Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 319/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2021-11-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne: Celne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: *Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 45
journal: Dz.U. 2016 poz 1947
law: Ustawa z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankowska – Szostak, Sędziowie Sędzia WSA Asesor WSA Barbara Ciołek (sprawozdawca), Anna Kuczyńska – Szczytkowska, Protokolant starszy specjalista Monika Tarasiewicz, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 listopada 2021 r. sprawy ze skargi "A" Sp. z o.o. w L. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] w przedmiocie udzielenia informacji i udostępnienia dokumentów I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika D. Urzędu Celno-Skarbowego we W. z dnia [...] marca 2019 r., nr [...]; II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. na rzecz strony skarżącej kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi C. sp. z o.o. (dalej: strona, skarżąca, spółka) jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu (dalej: DIAS, Dyrektor IAS, organ odwoławczy, organ II instancji) z dnia 28 maja 2019 r. nr 0201-IOA.4246.82.2019/JN utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Dolnośląskiego Urzędu Celno-Skarbowego we Wrocławiu (dalej: organ I instancji, NDUCS) z dnia 10 marca 2019 r. nr 452000-COP-2.070.72.2019.JG w przedmiocie żądania udzielenia informacji i udostępnienia dokumentów.

Z akt sprawy wynika, że organ I instancji działając na podstawie art. 45 ust. 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz.U. z 2016 r., poz. 1947 ze zm., dalej: uKAS), zażądał od strony:

- udzielenia pisemnych informacji, czy spółka C. w dacie 8 czerwca 2017 r. i 6 lipca 2017 r. posiadała tytuł prawny do dysponowania lokalem położonym w Ś. ul [...] nr [...] obok nr [...], a jeśli tak, proszę o przedłożenie kopii dokumentów potwierdzających prawo do dysponowania lokalem lub

- przekazania kopii dokumentów dotyczących ww. zdarzeń (umów najmu/dzierżawy powierzchni, umów najmu dzierżawy urządzenia do gier, umowy współpracy lub dokumentacji rachunkowej: faktur VAT, dowodów płatności wystawionych w związku z tymi umowami).

Swoje żądanie uzasadniał organ koniecznością pozyskania informacji i dokumentów w związku z ujawnieniem urządzeń do gier poza kasynem gry w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz.U. z 2009 r., nr 201, poz. 1540 ze zm., dalej: u.g.h.). Wyjaśnił NDUCS, że funkcjonariusze celni DUCS 8 czerwca 2017 r. oraz 6 lipca 2017 r., działając na podstawie ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o Służbie Celnej (Dz.U. Nr 168, poz. 1323 ze zm.), przeprowadzili w lokalu w Ś. Ul. [...] [...], kontrolę doraźną w zakresie przestrzegania przepisów regulujących urządzanie i prowadzenie gier hazardowych. W wyniku podjętych czynności stwierdzono, iż w lokalu znajdują się urządzenia do gier, które po przeprowadzeniu na nich gier kontrolnych w drodze eksperymentu spełniały definicyjne przesłanki gier na automatach z art. 2 ust. 3 u.g.h., a prowadzenie takiej działalności bez stosownej koncesji jest zagrożone sankcją nałożenia kary pieniężnej zgodnie z art. 89 ust. 1 pkt 1 u.g.h. Ujawnili również funkcjonariusze umowę najmu powierzchni użytkowej z 1 października 2016 r. zawarta pomiędzy stroną a spółką T. sp. z o.o. dotycząc ww. lokalu.

Wskazał NDUCS, że z uwagi na powyższe niezbędne jest pozyskanie dodatkowych dowodów w sprawie w celu jednoznacznego ustalenia strony postępowania podatkowego.

Dalej organ I instancji stwierdził, że żądane informacje i dokumenty są niezbędne do ustawowych zadań w zakresie, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 1, 2, 6, 8 uKAS oraz są one związane ze zdarzeniami mającymi bezpośredni wpływ na powstanie lub wysokość niepodatkowych należności budżetowych.

W zażaleniu strona zarzuciła powyższemu rozstrzygnięciu rażące naruszenie art. 45 ust. 1, ust. 2 i 3 uKAS, art. 187 § 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. 2018, poz. 800 ze zm., dalej: O.p.) poprzez błędną wykładnię i uznanie, że przepis pozwala na żądanie pisemnych informacji, gdy przepis tego nie przewiduje oraz na wadliwe żądanie informacji, które organ już posiada, ponieważ prowadzi postępowanie względem T. sp. z o.o.

