Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 585/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2021-05-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6139 Inne o symbolu podstawowym 613
Hasła tematyczne: Środowiskowe uwarunkowania dla przedsięwzięcia
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 66 ust. 1 pkt 5
journal: Dz.U. 2018 poz 2081
law: Ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz  o ocenach oddziaływania na środowisko - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Janiszewska-Ziołek Sędziowie sędzia WSA Joanna Brzezińska asesor WSA Katarzyna Korycka (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 11 maja 2021 r. sprawy ze skargi A. S., R. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] stycznia 2020r. nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz A. S. i R. S. solidarnie kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] Wójt Gminy R., po ponownym rozpatrzeniu wniosku J. P. z dnia [...] czerwca 2016 r. w następstwie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (WSA) w Bydgoszczy z dnia 27 marca 2018 r. o sygn. akt II SA/Bd 1334/17, na podstawie m.in. art. 71 ust. 2 pkt 1, art. 75 ust. 1 pkt 4, art. 80 ust. 1 i art. 82 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (t.j. Dz.U. 2018 r. poz. 2081, dalej powoływanej w skrócie jako "uuiś") ustalił środowiskowe uwarunkowania realizacji przedsięwzięcia polegającego na budowie trzech budynków inwestorskich wraz z infrastrukturą techniczną dla brojlerów kurzych na działce nr [...], obręb J., gmina R., powiat [...].

W uzasadnieniu decyzji organ opisał dotychczasowy przebieg postępowania oraz istotne cechy przedsięwzięcia. Wskazał, że przedmiotowe przedsięwzięcie kwalifikuje się do przedsięwzięć mogących zawsze znacząco oddziaływać na środowisko, w rozumieniu przepisu § 2 ust. 2 pkt 2 w zw. z § 2 ust. 1 pkt 51 oraz § 3 ust. 1 pkt 37 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 września 2019 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko (Dz.U. z 2019 r. poz. 1839) i, że w sprawie przeprowadzona została w związku z tym ocena oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko. Zaznaczył, że w toku postępowania organ I instancji uzyskał pozytywne stanowiska organów uzgadniających i opiniujących, w tym ponownie (w związku z uchyleniem przez WSA wyrokiem z dnia 27 marca 2018 r. uprzednio wydanej dla inwestycji decyzji środowiskowej) uzgodnienie Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska (RDOŚ) w B. z dnia [...] października 2019 r. i opinię Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego (PPIS) w I. z dnia [...] grudnia 2018 r. Powołał się na czynności związane z zapewnieniem udziału społeczeństwa w procedurze podejmowania decyzji. Wskazał na ustalenia i analizy zawarte w przedłożonym i uzupełnianym przez inwestora raporcie o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko (dalej raport). Opisując źródła i zakres emisji hałasu oraz emisji zanieczyszczeń do powietrza w czasie realizacji i eksploatacji przedsięwzięcia (głównie emisja gazów – siarkowodoru i amoniaku oraz pyłów, a także emisja odoru) organ wskazał, że w przypadku przedmiotowego przedsięwzięcia nie dojdzie do przekroczenia dopuszczalnych poziomów hałasu i zanieczyszczeń w powietrzu. Wskazał przy tym na zaplanowane przez inwestora do zastosowania oraz określone w decyzji środki mające na celu zmniejszenie uciążliwości dla środowiska i okolicznych mieszkańców. Reasumując organ stwierdził, że z uwagi na charakter przedmiotowej inwestycji, możliwe zagrożenia dla środowiska związane przede wszystkim z emisją substancji złowonnych oraz generowaniem hałasu, jak również rodzaj i skalę możliwego oddziaływana, a także planowane rozwiązania techniczne i technologiczne, przedmiotowe zamierzenie, przy uwzględnieniu warunków eksploatacji przedsięwzięcia wyrażonych w decyzji nie wpłynie negatywnie na środowisko.

