Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 1282/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-05-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 190, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 2, art. 5 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Szymanowicz – Nowak /sprawozdawca/, Sędziowie Sędzia WSA Leszek Kobylski, Sędzia WSA Cezary Kosterna, Protokolant Referent – stażysta Urszula Sieradz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 maja 2015 r. sprawy ze skargi K. W. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...]; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3) zasądza od Ministra Skarbu Państwa na rzecz skarżącej K.W. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Stan faktyczny w sprawie przedstawia się następująco:

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2010 r. Wojewoda M (dalej: "Wojewoda", "organ I instancji"), działając na podstawie art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.

o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2005 r. Nr 169, poz. 1418, zwanej dalej: "ustawą o realizacji prawa do rekompensaty") oraz art. 107 ustawy

z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., zwanej dalej: "k.p.a."), odmówił potwierdzenia [...] potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez [...] nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

W uzasadnieniu decyzji Wojewoda, powołując przepisy art. 1 ust. 1, art. 2, art. 3 ust. 2, art. 7 ust. 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty wskazał, że

z materiału dowodowego zebranego w sprawie wynika, iż w dacie 1 września 1939 r. właścicielkami nieruchomości położonych w [...] były: [...], które w ww. dacie posiadały również obywatelstwo polskie. Jednak w 1944 r. z powodu działań wojennych i prześladowań uciekły do Austrii i nigdy nie osiedliły się na terenach wchodzących obecnie w skład Rzeczpospolitej Polskiej (RP). W chwili opuszczania nieruchomości w W nie posiadały już obywatelstwa polskiego, tylko litewskie, obie zmarły na terenie Austrii. Natomiast A A w dacie 1 września 1939 r. nie zamieszkiwała na byłym terytorium Rzeczpospolitej Polskiej, tylko w L, skąd

w 1944 r. z powodu działań wojennych uciekła również do Austrii.

Decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. Minister Skarbu Państwa (dalej: "Minister", "organ odwoławczy"), działając na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. oraz art. 9 ustawy

o realizacji prawa do rekompensaty, po rozpatrzeniu odwołania K W (dalej: "skarżąca"), działającej w imieniu własnym oraz mocodawców: [...] od decyzji Wojewody z dnia [...] sierpnia 2010 r. uchylił w całości zaskarżoną decyzję

i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy podniósł, że nie można dochodzić rekompensaty za pozostawione przez A A nieruchomości, gdyż

w 1939 r. zamieszkiwała ona w L, a więc nie na obszarze byłego terytorium RP. Powyższą okoliczność potwierdza pismo Ministra Komunikacji z dnia 26 lutego 1937 r. oraz oświadczenia stron postępowania. A zatem nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty. Powołując się na treść art. 6 ust. 2 pkt 1 ww. ustawy, organ odwoławczy podniósł, iż A A nie złożyła we własnym imieniu wniosku o rekompensatę, a spadkobiercą po niej była E B, po której spadkobiercą jest H R, a żadna z tych osób nie była stroną niniejszego postępowania. Dlatego też nieruchomości, których wyłączną właścicielką była A A, jak również należące do niej udziały

w nieruchomości, które A A otrzymała w spadku po J K i E K nie mogły być brane pod uwagę w przedmiotowym postępowaniu.

Ustosunkowując się natomiast do zapisu dokonanego w testamencie E B na rzecz skarżącej, organ odwoławczy stwierdził, że skarżąca nie była spadkobiercą E B, a zatem – w świetle art. 3 ust. 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty – wskazanie osoby uprawnionej do rekompensaty może być dokonane wyłącznie na rzecz innego spadkobiercy E B. Regulacja ta nie miała więc zastosowania do zapisobiercy.

Organ odwoławczy zakwestionował ustalenia organu wojewódzkiego dotyczące możliwości dochodzenia rekompensaty z tytułu pozostawienia poza obecnymi granicami państwa polskiego nieruchomości, których pierwotną właścicielką była J K. Podniósł, iż Wojewoda nie dostrzegł, że właścicielem tych nieruchomości (na moment opuszczenia byłych terytoriów RP) była również H Ś, która w 1944 r. wstąpiła w prawa J K po jej śmierci, posiadała obywatelstwo polskie w 1939 r. i repatriowała się z W do Polski w 1945 r., tj. po fakcie uzyskania statusu współwłaściciela. Powyższe – zdaniem organu odwoławczego – stało się podstawą do uchylenia zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy Wojewodzie do ponownego rozpatrzenia.

Od powyższej decyzji kasatoryjnej skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, żądając uchylenia w całości decyzji organów obu instancji i zarzucając im naruszenie przepisów: art. 2 pkt 1, art. 5 ust. 2 oraz art. 6 ust. 2 pkt 1 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty, art. 961 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93 ze zm, zwana dalej: "k.c.") oraz art. 75 § 1 i art. 77 § 1 k.p.a.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że organy administracji zastosowały wadliwą wykładnię przepisów ustawy o realizacji prawa do rekompensaty. Rozpatrując kwestię posiadania obywatelstwa polskiego przez [...]tz dokonywały tego na rok 1940 i lata dalsze, wbrew dyspozycji art. 2 pkt 1 ww. ustawy, tj. posiadania obywatelstwa polskiego w dniu

1 września 1939 r. Wskazała także, iż Wojewoda nie ustalił na tę datę kwestii posiadania obywatelstwa polskiego przez A A lub jego braku, pomimo znajdującego się w aktach sprawy dowodu w postaci dokumentu źródłowego p.n. "Akt nadania Obywatelstwa Polskiego" E A i jego żonie A A z roku 1927. Skarżąca twierdziła również, że błędnie przyjęto okoliczność miejsca zamieszkiwania A A na dzień 1 września 1939 r. w L, gdyż

z dokumentów wynikało jedynie, że w L zamieszkiwał tylko jej mąż – E A. Poza tym skarżąca zarzuciła, iż niezasadnie został zakwestionowany przez organy jej status jako spadkobierczyni po E B, co naruszyło art. 961 k.c. W jej ocenie, na podstawie testamentu nabyła ona około 98% masy spadkowej, a zatem posiada status spadkobiercy, a nie zapisobiercy.

Wyrokiem z dnia 5 maja 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny

w Warszawie w sprawie VIII SA/Wa 96/11 uchylił zaskarżoną i poprzedzającą ją decyzję oraz zasądził na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania sądowego.

