Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 292/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2013-06-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 2 i ust. 5
journal: Dz.U. 2010 nr 102 poz 651
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Aldona Gąsecka-Duda Sędziowie : Sędzia WSA Kazimierz Bandarzewski (spr.) Sędzia WSA Mirosław Bator Protokolant : Teresa Jamróz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 czerwca 2013 r. sprawy ze skargi J. K., B. Z., W. K., Z. K., T. K., J. K., Z. K., A. K. i D. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia 18 grudnia 2012 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości skargę oddala.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r. znak: [...] Starosta O. orzekł o odmowie zwrotu nieruchomości położonej w jedn. ewid. O. obręb [...] oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,1291 ha (stanowiąca dawną działkę nr [...] położoną w W. ), będącej własnością Gminy O. objętej KW [...], przejętej na rzecz Skarbu Państwa na podstawie decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. Urząd Spraw Wewnętrznych z dnia 24 marca 1972 r. nr [...] pod budowę Państwowego Domu Specjalnego w W.

Orzekając w powyższy sposób organ I instancji wskazał, że zgodnie z art. 136 ust. 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami w przypadku niezłożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości lub jej części w terminie 3 miesięcy od dnia otrzymania zawiadomienia o możliwości zwrotu, uprawnienie do zwrotu nieruchomości lub jej części wygasa.

Jak wskazał Starosta O. w niniejszej sprawie na skutek prawidłowego zawiadomienia Burmistrza Miasta i Gminy O. z dnia 13 maja 2010 r. nr [...] wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości złożyli Z.K ,T.K.; B.Z. ;W.K. , w dniu 12 sierpnia 2010 r. oraz J.K. i A.K. i J.K. w dniu 13 sierpnia 2010 r. Z.K. złożył przedmiotowy wniosek w dniu 14 grudnia 2010 r., natomiast D.K. nie złożył stosownego wniosku.

W ocenie organu I instancji uprawnienie Z.K. oraz D.K. do zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,1291 ha, wygasło z upływem 3 miesięcy od daty odbioru zawiadomienia o możliwości złożenia stosownego wniosku o zwrot, tj. w dniu 17 sierpnia 2010 r. dla Z.K. oraz w dniu 18 sierpnia 2010 r. dla D.K. . W zaistniałej sytuacji jak wskazał organ I instancji brak jest zatem możliwości zwrotu przedmiotowych nieruchomości na rzecz wnioskodawców niniejszego postępowania.

Ponadto organ I instancji jako dodatkową przesłankę uzasadniającą odmowę zwrotu, wskazał brak dostarczenia przez wnioskodawców tytułu własności do wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,1291 ha (stanowiąca dawną działkę nr [...] położoną w W. ) położonej w obrębie O. , jedn. ewid. O. ich poprzedników prawnych – J.k. i S.K. , którego dostarczenie było zdaniem organu konieczne w świetle dokonanego przez organ na podstawie danych z ewidencji gruntów i budynków z okresu kiedy nastąpiło przejęcie nieruchomości ustalenia, że J.K. i S.K. byli w dniu wywłaszczenia jedynie posiadaczami przedmiotowej nieruchomości.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyli J.K. B.Z. W.K. Z.K. T.K. J.K. Z.K. , A.K. i D.K. , działający przez pełnomocnika radcę prawnego P.W. , podnosząc m. in., że ustawa o gospodarce nieruchomościami nie precyzuje, że z żądaniem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości wystąpić muszą wszystkie uprawnione osoby, a więc błędne jest stanowisko organu, że jeżeli spadkobierców jest więcej niż jeden to wniosek o zwrot musi pochodzić od wszystkich. Niezłożenie wniosku o zwrot nieruchomości przez jednego lub część spadkobierców nie może powodować, że uprawnienie do zwrotu nieruchomości wygasa także w stosunku do spadkobierców, którzy wnioski o zwrot nieruchomości złożyli. W rozumieniu art. 36 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami dopuszczalny jest zwrot nieruchomości w postaci ułamkowych, idealnych części nieruchomości odpowiadających wysokości udziału współwłaścicieli lub spadkobierców w tej nieruchomości, gdyż współwłaściciele lub spadkobiercy mogą domagać się tylko zwrotu części nieruchomości odpowiadającej jej udziałom w niej. Skoro w decyzji wywłaszczeniowej J.K. i S.K. zostali wykazani jako współwłaściciele po ½ części wywłaszczonej nieruchomości, a w dokumentach wywłaszczeniowych nie wykazano, że są oni tylko posiadaczami nieruchomości i że właściciela jej nie można ustalić, to decyzja wywłaszczeniowa, stanowiąca dokument urzędowy stanom dowód tego, że zostali oni wywłaszczeni jako współwłaściciele nieruchomości. Odmienne stanowisko organu I instancji jest sprzeczne z przepisami ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości i z decyzją wywłaszczeniową tym bardziej, że przedmiotem niniejszej sprawy nie jest kontrola decyzji wywłaszczeniowej. Ponadto wraz z odwołaniem zaskarżone zostało postanowienie Starosty O. z dnia 14 marca 2012 r. o nieuwzględnieniu żądania przeprowadzenia dowodu z zeznań wnioskodawców, na okoliczność, że J.K. i S.K. byli właścicielami wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,1291 ha (stanowiąca dawną działkę nr [...] położoną w W. ) położonej w obrębie O. , jedn. ewid. O. w równych częściach. W treści odwołania zawarto również wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania który został uwzględniony przez Wojewodę w postanowieniu z dnia [...] września 2012 r. znak:[...].

Decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r. znak: [...] Wojewoda , utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Starosty O. z dnia 2 kwietnia 2012 r.

W uzasadnieniu wskazano, że przedmiotem postępowania odwoławczego prowadzonego przez Wojewodę jest kwestia zwrotu nieruchomości położonej w jed. ewid. O. obręb O. oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,1291 ha (stanowiąca dawną działkę nr [...] położoną w W. ), będącej własnością Gminy O. , objętej [...], przejętej na rzecz Skarbu Państwa na podstawie decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. Urząd Spraw Wewnętrznych z dnia 24 marca 1972 r. nr [...] pod budowę Państwowego Domu Specjalnego w W. i tym samym również weryfikacja prawidłowości i zasadności wydanej w tej sprawie przez Staroste O. decyzji z dnia [...] .04.2012 r.[...].

Jak wynika z analizy akt sprawy zgromadzonych w niniejszym postępowaniu, na podstawie decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. Urząd Spraw Wewnętrznych z dnia 24 marca 1972 r. nr [...] wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa na cele budowy Państwowego Domu Specjalnego w W. , nieruchomość położoną w W. , oznaczoną jako działka nr [...] o pow. 0,1320 ha. Jak wynika z ww. decyzji w dniu wywłaszczenia nieruchomość stanowiła współwłasność J.K. w ½ części i S.K. w ½ części.

Następnie na podstawie rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 30 listopada 1972 r. w sprawie utworzenia, zniesienia i zmiany granic niektórych miast (Dz. U. Nr 50, poz. 327) przedmiotowa nieruchomość została włączona do miasta O. i zmieniła oznaczenie na działkę nr [...] o pow. 0,1291 ha.

Gmina O. stała się właścicielem przedmiotowej nieruchomości z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r., co potwierdza decyzja Wojewody z dnia [...] maja 2001 r. nr [...]. Obecnie przedmiotowa nieruchomość objęta jest księgą wieczystą Nr [...].

W pierwszej kolejności wskazano, że zaskarżona decyzja Starosty O. z dnia 2 kwietnia 2012 r. [...] została wydana w oparciu o postanowienia art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Z przepisu art. 136 ust. 3 wyraźnie wynika, że w razie śmierci poprzedniego właściciela, jedynymi uprawnionymi do wystąpienia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości osobami są jego spadkobiercy, przy czym z wnioskiem wystąpić muszą wszyscy uprawnieni. Pogląd taki podzielany jest powszechnie zarówno w orzecznictwie sądów administracyjnych np. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 28 września 2005 r., sygn. akt I SA/Wa 1371/04, opub. w Lex nr 192900, w którym stwierdzono, że "w postępowaniu administracyjnym o zwrot wywłaszczonej nieruchomości wniosek musi pochodzić od wszystkich poprzednich właścicieli (współwłaścicieli), bądź od wszystkich spadkobierców poprzednich właścicieli wywłaszczonej nieruchomości. Tym samym osoby te są stronami postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. W postępowaniu tym winny brać udział także te osoby bądź podmioty, którym w chwili rozstrzygania sprawy o zwrot nieruchomości, do nieruchomości objętej tym postępowaniem przysługuje tytuł prawno-rzeczowy, jak i doktrynie prawniczej (art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. - T. Woś, Wywłaszczanie nieruchomości i ich zwrot, Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2010).