Od powyższej decyzji skarżący A. S. i R. S. wnieśli odwołanie domagając się jej uchylenia i orzeczenia o odmowie udzielenia zgody na realizację przedmiotowego przedsięwzięcia, ewentualnie uchylenia zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Skarżący wskazali, że podtrzymują wszystkie dotychczas zgłaszane przez nich w sprawie zarzuty, wskazując przede wszystkim na niekompletność złożonego przez inwestora raportu oraz zaniechanie rozważania przez organ I instancji wszystkich aspektów związanych z uciążliwościami planowanej inwestycji na okolicznych mieszkańców, a co za tym idzie, potencjalnych konfliktów społecznych. Jednocześnie powołali się na wydany w sprawie przez WSA w Bydgoszczy wyrok z dnia 27 marca 2018 r. o sygn. akt II SA/Bd 1334/17.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2020 r. nr [...]20 Samorządowe Kolegium Odwoławcze (SKO) w B. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ II instancji opisał dotychczasowy przebieg postępowania, cechy charakterystyczne przedmiotowego przedsięwzięcia i jego zakres oddziaływania na środowisko, podkreślając że przeprowadzone w sprawie postępowanie wykazało brak negatywnego wpływu przedsięwzięcia na środowisko. Wskazał na zachowanie w sprawie wymaganej prawem procedury poprzedzającej wydanie decyzji środowiskowej. Zaznaczył, że decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach została wydana z uwzględnieniem wymaganych uzgodnień i opinii, ustaleń zawartych w przedłożonym i uzupełnionym raporcie oraz wyników postępowania z udziałem społeczeństwa. Podniósł, że w następstwie realizacji wskazań zawartych w ww. wyroku WSA w Bydgoszczy z dnia 27 marca 2018 r. o sygn. akt II SA/Bd 1334/17 organ I instancji pismem z dnia [...] września 2018 r. wezwał inwestora do przedstawienia pełnej analizy wariantowej planowanej inwestycji. W udzielonej pismem z dnia [...] października 2018 r. odpowiedzi inwestor przedstawił pełną analizę wariantową przedsięwzięcia, w ramach której wskazał i opisał wariant proponowany przez inwestora (stanowiący przedmiot decyzji środowiskowej), uznany przez inwestora za wariant najkorzystniejszy dla środowiska oraz racjonalny wariant alternatywny, obejmujący dwa ewentualne warianty alternatywne, tj. wariant polegający na budowie budynków inwestorskich i hodowli kur niosek oraz wariant polegający na budowie kotłowni na terenie projektowanej fermy i zastosowaniu systemu ocieplania kurników z wykorzystaniem węgla kamiennego. SKO zaznaczyło, że przeprowadzona analiza rozprzestrzeniania się hałasu i rozprzestrzeniania się zanieczyszczeń w środowisku we wszystkich wariantach wykazała brak przekroczeń dopuszczalnych norm w zakresie emisji hałasu i zanieczyszczeń do środowiska, z tym że w przypadku wariantu polegającego na budowie kotłowni i zastosowaniu systemu ocieplania kurników z wykorzystaniem węgla kamiennego, dla którego wielkość emisji poszczególnych substancji powstających w wyniku metabolizmu hodowlanych zwierząt w kurnikach nie ulegnie zmianie, wystąpi dodatkowy emitor – emitor kotłowni, którym odprowadzane będą zanieczyszczenia do atmosfery powstające w wyniku spalania węgla kamiennego. SKO stwierdziło, że analiza złożonego raportu wraz z jego uzupełnieniami prowadzi do wniosku, że warianty przedsięwzięcia zostały w nim przedstawione w sposób spełniający warunki określone w art. 66 ust. 1 pkt 5-7 uuiś oraz wytyczne wynikające z wyroku WSA w Bydgoszczy z dnia 27 marca 2018 r., sygn. akt II SA/Bd 1334/17. Inwestor bowiem w ramach ponownego postępowania przedstawił pełną analizę wariantową, opisał różnice między wariantami, opisał ich wpływ na elementy środowiska i wyjaśnił powody dla których proponowany przez niego wariant jest najkorzystniejszy dla środowiska, a wyjaśnienia te zdaniem SKO są spójne, nie budzą wątpliwości i zostały zaaprobowane przez wyspecjalizowane organy. Jednocześnie organ odwoławczy podkreślił, że zarzuty skarżących co do niekompletności złożonego przez inwestora raportu oraz zaniechania rozważenia przez organ I instancji wszystkich aspektów związanych z uciążliwościami inwestycji dla okolicznych mieszkańców, w tym potencjalnych konfliktów społecznych, są nieuzasadnione, skoro współdziałające organy wydały pozytywne uzgodnienia i opinie dla planowanego przedsięwzięcia, a skarżący nie przedłożyli kontrraportu potwierdzającego zgłaszane zastrzeżenia względem przedłożonego raportu, lecz kwestionują raport w oparciu o zarzuty natury ogólnej, nieoparte na odpowiednich ocenach (badaniach) specjalistycznych. Organ odwoławczy zaznaczył przy tym, że przedłożone analizy akustyczne oraz wpływu emisji na stan jakości powietrza (będące częścią raportu), uwzględniające obiekty na działce nr [...], wykazały że w przypadku przedmiotowego przedsięwzięcia (zaproponowanego przez inwestora do realizacji) nie dojdzie do przekroczenia dopuszczalnych poziomów hałasu i zanieczyszczeń w powietrzu. Natomiast celem emisji odorantów (ustawodawca nie przewidział norm ochrony powietrza przed zapachami, tylko przed substancjami w powietrzu) nałożona na inwestora szereg obowiązków mających ograniczyć emisję substancji odorotwórczych. SKO zaznaczyło także, że sporządzony raport zawiera wymaganą prawem analizę możliwych konfliktów społecznych związanych z planowanym przedsięwzięciem oraz, że w sprawie przeprowadzono postępowanie z udziałem społeczeństwa, biorąc pod uwagę wyniki tego postępowania. Stwierdził również, że sprzeciw mieszkańców wobec inwestycji nie może stanowić podstawy do wydania decyzji negatywnej oraz, że decyzja o odmowie ustalenia środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia może być wydana jedynie w przypadkach wyszczególnionych w ustawie (art. 80 ust. 2, art. 80 ust. 1 pkt 1w zw. z art. 77, art. 81 ust. 1 i art. 81 ust. 2 uuiś, negatywny wpływ przedsięwzięcia na możliwość osiągnięcia określonych celów środowiskowych), które w przedmiotowej sprawie nie wystąpiły, w związku z czym organ I instancji zobowiązany był do określenia dla inwestycji środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia.

Na powyższą decyzję skarżący wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, zaskarżając ja w całości i domagając się jej uchylenia. Skarżący zarzucili:

1) mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.

