Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 3126/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-10-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Reforma rolna
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1 lit. e
journal: Dz.U. 1945 nr 3 poz 13
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
article: art. 174 pkt. 2, art. 176 § 1 pkt. 2, art. 177 § 1
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk Sędziowie: Sędzia NSA Monika Nowicka Sędzia del. WSA Marian Wolanin (spr.) Protokolant asystent sędziego Inesa Wyrębkowska po rozpoznaniu w dniu 6 października 2017 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Zgromadzenia [...] w M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 czerwca 2015 r. sygn. akt I SA/Wa 353/15 w sprawie ze skargi Zgromadzenia [...] w M. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej 1.oddala skargę kasacyjną; 2.oddala wniosek [...] Ośrodka Doradztwa Rolniczego w M. o zasądzenie kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 29 czerwca 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 353/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Zgromadzenia [...] w M. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2015 r., Nr [...], o umorzeniu postępowania nadzorczego wobec pkt 1 orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] sierpnia 1949 r. dotyczącego uchylenia wcześniejszych orzeczeń tego organu o wyłączeniu nieruchomości ziemskich spod przejęcia na cele reformy rolnej na własność Państwa na podstawie dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13).

W uzasadnieniu wyroku wskazano, że orzeczeniem z dnia [...] maja 1945 r. i czerwca 1945 r., Nr [...], Minister Rolnictwa i Reform Rolnych wyłączył majątek [...] i [...], w powiecie [...], stanowiący własność Towarzystwa [...] pod wezwaniem [...], spod przejęcia na cele reformy rolnej, uznając że należą one do Kościoła Katolickiego. Następnie orzeczeniem z dnia [...] sierpnia 1949 r., Nr [...], Minister Rolnictwa i Reform Rolnych z urzędu uchylił swoje decyzje z dnia [...] maja 1945 r. i czerwca 1945 r. oraz - zgodnie z art. 2 ust.1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej - orzekł o przejęciu na własność Państwa nieruchomości ziemskich [...],[...] i [...] oraz dóbr pod nazwą Młyn Wodny z tartakiem i gruntami do niego należącymi w [...]. Minister podał bowiem, że przedmiotowe grunty były własnością stowarzyszenia pod nazwą Towarzystwo [...] pod wezwaniem [...] w [...], działającego na podstawie statutu zatwierdzonego przez [...] Urząd Wojewódzki z dnia [...] kwietnia 1932 r., [...]. Zdaniem organu właścicielem przedmiotowej nieruchomości było zatem stowarzyszenie świeckie, a nie kościół katolicki.

