Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 676/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-10-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 38 ust. 1 pkt 1, art. 8 ust. 3, art. 8 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2020 poz 1876
law: Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Gabriela Nowak, sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik, asesor WSA Dorota Kozub-Marciniak (spr.), , Protokolant referent Anna Kaczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 października 2022 r. sprawy ze skargi A. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 24 stycznia 2022 r. nr KOC/10/Op/22 w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku okresowego uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

A. R. (dalej, jako: skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 24 stycznia 2022 r. w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku okresowego.

Stan sprawy przedstawia się następująco.

Decyzją Prezydenta m. st. Warszawy z dnia 14 grudnia 2021 r. nr ORS.RŚ.5102.17123.2021 orzeczono o odmowie przyznania skarżącemu zasiłku okresowego. Jako podstawę materialoprawną zaskarżonej decyzji Prezydenta m. st. Warszawy wskazał przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz. U. z 2020 r. poz. 1876 ze zm.). Organ w oparciu o posiadane dokumenty uznał, że z uwagi na przekroczenie przez skarżącego kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, opiewające na kwotę 701 złotych, brak było podstaw do przyznania zainteresowanemu zasiłku okresowego.

Od powyższej decyzji skarżący złożył odwołanie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z dnia 24 stycznia 2022 r. nr KOC/10/Op/22 utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 38 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego:

1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej;

2) rodzinie, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego rodziny.

Organ wskazał, że ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że 60-letni skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku i utrzymuje się z różnych form pomocy społecznej oraz pomocy bliskich. W miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, tj. w listopadzie 2021 r. wnioskodawca dokonał wpłaty kwoty 759 zł do Zakładu Gospodarowania Nieruchomościami w Dzielnicy [...] , w związku z zawartą umową w sprawie restrukturyzacji zadłużenia za zajmowany lokal mieszkalny. Mając powyższe na uwadze, organ odwoławczy uznał, że kwota w wysokości 759 zł wpłacona do Zakładu Gospodarowania Nieruchomościami w Dzielnicy [...] , w związku z zawartą przez skarżącego umową w sprawie restrukturyzacji zadłużenia za zajmowany przez lokal mieszkalny, jest dochodem w rozumieniu art. 8 ust. 3 ustawy. Powyższa kwota przekracza zatem kryterium dochodowe (701 zł) umożliwiające przyznanie zasiłku okresowego. W rozpoznawanej sprawie organ odwoławczy nie stwierdził naruszenia przepisów ustawy o pomocy społecznej, a także przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego w sposób, który miałby wpływ na wynik sprawy. Zdaniem organu odwoławczego, Prezydent m.st. Warszawy w oparciu o posiadane dokumenty dokonał właściwych ustaleń i w sposób wyczerpujący wyjaśnił okoliczności, które przesądziły, że wnioskowana przez skarżącego pomoc nie mogła zostać przyznana.

Trudna sytuacja zdrowotna wnioskodawcy, jego ogólna kondycja materialna, tudzież niezadawalająca wysokość wparcia udzielana skarżącemu by zapewnić mu oczekiwany poziom zaspokojenia potrzeb - nie są czynnikami, które mogą być brane przez organy pod uwagę przy ustalaniu wysokości zasiłku. W tej mierze organy są związane przepisami prawa, które nie pozwalają na uwzględnianie takich okoliczności.

Od powyższej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie A. R. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wskazując, że nie zgadza się z nią w całości. Skarżący dodał, że decyzja została wydana na podstawie kłamstw i nieprawdziwych dokumentów pracowników Opieki Społecznej dla Dzielnicy [...] w W. Filii [...] . Wskazał, że został potraktowany przez pracowników opieki społecznej jak przedmiot, dodając, że kierowane były wobec niego zarzuty, że wpłaty czynszowe za lokal komunalny robił osobiście. Podniósł, że opłat dokonywali altruiści. Podkreślił, że z uwagi na stan zdrowia nie może podjąć pracy zarobkowej, a także, że utrzymuje się wyłącznie ze skromnych sum świadczeń pomocy społecznej, a także pomocy wskazanych już altruistów, płacących za niego czynsz.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie wniosło o jej oddalenie wskazując, że zarzuty skarżącego sprowadzają się do polemiki z poczynionymi ustaleniami i nie podważają prawidłowości podjętego rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 38 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, stanowiącym materialnoprawną podstawę kontrolowanych decyzji, zasiłek okresowy przysługuje w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego - osobie samotnie gospodarującej, której dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej.

