Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 569/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2020-12-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 122a, art. 241, art. 233
journal: Dz.U. 2020 poz 65
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Diana Trzcińska Sędziowie WSA Jolanta Górska WSA Mariola Jaroszewska (spr.) po rozpoznaniu w Gdańsku na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym w dniu 22 grudnia 2020 r. sprawy ze skarg H. S. S., E. P., K. S., M. P. i B. J. na decyzję Wojewody z dnia 29 maja 2020 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nabycia za odszkodowaniem na rzecz Gminy Miasta nieruchomości oddala skargi.


UZASADNIENIE

Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wpłynęła skarga H. S., E.P. i K. S. na decyzję Wojewody (dalej jako "Wojewoda") z dnia 29 maja 2020 r., którą utrzymano w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia 16 października 2019 r. o umorzeniu postępowania w sprawie stwierdzenia nabycia za odszkodowaniem na rzecz Gminy Miasta (dalej jako "Gmina") nieruchomości położonych w G. Na tę samą decyzję wniosła skargę także M. P. oraz, pismem z dnia 12 lipca 2020 r., B. J. Sprawy z tych trzech skarg zostały połączone do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia i prowadzone pod sygnaturą II SA/Gd 569/20.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Decyzją z dnia 8 kwietnia 1959 r. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej (dalej jako "Prezydium WRN") orzekło o wywłaszczeniu na rzecz Państwa – A. części nieruchomości położonej w G. między torami kolejowymi a ul. A., o powierzchni 3004 m2, oznaczonej jako parcela [..], należącej do J. S., F. D., M. K. oraz S. S. Jednocześnie decyzją tą zostało przyznane odszkodowanie za wywłaszczenie w kwocie 3.325 zł. Komisja Odwoławcza do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych decyzją z dnia 7 lipca 1959 r. zatwierdziła decyzję wywłaszczeniową.

Decyzją z dnia 29 września 2009 r. Minister Infrastruktury odmówił stwierdzenia nieważności decyzji z dnia 7 lipca 1959 r. i decyzji z dnia 8 kwietnia 1959 r. w części dotyczącej wywłaszczenia i stwierdził nieważność tej decyzji w części dotyczącej odszkodowania.

Następnie, decyzją z dnia 30 września 2010 r. Minister Infrastruktury uchylił swoje rozstrzygnięcie z dnia 29 września 2009 r. w części dotyczącej wywłaszczenia i stwierdził nieważność decyzji z dnia 7 lipca 1959 r. i z dnia 8 kwietnia 1959 r. w tym zakresie, z powodu skierowania ich do osoby zmarłej stwierdzając przy tym, że w sprawie nie wystąpiły nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a., ponieważ wywłaszczona nieruchomość w dalszym ciągu należy do Gminy Miasta. Organ wskazał również w ślad za Naczelnym Sądem Administracyjnym (wyrok z dnia 28 marca 2003 r. sygn. akt I SA 1223/01), że z postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 13 kwietnia 1992 r. sygn. akt [..] wynika, że spadek po E. S., zmarłej w 1935 r. właścicielce działki nr [..], nabyły z mocy testamentu (tylko) M. K. i F. D.

Wyrokiem z dnia 9 czerwca 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 2378/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Gminy oraz Prezydenta Miasta wykonującego zadanie starosty z zakresu administracji rządowej na decyzję z dnia 30 września 2010 r., a wyrokiem z dnia 23 kwietnia 2013 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną od tego wyroku.

Spadkobiercy właścicielek wywłaszczonej działki: A.A.-Z.Z., złożyli wnioski o wydanie decyzji orzekającej o nabyciu przez Gminę za odszkodowaniem nieruchomości położonej w G. przy ul. O., która stanowi obecnie część działki nr [..] o powierzchni 139m2, część działki nr [..] o powierzchni 1005m2 oraz część działki nr [..] o powierzchni 1861m2. Jako podstawę żądania wskazano art. 122a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2020 r., poz. 65 ze zm.), dalej jako u.g.n.