- art. 77 ust. 1 pkt 2 i art. 78 ust. 1 pkt 2 uuiś poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji wydanej bez aktualnej opinii PPIS,

- art. 82 ust. 1 pkt 1 lit. b uuiś poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji określającej w decyzji środowiskowej istotne warunki korzystania ze środowiska w fazie realizacji i eksploatacji lub użytkowania przedsięwzięcia w stosunku do innego przedmiotu postępowania, tj. "hodowli trzody chlewnej", a nie brojlerów kurzych (pkt III.1 decyzji),

- art. 82 ust. 5 uuiś poprzez nienałożenie na wnioskodawcę obowiązku przedstawienia analizy porealizacyjnej w sytuacji, gdy na gruncie niniejszej sprawy zachodzi konieczność weryfikacji rzeczywistego oddziaływania realizowanego przedsięwzięcia na środowisko,

- art. 66 ust. 1 pkt 5 i pkt 15 uuiś poprzez wydanie zaskarżonej decyzji na podstawie przedłożonego raportu, mimo iż raport ten nie odpowiadał warunkom określonym przepisami prawa, w tym przede wszystkim nie zawierał opisu analizowanego wariantu alternatywnego, a także wyczerpującej analizy możliwych konfliktów społecznych związanych z planowanym przedsięwzięciem (związanych przede wszystkim z uciążliwością zapachową i brakiem zmiany lokalizacji przedsięwzięcia);

2) mające istotny wpływ na wynik sprawy, naruszenie przepisów postępowania, tj.

- art. 15zzs ust. 9 w związku z ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.) poprzez wdanie decyzji administracyjnej nieuwzględniającej żądania odwołujących się stron w okresie zawieszenia biegu terminów procesowych w postępowaniach administracyjnych w okresie stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID,

- art. 28 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 256 ze zm., dalej powoływanej jako "kpa") poprzez dowolne ustalenie katalogu stron niniejszego postępowania i pominięcie R. Z. jako strony postępowania, podczas gdy osoba ta została uznana za stronę przy wydawaniu poprzedniej decyzji w niniejszej sprawie uchylonej następnie przez WSA w Bydgoszczy,

- art. 28 kpa poprzez uznanie za stronę niniejszego postępowania R. T., prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą [...] R. T. z siedzibą w B., który jest jedynie autorem wyjaśnień i uzupełnień raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko i nie ma interesu prawnego na gruncie niniejszej sprawy,

- art. 107 § 3 kpa poprzez sporządzenie uzasadnienia skarżonej decyzji w sposób niewyczerpujący, przejawiający się w braku wyjaśnienia, dlaczego odstąpiono od nałożenia na wnioskodawcę obowiązku przedstawienia analizy porealizacyjnej podczas gdy w poprzedniej decyzji na gruncie niniejszej sprawy taki obowiązek stwierdzono oraz braku wyjaśnienia sposobu ustalenia stron przedmiotowego postępowania,

- art. 7 i art. 77 § 1 kpa w zw. z art. 80 kpa oraz art. 107 § 3 kpa poprzez zaniechanie weryfikacji kwestii zawartych w złożonym przez inwestora raporcie wraz z uzupełnieniami, brak weryfikacji spełnienia przez raport wymogów określonych w art. 66 uuiś, niepodjęcie działań zmierzających do zgromadzenia kompletnego materiału dowodowego celem wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy i oparcie rozstrzygnięcia o nieprawidłowo zgromadzony materiał, co z kolei doprowadziło do bezkrytycznej i dowolnej, a nie swobodnej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, w szczególności złożonego przez inwestora raportu wraz z uzupełnieniami.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. SKO podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie, wskazując na brak podstaw do uwzględnienia skargi w oparciu o podniesione w niej zarzuty z uwagi na ich niezasadność oraz brak wpływu na wynik sprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

Przedmiot kontroli w niniejszej sprawie stanowi decyzja SKO w B. utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy R. z dnia [...] stycznia 2020 r., mocą której ustalone zostały środowiskowe uwarunkowania realizacji przedsięwzięcia polegającego na budowie trzech budynków inwestorskich wraz z infrastrukturą techniczną dla brojlerów kurzych na działce nr [...], obręb J., gmina R., powiat [...].

Zaskarżona decyzja SKO w B. i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji z dnia [...] stycznia 2020 r. wydane zostały w następstwie wyroku WSA w Bydgoszczy z dnia 27 marca 2018 r., sygn. akt II SA/Bd 1334/17 uchylającego decyzję SKO w B. z dnia [...] września 2017 r. SKO-[...] i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy R. z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] ustalającą środowiskowe uwarunkowania realizacji przedmiotowego przedsięwzięcia.

Zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej powoływanej jako "ppsa"), ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Przez ocenę prawną należy rozumieć sąd o prawnej wartości sprawy. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego oraz kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania określonej decyzji.

Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych

Odstępstwo od zasady związania oceną prawną i wskazaniami, o których mowa w art. 153 ppsa, może dotyczyć wyłącznie sytuacji zmiany stanu prawnego oraz zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy.

