Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 959/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-02-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 16 § 1, art. 156 § 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 6
journal: Dz.U. 1955 nr 18 poz 107
law: Dekret z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Izabela Ostrowska Sędziowie: sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik (spr.) sędzia WSA Elżbieta Lenart Protokolant starszy referent Tomasz Noske po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lutego 2014 r. sprawy ze skargi E. G. i J. G. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2013 r., nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpatrzeniu odwołania E. G. i J. G., utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2011 r., nr [...].

Decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy.

Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] decyzją z dnia [...] lipca 1964 r., nr [...] postanowiło: w pkt 1) decyzji - uznać F. S. za właściciela nieruchomości rolnej obejmującej działki ewidencyjne nr [...] o pow. [...] ha oraz nr [...] o pow. [...] ha, łącznie o obszarze [...] ha, położone w [...] przy [...]; w pkt 2) decyzji - uznać następców prawnych po zmarłym W. J. za właścicieli nieruchomości rolnej obejmującej działki ewidencyjne nr [...] o pow. [...] ha oraz nr [...] o pow. [...] ha, łącznie o obszarze [...] ha, położone w [...]; w pkt 3) decyzji - odmówić uznania za właścicieli działek nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, a więc łącznie o obszarze [...] ha, położonych w [...] z uwagi na fakt, że na powyższych działkach w czasie okupacji wybudowano budynki mieszkalne. W uzasadnieniu decyzji Prezydium wskazało, że po wojnie F. S. i spadkobiercy W. J. objęli niezabudowane części nieruchomości i każde z nich zajęło po jednym domu mieszkalnym wybudowanym przez okupanta. Pozostałą część budynków i teren do nich należący objęli z ramienia Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej inni mieszkańcy [...]. Jednocześnie Prezydium podniosło, że zgodnie z art. 6 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. organ posiada wyłącznie kompetencje do uwłaszczania tej części gruntów, która znajduje się w bezpośrednim użytkowaniu wymienionych, z wyłączeniem znajdujących się na tych gruntach budynków, w związku z czym wydało taką decyzję.

Wnioskiem z dnia 27 maja 2010 r. E. G. i J. G. zwrócili się do Wojewody [...]o uchylenie decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] lipca 1964 r. nr [...] w części obejmującej pkt 3) tej decyzji. Następnie, pismem z dnia 11 października 2010 r. wnioskodawcy sprecyzowali swoje żądanie wskazując, że na podstawie art. 156 § 1 pkt 2) Kodeksu postępowania administracyjnego domagają się stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] lipca 1964 r. w części w zakresie pkt 3).

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r., nr [...] odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] lipca 1964 r., nr [...] w żądanym zakresie. Organ pierwszej instancji wyjaśnił, że na mocy dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. z 1959r. Nr 78, poz. 78), którego przepisy stanowiły podstawę wydania kontrolowanej w postępowaniu nadzorczym decyzji z 1964 r., uwłaszczeniu na rzecz F. S. i następców prawnych W. J. podlegały jedynie działki, które znalazły się w ich bezpośrednim władaniu. Natomiast część gruntu zajęta przez mieszkańców [...] nie mogła zostać uwłaszczona w trybie wyżej powołanego dekretu.

