Wyrok NSA, sygn. akt V SA 1457/98
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 1999-03-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 630  Obrót towarami z zagranicą, należności celne i ochrona przed nadmiernym  przywozem towaru na polski obszar celny
Powołane przepisy: article: art. 46a ust. 2
journal: Dz.U. 1994 nr 71 poz. 312
law: Obwieszczenie Ministra Współpracy Gospodarczej z Zagranicą z dnia 16 maja 1994 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy - Prawo celne.
Teza: Do wymiaru i poboru cła w przypadku określonym przepisie art. 46a ust. 2 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /t.j. Dz.U. 1994 nr 71 poz. 312 ze zm./ wystarczające jest ustalenie, że osoba posiadająca towary pochodzenia zagranicznego nie przedstawi w toku czynności kontrolnych podejmowanych na podstawie i w granicach art. 46 ust. 2 pkt 2-4 Prawa celnego, dowodów odprawy celnej lub dowodu zakupów towarów.

TEZY

Do wymiaru i poboru cła w przypadku określonym przepisie art. 46a ust. 2 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /t.j. Dz.U. 1994 nr 71 poz. 312 ze zm./ wystarczające jest ustalenie, że osoba posiadająca towary pochodzenia zagranicznego nie przedstawi w toku czynności kontrolnych podejmowanych na podstawie i w granicach art. 46 ust. 2 pkt 2-4 Prawa celnego, dowodów odprawy celnej lub dowodu zakupów towarów.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 17 marca 1999 r. sprawy ze skargi "T.-P." Przedsiębiorstwa Handlowego Genowefy N. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 26 maja 1998 r. (...)

1/ w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o wymiarze cła,

2/ o ukaranie grzywną Prezesa Głównego Urzędu Ceł za niewykonanie wyroku z dnia 9 grudnia 1997 r. Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Łodzi w sprawie I SA/Łd 604/97:

1. Oddala skargę na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 26 maja 1998 r. (...) wydaną w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji o wymiarze cła.

2. W pozostałej części postępowanie w sprawie umarza.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 26 maja 1998 r. (...) Prezes Głównego Urzędu Ceł utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia 18 marca 1997 r. (...) w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji o wymiarze cła.

W uzasadnieniu powyższej decyzji podniesiono, że w wyniku czynności kontrolnych przeprowadzonych w dniu 17 grudnia 1992 r. przez funkcjonariuszy Działu Operacyjnego Urzędu Celnego w Ł. oraz Wydziału ds. Przestępczości Gospodarczej Komendy Wojewódzkiej Policji w Ł. w firmie "T.-P." w Ł. ujawniono towary pochodzenia zagranicznego. Jako dowody zakupu części towaru przedstawiono faktury wystawione przez Przedsiębiorstwo Produkcyjno-Handlowo-Usługowe "B.", firmę Export-Import Iwona K. oraz firmę "A.-A. ". Na pozostałą część towaru kontrolowana firma nie posiadała rachunków zakupu. Jak ustalono, wystawcy przedłożonych faktur są przedstawicielami firm fikcyjnych. Ponieważ strona nie przedstawiła dowodów odprawy celnej przedmiotowego towaru, został on zajęty przez Komendę Wojewódzką Policji w Ł. Prokuratura Rejonowa w Ł. wszczęła postępowanie karne, które następnie postanowieniem Prokuratury Rejonowej Ł.-P. z dnia 31 maja 1993 r. (...) zostało umorzone. Jednocześnie zabezpieczony sprzęt przekazano Urzędowi Celnemu w Ł. celem wyegzekwowania cła i podatku obrotowego.

Decyzją z dnia 23 września 1993 r. zmienioną w dniu 20 października 1993 r. - Dyrektor Urzędu Celnego w Ł. wymierzył cło i obliczył podatki w związku z wprowadzeniem towarów na polski obszar celny - z pominięciem odprawy celnej.

Strona odwołała się od tej decyzji, lecz Prezes Głównego Urzędu Ceł postanowieniem z dnia 4 marca 1994 r. stwierdził, że odwołanie zostało wniesione z uchybieniem terminu.

