Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 3100/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-08-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art 135, art 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 17 ust 1, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a lit. b
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Łukasz Trochym, sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.), asesor WSA Iwona Ścieszka, Protokolant referent Agata Szczepanik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 sierpnia 2022 r. sprawy ze skargi W. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Płocku z dnia 21 października 2021 r. nr KO-1082/4103/593/21 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta Płocka z dnia 8 września 2021 r. nr DŚR.4014.000988.2021.


UZASADNIENIE

Decyzją z 21 października 2021 r., nr KO-1082/4103/593/21, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Płocku, po rozpatrzeniu odwołania W. B., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Płocka nr DŚR.4014.000988.2021 z 8 września 2021 r., w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

Wnioskiem z 8 czerwca 2021 r. W. B. (dalej jako skarżąca) wystąpiła do Prezydenta Miasta Płocka o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad córką – M. S..

Po rozpatrzeniu wniosku Prezydent Miasta Płocka decyzją z 24 czerwca 2021 r., nr DŚR.4014.000855.2021, odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną córką – M. S..

Zaś Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Płocku - po rozpatrzeniu odwołania skarżącej - decyzją z 26 lipca 2021 r., nr KO-782/4103/428/21, uchyliło decyzję organu I instancji w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia temu organowi.

Następnie Prezydent Miasta Płocka decyzją nr DŚR.4014.000988.2021 z 8 września 2021 r. ponownie odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną córką – M. S. od dnia 1 czerwca 2021 r.

Od tej decyzji odwołanie złożyła skarżąca - zarzucając organowi naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na jej wydanie poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Płocku decyzją z 21 października 2021 r., nr KO-1082/4103/593/21, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Kolegium ustaliło, że w dniu 8 czerwca 2021 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Płocku wpłynął wniosek skarżącej o ustalenie prawa do świadczenia

Sygn. akt I SA/Wa 3100/21

pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną córką – M. S. (ur. 15 listopada 1975 r.), która orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Płocku nr PZO.15313.4411.5.2018 z 28 sierpnia 2018 r., została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności wydanym do dnia 30 sierpnia 2023 r. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 1 stycznia 2007 r., tj. niepełnosprawność powstała w wieku 32 lat.

Skarżąca we wniosku wskazała, że jest jedyną osobą z kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, która taką opiekę może sprawować. Były mąż córki zostawił ją zaraz po wypadku, bracia córki nie mogą się nią opiekować, jeden cierpi na chorobę alkoholową, drugi ma swoją rodzinę i jest jedynym żywicielem rodziny. Córka jej córki (wnuczka skarżącej) ma swoją rodzinę oraz ciężką sytuację finansową i również nie jest w stanie opiekować się własną matką (jej dziecko jest małoletnie).

Na podstawie wywiadu środowiskowego Kolegium ustaliło, iż skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem T. B., zamieszkuje w lokalu spółdzielczym w Płocku przy ul. [...]. Jedynym źródłem jej utrzymania jest emerytura męża. Skarżąca sprawuje stałą, całodobową opiekę nad niepełnosprawną córką – M. S. zamieszkałą przy ul. [...], gdzie jest zameldowana na stałe. Opieka przybiera formę następujących czynności: pomoc w załatwieniu potrzeb fizjologicznych i higienicznych, w uczęszczaniu na rehabilitację, załatwianie wizyt lekarskich oraz dowiezienie na nie, realizację recept lekarskich, sprzątanie mieszkania, zakupy, gotowanie, odbywanie spacerów, pranie oraz pomoc w formie psychologicznej z uwagi na fakt, iż osoba wymagająca opieki miewa epizody depresyjne - boi się zostać sama w mieszkaniu. Opieka sprawowana jest również w porze nocnej. Opieka skarżącej nad córką trwa 13 lat. Kolegium ustaliło także, że osobą zobowiązaną do alimentacji jest córka osoby wymagającej opieki – M. M.. Jednak nie może ona sprawować opieki nad swoją mamą z uwagi na trudną sytuację życiową i finansową oraz faktem opieki nad małoletnim dzieckiem.

Ponadto ustaliło, że mimo wieku poprodukcyjnego skarżąca, która obecnie ma 71 lat, nie ma ustalonego prawa do emerytury. W 2018 r. uzyskała ona prawo do zasiłku dla opiekuna w związku z opieką nad córką i pobiera go do tej pory.