W dniu [...] kwietnia 2001 r. Zgromadzenie [...] wystąpiło z wnioskiem o stwierdzenie nieważności powołanego orzeczenia z dnia [...] sierpnia 1949 r. podnosząc bezpodstawne przyjęcie przez organ, że "[...] pod wezwaniem [...] nie było kościołem katolickim. Decyzją z dnia [...] lipca 2003 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] sierpnia 1949 r., Nr [...], podając, że nie ma podstaw do stwierdzenia, że przejęcie nieruchomości ziemskich [...],[...] i [...] oraz dóbr pod nazwą Młyn Wodny z tartakiem i gruntami leżącymi w [...] nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa. W wyniku ponownego rozparzenia sprawy z wniosku Kurii Generalnej Zgromadzenia [...], decyzją z dnia [...] stycznia 2010 r., Nr [...], Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylił swoją decyzję z dnia [...] lipca 2003 r. i stwierdził nieważność orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] sierpnia 1949 r., Nr [...], uznając, że doszło do naruszenia art. 101 ust. 1 lit. b rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnem (Dz.U. z 1928 r. Nr 36, poz. 341). Agencja Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w [...] oraz [...] Ośrodek Doradztwa Rolniczego w [...], zaskarżyły decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2010 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, ale w wyniku kolejnych postępowań administracyjnych, w których doszło do uchylenia zaskarżonej decyzji, Sąd umorzył postępowanie wszczęte przez powołanych skarżących. W wyniku bowiem wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2010 r., z wniosku Zarządu Województwa [...], Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] czerwca 2010 r. stwierdził, że decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2010 r. wydana została z naruszeniem prawa i jednocześnie odmówił jej uchylenia, ponieważ w wyniku wznowienia postępowania może zapaść wyłącznie decyzja odpowiadająca w swej istocie dotychczasowej. Jednak po rozpoznaniu wniosku Zarządu Województwa [...] o ponowne rozpatrzenie sprawy, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] listopada 2010 r., Nr [...] uchylił swoje dotychczasowe decyzje z dnia [...] czerwca 2010 r., z dnia [...] stycznia 2010 r. i z dnia [...] lipca 2003 r. oraz odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa z dnia [...] sierpnia 1949 r. w pkt 1 (w którym uchylono z urzędu orzeczenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] maja 1945 r. i z czerwca 1945 r.), a także stwierdził nieważność orzeczenia Ministra Rolnictwa z dnia [...] sierpnia 1949 r. w pkt 2 (w którym stwierdzono, że nieruchomości ziemskie [...],[...] i [...] oraz dobra pod nazwą Młyn Wodny z tartakiem i gruntami leżącymi w [...] podpadają pod działanie dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej), ze względu na to, że przejęty na własność Skarbu Państwa majątek ziemski był własnością świeckiej osoby prawnej. W wyniku wniesionych skarg przez Zgromadzenie [...] oraz Województwo [...], wyrokiem z dnia 28 czerwca 2011 r., sygn. akt IV SA/Wa 58/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił pkt 4 powołanej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2010 r. wskazując, że organ nie rozważył statusu prawnego Towarzystwa [...] pod wezwaniem [...] i nie dokonał w tym zakresie wnikliwej oceny przepisów prawa obowiązujących w dacie przejęcia nieruchomości przez Skarb Państwa. Wyrokiem z dnia 9 maja 2013 r., sygn. akt I OSK 2234/11, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną od powołanego wyroku z dnia 28 czerwca 2011 r., sygn. akt IV SA/Wa 58/11 dodatkowo wskazując, że kluczową kwestią jest to, czy majątek [...] i [...] należał do instytucji Kościoła Katolickiego, czy też do stowarzyszenia [...]. Do rozpatrzenia pozostał zatem wniosek Zgromadzenia [...] o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa z dnia [...] sierpnia 1949 r. w części dotyczącej pkt 1, którym uchylono z urzędu orzeczenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 24 maja 1945 r. i z czerwca 1945 r.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r., Nr [...], Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi umorzył postępowanie w powołanej części wskazując, że sporne nieruchomości należały do Towarzystwa [...] pod wezwaniem [...] w [...], które nie jest tym samym podmiotem, co Zgromadzenie ś[...] - wnioskodawca w niniejszej sprawie. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy z wniosku Zgromadzenia [...], decyzją z dnia [...] stycznia 2015 r., Nr [...], Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] czerwca 2014 r., przedstawiając w uzasadnieniu argumentację wskazującą na to, że od dnia [...] września 1921 r., kiedy to Towarzystwo [...] zostało przez biskupa krakowskiego erygowane (ustanowione i podniesione) do rzędu Zgromadzenia Zakonnego o ślubach zwykłych pod nazwą Zgromadzenie [...], mamy do czynienia z dwoma podmiotami:

- świeckim, działającym w oparciu o prawo świeckie Towarzystwem [...] (od 1927 r. występującym jako Towarzystwo [...] pod wezwaniem [...]),

- zakonnym, Zgromadzeniem [...] ustanowionym oraz funkcjonującym na podstawie przepisów prawa kanonicznego.

W ocenie organu, nie jest możliwa do przyjęcia teza, że Towarzystwo [...] oraz Zgromadzenie [...], to był w rzeczywistości jeden, tożsamy podmiot. Zdaniem organu, stanowisko takie nie znajduje potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym, co zostało obszernie i szczegółowo przez organ zreferowane w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] stycznia 2015 r.