DIAS zaskarżonym postanowieniem utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. Organ wskazał, że zgodnie z art. 45 uKAS, organy KAS, w celu realizacji ustawowych zadań w zakresie, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 1, 2, 6 i 8, 10 i 13-15

mogą przetwarzać informacje, w tym dane osobowe, od osób prawnych, jednostek organizacyjnych niemających osobowości prawnej oraz osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą, o zdarzeniach mających bezpośredni wpływ na powstanie lub wysokość niepodatkowych należności budżetowych, zobowiązania podatkowego lub należności celnych, o zdarzeniach wynikających ze stosunków cywilnoprawnych lub faktycznych czynności mogących mieć wpływ na powstanie obowiązku podatkowego lub wysokość zobowiązania podatkowego, a także występować do tych podmiotów o udostępnienie dokumentów zawierających informacje, w tym dane osobowe. Wskazał, że zadaniami tymi, zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 1, 2, 6 i 8 ustawy o KAS, jest min. realizacja dochodów z podatków, opłat oraz niepodatkowych należności budżetowych, jak również innych należności, na podstawie odrębnych przepisów. Natomiast w art. 91 u.g.h. ustawodawca ustanowił, że do gier pieniężnych stosuje się odpowiednio przepisy ustawy Ordynacji podatkowej, co oznacza, że należności te należy zaliczyć do kategorii niepodatkowych należności budżetowych, dlatego też mają do nich zastosowanie również przepisy wymienione w art. 45 uKAS. Zatem organ podatkowy I instancji mógł w przedmiotowej sprawie zastosować tryb z art. 45 uKAS i wystosować do strony w formie postanowienia wezwanie o udostępnienie posiadanych przez stronę informacji i/lub dokumentów.

Dalej w uzasadnieniu podniesiono, że w zaskarżonym postanowieniu organ I instancji wskazał szczegółowo zakres informacji i dokumentów, które powinny być przekazane oraz wskazał okoliczności z których wynika konieczność ich pozyskania. Dlatego, w ocenie DIAS biorąc pod uwagę ww. przepisy prawa, zasadne było wydanie zaskarżonego postanowienia w sprawie udzielenia informacji i udostępnienia dokumentów z żądaniem udzielenia informacji i przedłożenia dokumentów.

Odpowiadając na zarzuty zawarte w zażaleniu organ II instancji stwierdził, że nie nastąpiło naruszenie art. 45 ust. 1 i 3 uKAS. Zgodnie bowiem z art. 2 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, do zadań KAS należy, między innymi: realizacja dochodów z podatków, opłat oraz niepodatkowych należności budżetowych, jak również innych należności, na podstawie odrębnych przepisów, z wyjątkiem podatków i należności budżetowych, w zakresie których właściwe są inne organy. Stosownie do art. 1 ust. 1 i 2 u.g.h., ustawa ta określa także zasady opodatkowania podatkiem od gier hazardowych. Natomiast stosownie do art. 89 u.g.h., Naczelnik Urzędu Celno-Skarbowego, jest właściwy do prowadzenia postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej; za organizowanie gier hazardowych bez zezwolenia, które zaliczają się do grupy niepodatkowych należności budżetowych skarbu państwa.

Zaznaczył DIAS, że prowadzenie innych postępowań nie ogranicza uprawnień z art. 45 uKAS.

W skardze skarżąca wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego je postanowienia NDUCS, zarzuciła;

- rażące naruszenie art. 45 ust. 1 uKAS, poprzez jego wadliwe zastosowanie w niniejszej sprawie, albowiem przepis ten nie stanowi podstawy do złożenia pisemnych informacji czy wyjaśnień przez stronę;

- naruszenie art. 45 ust. 2 i 3 uKAS przez niewłaściwe zastosowanie i żądnie informacji, do których organ ma już dostęp w związku ze wszczętym postępowaniem.

W uzasadnieniu skargi argumentowała strona, że z treści art. 45 uKAS nie wynika, że organ może żądać pisemnych informacji czy wyjaśnień. Zdaniem strony żądanie organu wykracza poza zakres przepisu i stanowi obejście regulacji dotyczących składania wyjaśnień lub zeznań, w tym prawa do odmowy odpowiedzi na pytanie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie z ostrożności o oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona.