W sprawie moc wiążącą w rozumieniu art. 151 ppsa ma ww. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 27 marca 2018 r., sygn. akt II SA/Bd 1334/17. Oznacza to, że zarówno orzekające w sprawie organy, jak i tut. Sąd, związane były i są oceną i wskazaniami zawartymi w tym wyroku. Wobec powyższego podkreślić należy, że w wyroku tym WSA w Bydgoszczy zakwestionował przedłożony w sprawie raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko z uwagi na niewypełnienie wymogu z art. 66 ust. 1 pkt 5 uuiś, tj. nieprzedstawienie racjonalnego wariantu alternatywnego przedsięwzięcia, który stanowiłby pewną całościową wizję innego sposobu realizacji planowanego przedsięwzięcia, a nie – tak jak uczyniono to w sprawie - opis różnego rodzaju możliwych rozwiązań, które mogą być rozważane przy realizacji inwestycji. Sąd podkreślił, że wariant alternatywny - racjonalny - musi być konkretny, opatrzony proporcjonalnym do wariantu inwestorskiego opisem i analizą oddziaływania na poszczególne elementy środowiska, oraz że powinien zawierać elementy pozwalające na jego identyfikację, wyróżnienie cech charakteryzujących go i w efekcie pozwalających na porównanie z wariantem proponowanym przez inwestora. Sąd wskazał na konieczność przeprowadzenia rzetelnej analizy oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, uwzględniającej warianty jego realizacji, w ten sposób, aby było możliwe porównanie oddziaływań w ramach poszczególnych wariantów i uzasadnienie wyboru jednego z nich. Zaznaczył przy tym, że warianty powinny odwoływać się do różnych kryteriów realizacji przedsięwzięcia takich jak: czynniki społeczne, ekonomiczne, środowiskowe, przestrzenne, a także pozwalać na dokonanie oceny czy rzeczywiście spowodują one zmianę (ograniczenie) oddziaływania na środowisko, czy też są w istocie pozornym przedstawieniem alternatywnego sposobu realizacji inwestycji. Podsumowując Sąd stwierdził, że w powyższym zakresie ocena raportu przez organy została w sprawie dokonana z uchybieniem art. 66 ust. 1 pkt 5 uuiś, które miało wpływ na wynik sprawy, i z tego względu orzekł o uchyleniu wydanych przez organy obu instancji decyzji.

Pomimo uchylenia przez WSA w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 27 marca 2018 r. obu wydanych uprzednio w sprawie przez orzekające organy decyzji (decyzji SKO w Bydgoszczy z dnia [...] września 2017 r. i poprzedzającą ją decyzji Wójta Gminy R. z dnia [...] lipca 2017 r.) ze względu na istotne uchybienia w zakresie przedstawienia pełniej, całościowej analizy wariantów planowanego przedsięwzięcia, w sprawie, organ I instancji w wydanej po ponownym przeprowadzeniu postępowania decyzji z dnia [...] stycznia 2020 r. w ogóle nie wypowiedział się odnośnie wykonania i spełnienia wskazań zawartych w wyroku WSA w Bydgoszczy z dnia 27 marca 2018 r. Nie dokonał też w wydanej decyzji jakiejkolwiek oceny raportu i przedłożonych w sprawie dokumentów w zakresie dotyczącym analizy wariantowej przedsięwzięcia, w tym w szczególności odnośnie przedstawionego przez inwestora racjonalnego wariantu alternatywnego i wariantu najkorzystniejszego dla środowiska. Organ II instancji natomiast w zaskarżonej decyzji z dnia [...] kwietnia 2020 r. ograniczył się jedynie do wskazania, że inwestor w ponownie prowadzanym postępowaniu został wezwany do przestawienia pełnej analizy wariantowej przedsięwzięcia oraz do dokonania krótkiego opisu przedstawionych przez inwestora w następstwie ww. wezwania wariantów, ze wskazaniem że w ramach wariantu alternatywnego inwestor przewidział wariant polegający na budowie budynków inwentarskich i hodowli kur niosek oraz wariant polegający na budowie na fermie kotłowni i zastosowaniu systemu ocieplania kurników z wykorzystaniem węgla kamiennego. Ocena natomiast wariantów przedsięwzięcia przez SKO, w tym odnośnie wariantu najkorzystniejszego dla środowiska, została sprowadzona wyłącznie do wskazania, że wyjaśnienia i opis przez inwestora wariantów nie budzą wątpliwości, są spójne, zostały zaakceptowane przez wyspecjalizowane organy i nie zostały skutecznie podważone.

