Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Wr 1464/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2004-05-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 611  Podatki  i  inne świadczenia pieniężne, do  których   mają zastosowanie przepisy Ordynacji  podatkowej, oraz egzekucja t
Skarżony organ: Izba Skarbowa
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kuczyńska Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Bogusz (spr.) Asesor sąd. Marzena Łozowska Protokolant st. sekr. sąd. Iwona Dąbrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 maja 2004 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Izby Skarbowej w Opolu z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności członka zarządu spółki akcyjnej za zaległości podatkowe oddala skargę


UZASADNIENIE

Działając na podstawie art. 107 § 1 i § 2 i 4, art. 108 § 1 i § 2 oraz art. 116 § 1 i § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137 poz. 926 ze zmianami) – dalej Ordynacja podatkowa, Pierwszy Urząd Skarbowy w Opolu decyzją z dnia [...], Nr [...] orzekł o odpowiedzialności podatkowej J. K. jako członka Zarządu spółki akcyjnej A z siedzibą w O., za zaległości spółki z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych za 1998 r. w wysokości 152.939.42 zł, odsetek za zwłokę wynoszących na datę decyzji 167 017,70 zł i kosztów egzekucyjnych w wysokości 21.349,91 zł.

W toku postępowania ustalono, że J. K. był Prezesem Zarządu od 5 listopada 1996 r. do 3 lipca 2001 r. Powołując się na przepisy art. 107 i art. 116 § 1 i § 2 Ordynacji podatkowej organ podniósł, że przeprowadził postępowanie egzekucyjne z rachunków bankowych, ruchomości i innych wierzytelności spółki wskazanych przez stronę w piśmie z 18 września 2002 r. (k-143 akt podatkowych). Wymieniało ono B S.A. oraz C S.A., w których spółka posiadać miała:

- lokaty pieniężne na łączną kwotę 600.000 zł

- wierzytelności zabezpieczone wekslem na kwotę 300.000 zł (w C Oddział [...]) i na kwotę 500.000 zł (w Oddziałach B).

Nadto majątkiem spółki miały być ruchomości (wyposażenie biurowe) o wartości łącznej 60.000 zł.

Dokonane zajęcia rachunków bankowych i innych wierzytelności spółki okazały się skuteczne jedynie w [...] Oddziale B w K. na kwotę 1123,60 zł. W pozostałych wymienionych przez spółkę bankach nie posiadała ona rachunków, rachunki uległy likwidacji lub od dłuższego czasu nie wykazywały one obrotów. Organ ustalił także w toku egzekucji, że spółka nie posiada majątku nieruchomego, ani ruchomości. Powołując się na przepis art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej organ podniósł, że zebrany materiał dowodowy nie wykazuje, iżby spółka we właściwym czasie zgłosiła wniosek o upadłość, lub by wszczęto postępowanie układowe albo też, że niezgłoszenie wniosku o upadłość i lub o postępowanie układowe nie nastąpiły z winy członków zarządu.

W odwołaniu od tej decyzji J. K. wniósł o jej uchylenie, zarzucając naruszenie przepisów art. 220, art. 223 i art. 54 Ordynacji podatkowej w związku z art. 116 Ordynacji podatkowej. Strona zarzucała, że nie uwzględniono jej zastrzeżeń i wniosków co do zebranego materiału dowodowego. Jej zdaniem w chwili pełnienia funkcji członka zarządu spółka posiadała lokaty bankowe i wierzytelności na kwotę łączną 1 500.000 zł, przy czym była dłużnikiem w zasadzie Skarbu Państwa z tytułu podatków na kwotę nie przekraczającą 150.000 zł. Mimo to organ nie przeprowadził egzekucji z wierzytelności przysługujących spółce od osób fizycznych na kwotę 1 400.000 zł łącznie, nie uwzględnił, że w czasie gdy toczyło się postępowanie podatkowe spółka miała zysk bilansowy a w konsekwencji zarząd nie miał podstaw do złożenia wniosku o upadłość lub postępowanie układowe. Strona podniosła, że w okresie, gdy pełniła funkcję Prezesa Zarządu spółki ta realizowała swoje zobowiązania praktycznie na bieżąco. Odwołujący się podniósł także, że nade wszystko nie można mu przypisać winy, co przesądza o braku podstaw do przyjęcia jego odpowiedzialności opartej na art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej.