Sąd podzielił pogląd Ministra, że wniosek o przyznanie rekompensaty z tytułu pozostawienia majątku poza obecnymi granicami państwa polskiego powinien być na nowo rozpoznany i rozważony, w szczególności w kwestii przysługiwania prawa do rekompensaty spadkobiercom H Ś. W pozostałej części jednak ustalenia i wnioski zawarte w zaskarżonej decyzji, uznane zostały za błędne.

Sąd Wojewódzki podniósł, że poza sporem jest okoliczność, iż istotnie zostało pozostawione mienie poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w postaci nieruchomości, położonych w [...], które w dacie 1 września 1939 r. należało do [...] należą do grona ich spadkobierców oraz następców prawnych spadkobierców, a także spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty (tj. posiadają obywatelstwo polskie).

Natomiast podstawą odmowy uwzględnienia przez Wojewodę wniosku było ustalenie, że [...] nie spełniły przesłanki posiadania obywatelstwa polskiego w 1944 r., tj. w chwili opuszczenia nieruchomości na skutek działań wojennych, jak i fakt niezamieszkiwania przez A A (w dacie

1 września 1939 r.) na byłym terytorium RP, tj. leżącym w granicach ówczesnej Rzeczypospolitej Polskiej, które w następstwie zmian geopolitycznych po II wojnie światowej znalazło się poza granicami obecnego Państwa Polskiego.

W ocenie Sądu, powyższe stanowisko niezakwestionowane przez organ odwoławczy należało uznać za błędne. Z treści bowiem art. 2 ust. 1 ustawy

o realizacji prawa do rekompensaty (...) jednoznacznie wynika wymóg posiadania obywatelstwa polskiego, ale na dzień 1 września 1939 r. Zatem ustalenia organu, poczynione w tym zakresie na rok 1944 r., były – zdaniem Sądu - nieprawidłowe (zbędne dla rozstrzygnięcia sprawy).

Sąd podniósł również, że w aktach sprawy znajdował się dokument źródłowy "Nota o obywatelstwie [...]", wydany przez Centralne Litewskie Archiwum Państwowe" (k. 32 akt administracyjnych), z którego jednoznacznie wynika, iż w kartotece mieszkańców z lat 1930-1939 wpisane są: [...] posiadające obywatelstwo polskie. W związku z tym kwestia posiadania przez wskazane osoby w latach 1940-1944 obywatelstwa litewskiego nie miała w tym przypadku żadnego znaczenia.

Jednocześnie Sąd zauważył, iż organy orzekające nie ustaliły posiadania obywatelstwa polskiego przez A A, pomimo znajdującego się w aktach sprawy dokumentu p.n. "Akt Uznania Obywatelstwa" (k. 27 akt administracyjnych).

Z dokumentu tego zaś w sposób jednoznaczny wynikało, iż E A oraz jego żona A E uzyskali obywatelstwo polskie z dniem 26 czerwca 1923 r. Ponadto fakt, iż A A na dzień 1 września 1939 r. nie zamieszkiwała na byłym terytorium RP był – w ocenie Sądu Wojewódzkiego - sprzeczny

z wyjaśnieniami K W, złożonymi w dniu 4 maja 2009 r. Organy, opierając swoje ustalenia w tym przedmiocie jedynie na piśmie Ministra Komunikacji z dnia 26 lutego 1937 r. oraz oświadczeniach stron postępowania uznały, iż A A w 1939 r. zamieszkiwała w L, a nie odniosły się przy tym do w/w oświadczenia, z którego wynikało, iż miejscem zamieszkiwania A A w dniu

1 września 1939 r. było W (oświadczenie k. 69 akt administracyjnych). Taka sytuacja zaś stanowiła – zdaniem Sądu - naruszenie przepisu art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Odnosząc się natomiast do braku przedstawienia przez skarżącą postanowienia sądowego o stwierdzeniu nabycia spadku po E B, Sąd Wojewódzki uznał, iż w świetle przepisów ustawy o realizacji prawa do rekompensaty nie było ono konieczne. Zgodnie z art. 3 ust. 2 powołanej ustawy,

w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2. Wskazanie osoby uprawnionej do rekompensaty następuje przez złożenie oświadczenia z podpisem poświadczonym notarialnie lub przed organem administracji publicznej albo przez złożenie oświadczenia w polskiej placówce konsularnej. Z treści testamentu sporządzonego

w dniu 1 kwietnia 2008 r. przez E B wynikało zaś, iż zapisała ona skarżącej K W majątek zapisany jej w testamencie z dnia 20 czerwca 1973 r. przez A A, do którego należą nieruchomości znajdujące się w W (L) przy ul. [..], odpowiadające roszczeniom odszkodowawczym za majątek pozostawiony w W (k. 10 akt administracyjnych). Zatem dokument ten (zawierający poświadczony notarialnie podpis E B) stanowił oświadczenie w/w, w którym wskazała ona osobę uprawnioną do rekompensaty. W myśl art. 5 ust. 1 cyt. ustawy, potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony w stosownym czasie, a z ust. 2 powołanego przepisu wynika, iż wniosek taki składa współwłaściciel, spadkobierca lub wskazana osoba uprawniona do rekompensaty. W związku z tym, jakkolwiek skarżąca nie była spadkobierczynią E B, była jednak, w ocenie Sądu Wojewódzkiego, uprawnioną do złożenia przedmiotowego wniosku jako "wskazana osoba uprawniona do rekompensaty".

Powyższy wyrok w całości zaskarżył skargą kasacyjną Minister, zarzucając Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie naruszenie prawa materialnego, to jest: art. 2 pkt 1 i 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty przez niewłaściwą ich wykładnię przejawiającą się w uznaniu, iż utrata obywatelstwa polskiego przez właścicielki pozostawionego mienia: J K i E K

w okresie po 1939 r. nie ma znaczenia dla dochodzenia rekompensaty, ponieważ

z powołanego przepisu wynika wymóg posiadania obywatelstwa przez właściciela mienia wyłącznie w dniu 1 września 1939 r. oraz art. 3 ust. 2 w zw. z art. 5 ust. 2 ww. ustawy przez niewłaściwą ich wykładnię przejawiającą się w uznaniu, iż K W, mimo że nie jest spadkobierczynią po A A (trzeciej właścicielce przedmiotowego mienia), ani po jej następcy prawnej, tj. E B, posiada uprawnienie do dochodzenia rekompensaty z tytułu nieruchomości należących do A A, z uwagi na wskazanie w formie zapisu testamentowego, jakiego dokonała na jej rzecz E B.

