Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 872/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2021-12-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135, art. 200 i art. 205 § 2, art. 119 pkt 2 i art. 120
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 17 ust. 1b
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Hyla Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak Sędzia WSA Paweł Mierzejewski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 22 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi I. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 28 lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 31 marca 2021 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżącej I. K. 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postepowania.


UZASADNIENIE

I. K. (dalej jako "wnioskodawczyni", "strona" albo "skarżąca") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 28 lipca 2021 r. nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 31 marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną.

W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne:

W dniu 5 marca 2021 r. I. K. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką M. Z. (ur. [...] (...) r.). Wraz z wnioskiem złożone zostało oświadczenie o rezygnacji z otrzymywanego zasiłku dla opiekuna z dniem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Po przeprowadzeniu postępowania w sprawie decyzją z dnia 31 marca 2021 r. nr [...] Wójt Gminy [...] odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa do żądanego świadczenia. W podstawie prawnej wydanej decyzji organ pierwszej instancji wskazał m.in. art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 111; dalej powoływanej w skrócie jako: "u.ś.r.") oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.; dalej powoływanej w skrócie jako "k.p.a.").

W uzasadnieniu wydanej decyzji organ pierwszej instancji przedstawił regulacje materialnoprawne odnoszące się do świadczenia pielęgnacyjnego oraz dokonane w toku postępowania ustalenia. W ocenie organu wnioskodawczyni sprawuje opiekę nad matką, co zostało potwierdzone w toku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego. Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, że od dnia 1 sierpnia 2012 r. wnioskodawczyni była uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką. Od dnia 1 lipca 2013 r. przyznano wnioskodawczyni zasiłek dla opiekuna.

Żądane obecnie świadczenie, to jest świadczenie pielęgnacyjne nie może być jednakże przyznane z dwóch powodów.

Po pierwsze, w sprawie nie zachodzi wymagany przez art. 17 ust. 1 u.ś.r. związek pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad matką. Zgodnie z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, że wnioskodawczyni była ostatnio zatrudniona w okresie 2 stycznia 1996 r. – 31 marca 1998 r. Ostatnia rejestracja w Powiatowym Urzędzie Pracy w [...] ustała z dniem 3 września 2006 r. Z orzeczenia z dnia 23 sierpnia 2012 r. wynika zaś, że niezdolność matki wnioskodawczyni do samodzielnej egzystencji istnieje od 16 marca 2012 r. W ocenie organu pomiędzy tymi zdarzeniami nie istnieje związek przyczynowo – skutkowy a niepodejmowanie zatrudnienia przez wnioskodawczynię nie ma związku z koniecznością sprawowania opieki nad matka.

Po drugie, z dokumentów wynika, że niepełnosprawność matki wnioskodawczyni w stopniu znacznym powstała w wieku 71 lat. Z orzeczenia z dnia 23 sierpnia 2012 r. wynika, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 16 marca 2012 r. natomiast nie można ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność.

Z art. 17 ust. 1b u.ś.r. wynika zaś, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

W ocenie organu pierwszej instancji sytuacji wnioskodawczyni nie zmienia wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13), który uznał, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z Konstytucją RP.

Po rozpoznaniu wniesionego przez wnioskodawczynię odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] zaskarżoną decyzją z dnia 28 lipca 2021 r. nr [...] utrzymało decyzję organu pierwszej instancji w mocy.

W podstawie prawnej wydanej decyzji organ odwoławczy wskazał

art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1b u.ś.r.

W uzasadnieniu wydanej decyzji organ odwoławczy wskazał, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) stwierdził niezgodność z Konstytucją art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Kolegium wskazało, że w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia oceny spełniania przesłanek niezbędnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, należy dokonać z pominięciem tego przepisu.

Analizując ustawowe przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego organ odwoławczy podkreślił, że w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. rezygnacja z pracy zarobkowej bądź jej niepodejmowanie spowodowane być musi koniecznością sprawowania opieki. Pomiędzy tymi dwiema przesłankami musi zaistnieć związek przyczynowo – skutkowy.