Oddalając skargę Zgromadzenia [...] z siedzibą Kurii Generalnej w [...] na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2015 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podzielił ustalenia i ich ocenę zaprezentowaną przez organ oraz stwierdził, że w niniejszej sprawie zapadły dwa wyroki, w których sądy zawarły wskazania co do dalszego postępowania administracyjnego. Rozważenia wymaga status prawny Towarzystwa [...] pod wezwaniem [...] oraz dokonanie w tym zakresie wnikliwej oceny przepisów prawa obowiązujących w dacie przejęcia nieruchomości przez Skarb Państwa, a także ustalenie, czy majątek [...] i [...] należał w istocie do instytucji Kościoła katolickiego, czy też do Stowarzyszenia [...]. Naczelny Sąd Administracyjny, w wyroku z dnia 9 maja 2013 r., zaznaczył przy tym odrębność stowarzyszenia Towarzystwo [...] od instytucji Kościoła Katolickiego, powołując się na statut zatwierdzony przez Lwowski Urząd Wojewódzki w dniu [...] kwietnia 1932 r. Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku opisał powstanie i podstawy prawne działania Towarzystwa [...] wskazując, że Towarzystwo nie mogło być instytucją kościelną (rozumianą jako osoba prawna kościelna), gdyż taka z mocy przepisów dotyczących stowarzyszeń (obowiązująca na terenie byłego zaboru austriackiego ustawa z dnia 15 listopada 1867 r. o prawie stowarzyszenia się) była wyłączona spod ich reżimu. Wykładni tej nie obalają wskazania skarżących, że Towarzystwo [...] powołał do życia Ordynariat Biskupi w [...] reskryptem z dnia [...] lutego 1898 r. [...]. Kilka dni później C.K. Namiestnictwo [...], reskryptem z dnia [...] lutego 1899 r., [...] "nie zakazało wprowadzenia w życie statutu Towarzystwa [...]. Czynność ta była właściwa dla stowarzyszeń nie będących kościelnymi osobami prawnymi. Charakteru kościelnej osoby prawnej nie przesądza postać ks. B. M. założyciela Towarzystwa [...], który dążył do tego, aby powołać do życia czysto polskie zgromadzenie zakonne (kościelną osobę prawną). Cel ten udało się osiągnąć dopiero w 1921 r., kiedy to biskup krakowski książę kardynał A. S. wydaje dekret erygujący zgromadzenie zakonne o ślubach zwykłych pod nazwą Zgromadzenie [...], co miało de facto zakończyć funkcjonowanie Towarzystwa [...]. O charakterze Towarzystwa [...] nie może również przesądzać sposób pozyskania środków na założenie Towarzystwa, które w swojej działalności pozyskiwało także środki od osób świeckich.