Od powyższej decyzji E. G. i J. G. wnieśli odwołanie do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, który decyzją z dnia [...] marca 2013 r., nr [...] utrzymał w mocy rozstrzygnięcie Wojewody [...]. Jak wskazał organ odwoławczy, legitymację procesową odwołujących się ustalił na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] stycznia 2013 r., sygn. akt [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłej w dniu [...] lutego 2007 r. w [...] H. J. - żonie W. J. Minister stwierdził, że materialnoprawną podstawę kontrolowanej decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej [...] z dnia [...] lipca 1964 r. stanowił art. 6 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. z 1959r. Nr 78, poz. 78). Zgodnie z ust. 1 pkt 1), 2) i 3) powołanego przepisu, rolników gospodarujących na nieruchomościach państwowych uznawano za właścicieli tych nieruchomości, jeżeli oni lub ich poprzednicy prawni uzyskali posiadanie nieruchomości na podstawie umowy zawartej przed dniem 13 września 1944 r. z zamiarem nabycia na własność lub umowy o dział, zawartej przed dniem 1 września 1945 r., albo orzeczenia o zatwierdzeniu projektu parcelacji nieruchomości państwowych i wykazu nabywców wydanego przed dniem 1 września 1939 r. Przy czym wymienione nabycie miało taki skutek bez względu na zachowanie przepisanej formy umowy (art. 6 ust. 2). Z kolei, zgodnie z art. 11 dekretu o nabyciu własności nieruchomości oraz o ustaleniu ceny nabycia lub o zwolnieniu od obowiązku jej zapłacenia orzekało prezydium powiatowej rady narodowej, przy czym postępowanie w sprawie nabycia własności wszczynano na wniosek osób uprawnionych lub z urzędu i toczyło się na koszt Państwa. W konsekwencji, organ odwoławczy stwierdził, że przedmiotem uwłaszczenia w trybie przepisów powołanego dekretu były tylko nieruchomości państwowe, zaś rolników uznawano za właścicieli tych nieruchomości, gdy wykazali w postępowaniu administracyjnym, że spełniają przesłanki z art. 6 dekretu. Następnie, Minister wyjaśnił, że na podstawie powołanych przepisów dekretu organ administracyjny orzekał o nabyciu nieruchomości przez posiadacza a nie stwierdzał, że nabycie prawa własności nastąpiło wcześniej (np. na podstawie czynności cywilnoprawnych). Wydana decyzja tworzyła nowy stan prawny - miała więc charakter konstytutywny (co potwierdził Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 9 lipca 2003 r., sygn. akt IVCKN 328/01). Minister podniósł, że wydając decyzję z dnia [...] lipca 1964 r. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej [...] mogło orzec zatem wyłącznie o uwłaszczeniu nieruchomości państwowych w zakresie w jakim faktycznie pozostawały we władaniu F.S. i następców prawnych po zmarłym W. J. Z akt sprawy wynika, że F.S. i W. J. kontraktem kupna - sprzedaży sporządzonym w formie aktu notarialnego z dnia [...] października 1933 r., Rep. Nr [...], przed notariuszem w [...] – T. Z., zobowiązali się nabyć pod warunkiem zatwierdzenia projektu parcelacyjnego i ich jako nabywców, przez Powiatowy Urząd Ziemski, działkę o pow. [...] ha pochodzącą z dóbr klucza [...], których właścicielem był Z. S., za ogólną cenę [...] zł, na poczet której wpłacili [...] zł. Nieruchomość objęta była księgą hipoteczną [...] - dwór, tom I, karta 1. Następnie, aktem notarialnym z dnia [...] grudnia 1935 r., sporządzonym w [...] przed notariuszem F. P., Rep. Nr [...], strony zawarły układ konwersyjny dotyczący wpisania hipoteki na zabezpieczenie pozostałej do spłaty części kwoty. Jednocześnie z aktu tego wynikało, że osobna księga wieczysta dla działki nie została jeszcze utworzona. Z dalszych dokumentów wynika, że nieruchomość dobra [...], stanowiąca własność Z. S., została przejęta na własność Państwa na cele reformy rolnej, co potwierdzały stosowne wpisy w księdze wieczystej dla nieruchomości nr [...], dawniej [...] - dwór t. I k. 1. Do wniosku takiego prowadzi treść pisma Prezydium Powiatowej Rady Narodowej [...] do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] września 1964 r., w którym wskazano, że na postawie zaświadczenia Sądu Powiatowego - Sekcji Ksiąg Wieczystych w [...], zapisanym właścicielem nieruchomości był Skarb Państwa Polskiego, a wpisu dokonał Sąd na wniosek władz ziemskich z tytułu reformy rolnej, która wówczas objęła całość majątku o pow. [...] ha. Organ odwoławczy podniósł, że F. S. oraz W. J., ani przed rokiem 1939 ani do chwili wydania decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] lipca 1964 r., nie uzyskali tytułu własności nabytej nieruchomości - nie dokonali przewłaszczenia. Minister wyjaśnił, że powyższe wynika z analizy powołanych aktów notarialnych, w szczególności aktu z 1933 r. oraz korespondencji z lat 1960-1964 Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] (pismo z dnia [...] października 1960 r. oraz z dnia [...] września 1964 r., jak również pismo Banku [...] z dnia [...] maja 1949 r.). Organ stwierdził, że dokonał analizy tych faktów wyłącznie by prześledzić los prawny nieruchomości w zakresie czy stanowiła własność Państwa, bowiem tylko taką nieruchomością można było uwłaszczyć jej posiadaczy w trybie przepisów dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r., przy czym należało jeszcze ustalić czy posiadacze nieruchomości na niej gospodarowali, co wynika z treści art. 6 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. Organ odwoławczy wyjaśnił, że spadkobiercy W. J. i F.S. faktycznie podzielili pomiędzy siebie posiadane nieruchomość w [...] w ten sposób, że działki nr [...] użytkowali spadkobiercy W. J., zaś działki nr [...] – F. S. W tej części jaką faktycznie władali zostali więc uwłaszczeni. W pozostałej części odmówiono im uwłaszczenia, bowiem w tej części nie użytkowali nieruchomości. Wobec powyższego, zdaniem Ministra, decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] lipca 1964 r. nie narusza przepisów stanowiących podstawę jej wydania.

