Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 130/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2012-04-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Zabezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1, 2, 3, 3a i 3b
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: par. 3 ust. 1 pkt 1 - 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Ryszard Maliszewski, Sędziowie sędzia WSA Wojciech Czajkowski(sprawozdawca), sędzia WSA Renata Kantecka, Protokolant Referent stażysta Jakub Gosk, po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 12 kwietnia 2012r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 15 listopada 2010 r., uzupełnionym pismem z 4 listopada 2010 r., J.K. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz na Fundusz Pracy. W uzasadnieniu wskazał m.in., iż jest rencistą po zawale serca, częściowo trwale niezdolnym do pracy. Nie prowadzi już działalności gospodarczej, a w 2001r. leczył się psychiatrycznie. Z renty, po potrąceniach na rzecz zaległości podatkowych (253 zł), pozostaje mu na życie ok. 612 zł miesięcznie. Z kwoty tej pokrywa koszty zużycia energii elektrycznej, wywozu śmieci, zużycia wody, czy ogrzewania pomieszczeń mieszkalnych, w łącznej wysokości ok. 458 zł. Na utrzymanie pozostaje mu ok. 154 zł miesięcznie. Od fundacji i organizacji pozarządowych otrzymuje leki. Wszczęto ponadto postępowanie egzekucyjne z jego majątku.

Decyzją z dnia "[...]" Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił J. K. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres od lipca 2000r. do kwietnia 2001r. w kwocie 5.177,81 zł, odsetek od tych zaległości na dzień 16 listopada 2010r. w wysokości 10.815 zł, składek na ubezpieczenie zdrowotne za wymieniony okres oraz za czerwiec 2002r. w kwocie 959,93 zł z odsetkami w wysokości 2.252 zł. Odmówił także umorzenia składek na Fundusz Pracy za miesiące od lipca 2000r. do kwietnia 2001 r. w kwocie 281,76 zł i 763 zł odsetek.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Zakład wskazał, iż w sprawie nie zaistniały przesłanki pozytywnego rozpatrzenia wniosku. Nie wystąpił stan całkowitej nieściągalności zadłużenia, o którym mowa w art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm., powoływanej dalej jako "u.s.u.s." ). Brak było też podstaw do uwzględnienia wniosku strony w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt 1 – 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ze zm., powoływanego dalej jako "rozporządzenie" ).

Wydaną na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją

"[...]" wyżej wymienione rozstrzygnięcie Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy. W motywach wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek można umorzyć w całości lub w części tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Przypadki takiej nieściągalności określone zostały w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i żaden z nich nie zachodzi w niniejszej sprawie. W ocenie ZUS, nie wystąpiły także przesłanki umorzenia należności, o których mowa w art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1 – 3 rozporządzenia .

Nie zgadzając się z powyższą decyzją, strona wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skargę, uznając rozstrzygnięcie ZUS za niesprawiedliwe

i oparte na braku wnikliwego rozpatrzenia wniosku.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z dnia 28 lipca 2011r.

o sygn. akt I SA/Ol 377/11 stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu wskazał, iż została ona podpisana łącznie przez trzy osoby, przy czym żadna z nich nie powołała się na upoważnienie do jej wydania. Sąd zwrócił uwagę, iż statut Zakładu nie przewiduje udzielania przez Prezesa Zakładu upoważnienia do wydawania decyzji dla grupy pracowników, działających jako organ quasi – kolegialny. Stwierdził również, że sprawa była dwukrotnie prowadzona i rozstrzygana przez tego samego pracownika. Stwierdzone uchybienia uzasadniały przyjęcie, że zaskarżona decyzja wydana została z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa, skutkującym stwierdzeniem jej nieważności.

