Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 924/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2020-11-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 17  ust. 1,   art. 17 ust. 5 pkt 1b,   art. 17 ust. 5 pkt 2a,  art. 27 ust. 5
journal: Dz.U. 2018 poz 2220
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jedn.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski, Sędziowie Asesor WSA Tomasz Dziuk, Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 listopada 2020 r. sprawy ze skargi B.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia [...] r. nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz skarżącej kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 20 września 2019 r., działająca przez pełnomocnika B. G., (dalej: strona, skarżąca) wystąpiła do Ośrodka Pomocy Społecznej w G. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z wraz z wnioskiem o uchylenie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy w związku ze sprawowaniem przez nią osobistej opieki na niepełnosprawną matką E. G.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...], działająca z upoważnienia Prezydenta Miasta G., Specjalista Koordynujący Zadania Referatu Świadczeń Rodzinnych Ośrodka Pomocy Społecznej w G., przywołując w podstawie prawnej art. 3 pkt 11, art. 17, art. 20 ust. 2 i ust. 3, art. 24, art. 25, art. 26, art. 28 i art. 32 ust. 1d ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.jedn. Dz.U. z 2018r., poz. 2220), art. 6 ust. 2a i ust. 2b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 300) oraz art. 66 ust. 1 pkt 28, art. 79 ustawy z dnia 27 sierpnia o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 1373 ze zm.) oraz rozporządzenia wykonawcze odmówiła stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką.

W uzasadnieniu decyzji organ, po przytoczeniu obowiązujących przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych – art. 17, wskazał, że zgodnie ust. 5 pkt 1b tego przepisu świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.

Dalej organ stwierdził, że w toku postępowania ustalono, iż strona nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką, która zgodnie z orzeczeniem z dnia [...] r. zaliczona została do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, na stałe, a stopień niepełnosprawności datuje się od [...] r.

Ustalono nadto, że decyzją z dnia [...] r. przyznano stronie prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką, a we wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego strona wniosła o uchylenie decyzji przyznającej prawo do tego specjalnego zasiłku opiekuńczego.

W świetle powyższego organ stwierdził, iż nie zostały spełnione wszystkie warunki określone w ustawie o świadczeniach rodzinnych niezbędne do przyznania wnioskowanego świadczenia, ponieważ zgodnie z obowiązującymi przepisami prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej pomocy powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Organ przyznał, że wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2018 r. sygn. akt K 38/13 stwierdzono niezgodność z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskie przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią określonego w tym przepisie wieku ze względu na moment powstania niepełnosprawności, ale stwierdził jednocześnie, że wyrok ten nie pozbawił art. 17 ust. 1b mocy obowiązującej, a sam Trybunał opowiedział się za utrzymaniem "preferencyjnego traktowania opiekunów niepełnosprawnych dzieci". Nie zostały też podjęte działania ustawodawcze w kierunku zmiany przepisu prowadzącej do równego traktowania opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Wobec braku zmiany sytuacji prawnej organ orzekł jak na wstępie.

Od powyższej decyzji organu pierwszej instancji strona wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach. Zarzuciła naruszenie prawa materialnego w postaci art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego błędną interpretację i uznanie, że pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego stanowi negatywne kryterium, przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, art. 17 ust. 5 pkt 1b w związku z art. 17 ust. 5 pkt 5 tej ustawy poprzez pominięcie, iż w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń oraz art. 17 ust. 1b tej ustawy wobec pominięcia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2018 r. sygn. akt K 38/13 przepis ten został uznany za niekonstytucyjny w podanym zakresie, a przez to naruszenie art. 190 Konstytucji. Zarzuciła też naruszenie przepisów postępowania – tj. art. 7, art. 77 i art. 80 w związku z art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności i niepodjęcie niezbędnych działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy. Uwzględniając powyższe wniosła o uchylenie w całości decyzji organu pierwszej instancji oraz orzeczenie co do istotny sprawy poprzez ustalenie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia [...] r.

W uzasadnieniu odwołania opisała swoją sytuację rodzinną podkreślając, iż nie zgadza się decyzja wydaną w sprawie przez organ pierwszej instancji. W sprawie organ błędnie bowiem przyjął, że fakt pobierania zasiłku dla opiekuna skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy od podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia uwzględniającego słuszny interes strony. Na poparcie swego stanowiska odwołała się licznych orzeczeń sądów administracyjnych, podkreślając, że w przypadku gdy sens danego przepisu staje się wątpliwy w wyniku skonfrontowania z innymi przepisami nie można ograniczyć się jedynie do wykładni językowej, która niewątpliwie ma pierwszeństwo. W przypadkach potrzeby niezbędne jest odwołanie się do metody celowościowej, gdy zastosowanie dyrektyw językowych albo językowych i systemowych nie jest wystarczające.