Warianty realizacji przedsięwzięcia, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 5 uuiś, stanowią jeden z najistotniejszych instrumentów prawidłowej oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko. Celem wariantowania jest niedopuszczenie do podjęcia działalności mogącej negatywnie oddziaływać na środowisko. Skuteczność realizacji tego celu uzależniona jest w dużej mierze od jakości opracowanych w raporcie wariantów oraz prawidłowej ich oceny przez organ wydający decyzję środowiskową. To bowiem na organie spoczywa ostatecznie ocena przedstawionych wariantów przedsięwzięcia. W szczególności, uzasadnienie decyzji środowiskowej, w której dokonano wyboru wariantu inwestorskiego, powinno zawierać przeprowadzoną przez organ ocenę wariantów, uargumentowanie wyboru i wskazanie, jakimi przesłankami kierował się organ przy dokonanym wyborze. Nie wyklucza to sięgnięcia również do wiedzy specjalistycznej organów uzgadniających i opiniujących. Warianty przedsięwzięcia powinny się różnić przede wszystkim pod względem sposobu, w jaki przedsięwzięcie w każdym z tych wariantów będzie oddziaływać na środowisko, ponieważ ich rolą jest wskazanie alternatywnych rozwiązań pozwalających to środowisko chronić w jak najpełniejszym wymiarze. "Racjonalność" wariantu alternatywnego oznacza, że wariant taki faktycznie mógłby zostać wybrany przez organ dokonujący oceny raportu zamiast wariantu zaproponowanego przez inwestora, że możliwe jest jego rzeczywiste wprowadzenie i można go obiektywnie zastosować. Racjonalny wariant alternatywny nie może więc być pozorny, abstrakcyjny czy też z góry skazany na niepowodzenie. Nie należy więc przedstawiać wariantu, którego faktyczna realizacja jest niemożliwa, nierealna lub skazana na niepowodzenie. Z kolei "alternatywność" wariantu oznacza, że wariant ten musi się różnić od wariantu proponowanego przez inwestora w zakresie oddziaływania na środowisko. "Alternatywność" wymaga, co do zasady, zaproponowania wariantu różnego pod względem kryteriów przestrzennych (jak np. lokalizacja, skala i rozmiar inwestycji) lub technologicznych (jak np. rodzaj użytych materiałów, moc i produktywność zainstalowanych urządzeń). Nie jest też wykluczone odwoływanie się do innych różnic, wynikających np. z kryteriów ekonomicznych i społecznych. Bezsprzecznie wariant racjonalny nie może mieć charakteru pozornego, tj. nie może się sprowadzać do zaproponowania realizacji przedsięwzięcia w tej samej lokalizacji przy niewielkich różnicach technologicznych (por. wyrok NSA z dnia 26 maja 2020 r., sygn. akt II OSK 3327/19; wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 17 lipca 2019 r., sygn. akt II SA/Go 260/19; wyrok WSA w Białymstoku z dnia 11 lutego 2020 r., sygn. akt II SA/Bk 583/19; wyrok WSA w Olsztynie z dnia 9 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Ol 997/19 - dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query).

W przedmiotowej sprawie orzekając organy, zdaniem Sądu, uchyliły się od dokonania oceny wariantów, rzetelnego uargumentowania wyboru i wskazania, jakimi przesłankami kierowały się przy dokonanym wyborze wariantu inwestorskiego. Organ I instancji bowiem, jak wskazano, w ogóle nie wypowiedział się co do przedstawionych wariantów przedsięwzięcia i dokonanego wyboru. Natomiast ocena organu II instancji jest na tyle ogólnikowa, że nie sposób zweryfikować przesłanek wnioskowania organu, że przedstawiony raport spełnia wymogi określone w art. 66 ust. 1 pkt 5 uuiś. Przede wszystkim organ II instancji całkowicie przemilczał kwestię, że RDOŚ - po przedstawieniu przez inwestora w ponownie poprowadzonym postępowaniu analizy wariantowej planowanej inwestycji - kilkukrotnie wzywał inwestora do udzielenia wyjaśnień odnośnie przedstawionego wariantu alternatywnego przedsięwzięcia polegającego na chowie kur reprodukcyjnych (pisma z dnia [...] grudnia 2018 r., [...] marca 2019 r., [...] maja 2019 r.), że w ramach tych wezwań RDOŚ wyraził stanowisko, iż wariant alternatywny w postaci chowu kur niosek reprodukcyjnych jest wariantem korzystniejszym dla środowiska, niż wariant proponowany przez inwestora, że w związku z tym zwrócił się do inwestora o wskazanie czy wyraża zgodę na realizację zamierzenia w wariancie alternatywnym, którą to zgodę inwestor udzielił, że wezwał on także inwestora o przedstawienie wariantu alternatywnego realnego do zastosowania przez inwestora i, że w następstwie tego zapytania inwestor wskazał w piśmie z dnia [...] lipca 2019 r., iż postanowił zrezygnować z wariantu alternatywnego w postaci hodowli kur niosek reprodukcyjnych. Pomimo rezygnacji przez inwestora w piśmie z dnia [...] lipca 2019 r. z wariantu alternatywnego w postaci hodowli kur niosek reprodukcyjnych, SKO w zaskarżonej decyzji wskazało na ten wariant jako na jeden z przedstawionych przez inwestora racjonalnych wariantów alternatywnych. Okoliczność ta potwierdza, że organ II instancji nie dokonał rzeczywistej oceny wariantów realizacji przedsięwzięcia, a tym samym przedłożonego w sprawie raportu. W sprawie nie wypowiedziano się także odnośnie drugiego – wskazanego przez inwestora - wariantu alternatywnego tj. wariantu polegającego na budowie na fermie kotłowni i zastosowaniu systemu ocieplania kurników z wykorzystaniem węgla kamiennego, tymczasem zdaniem Sądu zaproponowanie wariantu polegającego tylko na zastąpieniu ogrzewania gazowego kurników ogrzewaniem węglem kamiennym i koniecznością wybudowania w związku z tym kotłowni, wymagało dokonania oceny czy tego rodzaju wariant nie miał charakter pozornego, nie był z góry skazany na niepowodzenie i mógłby zostać wybrany, biorąc pod uwagę jego oddziaływanie na środowisko związane z emisją wprowadzanych do powietrza zanieczyszczeń (dodatkowy emitor – kotłownia), które – jak sam wskazał to inwestor – jest znacznie większe niż w przypadku wariantu zaproponowanego przez inwestora, a ponadto wymaga budowy dodatkowego budynku (kotłowni). Istotna wadliwość wydanych w sprawie decyzji wiąże się zatem z brakiem przeprowadzenia przez orzekające organy oceny wariantowej planowanego przedsięwzięcia, uargumentowania dokonanego wyboru i wskazania przesłanek, którymi kierował się organ przy dokonanym wyborze. Tymczasem było to w sprawie konieczne dla dokonania prawidłowej oceny oddziaływania na środowisko, ale też co należy wyraźnie podkreślić, obligowała do tego organy okoliczność, że uprzednie wydane przez organy decyzje zostały uchylone przez WSA w Bydgoszczy wyrokiem z dnia [...] marca 2018 r. ze względu właśnie na wady raportu w zakresie przedstawienia wariantu alternatywnego planowanego przedsięwzięcia. Uwzględnienie oceny i wskazań ww. wyroku wymagało zatem w takich okolicznościach nie tylko wezwania inwestora do przedstawienia pełnej analizy wariantowej przedsięwzięcia, ale także wykazania przez organy w podjętych decyzjach, że zastrzeżenia Sądu zostały wyeliminowane i, że w sprawie przeprowadzono rzetelną analizę oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, uwzględniającą warianty jego realizacji. Tego jednak, jak wykazano, nie uczyniły orzekające w sprawie organy. Należy przy tym zaznaczyć, że sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę organów administracji publicznej, a nie poprzez zastępowanie organów w merytorycznym rozpoznawaniu i rozstrzyganiu spraw administracyjnych. Brak przeprowadzenia przez organy oceny wariantowej przedsięwzięcia, znajdującej odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, stanowi o istotnym naruszaniu art. 153 ppsa, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 kpa w zw. z art. 66 ust. 1 pkt 5 uuiś. Raport stanowi kluczowy dowód w sprawie wydania decyzji środowiskowej poprzedzonej oceną odziaływania przedsięwzięcia na środowisko, i wymaga w związku z tym przeprowadzenia rzetelnej oceny w tym w zakresie objętym art. 66 ust. 1 pkt 5 uuiś, czego w sprawie zaniechano, pomijając nawet okoliczność rezygnacji przez inwestora z wariantu alternatywnego w postaci hodowli kur niosek reprodukcyjnych.