Skargę na decyzje Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2013 r., nr [...] wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie E. i J. G., domagając się stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] lipca 1964 r. w zakresie jak we wniosku. W uzasadnieniu skargi strona skarżąca podniosła, że w dniu wydania kontrolowanej decyzji z 1964 r. parcela nr [...] o obszarze [...] ha była użytkowana w ten sposób, iż była orana i siano na niej zboże dokoła baraków, a ponadto opłacano podatek gruntowy za niniejszą działkę (dowód: nakaz płatniczy za 1953 r. od całości nabytej przez W. J. nieruchomości, pismo Wydziału Finansowego z dnia [...] września 1960 r. poświadczone urzędowo). Dalej, skarżący zarzucili Ministrowi, iż ten przykłada dużą wagę co do stanu faktycznego i stanu prawnego, zaistniałych w chwili wydawania kontrolowanej decyzji, nie dostrzegając, iż ta nieruchomość była użytkowana w dniu [...] lipca 1964 r. Strona skarżąca wskazała, że akt własności dotyczący spornej nieruchomości był uregulowany w całości po wojnie (spłacona hipoteka) – dowód: wpłata na sumę [...] zł do Banku [...] w [...], zgodnie z wezwaniem z dnia [...] marca 1949 r., poświadczony urzędowo w archiwum w [...]. Ponadto, W. J. objął swoją nieruchomość po ustaniu okupacji, o czym świadczy dowód w postaci wniosku z dnia [...] lutego 1945 r. skierowanego do Urzędu Miasta w [...] o objęcie nieruchomości przez W. J. w posiadanie, oraz złożenie wniosku w sprawie szkód wojennych z dnia [...] czerwca 1945 r. Powyższe zatem, obala nieprawdziwe uzasadnienie organu w zaskarżonej decyzji, że po wojnie sporną nieruchomość objęli w posiadanie spadkobiercy W. J. Następnie, skarżący podkreślili, że Skarb Państwa, wbrew ustaleniom organu, nie nabył spornej nieruchomości, a skoro tak to nie została spełniona przesłanka do uwłaszczenia nieruchomości na rzecz osób trzecich. To naruszenie pociąga za sobą wywłaszczenie osób prywatnych bez podstawy prawnej i odpowiedniego odszkodowania, co nie może znajdować akceptacji w państwie prawa. Skarżący jeszcze raz podkreślili, że nieruchomość została zakupiona w październiku 1933 r., wpłacono zaliczkę w wysokości [...] zł gotówką z całej ceny [...] zł, zaś na [...] zł została założona hipoteka. Warunkiem przewłaszczenia była zgoda Powiatowego Urzędu Ziemskiego Rządowego, zrobiono to w 1933 r., co z kolei było podstawą do otrzymania pożyczki z Banku [...]. Z kontraktu kupna – sprzedaży z dnia [...] października 1933 r. (par. 12) wynikało, że jeżeli w razie dokonania definitywnych pomiarów obszar okaże się większy aniżeli podany w par. 1 kontraktu, to kupujący zobowiązuje się przejąć grunt w obszarze jaki wyniknie z pomiaru katastralnego, a w razie przekroczenia obszaru wymienionego w par. 1 zobowiązuje się dodatkową umową nabyć także dalszy obszar. Wobec tego zapisu nieruchomość musiała być w pierwszej kolejności zmierzona, a następnie powstaje wpis, a że wpis się przedłużył, ponieważ tych transakcji było dużo, (dowodem na to jest repertorium notariusza F. P. w Archiwum Państwowym w [...]), to nie oznacza, że nie było wpisu, wpis się tworzył jak wniosły strony zgodnie w akcie z dnia [...] grudnia 1935 r. To , że nie ma na dzień dzisiejszy wpisu w KW świadczy tylko, o braku staranności urzędników i jest winą Skarbu Państwa. Zdaniem skarżących, z dokumentów archiwalnych wynika świadome przeszkadzanie, ukrywanie tytułu własności. W rozważaniach skargi skarżący przytaczają przepisy prawa i fakty – odnosząc je do załączonych do skargi dowodów, celem wykazania, iż sporna nieruchomość nie mogła stanowić własności Skarbu Państwa, gdyż została w całości spłacona przez nabywców. Wskazali, że dowodem na to jest decyzja z dnia [...] lutego 1964 r., nr [...] wydana przez P.P.R.N. w [...] Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej, skierowana do H. J. Istotną kwestią w tej decyzji jest zdanie na str. 3 “po ustaniu okupacji obaj nabywcy uiścili do Banku [...] resztującą cenę kupna i zajęli po jednym domu mieszkalnym''. Następnie, skarżący stwierdzili, że urzędnicy tuszowali akt własności, gdyż H. J. i F. S. prosili o wpis w KW podnosząc że spłacili resztę ceny kupna do Banku [...] oraz to, że są właścicielami. E. i J. G. zakwestionowali także przywoływany przez Ministra podział nieruchomości pomiędzy F. S. i W. J., na który to powołało się Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...], wydając kontrolowaną decyzję z dnia [...] lipca 1964 r. Z poświadczonego urzędowo wykazu nabywców z dnia [...] grudnia 1933 r. oraz dokumentów ze zbioru Archiwum Państwowego w [...], w tym pisma P.W.R.N z dnia [...] września 1964 r. wynika bowiem, że “w myśl zawartego pomiędzy tymi wspólnikami porozumienia J. zatrzymali dla siebie powierzchnię [...] ha a F. S. powierzchnię [...]ha". Za stwierdzeniem nieważności decyzji z lipca 1964 r. przemawia, w ocenie skarżących, i ta okoliczność, że F. S. został uwłaszczony na gruncie, który użytkował i płacił podatek gruntowy za działki, które kupił o obszarze [...] ha nr [...]