W szczególności podkreśliła potrzebę prawidłowej wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1b ustawy. W tym zakresie, w ocenie odwołującej, organ błędnie zastosował jedynie wykładnię językową z pominięciem wyników wykładni systemowej i funkcjonalnej. Przywołała w tym miejscu stanowisko prezentowane przez Naczelny Sąd Administracyjny, według którego fakt uzyskiwania przez osobę wnioskującą zasiłku dla opiekuna nie może być przeszkodą do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego w stosunku do tej samej osoby podopiecznej. W sytuacji zbiegu po stronie tego samego podmiotu uprawnień do obydwu tych świadczeń znajduje bowiem zastosowanie przepis art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Stanowisko to poparte zostało przywołaniem licznych orzeczeń sądowych.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu powyższego odwołania utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu po zrelacjonowaniu przebiegu dotychczasowego postępowania, organ odwoławczy omówił decyzję organu pierwszej instancji i treść odwołania, przytoczył treść powołanych w sprawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, przypomniał wyrok Trybunału Konstytucyjnego oraz przyznał, iż według orzecznictwa sądów administracyjnych nie można odmówić przedmiotowego świadczenia ze względu na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Następnie stwierdził, że na podstawie decyzji z dnia [...] r. strona miała przyznane prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką w okresie od 1 listopada 2018 r. do 31 października 2019 r. Wprawdzie składając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego strona wniosła o uchylenie decyzji przyznającej jej zasiłek opiekuńczy, ale w ocenie organu dotyczył on okresu zasiłkowego 2018/2019. Wobec bowiem złożenia kolejnego wniosku organ pierwszej instancji przyznał stronie prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego kolejną decyzją z dnia z dnia [...] r. na kolejny okres zasiłkowy od 1 listopada 2019 r. do 31 października 2020 r.

Kolegium podkreśliło, iż skoro strona działała przez profesjonalnego pełnomocnika, to pełnomocnik winien był pouczyć stronę, że jeżeli jest zainteresowana przyznaniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, to mogła (z ostrożności procesowej, gdyby świadczenie nie zostało jej przyznane) złożyć nowy wniosek o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres zasiłkowy 2019/2020, jednak zawiesić to postępowanie na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Uwzględniając, iż w przypadku strony nastąpił zbieg uprawnień do specjalnego zasiłku opiekuńczego i świadczenia pielęgnacyjnego, a strona nie zaprzestała korzystania ze specjalnego zasiłku opiekuńczego, to zgodnie z przepisem art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne stronie nie przysługuje.

Zdaniem organu strona uzależniła rezygnację w przyszłości ze specjalnego zasiłku opiekuńczego przyznanego decyzją z dnia [...] r. od przyznania jej wcześniej świadczenia pielęgnacyjnego. Nie chciała podjąć ryzyka wyboru jednego z dwóch świadczeń (co wiązałoby się najpierw z wydaniem przez organ pierwszej instancji decyzji udzielającej stronie prawo do zasiłku opiekuńczego) zastrzegając, że zrezygnuje z zasiłku przyznanego w momencie przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem Kolegium twierdzenie, że zrezygnuję z jednego świadczenia pod warunkiem przyznania drugiego świadczenia nie stanowi wyboru w rozumieniu art. 27 ust. 5 ustawy. Wobec powyższego organ pierwszej instancji, związany przepisami prawa, prawidłowo orzekł o odmowie przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną na matką.