Dodatkowo Sąd zauważył, że zaskarżona decyzja nie odpowiadała wymogom prawa w zakresie prawidłowego, wszechstronnego rozważenia okoliczności sprawy

i wymogów uzasadnienia. Organ nie odniósł się bowiem szerzej do argumentacji skarżącego w zakresie jego sytuacji życiowej i majątkowej, przyjmując bez bliższej analizy, że skoro nie jest całkowicie (a tylko częściowo) trwale niezdolny do pracy i posiada nieruchomości, to może dodatkowo pracować i w przyszłości spłacać zaległości. W rozważaniach swoich pominął jednak okoliczności związane nie tylko ze zdrowiem, ale i z wiekiem wnioskodawcy (61 lat) oraz sytuacją na rynku pracy. Brakło też rozważenia

w kontekście przedłożonych dowodów, czy opłacenie należności pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego, pozbawiając go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Po dokonaniu ponownej analizy niniejszej sprawy, decyzją z dnia "[...]" Zakład decyzję z dnia "[...]" utrzymał w mocy. Wskazując w uzasadnieniu na podjęte w postępowaniu z wniosku J.K. czynności podniósł, że zobowiązany nie figuruje w ewidencji gruntów i budynków powiatu "[...]", jak również w centralnej ewidencji pojazdów. Nie był zarejestrowany w ewidencji producentów rolnych prowadzonej przez ARiMR. Nie ubiegał się też o przyznanie płatności z programów pomocowych. W latach 2001-2009r. wykazywał przychody z działalności, dochody z renty i wynagrodzenia ze stosunku pracy. Obecnie prowadzona jest z Jego majątku egzekucja administracyjna.

Rozpoznając ponownie sprawę organ ustalił ponadto, że wnioskodawca nie figuruje w rejestrze podatkowym z tytułu dokonywanych czynności majątkowych. W zeznaniu rocznym za 2010r. wykazał przychód 12.094,52zł. Osiąga dochód w kwocie 629,92zł ze świadczenia rentowego z tytułu trwałej częściowej niezdolności do pracy. Stałe obciążenia finansowe wynoszą 403,75zł i są to: podatek od nieruchomości 15,55zł, energia elektryczna 218,20zł, woda 55,00zł, olej opałowy 100,00zł, wywóz śmieci 15,00zł. Wnioskodawca nie korzysta z żadnych form pomocy społecznej. Pozostaje w separacji z żoną, z którą ustanowioną ma rozdzielność majątkową. We współwłasności posiada zaś z małżonką niezabudowaną nieruchomość rolną o powierzchni 0,0626ha położoną w W., pow. G.. Nieruchomość ta obciążona jest jednak hipoteką na rzecz Urzędu Skarbowego na kwoty 235.537,90zł i 538.608,45zł oraz hipoteką za rzecz ZUS w wysokości 22.186,10 zł.

Wobec poczynionych ustaleń faktycznych organ stwierdził, że w przypadku J. K. nie wystąpiły przesłanki całkowitej nieściągalności zadłużenia zawarte w art. art. 28 ust. 2 i 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Analizując podstawę do umorzenia zaległości z tytułu składek w oparciu o § 3 rozporządzenia Zakład podniósł, iż zaspokojenie potrzeb życiowych na poziomie minimum socjalnego nie oznacza ubóstwa, ale dostateczne (choć raczej skromne) warunki bytowania, adekwatne do przeciętnego poziomu życia w kraju. Za zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych należy uznać takie warunki bytowe osoby zobowiązanej, które powodują trwałe zagrożenie dalszej egzystencji poprzez niezapełnienie minimum socjalnego (ubóstwo).