. Strona skarżąca stwierdziła, że zgadza się tylko z jednym twierdzeniem Ministra, a mianowicie, “iż z chwilą wydania kontrolowanej decyzji z dnia [...] lipca1964 r. Skarb Państwa był wpisany w KW z tą różnicą, że część nieruchomości była wyodrębniona z całości podlegającej pod reformę rolną i wpisem w KW J., S. z hipoteką Banku [...]. A Skarb Państwa skrupulatnie to wykorzystał i przejął, nie był tutaj żadną stroną, dopisał się bezprawnie powołując się na dekret z dnia 6 września 1944 r. o wykonaniu reformy rolnej. Działki te nie były nieruchomością ziemską przeznaczoną na cele reformy rolnej, lecz podzieloną parcelą przeznaczoną pod budownictwo, zgodnie z planem parcelacji obejmującym również tę działkę, zatwierdzonym w dniu [...] grudnia 1933 r., w trybie art. 57 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 16 lutego 1928 r. o prawie budowlanym i zabudowaniu osiedli. Zadysponowanie, decyzją z lipca 1964 r., przez P.P.R.N. w [...] w pkt 3 działką nr [...] o obszarze [...] ha stanowiącą współwłasność H. i W. J. stanowi naruszenie prawa, albowiem brak podstaw do takiego rozporządzenia, a wynika z faktu, że grunt ten jako własność prywatna nie stanowił terenu państwowego i w związku z tym nie podlegał działaniu art. 6 ust. 1 pkt 1 oraz art.17 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 14 poz. 78 z 1959 r. ze zm.)". Tym samym, zdaniem skarżących, Minister rażąco naruszył prawo, tj. art. 8, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 80, art. 107 kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 7, art. 21 ust. 1 i 2, art. 32 Konstytucji RP. Zatem, kontrolowana decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa i bez podstawy prawnej, co uzasadnia zastosowanie przez organy administracji art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., ewentualnie art. 158 § 2 k.p.a. Minister nie wyjaśnił wszystkich istotnych okoliczności mających wpływ na prawidłowe załatwienie sprawy, nie uwzględnił całego zebranego w sprawie materiału dowodowego, powołał się na skutek zobowiązujący umowy z 1933 r., uznał, że nie możemy być uznani za właścicieli, bo nie została uregulowana hipoteka, pomimo tego, że dowody świadczą, iż wszystko było uregulowane. Na poparcie obszernego stanowiska skargi strona skarżąca dołączyła pisma (poświadczone notarialnie) w postaci 33 załączników. Pisma te ponownie zostały złożone przez J. G. na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentacją zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy podkreślił, że zarzuty skargi były już podnoszone na etapie postępowania odwoławczego i były przedmiotem rozważań organu. W ocenie Ministra zarzuty skarżących wynikają z wybiórczego traktowania dokumentów dotyczących nieruchomości w zakresie jej stanu prawnego, tj. utożsamiania stanu prawnego nieruchomości sprzed działań wojennych ze stanem prawnym zaistniałym po wojnie, który w międzyczasie uległ istotnej zmianie m.in w wyniku nie założenia księgi wieczystej i nie ujawnienia czynności prawnych dotyczących nieruchomości. Z kolei regulacji stanu prawnego nieruchomości, jaka nastąpiła po wojnie w wyniku wydania badanych w niniejszym postępowaniu rozstrzygnięć, nie można utożsamiać ze skutkami wcześniejszych czynności prawnych tylko dlatego, że dotyczyły tej samej nieruchomości lub jej części.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz.1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność z prawem zaskarżonej decyzji, przy czym w sprawowaniu tej kontroli nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną rozstrzygając w granicach danej sprawy (art. 134 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.). Usunięcie z obrotu prawnego decyzji może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Biorąc pod uwagę powyższe kryteria kontroli, Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi.