Wyrokiem z dnia 11 stycznia 2012 r. Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie I OSK 1745/11 oddalił skargę kasacyjną, chociaż uznał zarzuty zawarte w skardze za uzasadnione. Z uwagi na zaskarżenie wyroku jedynie co do naruszenia prawa materialnego, Sąd drugiej instancji nie miał możliwości uchylenia zaskarżonego wyroku, gdyż w części, w której Sąd Wojewódzki stwierdził naruszenie przez organy przepisów proceduralnych, wyrok ten stał się prawomocny.

Powołując treść art. 1 i art. 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty, NSA wskazał, że właściciel tzw. mienia zabużańskiego musiał posiadać obywatelstwo polskie zarówno w dniu 1 września 1939 r., jak również w dacie realizowania prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia tego mienia. W przypadku, gdy właściciel tego mienia nie wystąpił ze stosownym wnioskiem, a prawo przysługujące mu realizuje dopiero jego spadkobierca, istotnym jest również okoliczność, czy właściciel mienia zabużańskiego posiadał obywatelstwo polskie w chwili śmierci. Prawo jego spadkobiercy bowiem do realizacji uprawnień przewidzianych omawianą ustawą nie jest odrębną, samodzielną kategorią prawną, a ma swoje źródło w prawach przysługujących właścicielowi mienia. Z tego powodu nie można wykładać przepisu art. 2 pkt 2 omawianej ustawy w stosunku do spadkobiercy właściciela mienia

w oderwaniu od sytuacji dotyczącej samego właściciela. Jego spadkobierca nie może bowiem pozostawać w sytuacji bardziej korzystnej niż jego poprzednik prawny. Odmienne w tej kwestii stanowisko powodowałoby zmianę kręgu adresatów ustawy, skutkowałoby obejściem prawa oraz w sposób oczywisty łamałoby zasadę nemo plus iuris in alium transfere potest, quam ipse habet.

Z tego zatem powodu, w przypadku, gdy z wnioskiem o realizację prawa do rekompensaty z tytułu mienia pozostawionego poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej występuje dopiero spadkobierca byłego właściciela ważne jest ustalenie, czy w chwili śmierci były właściciel posiadał obywatelstwo polskie. Tylko w takim przypadku jego spadkobierca mógłby skutecznie złożyć wniosek,

o którym mowa w art. 5 ust. 1 i ust. 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty, pod warunkiem spełnienia pozostałych przewidzianych tą ustawą wymogów. NSA podkreślił również, że ustawa o realizacji prawa do rekompensaty zawęża krąg osób uprawnionych, które mogą wystąpić ze stosownym wnioskiem, jedynie do właścicieli mienia i ich spadkobierców. Z uwagi na fakt, że ustawa ta jest aktem szczególnym, nie można jej postanowień wykładać rozszerzająco i przez analogię stosować np. do zapisobierców zwykłych, którzy swoich uprawnień mogą dopiero dochodzić od spadkobiercy. Ponadto, omawiana ustawa nie przewiduje też możliwości obrotu prawnego inter vivos roszczeniami przysługującymi z tytułu pozostawienia tzw. mienia zabużańskiego.

Przenosząc powyższe uwagi na grunt analizowanej sprawy NSA wskazał, że nie jest możliwe przyjęcie, by uczyniony w testamencie sporządzonym w 1993 r. przez E B zapis na rzecz K W, obejmujący roszczenia odszkodowawcze za nieruchomości pozostawione w W (wcześniej zapisane E B przez A A), mógł być podstawą do ubiegania się przez zapisobierczynię zwykłą o przyznanie jej z tego tytułu rekompensaty

w trybie przepisów ustawy o realizacji prawa do rekompensaty. NSA przypomniał, że z ustaleń faktycznych, dokonanych przez Sąd Wojewódzki w sprawie VIII SA/Wa 96/11, a niezakwestionowanych przez żadną ze stron wynikało, iż wspomniane wyżej rozporządzenie testamentowe, dokonane przez E B w 1993 r., miało charakter zapisu (zwykłego).

Naczelny Sąd Administracyjny zgodził się z zarzutem kasacyjnym dotyczącym wadliwej wykładni art. 3 ust. 2 w związku z art. 5 ust. 1 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty, dokonanej przez Sąd pierwszej instancji. Na podstawie wskazanej regulacji, jeżeli właściciel mienia pozostawionego na Kresach Wschodnich zmarł,

a spadek po nim przypadł kilku spadkobiercom, mają oni możliwość wskazać, ale spośród siebie, jedną osobę albo niektóre osoby, jako uprawnione do otrzymania rekompensaty w trybie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty. Analogiczna sytuacja dotyczy zresztą samych właścicieli mienia zabużańskiego, jeśli jest ich kilku (art. 3 ust. 1).

Wskazanie osoby uprawnionej (osób uprawnionych) w oparciu o przepis art. 3 ust. 1 i ust. 2 ww. ustawy odnosi się zatem do sytuacji, gdy zarówno osoby wskazujące osobę uprawnioną, jak i osoba uprawniona są albo współwłaścicielami pozostawionego majątku, albo spadkobiercami po tej samej osobie (byłym właścicielu, jego wcześniejszym spadkobiercy).

Taka sytuacja nie zaistniała zaś w rozpatrywanej sprawie. Wprawdzie E B w akcie notarialnym, który podpisała, zawarła oświadczenie woli, by roszczenia odszkodowawcze należne z tytułu pozostawienia nieruchomości położonych w W przypadły K W, ale oświadczenie to nie miało charakteru oświadczenia, o jakim mowa w art. 3 ust. 2 omawianej ustawy. E B i K W nie były bowiem spadkobierczyniami po tej samej osobie. Wątpliwym przy tym jest także okoliczność, czy w świetle tego, co na wstępie zostało powiedziane odnośnie wymogu posiadania obywatelstwa polskiego – E B była sama uprawniona (jako następczyni A A) do złożenia wniosku na zasadzie art. 5 ust. 1 i 2 przedmiotowej ustawy.

NSA podkreślił przy tym, że pojęcie "wskazanej osoby uprawnionej do rekompensaty" użyte w art. 5 ust. 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty nie kreuje nowej, odrębnej kategorii osób uprawnionych do wystąpienia z wnioskiem

o przyznanie rekompensaty z tytułu pozostawienia mienia poza obecnymi granicami Państwa Polskiego, jak przyjął to Sąd Wojewódzki, a odnosi się do sytuacji, gdy było kilku właścicieli lub kilku spadkobierców właściciela (współwłaściciela), którzy wskazali spośród siebie ową "osobę uprawnioną" do otrzymania świadczenia.