Organ podał, iż średnioroczne minimum egzystencji 1-osobowego gospodarstwa domowego emeryckiego, wynosi według danych Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych i GUS za 2010r. - 447,50zł. Ustawową granicę ubóstwa stanowi kwota 351,00zł, a minimum socjalne to 943,50zł. Wnioskodawca otrzymuje zaś świadczenie rentowe z tytułu niezdolności do pracy na kwotę brutto 1.046,83 zł. Z renty tej dokonywane są wprawdzie potrącenia w kwocie 261,70 zł, przekazywane do Naczelnika Urzędu Skarbowego, który prowadzi postępowanie egzekucyjne na rzecz wierzycieli - Urzędu Miejskiego i Urzędu Skarbowego, w celu ściągnięcia łącznej kwoty 574.782,46zł, jak również dla ZUS w tym mieście, na sumę 23.220,50zł. Do wypłaty wnioskodawcy pozostaje jednak kwota 629,92zł, przy minimum egzystencji wynoszącym na jedną osobę 447,50 zł. Stałe średniomiesięczne obciążenia finansowe wnioskodawcy bez kosztów wyżywienia, leczenia i ubrania wynoszą ok. 425,55 - 453,55zł. Po odjęciu od dochodów pozostaje kwota ok. 176,37zł - 204,37zł.

Mając powyższe na uwadze Zakład uznał, iż opłacenie należności z tytułu składek pozbawia wnioskodawcę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

W Jego ocenie, wystąpiła więc przesłanka umorzenia przy braku całkowitej nieściągalności, określona w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia.

Organ stwierdził jednocześnie, iż w związku z zaprzestaniem prowadzenia przez zobowiązanego działalności gospodarczej nie wystąpiła przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia.

Uznał ponadto, iż wnioskodawca nie wykazał istnienia przesłanki wynikającej z § 3 ust. 1 pkt 3 tego aktu. Nie udowodnił bowiem, że przewlekła choroba lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem pozbawia go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Wykazał jedynie, że orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia "[...]" został uznany za trwale, częściowo niezdolnego do pracy. W związku z pobieraniem przez zobowiązanego świadczenia rentowego, nie wystąpiła też zdaniem organu przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia.

Jak podniesiono w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, prawidłowa wykładania art. 28 ust. 3a u. s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia prowadzi do wniosku, że wynikająca z tych przepisów podstawa umorzenia należności ZUS winna mieć zastosowanie tylko do tych dłużników, którzy przekonują o wykorzystaniu w pełni zdolności do pracy i aktywnej postawie w poszukiwaniu źródeł dochodów. Omawiane uregulowanie nie może być formą premiowania osób, które posiadają zobowiązania finansowe nie tylko wobec ZUS

i prezentują postawę pasywną w zakresie dążenia do ich realizacji. Podstawa umorzenia należności ZUS mająca swe źródło w omawianych przepisach została stworzona dla uzasadnionych przypadków, a zatem wyjątkowych, a nawet drastycznych, powstałych

z przyczyn całkowicie obiektywnych (niezależnych od dłużnika).

Zakład zwrócił uwagę, iż w sprawach o umorzenie występuje jako rzecznik interesu społecznego i zobligowany jest do działania z uwzględnieniem funduszy ubezpieczeniowych, którymi zarządza. Nie ma swobody w dysponowaniu wierzytelnością publicznoprawną. Unormowania dotyczące instytucji umorzenia należy łączyć z istotą Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jako funduszu celowego, tworzonego głównie ze składek na ubezpieczenia społeczne, przede wszystkim w celu realizacji świadczeń wynikających z ubezpieczenia emerytalnego, rentowego, chorobowego i wypadkowego, w tym świadczeń emerytalnych i rentowych. Organ podniósł, iż środków pochodzących ze składek brakuje na pokrycie wydatków z powyższego tytułu. Pomimo dużego dofinansowania z budżetu państwa, ZUS z trudem realizuje nałożone obowiązki. Interes społeczny, jakim jest zapewnienie środków na wypłaty rent i emerytur będących źródłem utrzymania dużej grupy społeczeństwa przemawia w ocenie Zakładu, za odmową umorzenia zaległych składek, pomimo trudnej sytuacji w jakiej znajduje się wnioskodawca.