Prezydent Miasta wykonujący zadanie starosty z zakresu administracji rządowej decyzją z dnia 16 października 2019 r. umorzył postępowanie w sprawie stwierdzenia nabycia za odszkodowaniem na rzecz Gminy nieruchomości położonych w G., oznaczonych w ewidencji gruntów w obrębie [..] jako części działek nr [..]-[..]. Zdaniem organu art. 122a u.g.n. zaczął obowiązywać dopiero z dniem 27 listopada 2010 r. i znajdzie zastosowanie wyłącznie w odniesieniu do postępowań wywłaszczeniowych, które zostały wszczęte najwcześniej w tej dacie. Postępowanie wywłaszczeniowe w sprawie zostało tymczasem wszczęte w dniu 11 sierpnia 1958 r., w stosunku do części parceli nr [..] o pow. 3004m2 stanowiącej obecnie - zgodnie z ekspertyzą geodety uprawnionego A. R. z dnia 29 marca 2009 r. wskazującą granice nieruchomości wywłaszczonych o pow. 3004m2 i 5992m2 - części działek nr [..]-[..]. Postępowanie zostało więc wszczęte na długo przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej z 24 września 2010 r.

Zatem zastosowanie art. 122a u.g.n. do przedmiotowej nieruchomości jest prawnie niedopuszczalne. Wobec tego, z uwagi na bezprzedmiotowość postępowania w zakresie zastosowania art. 122a ustawy (z uwagi na wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego przed wejściem tego przepisu ustawy w życie), za zasadne uznał organ umorzenie postępowania w przedmiocie zastosowania art. 122a ustawy.

Wojewoda decyzją z dnia 29 maja 2020 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy powołując się na orzecznictwo i doktrynę podzielił pogląd Prezydenta, że art. 122a u.g.n. nie można stosować do spraw wszczętych i niezakończonych przed 27 listopada 2010 r., zatem nie może on znaleźć zastosowania w sprawie. Zatem w sprawie zachodzi bezprzedmiotowość postępowania w zakresie art. 122a ustawy (z uwagi na wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego przed wejściem tego przepisu w życie) wobec czego zasadne było umorzenie postępowania w tej sprawie.

H. S., E. P. i K. S. reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika w skardze na decyzję Wojewody wnieśli o uchylenie decyzji organów obu instancji. Zarzucili organowi:

1. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 138 §1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 105 k.p.a. polegające na błędnym utrzymaniu w mocy decyzji Prezydenta w sytuacji, w której decyzją tą błędnie umorzono postępowanie w sprawie;

2. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 138§1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 122a u.g.n. w związku z art. 2 ustawy zmieniającej polegające na błędnym utrzymaniu w mocy decyzji organu pierwszej instancji w sytuacji, w której decyzja ta została wydana w oparciu o błędne przyjęcie, iż art. 122a u.g.n. nie znajduje zastosowania w sprawie;

3. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 138§1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. w związku z art. 128 ust. 1 u.g.n. oraz art. 112 ust. 2 u.g.n. oraz art. 21 ust. 2 Konstytucji RP polegające na błędnym utrzymaniu w mocy decyzji organu pierwszej instancji w sytuacji, w której decyzja ta została wydana w oparciu o błędne przyjęcie, iż w niniejszej sprawie brak jest podstaw do ustalenia i wypłaty odszkodowania;

4. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 2 ustawy zmieniającej polegające na błędnym przyjęciu, że w niniejszej sprawie mamy do czynienia ze sprawą wszczętą i niezakończoną;

5. naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 122a u.g.n. poprzez jego błędnie niezastosowanie skutkujące uznaniem, iż w niniejszej sprawie nie należy ustalić i przyznać odszkodowanie za przejęcie prawa własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa.