Skarżąca nie zgodziła się z powyższym rozstrzygnięciem i działając przez pełnomocnika, skierowała do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego. W skardze powtórzyła zarzuty podniesione w odwołaniu - naruszenia przepisów prawa materialnego - ustawy o świadczeniach rodzinnych- tj. art. 27 ust. 5 poprzez uznanie, że pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego stanowi negatywne kryterium, przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, art. 17 ust. 5 pkt 1b w związku z art. 17 ust. 5 pkt 5 tej ustawy poprzez pominięcie, iż w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego uprawnia ma prawo wyboru jednego ze świadczeń oraz przepisów prawa procesowego- tj. art. 7, art. 77 i art. 80 w związku z art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności i niepodjęcia niezbędnych działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na stałe oraz zasądzenie zwrotu kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. W uzasadnieniu powtórzyła argumentację zaprezentowaną w odwołaniu, podkreślając brak prawidłowej wykładni przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1b ustawy błędnie korzystając w sprawie jedynie z wykładni językowej, z pominięciem wykładni systemowej i funkcjonalnej. Tym samym nie uwzględniono w tym procesie treści art. 27 ust. 5 ustawy. Odwołała się do orzecznictwa Naczelnego Sadu Administracyjnego podkreślając, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 1b ustawy nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie, której wcześniej prawo to odebrano regulacją niekonstytucyjną, "przymuszając" niejako do ubiegania się o świadczenie mniej korzystne (zasiłek dla opiekuna), a którego uzyskanie jest z kolei przesłanką uniemożlwiającą powrót do uzyskania świadczenia korzystniejszego - świadczenia pielęgnacyjnego. Podniosła też, że organ błędnie zinterpretował treść art. 27 ust. 5 omawianej ustawy.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację z zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozpatrując sprawę zważył co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jedn. Dz.U z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm. ), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit.a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit.b.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit.c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji, którą odmówiono skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką na matką, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych powyżej kryteriów Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja Kolegium oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (obecnie t.jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 2220). Zgodnie z art. 17 ust. 1 tej ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje m.in. innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny (z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności) jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej i długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W świetle powyższego przepisu uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje zatem osobom obciążonym obowiązkiem alimentacyjnym, których krąg ustalać należy w oparciu o przepisy wymienionego powyżej Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Nie budzi wątpliwości Sądu, że obowiązek alimentacyjny obciążą dzieci względem rodziców (art. 128, art. 129 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.)

Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1b ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Dodatkowo organ pierwszej instancji podniósł, że w myśl art. 17 ust. 5 pkt 2a tej ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Skarżąca wnioskowała o przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Matka jest osobą samotną, po rozwodzie (wyrok Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] r. sygn. akt [...]). Jak wynika z akt sprawy skarżąca odrębną decyzją z dnia [...] r. nr [...] uzyskała prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką na okres od 1 listopada 2018 r. do 31 października 2019 r., a następnie kolejną decyzją z dnia [...] r. uzyskała to świadczenie na kolejny okres zasiłkowy od 1 listopada 2019 r. do 31 października 2020 r.

Odmowa przyznania skarżącej przez organ pierwszej instancji świadczenia pielęgnacyjnego oparta została na dwóch przesłankach, a mianowicie ustaleniu, że wobec faktu pobierania na podstawie wymienionej powyżej decyzji świadczenia w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego, zaistniała negatywna przesłanka - czyli naruszony został przepis art. 17 ust. 5 pkt 1b, a nadto zarzucono, że niepełnosprawność matki skarżącej nie powstała w okresie wymienionym w art. 17 ust. 1b ustawy.

Organ odwoławczy rozpoznając odwołanie skarżącej utrzymał w mocy odmowną decyzję organu pierwszej instancji. Wprawdzie organ odwoławczy, rozpatrując odwołanie nie podzielił twierdzenia organu pierwszej instancji o naruszeniu art. 17 ust. 1b ustawy, przywołując w tym zakresie tak wyrok Trybunału Konstytucyjnego, stwierdzający niekonstytucyjnego tego przepisu we wskazanym zakresie oraz orzecznictwo sądów administracyjnych według którego, po wejściu w życie tego wyroku nie można odmówić przedmiotowego świadczenia ze względu na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, jednak podkreślił, że spełniona została druga przesłanka negatywna wyłączająca prawo do świadczenia przewidziana w art. 17 ust. 5 pkt 1b ustawy.

W przypadku tej drugiej przesłanki uniemożliwiającej przyznanie stronie skarżącej wnioskowanego świadczenia - było posiadanie przez skarżącą uprawnienia do specjalnego zasiłku opiekuńczego przyznanego decyzją z dnia [...] r. na okres od 1 listopada 2019 r. do 31 października 2020 r. Decydujące więc dla sprawy pozostaje rozstrzygnięcie, czy posiadanie przez skarżącą prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego jest przeszkodą w przyznaniu tego ostatniego świadczenia. Organy odwołały się tu art. 17 ust. 5 pkt 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, z którego wynika, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.