Organ stwierdził, iż w przedmiotowej sprawie został należycie wyważony, często niezgodny interes społeczny i słuszny interes obywatela. W oparciu o zebrany oraz udostępniony przez wnioskodawcę materiał dowodowy dokonano jasnej i precyzyjnej oceny przesłanek umożliwiających umorzenie. Dlatego też, podjęte w ramach uznania administracyjnego negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne. Przepis art. 28 ust. 2 i 3 daje Zakładowi prawo umorzenia należności w pewnych określonych przepisami okolicznościach. Ustawodawca nie przewidział jednak żadnej okoliczności, w której ZUS miałby obowiązek umorzenia należności z tytułu składek. Odmowa umorzenia nie narusza więc prawa zarówno wtedy gdy wystąpiły przesłanki przemawiające za umorzeniem, jak i wtedy gdy nie miały one miejsca.

W złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skardze na powyższą decyzję J.K. zwrócił uwagę, iż w okresie od 30.11.2000r. do 01.05.2001r. nie prowadził żadnej działalności gospodarczej. Jak podał, potwierdzeniem powyższego jest to, że nie zatrudniał w tym czasie pracowników, sam zaś nie mógł fizycznie wykonywać robót. Możliwość ich wykonywania wyklucza zresztą charakter prac, nie wykonywalnych w okresie zimowym. Skarżący podkreślił, że od początku stycznia 2001r. chorował. Ponownie rozpoczął działalność 01 maja 2001r. i prowadził ją do 08 sierpnia 2002r., czego potwierdzenie stanowić mogą dowody znajdujące się w Oddziałach ZUS. Podniósł, iż jego jedynym błędem skutkującym powstaniem zaległości było nie wyrejestrowanie prowadzonej działalności.

Skarżący zauważył, ZUS nie wziął pod uwagę wytycznych zawartych w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie i pomimo ponownego, dodatkowego i wyczerpującego wyjaśnienia jego sytuacji życiowej oraz materialnej, konkluzją odmowy umorzenia należności z tytułu składek jest argumentacja: "nie bo nie".

W odpowiedzi, Zakład Ubezpieczeń Społecznych wnosząc o oddalenie skargi, podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z dnia 31.03.2012r. skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem Zakładu, iż charakteryzowała go pasywna postawa w zakresie regulowania należności. Wyjaśnił, że od 01.09.2006r. do 22.04.2007r. pracował w wymiarze 1/3 etatu, po czym musiał zrezygnować z pracy z powodu stanu zdrowia. Podniósł, iż w tym okresie organ nie miał wobec niego żadnych roszczeń finansowych. Przedkładając zaświadczenie, z którego wynika, że skarżący po przebytym w 2004r. zawale serca jest leczony w poradniach kardiologicznej oraz zdrowia psychicznego, J.K. wyraził wątpliwość co do tego, że przy Jego wieku i stanie zdrowia zostanie zatrudniony przez jakiegokolwiek pracodawcę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Skargę uznać należało za uzasadnioną.

Stosownie do dyspozycji art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) Sąd administracyjny wykonuje wymiar sprawiedliwości, poddając kontroli akty wydawane przez organy administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem, a więc prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni. Wyeliminowanie z obrotu prawnego aktu wydanego przez organ administracyjny nastąpić może po stwierdzeniu, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. z 2012 r., poz. 270 zwanej dalej w skrócie p.p.s.a..) lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Rozpoznawanie skarg na decyzje organów administracji nie ma natomiast charakteru merytorycznego orzekania w sprawie. Sąd administracyjny pełni wyłącznie funkcje kasacyjne, badając w granicach danej sprawy (art.134 § 1 p.p.s.a.), na podstawie akt (art.133 § 1 p.p.s.a.) zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem, co stanowi wskazany wyżej element sądowej kontroli nad działalnością administracji publicznej. Nie należy natomiast do kompetencji sądu administracyjnego rozstrzyganie samej sprawy administracyjnej.