W związku z tym, pismem z dnia 5 października 1996 r. strona skarżąca wystąpiła o zmianę powyższej decyzji w trybie art. 155 Kpa, po czym zgodziła się, że jej wniosek winien być rozpatrzony w trybie art. 156 par. 1 pkt 4 Kpa.

Decyzją z dnia 18 marca 1997 r. (...) Prezes Głównego Urzędu Ceł odmówił stwierdzenia nieważności ww. decyzji Dyrektora UC w Ł. w przedmiocie wymiaru cła.

Na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes Głównego Urzędu Ceł decyzją z dnia 28 kwietnia 1997 r. (...) utrzymał w mocy swoją, decyzję z dnia 18 marca 1997 r.

W wyniku skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego (...), wyrokiem z dnia 9 grudnia 1997 r. I SA/Łd 604/97 uchylono zaskarżoną decyzję. Sąd administracyjny wyraził pogląd, iż sam fakt posiadania towaru pochodzącego z zagranicy nie może stanowić jedynej przesłanki przesądzającej o obowiązku uiszczenia cła. Dlatego sąd zalecił wyjaśnienie sprzeczności między ustaleniami organów ścigania i Dyrektora Urzędu Celnego w Ł. Przyjmując przedstawioną interpretację art. 46a ustawy - Prawo celne sąd zalecił ponowną ocenę kwestii ewentualnej nieważności decyzji.

Decyzją z dnia 26 maja 1998 r. (...) Prezes Głównego Urzędu Ceł utrzymał w mocy swoją, decyzję z dnia 18 marca 1997 r. (...).

W uzasadnieniu podniesiono, że w sprawie niniejszej o wymiarze należności celnych przesądził nie tylko sam fakt posiadania towarów, ale również cały materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, świadczący o tym, że skarżący był pierwszym istniejącym polskim podmiotem, który wprowadził przedmiotowy towar do obrotu na polskim obszarze celnym. Dlatego organ celny uznał, że stan faktyczny spełnia przesłanki określone w art. 46a Prawa celnego. Zdaniem Prezesa GUC osoba prowadząca działalność gospodarczą powinna upewnić się co do wiarygodności swoich kontrahentów, z którymi zawiera umowy o dużej wartości, prowadząc z nimi systematyczne kontakty handlowe. Ujawnione towary nie były poddane kontroli celnej, nie przedstawiono bowiem na tę okoliczność dowodów, nadto nie były zakupione w istniejących podmiotach gospodarczych. Bogdan N. nie zachował należytej staranności przy dokonywaniu transakcji, co sam przyznał w toku dochodzenia, że nie sprawdzał firm, w których czynił zakupy. Faktura wystawiona przez nieistniejącą firmę nie może, zdaniem organu, stanowić dowodu potwierdzającego transakcję kupna-sprzedaży. Skoro skarżący nie przedstawił dowodów odprawy celnej ani dowodów zakupu towarów pochodzących z zagranicy, na nim spoczywa obowiązek udowodnienia, że towary zostały nabyte w obrocie krajowym od istniejących firm lub też, że były uprzednio poddane kontroli celnej. Nawiązując do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego OZ w Ł., zdaniem organu orzekającego, postępowanie karne ma na celu ustalenie faktu popełnienia przestępstwa i ustalenia odpowiedzialności karnej. Natomiast postępowanie celne ma na celu ustalenie osoby zobowiązanej do uiszczenia należności celnych od towarów wprowadzonych na polski obszar celny. Są to zatem dwa rozstrzygnięcia niezależne od siebie.

Okoliczność, że prokurator umorzył postępowanie karne, nie wiąże organów celnych, które są władne samodzielnie ocenić stan faktyczny sprawy i wyciągnąć z niego odpowiednie wnioski.

Powyższą decyzję zaskarżyli Genowefa i Bogdan N., wnosząc o jej uchylenie oraz ukaranie karą grzywny Prezesa Głównego Urzędu Ceł z mocy art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o NSA za niezastosowanie się do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego (...).

Następnie pismem z dnia 15 lipca 1998 r. skarżący cofnęli wniosek o ukaranie grzywną Prezesa Głównego Urzędu Ceł.