Sąd pierwszej instancji przedstawił również swoje rozważania co do sytuacji prawnej Towarzystwa [...] w okresie Polski międzywojennej i stwierdził, że [...] regulacje Kodeksu prawa kanonicznego z 1917 r. nie zmieniły faktu, że cały czas Towarzystwo działało, jako stowarzyszenie o charakterze świeckim, ponieważ nie było erygowane przez właściwą władzę kościelną w oparciu o powołany kodeks, dlatego nie było kościelną osobą prawną zgodnie z tym kodeksem. Natomiast na Walnym Zgromadzeniu w dniu [...] czerwca 1920 r. została m.in. zmieniona nazwa z dawnego Towarzystwo [...] na Towarzystwo [...] [...] w [...]. Statut w nowym brzmieniu otrzymał zatwierdzenie Namiestnictwa [...] (reskryptem [...] na mocy § 6A ustawy z dnia 5 maja 1869 r.). Starostwo Krośnieńskie przyjęło nowy Statut z dniem [...] stycznia 1921 r. pod nr [...]. Towarzystwo [...] zostało uznane przez władze II Rzeczpospolitej Polskiej jako towarzystwo świeckie (podobnie jak wcześniej przez władze zaboru austriackiego). W dniu [...] września 1921 r. Towarzystwo [...] zostało przez biskupa krakowskiego erygowane do rzędu Zgromadzenia Zakonnego o ślubach zwykłych pod nazwą Zgromadzenie [...]. Wskazany akt prawa kościelnego teoretycznie powinien zakończyć byt prawny i faktyczny Towarzystwa [...]. Towarzystwo o świeckim charakterze okazało się jednak przydatne do dalszej działalności o charakterze edukacyjno-wychowawczym. Stowarzyszenie było podmiotem praw i obowiązków prawa świeckiego II RP, co w złożonym pozaborowym układzie prawnym było jak najbardziej celowe. W związku z zakazem Kongregacji dla spraw Zakonnych, z dnia [...] kwietnia 1920 r., [...], zaprzestania działalności świeckiego Towarzystwa [...], Kurie Biskupie: [...] i [...], wyraziły zgodę na dalsze występowanie wobec władz państwowych jako Towarzystwa [...], zachowując nadal prawo nabywania nowych majątków i fundacji. Wydały także zezwolenie na dalsze trwanie Towarzystwa [...], jako świeckiego, skupiającego około 1500 członków wspierających, pochodzących z różnych warstw społecznych. Należały do niego także osoby świeckie, spełniające różne funkcje i niebędące nigdy zakonnikami. Towarzystwo [...] funkcjonowało nadal, jako stowarzyszenie o charakterze świeckim, zachowując m.in. możliwość zmiany statutu zgodnie z prawem świeckim. Na Walnym Zgromadzeniu w dniu [...] czerwca 1926 r. zatwierdzono [...] brzmienie Statutu. Nie został on jednak uznany przez Województwo. Kolejna zmiana Statutu została zatwierdzona przez Urząd Wojewódzki [...] w marcu 1928 r. Ostania reedycja i uzupełnienie Statutu dokonane zostało na Walnym Zgromadzeniu w dniu [...] kwietnia 1932 r. Statut ten został zatwierdzony przez Urząd Wojewódzki [...] w dniu [...] kwietnia 1932 r.

Dobra ziemskie [...] oraz [...][...] i [...] zostały darowane przez E. G. i B. O. Towarzystwu [...] pod wezwaniem [...] aktem notarialnym z dnia [...] lipca 1935 r., nr Repertorium 399. Towarzystwo to miało charakter świecki, który utrzymywał się w sposób ciągły od daty powstania Towarzystwa, jeszcze pod rządami prawa zaboru austriackiego. W dniu 23 września 1949 r. Kuria Biskupia w [...], a w dniu [...] września 1949 r. Książęco Metropolitalna Kuria w Krakowie, stwierdziły identyczność i równoznaczność Towarzystwa [...] oraz Zgromadzenia [...]. Czynności te zostały dokonane za zezwoleniem Wojewódzkiego Urzędu w [...] z dnia [...] lipca 1949 r., [...]. Zgodnie z ówczesną interpretacją dekretu Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1949 r. o zmianie niektórych przepisów prawa o stowarzyszeniach (Dz.U. Nr 45, poz. 335) świeckie (cywilne) Towarzystwo [...] straciło podstawy prawne do tego, aby nadal funkcjonować, co dodatkowo przemawia za tym, że Minister prawidłowo ustalił świecki charakter Towarzystwa [...] [...] w [...].