Podstawę prawną decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stanowił art. 28 ust. 1-4 u.s.u.s. Zgodnie z ust. 1 tego artykułu, należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Ustęp 2 stanowi, że należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. W ust. 3 określono katalog zamknięty przypadków całkowitej nieściągalności. Natomiast w ust. 3a postanowiono, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Oznacza to, iż w przypadku stwierdzenia, że w sprawie nie występuje wymieniona przesłanka organ rentowy może pomimo tego, w uzasadnionych przypadkach umorzyć należności. Szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a omawianej regulacji prawnej, zostały określone w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r., wydanym na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 28 ust. 3b ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z dyspozycją § 3 ust. 1 tego rozporządzenia, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku gdy:

- opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych ,

- poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

- przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Jak wynika z treści powołanego przepisu, wystąpienie sytuacji faktycznej, mieszczącej się w kategorii przypadków w nim przewidzianych, daje ZUS jedynie możliwość umorzenia zaległości w opłacaniu składek, skorzystanie z której pozostawione zostało z woli ustawodawcy, uznaniu administracyjnemu organu.

Problematyka uznania administracyjnego została szeroko omówiona w dotychczasowym orzecznictwie. Powszechnie przyjmuje się, że nie powinno i nie może ono oznaczać dowolności. Ograniczeniami swobody uznania są określone przez ustawodawcę dyrektywy wyboru. Organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona, gruntowna analiza stanu faktycznego sprawy, stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (por. wyrok NSA z dnia 20 marca 2007 r., sygn. akt II GSK 345/06).

Kontrola sądu administracyjnego dotyczy w istocie przestrzegania przez organ podejmujący decyzję dyrektyw wyboru między możliwościami zawartymi w powołanej

w decyzji normy uznaniowej, w szczególności w zakresie norm zawartych w art. 28 ust. 1 – 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jak i w przepisie § 3 ust.1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r.

W wyroku z dnia 28 kwietnia 2003 r., o sygn. akt II SA 2486/01, LEX nr 149543, Naczelny Sąd Administracyjny zawarł tezę, iż: "Podejmując decyzję uznaniową organ administracji stosownie do art. 7 k.p.a. ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień

i środków prawnych".

Dodać jednakże należy, że uznaniowość decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek nie wyklucza szeroko rozumianej kontroli prawidłowości jej podjęcia. Kontrola ta musi przebiegać z uwzględnieniem prawnych przesłanek określających granice luzu administracyjnego dopuszczalnego przy podjęciu decyzji uznaniowej. Sąd ma obowiązek skontrolować zarówno prawidłowość przeprowadzonego postępowania dowodowego, jak

i ocenę zgromadzonych dowodów oraz ustaleń poczynionych na ich podstawie.

Dokonując na tle powyższych uwag oceny zaskarżonej decyzji stwierdzić należy, że została ona wydana zarówno z naruszeniem prawa materialnego - w szczególności art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, jak i prawa procesowego, tj. cyt. wyżej art. 7 k.p.a. oraz art. 77 § 1 i art. 80 tej ustawy, co uzasadniało jej uchylenie.

Niewątpliwie zgodzić należy się z przyjętą przez organy oceną, że w stanie faktycznym sprawy nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności, skoro z akt wynika, ze skarżący osiąga dochody z tytułu renty oraz posiada we współwłasności

z żoną niezabudowaną nieruchomość rolną o powierzchni 0,0626 ha. Nie stwierdzono tym samym braku majątku podlegającego egzekucji. W wyniku dalszej analizy przychodów i wydatków skarżącego Zakład uznał jednakże, iż wobec tego, że wartość rynkowa w/w nieruchomości jest znacznie niższa od łącznej kwoty obciążenia jej hipoteką (na sumę blisko 800.000zł), zaś po dokonaniu niezbędnych opłat i wydatków na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych strony (wyżywienie, leki, odzież), pozostaje kwota ok. 176,37 zł - 204,37 zł miesięcznie, to zobowiązany nie jest w stanie opłacić należności Zakładu. Pomimo stwierdzenia, że opłacenie należności pozbawiłoby skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, odmowę umorzenia tych zaległości organ uznał jednak za uzasadnioną. Przeważający przy ocenie okoliczności sprawy jest bowiem interes społeczny i konieczność zapewnienia wpływów na rzecz Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Organ nie wyjaśnił, jak w takiej sytuacji finansowej zobowiązany ma realizować swoje zobowiązanie, nawet w sposób ratalny.