Stosownie do art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019, poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem sporu w sprawie jest zasadność żądania od skarżącej, na podstawie art. 45 ust. 1 uKAS udzielenia pisemnych informacji i przedłożenia dokumentów. Zdaniem skarżącej brak jest podstaw do takiego żądania na podstawie art. 45 ust. 1 uKAS, gdyż przepis ten nie upoważnia do żądania informacji czy wyjaśnień, a ponadto organ dysponuje niezbędnymi informacji dla prowadzenia postepowania. Zdaniem natomiast DIAS przepis stanowi podstawę do wystąpienia do strony o informacje i dokumenty w ramach realizacji zadań KAS, do których m.in. należy realizacja dochodów z niepodatkowych należności budżetowych, którymi są kary pieniężne.

Sąd dokonując kontroli legalności zaskarżonego postanowienia stwierdził, że w sprawie doszło do mającego wpływ na wynik sprawy naruszenia przepisów prawa, tj. art. 45 uKAS. W ocenie Sądu organ żądając od strony udzielenia informacji/wyjaśnień przekroczył kompetencje przyznane ww. przepisem organom KAS, a w przypadku żądania udostępnienia przez stronę dokumentów organ naruszył granice zakreślone przepisem dotyczące realizacji tego uprawnienia.

Sąd w składzie orzekającym podziela stanowisko zawarte w wyroku WSA we Wrocławiu z dnia 10 października 2019 r. III SA/Wr 215/19 oraz w wyroku NSA z dnia 2 lutego 2020 r. II GSK 438/20 (dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: CBOSA) i do poglądów w nich zawartych odwoła się w uzasadnieniu.

Przepis art. 45 ust. 1 ustawy o KAS w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania postanowień organów obu instancji przewidywał, że: "Organy KAS, w celu realizacji ustawowych zadań w zakresie, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 1, 2, 6, 8, 10 i 13-15, mogą przetwarzać informacje, w tym dane osobowe, od osób prawnych, jednostek organizacyjnych niemających osobowości prawnej oraz osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą, o zdarzeniach mających bezpośredni wpływ na powstanie lub wysokość niepodatkowych należności budżetowych, zobowiązania podatkowego lub należności celnych, o zdarzeniach wynikających ze stosunków cywilnoprawnych lub faktycznych czynności mogących mieć wpływ na powstanie obowiązku podatkowego lub wysokość zobowiązania podatkowego, a także występować do tych podmiotów o udostępnienie dokumentów zawierających informacje, w tym dane osobowe.".

Podkreślenia wymaga, że przepisy kompetencyjne - przyznające organom administracji publicznej określone uprawnienia i obowiązki wymagają ścisłej interpretacji. Zgodnie z art. 7 Konstytucji RP organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Zasada ta znajduje wyraz w przepisach proceduralnych, m.in. w zasadzie legalizmu zawartej w art. 6 Kodeksu postępowania administracyjnego czy w art. 120 O.p. Powyższe oznacza to, że organ administracji publicznej w obrębie przyznanych mu zadań publicznoprawnych powinien realizować swoje kompetencje ściśle według przepisu prawa. Zasada ta wyklucza jakiekolwiek rozszerzenie uprawnień organów.

Zgodnie ze zmianą wprowadzoną art. 1 ust. 1 pkt 13 ustawy zmieniającej uKAS, która weszła w życie 2 stycznia 2019 r., art. 45 ust. 1 uzyskał następujące brzmienie:

1. Organy KAS, w celu realizacji ustawowych zadań w zakresie, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 1, 2, 6, 8, 10 i 13-15, mogą przetwarzać informacje, w tym dane osobowe, od osób prawnych, jednostek organizacyjnych niemających osobowości prawnej oraz osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą, o zdarzeniach mających bezpośredni wpływ na powstanie lub wysokość niepodatkowych należności budżetowych, zobowiązania podatkowego lub należności celnych, o zdarzeniach wynikających ze stosunków cywilnoprawnych lub faktycznych czynności mogących mieć wpływ na powstanie obowiązku podatkowego lub wysokość zobowiązania podatkowego, a także występować do tych podmiotów o udostępnienie dokumentów zawierających informacje, w tym dane osobowe. (podkreśl. Sądu)

A dalej w art. 45 ust. 2 – 7 uKAS przewidziano, że

2. Organ KAS nie może żądać dokumentów i informacji, do których ma dostęp.

3. Informacje i dokumenty, o których mowa w ust. 1, są udostępniane nieodpłatnie na podstawie postanowienia organu KAS, w terminie i formie określonych przez ten organ. Termin ten powinien uwzględniać zakres żądanych informacji oraz stopień ich skomplikowania. W uzasadnieniu postanowienia należy wskazać okoliczności, z których wynika konieczność pozyskania żądanych informacji.