Następnie Kolegium wskazało, że warunki nabywania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego określają przepisy art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111), dalej jako ustawa.

Sygn. akt 1 SA/Wa 3100/21

Stwierdziło, że przesłankami warunkującymi przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego są: istnienie wobec *osoby niepełnosprawnej obowiązku alimentacyjnego po stronie ubiegającego się o przyznanie świadczenia, konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną oraz niepodejmowanie lub rezygnacja przez tę osobę z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki.

Dodatkowo przywołało treść art. 128, art. 129 § 1 i 2 i art. 132 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy (k.r.o.).

Kolegium - uwzględniając powyższe regulacje - stwierdziło, że jakkolwiek na skarżącej jako matce ciąży wobec legitymującej się znacznym stopniem niepełnosprawności córki obowiązek alimentacyjny, o jakim mowa w przepisie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, to niewątpliwie przedmiotowy obowiązek alimentacyjny obciąża ją w dalszej kolejności. Aby uznać, że w świetle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, obowiązek alimentacyjny przeszedł z zstępnych zobowiązanych w pierwszej kolejności na osoby będące zobowiązane w dalszej kolejności należy wykazać, że zachodzą okoliczności określone w art. 132 k.r.o.

Stwierdziło również, że badając, czy osobie wymienionej w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, niespokrewnionej w pierwszym stopniu z osobą wymagająca opieki, przysługuje uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego, należy mieć na uwadze art. 17 ust. 1a ustawy, zgodnie z którym osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W związku z tym Kolegium wskazało, że z ustaleń dokonanych w sprawie wynika, iż córka skarżącej ma córkę – M. M., która zobowiązana jest do alimentacji przed skarżącą.

Zatem w niniejszej sprawie żadna z opisanych powyższej okoliczności nie zachodzi, albowiem jak wynika z akt sprawy, wymagająca opieki córka skarżącej ma żyjącą, pełnoletnią córkę, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z woli ustawodawcy istnieje zakaz przyznawania świadczenia

Sygn. akt I SA/Wa 3100/21

pielęgnacyjnego wobec osób zobowiązanych w dalszej kolejności w sytuacji istnienia osób zobowiązanych w pierwszej kolejności. Podniesione w sprawie okoliczności takie jak trudna sytuacja życiowa i finansowa M. M. (córki osoby wymagającej opieki) oraz fakt opieki nad małoletnim dzieckiem stanowią przeszkody prawnie obojętne względem nałożonych przez ustawodawcę obowiązków w stosunku do osób najbliższych.

W ocenie Kolegium prowadzenie dalszego postępowania wyjaśniającego w tym zakresie w okolicznościach kontrolowanej sprawy, tj. w sytuacji ujawnienia się przesłanki negatywnej przyznania świadczenia (braku przynależności do jednej z kategorii osób wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 1-4 ustawy) - nie było niezbędne, a wręcz mogłoby zostać ocenione jako niecelowe w świetle zasady szybkości i prostoty postępowania administracyjnego (art. 12 k.p.a.).

Wskazało też, iż pomiędzy skarżącą a jej córką – M. S. nie zachodzi relacja wyprzedzająca ją przed pozostałymi zobowiązanymi (córką M. S.) do świadczenia alimentacyjnego - co już wyłącza możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Faktyczne sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny nie uprawnia do przyznania wnioskowanego świadczenia - gdy w relacji rodzinnej, znajdują się osoby zobowiązane do świadczeń alimentacyjnych przed skarżącą.

W dalszej części uzasadnienia Kolegium zauważyło, że organ I instancji odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną córką z uwagi właśnie na brzmienie art. 17 ust. 1b ust. 5 ustawy. Podkreśliło, iż przepis art. 17 ust. 1b ustawy wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Z tych przyczyn art. 17 ust. 1b ustawy nie może być stosowany w dotychczasowym brzmieniu po wejściu w życie orzeczenia TK. Bez znaczenia przy tym jest fakt, iż od ponad sześciu lat ustawodawca nie zmienił tego przepisu, pozostawiając go w niezmienionej treści.