W ocenie Sądu pierwszej instancji, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie uchybił regułom i zasadom postępowania administracyjnego zawartym w art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80, dokonując swobodnej lecz nie dowolnej oceny materiału dowodowego. Na równoległe istnienie dwóch podmiotów wskazują odrębne dokumenty regulujące ich funkcjonowanie. W przypadku kościelnego Zgromadzenia [...] były to Konstytucje zatwierdzone w dniu [...] października 1922 r. przez biskupa przemyskiego J. P. - nazwane Konstytucjami Towarzystwa [...]. Natomiast Towarzystwo [...] działało w oparciu o zatwierdzony przez władze państwowe statut (wielokrotnie zmieniany, ostatni raz w 1932 r.), co znajduje potwierdzenie w pracy doktorskiej księdza J. B. "Historia Zgromadzenia [...] w latach 1921-1951" oraz w książce C. K. "Działalność edukacyjna Towarzystwa [...] w latach 1898-1949". Przytaczając ustalenia faktyczne i historyczne organu, Sąd pierwszej instancji stwierdził, że w okresie II RP Ministerstwo Sprawiedliwości wystąpiło do Episkopatu Polski z prośbą o wykładnię norm Kodeksu Prawa Kanonicznego, czego efektem był ogłoszony w Dzienniku Urzędowym Ministerstwa Sprawiedliwości spis osób prawnych kościelnych i zakonnych - komunikat z dnia 15 [...] maja 1926r. w sprawie przepisów prawa kościelnego o osobach prawnych kościelnych i zakonnych (Dz.Urz. Min. Spr. Nr 10 z 15 maja 1926 r.). Spis ten obejmował wymienione w Kodeksie Prawa Kanonicznego jednostki organizacyjne kościoła katolickiego określane mianem osób moralnych (prawnych), wśród których wymieniono także wszystkie godności kościelne. Komunikat ten nie wymieniał jednak w swojej treści stowarzyszeń kościelnych w efekcie czego organ założył, że nie były one uznawane za osoby prawne kościelne, co z kolei skutkowało tym, że nie mogły one być właścicielem majątku kościelnego (a zatem majątek stowarzyszeń nie był także majątkiem kościelnym). Sąd pierwszej instancji wskazał na podkreślenie organu, że nawet jeśli przyjąć za wnioskodawcą, że Towarzystwo [...] było stowarzyszeniem kościelnym wymienionym w kanonie 685 Kodeksu prawa kanonicznego, to i tak jego majątek nie był majątkiem kościelnym, a tylko nieruchomości ziemskie należące do Kościoła katolickiego lub gmin wyznaniowych innych wyznań podlegały wyłączeniu spod działania przepisów dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Sąd stwierdził, że skarżący negował ocenę zawierania umów cywilnoprawnych pomiędzy Zgromadzeniem [...] a Towarzystwem [...]. Zdaniem skarżącego, chodziło jedynie o sprostowanie wpisów własności w księgach wieczystych, zgodnie z ich rzeczywistym stanem prawnym. W ocenie Sądu, zarówno w okresie międzywojennym, jak i obecnie, do prostowania omyłkowych (błędnych) wpisów w księgach wieczystych istniała odrębna procedura. Nieco inna sytuacja zachodziła natomiast, gdy występowała potrzeba uzgodnienia wpisów zawartych w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Umowy zawierane pomiędzy dwoma podmiotami, co do zasady świadczą zatem o odrębności prawnej tych podmiotów. Ponadto, umowa tego typu oceniana była przez organ w zestawieniu z całokształtem materiału dowodowego.

W ocenie Sądu pierwszej instancji, argumentacja organu przekonuje, że dokonał on prawidłowej wykładni: art. 2 ust.1 zdanie drugie dekretu z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, kanonu 685 Kodeksu prawa kanonicznego, ogłoszonego w dniu 27 maja 1917 r. przez papieża Benedykta XV, art. 1 Konkordatu pomiędzy Stolicą Apostolską a Rzecząpospolitą Polską, podpisanego w Rzymie dnia 10 lutego 1925 r. (Dz.U. R.P. Nr 72, poz. 501), art. 1 Konkordatu między Stolicą Apostolską i Rzecząpospolitą Polską podpisanego w dniu 28 lipca 1993 r. (Dz. U. z 1998 r. Nr 51, poz. 318) i art. 2 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej.