W pierwszej kolejności należy zauważyć, że postępowanie w przedmiotowej sprawie prowadzone było w trybie nadzwyczajnym dotyczącym stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej. Celem tego postępowania jest więc ustalenie istnienia (bądź braku istnienia) przesłanek wskazujących na to, że kontrolowana w tym postępowaniu decyzja dotknięta jest wadami określonymi w art. 156 § 1 k.p.a. Organ wszczynający postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej, uruchamia postępowanie w nowej sprawie, nigdy zaś nie orzeka co do istoty sprawy rozstrzygniętej w kwestionowanej decyzji. Skoro zatem, istotą postępowania administracyjnego o stwierdzenie nieważności decyzji jest ustalenie, czy zachodzi którakolwiek z przesłanek nieważności, nie zaś merytoryczna kontrola podjętego w postępowaniu zwykłym rozstrzygnięcia, również Sąd pierwszej instancji nie może prowadzić postępowania zmierzającego do skontrolowania legalności merytorycznej decyzji ostatecznej (w tym przypadku decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] lipca1964 r.), a jedynie winien ocenić, czy organ nadzorczy prawidłowo przyjął, że w sprawie wystąpiły, bądź nie, przesłanki wymienione w art. 156 § 1 k.p.a. Przy czym, co ważne, istotą stwierdzenia nieważności jest to, że przesłanka będąca przyczyną stwierdzenia nieważności istniała już w dacie wydania kontrolowanej decyzji. Oznacza to, że zarówno organy administracyjne jak i Sąd pierwszej instancji powinny brać pod uwagę przepisy prawa materialnego i przepisy postępowania, które obowiązywały w dacie wydania decyzji, której stwierdzenia nieważności domaga sie strona, czyli w niniejszej sprawie - w dacie wydania decyzji przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] lipca 1964 r. Nie jest więc tak, jak to twierdzą skarżący, że Minister niesłusznie przykłada wagę do stanu faktycznego i prawnego z chwili wydawania ocenianego orzeczenia z 1964 r., gdyż właśnie ten stan jest istotny w sprawie, a nie sprzed daty wydania orzeczenia z 1964 r. Należy jeszcze dodać, że stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji stanowi wyjątek od zasady trwałości takich decyzji (art. 16 § 1 k.p.a.). Aby więc uznać naruszenie art. 6 dekretu z 18 kwietnia 1956 r. za rażące niezbędne jest stwierdzenie następujących przesłanek, a mianowicie, że w sprawie, w zakresie objętym decyzją, obowiązywał niewątpliwy stan prawny, że treść decyzji pozostawała w oczywistej sprzeczności z treścią przepisów obowiązującego prawa i że charakter naruszenia prawa był tego rodzaju, iż prowadziło to do niemożności zaakceptowania tej decyzji jako aktu wydanego przez organ praworządnego państwa (vide: wyroki NSA z 21 października 1992 r., V SA 86/92, ONSA 1993, nr 1, poz. 23 i z 18 lipca 1994 r., V SA 535/94, ONSA 1995, nr 2, poz. 91).