Decyzją Izby Skarbowej w Opolu z [...] Nr [...] wydaną na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej utrzymano w mocy decyzję Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu. W motywach decyzji podniesiono, że J. K. pełnił funkcję Prezesa Zarządu A S.A. w O. w okresie od 5 listopada 1996 r. do 3 lipca 2001 r.

W wyniku przeprowadzonej kontroli Inspektora Kontroli Skarbowej dotyczącej podatku dochodowego od osób prawnych za 1998 r. określono wyższą od zadeklarowanej kwotę zobowiązania w tym podatku, a w konsekwencji na 152.939,42 zł określono zaległość podatkową a na 167.017,70 zł należne odsetki za zwłokę (vide: decyzja z 12 czerwca 2000 r. Nr [...], zmieniona decyzją z 27 lutego 2001 r. nr [...]). Zdaniem Izby Skarbowej strona była zatem świadoma sytuacji zobowiązaniowej spółki wobec Skarbu Państwa a jako Prezes Zarządu odpowiedzialny za uregulowanie zaległości podatkowej. Ze sprawozdań finansowych za lata 1998, 1999 i 2000 wynika, że sytuacja spółki była dobra i wykazywała zysk odpowiednio w kwotach 17 911 zł, 2 998 zł i 2 472 zł. Jeśli do tego dodać, że według twierdzeń strony z chwilą zaprzestania przez niego pełnienia funkcji Prezesa Zarządu w lipcu 2001 r. spółka posiadała lokaty lub wierzytelności zabezpieczone wekslem oraz ruchomości, łącznie majątek o wartości ponad 1 460.000 zł to – zdaniem Izby – spółka miała realną możliwość spłaty zaległości podatkowej, a za to odpowiedzialnym był Prezes Zarządu.

Brak zapłaty tych zaległości podatkowych i bezskuteczność egzekucji z majątku spółki w konsekwencji doprowadził do przeniesienia odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki w trybie art. 116 Ordynacji podatkowej. Uwolnienie członka zarządu od tej odpowiedzialności związane jest z wykazaniem przesłanek, że:

- we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęcie postępowania układowego, albo

- nie zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub nie wszczęcie postępowania układowego nastąpiło bez winy członka zarządu, albo

- wskazanie mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części.

W przedmiotowej sprawie nie został zgłoszony wniosek o ogłoszenie upadłości spółki, jak również nie wszczęto postępowania układowego. Dlatego (zdaniem Izby Skarbowej) nie było podstaw do wykazywania, że nie zgłoszenie wniosku o upadłość, czy nie wszczęcie postępowania układowego nastąpiło bez winy skarżącego jako członka zarządu. Podkreślono, że uwolnienie członka zarządu od odpowiedzialności za zaległości mogło nastąpić jedynie w przypadku wskazania przez zainteresowanego mienia, z którego egzekucja umożliwiałaby zaspokojenie zaległości podatkowych. Zauważono przy tym, że wskazanie mienia ma dotyczyć majątku w tamtej dacie istniejącego, a nie majątku, który uprzednio do spółki należał.

Dalej Izba Skarbowa podniosła, iż z materiału dowodowego sprawy wynikało, że prowadzone przez organ egzekucyjny postępowania egzekucyjne było bezskuteczne. Komornik skarbowy stwierdził, że pomimo prowadzonych czynności egzekucyjnych nie uzyskano żadnych środków pieniężnych, jak również ustalono, że spółka nie posiada majątku ruchomego lub nieruchomości mogących być przedmiotem egzekucji.

Z raportu poborcy z 19 września 2001. wynikało, że pod adresem spółki nie zastano nikogo a później potwierdzono, że pod adresem wskazanym jako siedziba spółki nie prowadzi ona działalności.

Ponadto organ odwoławczy ustosunkowując się do zarzutu, że organ I instancji nie przeprowadził postępowania egzekucyjnego z wierzytelności przysługujących spółce od osób fizycznych na łączna kwotę 1 400 000zł, Izba odpowiedziała, że z materiałów dowodowych sprawy nie wynika, by strona wskazała wykaz osób mających zobowiązania wobec spółki. Podkreślono, że fakt istnienia mienia, z którego zaspokojenie zaległości było możliwe w czasie, kiedy zaprzestał J. K. pełnienia funkcji prezesa zarządu nie jest istotne. Zwrócono uwagę, że majątek (mienie), którego istnienie i wskazanie ma skutecznie chronić od odpowiedzialności członka zarządu spółki dotyczyć musi momentu, w którym toczy się postępowanie co do przeniesienia odpowiedzialności. W tej mierze powołano się na orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 stycznia 2001 r. sygn. akt ISA/Ka 1734/00.