W skardze kasacyjnej od omawianego wyroku z dnia 29 czerwca 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 353/15, Zgromadzenie [...] z siedziba Kurii Generalnej w [...] zarzuciło, że wyrok ten wydano:

- z naruszeniem przepisów prawa materialnego, przez niewłaściwe zastosowanie art. 2 ust. 1 pkt e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej - co odpowiada dyspozycji art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270, ze zm.) – dalej ppsa, poprzez zastosowanie tego przepisu do dóbr ziemskich [...], [...] [...] i [...], oraz dóbr pod nazwą Młyn Wodny z Tartakiem i gruntami leżącymi w Zarzyczewie należących do osoby prawnej Kościoła Katolickiego - Zgromadzenia [...] i przejęciu tych nieruchomości kościelnych na cele reformy rolnej,

- z naruszeniem przepisów postępowania w sposób, który doprowadził wbrew zebranemu w sprawie materiałowi dowodowemu do błędnego ustalenia że:

a) organizację kościelną pod nazwą: Towarzystwo [...] pod wezwaniem [...], erygowaną w dniu [...] lutego 1898 r. przez Biskupa [...] (Ordynariat Biskupi w [...]), zniesiona następnie poprzez przekształcenie jej w zgromadzenie zakonne pod nazwą Zgromadzenie [...] mocą dekretu Metropolity [...] księcia [...] z dnia [...] września 1921 r. uznano za stowarzyszenie świeckie, istniejące nadal w dacie wejścia w życie w dniu [...] września 1944 r. dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej - mimo zniesienia tego bytu kościelnego przez władze kościelne z dniem [...] września 1921 r.,

b) od dnia [...] lutego 1898 r., a więc od daty erygowania przez Biskupa [...] Towarzystwa [...] jego majątek, jako stowarzyszenia świeckiego, nie mógł być własnością kościelnej osoby prawnej, co uniemożliwia zastosowanie w tej sprawie art. 2 ust. 1 zdanie drugie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, zgodnie z którym od przejęcia na cele reformy rolnej wyłączone były nieruchomości ziemskie należące do Kościoła Katolickiego i innych kościołów lub związków wyznaniowych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono obszerną i wnikliwą argumentację mającą przemawiać za uznaniem wyłącznie kościelnego charakteru Towarzystwa [...] oraz istnieniu w dniu wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej tylko jednego bytu prawnego, tj. Zgromadzenia [...], które jest osobą prawną Kościoła katolickiego w Polsce, a nieruchomości ziemskie, będące w niniejszej sprawie przedmiotem sporu, w dniu [...] września 1944 r. należały do Kościoła, a więc nie podlegały działaniu tego dekretu.

W odpowiedziach na skargę kasacyjną Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz [...] Ośrodek Doradztwa Rolniczego w Minikowie wnieśli o jej oddalenie.

W piśmie z dnia 24 sierpnia 2015 r. skarżący kasacyjnie wskazał na zaistnienie drobnych błędów literowych na stronach 3, 4, 5 i 7 skargi kasacyjnej i wniósł o ich wymianę. Natomiast w kolejnym piśmie z dnia 27 listopada 2015 r., złożonym w Biurze Podawczym Naczelnego Sądu Administracyjnego w dniu 3 grudnia 2015 r., skarżący kasacyjnie zawarł obszerne uzupełnienie do skargi kasacyjnej, po dokonaniu - jak wskazano w tym piśmie - dodatkowej kwerendy w archiwach Diecezji Przemyskiej i Archidiecezji Krakowskiej oraz w archiwum Zgromadzenia [...] w [...] k. Krosna i w głównym archiwum Zgromadzenia w [...] . Pełnomocnik skarżącego kasacyjnie wskazał również, że zbadał przepisy ustawowe regulujące sytuację prawną i majątkową Kościoła Katolickiego na terenach dawnej [...], w latach 1855 – 1918 i w niezbędnym zakresie przeprowadził analizy prawne tych przepisów celem potwierdzenia i ewentualnego rozwinięcia zarzutów zawartych w skardze kasacyjnej. W ocenie skarżącego kasacyjnie, wyniki dodatkowych badań potwierdzają podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przy wydaniu zaskarżonego wyroku Sądu pierwszej instancji przepisów prawa w sposób, który doprowadził, wbrew zebranemu w sprawie materiałowi dowodowemu, do wydania wyroku sprzecznego z zebranym materiałem dowodowym i w konsekwencji przyjęcia w wyroku błędnych ustaleń wskazanych w skardze kasacyjnej – w wyniku ewidentnego naruszenia przez Sąd art. 174 pkt 2 w zw. z art. 141 § 4 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa. W podsumowaniu powołanego pisma skarżący kasacyjnie stwierdził, że: "Zaskarżony wyrok wydany został, biorąc pod uwagę opisaną w niniejszym piśmie procesowym skalę zaniechań dowodowych - z rażącym naruszeniem przepisów postępowania, co uzasadnia podstawy skargi kasacyjnej, określone w art. 174 pkt 2, w związku z art. 141 § 4 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi". W powołanym piśmie wskazano również, że: "Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wydając zaskarżony wyrok - naruszył także określone w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269, z późn. zm.), kryteria sprawowania kontroli działalności administracji publicznej".