Kolegium wskazało, że w realiach sprawy nie nastąpiła rezygnacja z zatrudnienia przez wnioskodawczynię po to by opiekować się matką. Wnioskodawczyni przepracowała łącznie 2 lata i 3 miesiące (ostatnie zatrudnienie do 31 marca 1998 r.) zaś ostatnia rejestracja w PUP w [...] ustała z dniem 3 września 2006 r. z powodu niestawiennictwa w urzędzie w wyznaczonym terminie. Z orzeczenia z dnia 23 sierpnia 2012 r. dotyczącego matki wnioskodawczyni wynika zaś, że ustalony stopień niepełnosprawności i niezdolność do samodzielnej egzystencji matki wnioskodawczyni istnieje od 16 marca 2012 r.

Organ przywołując w uzasadnieniu wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2021 r. (sygn. akt I OSK 275/21) oraz z dnia 19 maja 2021 r. (sygn. akt I OSK 275/21) podkreślił, iż zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki na osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Prawidłowo interpretowana hipoteza normy wyrażonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. obejmuje również konieczność poszukiwania związku, także czasowego, pomiędzy zaprzestaniem aktywności zawodowej (działań zmierzających do jej podjęcia), a wystąpieniem konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny lecz do tych osób, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Nie wyklucza przyznania świadczenia rezygnacja z zatrudnienia z powodu konieczności opieki nad niepełnosprawnym, która miała miejsce miesiąc, rok czy nawet dłużej prze złożeniem wniosku ale warunkiem jest aby stan taki w odniesieniu do tego samego niepełnosprawnego i jego opiekuna trwał.

Zdaniem Kolegium związek pomiędzy niepodejmowaniem przez wnioskodawczynię zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad matką nie istnieje skoro ustanie stosunku pracy miało miejsce w 1998 r. a wnioskodawczyni od tej daty była nieaktywna zawodowo.

W skardze na powyższą decyzję organu odwoławczego skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, pełnomocnik I. K. wskazał, że narusza ona przepisy prawa materialnego, a to art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Na tej podstawie, pełnomocnik wniósł o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. W skardze wniesiono również o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik wskazał, że z dyspozycji art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki, wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, co też miało miejsce w przedmiotowej sprawie. Skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką, co uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej powoływanej w skrócie jako "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi na decyzję następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1 lit. a - c), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3).

W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o wyżej wskazane kryterium Sąd uznał, że złożona skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W przedmiotowej sprawie, organy obydwu instancji odmówiły przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Ich stanowisko było jednakże częściowo umotywowane odmiennie.

Organ pierwszej instancji stanął na stanowisku, że nie zachodzi związek przyczynowo – skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a koniecznością sprawowania przez nią opieki nad matką. Organ ten uznał nadto, że w realiach sprawy zrealizowała się negatywna przesłanka określona w art. 17 ust. 1b u.ś.r., polegająca na powstaniu niepełnosprawności matki skarżącej po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] przedstawiło z kolei argumentację, iż decydujący dla rozstrzygnięcia jest fakt, że skarżąca od 1998 r. nie pracowała a ustalony stopień niepełnosprawności i niezdolność do samodzielnej egzystencji matki skarżącej istnieje od 16 marca 2012 r. W związku z długoletnią biernością zawodową skarżącej nie można uznać, że powodem niepodejmowania zatrudnienia jest wyłącznie konieczność sprawowania opieki nad matką.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do stanowiska organu pierwszej instancji, należy wskazać, iż sądy administracyjne jednoznacznie stoją na stanowisku, w jaki sposób należy interpretować art. 17 ust. 1b u.ś.r., w zakresie w jakim różnicuje prawo do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobami niepełnosprawnymi, w zależności od wieku w jakim powstała przyczyna ich niepełnosprawności. Zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. K 38/13) art. 17 ust. 1b u.ś.r., w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Należy przyjąć, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. pozostaje zgodny z Konstytucją RP w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, natomiast w stosunku do opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności utraciło przymiot konstytucyjności. W odniesieniu wyłącznie do tych osób, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

W konsekwencji powyższego, rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji jako mające swoją częściową podstawę w art. 17 ust. 1b u.ś.r. należy uznać za wadliwe, co słusznie dostrzegł organ odwoławczy.