Potwierdzić należy, że w świetle tego przepisu nie jest możliwe uzyskanie uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego przy jednoczesnym posiadaniu prawa do innych tego typu świadczeń, w tym specjalnego zasiłku opiekuńczego. Innymi słowy nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego przy jednoczesnym posiadaniu innego wymienionego w przywołanym przepisie świadczenia. Wyjaśnić jednak należy, że w następstwie kolejnych zmian art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych doszło do sytuacji, że określona grupa osób spełnia warunki do uzyskania jednego i drugiego świadczenia różniącego się znacznie wysokością. Należy wskazać na ukształtowaną linię orzeczniczą (zob. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 19 marca 2019 r. sygn. akt IV SA/Gl 985/18, w Olsztynie z dnia 13 czerwca 2017 r., sygn. akt II SA/Ol 392/17, czy w Białymstoku z dnia 9 maja 2017 r., sygn. akt II SA/Bk 189/17 oraz z dnia 28 marca 2017r., sygn. akt II SA/Bk 139/17), zgodnie z którą art. 17 ust. 5 pkt 1b ustawy nie może wykluczać prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobie, której to prawo odebrano regulacją niekonstytucyjną, "przymuszając" niejako do ubiegania się o świadczenie mniej korzystne, jakim jest zasiłek dla opiekuna czy specjalny zasiłek opiekuńczy

W ocenie Sądu nie może dojść do sytuacji, w której po przyznaniu jednego świadczenia uniemożliwia się uzyskanie korzystniejszego tylko dlatego, że zostało przyznane to pierwsze. Nie można bowiem zaistniałej, niekorzystnej dla strony sytuacji uznać za nieodwracalną. Dostrzegł to również ustawodawca, wskazując w art. 27 ust. 5 ustawy, że w przypadku zbiegu uprawnień m.in. do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów przysługuje jedno z tych świadczeń "wybrane przez osobę uprawnioną".

W ocenie Sądu stanowisko organów administracji nie jest zasadne. Zgodnie z treścią art. 27 ust. 5 ustawy w przypadku zbiegu uprawnień m.in. świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego, przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną. W niniejszym przypadku strona wprawdzie we wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zawarła stwierdzenia w zakresie rezygnacji z przyznanego jej odrębną decyzją specjalnego zasiłku opiekuńczego, wskazując, że składa wniosek o uchylenie decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy (w tytule czyni to w sposób ogólny) ale w uzasadnieniu tego wniosku odwołuje się do konkretnej decyzji - tj. decyzji z dnia [...] r. przyznającej to świadczenie na okres zasiłkowy 2018/2019. Nie oznacza to jednak, jak twierdzi organ odwoławczy, że strona nie dokonała wyboru świadczenia - wniosła przecież o "ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wraz z wnioskiem o uchylenie decyzji przyznającej zasiłek specjalny opiekuńczy". Nadmienić w tym miejscu należy, że wniosek ten strona skarżąca złożyła [...] r.. Do akt niniejszej sprawy nie został dołączony wniosek strony o przyznanie zasiłku opiekuńczego, ale decyzja w tej sprawie wydana została [...] dni po złożeniu przez skarżącą wniosku o zasiłek pielęgnacyjny. Rozpatrujący przy tym sprawę organ nie podjął żadnej próby wyjaśnienia woli skarżącej. Nadto, już w odwołaniu skarżąca powołując się na art. 27 ust. 5 ustawy podkreśliła możliwość wyboru świadczenia odwołując się do orzecznictwa i wyraźnie wskazała na błędną wykładnię wskazanego przepisu, wyrażając wolę otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego.

W orzecznictwie sądów administracyjnych negatywną przesłankę 17 ust. 5 ustawy należy rozpatrywać w świetle ogólnej zasady wyrażonej w art. 27 ust. 5 ustawy. W konsekwencji zasadne jest twierdzenie, że w obecnych realiach pozbawienie w całości świadczenia pielęgnacyjnego opiekunowi otrzymującemu świadczenie niższe nie znajduje uzasadnienia w dyrektywach wykładni systemowej oraz funkcjonalnej i celowościowej i narusza konstytucyjną zasadę równości. Sytuacja osób, których istotną cechą wspólną jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny została zróżnicowana w ten sposób, że tych którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych ustawodawca pozbawił świadczenia pielęgnacyjnego, a tym którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 5 tej ustawy pozwolił wybrać świadczenie pielęgnacyjne i wreszcie przyznał prawo do świadczenia pielęgnacyjnego bez ograniczeń tym, którzy otrzymują inne dochody niż wymienione w tych dwóch przepisach (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 14 listopada 2019 r. sygn. akt II SA/Po 662/19 – wszystkie orzeczenia za CBOSA).