Z uwagi na fakt, że dokonana w wyroku WSA w Warszawie z dnia 5 maja 2011 r., sygn. akt VIII SA/Wa 96/11 wykładnia prawa materialnego była wadliwa, jednak wyrok pomimo błędnego w części uzasadnienia odpowiadał prawu, to NSA oddalił skargę kasacyjną Ministra.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r. Nr [...] Wojewoda, ponownie rozpoznając wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości w Wilnie (po wyroku NSA), odmówił [...]

Minister decyzją z dnia [...] maja 2012 r., znak: [...], po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, utrzymał w mocy decyzję Wojewody z dnia 11 kwietnia 2012 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy, będąc związany wykładnią przepisu art. 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty, dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdził, że warunkiem skutecznego ubiegania się o rekompensatę przez następcę prawnego właściciela mienia zabużańskiego jest udowodnienie, iż tenże właściciel posiadał obywatelstwo polskie zarówno w dniu 1 września 1939 r., jak i w momencie śmierci.

W rozpatrywanej sprawie Minister stwierdził, że właścicielkami mienia zabużańskiego były: [...] w momencie śmierci nie posiadały obywatelstwa polskiego, gdyż utraciły je w 1940 r., otrzymując obywatelstwo litewskie, o czym świadczy dokument źródłowy – "Nota o obywatelstwie [...]", a co nie zostało zanegowane przez osoby ubiegające się o rekompensatę. Organ odwoławczy podkreślił, że zgodnie z obowiązującą wówczas ustawą z dnia 20 stycznia 1920 r.

o obywatelstwie Państwa Polskiego, obywatel polski nie mógł być jednocześnie obywatelem państwa obcego (art. 1), a nabycie obywatelstwa innego państwa powodowało utratę obywatelstwa polskiego. Wobec powyższego, za słuszne uznał stanowisko organu I instancji, zgodnie z którym H Ś po śmierci J K w wyniku spadkobrania stała się współwłaścicielką nieruchomości, położonej w W przy ul. S, jednak prawo to nie przysługuje ani jej, ani jej spadkobiercom, gdyż zmiana przez J K obywatelstwa spowodowała utratę możliwości dochodzenia roszczeń repatriacyjnych przez jej następców prawnych.

Analizując przedstawioną w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego wykładnię art. 3 ust. 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty, organ odwoławczy doszedł do wniosku, że wskazanie osoby uprawnionej do rekompensaty jest możliwe tylko w gronie spadkobierców właściciela nieruchomości pozostawionej na Kresach, co oznacza, że wskazanie takie nie może być skuteczne w stosunku do osoby niebędącej spadkobiercą. Dotyczy to wskazania dokonanego na podstawie zapisu testamentowego przez E B (spadkobierczynię E K) na rzecz K W nienależącej do kręgu spadkobierców E K.

Dalej Minister wskazał, że warunkiem przyznania prawa do rekompensaty, zgodnie z art. 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty, jest wykazanie, iż właściciel mienia zabużańskiego zamieszkiwał w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Polski, tj. na ziemiach włączonych po zakończeniu II wojny światowej

w skład ZSRR. Ta przesłanka, w ocenie Ministra, nie została spełniona

w stosunku do A A. Za uprawnione w tej sytuacji organ odwoławczy uznał rozpatrzenie powyższej kwestii w oparciu o oświadczenia stron postępowania, które nie były jednoznaczne. Za bardziej wiarygodne uznał oświadczenia uczestników postępowania, z których wynika, że miejscem zamieszkania A A w dniu

1 września 1939 r. było miasto L. Ponadto Minister zgodził się z wnioskiem Wojewody, że gdyby A A zamieszkiwała w dniu 1 września 1939 r. w W, wówczas powinna figurować (tak jak [...]) w kartotece spisu mieszkańców tego miasta z lat 1930-1939 oraz 1940-1944. Brak takiej informacji oznacza, że A A nie zamieszkiwała w W w dniu wybuchu II wojny światowej.

Minister w konsekwencji w uzasadnieniu decyzji z dnia 30 maja 2012 r. podkreślił, że [...] nie posiadały w chwili śmierci obywatelstwa polskiego, A A nie zamieszkiwała w dniu wybuchu II wojny światowej na byłym terytorium RP, zaś dokonane przez E B wskazanie K W jako osoby uprawnionej do rekompensaty jest nieskuteczne, co powoduje, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki zawarte

w art. 2 i art. 3 ust. 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty.

Od powyższej decyzji ostatecznej skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, złożyła skarżąca, zarzucając naruszenie przepisów:

1) prawa materialnego, tj. art. 2 i art. 3 ust. 1 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty przez przyjęcie, iż H Ś wywodzi swoje prawa do rekompensaty z uprawnienia po swojej babce J K, a nie jako ostatnia współwłaścicielka, jak również naruszenie przepisów art. 25 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. Nr 43, poz 296 ze zm, zwana dalej "k.p.c.");

2) prawa procesowego, w tym art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 78, art. 80, art. 9, art. 7 k.p.a. przez ich niezastosowanie, co miało wpływ na mylnie ustalony stan faktyczny i spowodowało wydanie przez organy obu instancji błędnych decyzji.

W uzasadnieniu skargi, jej autorka odniosła się do zdarzeń historycznych dotyczących "Kresów Wschodnich", podnosząc w tym kontekście, że nadanie obywatelstwa litewskiego czy kolejno radzieckiego wynikło nie z woli osoby fizycznej, która wyjechała z W i żądała zmiany obywatelstwa. Ponadto zdaniem skarżącej organ II instancji naruszył zasadę "prawdy obiektywnej", wychodząc z założenia, że H Ś swoje prawa do rekompensaty wywodzi jedynie jako uprawnienie po zmarłej spadkodawczyni J K.