W sprawie organy, co słusznie zarzucili skarżący, nie wyjaśniły także w podjętych decyzjach przyczyny nienałożenia w decyzji środowiskowej na inwestora obowiązku przedstawienia analizy porealizacyjnej (art. 82 ust. 1 pkt 5 uuiś), pomimo, że w uchylonej wyrokiem z dnia [...] marca 2018 r. decyzji Wójta Gminy R. z dnia [...] lipca 2017 r. został nałożony na inwestora obowiązek wykonania analizy porealizacyjnej w trakcie trwania pierwszego cyklu produkcyjnego w zakresie dyspersji odorantów oraz pyłów. W sytuacji zatem zaniechania, po ponownym rozpatrzeniu sprawy przez organy, nałożenia na inwestora wskazanego obowiązku, który wcześniej uznany został przez organy odnośnie tego samego przedsięwzięcia za konieczny i uzasadniany, należało w ocenie Sądu, wskazać przyczyny uznania, że aktualnie nie zachodzi już konieczność przeprowadzenia analizy porealizacyjnej celem zweryfikowania rzeczywistych oddziaływań (odorantów – amoniaku i siarkowodoru; pyłów) oraz efektywności zastosowanych środków łagodzących. Tego bowiem wymaga zasada przekonywania i wyjaśniania stronom motywów decyzji (art. 11 i art. 107 § 3 kpa). Instytucja analizy porealizacyjnej, o której mowa w art. 82 ust. 1 pkt 5 uuiś służyć ma weryfikacji rzeczywistego oddziaływania zrealizowanego przedsięwzięcia na środowisko. Jak wynika z samej treści art. 83 uuiś, w analizie tej dokonuje się porównania ustaleń zawartych w raporcie o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko i w decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, w szczególności ustaleń dotyczących przewidywanego charakteru i zakresu oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko oraz planowanych działań zapobiegawczych z rzeczywistym oddziaływaniem przedsięwzięcia na środowisko i działaniami podjętymi dla jego ograniczenia. Sporządzenie analizy porealizacyjnej jest w interesie właścicieli nieruchomości sąsiednich. Ma na celu ograniczenie rzeczywistych uciążliwości dla tych nieruchomości. W sprawie dotyczyły one głównie uciążliwości zapachowych, ale również związanych z emisją zanieczyszczeń do powietrza. Wyrazem uwzględnienia obaw i zastrzeżeń okolicznych mieszkańców w tym zakresie, był niewątpliwie nałożony na inwestora obowiązek sporządzenia analizy porealizacyjnej w zakresie emisji substancji odorowych oraz pyłów. Zaniechania zatem nałożenia takiego obowiązku w obecnie kontrolowanych przez Sąd decyzjach, pomimo konfliktów społecznych związanych z realizacją spornego przedsięwzięcia, wymagało wyjaśnienia tego stanu rzeczy w podjętych decyzjach (poprzez np. wskazanie na ewentualne zmiany instrumentów realizacji przedsięwzięcia, czy zastosowanych środków zapobiegjących oddziaływaniu przedsięwzięcia). Jednocześnie podkreślić należy, że to, iż organ uzgadniający (RDOŚ) nie wskazał w wydanym postanowieniu takiego warunku, nie oznacza, że orzekający organ zwolniony był automatycznie z weryfikacji potrzeby nałożenia na inwestora takiego obowiązku. Choć uzgodnienie RDOŚ ma decydujący wpływ na kształt rozstrzygnięcia organu wydającego decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach, gdyż RDOŚ jako organ wyspecjalizowany z zakresu ochrony środowiska posiada odpowiednią wiedzę i kwalifikacje aby kompleksowo i fachowo ocenić dokumentację przedsięwzięcia (raport) pod kątem oddziaływania na środowisko, to jednak to nadal organ właściwy do wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach podejmuje ostatecznie decyzję jakiej treści rozstrzygnięcie należy wydać opierając się nie tylko o wydane w sprawie uzgodnienia i opinie, ale o całokształt zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który składa się na ocenę oddziaływania na środowisko. Postanowienie uzgadniające nie jest wiążące dla organu wydającego decyzję środowiskową aczkolwiek wywiera zasadniczy wpływ na podjęte przez ten organ rozstrzygnięcie. Potwierdza to art. 80 § 1 pkt 1 uuiś, gdzie stwierdza się, że właściwy organ wydając decyzję środowiskową "bierze pod uwagę" wyniki uzgodnień i opinii, o których mowa w art. 77 ust. 1. Zatem organ nie jest związany uzgodnieniami, ale ma je brać pod uwagę, nie może ich pominąć. To nie jest to samo co związanie organu, które powoduje, że organ nie dokonuje analizy materiałów, tylko bezwzględnie stosuje je w wydanej decyzji (patrz wyrok NSA z dnia 18 października 2019 r., sygn. akt II OSK 2952/17 - dostępny jw.). Z powyższych względów nie można uznać za wystarczającą argumentację SKO w odpowiedzi na skargę, że brak nałożenia obowiązku przedłożenia analizy porealizacynej jest uzasadniany brakiem wskazania na taki obowiązek przez RDOŚ w postanowieniu uzgadniającym. To bowiem organ właściwy do wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, a nie RDOŚ określa ostatecznie treść decyzji środowiskowej, a pozytywne uzgodnienie RDOŚ nie jest wiążące dla organu orzekającego.

