź w układzie ratalnym pozbawiłaby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Wnioskiem z dnia [...] lipca 2007 r. S. R. zwrócił się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej "Prezes Zakładu") o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu wniosku ponownie zwrócono uwagę na trudną sytuację finansową i zdrowotną zobowiązanego.

W wyniku rozpoznania wniosku Prezes Zakładu decyzją nr [...] z dnia [...] grudnia 2007 r. utrzymał w mocy decyzję Zakładu z dnia [...] lipca 2007 r.

W uzasadnieniu decyzji Prezes Zakładu zauważył, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność zaległych składek. Zobowiązany otrzymuje zasiłek przedemerytalny w wysokości 559,79 zł, jego żona uzyskuje natomiast wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę w kwocie 234 zł. Dłuznik jest współwłaścicielem majątku o wartości egzekucyjnej w postaci nieruchomości o nr [...]. Organ prowadzący egzekucję nie stwierdził dotychczas braku majątku.

W ocenie Prezesa Zakładu zebrany materiał dowodowy nie przemawiał również za umorzeniem zaległych składek w oparciu o rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r. Zobowiązany nie wykazał, że spłata zaległej należności pociągnie za sobą zbyt ciężkie skutki dla niego i dla jego rodziny.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący zarzucił decyzji Prezesa Zakładu naruszenie art. 28 u.s.u.s. poprzez błędne i nieuzasadnione przyjęcie, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki do umorzenia zaległości. W uwagi na powyższe naruszenie wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu skargi skarżący podkreślił, że Prezes Zakładu powołując się na fakt osiągania przez niego dochodów nie wziął pod uwagę faktycznej ich wysokości oraz konieczności spłaty innych zobowiązań. Sytuacja finansowa skarżącego nie pozwala na spłatę zadłużenia w ratach – niezależnie od ich wysokości – ponieważ pozbawiłoby go to możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu wniósł o jej oddalenie, podnosząc argumenty jak w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej – patrz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269). Uzupełnieniem powyższego jest treść art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) – dalej: p.p.s.a., w którym wskazano, iż sądy stosują środki określone w ustawie.

Powyższe regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa i toczącego się przed nim postępowania. Jest nią sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia.

Oceniając zaskarżoną decyzję Sąd uznał, że powinna ona zostać uchylona, jednak z przyczyn innych niż podniesione w skardze. W myśl bowiem art. 134 p.p.s.a. Sąd rozstrzygając w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Zadłużenie skarżącego dotyczy niezapłaconych składek na ubezpieczenie społeczne i Fundusz Pracy za okres 08/95-04/97, 07/97-12/98, na Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za 08/95-10/95, 08/96-12/96, 07/97, 03/98-04/98 oraz odsetek od tych należności, a także opłaty dodatkowej.

Wymienione powyżej zaległości powstały więc pod rządami ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 1989r. Nr 25, poz.137 ze zm.). Ustawa ta została uchylona ustawą z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887), która weszła w życie z dniem 1 stycznia 1999 r. W Rozdziale 13 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych zawarte zostały przepisy przejściowe i końcowe, a w art. 109 znajdującym się w tym rozdziale ustawodawca przyjął, że składki na ubezpieczenie społeczne i zasiłki oraz zasiłki rodzinne i pielęgnacyjne należne za okres do 31 grudnia 1998 r. płatnicy składek są zobowiązani rozliczać i opłacać na podstawie przepisów dotychczasowych. Z tak sformułowanego przepisu wynika – w ocenie Sądu – iż w stosunku do składek należnych przed dniem 1 stycznia 1999 r. należy stosować przepisy przedawnienia zobowiązań określone w ustawie z 1986 r., ponieważ jeżeli rozliczanie i opłacanie należności za okres do 31 grudnia 1998 r. następuje na podstawie przepisów dotychczasowych, to również według uregulowań dotychczasowych należy oceniać ich wymagalność i przedawnienie.

Analogiczne stanowisko zajął Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w wyroku z dnia 9 lutego 2006 r. III SA/Wr 517/04 (ONSA/WSA 2006/6/169) i Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w wyroku z 25 czerwca 2007 r. I SA/Rz 583/07.

Należy zaznaczyć, że w kwestii przedawnienia należności z tytułu składek ZUS, które powstały pod rządami ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych odmienne stanowisko zajął Sąd Najwyższy, który w wyroku z 12.07.2007 r. sygn. akt I UK 37/07 przyjął, że również do zobowiązań, które powstały pod rządami ustawy z 1986 r. należy stosować przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. W wyroku tym Sąd Najwyższy nie rozważył jednak stosowania przepisów dotyczących przedawnienia w świetle przepisu przejściowego jakim jest art. 109 ustawy z 1998 r.

Zgodnie z art. 35 ust. 3 ustawy z 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych, należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne pracowników ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. Ustawodawca przewidział sytuacje, w których dochodzi do przerwania biegu przedawnienia i postanowił, że w skutek przerwania biegu przedawnienia termin zaczyna biec na nowo, wydłuża się więc okres, w którym możliwa jest egzekucja zaległości składkowych. W związku z tym, że przerywanie biegu przedawnienia zobowiązań mogłoby doprowadzić niejako do wyeliminowania funkcjonowania całkowicie instytucji przedawnienia, ustawa określiła maksymalny okres przedawnienia.

Zgodnie z art. 35 ust. 4 zd. 2, ustawy z 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych składek nie można dochodzić, jeżeli od momentu ich płatności upłynęło 10 lat. W związku z powyższym zobowiązanie uiszczenia składki na ubezpieczenie społeczne przedawnia się najpóźniej w terminie 10 lat od chwili, kiedy stało się wymagalne. Przesłankę przedawnienia organ obowiązany jest uwzględniać z urzędu, ponieważ nie można dochodzić przedawnionych należności.

W niniejszej sprawie w dacie wydania decyzji wydanej w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, tj. dnia [...] grudnia 2007 r. część zobowiązań skarżącego uległo już przedawnieniu na skutek upływu 10 lat od daty ich wymagalności. Ustalenie wysokości zadłużenia, co do którego rozpoznawany jest wniosek o umorzenie jest istotnym elementem stanu faktycznego i jego nieprawidłowe ustalenie stanowi naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Niezastosowanie w sprawie art. 109 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z 1989 r. i w konsekwencji dokonanie oceny przedawnienia roszczeń w oparciu o art. 24 tej ustawy, a nie przepis art. 35 ust. 4 zd. 2 ustawy o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych z 1986 r. stanowi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy.

W związku z przedawnieniem części należności, postępowanie w sprawie ich umorzenia winno zostać umorzone jako bezprzedmiotowe.

Równocześnie należy wskazać, że przedawnienie należności nie jest podstawą do ich umorzenia, ponieważ umorzyć można tylko te należności, które istnieją. Prowadzenie postępowania w sprawie umorzenia należności przedawnionych i wydanie merytorycznego rozstrzygnięcia w sprawie stanowi naruszenie art. 105 k.p.a.

Wobec uchylenia zaskarżonej decyzji z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu Sąd uznał za niecelowe odniesienie się do zarzutów skargi.

Reasumując, Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził w niniejszej sprawie naruszenie przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy skutkując wadliwością rozstrzygnięć, dlatego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.