Po rozważeniu powyższego problemu ocenie poddać należało stanowisko organów orzekających, które wskazały jako negatywną przesłankę przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego brak związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, na rzecz sprawowania przez nią opieki nad niepełnosprawną matką.

Zdaniem Sądu, argumentacja organów orzekających zaprezentowana w uzasadnieniach wydanych decyzji nie zasługuje na aprobatę.

W kontrolowanej sprawie pozostaje poza sporem, że skarżąca (ur. (...).) jako córka osoby wymagającej opieki, legitymującej się stosownym orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] o stopniu niepełnosprawności (z dnia 23 sierpnia 2012 r. nr [...]), jest osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny i może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne. Ze znajdującego się w aktach orzeczenia o niepełnosprawności wynika, że matka skarżącej wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością do samodzielnej egzystencji. Wskazać należy, że istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., jest nie tylko jej stałość i ciągłość, ale przede wszystkim zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana, zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Z materiału dowodowego sprawy wynika, że opieka sprawowana przez skarżącą ma charakter stały i całodobowy, trwa nieprzerwanie przez wszystkie dni tygodnia. Okoliczności te zostały potwierdzone w toku postępowania i pozostają poza sporem.

Jak wynika z art. 17 ust. 1 u.ś.r., warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest konieczność sprawowania przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Innymi słowy, musi zachodzić bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania stałej (długotrwałej) i bezpośredniej opieki nad osobą jej wymagającą. Zgodnie z brzmieniem art. 3 pkt 21 u.ś.r. ilekroć w ustawie jest mowa o znacznym stopniu niepełnosprawności oznacza to:

a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych,

b) całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,

c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach,

d) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów,

e) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.

W przypadku osób z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności w rozumieniu art. 3 pkt 21 u.ś.r., nie podlega badaniu w toku innego postępowania administracyjnego, czy w odniesieniu do takiej osoby zachodzi konieczność sprawowania opieki i konieczność udzielania jej pomocy w rozumieniu § 29 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2013 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 857), które określa standardy w zakresie kwalifikowania do znacznego stopnia niepełnosprawności, czy też badania całkowitej niezdolności do pracy i całkowitej niezdolności do samodzielnej egzystencji orzeczonej na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z FUS. W takich przypadkach organ powinien przyjmować te orzeczenia jako prejudykaty i ustalać stan faktyczny zgodnie z ich treścią (zob. w tej materii: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2020 r.; sygn. akt I OSK 691/19; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych; orzeczenia.nsa.gov.pl). Orzeczenie o stopniu niepełnosprawności posiada bowiem walor dokumentu urzędowego w rozumieniu art. 76 § 1 k.p.a. Zasadą jest więc domniemanie jego zgodności z prawdą.

Jak wynika z dokumentów zgromadzonych w aktach administracyjnych sprawy skarżąca w latach 1996 – 1998 była zatrudniona w charakterze sprzedawcy. W latach 1998 – 2006 była zarejestrowana jako osoba bezrobotna. Od 1 sierpnia 2012 r. uzyskała prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z podjęciem opieki nad matką. Z dniem 1 lipca 2013 r. przyznano skarżącej zasiłek dla opiekuna na stałe.

W przekonaniu Sądu wiek skarżącej (ur. w (...)r.) oraz stan zdrowia, a nawet długi okres przerwy w zatrudnieniu, nie stanowią obecnie realnej przeszkody do jej potencjalnej aktywizacji zawodowej, którą w istocie uniemożliwia jedynie konieczność opieki nad matką, będącą osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Samo wskazanie uprzedniej bierności zawodowej skarżącej - na tle stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy - nie może być uznane za przesłankę uzasadniającą kategoryczny brak związku pomiędzy sprawowaną przez nią opieką, a niemożnością pojęcia zatrudnienia.

Ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być bowiem dokonywana adekwatnie do czasu, w jakim dana osoba wystąpiła o przyznanie danego świadczenia. Na gruncie ww. regulacji, na równi z rezygnacją z zatrudnienia ustawodawca traktuje - co należy podkreślić - niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Przepis ten nie wprowadza swoistego dwuaspektowego warunku w postaci rezygnacji z zatrudnienia celem sprawowania opieki i dalszego, wieloletniego sprawowania opieki wykluczającego aktywność zawodową. Przyjęcie takiej wykładni prowadziłoby bowiem do automatycznego wykluczenia z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy będąc w określonym momencie życia osobami nieaktywnymi zawodowo (na przykład osobami bezrobotnymi) w przeszłości podjęli się opieki nad osobą niepełnosprawną i właśnie z uwagi na wykonywanie czynności opiekuńczych po upływie lat nie mogą podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej pomimo tego, że są obiektywnie zdolni do podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na swój wiek i stan zdrowia.

W realiach sprawy nie ma wątpliwości co do tego, że zakres obowiązków spoczywających na skarżącej, wynikający ze stanu zdrowia jej matki, niewątpliwie uniemożliwia jej obecnie podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia a okoliczność ta została potwierdzona w toku wywiadu środowiskowego. Bezspornym jest, że matka skarżącej posiada znaczny stopień niepełnosprawności, który uniemożliwia jej samodzielną egzystencję, uzależniając ją od nieustannej pomocy innych osób. Wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędna w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi czynnościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo – skutkowy. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., sprawowanie opieki musi stanowić przeszkodę do podjęcia i wykonywania pracy zarobkowej. Związek ten musi być bezpośredni i ścisły, co niewątpliwie ma miejsce w realiach rozpatrywanej sprawy. I. K. jako osoba obiektywnie zdolna do podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lecz nie podejmująca zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na sprawowanie stałej opieki nad matką winna mieć w ocenie Sądu prawo do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego.

W ocenie Sądu za nieuzasadnione na tle realiów tej sprawy należy przyjąć odwołanie się organu odwoławczego do orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2021 r. (sygn. akt I OSK 275/21) oraz z dnia 19 maja 2021 r. (sygn. akt I OSK 226/21). Respektując dokonane przez NSA oceny prawne zauważyć należy, że stany faktyczne, na gruncie których wydano powyższe rozstrzygnięcia odbiegały w określonych aspektach od stanu faktycznego ustalonego w realiach rozpatrywanej sprawy.

W tej sytuacji przyjąć należało, że odmawiając skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy z okoliczności faktycznych sprawy wynikało, że zachodzą przesłanki do jego przyznania, organy naruszyły, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Jako że nierozpatrzenie całego materiału dowodowego oraz naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów doprowadziło do odmowy ustalenia prawa skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego, zasadnym jest uznanie, że w sprawie doszło również do naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Organ pierwszej instancji dopuścił się również, z przyczyn wyjaśnionych na wstępie rozważań prawnych zawartych w przedmiotowym uzasadnieniu, naruszenia art. 17 ust. 1b u.ś.r.

W tym stanie sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 p.p.s.a. jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku.

O kosztach postępowania (punkt drugi sentencji wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając od organu odwoławczego na rzecz skarżącej 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, na które składa się wynagrodzenie reprezentującego skarżącą adwokata w wysokości 480 zł, ustalone zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.).

Wyrok w sprawie został wydany w trybie uproszczonym, zgodnie z art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a.

Ponownie rozpatrując sprawę organ pierwszej instancji zobowiązany będzie do uwzględnienia powyższego stanowiska Sądu, w tym do pominięcia tej części normy art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, którą Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) uznał za niezgodną z Konstytucją RP. Organ orzekający winien uwzględnić treść wniosku skarżącej, a nadto oświadczenie skarżącej dotyczące wyboru przysługującego jej świadczenia w trybie art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych złożone w dniu 3 marca 2021 r. Zwrócić należy bowiem uwagę, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) u.ś.r. winien być wykładany w ten sposób, że wprawdzie wyklucza on możliwość pobierania dwu świadczeń jednocześnie, lecz nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas, gdy jedno z nich jest już przyznane decyzją wcześniejszą.