Materialnoprawną podstawę wydania decyzji organu pierwszej instancji stanowi m. in. art. 6 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. z 1959 r., Nr 14 poz. 78 ze zm.). Rozdział 1 tego dekretu reguluje kwestie związane z uwłaszczeniem dzierżawców i co do zasady dotyczy nieruchomości państwowych użytkowanych przez rolników na podstawie umów dzierżawy, natomiast rozdział 2 dotyczy "uwłaszczenia posiadaczy nieruchomości z innych tytułów."

Art.6 dekretu stanowi, że:

"1. Rolników gospodarujących na nieruchomościach państwowych uznaje się za właścicieli tych nieruchomości, jeżeli oni lub ich poprzednicy prawni uzyskali posiadanie tych nieruchomości na podstawie:

1) umowy zawartej przed dniem 13 września 1944 r., a na Ziemiach Odzyskanych - przed dniem 9 maja 1945 r. z zamiarem nabycia na własność lub

2) umowy o dział, zawartej przed dniem 1 września 1945 r., albo

3) orzeczenia o zatwierdzeniu projektu parcelacji nieruchomości państwowych i wykazu nabywców wydanego przed dniem 1 września 1939 r.

2. Przepis ust. 1 stosuje się bez względu na zachowanie przepisanej formy umowy.

3. W przypadkach gospodarczo uzasadnionych prezydium wojewódzkiej rady narodowej starosta może zezwolić na uznanie rolnika za właściciela nieruchomości, na której gospodaruje, choćby objęcie nieruchomości w posiadanie nastąpiło na podstawie umowy zawartej już po dacie określonej w ust. 1 pkt 1, jeżeli nabywca działał w dobrej wierze."

4. Przepisy powyższe stosuje się odpowiednio również do osób pozostających w stosunku pracy, rencistów i rzemieślników, chociażby na nieruchomościach nie gospodarowali."

Oznacza to, że dla wydania decyzji administracyjnej, na podstawie której dochodzi do nabycia własności nieruchomości, niezbędne jest wykazanie kilku przesłanek. Po pierwsze przedmiotem nabycia ma być nieruchomość państwowa. Po wtóre konieczne jest wykazanie, że rolnik (lub jego poprzednik prawny) uzyskał posiadanie tej nieruchomości na podstawie tytułów wymienionych w art. 6 ust. 1 pkt 1) – 3), oraz że na dzień "uwłaszczenia" nieruchomością tą gospodarował. Wobec tego, że organ administracyjny orzekał o nabyciu nieruchomości przez posiadacza (rolnika gospodarującego), a nie stwierdzał nabycie przez niego prawa własności – wydana więc decyzja w tym postępowaniu ma charakter konstytutywny.