W świetle powyższego stwierdziło, iż nie było dopuszczalne oparcie decyzji odmownej na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która została uznana przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Sygn. akt I SA/Wa 3100/21

Jednakże w tym przypadku przesłanką odmownej decyzji w zakresie świadczenia pielęgnacyjnego jest fakt nie spełnienia przez skarżącą innych ustawowych przesłanek do uzyskania wnioskowanego świadczenia.

W ocenie Kolegium, nie bez wpływu na brak prawa skarżącej do wnioskowanego świadczenia, pozostaje również fakt, że skarżąca (ur. 29 listopada 1950 r.) osiągnęła już wiek emerytalny - w chwili obecnej ma 71 lat i mimo wieku poprodukcyjnego nie ma ustalonego prawa do emerytury. Tymczasem dla ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego istotne jest to, czy osoba ubiegająca się o to świadczenie jest zdolna do pracy. W tym miejscy Kolegium przywołało wyroki sądów administracyjnych: wyroki NSA z 20 marca 2014 r., sygn. akt I OSK 416/13; z 23 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20 i wyrok WSA w Gliwicach z 11 marca 2021 r" sygn. akt II SA/G11499/20.

Wskazane powyżej okoliczności faktyczne powodują, że skarżąca nie spełnia kumulatywnie wszystkich przesłanek warunkujących przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną córką.

Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Płocku skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła skarżąca - zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenia prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, które miało istotny wpływ na treść decyzji, poprzez błędne zastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, w sytuacji spełnienia wszystkich przesłanek do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, w szczególności wobec całkowicie błędnego przyjęcia braku istnienia związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością opieki nad córką – M. S. w świetle orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Płocku wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując w całości argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co

Sygn. akt I SA/Wa 3100/21

oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), dalej jako: p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja, jaki i poprzedzająca ją decyzji organu I instancji, naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Płocku z 21 października 2021 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Płocka z 8 września 2021 r. o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną córką - M. S..

Podstawą prawną wydanych w sprawie rozstrzygnięć jest ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.), dalej jako ustawa.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) i b) ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę:

Sygn. akt I SA/Wa 3100/21

a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do..renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym,

b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;

Prawidłowe jest stanowisko Kolegium, że w niniejszej sprawie nie było dopuszczalne oparcie decyzji odmownej na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która została uznana przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji, albowiem w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego utraciło przymiot konstytucyjności. W tej sytuacji w odniesieniu do tych osób, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Jak podkreśla się w ugruntowanym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Analiza akt sprawy wskazuje, że ponownie rozpatrując sprawę organ I instancji nie dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych - mimo tego, że Kolegium w decyzji z 27 lipca 2021 r. sfomułowało zalecenia, jakie okoliczności należy wyjaśnić i jakie dodatkowe ustalenia należy poczynić.

Wprawdzie zalecenia organu odwoławczego nie wiążą organu I instancji co do sposobu przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego i oceny dowodów uzyskanych w ponownym postępowaniu, to jednak organ I instancji nie może pominąć zaleceń organu odwoławczego i uchylić się od obowiązku wyjaśnienia okoliczności wskazanych w tych zalecaniach.

Z analizy decyzji organu I instancji z 8 września 2021 r. wynika, że zalecenia organu odwoławczego nie zostały wykonanie.

Sygn. akt I SA/Wa 3100/21

Organ I instancji wykonując te zalecenia przeprowadził dodatkowy wywiad środowiskowy ze skarżącą przy udziale M. S.. W trakcie wywiadu ustalono zakres i sposób sprawowanej przez skarżącą opieki na córką. Z ustaleń tych wynika, że skarżąca sprawuje stałą, całodobową opiekę nad niepełnosprawną córką. Opieka skarżącej nad córką polega na pomocy w załatwieniu potrzeb fizjologicznych i higienicznych, pomocy w uczęszczaniu na rehabilitację, załatwieniu wizyt lekarskich oraz dowożenia na nie, realizacji recept lekarskich, sprzątaniu mieszkania, robieniu zakupów, gotowaniu, odbywaniu spacerów, praniu oraz pomocy w formie psychologicznej z uwagi na fakt, iż osoba wymagająca opieki miewa epizody depresyjne - boi się zostać sama w mieszkaniu. Opieka sprawowana jest również w porze nocnej.

Jednak organ I instancji nie wykonał w pełni zaleceń organu odwoławczego i nie wyjaśnił, czy opieka nad niepełnosprawną córką faktycznie uniemożliwia skarżącej podjęcie przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze.