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw do jej uwzględnienia, dlatego podlega oddaleniu. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje bowiem sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 ppsa), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 ppsa. Wobec niestwierdzenia zaistnienia przesłanek nieważności postępowania, oceniając wyrok Sądu pierwszej instancji w ramach zarzutów zgłoszonych w skardze kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał te zarzuty za niezasadne.

Wbrew zarzutowi kasacyjnemu, Sąd pierwszej instancji nie stosował art. 2 ust. 1 pkt e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, dlatego nie mógł dokonać jego naruszenia poprzez "niewłaściwe zastosowanie", jak wskazano w skardze kasacyjnej. Jedynie w podsumowaniu swoich rozważań Sąd pierwszej instancji ograniczył się do stwierdzenia, że organ dokonał prawidłowej wykładni art. 2 ust. 1 zdanie drugie dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Taka wypowiedź Sądu, dotycząca innej jednostki redakcyjnej powołanego przepisu, niż wskazana w skardze kasacyjnej, stanowi jedynie ocenę wykładni tego przepisu dokonanej przez organ, a nie jego stosowania przez Sąd, jako odmiennej postaci podstawy kasacyjnej unormowanej w art. 174 pkt 1 ppsa.

Ponadto, przedmiotem oceny Sądu pierwszej instancji była decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2015 r. i poprzedzająca ją decyzją tego organu z dnia [...] czerwca 2014 r. o umorzeniu postępowania z wniosku Zgromadzenia [...] z siedzibą Kurii Generalnej w [...] ze względu na uznanie, że wnioskodawcy nie przysługuje przymiot strony w żądaniu stwierdzenia nieważności pkt 1 orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] sierpnia 1949 r., w którym uchylono wcześniejsze orzeczenia tego organu o wyłączeniu nieruchomości ziemskich spod przejęcia na cele reformy rolnej. O przejęciu tych nieruchomości ziemskich na cele reformy rolnej, a więc o zastosowaniu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, Minister Rolnictwa i Reform Rolnych orzekł natomiast w pkt 2 orzeczenia z dnia [...] sierpnia 1949 r., które nie jest przedmiotem decyzji organu ocenionych przez Sąd pierwszej instancji w niniejszym postępowaniu.

W skardze kasacyjnej zarzucono również naruszenie przez Sąd pierwszej instancji przepisów postępowania, nie wskazując jednak jakiegokolwiek aktu prawnego w tym zakresie, jak również jego jednostek redakcyjnych, które miałyby zostać naruszone. Dopiero w piśmie z dnia [...] listopada 2015 r. skarżący kasacyjnie wskazał na naruszenie przez Sąd pierwszej instancji art. 174 pkt 2 w zw. z art. 141 § 4 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa, art. 174 pkt 2 w zw. z art. 141 § 4 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych.