W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie, podtrzymując

w całości wywody zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia

19 października 2012 r. w sprawie VIII SA/Wa 586/12 oddalił skargę

W uzasadnieniu wyroku Sąd pierwszej instancji stwierdził, że stan faktyczny sprawy jest niesporny i wynika z dokumentów znajdujących się w aktach. Jest bezsporne, że H Ś była jednym ze spadkobierców J K, właścicielki nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami RP. Potwierdzone to zostało we wniosku o przyznanie prawa do rekompensaty, w którym skarżąca wywiodła, że H Ś swoje prawa do rekompensaty wywodzi jako spadkobierca po zmarłej J K. Ustawodawca, tworząc przepisy określające zakres przedmiotowy i podmiotowy ustawy o realizacji prawa do rekompensaty w art. 1 i art. 2 stwierdził, że prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, który łącznie spełnił wymogi wskazane w tych przepisach.

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, analiza powołanych przepisów art. 1-3 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty, w tym pojęcie właściciela, nie nasuwa jakichkolwiek wątpliwości. Z wykładni gramatycznej art. 2

i art. 3 powołanej ustawy wynika, że prawo do rekompensaty przysługuje przede wszystkim właścicielowi (współwłaścicielom) nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, a w przypadku ich śmierci spadkobiercom albo niektórym z nich wskazanym przez pozostałych spadkobierców pod warunkiem, że posiadają obywatelstwo polskie. Natomiast pozostawić daną nieruchomość, zdaniem Sądu, może tylko i wyłącznie właściciel, gdyż nie można pozostawić nieruchomości, której nie jest się właścicielem. Odnosi się to do właściciela nieruchomości posiadającego obywatelstwo polskie, będącego w dniu

1 września 1939 r. obywatelem RP i zamieszkującego w tym dniu na byłym terytorium Polski.

Prawidłowo zatem organy administracji publicznej wskazały, że H Ś po śmierci J K w wyniku spadkobrania stała się współwłaścicielką nieruchomości położonej w przy ul. S, jednak swoje uprawnienie do rekompensaty wywodzi z uprawnienia J K, która zmarła w dniu 14 kwietnia 1944 r. w V i w momencie śmierci nie posiadała obywatelstwa polskiego (utraciła je w 1940 r., otrzymując obywatelstwo litewskie). Powyższa okoliczność nie została skutecznie obalona przez skarżącą. Podobnie sytuacja dotyczyła E K, która zmarła w dniu 7 listopada 1972 r. w L. Nie zachodzi tu sprzeczność podnoszona przez skarżącą na tle art. 924 i 925 k.c., bowiem rozpatrywana sprawa dotyczy uprawnień do rekompensaty. Nie zachodzi spór co do dziedziczenia spadku. Okoliczność spełniania wymogu obywatelstwa polskiego przez H Ś nie była kwestionowana.

Autorka skargi, przytaczając wywody na tle historycznym odnośnie do sytuacji politycznej w W, nie zanegowała skutecznie utraty obywatelstwa zarówno [...]. Sytuacja polityczna nie może bowiem stanowić o obaleniu konkretnego dowodu, jakim jest utrata obywatelstwa. Skoro w chwili śmierci J K nie posiadała obywatelstwa polskiego, to tym samym pozbawia to skarżącą możliwości dochodzenia roszczeń repatriacyjnych. Oznacza to, że organ odwoławczy prawidłowo uznał, że jeśli właściciel nieruchomości nie był uprawniony do rekompensaty (J K) w trybie wskazanej ustawy, to uprawnienie do otrzymywania tego świadczenia nie będzie przysługiwało także jego spadkobiercom. Przepis art. 3 ust 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty ma na celu zabezpieczenie interesów spadkobierców uprawnionego do rekompensaty właściciela nieruchomości, a nie kreuje on odrębnego uprawnienia spadkobierców, niezależnego od tego, które przysługiwało spadkodawcy. Prawo do rekompensaty jest prawem dziedzicznym, jednak aby spadkobiercy mogli je odziedziczyć, spadkodawca sam musi spełniać wszystkie wymogi do nabycia prawa do rekompensaty.

Nadto Sąd pierwszej instancji przypomniał, że NSA w uzasadnieniu wyroku

z dnia 11 stycznia 2012 r. w sprawie I OSK 1745/11 wyraźnie wskazał na gruncie analizowanej sprawy, że nie jest możliwe przyjęcie, by uczyniony w testamencie sporządzonym w 1993 r. przez E B zapis na rzecz K W, obejmujący roszczenia odszkodowawcze za nieruchomości pozostawione w W (wcześniej zapisane B przez A A), mógł być podstawą do ubiegania się przez zapisobierczynię zwykłą o przyznanie jej z tego tytułu rekompensaty w trybie przepisów ustawy o realizacji prawa do rekompensaty.

Odnosząc się zaś do kwestii miejsca zamieszkania A A w dniu

1 września 1939 r. Sąd wskazał, że w sytuacji braku dowodu bezpośredniego, jakim jest dokument urzędowy, uprawniona była ocena złożonych oświadczeń przez zainteresowanych co do miejsca zamieszkania A A. Słusznie zauważył organ odwoławczy, że strony postępowania zmieniły swoje oświadczenia co do miejsca zamieszkania A A w dniu 1 września 1939 r. dopiero po wydaniu przez organ pierwszej negatywnej decyzji. Autorka skargi w złożonym wniosku o przyznanie rekompensaty wskazywała adres A A jako L, podnosząc że małżonkowie E i A A zamieszkiwali w L, o czym miał świadczyć akt powołania Ministra Komunikacji II Rzeczypospolitej Polskiej do pracy w Urzędzie Wojewódzkim w L. Zmiana stanowiska przez skarżącą i opieranie się w dalszym toku postępowania przed organami na fakcie złożenia kolejnych oświadczeń jest - jak zasadnie podniósł Minister - niewiarygodna. Teza organu w tym przedmiocie wzmocniona jest okolicznością, że nie został zanegowany przez skarżącą fakt, że

w kartotece spisu mieszkańców W za lata 1930-1939 i 1940-1944 brak jest nazwiska A A, figurują zaś nazwiska J K i E K. Okoliczność kreowana przez autorkę skargi co do opłacenia podatku mieszkaniowego od nieruchomości w 1940 r. (na podstawie pisma Archiwum Miasta W z dnia 8 grudnia 2009 r.) nie dowodzi o zamieszkiwaniu przez A A na byłym terytorium RP w dniu 1 września 1939 r.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wywiodła K W, zaskarżając go w całości, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła:

- naruszenie przepisów postępowania z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a."), polegające na nieuwzględnieniu błędów proceduralnych organów administracji państwowej obu instancji, wskazanych w skardze skarżącej, tj. art. 75 § 1 i § 2 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 78 § 1 k.p.a., co miało istotny wpływ na wynik przedmiotowej sprawy. W szczególności zarzuty te dotyczą oceny zebranego materiału dowodowego dla zbadania, czy ustalony stan faktyczny jest zgodny z prawdą obiektywną oraz zbadania przez sąd prawidłowości metody zastosowanej przez organy w procedurze niniejszej sprawy;

