Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 525/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2005-07-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6052 Akty stanu cywilnego
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Zofia Flasińska (spr.), Sędziowie asesor WSA Wanda Zielińska – Baran, asesor WSA Anna Szymańska,, Protokolant Dominik Niewirowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 czerwca 2005 r. sprawy ze skargi M.C. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2004 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy zmiany nazwiska 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; 2. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącej M.C. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] czerwca 2004r. o numerze [...] Prezydent W., na podstawie art. 8 w związku z art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 15 listopada 1956r. o zmianie imion i nazwisk (tekst jednolity Dz. U. z 1963r. Nr 59 poz. 328 ze zm.), odmówił zmiany nazwiska M.N. na nazwisko: "C.." W uzasadnieniu wskazał, iż M.N. wystąpiła z wnioskiem o zmianę nazwiska na nazwisko "C." argumentując, iż nie chce posługiwać się nazwiskiem męża, z którym jest w separacji i z którym zamierza się rozwieść. W toku postępowania organ I instancji ustalił, że wnioskodawczyni była karana sądownie. Rozpatrując wniosek M.N. organ oparł się o art. 3 pkt 1 powołanej ustawy, z którego wynika, że "wniosek o zmianę nazwiska nie podlega uwzględnieniu, gdy zachodzi uzasadniona obawa, że wnioskodawca ubiega się o zmianę nazwiska w zamiarze ułatwienia sobie działalności przestępczej albo uchylania się od odpowiedzialności cywilnej lub karnej", uznając, że w sprawie występują przesłanki, o których mowa w cytowanym artykule.

W odwołaniu od powyższej decyzji M.N. wniosła o uchylenie decyzji organu I instancji i wydanie nowej, zgodnej z jej wnioskiem. Uzasadniając powyższe podniosła, iż organ nie wskazał podstawy faktycznej oraz nie przedstawił ustaleń poczynionych w celu wydania decyzji odmawiającej zmiany nazwiska. Ponadto zarzuciła, iż organ nie wyjaśnił czy istnieje związek przyczynowy pomiędzy jej działaniem zmierzającym do zmiany nazwiska a jej zachowaniem w przyszłości polegającym na "ułatwianiu sobie działalności przestępczej" albo "uchylaniu się od odpowiedzialności cywilnej lub karnej".

Wojewoda [...] działający na postawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000r. Nr 98 poz. 1071 ze zm.) oraz art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 15 listopada 1956r. utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] czerwca 2004r. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Wojewoda podniósł, że z akt sprawy wynika, iż M.N. była karana sądownie. Sąd Rejonowy w B. wyrokiem z dnia [...] marca 2003r. orzekł w stosunku do wyżej wymienionej karę pozbawienia wolności na okres lat 2-ch, a wykonanie kary zawieszono na 5 lat. Ponieważ, z uwagi na zawieszenie wykonania kary na 5 lat wymieniony wyrok nie został wykonany, w ocenie organu odwoławczego występują przesłanki, o których mowa w art. 3 pkt 1 wyżej wymienionej ustawy o zmianie imion i nazwisk. Przesłanki te zostały powołane w rozstrzygnięciu organu I instancji, a zatem odmowa zmiany nazwiska jest, zdaniem organu, uzasadniona.

Skargę na opisaną decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2004r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M.N. domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia. Zaskarżonej decyzji zarzuciła rażące naruszenie art. 69 i następnych ustawy Kodeks Karny, błędną interpretację wyroku Sądu Rejonowego w B. oraz to, iż wydając decyzję organ odwoławczy oparł się na wadliwych przesłankach faktycznych.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] podtrzymał zajęte w zaskarżonej decyzji stanowisko i zawartą tamże argumentację, wniósł o oddalenie skargi i zasądzenie od skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Na rozprawie pełnomocnik skarżącej złożył do akt sprawy pismo procesowe, którym skarżąca - podtrzymując zarzuty podniesione w skardze -zarzuca zaskarżonej decyzji Wojewody [...] naruszenia przepisu art. 77 kpa, art. 81 kpa, art. 107 § 1 i § 3 kpa a także naruszenie art. 8, 9, 10 i 11 kpa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie bowiem nie wyjaśniono okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy.