Zdaniem skargi, zaskarżona decyzja organu celnego jest sprzeczną z treścią uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego OZ w Ł. Mimo zaleceń zawartych w tym wyroku, Prezes GUC ponownie utrzymał w mocy decyzję własną, co zdaniem skarżących narusza zasadę, że ocena prawna wyrażona w wyroku wiąże organ orzekający. Decyzja o wymiarze cła została skierowana nie do podmiotu dokonującego obrotu towarowego z zagranicą.

Skarżący podważają również celowość przekazania sprawy do Naczelnego Sądu Administracyjnego w W., twierdząc, że jest to sprzeczne z ekonomią procesową.

W odpowiedzi na skargę organ orzekający wnosił o jej oddalenie. Podniósł argumenty zbieżne z treścią zaskarżonej decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, że:

Postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji o wymiarze cła toczy się na podstawie art. 156 par. 1 pkt 4 Kpa w związku z zarzutem strony skarżącej, że decyzja została skierowana do osoby nie będącej stroną w sprawie, bowiem nie była podmiotem obrotu towarowego z zagranicą.

Organ celny twierdzi, że strona skarżąca stała się stroną postępowania celnego w przedmiocie wymiaru cła z mocy unormowań wynikających z art. 46a ust. 1 i 2 ustawy - Prawo celne.

W związku z tym stwierdzić należy, że zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy - Prawo celne zasadą jest, ze przywóz towarów z zagranicy podlega cłu, z wyjątkami określonymi w przepisach prawa. W zasadzie do opłacenia cła jest zobowiązany podmiot dokonujący obrotu towarowego z zagranicą na własny rachunek i we własnym imieniu.

Dodatkowo regulacja art. 48 cyt. ustawy stanowi, że osobę fizyczną uważa się za dokonującą obrotu z zagranicą towarami, którymi bezpośrednio włada podczas kontroli celnej, chyba że odpowiednimi dokumentami wykaże, że obrotu tymi towarami dokonuje inny podmiot. Ten przepis ma zastosowanie w razie dokonywania kontroli celnej w stałym miejscu odprawy celnej, a poza tym miejscem tylko w przypadku określonym w art. 22 ust. 2. Przepis ten stanowi uzupełnienie definicji zawartej w art. 2 pkt 6.

Funkcjonariusze celni przy wykonywaniu kontroli celnej mogą dokonywać powtórnych czynności z zakresu kontroli, badać pochodzenie towarów przeznaczonych do działalności gospodarczej, również w przypadku gdy zostały one dopuszczone do obrotu na polskim obszarze celnym bez zastrzeżeń. W razie stwierdzenia, że towary nie były poddane kontroli celnej - organ celny dokonuje wymiaru i poboru cła, chyba że wszczęto postępowanie w trybie określonym w odrębnych przepisach /art. 46 ust. 1/. Ustęp 2 tego przepisu wprowadza domniemanie, że towary nie były poddane kontroli celnej, jeżeli osoba, która je posiada nie przedstawi dowodów odprawy celnej lub dowodów zakupu towarów sprowadzonych z zagranicy. Domniemanie to może zostać obalone, jeżeli osoba w której posiadaniu towary się znajdują przeprowadzi dowód, że były poddane kontroli celnej.

W sprawie niniejszej nie kwestionowaną przez stronę skarżącą jest okoliczność, iż faktury dotyczące części towaru ujawnionego w czasie kontroli celnej pochodziły z nieistniejących firm, co do drugiej części towaru brak jest dowodów zakupu. Dla obu firm "T.-P." stanowiącej własność Genowefy N. i "HBN" prowadzonej przez Bogdana N. zakupy sprzętu RTV prowadził Bogdan N. Jak zeznał w prowadzonym postępowaniu karno-skarbowym /tom I akt administracyjnych/ dostawcy kontaktowali się z nim telefonicznie i dostarczali towar na miejsce własnym transportem.

Dostawy w 1992 r. wyniosły wartość 9,5 mld zł i na żądanie dostawców regulowane były gotówką. Bogdan N. przyznał również, że dostawców nie znał bliżej, sam się z nimi nie kontaktował. Ujawniono w toku postępowania karno-skarbowego, że w dniu 13 grudnia 1992 r. z terenu Niemiec wjechał do Polski transport sprzętu RTV, wobec którego nie została dokonana wwozowa odprawa celna. Według dokumentów przewozowych odbiorcą sprzętu była firma "HBN" w Z. Bogdan N. wyjaśnił tę okoliczność nadużyciem osób przewożących towar do Polski.