- naruszenie przez Sąd art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 75 § 1 k.p.a., art. 78 § 1 k.p.a. i art. 89 § 1 k.p.a., polegające na braku dostrzeżenia i rozpoznania złożonych przez strony do akt sądowych w pierwszym postępowaniu sądowo-administracyjnym dowodów w postaci oświadczeń. Oświadczenia te, według stron, zostały złożone pod wpływem błędu, a więc zgodnie z art. 88 k.c. i art. 84 § 2 k.c. winne być potraktowane jako dowód na uchylenie się od oświadczenia woli i jako takie nie mogą świadczyć o miejscu pobytu ani zamieszkania jednej ze współwłaścicielek nieruchomości, tj. A A;

- naruszenie przez Sąd art. 106 § 3, § 4, § 5 p.p.s.a. w zw. z art. 244 k.p.c. przez nierozpoznanie i ocenę dowodów uzupełniających wnioskowanych w skardze, dotyczących zbadania okoliczności ujawnionego w tzw. Karcie Mieszkańca Miasta W obywatelstwa litewskiego [...] na rok 1940.

W ocenie skarżącej, organy administracji państwowej i Sąd nie zbadały, ani też nie odniosły się do materiału dowodowego z akt administracyjnych niniejszej sprawy, tj. wyroku sądu spadkowego w V, sygn. akt Hl 96/10/44/5 w związku z postanowieniem Sądu Okręgowego w O, sygn. akt I Co 125/88 oraz Karty Repatriacyjnej H Ś wraz z adnotacją władz państwowych ZSRR (Republiki Litewskiej) z adnotacją, iż zdała ona przedmiotowe nieruchomości ww. władzom. W związku z powyższym skarżąca dodatkowo wskazała, iż naruszone zostały ww. przepisy k.p.a. w związku z art. 233 k.p.c., art. 1138 k.p.c., łącznie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Wskazane powyżej działania organów administracji oraz niewłaściwa kontrola sądu w zakresie naruszenia w postępowaniu administracyjnym procedur w niniejszej sprawie spowodowało trudności w ocenie trafności potrzeby zastosowania prawa materialnego, tj. art. 3 ust. 1 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty, art. 27 § 1 i § 2 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych (Dz. U. Nr 101, poz. 580 ze zm., a dotyczącym stosowania prawa spadkowego międzydzielnicowego w okresie II RP), art. XXXV § 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 27 października 1933 r. Przepisy wprowadzające Kodeks zobowiązań (Dz. U. Nr 82, poz. 599 ze zm.) dotyczące stosowania prawa spadkowego byłego zaboru rosyjskiego, tj. artykułów od art. 920 do art. 972 tzw. "Zboru Praw" T.X, część 1, na terenie II RP aż do 1945 r., które to przepisy winny mieć zastosowanie w chwili otwarcia spadku, tj. w 1944 r. Zdaniem skarżącej brak ustaleń na ww. okoliczności dotyczące stanu faktycznego spowodowało mylne ustalenia administracji i Sądu, iż H Ś została quasi współwłaścicielką nieruchomości i dziedziczyła "uprawnienia do rekompensaty po zmarłej w 1944 r. swej babce J K. Wyżej wymienione stanowisko organów administracji i Sądu pierwszej instancji naruszyło wymienione powyżej przepisy prawa, a także art. 64 ust. 2 Konstytucji RP dotyczący ochrony własności, innych praw majątkowych i dziedziczenia, poprzez nieuznanie prawomocnych orzeczeń sądowych na okoliczność uznania i przyznania spadku ustanawiającego H Ś jako jedną z trzech współwłaścicielek przedmiotowej nieruchomości.

Z analizy dowodów przedstawionych w niniejszej sprawie wynika, że spadkodawczyni J K w 1944 r. zmarła wskutek działań wojennych w A, jednakże prawa do nieruchomości nigdy nie utraciła i mogła nią swobodnie rozporządzić na wypadek śmierci. Braki w prawidłowych ustaleniach przez organy administracji oraz w kontroli Sądu miały zasadniczy wpływ na wynik wydanych orzeczeń.

Przy piśmie z dnia 21 sierpnia 2014 r. skarżąca przedłożyła Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu kopię decyzji Wojewody Mazowieckiego z dnia 7 sierpnia 2014 r. dotyczącej potwierdzenia, że J K posiadała obywatelstwo polskie w czasie zgonu.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 3 października 2014 r., wydanym w sprawie I OSK 394/13, uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie na uwzględnienie zasługiwał tylko jeden zarzut skargi kasacyjnej, a to zarzut naruszenia przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 75 § 1 i § 2, art. 77 § 1 i art. 78 § 1 k.p.a. w zakresie dotyczącym wadliwego ustalenia przez organy, a czego nie zauważył Sąd pierwszej instancji, że J K nie posiadała obywatelstwa polskiego w dacie zgonu. Wprawdzie w uzasadnieniu wniesionego środka odwoławczego zabrakło właściwych argumentów na poparcie zarzutu obejmującego naruszenie ww. przepisów, jednakże uznano, że to zarzuty skargi kasacyjnej wiążą

w tej sprawie.

W uzasadnieniu kontrolowanego wyroku z dnia 19 października 2012 r. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że skarżąca jako spadkobierca H Ś która z kolei była spadkobierczynią J K, nie może domagać się skutecznie rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Polski, gdyż J K nie posiadała obywatelstwa polskiego w chwili śmierci. Zaś brak obywatelstwa polskiego po stronie J K w chwili śmierci spowodował, że jej spadkobiercy z tego powodu nie mogli dochodzić roszczeń repatriacyjnych.

Powyższe ustalenie organów, które zostało zaakceptowane przez Sąd pierwszej instancji, należy uznać, w świetle materiału dowodowego będącego

w dyspozycji Naczelnego Sądu Administracyjnego, za wadliwe. Jak wynika

z protokołu rozprawy z dnia 19 września 2014 r., na podstawie art. 106 § 3 w związku z art. 193 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny dopuścił dowód w postaci decyzji Wojewody Mazowieckiego z dnia 7 sierpnia 2014 r., decyzji deklaratoryjnej, a więc potwierdzającej, że [...] posiadała obywatelstwo polskie w dacie zgonu (k. 170, k. 179). Kwestia posiadania przez J K obywatelstwa polskiego w dacie zgonu ma zasadnicze znaczenie z punktu widzenia spełnienia jednej z podstawowych przesłanek warunkujących uzyskanie prawa do rekompensaty. Sąd pierwszej instancji nie dostrzegł, iż w tym zakresie organy przeprowadziły wadliwe postępowanie dowodowe, co skutkować musiało uchyleniem zaskarżonego wyroku.