Co do zarzutu, że organ I instancji nie wystąpił do spółki o udzielenie informacji co do przysługujących jej wierzytelności, Izba zajęła stanowisko, że zgodnie z informacją uzyskaną w I Urzędzie Skarbowym w Opolu kontakt z organami spółki nie jest możliwy we wskazanej siedzibie. Spółka nie wykonuje swoich obowiązków np. w zakresie składania deklaracji podatkowych, a ostatnia na formularzu CIT-2 została złożona za maj 2001 r. W kolejnych latach mimo kilkakrotnych wezwań organu podatkowego nie złożono, ani deklaracji miesięcznych, ani zeznania rocznego wraz ze sprawozdaniem finansowym. Korespondencja przesłana na adres siedziby spółki nie jest przyjmowana i wracała z adnotacją "adresat wyprowadził się"

Powyższa decyzja Izby Skarbowej została zaskarżona przez J. K. skargą do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skarżący wniósł o uchylenie decyzji organu odwoławczego i poprzedzającej jej decyzji I Urzędu Skarbowego w Opolu oraz zasądzenie kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Część wstępna skargi nie zawiera odrębnie wyartykułowanych zarzutów niemniej z uzasadnienia skargi wynikają one bezpośrednio. W szczególności skarżący podniósł zarzut naruszenia art. 116 Ordynacji podatkowej polegającym na tym, że nie istnieją przesłanki do przeniesienia odpowiedzialności na skarżącego jako członka zarządu spółki.

Wskazano, że w terminie wyznaczonym przez organ I instancji po zapoznaniu się przez skarżącego z zebranym materiałem dowodowym, wniósł on zastrzeżenia pismem z dnia 18 września 2002 r., precyzyjnie wymieniając w jakim zakresie materiał dowodowy wymaga uzupełnienia. Jednocześnie wskazał banki prowadzące rachunki spółki oraz kwoty przysługujących spółce wierzytelności zabezpieczonych wekslami oraz ruchomości posiadane przez spółkę w dacie pełnienia funkcji prezesa zarządu. Podkreślił też, że w postępowaniu podatkowym ustnie informował organy o zasadach funkcjonowania A SA w O. oraz o posiadanym przez A majątku.

W następstwie takich informacji i oświadczeń skarżącego organ I instancji dysponował wiedzą o mechanizmie działania spółki, co oznaczało bezpośrednie wiadomości o miejscach położenia majątku.

Skarżący zarzucał, że brak rzetelnej weryfikacji wiadomości od niego uzyskanych jak i nieprawidłowo prowadzone postępowanie egzekucyjne, doprowadziły do stwierdzenia przez organ I instancji bezskuteczności egzekucji, a w konsekwencji wydania decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności.

W dalszej części skargi skarżący analizował przepisy art. 116 Ordynacji podatkowej, art. 6 § 1 i art. 1a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zdaniem J. K. szeroki katalog środków egzekucyjnych pozwalał na przeprowadzenie skutecznego postępowania egzekucyjnego. Niedopuszczalne jego zdaniem było stwierdzenie przez organ egzekucyjny bezskuteczności egzekucji w przypadku nie wykorzystania wszystkich przysługujących ustawowo środków. Niedopuszczalne było w szczególności ograniczenie się do zastosowania egzekucji z rachunków bankowych. Zdaniem skarżącego uwolnił się on od odpowiedzialności także i przez wskazanie mienia spółki, z którego zaspokojenie zaległości podatkowych było możliwe w znacznej części. Mianowicie wskazał majątek o wartości 1 400 000 zł w postaci środków na rachunkach bankowych, wierzytelności i ruchomości. Było to wystarczające wskazanie majątku z jakiego organ egzekucyjny mógł uzyskać zaspokojenie.