Dokonana przez Prezesa ZUS w oparciu o powyższe kryteria, ocena stanu faktycznego pod kątem zaistnienia przesłanek umorzenia należności z tytułu składek, narusza zdaniem Sądu opisaną wyżej zasadę uznania administracyjnego, jak i wykracza poza reguły swobodnej oceny dowodów. Jest też sprzeczna z treścią wskazanego wyżej pkt 1 § 3 ust. 1 rozporządzenia, zgodnie z którym to przepisem, właśnie niemożność opłacenia należności ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną - powodująca zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego w zakresie zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, jest przesłanką umorzenia zaległości. Oparte na wyczerpująco zgromadzonym materiale dowodowym, rozważania organu, że wystąpiła przesłanka umorzenia należności ZUS określona w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, jednak, że nie zachodzą podstawy do umorzenia, które dotyczyć może tylko wyjątkowych, drastycznych przypadków ,,powstałych z przyczyn całkowicie obiektywnych i niezależnych od dłużnika", są w ocenie Sądu wewnętrznie sprzeczne i nieprzekonywujące. Zbyt daleko idące w świetle niekwestionowanych ustaleń organu odnośnie sytuacji osobistej i stanu zdrowia zobowiązanego są też wywody uzasadnienia decyzji, jakoby działania wnioskującego o umorzenie nie przekonywały o wykorzystaniu przez niego w pełni swych zdolności do pracy i aktywnej postawie w poszukiwaniu źródeł dochodów. Z zebranych w sprawie dowodów jednoznacznie wynika, ze skarżący jest osobą schorowaną, w wieku 62 lat, pozostaje pod stałą opieką poradni kardiologicznej i poradni zdrowia psychicznego, co niewątpliwie w istotny sposób utrudnia znalezienie pracy zarobkowej. W toku postępowania skarżący zwracał uwagę, że podjął pracę zarobkową w okresie od 1 września 2006r. do 22 kwietnia 2007r., w niepełnym wymiarze (k. 136 tom I akt adm.), z której zrezygnował jednak ze względów zdrowotnych. W ocenie Sądu, wykazana przez skarżącego obecna sytuacja materialna i osobista, związana z jego stanem zdrowia i wiekiem jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. Wbrew twierdzeniom Zakładu, można zaliczyć ją właśnie do przypadków wyjątkowych, a nawet drastycznych. Nie bez znaczenia dla oceny stanu faktycznego sprawy pozostają też, zdaniem Sądu, podnoszone przez stronę okoliczności w jakich doszło do powstania wnioskowanych do umorzenia zaległości, związane z nieprowadzeniem działalności gospodarczej w okresie od 30.11.2000r do 01.05.2001r., z powodu choroby zobowiązanego oraz sezonowego charakteru tej działalności. W związku z analizą stanu fatycznego sprawy powyższe kwestie nie zostały przez organ dostatecznie rozważone.

Wskazując w uzasadnieniu decyzji istotne z punktu widzenia cyt. wyżej przepisu rozporządzenia, ustalenia faktyczne, organ II instancji sformułował wnioski sprzeczne z treścią stanowiących podstawę decyzji, cytowanych wyżej przepisów ustawy i rozporządzenia. Nieprzekonywujący, wobec stwierdzenia niewątpliwie trudnej sytuacji materialnej i osobistej strony, jest w szczególności argument, iż umorzenie należności przypadających na rzecz Funduszu Ubezpieczeń Społecznych może mieć negatywny wpływ na prawidłowe funkcjonowanie tego funduszu oraz na terminową wypłatę świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Wyrażonej przez ZUS oceny w powyższym zakresie nie sposób podzielić również z tego względu, iż zaprezentowane stanowisko w istocie ograniczałoby, a nawet wręcz eliminowałoby potrzebę i sens regulacji ustanowionej przepisami art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 ust. 1 cyt. wyżej rozporządzenia - w takich, jak m.in. przedmiotowej sprawie sytuacjach, gdzie nie sposób nie przyjąć - co także stwierdził ZUS - że zaistniała jedna z przesłanek umorzenia zaległych składek wymieniona w tych przepisach.