6. naruszenie prawa materialnego a mianowicie 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. w związku

z art. 128 ust. 1 u.g.n. oraz art. 112 ust. 2 u.g.n. oraz art. 21 ust. 2 Konstytucji RP poprzez ich błędne niezastosowanie skutkujące uznaniem, iż w niniejszej sprawie nie należy ustalić i przyznać odszkodowania za przejęcie prawa własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa.

W uzasadnieniu skargi stwierdzono m.in., że postępowanie wywłaszczeniowe, w wyniku którego doszło do przejęcia prawa własności przedmiotowej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa zakończyło się, a żadna sprawa wywłaszczeniowa dotycząca nieruchomości nie jest obecnie w toku. Nieruchomość została przejęta bez podstawy prawnej, a to z tego względu, że postępowanie wywłaszczeniowe i decyzja wywłaszczeniowa ostatecznie jej nie objęło. Oczywiste jest zatem, że art. 2 ustawy zmieniającej nie znajduje zastosowania w niniejszej sprawie. Tym samym na moment wprowadzenia do porządku prawnego art. 122a u.g.n. w dniu 27 listopada 2010 roku istniała sytuacja, w której prawo własności nieruchomości zostało zabrane poprzednim właścicielom na rzecz Skarbu Państwa, toczące się uprzednio postępowanie wywłaszczeniowe nie doprowadziło do wywłaszczenia nieruchomości, na nieruchomości zrealizowano cel publiczny i żadne postępowanie wywłaszczeniowe dotyczące nieruchomości nie było w toku. W takiej sytuacji art. 122a u.g.n. powinien znaleźć zastosowanie i doprowadzić do zgodnego z ideą wprowadzenia tego przepisu do porządku prawnego uporządkowania stanu prawnego nieruchomości.

Nie można przy tym zgodzić się z poglądem, że art. 122a u.g.n. znajduje zastosowanie tylko wówczas, gdy postępowanie wywłaszczeniowe rozpoczęło się po dniu 27 listopada 2010 roku. Przeciwnie, jeżeli przesłanki do zastosowania art. 122a u.g.n. istniały w dniu jego wprowadzenia do porządku prawnego, a tak jest w niniejszej sprawie, to żadna racja natury prawnej, w tym wynikająca z interpretacji literalnej oraz innych, niż literalna, nie przemawia za tym, aby uznać, że omawiany przepis nie powinien znaleźć zastosowania. Gdyby uznać, że art. 122a u.g.n. miałby znajdować zastosowanie tylko wówczas, gdy postępowanie wywłaszczeniowe rozpoczęło się po dniu 27 listopada 2010 roku, to praktycznie nigdy nie znajdowałby on zastosowania. W obecnych czasach postępowania wywłaszczeniowe kończą się bowiem albo wywłaszczeniem nieruchomości, albo odmową jej wywłaszczenia.

Jeżeli zatem mamy do czynienia z pozbawieniem prawa własności nieruchomości i realizacją celu wywłaszczenia bez decyzji wywłaszczeniowej, trwającymi nadal w momencie wprowadzenia do porządku prawnego art. 122a u.g.n., to uregulowanie takiej sytuacji może i powinno nastąpić na podstawie art. 122a u.g.n. W dalszej kolejności wskazano, że jeżeli nawet uznać, iż art. 122a u.g.n. nie znajduje zastosowania w niniejszej sprawie, to zastosowanie powinien znaleźć art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. ,ponieważ właściciele nieruchomości zostali pozbawieni prawa własności bez żadnej podstawy prawnej i bez odszkodowania. Tymczasem zgodnie z obowiązującym aktualnie art. 128 ust. 1 u.g.n. wywłaszczenie może nastąpić wyłącznie za odszkodowaniem.

Skarżąca M. P. również wniosła o uchylenie decyzji Wojewody. Zdaniem tej skarżącej, z brzmienia art. 122a u.g.n. wynika, że przepis ten powinien mieć zastosowanie w sprawie, jednak art. 2 ustawy zmieniającej różnicuje sytuację prawną obywateli poprzez zastrzeżenie, że art. 122a u.g.n nie można stosować do spraw wszczętych i niezakończonych przed 27 listopada 2010 r. Żaden przepis u.g.n. nie wyjaśnia, jaka konstytucyjna wartość przemawia za wprowadzeniem tego zróżnicowania praw obywateli, co jest niezgodne z konstytucyjną zasadą równości.