Reasumując skarżący podniósł, że rażące naruszenie przepisów postępowania egzekucyjnego mające wpływ na jego wynik, a także naruszenie przepisów w postępowaniu podatkowym i zaniechanie przeprowadzenia wnioskowanych przez stronę dowodów, doprowadziło do decyzji organu podatkowego utrzymanej w mocy przez organ odwoławczy mimo jej niezgodności z prawem w szczególności z art. 116 § 1 i § 2 Ordynacji podatkowej.

W odpowiedzi na skargę Izba Skarbowa w Opolu wniosła o jej oddalenie podtrzymując argumenty zawarte już w decyzji z [...]. Dodatkowo ustosunkowując się do zarzutów skargi szczegółowo wymieniono podstawy stwierdzenia bezskuteczności egzekucji. Co do rachunków bankowych okazało się bowiem, iż cześć wskazanych przez skarżącego banków nie prowadzi rachunku spółki, w dwóch przypadkach posiadany przez spółkę rachunek został zlikwidowany w lutym i marcu 2002 r. a w przypadku czterech banków brak było środków pieniężnych na prowadzonym rachunku. Skutecznym okazało się tylko zajęcie w B [...] Oddział w K.

W piśmie procesowym z 17 marca 2004 r. skarżący podtrzymał zarzuty skargi i jej motywy uzupełniając je wywodami, które sprowadzić można do konkluzji, iż organy podatkowe w toku całego postępowania nie podjęły rzetelnej próby odszukania wskazanego przez skarżącego majątku, pozwalającego na zaspokojenie należności podatkowych, nie przeprowadziły rzetelnie egzekucji, tym samym nie wykazały, że była ona bezskuteczna.

Do tego pisma procesowego skarżący załączył plik umów przelewu wierzytelności z weksla zawartych między C SA Oddział w K. a spółką A SA w O. oraz kopie pism J. K. do organu egzekucyjnego z okresu od kwietnia do października 2003 r. (vide k. 57-79 akt).

W odpowiedzi na to pismo procesowe Izba Skarbowa w Opolu podtrzymała dotychczasowe stanowisko, akcentując jedynie, że z treści przedłożonych przez skarżącego umów przelewu wierzytelności wynikało, że bank udzielał osobom fizycznym kredytów. Na zabezpieczenie zapłaty kredytu osoba taka wystawiała weksel In blanco. W przypadku nieuregulowania kredytu bank wypowiadał umowę o kredyt, wypełniał weksel własny na sumę zadłużenia i zaspakajał się z rachunku gwarancyjnego a wypełniony weksel wraz z umową przelewu wierzytelności z weksla przekazywał spółce co jednoznacznie wskazuje, że należności objęte wekslami były trudne do wyegzekwowania. Potwierdzeniem tego są załączone do pisma Izby zajęcia wierzytelności spółki u wskazanych przez skarżącego osób fizycznych (karta 6-97 załącznika nr III do pisma procesowego).

Na rozprawie przed Sądem strony podtrzymały swoje stanowiska zawarte w pismach procesowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje :

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 153, poz. 1269 sądy administracyjne sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej (§ 1).

Kontrola, o której mowa sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 cyt. artykułu). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowo – administracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynika sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U nr 153, poz. 1270).

Z zasady, że sąd administracyjny ocenia, czy zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, wynika konsekwencja tego rodzaju, że sąd ten rozważa wyłącznie prawo obowiązujące w dniu wydania decyzji, jak i stan sprawy istniejący na ten dzień (porównaj wyrok NSA z 14 stycznia 1999 r, sygn. akt III SA 4731/97 – lex nr 37180).

Przechodząc do oceny zarzutów skargi zważania rozpocząć należy od następujących uwag ogólnych.

Ordynacja podatkowa regulując odpowiedzialność poszczególnych kategorii osób trzecich, przewiduje także możliwość wyłączenia tej odpowiedzialności. W odniesieniu do członków zarządu spółek kapitałowych, wprowadza jedynie możliwość uwolnienia się od tej odpowiedzialności. Takie przesłanki egzoneracyjne zawarte są w art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej cytowanym w zaskarżonej decyzji, w wersji obowiązującej w dacie orzekania o przeniesieniu odpowiedzialności. Przed omówieniem przepisów, mających bezpośrednie zastosowanie w niniejszej sprawie, należy wskazać kilka uwag o cechach instytucji odpowiedzialności osób trzecich, które mają znaczenie dla wykładni przepisów o odpowiedzialności za cudzy dług.