Ratio legis regulacji zawartej w art. 17 ust. 5 pkt 1b ustawy sprowadza się do tego, aby uniemożliwić osobom uprawnionym równoczesne pobieranie świadczeń - specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, których istotą jest rekompensata opiekunowi utraty dochodów w związku z rezygnacją z zatrudnienia na rzecz sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Przepis ten należy, interpretować w taki sposób, że nie jest dopuszczalne jednoczesne przyznanie i wypłata dwóch lub więcej opisanych w nim świadczeń, natomiast stronie przysługuje prawo wyboru, z którego z nich chce skorzystać. Strona ma również prawo do zmiany zdania w tym zakresie i w tym znaczeniu ustalenie prawa do jednego z wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1b świadczeń nie wyklucza, w przypadku zmiany okoliczności i spełniania określonych przepisami warunków do ubiegania się o przyznanie innego świadczenia. Warunkiem jednak jego wypłaty winna być rezygnacja z dotychczas otrzymywanego świadczenia w dacie przyznania wnioskowanego świadczenia (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 23 października 2019 r. sygn. akt IV SA/Po 607/19).

Tryb takiego postępowania został wskazany przez tutejszy Sąd w wyroku z dnia 19 września 2019 r. (sygn. akt II SA/Gl 639/19). Skład orzekający stwierdził w nim, że "przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych należy wykładać w ten sposób, że wprawdzie istotnie wyklucza on możliwość pobierania dwóch świadczeń jednocześnie, jednakże nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas, gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją. Aby wybór, o którym mowa w art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych zagwarantować stronie, to nie zachodzi konieczność rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie z tych świadczeń rzeczywiście zostanie przyznane. Wymaganie, aby strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej decyzją świadczenia przed zbadaniem czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego i korzystniejszego dla niej stawia ją w dość trudnej sytuacji, wprowadza stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego czy uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce już otrzymywanego. Jest w pełni zrozumiałe, to że strona nie chce zrezygnować z otrzymywanego świadczenia przed uzyskaniem pewności, że spełnia warunki do otrzymania świadczenia korzystniejszego.

Kierując się zatem zasadami zawartymi w przepisach art. 7, art. 8 i art. 9 Kodeksu postępowania administracyjnego organ powinien w pierwszej kolejności wyjaśnić, czy strona spełnia wszystkie przesłanki do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego, a następnie poinformować ją, że wyłączną przeszkodą do jego przyznania pozostaje jedynie pobieranie zasiłku dla opiekuna. Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia to organ nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać. W grę może wchodzić przykładowo jednoczesne (tego samego dnia) przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i uchylenie decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna, czy też nawet rozstrzygnięcie o tych uprawnieniach w jednej decyzji". Identyczne stanowisko zaprezentował Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 10 grudnia 2019 r. sygn. akt I OSK 200/19.

Ponownie rozpatrując sprawę organ weźmie pod uwagę wyżej poczynione rozważania Sądu uwzględniając przy tym fakt, że wobec uchylenia przez Sąd decyzji organów obu instancji pozostał do rozpatrzenia ponownie wniosek strony skarżącej z dnia 20 września 2019 r. We wniosku tym skarżąca wnosząc o uchylenie decyzji przyznającej jej świadczenie w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego domagała się przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Podobnie w złożonym od decyzji pierwszoinstancyjnej odwołaniu domagała się uchylenia decyzji organu pierwszej instancji i orzeczenia co do istoty poprzez przyznanie jej wnioskowanego zasiłku pielęgnacyjnego od [...] r. Mimo powyższego organy nie wyjaśniły w toku postępowania stanowiska strony i przyznały jej świadczenie mniej korzystne, z naruszeniem i pogwałceniem zasad wyrażonych w art. 7, art. 8 czy art. 9 Kodeksu postępowania administracyjnego.

W związku z powyższym rozpatrując sprawę ponownie organy winny podjąć działania zmierzające do przyznania stronie wnioskowanego świadczenia zgodnie ze złożonym wnioskiem, a następnie odwołaniem. Wobec jednak faktu, iż strona nie może pobierać dwóch świadczeń jednocześnie organ powinien doprowadzić do uchylenia decyzji przyznającej specjalny zasiłek opiekuńczy, ewentualnie zaliczając go na poczet należnego świadczenia.

Z tych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a i lit.c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd uchylił tak decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego jak i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta G.

Ponownie rozpatrując sprawę organ weźmie pod uwagę wyżej poczynione rozważania Sądu.