W związku z powyższym, na podstawie akt karno-skarbowych oraz postępowania celnego, należy stwierdzić, że nie obalono domniemania, że posiadane towary nie były poddane kontroli celnej.

Dosyć tajemnicze okoliczności zakupu towarów domniemania tego nie podważają. Podnieść należy, że towar dostarczany był przez dostawców własnym środkiem transportu, bez możliwości kontaktu z firmą, którą reprezentowali i zawsze na ich żądanie płacony gotówką. Faktury wystawiane były przez firmy fikcyjne. Strona skarżąca mając faktury potwierdzające zakup w nieistniejących firmach lub nie posiadając dowodów zakupu na posiadany towar, nie przedstawiła jednocześnie żadnych dowodów na okoliczność, że posiadany towar był poddany kontroli celnej. Bogdan N. prowadził profesjonalną firmę i winien zdawać sobie sprawę z zagrożeń związanych z nabywaniem towaru w tych okolicznościach. Niesłuszny jest zarzut skargi, że Prezes GUC nie wykonał zaleceń Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Ł. Organ celny wyjaśnił sprzeczność zawartą w materiale zebranym w sprawie i w aktach prowadzonego dochodzenia. Do rozważań zawartych w zaskarżonej decyzji dodać należy, że nie kwestionując ustaleń zawartych w postanowieniu Prokuratury Rejonowej Ł.-P., sprawą, istotną dla bytu art. 46a ust. 2 ustawy - Prawo celne, jest obalenie domniemania, że posiadane towary nie były poddane kontroli celnej, a tego dowodu strona skarżąca nie przeprowadziła. Do wymiaru i poboru cła w przypadku określonym w tym przepisie wystarczające jest ustalenie, że osoba posiadająca towary pochodzenia zagranicznego nie przedstawi w toku czynności kontrolnych podejmowanych na podstawie i w granicach art. 46 ust. 2 pkt 2-4 prawa celnego, dowodów odprawy celnej lub dowodu zakupów towarów /wyrok SN z dnia 22 października 1998 r. III RN 66/98. Podobne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w sprawach I SA/Po 156/97, I SA/Po 2195/96, I SA/Po 1566/96, I SA/Po 804/96, które miały zbliżony stan faktyczny/.

Należy stwierdzić, że skarga nietrafnie powołuje się na wyrok Sądu Najwyższego III ARN 50/94, bowiem dotyczy on zupełnie innego stanu faktycznego i tak jak i inne powołane orzeczenia. W związku z powyższym stwierdzić należy, że zasadnie organ nadzoru nie dopatrzył się w zaskarżonej decyzji przesłanek, o których stanowi art. 156 par. 1 pkt 4 Kpa.

Wbrew zarzutom skargi wyrok NSA w Ł. nie nakazywał organom celnym rozstrzygnięcia sprawy przez stwierdzenie nieważności decyzji o wymiarze cła. Poddał tylko okoliczności do rozważenia i oceny, nie przesądzając o wyniku sprawy.

Chybiony jest również zarzut skargi kwestionujący właściwość Naczelnego Sądu Administracyjnego w W. do rozpoznania niniejszej sprawy.

Zgodnie z par. 2 pkt 2 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 28 września 1995 r. /Dz.U. nr 112 poz. 541/ Ośrodki Zamiejscowe Naczelnego Sądu Administracyjnego są właściwe miejscowo do rozpatrywania skarg na orzeczenia Prezesa GUC wydawane w trybie odwoławczym. Zaskarżona decyzja wydana została w trybie nadzwyczajnym, dlatego właściwy jest Naczelny Sąd Administracyjny w W.

Z tych przyczyn należało uznać, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o NSA skargę oddalono.

Co do żądania ukarania grzywną Prezesa GUC wobec nie wykonana przez niego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Ł., to pismem z dnia 15.07.1998 r. w tej części cofnięto skargę. Z tych przyczyn należało postępowanie na podstawie art. 355 par. 1 Kpc w związku z art. 59 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o NSA umorzyć.

W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.