Przepisy nie uzależniają odpowiedzialności od istnienia związku ekonomicznego z podatnikiem a zwłaszcza uzyskania jakiejś korzyści majątkowej. Członkowie zarządu spółki akcyjnej ponoszą odpowiedzialność bez względu na to, czy rzeczywiście otrzymali oni jakiekolwiek przysporzenie majątkowe (na przykład z tytułu wynagrodzenia za pełnioną funkcję członka zarządu). Jest tak dlatego, że inny jest cel wprowadzenia odpowiedzialności tej kategorii osób trzecich.

W ramach tej odpowiedzialności nie chodzi o uzyskanie należności publicznoprawnych od podmiotu, który mógł uzyskać korzyść majątkową kosztem podmiotu publicznoprawnego, ale o wymuszenie na członkach zarządu wykonania przez nich obowiązków wynikających ze sprawowanej funkcji i ordynacji podatkowej. Tym samym, jeżeli członkowie zarządu spółki akcyjnej zgłoszą we właściwym czasie jeden z wniosków z art. 116 § 1 ordynacji podatkowej wierzyciel mimo to nie odzyska swoich należności podatkowych, to i tak będą oni wolni od odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki

Przy tym nie wystarczy stwierdzenie przesłanek formalnych, na przykład kto jest członkiem zarządu i w jakim okresie pełnił tą funkcję, lecz należy wykazać iż taki członek zarządu, nie wykonał swoich obowiązków, co jest koniecznym, choć nie jedynym warunkiem istnienia tej odpowiedzialności.

W przeciwnym razie należałoby przyjąć, iż odpowiedzialność członka zarządu jest odpowiedzialnością o charakterze formalnym sprowadzającą się do twierdzenia, że członek zarządu ponosi odpowiedzialność za zaległości podatkowe spółki powstałe w okresie kiedy pełnił tę funkcję. Przypominałoby to odpowiedzialność na zasadzie ryzyka z kodeksu cywilnego. Tymczasem w przypadku odpowiedzialności członka zarządu spółki kapitałowej istotne jest zawinienie w niezgłoszeniu stosownych w wniosków, o czym świadczy zapis art. 116 § 1 pkt 1b "niezgłoszenie wniosku nastąpiło bez jego winy".

Co do ciężaru dowodu w postępowaniu o przeniesienie odpowiedzialności za zobowiązania spółki na członka zarządu należy przede wszystkim stwierdzić, że ponoszenie odpowiedzialności przez inne osoby niż podatnik jest wyjątkiem od zasady, zgodnie z którą każdy ponosi odpowiedzialność za swe działania i zaniechania (porównaj Adam Mariański "Odpowiedzialność za zobowiązania podatnika (...)" Warszawa 1999r. str. 11). Ta zasada oznacza, że odpowiedzialność osób trzecich musi być interpretowana w sposób ścisły.

Trzeba tez zauważyć, że w postępowaniu podatkowym dotyczącym orzeczenia o odpowiedzialności członka zarządu obowiązują zasady ogólne postępowania podatkowego. Brak jest podstawy prawnej wyłączającej stosowanie tych przepisów w postępowaniu podatkowym z art. 116 Ordynacji podatkowej. Dlatego stosuje się zasadę prawdy obiektywnej z art. 122 Ordynacji podatkowej i konkretyzującą ją normę art. 187 § 1 Ordynacji, która na organy podatkowe nakłada obowiązek zebrania i w sposób wyczerpujący rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Organ podatkowy obowiązany jest zatem zebrać materiał dowodowy dotyczący "wszystkich okoliczności, z którymi na gruncie obowiązujących przepisów wiążą się skutki prawne" (porównaj W. Chróścielewski "Postępowanie podatkowe w świetle ordynacji podatkowej", Warszawa 2000r. str. 68).

Realizacja powyższych obowiązków w takim ujęciu nie może polegać na przerzucaniu ciężaru dowodzenia na stronę postępowania podatkowego (tak NSA w wyroku z 24 lutego 1994 r. sygn. akt SA/Po 1833/93, "Przegląd Orzecznictwa Podatkowego" 1996 nr 6 poz. 173).

Oczywiście w przypadku członków zarządu przepis art. 116 Ordynacji podatkowej częściowo zmienia zasady ciężaru dowodów. Patrząc bowiem na literalne brzmienie § 1 tego artykułu, to członek zarządu musi wykazać istnienie przesłanek ezgoneracyjnych.