Zauważyć bowiem należy, że sprawowanie czynności życia codziennego (robienie zakupów, przygotowywanie posiłków, wizyty u lekarza, czynności higieniczne) nie stanowią czynności zajmujących cały dzień przez siedem dni w tygodniu, których nie można wykonywać przy świadczeniu pracy, czy też pogodzić ze świadczeniem pracy, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Przy czym nie jest wystarczające dla ustalenia powyższej okoliczności stwierdzenie pracownika socjalnego przeprowadzającego uzupełniający wywiad środowisko, że "w obecnej sytuacji Pani Benda nie może podjąć żadnego zatrudnienia." (str. 36 akt administracyjnych).

Organ nie wyjaśnił również, czy skarżąca w ogóle w swoim życiu pracowała - skoro mimo posiadanych 71 lat nie nabyła uprawnień emerytalnych. Okoliczność ta jest o tyle istotna, że podstawowym warunkiem przyznania wnioskowanego świadczenia jest konieczność rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W razie gdyby okazało się, że skarżąca nigdy nie pracowała lub nie wykonywała innej pracy zarobkowej, to nie miałaby z czego rezygnować. Tym samym odpadłaby jedna z przesłanek przyznania wnioskowanego świadczenia.

Natomiast jeśliby skarżąca pracowała, to rzeczą organu było ustalenie, kiedy skarżąca ostatni raz pracowała i czy ewentualna rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej była związana z faktyczną koniecznością sprawowania opieki na córką. Organ nie ustalił także, czy skarżąca ma status osoby bezrobotnej.

Sygn. akt I SA/Wa 3100/21

W chwili składania wniosku o przyznanie świadczenia w sierpniu 2021 r. skarżąca (rocznik 1950) miała 71 lat, zaś opiekę na córką sprawuje od 13 lat. Oznacza to, że w momencie rozpoczęcia sprawowania opieki nad córką skarżąca miała lat 58. Zasady doświadczenia życiowego wskazują, że skarżąca pracując do tego wieku powinna była nabyć uprawnienia emerytalne i w konsekwencji pobierać świadczenie emerytalne. Jednak skarżąca wskazała, że jedynym źródłem dochodu wspólnego gospodarstwa domowego tworzonego wraz z mężem – T. B. jest emerytura jej męża. Wynika z tego, że skarżąca nie pobiera emerytury.

Organ nie wyjaśnił również, jak skarżąca godzi obowiązki całodobowej opieki (w dzień i w nocy) nad niepełnosprawną córką zamieszkałą w Płocku przy ul. [...], a prowadzeniem gospodarstwa domowego z mężem, mającym również orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, a więc także wymagającym opieki, zamieszkałym w Płocku przy ul [...].

W ocenie Sądu ustalenie powyższych okoliczność ma niewątpliwy wpływ na ocenę spełnienia przesłanek przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Zaś na podstawie dotychczas zebranego w sprawie materiału dowodowego powyższych okoliczności nie można ustalić.

Tym samym należy stwierdzić, że organ I instancji całkowicie dowolnie ustalił stan faktyczny - nie wyjaśnił bowiem okoliczności wskazanych w zalecaniach Kolegium, co zdaniem Sądu potwierdza naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przy czym Sąd nie może zgodzić się ze stanowiskiem organu I instancji, że podstawą odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia jest przyznanie jej prawa do zasiłku dla opiekuna na okres od 1 września 2018 r. do 30 sierpnia 2023 r. na mocy decyzji Prezydenta Miasta Płocka z 22 listopada 2018 r.

Organ I instancji, dwukrotnie rozpoznając sprawę, zignorował treść oświadczenia skarżącej z 8 czerwca 2021 r. (str. 8 akt), w którym skarżąca podnosi, że: "w przypadku przyznania mi świadczenia pielęgnacyjnego zrezygnuję z pobieranego obecnie świadczenia".

Z tego oświadczenia skarżącej wprost wynika, że chce ona dokonać wyboru świadczenia na podstawie art. 27 ust. 5 ustawy w celu przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego i jednocześnie rezygnuje z ustalonego prawa do zasiłku dla opiekuna.