Skargę na decyzję organu odwoławczego wniosła również B.J., reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika, wnosząc o uchylenie decyzji organów obu instancji. Decyzji zarzucono:

1.naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art. 122a u.g.n. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że w stosunku do przedmiotowych wywłaszczonych nieruchomości zostały spełnione wszystkie przesłanki warunkujące wydanie decyzji, o której mowa w tym przepisie,

2. naruszenie przepisu postępowania, tj. art. 2 ustawy zmieniającej poprzez jego błędne zastosowanie w sytuacji, gdy ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że mamy do czynienia ze sprawą wszczętą i zakończoną - co miało istotny wpływ na wynik sprawy,

3. naruszenie przepisu postępowania, tj. art. 129 ust 5 pkt 3 u.g.n. w zw. z art. 128 ust. 1 u.g.n. w zw. z art. 112 ust. 2 u.g.n. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy ze zgromadzonego materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że Skarb Państwa zajął nieruchomość w wyniku władczego działania administracyjnego - co miało istotny wpływ na wynik sprawy;

4. naruszenie przepisu postępowania, tj. art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 105 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji umarzającej postępowanie w sytuacji, gdy organ administracji powinien zastosować art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., tj. w całości uchylić zaskarżoną decyzję organu I instancji i orzec co do istoty sprawy - co miało istotny wpływ na wynik sprawy.

W uzasadnieniu przypomniano, że w dniu 30 września 2010 r. Minister Infrastruktury stwierdził nieważność decyzji wywłaszczeniowych z dnia 7 lipca 1959 r., jak i z dnia 8 kwietnia 1959 r. Stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej wywołuje zdaniem skarżącej w sferze praw i obowiązków wynikających z decyzji skutki ex tunc , tj. od dnia wydania aktu administracyjnego, który podlega unieważnieniu. Tym samym nastąpiło resitutio in integrum, tzn. przywrócenie stanu poprzedniego, obowiązującego przed wydaniem aktu, którego nieważność stwierdzono. Pomimo stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowych nieruchomość nie została zwrócona jej właścicielom. W stosunku do nieruchomości zrealizowano cel publiczny, przy czym jej właściciele, a także następcy prawni, nigdy nie otrzymali należnego odszkodowania za faktyczne odjęcie ich praw co do nieruchomości. W tak zarysowanym stanie faktycznym organy administracji uznały, że następcom prawnym właścicieli nieruchomości nie należy się odszkodowanie za faktyczne wywłaszczenie.

Według skarżącej organy administracji w sposób nieprawidłowy zastosowały art. 2 ustawy zmieniającej, ponieważ w sprawie nie mamy do czynienia ze sprawą niezakończoną w rozumieniu ww. przepisu. Ponadto organ administracji w ogóle nie rozważył możliwości zastosowania art. 129 ust. 5 pkt 3 w związku z art. 128 ust. 1 u.g.n. oraz art. 112 ust 2 u.g.n. oraz art. 21 ust 2 Konstytucji RP. Zdaniem skarżącej postępowanie wywłaszczeniowe zostało zakończone przed dniem wejścia nowelizacji u.g.n., a żadna sprawa wywłaszczeniowa dotycząca nieruchomości nie jest obecnie w toku. Skoro zatem postępowanie wywłaszczeniowe zostało zakończone przed dniem 27 listopada 2010 r., to błędem jest zastosowanie reguły kolizyjnej ustanowionej w art. 2 ustawy zmieniającej, która wyraźnie mówi o sprawach niezakończonych.