4. Naczelnicy urzędów celno-skarbowych mogą wykonywać czynności, o których mowa w ust. 1, także poza terytorialnym zasięgiem ich działania.

5. Obowiązek udostępnienia dokumentów i informacji, o którym mowa w ust. 1, dotyczy również dokumentów elektronicznych, o których mowa w art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne (Dz. U. z 2017 r. poz. 570, z 2018 r. poz. 1000, 1544 i 1669 oraz z 2019 r. poz. 60 i 534).

6. Na postanowienie, o którym mowa w ust. 3, przysługuje zażalenie. W zakresie nieuregulowanym stosuje się odpowiednio przepisy Ordynacji podatkowej.

7. Organ KAS może, w drodze decyzji, nałożyć karę pieniężną w wysokości do 10 000 zł na podmiot, który, pomimo prawidłowego wezwania, w wyznaczonym terminie nie udostępnił dokumentów lub nie udzielił informacji, o których mowa w ust. 1 i 5, lub udzielił ich w niepełnym zakresie. W zakresie nieuregulowanym stosuje się odpowiednio przepisy Ordynacji podatkowej.

W brzmieniu obowiązującym do 1 stycznia 2019 r. art. 45 ust. uKAS przewidywał natomiast, że organy KAS, w celu realizacji ustawowych zadań w zakresie, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 1, 2, 6 i 8, mogą zbierać i wykorzystywać informacje, w tym dane osobowe, od osób prawnych, jednostek organizacyjnych niemających osobowości prawnej oraz osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą, o zdarzeniach mających bezpośredni wpływ na powstanie lub wysokość zobowiązania podatkowego lub należności celnych, oraz przetwarzać je w rozumieniu ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2016 r. poz. 922), a także występować do tych podmiotów o udostępnienie dokumentów zawierających informacje, w tym dane osobowe, także bez wiedzy i zgody osoby, której dane te dotyczą. (podkreśl. Sądu).

W ocenie Sądu przepis art. 45 ust. 1 uKAS w brzmieniu po zmianie, nie zawiera w swojej treści kompetencji dla organów KAS do występowania do wskazanych w nim podmiotów o udostępnienie/udzielenie informacji o zdarzeniach mających bezpośredni wpływ na powstanie lub wysokość niepodatkowych należności budżetowych, zobowiązania podatkowego lub należności celnych, o zdarzeniach wynikających ze stosunków cywilnoprawnych lub faktycznych czynności mogących mieć wpływ na powstanie obowiązku podatkowego lub wysokość zobowiązania podatkowego.

W przepisie ustawodawca wyraźnie wskazał na kompetencję organów KAS do "przetwarzania" informacji określonej treści – "Organy KAS, w celu realizacji ustawowych zadań w zakresie, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 1, 2, 6, 8, 10 i 13-15, mogą przetwarzać informacje, w tym dane osobowe (...)". Niewątpliwie pojęcie przetwarzanie nie jest tożsame z pojęciem zbierania i nie ma podstaw dla ich tożsamego traktowania.

Ponieważ w ustawie o KAS pojęcie "przetwarzać/przetwarzanie" nie zostało zdefiniowane, należy przyjąć, że termin ten nie wymagał definicji legalnej. A zatem wyjaśniając jego znaczenie należy w pierwszej kolejności odwołać się do wykładni językowej, według której, w braku ustawowej definicji danego terminu, organy stosujące prawo przyjmują, że określenie to zostało użyte przez prawodawcę zgodnie z jego poprawnym, podstawowym i powszechnie przyjętym znaczeniem. Dokonując wykładni językowej przepisów prawa, należy zatem zawsze brać pod uwagę przy ustalaniu znaczenia użytych słów w ustawie, ich powszechnie przyjęte rozumienie w języku polskim. Zgodnie ze słownikiem języka polskiego pod redakcją prof. dr M.Szymczaka "przetwarzać" to:

1. przerabiać coś, przeobrażać, przekształcać coś twórczo;