Zdaniem Sądu zaistniały w niniejszej sprawie spór sprowadza się w głównej mierze do dokonanych przez organy, a podzielonych przez Sąd pierwszej instancji ustaleń stanu faktycznego sprawy. W pierwszej kolejności należy więc rozważyć czy w momencie wydania decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] lipca 1964 r. następcy prawni W. J., tj. jego żona H. J., której doręczono decyzję spełniała warunki określone w art. 6 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, a więc czy sporna nieruchomość stanowiła własność Skarbu Państwa czy też nie. Zdaniem strony skarżącej, sporna działka nr [...], o której mowa w pkt 3) kontrolowanej decyzji z dnia [...] lipca 1964 r. nie stanowiła nieruchomości państwowej, a świadczą o tym nie tylko kontrakt kupna - sprzedaży z dnia [...] października 1933 r., Rep. Nr [...], mocą którego F. S. i W. J. zobowiązali się nabyć pod warunkiem zatwierdzenia projektu parcelacyjnego i ich jako nabywców, przez Powiatowy Urząd Ziemski, działkę o pow. [...] ha pochodzącą z dóbr klucza [...], której właścicielem był Z. S., ale także akt notarialny z dnia [...] grudnia 1935 r., Rep. Nr [...], w którym strony zawarły układ konwersyjny dotyczący wpisania hipoteki na zabezpieczenie pozostałej do spłaty części kwoty za wyżej wymienioną nieruchomość, jak i inne dowody jak: dokumenty świadczące o uregulowaniu w Banku [...] całej należności za sporną nieruchomość przez poprzednika prawnego skarżących, oraz nakazy płatnicze dotyczące uiszczania podatku od nabytej przez W. J. nieruchomości za 1937 i 1953 r. Pomimo powyższego stanowiska, skarżący podnieśli, że nie kwestionują okoliczności, że z chwilą wydania kontrolowanej decyzji z dnia [...] lipca1964 r. Skarb Państwa był wpisany w księdze wieczystej, ale podnoszą to, że część nieruchomości (sporna działka) była wyodrębniona z całości podlegającej pod reformę rolną, zaś Skarb Państwa dopisał się bezprawnie powołując się na dekret z dnia 6 września 1944 r. o wykonaniu reformy rolnej. W konsekwencji, to że na dzień dzisiejszy wpisu w księdze wieczystej nie ma, jest - w ich ocenie - winą tylko Skarbu Państwa, tym bardziej, że strony o wpis taki wnosiły, czego wyrazem jest dokument z dnia [...] maja 1960 r. własnoręcznie podpisany przez F. S. i H. J.

I tak z akt sprawy wynika, że F. S. i W.J. (poprzednik prawny skarżących) w 1933 r. nabyli od Z. S. nieruchomość o pow. [...] ha, pochodzącą z dóbr klucza [...] (w skład której wchodzi sporna nieruchomość), uiszczając część ceny kupna, tj. kwotę [...] zł. Umowa ta miała dojść do skutku pod warunkiem uiszczenia reszty ceny kupna oraz zatwierdzenia przez Powiatowy Urząd Ziemski przewłaszczenia w księdze wieczystej. Dnia [...] grudnia 1935 r., Rep. Nr [...], strony zawarły układ konwersyjny dotyczący wpisania na rzecz Z. S. (do mającej powstać księgi wieczystej) hipoteki na zabezpieczenie pozostałej do spłaty części kwoty za wyżej wymienioną nieruchomość, tj. kwoty [...] zł z sześć procentowymi odsetkami.