Zgodnie z art. 27 ust. 5 ustawy skarżąca mogła dokonać wyboru przysługującego jej świadczenia. Przy tym unormowanie to dotyczy każdej sytuacji, w której istnieje zbieg uprawnień do świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 5 ustawy.

Sygn. akt I SA/Wa 3100/21

W tej sytuacji nie może podlegać żadnej wątpliwości, że skarżąca w sposób jasny i wyraźny wskazała, które świadczenie chce pobierać Tym samym nie można zgodzić się ze stanowiskiem organu I instancji, iż nie przysługuje jej świadczenie pielęgnacyjne, gdyż pobiera ona zasiłek dla opiekuna. Skoro bowiem skarżąca miała świadomość, że aby uzyskać korzystniejsze dla niej świadczenie pielęgnacyjne wpierw musi zrezygnować z przyznanego jej zasiłku dla opiekuna - o co też wnosiła ww. oświadczeniu z 8 czerwca 2021 r. - to rzeczą organu było umożliwienie jej zrezygnowania z pobierania tego zasiłku.

Tym samym otrzymywanie przez skarżącą zasiłku dla opiekuna nie może być w warunkach tej sprawy przeszkodą do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego.

Natomiast Kolegium jako przyczynę odmowy przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia podniosło fakt ujawnienia się negatywnej przesłanki przyznania świadczenia, tj. braku przynależności do jednej z kategorii osób wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 1-4 ustawy, z uwagi na to, iż pomiędzy skarżącą a osobą wymagającą opieki nie zachodzi relacja wyprzedzająca ją przed pozostałymi zobowiązanymi (córką osoby wymagającej opieki – M. M.) do świadczenia alimentacyjnego.

Art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy odwołuje się do instytucji obowiązku alimentacyjnego, uregulowanego w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. Zatem w sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie można pominąć art. 132 k.r.o., zgodnie z którym obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.

Niewątpliwie w sprawie o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego ocena, czy osoby zobowiązane w bliższej kolejności nie są w stanie sprawować opieki, należy do organu orzekającego.

W rozpoznawanej sprawie skarżąca, będąc matką osoby wymagającej opieki, w sytuacji gdy żyje córka tej osoby, jest osobą zobowiązaną w dalszej kolejności (art. 129 § 1 k.r.o.). Nie oznacza to jednak, że jest ona automatycznie wyłączona z grona osób uprawnionych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca mogłaby je uzyskać jedynie w przypadku wystąpienia szczególnej sytuacji, w której córka osoby wymagającej opieki nie byłaby w stanie wypełniać swojego obowiązku alimentacyjnego.

Sygn. akt I SA/Wa 3100/21

W tym zakresie Kolegium swoje ustalenia oparło na oświadczeniach skarżącej, że jej wnuczka, tj. córka osoby wymagającej opieki – M. M., nie może sprawować opieki nad matką z uwagi na opiekę nad małoletnim dzieckiem oraz trudną sytuację życiowa i finansową.

W ocenie Sądu, oparcie się na samym oświadczeniu skarżącej w tym zakresie jest niewystarczające do dokonania prawidłowych ustaleń faktycznych. Kolegium powinno w ramach uregulowanego w art. 136 k.p.a. uzupełniającego postępowania dowodowego podjąć dodatkowe czynności w celu zweryfikowania i ewentualnego potwierdzenia powyższych okoliczności wskazanych przez skarżącą. Bowiem ocena tego, czy córka osoby wymagającej opieki jest w stanie wypełnić obowiązek alimentacyjny względem matki, ma w warunkach rozpoznawanej sprawy istotny wpływ na sytuacją prawną skarżącej i możliwość przyznania jej wnioskowanego świadczenia.

Nie dokonując ustaleń faktycznych w tym zakresie Kolegium naruszyło niewątpliwie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. - co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Ponownie rozpatrując sprawę Prezydent Miasta Płocka weźmie pod uwagę ocenę prawną zawartą w niniejszym wyroku i dokonana dodatkowych koniecznych ustaleń faktycznych. Następnie zaś ponownie oceni - na podstawie całego zgromadzonego materiału dowodowego - czy w niniejszej sprawie zostały spełnione przesłanki przyznania Wandzie Benda świadczenia pielęgnacyjnego określonego w art. 17 ust. 1 ustawy, po czym wyda stosowne rozstrzygnięcie i uzasadnieni je zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a.

Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak sentencji wyroku.