W odpowiedziach na skargi Wojewoda wniósł o ich oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Skargi nie zawierają uzasadnionych podstaw.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2107 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta, co do zasady, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, a więc polega na weryfikacji decyzji organu administracji publicznej z punktu widzenia obowiązującego prawa materialnego i procesowego. Sądy administracyjne nie oceniają natomiast rozstrzygnięcia organu administracji pod kątem jego słuszności, bądź też celowości; nie rozpatrują również sprawy kierując się zasadami współżycia społecznego.

Z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej jako p.p.s.a., wynika nadto, że wojewódzki sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W myśl zaś art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uwzględnienie skargi i wyeliminowanie kontrolowanego aktu administracji z obrotu prawnego następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).

W ocenie sądu, wbrew zarzutom wywiedzionych skarg, organy obu instancji rozstrzygając niniejszą sprawę dokonały prawidłowych ustaleń faktycznych, procedowały w zgodzie z przepisami postępowania administracyjnego oraz prawidłowo zastosowały zarówno przepis art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.), dalej jako k.p.a., jak i przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2020 r., poz. 65 ze zm.), dalej jako u.g.n.

Przedmiotem kontroli sądu w niniejszej sprawie jest decyzja umarzająca postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania, wydana na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. w związku z art. 122a u.g.n. Organy obu instancji ustaliły bowiem, że nie zostały spełnione przesłanki zastosowania trybu art. 122a u.g.n., skutkiem czego brak było podstaw do orzekania w sprawie odszkodowania.

Nie jest w niniejszej sprawie sporne, że działka nr [..] o pow. 3004 m2, położona w G. i stanowiąca własność J.S., F. D., M.K. i S. S., została wywłaszczona na rzecz na mocy decyzji Prezydium WRN z dnia 8 kwietnia 1959 r., za ustalonym w tej decyzji odszkodowaniem. Ponadto, ww. orzeczenie zostało zatwierdzone przez Komisję Odwoławczą do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych decyzją z 7 lipca 1959 r. Podstawa prawną wywłaszczenia były przepisy ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. nr 17, poz. 70), dalej u.z.t.w.n. Z akt sprawy wynika przy tym, że na skutek dalszych postępowań zarówno orzeczenie co do wywłaszczenia, jak i odszkodowania, zostały uznane za nieważne decyzjami Ministra Infrastruktury z dnia 29 września 2009 r. i z dnia 30 września 2010 r., co zostało zaakceptowane wyrokiem wpierw Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 czerwca 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 2378/10, a następnie NSA z dnia 23 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OSK 2073/11. W związku z tym, aktualnie w obrocie prawnym nie pozostaje ani rozstrzygnięcie o wywłaszczeniu, ani o odszkodowaniu za odjęte prawo własności. Jednocześnie, co również nie jest sporne, cel wywłaszczenia, realizacja celu publicznego, został zrealizowany.

W związku z tym zaistniała sytuacja, w której na nieruchomości stanowiące w przeszłości własność osób fizycznych został zrealizowany cel publiczny, lecz na skutek wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji Prezydium z 8 kwietnia 1959 r. procedura wywłaszczeniowa nie została zakończona. Co do zasady, w takim wypadku nie jest już możliwe wydanie decyzji wywłaszczeniowej, choć do takiego wywłaszczenia faktycznie doszło. W konsekwencji byli właściciele lub ich spadkobiercy, pozbawieni są nie tylko własności, lecz także prawa do odszkodowania.

Dostrzegając tę problematykę ustawodawca zdecydował się na wprowadzenie do u.g.n. art. 122a, który stanowi, że jeżeli cel publiczny został zrealizowany, a postępowanie wywłaszczeniowe nie zostało zakończone wydaniem ostatecznej decyzji o wywłaszczeniu, starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, w drodze decyzji orzeka o nabyciu praw na rzecz Skarbu Państwa albo właściwej jednostki samorządu terytorialnego za odszkodowaniem. Starosta wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej przed wszczęciem postępowania wyznacza dwumiesięczny termin do zawarcia umowy. Po bezskutecznym upływie dwumiesięcznego terminu do zawarcia umowy odszkodowanie ustala się według przepisów rozdziału 5.