Zatem rozpoznając sprawę ponownie, Sąd pierwszej instancji winien wziąć pod uwagę zawarty w aktach sprawy dowód w postaci decyzji Wojewody Mazowieckiego z dnia 7 sierpnia 2014 r. potwierdzającej kwestię posiadania obywatelstwa polskiego przez J K w dacie zgonu i jeszcze raz w tym zakresie ocenić kontrolowaną decyzję Ministra z dnia 30 maja 2012 r.

Odnosząc się zaś do pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej stwierdzić należy, że jako bezzasadne nie zasługiwały na uwzględnienie. Zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 75 § 1, art. 78 § 1 i art. 89 § 1 k.p.a. skarżąca powiązała z nieprzeprowadzeniem postępowania wyjaśniającego dotyczącego oświadczeń K W z dnia 2 maja 2009 r. i z dnia 26 lutego 2010 r. "na okoliczność zamieszkania A A". Jednakże powyższe ustalenie było zbędne dla rozstrzygnięcia sprawy z tego powodu, że w kwestii prawa do rekompensaty po zmarłej A A wypowiedział się już Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 11 stycznia 2012 r., sygn. akt I OSK 1745/11, wydanym w niniejszej sprawie. Stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w tym orzeczeniu wiąże zarówno organ, jak i sąd orzekający w tej sprawie na podstawie art. 153 w związku z art. 190 p.p.s.a. Ocena prawna dokonana w tym orzeczeniu wiąże także Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający niniejszą skargę kasacyjną. Zaś kwestie, które były już przedmiotem oceny Sądu, w niezmienionym stanie faktycznym i prawnym, ponownie nie mogą być oceniane.

W niniejszej sprawie, czego zdaje się nie dostrzegać skarżąca, Naczelny Sąd Administracyjny przesądził, że skarżąca K W nie może jako zapisobierca po E B, która z kolei była jedyną spadkobierczynią A A, skutecznie domagać się prawa do rekompensaty. Z obszernego w tym zakresie uzasadnienia Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika jasne

i niebudzące wątpliwości stanowisko, że nie jest możliwe przyjęcie, by uczyniony

w testamencie sporządzonym w 1993 r. przez E B zapis na rzecz K W, obejmujący roszczenia odszkodowawcze za nieruchomości pozostawione w W (wcześniej zapisane E B przez A A), mógł być podstawą do ubiegania się przez zapisobierczynię zwykłą o przyznanie jej

z tego tytułu rekompensaty w trybie przepisów ustawy o realizacji prawa do rekompensaty. Dodatkowo NSA w sprawie I OSK 1745/11 wyraził wątpliwość, czy E B jako następczyni A A, w świetle tego co zostało powiedziane odnośnie wymogu posiadania obywatelstwa polskiego, była sama uprawniona do złożenia wniosku na zasadzie art. 5 ust. 1 i 2 omawianej ustawy.

W związku z powyższym, kwestia miejsca zamieszkania A A nie ma żadnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, albowiem to nie z powodu ustaleń dotyczących jej miejsca zamieszkania w dniu 1 września 1939 r. odmówiono skarżącej prawa do rekompensaty za mienie pozostawione przez ww. poza granicami RP i rekompensaty za udziały w nieruchomości, które A A otrzymała w spadku po [...].

Natomiast zarzut naruszenia art. 106 § 3, § 4 i § 5 p.p.s.a. w zw. z art. 244 k.p.c. skarżąca powiązała z nierozpoznaniem i oceną dowodów uzupełniających wnioskowanych w skardze, a dotyczących zbadania okoliczności ujawnionego w tzw. Karcie Mieszkańca W obywatelstwa litewskiego E K i J K przez pryzmat faktów historycznych dotyczących sytuacji politycznej w Wilnie. W tym kontekście podzielić należy pogląd Sądu pierwszej instancji, że powołaniem się jedynie na fakty historycznie nie można skutecznie zanegować konkretnego ustalenia dokonanego w postępowaniu administracyjnym dotyczącym indywidualnej sprawy. Zatem zarzut ten, w takim kontekście jak uzasadniono go w skardze kasacyjnej, nie zasługiwał na uwzględnienie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, rozpoznając ponownie przedmiotową sprawę, zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 3 § 1 p.p.s.a, sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 134 powołanej wyżej ustawy, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa, wskazanego w art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że niniejsza sprawa była przedmiotem wyrokowania przez NSA, który w wyniku złożonej przez skarżącą skargi kasacyjnej wyrokiem z dnia 3 października 2014 r., sygn. akt I OSK 394/13, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie.

W związku z powyższym, Sąd I instancji w innym składzie, w myśl art. 190 zdanie pierwsze p.p.s.a., związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Powołany wyżej przepis w sposób jednoznaczny wyznacza kierunek postępowania Sądu I instancji, który nie posiada już, na tym etapie postępowania sądowoadministracyjnego, swobody w zakresie wykładni prawa, jak również nie może odstąpić od wskazań, co do dalszego postępowania.

W judykaturze i doktrynie zwraca się jednak uwagę, że wojewódzki sąd administracyjny może odstąpić od zawartej w orzeczeniu NSA wykładni prawa jedynie w wyjątkowych sytuacjach, w szczególności, jeżeli stan faktyczny sprawy ustalony w wyniku ponownego jej rozpoznania uległ tak zasadniczej zmianie, że do nowo ustalonego stanu faktycznego należy stosować przepisy prawa odmienne od wyjaśnionych przez NSA (wyrok SN z dnia 9 lipca 1998 r., sygn. akt I PKN 226/98, OSNAP 1999, nr 15, poz. 486), jak również w przypadku, gdy przy niezmienionym stanie faktycznym sprawy, po wydaniu orzeczenia przez NSA, zmienił się stan prawny (tak: H. Knysiak-Molczyk (w:) H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, T. Woś, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis 2005). Taka sytuacja w przedmiotowej sprawie nie miała jednak miejsca.