Dodatkowo należy wskazać, że organ II instancji wydając zaskarżoną decyzję, naruszył przepis art. 15zzs ust. 9 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.), który został dodany na mocy ustawy z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r. poz. 568) i wszedł w życie z dniem ogłoszenia tej ustawy, tj. 31 marca 2020 r., natomiast uchylony został dopiero na podstawie art. 46 pkt 20 ustawy z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz.U. z 2020 r. poz. 875 ze zm.) z dniem 16 maja 2020 r. Wskazany przepis art. 15zzs ust. 9 ww. ustawy z dnia 2 marca 2020 r. stanowił, że w okresie, o którym mowa w ust. 1 (w okresie stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID), organ lub podmiot może z urzędu wydać odpowiednio decyzję w całości uwzględniającą żądanie strony lub uczestnika postępowania, zaświadczenie o braku podstaw do wniesienia sprzeciwu, wyrazić stanowisko albo wydać interpretację indywidualną. Z dniem 31 marca 2020 r. ustawodawca ograniczył zatem katalog rozstrzygnięć dokonywanych przez organy administracji publicznej, umożliwiając jedynie w okresie, o którym mowa w art. 15zzs ust. 1 ww. ustawy z dnia 2 marca 2020 r., wydawanie rozstrzygnięć w całości uwzględniających żądanie strony lub uczestnika postępowania, a więc decyzji korzystnych dla stron, w celu ochrony ich interesów. Powołany przepis niewątpliwie miał charakter protekcyjny, zmierzał do ochrony podmiotów, których sytuacja prawna w następstwie wydanej decyzji administracyjnej miałaby ulec pogorszeniu. Chodziło o to, że w następstwie kryzysu wywołanego epidemią COVID-19 strony postępowań administracyjnych miały utrudnione możliwości korzystania ze swoich uprawnień procesowych, z pomocy prawnej. Stan epidemii w sposób oczywisty ograniczał możliwość ochrony praw podmiotów postępowania administracyjnego, a więc tylko decyzja w całości uwzględniającą żądanie strony lub uczestnika postępowania mogła zostać w tym czasie wydana, jako że w takiej sytuacji nie ma potrzeby ochrony interesów strony lub uczestnika postępowania. W tym kontekście wskazać należy, że zawarte w odwołaniu od decyzji organu I instancji żądanie skarżących było jasne i nie wymagało zabiegów interpretacyjnych - skarżący żądali uchylenia decyzji organu I instancji określającej środowiskowe uwarunkowania realizacji przedmiotowego przedsięwzięcia i wydania decyzji odmownej, ewentualnie przekazania sprawy organowi I instancji od ponownego rozpatrzenia. O ile organ I instancji w rozpoznawanej sprawie wydał decyzję w dniu [...] stycznia 2020 r., tj. przed wejściem w życie art. 15zzs ust. 9 ustawy z dnia 2 marca 2020 r., to organ II instancji wydając zaskarżoną decyzję w dniu [...] kwietnia 2020 r., a więc w czasie obowiązywania art. 15zzs ust. 9 ustawy z dnia 2 marca 2020 r., którą to utrzymał w mocy, kontestowaną przez skarżących decyzję organu I instancji, bezsprzecznie naruszyły art. 15zzs ust. 9 ustawy z dnia 2 marca 2020 r., co niewątpliwie wskazuje dodatkowo na wadliwość decyzji SKO, niemniej zdaniem Sądu w sprawie skarżący nie wykazali, że wadliwość ta miała wpływ na wynik sprawy, że pozbawiła ich możliwości skorzystania z określonych uprawnień procesowych czy podjęcia konkretnych działań w sprawie lub podniesienia określonych zarzutów (z akt organu II instancji wynika, że gwarancje proceduralne zostały w sprawie zachowane, a strona wykorzystała dostępne jej środki procesowe na etapie postępowania odwoławczego), zatem samo to uchybienie nie mogłoby stanowić podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji, choć niewątpliwie potwierdza wadliwość działania organu w sprawie.