Przepis ten został dodany mocą art. 1 pkt 11 ustawy z 24 września 2010 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. nr 200, poz. 1323), dalej jako ustawa zmieniająca, i obowiązuje od dnia 27 listopada 2010 r. Przy czym, stosownie do art. 2 ustawy zmieniającej, w sprawach wszczętych i niezakończonych, prowadzonych na podstawie przepisów działu III u.g.n., stosuje się przepisy dotychczasowe, a więc nieuwzględniające art. 122a.

Właśnie to uregulowanie stało się podstawą prawną żądania złożonego przez skarżących, jako uprawnionych spadkobierców byłych właścicieli parceli nr [..], o ustalenie odszkodowania za ww. nieruchomość, obecnie stanowiącą działki nr [..]-[..] w G. Orzekające w sprawie organy uznały jednak, że okoliczności sprawy nie pozwalają na zastosowanie trybu art. 122a u.g.n. i w ocenie sądu stanowisko to jest trafne.

Jak już bowiem wskazano, przepis ten wszedł do obrotu prawnego w dniu 27 listopada 2010 r. i na mocy art. 2 ustawy zmieniającej nie ma zastosowania do spraw wszczętych i niezakończonych, prowadzonych na podstawie działu III u.g.n. Natomiast decyzja wywłaszczeniowa została wydana w roku 1958 na podstawie u.z.t.w.n. Ustawa ta następnie utraciła moc na podstawie art. 100 pkt 3 (w późniejszej wersji art. 89 pkt 3) ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1985 r. Nr 22, poz. 99), dalej jako u.g.g.w., która weszła w życie 1 sierpnia 1985 r. Przepisem przejściowym regulującym kwestię zasad prowadzenia postępowań wszczętych i niezakończonych przed wejściem w życie ww. ustawy był jej art. 96 ust. 1 (w późniejszej wersji 87 ust. 1), który stanowił, iż sprawy wszczęte, lecz nie zakończone decyzją ostateczną o odszkodowaniu przed dniem wejścia w życie ustawy, prowadzi się na podstawie jej przepisów z wykorzystaniem zebranego materiału.

Natomiast u.g.g.w., stosownie do treści art. 241 u.g.n., utraciła moc z dniem 1 stycznia 1998 r., tj. z dniem wejścia w życie u.g.n. Przepisem przejściowym regulującym kwestię zasad prowadzenia postępowań wszczętych i niezakończonych przed wejściem w życie u.g.n, w tym m.in. postępowań wywłaszczeniowych, jest przytoczony powyżej i obowiązujący aktualnie przepis art. 233 u.g.n., który obliguje do stosowania przepisów u.g.n. do spraw wszczętych, lecz niezakończonych decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie u.g.n. To zatem przepisy u.g.n., w tym przepisy jej działu III należało stosować do postępowania wszczętego i niezakończonego w chwili wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami.

W świetle tego, na mocy art. 233 u.g.n. sprawy wszczęte i niezakończone decyzją ostateczną należało prowadzić, w oparciu o przepisy u.g.n. Jednak do spraw wszczętych przed wejściem w życie u.g.n. i następnie prowadzonych na podstawie działu III tej ustawy, nie może być stosowany art. 122a u.g.n. wprowadzony ustawą zmieniającą u.g.n. z dnia 24 września 2010 r., ponieważ stosownie do przepisu przejściowego art. 2 ustawy zmieniającej w sprawach tych stosuje się przepisy dotychczasowe, a więc przepisy u.g.n. w brzmieniu sprzed 27 listopada 2010 r. (zob. wyrok NSA z dnia 3 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 1748/16, dostępny w CBOSA). Do tych spraw, w ocenie sądu, zalicza się niniejsze postępowanie.