2. zmieniać coś, nadając inny kształt, wygląd, inną postać, formę;

3. opracować zebrane dane, informacje itp., wykorzystując technikę komputerową

Przyjmując powyższe znaczenie pojęcia przetwarzać/przetwarzanie, w ocenie Sądu przyznana organom KAS w art. 45 ust. 1 kompetencja w zakresie przetwarzania informacji (określonej treści i w określonym celu wskazanym w przepisie) oznacza, że organy KAS mają prawo dokonywać operacji/ przekształcać/opracowywać informacje już przez nie posiadane, będące w ich posiadaniu, pozyskane w ramach innych kompetencji ustawowych. Przepis ten nie zawiera natomiast upoważnienia (kompetencji) dla organu do występowania o udzielenie przez dane podmioty na żądanie organów KAS informacji.

Zwraca Sąd uwagę, że w ustawie o KAS pojęcie "przetwarzania" występuje w bardzo wielu przepisach. Obok szeregu regulacji odwołujących się do przetwarzania danych osobowych (te Sąd pominie, ponieważ dane osobowe podlegają odrębnym regulacjom), ustawodawca w uKAS normując określone kompetencje organów KAS wyraźnie wyodrębnia kompetencję do pozyskiwania/zbierania informacji/wyjaśnień (prawo do żądania ich udzielenia) od kompetencji przetwarzania informacji/wyjaśnień/danych. Takie rozróżnienie jest m.in. w art. 35 ust. 3 pkt 2, art. 113 ust. 1, art. 127 ust. 1.

Rozdział 5 uKAS zatytułowany jest "Szczególne uprawnienia organów Krajowej Administracji Skarbowej oraz funkcjonariuszy Służby celno-Skarbowej" i w art. 113 ust. 1 wskazano, że w "1. W celu wykonywania zadań, o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 1, 2, 13-16a i 16c oraz art. 14 ust. 1 pkt 7, oraz ścigania przestępstw na podstawie ratyfikowanych umów międzynarodowych właściwe organy KAS, na potrzeby realizacji czynności określonych w niniejszym przepisie, w art. 114-117, art. 118 ust. 1-17, art. 119 ust. 1-10, art. 120 ust. 1-6, art. 122-126, art. 127 ust. 1-5, art. 127a ust. 1, 2 i 6-12, art. 128 ust. 1 oraz art. 131 ust. 1, 2 i 5, z zachowaniem ograniczeń wynikających z art. 114-126, art. 127 ust. 1-5 i art. 127a ust. 1-12, mogą uzyskiwać, gromadzić, przetwarzać i wykorzystywać: (...)" (podkreśl. Sądu).

Z kolei w art. 127 ust. 1 pkt 1 wskazano: "1. W zakresie niezbędnym do realizacji zadań, o których mowa w art. 113 ust. 1, Szef Krajowej Administracji Skarbowej oraz naczelnik urzędu celno-skarbowego mogą:

1) uzyskiwać informacje i dane, w tym także niejawnie, gromadzić je, sprawdzać i przetwarzać, w tym dane osobowe, bez wiedzy i zgody osoby, której te dane dotyczą;

2) nieodpłatnie uzyskiwać, gromadzić i przetwarzać dane ze zbiorów danych, w tym zbiorów danych osobowych, prowadzonych przez organy władzy publicznej oraz państwowe lub samorządowe jednostki organizacyjne."

Zauważa również Sąd, że wraz ze zmianą w art. 45 ust. uKAS rodzaju uprawnienia (zbieranie i gromadzenie zastąpiono przetwarzaniem), zmianie uległ też zakres ustawowych zadań w ramach których uprawnienie to jest realizowane, przetwarzanie informacji dopuszczalne jest w ramach szerszego zakresu zadań ustawowych z art. 2 uKAS.

W świetle poczynionych rozważań, w ocenie Sądu organy w sprawie żądając od strony udzielenia określonych informacji i wyjaśnień przekroczyły przyznane im w art. 45 ust. 1 uKAS kompetencje.

Podjętej oceny nie zmienia redakcja ust. 3, ust. 5 i ust. 7 art. 45 uKAS, ponieważ nie stanowią one podstawy kompetencyjnej organów, co do prawa żądania udzielenia informacji. Dalsze ustępy art. 45 odwołują się do ust. 1 art. 45, a ten, jak już Sąd wyjaśnił nie zawiera uprawnienia do żądania udzielenia informacji.