Rację mają również skarżący, że organ odwoławczy naruszył ponadto w sprawie art. 79 ust. 3f uuiś w zw. z art. 49 kpa, gdyż nie zastosował do osób, którym przysługują prawa rzeczowe do nieruchomości o nieuregulowanym lub nieujawnionym stanie prawnym (w sprawie taka sytuacja zaistniałą w związku ze śmiercią dotychczasowej strony postępowania - R. Z.) sposobu zawiadomień określonego w art. 49 w przypadku zawiadomień z dnia [...] lutego 2020 r. o możliwości zapoznania się ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym i o przedłużeniu terminu załatwienia sprawy. Naruszenie to jednak jako dotyczące kwestii zapewnienia czynnego udziału w postępowaniu innej strony, niż skarżący, również nie mogło stanowić podstawy do skutecznego zakwestionowania przez skarżących zaskarżonej decyzji. Takiego skutku nie mogła również wywołać okoliczność doręczenia przez SKO zaskarżonej decyzji inwestorowi, w sytuacji gdy miał on pełnomocnika (R. T.). Wpływ na wynik sprawy nie mogła mieć też oczywista omyłka organu I instancji zwarta w decyzji pierwszoinstancyjnej polegająca na wskazaniu w pkt III.1, że max łączna obsada trzody chlewnej (zamiast zwierząt) nie może przekraczać 774 DJP. Treść uzasadnienia decyzji organu I instancji (patrz zwłaszcza str. 10) i przedmiot planowanego przedsięwzięcia (hodowla brojlerów kurzych) nie pozostawia żadnych wątpliwości, że w ramach warunku określonego pkt III.1 nastąpiła oczywista omyłka, i że przedmiotowy warunek odnosił się do łącznej obsady zwierząt, a nie trzody chlewnej.

Uwzględniając jednak wskazane przez Sąd istotne naruszenia prawa, na które wskazano także w wydanym w sprawie wyroku WSA w Bydgoszczy z dnia 27 marca 2018 r. o sygn. akt II SA/Bd 1334/17, a polegające na braku weryfikacji poprawności przedłożonego w sprawie raportu w zakresie obejmującym analizę wariantową przedsięwzięcia i wypełnienia wymogu ustawowego w zakresie przedstawienia racjonalnego wariantu alternatywnego, stanowiącego inny alternatywny sposób oddziaływania na środowisko, który nie ma charakteru pozornego i nie jest z góry skazany na niepowodzenie (np. z uwagi na oczywiste zwiększenie negatywnego oddziaływania na środowisko), a także naruszenie polegające na braku wskazania przyczyn (opartych na analizie przedsięwzięcia i jego oddziaływania na środowisko) zaniechania, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, nałożenia na inwestora obowiązku wykonania analizy porealizacyjnej, który to obowiązek wcześniej uznany został przez organy odnośnie tego samego przedsięwzięcia za konieczny i uzasadniany, Sąd uznał za konieczne uchylenia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ppsa obu wydanych w sprawie decyzji, jako naruszających w stopniu istotnym przepisy art. 11, art. 77 § 1, art. 107 § 3 kpa w zw. z art. 66 ust. 1 pkt 5 uuiś i art. 82 ust. 1 pkt 5 uuiś. Obowiązek dokonania przez organy oceny raportu w zakresie spełnienia wymogów ustawowych odnośnie przedstawienia racjonalnego wariantu alternatywnego przedsięwzięcia i przeprowadzenia także w tym aspekcie rzetelnej analizy oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko oraz dokonanego wyboru wariantu, wynikał z wydanego w sprawie wyroku WSA w Bydgoszczy z dnia 27 marca 2018 r. o sygn. akt II SA/Bd 1334/17, który to zdaniem Sądu orzekającego w obecnym składzie nie został w sprawie w sposób prawidłowy wykonany przez organy obu instancji, co stanowi o naruszeniu przez orzekające organy również przepisu art. 153 ppsa.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z motywów uzasadnienia wyroku. Obowiązkiem organów będzie dokonanie pełnej analizy wariantowej przedmiotowego przedsięwzięcia, w tym wskazanie i ocenienie ostatecznie zaproponowanego przez inwestora racjonalnego wariantu alternatywnego oraz wykazanie, że przedstawiony wariant alternatywny ma charakter racjonalny, a nie pozorny, a ponadto uargumentowanie dokonanego wyboru wariantu w oparciu o konkretne informacje i dane związane z oddziaływaniem przedsięwzięcia na środowisko. Ponadto organy odniosą się do kwestii zasadności nałożenia w sprawie na inwestora obowiązku przedstawienia analizy porealizacyjnej, gdyż okoliczność że obowiązek ten nie ma charakteru obligatoryjnego, nie oznacza dowolności po stronie organu w tym zakresie, tymczasem w sprawie z taką sytuacją, z podanych powyżej względów, mamy do czynienia.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 ppsa.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842).