Zasiłek okresowy jest jedną z form pomocy społecznej mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zasiłek okresowy przyznawany jest w sytuacji, gdy wnioskodawca spełnił przesłanki konieczne do jego przyznania. Natomiast odmowa przyznania zasiłku okresowego jest uzasadniona wówczas, gdy w okolicznościach danej sprawy organ ustali brak wystąpienia przesłanek pozytywnych oraz wystąpienie przesłanki negatywnej z art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i 4, art. 4 i art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 24 marca 2022 r. sygn. akt II SA/Sz 1089/21).

Na etapie postępowania przed organem I instancji, w zakresie zweryfikowanych kryterium dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej miało zastosowanie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. (Dz.U. z 2018 r. poz. 1358). W § 1 pkt 1 lit. a ww. aktu wykonawczego wskazano, że kryterium dochodowym dla przyznania świadczenia w postaci zasiłku okresowego dla osoby samotnie gospodarującej wynosi wysokości 701 zł. Powyższe znalazło swojego odzwierciedlenie w treści ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej w art. 8 ust. 1 pkt 1, w którym wskazano, że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 701 złotych - przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej.

Z kolei z dniem 1 stycznia 2022 r. weszło w życie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2021 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2021 r. poz. 1296), zgodnie z którym kryterium dochodowe dla przyznania świadczenia w postaci zasiłku okresowego dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 776 zł. Zmiana ta znalazła swojego odzwierciedlenie w treści ustawy o pomocy społecznej w art. 8 ust. 1 pkt 1, w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2022 r.

Zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o:

1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych i koszty uzyskania przychodu;

2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach;

3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.

Ponadto zgodnie z brzmieniem art. 8 ust. 4 przywołanej ustawy, do dochodu ustalonego zgodnie ust. 3 nie wlicza się:

1) jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego;

2) zasiłku celowego;

3) pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty;

4) wartości świadczenia w naturze;

5) świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych;

5a) świadczenia pieniężnego, o którym mowa w ustawie z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 1255), i pomocy pieniężnej, o której mowa w art. 19 ust. 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji i okresu powojennego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1858), w art. 7a ust. 2 ustawy z dnia 2 września 1994 r. o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach md uranu i batalionach budowlanych (Dz. U. z 2021 r. poz. 1774), w art. 5a ust. 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o osobach deportowanych do pracy przymusowej oraz osadzonych w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. z 2021 r. poz. 1818), w art. 10a ust. 2 ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących cywilnym niewidomym ofiarom działań wojennych (Dz. U. z 2021 r. poz. 1820) oraz w art. 10 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych;

6) dochodu z powierzchni użytków rolnych poniżej 1 ha przeliczeniowego;

7) świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2019 r. poz. 2407 oraz z 2021 r. poz. 1162 i 1981);

8) świadczenia pieniężnego, o którym mowa w art. 8a ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o Karcie Polaka (Dz. U. z 2019 r. poz. 1598);

9) świadczenia pieniężnego przyznawanego na podstawie art. 9 ustawy z dnia 22 listopada 2018 r. o grobach weteranów walk o wolność i niepodległość Polski (Dz. U. poz. 2529);

10) nagrody specjalnej Prezesa Rady Ministrów przyznawanej na podstawie art. 31a ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o Radzie Ministrów (Dz. U. z 2021 r. poz. 178, 1192 i 1535);

11) pomocy finansowej przyznawanej repatriantom, o której mowa w ustawie z dnia 9 listopada 2000 r. o repatriacji (Dz. U. z 2019 r. poz. 1472);

12) środków finansowych przyznawanych w ramach działań podejmowanych przez organy publiczne, mających na celu poprawę jakości powietrza lub ochronę środowiska naturalnego;

13) zwrotu kosztów, o których mowa w art. 39a ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe (Dz. U. z 2021 r. poz. 1082);

14) rodzinnego kapitału opiekuńczego, o którym mowa w ustawie z dnia 17 listopada 2021 r. o rodzinnym kapitale opiekuńczym (Dz. U. poz. 2270);

15) dofinansowania obniżenia opłaty rodzica za pobyt dziecka w żłobku, klubie dziecięcym lub u dziennego opiekuna, o którym mowa w art. 64c ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 (Dz. U. z 2021 r. poz. 75, 952, 1901 i 2270);

16) kwotę dodatku energetycznego, o którym mowa w art. 5c ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne (Dz. U. z 2021 r. poz. 716, z późn. zm.);

17) kwotę dodatku osłonowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o dodatku osłonowym (Dz. U. z 2022 r. poz. 1).