Wszystkie powyższe uwagi prowadzą do następujących wniosków.

Art. 116 ordynacji podatkowej zmienia ciężar dowodowy w postępowaniu podatkowym, albowiem wymagane jest wskazanie przez członka zarządu istnienia okoliczności, które będą podstawą do wyłączenia jego odpowiedzialności. Przepis ten nie może być jednak interpretowany i stosowany w oderwaniu od pozostałych postanowień ordynacji podatkowej. W szczególności nie uchyla ona takich zasad ogólnych jak zasada prawdy obiektywnej, czy obowiązek zebrania pełnego materiału dowodowego.

W tym kontekście trafny jest pogląd, że gromadzenie materiału dowodowego musi nastąpić z inicjatywy i przez czynności organu podatkowego, zwłaszcza w sytuacji, gdy członek zarządy spółki akcyjnej przedstawia niepełny materiał dowodowy. Ma to szczególne znaczenie w sytuacji gdy strona powołuje się na określone okoliczności faktyczne, a organ administracji nie podejmuje czynności zmierzających do zebrania materiału dowodowego odnośnie potwierdzenia, uzupełnienia lub skonfrontowania tych okoliczności (porównaj: wyrok NSA z 6 stycznia 1994 r. sygn. akt SA/Wr 806/93, niepubl.).

Charakterystyczne jest to, że nawet w orzeczeniach dotyczących postępowania podatkowego w stosunku do podatnika uznaje się – co do obowiązków organu - iż nie może być to nieograniczony obowiązek poszukiwania i wykazywania dowodów, a tym samym strona nie jest zwolniona od współdziałania w realizacji tego obowiązku (porównaj wyrok NSA z 26 października 1984 r., sygn. akt IISA/1285/84, opubl. w ONSA w 1984r. nr 2 poz. 98).

Przenosząc te uwagi na okoliczności rozpatrywanej sprawy, należy podnieść, ze zarzuty skargi są zupełnie chybione. Sprowadzają się one do twierdzenia, że organy podatkowe bezzasadnie przyjęły bezskuteczność egzekucji w stosunku do spółki oraz pominęły wykazane przez skarżącego przesłanki egzoneracyjne, a przynajmniej dwie z nich, a to, iż wskazał mienie spółki, z którego egzekucja była możliwa oraz, że bez jego winy nie zgłoszono wniosku o ogłoszenie upadłości, bądź otwarcie układu lub, że wniosek taki nie był możliwy.

Twierdzenia swoje skarżący opiera na aktywności wykazywanej w toku postępowania o przeniesienie odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki, a sprowadzającej się do składania oświadczeń ustnych i wskazywania na piśmie istotnych dla sprawy okoliczności lub wniosków dowodowych. W szczególności zdaniem skarżącego, informował on ustnie organy o mechanizmach funkcjonowania spółki akcyjnej A S.A. w O. oraz jej mieniu. Jednocześnie złożył on na piśmie żądania przeprowadzenia dowodów w zakresie "weryfikacji rachunków bankowych spółki i zobowiązania spółki oraz banków z nią współpracujących do dostarczenia wykazu przysługujących spółce wierzytelności".

Badając sprawę pod kątem tych zarzutów, przede wszystkim należy zważyć, że organy prawidłowo przyjęły, iż egzekucja prowadzona przeciwko spółce okazała się bezskuteczna. Nie było to przy tym postępowanie czysto formalne, wręcz przeciwnie poszukiwano zaspokojenia z różnych składników majątkowych. Zajęcie ruchomości w tym także wskazanych przez skarżącego w piśmie z 18 września 2002 r. (k. 143 akt podatkowych), nie było możliwe, gdyż wyposażenie niewielkiego biura spółki w postaci dwóch zestawów komputerowych, zestawu biurek i krzeseł, nie przyniosłoby w razie licytacji wartości przewyższającej wysokość kosztów egzekucyjnych. Brak kontaktu z zarządem spółki i nieaktualność jej siedziby przy ulicy [...], wyłączały przy tym możliwość zapytania spółki o inny majątek ruchomy. (patrz: raporty poborcy skarbowego k. 96 – 98, niepojęta korespondencja przesłana na adres siedziby spółki np. k. 95, k. 89 a, k. 91).