Jednakże w aktach sprawy, pomimo iż skarżący wywodzili, że spłata pozostałej należności za nabytą w 1933 r nieruchomość, tj. kwota [...] zł została dokonana do Banku [...] - brak jest dowodu na okoliczność, że umowa z 1933 r. została zatwierdzona przez Powiatowy Urząd Ziemski a - przede wszystkim - nie ujawniono na tę okoliczność przewłaszczenia w księdze wieczystej, do czego był zobowiązany właściciel nieruchomości na podstawie art. 29 dekretu z dnia 11 października 1946 r. - Prawo o księgach wieczystych. Brak przewłaszczenia nabytej drogą kupna nieruchomości wynika także z decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] lutego 1964 r. [...] (str. 3 decyzji). Następnie, cała nieruchomość przeszła na rzecz Skarbu Państwa na podstawie dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3 poz. 13 ze zm.), czego dowodem jest wpis znajdujący się w księdze wieczystej obecnie [...] – dawniej [...] dwór t. I k.1 i inne. Jak wynika z pisma Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] września 1964 r. wpisu tego dokonał Sąd na wniosek władz ziemskich z tytułu reformy rolnej, która wówczas objęła całość majątku o powierzchni [...] ha. Zarzuty strony skarżącej co do rzekomego usunięcia wpisu na rzecz poprzednika prawnego w księdze wieczystej [...], nie mogą podlegać ocenie w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Następnie, z akt sprawy wynika, że w czasie okupacji w latach 1939-1945 okupant rozebrał znajdujące się na zakupionej działce budynki, a na ich miejscu wybudował [...] budynków mieszkalnych z przeznaczeniem [...]. Jak wynika z ww. decyzji z dnia [...] lutego 1964 r. "Po ustaniu okupacji obaj nabywcy uiścili do Banku [...] resztującą cenę kupna i zajęli po jednym domu mieszkalnym. W. J. zajął dom usytuowany na działce nr [...]", zaś F. S. zajął i użytkował działkę z domem nr [...]. W konsekwencji, wobec wypełnienia wszystkich przesłanek z art. 6 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. Prezydium Powiatowej rady Narodowej w [...] decyzją z dnia [...] lipca 1964 r. (pkt 1) i 2) decyzji), uznało za właścicieli powyższych działek F. S. i następców prawnych W. J. – H. J., zaś odmówiło uznania ich za właścicieli działek o nr [...] i spornej w tym postępowaniu działki o nr [...] z uwagi na gospodarowanie na niej innych mieszkańców [...]. Jak wynika bowiem z akt sprawy, pozostałe [...] domków (stanowiących nakłady [...]) zajęli nie nabywcy spornej nieruchomości. Ponadto na dzień wydawania decyzji z 1964 r. tam zamieszkiwali, płacąc "komorne" do Prezydium MRN w [...], w którego zarządzie domki te od ustania okupacji się znajdowały.

W konsekwencji wyżej opisanego stanu faktycznego i prawnego sprawy, stwierdzić należy, że na dzień [...] lipca 1964 r. wszystkie działki wyszczególnione w kontrolowanej decyzji bezspornie stanowiły własność Skarbu Państwa, z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy nie wynika także aby na ten dzień F. S. czy też W. J. (lub jego następcy prawni) poczynili jakiekolwiek kroki o usunięcie niezgodności wpisu ze stanem faktycznym. Wobec tego obowiązkiem organu nadzorczego była dalsza ocena czy przy wydawaniu kontrolowanej decyzji Prezydium prawidłowo odmówiło uwłaszczenia poprzedniczki prawnej skarżących sporną działką. I tak kolejnym warunkiem "uwłaszczenia" było gospodarowanie przez rolników na nieruchomościach państwowych, tj. tych których posiadanie uzyskali m.in. (tak jak w niniejszej sprawie) na podstawie umowy zawartej przed dniem [...] września 1944 r. z zamiarem nabycia na własność nieruchomości. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uznał, że przeszkodą w uznaniu za właścicieli następców prawnych W. J. spornej nieruchomości jest właśnie brak wykazania przesłanki gospodarowania (użytkowania) tą nieruchomością, z uwagi na gospodarowanie nią przez innych mieszkańców [...]. Powyższe stanowisko Sąd podziela. W ocenie Sądu, nie ma znaczenia także dla realizacji tej przesłanki okoliczność, że F. S. oraz W.J. uiszczali podatek on całej nabytej aktem notarialnym w 1933 r. nieruchomości. Wprawdzie dekret z 1955 r. nie definiuje pojęcia gospodarowania, jednakże przyjmując jego rozumienie wynikające ze Słownika języka polskiego, należy uznać, że oznacza ono prowadzenie gospodarstwa rolnego, zarządzanie jakimiś zasobami i środkami, decydowanie o sposobie wykorzystania tego, co się ma. Materiał dokumentacyjny sprawy nie wykazał, aby W. J., czy też H. J. faktycznie gospodarowali w powyższym rozumieniu tego słowa na spornej nieruchomości, zajetej przez mieszkańców [...].

W konsekwencji prawidłowo ograny obu instancji uznały, że nie było podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] lipca 1964 r. we wnioskowanym zakresie. Z powyższych względów Sąd nie dopatrzył się naruszenia art. 6 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r.

Reasumując, Sąd uznał, że organy administracji rozpatrujące przedmiotową sprawę wydały rozstrzygnięcia zgodnie z prawem, nie naruszając reguł procesowych w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Mając na uwadze wszystkie wskazane wyżej okoliczności Sąd, na mocy art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.

-----------------------

lip

-----------------------

12