Katalog obciążeń pomniejszających dochód (art. 8 ust. 3 ww. ustawy) jak i katalog przychodów odliczanych od dochodu określony (art. 8 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej) jest katalogiem zamkniętym. Wobec powyższego, zarówno pożyczki jak i kwoty darowizn nie podlegają odliczeniu od przychodu jak i nie pomniejszają dochodu.

Z materiału dowodowego zebranego przez organy obu instancji wynika, że A. R. jest osobą prowadzącą jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku i utrzymującą się z różnych form pomocy społecznej oraz pomocy bliskich. W miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, tj. w listopadzie 2021 r. skarżący dokonał wpłaty kwoty 759 złotych do Zakładu Gospodarowania Nieruchomościami w Dzielnicy [...] , w związku z zawartą umową w sprawie restrukturyzacji zadłużenia za zajmowany lokal mieszkalny. Skarżący podaje, że opłat jego czynszu dokonują bliżej nieokreślone osoby, które nazywa "altruistami". Jak powszechnie wiadomo, altruista posiada cechy, które są przeciwieństwem egoisty. Zachowanie altruistyczne polega na bezinteresownej pomoc innym. W kwestii zakwalifikowania takiego zachowania pod przepisy prawne należy uznać, że altruista jest po prostu darczyńcą. Zgodnie z art. 888 § 1 Kodeksu Cywilnego przez umowę darowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swego majątku. Świadczenie darczyńcy powinno być spełnione kosztem jego majątku. Oznacza to, że darczyńca nie musi spełniać świadczenia bezpośrednio na rzecz obdarowanego, lecz w ostatecznym rozrachunku to właśnie majątek darczyńcy jest obciążony obowiązkiem świadczenia. Świadczenie darczyńcy może polegać m.in. na przejęciu długu. Skutkiem darowizny jest więc bezpłatne zwiększenie aktywów obdarowanego albo zmniejszenie jego pasywów. Wobec powyższego, kwota 759 złotych wpłacona tytułem spłaty zobowiązania skarżącego, niezależnie od tego czy zrobił to rzeczywiście sam skarżący, czy dokonała tego inna osoba, której celem było bezpłatne świadczenia na rzecz A. R. , stanowiła przychód skarżącego.

Pojęcie dochodu, jednoznacznie zdefiniowane przez ustawodawcę, należy rozumieć szeroko jako wszystkie przychody bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, z wyłączeniem odliczeń oraz pomniejszeń enumeratywnie i w sposób wyczerpujący oraz zamknięty (nie zaś przykładowy) wymieniony w ustawie, co oznacza, że dokonywanie innych odliczeń i pomniejszeń dochodu jest nieuprawnione.

Wobec powyższego, nie ma znaczenia tytuł i źródło uzyskania środków przez skarżącego, bowiem zarówno darowizna jak i pożyczka – nieistotnie na jaki cel przeznaczona, stanowi dochód, o którym mowa w art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 kwietnia 2016 r., sygn. I OSK 1631/14).

W tej sytuacji przyjąć należało, iż dochód skarżącego w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o przyznania prawa do zasiłku okresowego, wynosił 759 złotych. Kwota ta przekracza kryterium dochodowe (701 zł) obowiązujące w dniu wydania decyzji organu I instancji, a zatem na tym etapie postępowania prawidłowa była odmowa przyznania wnioskowanego świadczenia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie nie dostrzegło jednak, iż z dniem 1 stycznia 2022 r. nastąpiła zmiana stanu prawnego w zakresie kryterium dochodowego (na kwotę 776 zł), którą organ winien był wziąć pod uwagę z urzędu. Organy administracji publicznej orzekają bowiem na podstawie przepisów prawa obowiązujących w dniu wydania decyzji (art. 6 K.p.a.). Właściwe wypełnienie zasady dwuinstancyjności wymaga nie tylko dokonania dwukrotnego rozstrzygnięcia sprawy przez różne organy, lecz zakłada także przeprowadzenie przez organ drugiej instancji merytorycznego postępowania, z uwzględnieniem aktualnego stanu prawnego. W konsekwencji powyższego przyjąć należało, zdaniem Sądu, że w odniesieniu do osoby samotnie gospodarującej, jak skarżący w niniejszej sprawie, dochód takiej osoby nie mógł przekroczyć 776 zł miesięcznie.

Z tych względów zaskarżoną decyzję należało wyeliminować z obrotu prawnego jak wydaną z naruszeniem art. 38 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej.

Rozpatrując sprawę ponownie, organ wyda stosowne rozstrzygnięcie, mając na względzie przedstawione wyżej uwagi, w szczególności dochód skarżącego (759 zł) oraz kryterium dochodowe (776 zł), obowiązujące na podstawie rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2021 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), orzekł, jak w sentencji.