Odnośnie natomiast żądania przez organ udostępnienia dokumentów zawierających informacje dotyczące najmu/dzierżawy lokalu oraz dokumentów rachunkowych, to w ocenie Sądu organ zastosował przepis art. 45 ust. 1 uKAS w sposób nieprawidłowy.

Przepis przewiduje, że organy KAS w celu realizacji ustawowych zadań w zakresie, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 1, 2, 6, 8, 10 i 13-15, mogą występować do osób prawnych, jednostek organizacyjnych niemających osobowości prawnej oraz osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą - o udostępnienie dokumentów zawierających informacje, w tym dane osobowe - o zdarzeniach mających bezpośredni wpływ na powstanie lub wysokość niepodatkowych należności budżetowych, zobowiązania podatkowego lub należności celnych, o zdarzeniach wynikających ze stosunków cywilnoprawnych lub faktycznych czynności mogących mieć wpływ na powstanie obowiązku podatkowego lub wysokość zobowiązania podatkowego.

W obecnym stanie prawnym nie budzi zatem wątpliwości, że organy KAS w celu realizacji wskazanych w przepisie zadań, mogą występować o udostępnienie dokumentów zawierających informacje mające wpływ na powstanie lub wysokość niepodatkowych należności budżetowych, a do takich należą kary pieniężne z art. 89 u.g.h.

Nie ulega wątpliwości, że art. 45 ust. 1 ustawy o KAS dotyczy szczególnej formy działania organu, umożliwiając organom przetwarzanie określonych informacji i żądanie udostępnienia dokumentów zawierających określone informacje. Jednakże korzystanie z tej formy działania jest obwarowane ograniczeniami. Podstawowe ograniczenie wynika z samego faktu, że organ określone tym przepisem zadania realizuje poza jakimkolwiek postępowaniem (administracyjnym, kontrolnym celno-skarbowym czy podatkowym). Należy zatem uznać, że na podstawie tego przepisu organ nie ma uprawnień do podejmowania czynności, które są właściwe i zastrzeżone dla prowadzenia sformalizowanego postępowania (administracyjnego, celno-skarbowego czy podatkowego). Skoro jest to szczególny tryb, to także szczególne warunki ciążą na organie. Nie można zatem tego przepisu rozumieć jako przepisu przyznającego organowi te same uprawnienia, jakie ma organ w postępowania jurysdykcyjnym, gdyż prowadziłoby to do nieuzasadnionego obejścia tych przepisów i wszystkich formalnoprawnych rygorów w nich przewidzianych.

A zatem art. 45 ust. 1 ustawy o KAS nie uprawnia organu do gromadzenia na jego podstawie dowodów. Prowadzenie postępowania dowodowego i gromadzenie dowodów jest dopuszczalne wyłącznie w ramach prowadzonego postępowania (podatkowego, kontroli celno-skarbowej lub administracyjnego), zgodnie z zasadami normującymi to postępowanie. Nie jest natomiast dopuszczalna sytuacja, kiedy organ zbiera dowody jeszcze przed wszczęciem jakiegokolwiek postępowania i to pod rygorem kary pieniężnej. Należy podkreślić, że w treści art. 45 ust. 1 ustawy o KAS ustawodawca wskazuje wyłącznie na "informacje", a nie na "dowody". Skoro nie jest prowadzone żadne postępowanie, to organ nie może zbierać żadnych dowodów. W praktyce taki sposób działania "poza postępowaniem", mógłby prowadzić do pozbawienia strony postępowania jej praw procesowych. Z kolei jeżeli organ wszczął już postępowanie wobec innego podmiotu, to ma możliwość pozyskiwania dowodów na potrzeby tego postępowania również od innych osób (np. świadków), ale następuje to również z zachowaniem reguł i gwarancji sformalizowanego postępowania jurysdykcyjnego.

Z treści zaskarżonego postanowienia wynika, że organ jako uzasadnienie żądania dokumentów zawierających dane informacje powołuje się na gromadzenie dowodów w sprawie. Jak wskazał NDUCS w postanowieniu "Z uwagi na powyższe niezbędnym jest pozyskanie dodatkowych dowodów w sprawie w celu jednoznacznego ustalenia strony postępowania podatkowego".