Bezskuteczne okazało się także zajęcie rachunku bankowego spółki (k. 85), a także rachunków wskazanych już w toku postępowania podatkowego cytowanym pismem z 18 września 2002 r. (pisma w sprawie zajęcia rachunków bankowych zawarte w załączniku do akt podatkowych).

Organ egzekucyjny badał także sytuację majątkową spółki, ustalając, że nie posiada ona żadnych nieruchomości na terenie miasta [...] (k. 89 - 90). Zatem w sposób dostateczny w postępowaniu o przeniesienie odpowiedzialności podatkowej wykazano, spełnienie wymogu stwierdzenia bezskuteczności egzekucji prowadzonej wobec spółki.

Co do przesłanek egzoneracyjnych, to zwrócić należy uwagę na pewną sprzeczność w twierdzeniach skarżącego. Wywodzi on bowiem, że nie mógł zgłosić wniosku o upadłość w czasie pełnienia funkcji, gdyż bilanse z kilku lat poprzednich, wskazywały, że spółka ma dochody. Jeśli tak, to jako prezes zarządu zobowiązany był czuwać nad regulowaniem przez spółkę należności publicznoprawnych, w tym podatkowych. Jeśli natomiast środkami takimi spółka nie dysponowała, to w zależności od sytuacji ekonomicznej i stopnia niewypłacalności, należało rozważać celowość postępowania upadłościowego lub układowego.

Dalej należy stwierdzić, że skarżący nie wskazał w istocie mienia, z którego egzekucja byłaby możliwa. Co do kilkunastu oddziałów B i C, w których miały być prowadzone rachunki spółki, należy stwierdzić, że tylko w jednym z nich były środki pieniężne o nikłej wartości w stosunku do zadłużenia. Pozostałe sprawdzone przez organ podatkowy banki informowały, że spółka nie prowadzi u nich rachunku, że prowadziła, lecz rachunek został wcześniej zamknięty, a w kilku wypadkach, że na rachunku nie znajdują się żadne kwoty.

Iluzoryczne okazały się także wierzytelności zabezpieczone wekslem na kwotę 800.000 zł w ramach umów z C i B. Zajęcia tych wierzytelności, w tym także dokonane w toku postępowania sądowego, nie przyniosły zaspokojenia zaległości podatkowych (vide załącznik III do akt podatkowych).

Znamienne jest i to, że konkretne wierzytelności z tytułu umów przelewu skarżący wskazał dopiero przy piśmie procesowym z 17 marca 2004 r. (k. 52), składając odpisy dokumentów, a skoro tak, to musiały być w jego posiadaniu także wcześniej. Mógł je zatem złożyć, jako załącznik do pisma z 18 września 2002 r. zawierającego wnioski dowodowe w postępowaniu podatkowym. Tymczasem wówczas skarżący ograniczył się do zasygnalizowania istnienia wierzytelności spółki, lecz nie wykazał od kogo one spółce przysługują. Tak bowiem należy traktować domaganie się wskazania przez spółkę lub banki współpracujące wykazu wierzytelności, w sytuacji, gdy J. K. miał świadomość, że spółka nie działa w swoich siedzibach, a nadto – jak się później okazało –wskazał on oddziały banków, które ze spółką nie współpracowały (poza C S. A. w K.).

Zatem badając legalność zaskarżonej decyzji Izby Skarbowej i poprzedzającej ją decyzji Urzędu Skarbowego, sąd nie stwierdził naruszenia przepisu prawa materialnego lub procesowego i to w stopni nakazującym wyeliminowanie tych aktów z obrotu prawnego. Nie dopatrzył się też sąd postaw do stwierdzenia nieważności decyzji.

Organy podatkowe należycie przeprowadziły stepowanie o przeniesieniu odpowiedzialności z zaległości podatkowe spółki na członka jej zarządu, wykazując właściwą inicjatywę dowodową i wszechstronnie wyjaśniły okoliczności faktyczne sprawy. Zarzuty skarżącego oparte w znacznej mierze na jego "wnioskach dowodowych", wynikających z cytowanego pisma z 18 września 2002 r. nie znalazły potwierdzenia w okolicznościach sprawy.

Z tych wszystkich względów oraz z mocy art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. 153, poz. 1270), należało skargę oddalić.