W konsekwencji więc, z uwagi na datę wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego ww. nieruchomości, obecnie zastosowanie art. 122a u.g.n. do kwestii ustalenia odszkodowania za działki nr [..]-[..] nie jest prawnie możliwe. Wynika to wprost z wykładni normy intertemporalnej ustawy zmieniającej, która nakazuje stosowanie przepisów u.g.n. w kształcie dotychczasowym, tj. nie uwzględniającym nowelizacji, do tych postępowań, które przed dniem wejścia noweli w życie, tj. przed dniem 27 października 2010 r. zostały wszczęte, niemniej w dacie tej w dalszym ciągu pozostawały niezakończone, np. na skutek wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji wywłaszczeniowej, jak miało to miejsce w rozpoznawanej sprawie.

Należy podkreślić, że wnioski skarżących jako podstawę swojego żądania wprost wskazywały art. 122a u.g.n. i tym żądaniem organy były związane. W konsekwencji w niniejszej sprawie postępowanie administracyjne prawidłowo zmierzało wyłącznie do ustalenia, czy tak sformułowane żądanie może być zrealizowane. Dlatego też nie sposób skutecznie zarzucać, jak czynią tą w swojej skardze H. S., E. P. i K. S., że należało w sprawie rozważyć możliwość zastosowania art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. Podstawa prawna wniosków inicjujących postępowanie determinowała bowiem zakres tego postępowania i ustaleń, jakie winny poczynić w jego toku organy administracji.

Nie ma też racji skarżąca M.P. zarzucając niezgodność art. 2 ustawy zmieniającej z Konstytucją RP poprzez różnicowanie sytuacji prawnej obywateli w oparciu o termin wejścia w życie art. 122a u.g.n. W ocenie sądu przepis intertemporalny ustawy zmieniającej nie narusza zasady równości wynikającej

z art. 32 ust. 1 Konstytucji, gdyż w sytuacji wszczęcia postępowania w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości w różnych okresach czasu, w różnych stanach faktycznych, ustawodawca co do zasady jest uprawniony do odmiennego uregulowania takiego postępowania nową ustawą, a w trybie przepisów przejściowych do uregulowania kwestii intertemporalnych, przewidując dla prowadzonych dotychczas postępowań wywłaszczeniowych stosowanie przepisów dotychczasowych. Przy czym należy tu podkreślić, że brak możliwości domagania się wywłaszczenia i uzyskania odszkodowania na drodze postępowania administracyjnego w trybie art. 122a u.g.n. nie zamyka drogi do zaspokojenia się na drodze postępowania cywilnego (zob. wyrok NSA z dnia 3 grudnia 2019 r.).

Mając to na uwadze należy stwierdzić, że jeżeli wnioskowany tryb nie może mieć w sprawie zastosowania, to okoliczność ta stanowi o bezprzedmiotowości wszczętego postępowania, co trafnie oceniły organy stosując art. 105 § 1 k.p.a.

Jednocześnie sąd uznał, że przeprowadzone postępowanie administracyjne nie narusza reguł wynikających z art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a., bowiem orzekające w sprawie organy zebrały wyczerpujący materiał dowodowy pozwalający im ustalić istotny dla sprawy stan faktyczny, który następnie został poddany ocenie w kontekście mających zastosowanie w sprawie przepisów prawa materialnego. Działania te doprowadziły do prawidłowych wniosków, że żądanie wydania decyzji w trybie art. 122a u.g.n. nie może w ogóle zostać zrealizowane, gdyż przepis ten w ustalonych realiach sprawy nie ma zastosowania. Wszystko to zostało zaś zawarte w prawidłowo sporządzonych uzasadnieniach wydanych decyzji, które nie naruszają wymogów art. 107 § 3 k.p.a.

Z tych względów Wojewódzki Sąd administracyjny w Gdańsku, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargi jako niezasadne.

W niniejszej sprawie sąd orzekał na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., albowiem wniosek o rozpoznanie w tym trybie zgłosił organ, a pozostałe strony w wyznaczonym terminie nie wniosły sprzeciwu.