W ocenie Sądu organ wyszedł poza przyznane mu przepisem uprawnienia. Art. 45 ust. 1 uKAS nie uprawnia do gromadzenia dowodów. W rozpoznawanej sprawie organ KAS wskazuje na poszukiwanie dowodów potwierdzających kto jest stroną postępowania w przedmiocie nałożenia kary z art. 89 u.g.h., czyli w istocie organ zbiera dowody odnośnie tego, kto jest podmiotem urządzającym gry na automatach poza kasynem, co stanowić powinno element postępowania dowodowego prowadzonego w ramach formalnie wszczętego i prowadzonego w oparciu o rygory procesowe przewidziane w O.p. postępowania podatkowego. Jednocześnie organ powołuje się na okoliczności ujawnienia automatów w określonym lokalu. Organ dysponując tymi informacjami, ma już możliwość wszczęcia postępowania i poczynienia ustaleń z poszanowaniem reguł procedury, natomiast w przypadku, gdyby to postępowanie okazało się bezprzedmiotowe - jego umorzenia. Nie jest natomiast dopuszczalne pominięcie właściwego dla zbierania dowodów trybu procesowego i zamiast niego stosowanie przepisu art. 45 ustawy o KAS.

Ponadto w sprawie, na co wskazuje strona i czego organ nie neguje, jest już prowadzone postępowanie względem innego podmiotu dotyczące okoliczności ujawnionych w toku przedmiotowej kontroli. A zatem skoro organ prowadzi już postępowanie, to w ramach tego postępowania winien zbierać dowody z zachowaniem reguł przewidzianych dla postępowania.

Dokonując wykładni art. 45 ust. 1 ustawy o KAS należy też wziąć pod uwagę, że przepis ten został wprowadzony w celu umożliwienia organom uzyskania informacji o zdarzeniach mających bezpośredni wpływ na powstanie lub wysokość m.in. niepodatkowych należności budżetowych w sposób "odformalizowany" (organ nie sporządza żadnej dokumentacji, np. protokołu) i szybszy (to organ wyznacza termin, w którym mają zostać udostępnione informacje). Jednocześnie z założenia żądanie informacji na podstawie art. 45 ust. 1 ustawy o KAS ma być mniej uciążliwe dla strony niż np. kontrola celno-skarbowa lub kontrola podatkowa. Istotne znaczenie ma również okoliczność, że udzielenie informacji ma nastąpić nieodpłatnie (art. 45 ust. 3 ustawy o KAS), a więc koszty z tym związane w całości ponosi strona. Zebranie informacji żądanych przez organ nie powinno zatem być czasochłonne, a także nie powinno wymagać od strony przetwarzania posiadanych informacji w celu uzyskania informacji żądanych przez organ.

Kompetencja z art. 45 ust. 1 ustawy o KAS musi być zatem rozumiana wąsko. Organy nie mogą jej wykorzystywać w celu zastępowania innych form pozyskiwania informacji, tj. czynności sprawdzających, kontroli podatkowej, kontroli celnoskarbowej ani sformalizowanego postępowania dowodowego.

Wskazany kierunek zawężającej wykładni art. 45 ust. 1 ustawy o KAS potwierdza też argumentacja Trybunału Konstytucyjnego wyrażona w wyroku z 17 czerwca 2008r. (sygn. akt K 8/04, OTK-A 2008/5/81) w odniesieniu do uznanego za niezgodny z Konstytucją RP przepisu art. 7b ustawy z dnia 28 września 1991r. o kontroli skarbowej, także przewidującego uprawnienie do "zbierania i wykorzystywania" informacji. Trybunał - nie kwestionując dopuszczalności wyposażania organów kontroli w specjalne uprawnienia - zaakcentował konieczność dochowania zgodności regulacji przyznających organom kontroli skarbowej szczególne uprawnienia ze standardami ochrony praw i wolności obywatelskich gwarantowanych Konstytucją, poprzez doprecyzowanie przesłanek ingerencji w sferę prywatności i ograniczenie zakresu swobody decyzyjnej organów stosujących prawo tak, by nie doszło do naruszenia art. 31 ust. 3 oraz art. 51 ust. 2 Konstytucji RP, w przeciwnym bowiem razie naruszone zostałyby wynikające z art. 2 Konstytucji standardy demokratycznego państwa prawnego, w tym zwłaszcza zasady pewności prawa, bezpieczeństwa prawnego oraz zaufania do państwa i prawa.

Z uwagi na stwierdzone naruszenie przez organ art. 45 ust. 1 uKAS Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. uchylił oba postanowienia. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a.