W świetle powyższych rozważań za przesądzoną uznać należy kwestię wadliwości zaskarżonej oraz poprzedzającej ją decyzji z uwagi na wskazanie NSA, że rozpoznając sprawę ponownie Sąd pierwszej instancji winien wziąć pod uwagę zawarty w aktach sprawy dowód w postaci decyzji Wojewody z dnia [....] sierpnia 2014 r., potwierdzającej kwestię posiadania obywatelstwa polskiego przez J K

w dacie zgonu. Jest to nowy dowód, który został uwzględniony przez NSA, mający istotne znaczenie dla rozpoznania przedmiotowej sprawy. Podważa bowiem pierwotne ustalenia organów administracji, że J K w dacie śmierci nie była obywatelką polską, co m.in. skutkowało odmową potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie zabużańskie dla występujących w tej sprawie spadkobierców. Złożona do akt sprawy sądowej na etapie rozpoznania skargi kasacyjnej deklaratoryjna decyzja Wojewody z dnia 7 sierpnia 2014 r. rozwiała wszelkie wcześniejsze wątpliwości odnośnie posiadania obywatelstwa polskiego przez właścicielkę mienia zabużańskiego J K w dacie jej śmierci.

W tym miejscu należy przypomnieć, że prawo do rekompensaty, zgodnie z art. 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty, przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: 1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy; 2) posiadał obywatelstwo polskie. Niespełnienie którejkolwiek z tych przesłanek powoduje, że niedopuszczalne jest domaganie się przyznania rekompensaty przewidzianej ww. ustawą. W przypadku, gdy z wnioskiem o realizację prawa do rekompensaty z tytułu mienia pozostawionego poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (tzw. "mienia zabużańskiego") występuje dopiero spadkobierca byłego właściciela, ważne jest ustalenie, czy w chwili śmierci były właściciel posiadał obywatelstwo polskie. Tylko w takim przypadku jego spadkobierca może skutecznie złożyć wniosek,

o którym mowa w art. 5 ust. 1 i ust. 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty, pod warunkiem spełnienia pozostałych przewidzianych tą ustawą wymogów.

Jak wynika z dokumentów zebranych w sprawie, skarżąca oraz pozostałe strony są spadkobiercami po H Ś, która z kolei dziedziczyła spadek po J K (współwłaścicielce nieruchomości położonej w [...]) w 1/3 części, w dacie 1 września 1939 r. posiadała obywatelstwo polskie i repatriowała się z W do Polski w 1945 r., tj. po fakcie uzyskania statusu współwłaściciela (po śmierci J K). Tak więc ta okoliczność, ustalona przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w sprawie I OSK 394/13, winna być ponownie oceniona przez organ I instancji w kontekście art. 2 i art. 5 ust. 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty, tj. skutecznego domagania się przez spadkobierców H Ś rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Polski.

Jak wynika z ww. wyroku, rozstrzygnięta jest już przez NSA w wyroku z dnia 11 stycznia 2012 r. w sprawie I OSK 1745/11 kwestia prawa do rekompensaty po zmarłej A A, co jest wiążące dla organów i sądów w tej sprawie. W tym zakresie zbędne jest ustalenie w sprawie miejsca zamieszkania A A w dacie

1 września 1939 r. Niewątpliwe jest, w świetle ww. wyroku NSA, że nie jest możliwe przyjęcie, by uczyniony w testamencie sporządzonym w 1939 r. przez E B zapis na rzecz K W, obejmujący roszczenia odszkodowawcze za nieruchomości pozostawione w W (wcześniej zapisane przez A A) mógł być podstawą do ubiegania się przez zapisobiercę zwykłą

o przyznanie jej z tego tytułu rekompensaty w trybie omawianej ustawy o realizacji prawa do rekompensaty.

Na rozprawie w dniu 20 maja 2015 r. przed WSA w Warszawie, który w innym składzie ponownie rozpoznawał skargę skarżącej na decyzję Ministra z dnia 30 maja 2012 r., Sąd dopuścił w trybie art. 106 § 3 p.p.s.a. uzupełniające dowody złożone przez skarżącą przy piśmie procesowym z dnia 4 maja 2015 r. (k.223-231 akt sądowych). Skarżąca wskazała, że "w ostatniej chwili" pozyskała z archiwum miasta Wilna dokumenty urzędowe na okoliczność ustalenia ostatniego stanu prawnego nieruchomości położonej przy ul. [,,,], a mianowicie: wyciąg

z księgi wieczystej nr Hip. 17403 Sądu Okręgowego w W z dnia 2 lipca 1937 r., potwierdzony dodatkowo przez Wydział Ksiąg Hipotecznych tego samego Sądu

z lipca 1940 r. oraz akt notarialny z dnia 21 kwietnia 1937 r., załączony do zbioru dokumentów ww. księgi wieczystej.

W związku z powyższym, organ I instancji przy ponownym rozpoznaniu sprawy dokona oceny powyższych nowych dowodów, bowiem mają one decydujące znaczenie dla merytorycznego rozpoznania przedmiotowego wniosku. Dotychczasowe ustalenia w zakresie właściciela nieruchomości przy ul. [...] były odmienne (z dotychczasowego materiału dowodowego wynikało, że właścicielką tej nieruchomości była A A), aniżeli wynika to z dokumentów złożonych przez skarżącą w toku przedmiotowego postępowania sądowego (z dniem 21 kwietnia 1937 r. właścicielką nieruchomości

w [...] została J K).

Ponowna ocena dotychczasowego i nowego materiału dowodowego

w sprawie powinna się odbyć w kontekście zmodyfikowanego wniosku skarżącej, złożonego w piśmie z dnia 4 maja 2015 r. oraz na rozprawie w dniu 20 maja 2015 r. (k.248 akt sądowych), iż prawo do rekompensaty za mienie zabużańskie (nieruchomości pozostawione w [...]) strony tego postępowania nabyły wyłącznie po zmarłej w 1944 r. J K.

W związku z powyższym Sąd uznał, że dotychczasowy ustalony przez organy stan faktyczny w części dotyczącej składu mienia zabużańskiego oraz przesłanek warunkujących uzyskanie prawa do rekompensaty przez strony po dawnej właścicielce tego mienia – J K nie jest zgodny z prawdą obiektywną, co naruszyło przepisy art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.,

a przez to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dlatego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 135 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji orzeczono na podstawie art. 152 p.p.s.a., zaś o kosztach postępowania w oparciu o art. 200 p.p.s.a.