W ocenie Sądu, uzasadnienie decyzji wydanej przez Zakład w rozpatrywanym zakresie nie spełnia wymogów, o których mowa w art. 107 § 3 k.p.a.. Ogranicza się ono w zasadzie do przytoczenia przepisów warunkujących umorzenie należności i stwierdzenia, że wystąpienie w tej konkretnej sprawie okoliczności świadczących o spełnieniu określonych przepisami przesłanek mogło, lecz nie musiało prowadzić do rozstrzygnięcia pozytywnego dla wnioskodawcy. Trudno zatem kwestionować odczucie skarżącego, iż decyzja odmowna w sprawie umorzenia należności opierała się na argumentacji "nie, bo nie". Podkreślić zaś należy, na co trafnie zwracano uwagę w dotychczasowym orzecznictwie, (p. wyrok z NSA dnia 10 października 2007 r., II GSK 176/07, LEX nr 399183), iż okoliczności uzasadniające odmowę umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne powinny być przeanalizowane i omówione w sposób nie budzący żadnych wątpliwości, szczególnie gdy decyzja dotyczy sfery elementarnych potrzeb skarżącego - posiadania środków niezbędnych do przeżycia. Konieczne jest zatem skonfrontowanie sytuacji materialnej skarżącego z wysokością zaległej należności i wskazanie dochodów, które zdaniem organu - byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia.

Dlatego też uzasadnienie, jako jeden z elementów decyzji, winno zawierać także ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle wskazanych w niej norm prawa materialnego, w sprawie art. 28 ustawy. W tej sytuacji, powołanie się przez organ orzekający jedynie na okoliczności, że w przypadku decyzji uznaniowej, pomimo stwierdzenia istnienia przesłanki określonej w § 3 ust 1 rozporządzenia, Zakład może udzielić ulgi umorzenia należności z tytułu składek, ale nie ma takiego obowiązku, nie może być, w ocenie Sądu uznane za wystarczające odniesienie się organu do sytuacji skarżącego. Odmowa umorzenia musi opierać się na rzeczywistych podstawach, zaś jej uzasadnienie pełne, logiczne i spójne. Nie sposób bowiem uznać, iż uznaniowy charakter takiej decyzji ("może umorzyć") oznacza pełną swobodę tego organu w stosowaniu omawianej ulgi, sprowadzającą się do odmowy jej zastosowania pomimo uznania, iż wykazana została niemożność zapłacenia należności ze względu na zagrożenie dla egzystencji zobowiązanego.

Zdaniem Sądu, przytoczona przez organ argumentacja nie uzasadnia wydanego rozstrzygnięcia w sposób rzetelny i dokładny, wskazując tym samym na dokonanie uproszczonej oceny stanu faktycznego rozpatrywanej sprawy, bez uwzględnienia powołanych powyżej okoliczności.

W ponownym postępowaniu organy podatkowe powinny zatem dokonać uwzględniającej powyższe uwagi i wskazania Sądu, wszechstronnej analizy całokształtu okoliczności sprawy. Uzasadnienie decyzji powinno zawierać pełną ocenę występujących w sprawie faktów, nawet wtedy, gdyby fakty te nie znalazły uznania u organu rozstrzygającego sprawę. Powinno ono również zawierać umotywowaną ocenę stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa oraz wskazywać jaki związek zachodzi między tą oceną, a treścią rozstrzygnięcia.

W związku z powyższym, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.