Materiał noprawną podstawą rozstrzygnięć organów administracji publicznej w sprawach zmiany nazwisk są przepisy ustawy z dnia 15 listopada 1956r. o zmianie imion i nazwisk (Dz. U. z 1963r. Nr 59, poz. 328 ze zm.).Według art. 1 ust. 1 i art. 2 ust. 1 powołanej ustawy zmiana nazwiska obywatela polskiego na inne wskazane przez niego nazwisko może nastąpić na jego wniosek uzasadniony "ważnymi względami". Jest to określenie prawnie niezdefiniowane, ustawa nie zawiera bowiem definicji legalnej "ważnych względów". W art. 2 ust.2 ustawodawca jedynie przykładowo wymienia "ważne względy", a uzupełnieniem tego katalogu - na zasadzie enumeratywnego wyliczenia kiedy wniosek o zmianę nazwiska nie może być załatwiony pozytywnie - jest art. 3 ustawy. Zgodnie z przepisem art. 3 pkt 1 ustawy, obowiązującym w dacie rozpoznawania wniosku skarżącej przez organy administracji, wniosek o zmianę nazwiska nie podlegał uwzględnieniu, gdy zachodziła uzasadniona obawa, że wnioskodawca ubiega się o zmianę nazwiska w zamiarze ułatwienia sobie działalności przestępczej albo uchylenia się od odpowiedzialności cywilnej lub karnej. Również pojecie "uzasadnionej obawy" jest prawnie niezdefiniowane. Uznać należy, że taka konstrukcja przepisów nakłada na organy orzekające w sprawie obowiązek indywidualnej oceny pod kątem czy subiektywnie odbierane przez wnioskodawcę ważne powody są rzeczywiście uzasadnione oraz czy rzeczywiście istnieje uzasadniona obawa, iż wnioskodawca przedkładając wniosek o zmianę nazwiska zamierza ułatwić sobie prowadzenie działalności przestępczej lub uchylić się od odpowiedzialności karnej lub cywilnej. Oznacza to, że czynności organów nie mogą sprowadzić się do mechanicznego zastosowania normy prawnej. Podnieść tu bowiem należy, że organ narusza prawo również wówczas, gdy prawidłowo zastosuje normę prawną do wadliwie ustalonego stanu faktycznego.

W rozpoznawanej sprawie zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem art. 7, 77, 80 i 107 § 3 kpa. Do obowiązków organów administracji należało bowiem podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 kpa). Organy miały obowiązek zebrania całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 kpa) i oceny tego materiału w ramach swobodnej oceny dowodów określonej w art. 80 kpa. Wyrazem tej oceny powinno być uzasadnienie prawne i faktyczne wydanych decyzji, uwzględniające wymagania określone w art. 107 § 3 kpa.

Te podstawowe zasady postępowania administracyjnego nie zostały w sprawie zachowane. Z akt sprawy nie wynika, aby w trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego zarówno organ I instancji jak i organ odwoławczy wykazały ponad wszelką wątpliwość istnienie przesłanki warunkującej odmowę zmiany nazwiska, co oznacza, że nie zbadano czy istotnie zachodzi obawa, iż wniosek skarżącej ma na celu ułatwienie jej prowadzenia działalności przestępczej lub uchylania się od odpowiedzialności karnej i sądowej. Ponadto nie podano jakie fakty uzasadniają tę obawę. Należy wskazać, że organ I instancji wydał decyzję wyłącznie na podstawie informacji z Krajowego Rejestru Karnego. Organ odwoławczy oparł się na szerszym materiale dowodowym, zwracając się m.in. o opinię o skarżącej do organów policji, jednakże oceniając materiał dowodowy z opinii tej nie skorzystał.

W uzasadnieniu decyzji brak jest rozważenia okoliczności wskazujących na istnienie przesłanki, o której mowa w art. 3 pkt 1 ustawy o zmianie imion i nazwisk. Trudno bowiem uznać, że fakt zastosowania przez Sąd Karny w stosunku do skarżącej warunkowego zawieszenie wykonania kary może stanowić wystarczające uzasadnienie stanowiska organu odwoławczego. Dodatkowo należy wskazać, iż organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji pominął - istotne ze względu na charakter sprawy - informacje policji, z których wynika, że M.N. w miejscu swego zamieszkania ma dobrą opinię i "nie pozostaje w zainteresowaniu Komendy Stołecznej Policji". Nadto zmiana nazwiska dotyczy jedynie rezygnacji z jednego członu nazwiska dodanego po zawarciu małżeństwa.

Decyzje oparte na art. 2 i 3 ustawy o zmianie imion i nazwisk są decyzjami uznaniowymi. Oznacza to, że organy administracji są zobowiązane w sposób czytelny, umożliwiający sądowi kontrolę poszczególnych etapów rozumowania, przedstawić wszelkie przesłanki faktyczne i interpretacyjne wnioskowania. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji brak jest wyżej wspomnianych elementów, co uniemożliwia kontrolę Sądu, co do prawidłowości rozstrzygnięcia.

Uzasadnienia decyzji obu organów sprowadzają się właściwie do wskazania podstawy prawnej wydania decyzji i stwierdzenia, iż przesłanka z art. 3 pkt 1 ustawy o zmianie imion i nazwisk istnieje, nie wskazując na czym organy oparły tę pewność. Zatem należy uznać, że decyzje zostały wydane z naruszeniem art. 107 § 3 kpa.

Na marginesie Sąd wskazuje, że przypadku uwzględnienia wniosku dotyczącego zmiany nazwiska obowiązkiem organu jest zawiadomienie o tej zmianie m.in. organu Policji oraz Centralnego Rejestru Skazanych.

Wskazać tu również należy, że przepis art. 3 powołanej ustawy, w części objętej w dotychczasowym brzmieniu pkt 1, aktualnie nie obowiązuje bowiem nowelizacja ustawy z dnia 3 marca 2005r. ograniczyła treść art. 3 do tej części, która przed zmianą przepisu stanowiła pkt 2 (art. 1 ustawy o zmianie ustawy o zmianie imion i nazwisk oraz o zmianie niektórych innych ustaw - Dz. U. nr 62, poz. 550) oraz w art. 2 jako ważną przyczynę wskazano powrót do poprzednio używanego nazwiska.

Z tych wszystkich względów orzeczono jak w sentencji z mocy art. 145 § 1 pkt 3 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.