Zgodnie z art. 174 ppsa, skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z pkt 2 cytowanego przepisu wynika zatem, że podstawą skargi kasacyjnej może być naruszenie przepisów postępowania ze wskazaniem, że naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sformułowanie zarzutu kasacyjnego w tym zakresie wymaga więc precyzyjnego wskazania, które przepisy postępowania zostały naruszone i w czym przejawia się skutek tego naruszenia, jako mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dopiero bowiem takie określenie podstawy skargi kasacyjnej umożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu dokonanie oceny zasadności zarzutu kasacyjnego opartego na tej podstawie, zwłaszcza, że rozpoznanie skargi kasacyjnej następuje wyłącznie w jej granicach, zgodnie z art. 183 § 1 ppsa. Naczelny Sąd Administracyjny nie jest więc uprawniony do zastępowania skarżącego kasacyjnie w formułowaniu podstaw kasacyjnych, skoro to skarżący jest zobowiązany wskazać te podstawy, co wynika z art. 176 § 1 pkt 2 ppsa. Obowiązek ten jest przy tym jedną z normatywnych przyczyn ustanowienia przez ustawodawcę w art. 175 ppsa wymogu sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika, tj. adwokata lub radcę prawnego, bądź przez inne osoby wymienione w tym przepisie, aby właśnie w ten sposób zapewnić przede wszystkim prawidłowe określenie podstaw kasacyjnych wraz z uzasadnieniem spełniających wymagania określone przepisami ppsa.

Ponadto, podstawy te muszą być wskazane przez skarżącego kasacyjnie tylko w zakreślonym przez ustawodawcę terminie do złożenia skargi kasacyjnej, tj. w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem – zgodnie z art. 177 § 1 ppsa. Z art. 177a ppsa wynika bowiem, że jeżeli skarga kasacyjna nie spełnia wymagań przewidzianych w art. 176, innych niż przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, przewodniczący wzywa stronę do usunięcia braków w terminie siedmiu dni pod rygorem odrzucenia skargi. Oznacza to, że brak przytoczenia podstaw kasacyjnych w skardze kasacyjnej, w terminie wyznaczonym przez ustawodawcę, nie może być usunięty przez skarżącego kasacyjnie nawet na wezwanie przewodniczącego. Z art. 183 § 1 ppsa wynika zaś możliwość przytaczania po terminie do złożenia skargi kasacyjnej jedynie [...]go uzasadnienia podstaw kasacyjnych.

W niniejszej sprawie skarżący kasacyjnie wskazał konkretne przepisy postępowania, które miałyby zostać naruszone przez Sąd pierwszej instancji, dopiero w swoim piśmie z dnia 27 listopada 2015 r. zatytułowanym, jako uzupełnienie skargi kasacyjnej. Pismo to zostało jednak złożone po upływie trzydziestodniowego terminu do określenia podstaw kasacyjnych, o którym stanowi art. 177 § 1 ppsa. Z akt sprawy wynika bowiem, że odpis wyroku Sądu pierwszej instancji z uzasadnieniem został doręczony pełnomocnikowi skarżącego w dniu 24 lipca 2015 r. Trzydziestodniowy termin do złożenia skargi kasacyjnej, w tym do przytoczenia podstaw kasacyjnych (tj. konkretnego wskazania przepisów prawa, które miałyby zostać naruszone przez Sąd pierwszej instancji), upłynął w dniu 24 sierpnia 2015 r. Natomiast wskazane powyżej pismo z dnia 27 listopada 2015 r. zostało złożone w Naczelnym Sądzie Administracyjnym dopiero w dniu 3 grudnia 2015 r., tj. ponad trzy miesiące po upływie terminu określonego w art. 177 § 1 ppsa, co wyklucza dopuszczalność uznania tego pisma za uzupełnienie podstaw kasacyjnych w ustawowym terminie.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 ppsa, orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. Wniosek uczestnika postępowania o zasądzenie kosztów postępowania nie został uwzględniony, ponieważ uczestnik ten nie był skarżącym do Sądu pierwszej instancji, o którym mowa w art. 204 pkt 2 ppsa.