Organ podał, że zgodnie z art. 136 ust. 2 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami w razie powzięcia zamiaru użycia wywłaszczonej nieruchomości lub jej części na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, właściwy organ zawiadamia poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę o tym zamiarze, informując równocześnie o możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Natomiast ust. 5 tego artykułu stanowi, że w przypadku niezłożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości lub jej części w terminie 3 miesięcy od dnia otrzymania zawiadomienia o możliwości zwrotu, uprawnienie do zwrotu nieruchomości lub jej części wygasa.

Wskazano, że zgodnie z ukształtowanym poglądem doktryny prawniczej określony w art. 136 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami termin 3 miesięcy na złożenie wniosku o zwrot nieruchomości jest terminem zawitym o skutku wygaśnięcia uprawnienia do skutecznego żądania zwrotu nieruchomości. Zawity charakter tego terminu wynika bowiem właśnie z ustawowo określonego skutku jego upływu. Termin ten nie może być zatem przywrócony. Wygaśnięcie roszczenia o zwrot nieruchomości lub jej części wskutek upływu omawianego terminu powoduje, że po upływie tego terminu nie jest możliwe uznanie przez Skarb Państwa lub przez jednostkę samorządu terytorialnego roszczenia o zwrot nieruchomości wywłaszczonej i orzeczenie o zwrocie. Roszczenie o zwrot nieruchomości wywłaszczonej jest bowiem szczególnym sposobem uszczuplenia publicznego zasobu nieruchomości, stanowiącym wyjątek od ustawowej zasady przetargowego wyłaniania nabywcy nieruchomości stanowiącej aktualnie własność publiczną (art. 37 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami).

Odnosząc powyższe do przedmiotowej sprawy wskazano, że jak wynika z decyzji o wywłaszczeniu, współwłaścicielami nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] opow. 0,1291 ha (stanowiąca dawną działkę nr [...] położoną w W. położonej w obrębie O. , jedn. ewid. O. w dacie jej wywłaszczenia byli J.K. w ½ z części oraz S.K. w ½ części. Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w O. z dnia 15 września 2011 r. sygn. akt I[...] spadek po S.K. oraz po J.K. nabyli: J.K. w udziale 1/8 części, Z.K. w udziale 1/8 części, T.K w udziale 1/8 części, B.Z. w udziale 1/24 części, D.K. w udziale 1/24 części, W.K. w udziale 1/24 części, J.K. w udziale 1/6 części, A.K. w udziale 1/6 części i Z.K. w udziale 1/6 części.

Jak wynika z akt sprawy Burmistrz Miasta i Gminy O. zawiadomieniem z dnia 13 maja 2010 r. nr [...] poinformował J.K. B.Z. W.K. Z.K. T.K. Z.K. D.K. J.K. D.K. Z.K. i A.K. , (domniemanych spadkobierców byłych współwłaścicieli wywłaszczonej nieruchomości), że powzięty został zamiar użycia wywłaszczonej nieruchomości na inny cel niż określony w decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. Urząd Spraw Wewnętrznych z dnia 24 marca 1972 r. nr [...] oraz poinformowano równocześnie o możliwości złożenia wniosku o zwrot tej nieruchomości w terminie 3 miesięcy od daty otrzymania w/w zawiadomienia.

Wniosek o zwrot nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] opow. 0,1291 ha (stanowiąca dawną działkę nr [...] położoną w W. ) położonej w obrębie O. , jedn. ewid. O. w związku z ww. zawiadomieniem złożyli Z.K. ;T.K;. B.Z. ; W.K. w dniu 12 sierpnia 2010 r. oraz J.K. A.K. i J.K. w dniu 13 sierpnia 2010 r. Z.K. złożył przedmiotowy wniosek w dniu 14 grudnia 2010 r. D.K. złożył wniosek o zwrot nieruchomości działając przez pełnomocnika, radcę prawnego P.W. pismem z dnia 2 lutego 2012 r. (którego to faktu nie odnotował organ I instancji, błędnie wskazując, że D.K. nie złożył stosownego wniosku), natomiast wniosku o zwrot przedmiotowej nieruchomości pomimo prawidłowego powiadomienia, nie złożyły Z.K. i D.K. Wojewoda zauważył, że na podstawie przedstawionego przez wnioskodawców w toku postępowania przed organem I instancji postanowienia Sądu Rejonowego w O. ustalono, że Z.K. i D.K. jako nie będącym spadkobiercami po J.K. i S.K. nie przysługuje uprawnienie do złożenia stosownego wniosku o zwrot.

Zgodnie z art. 136 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami uprawnienie D.K. i Z.K. jako spadkobierców J.K. i S/K. do złożenia wniosku o zwrot nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,1291 ha (stanowiącą dawną działkę nr [...] położoną w W. ) położonej w obrębie O. , jedn. ewid. O. wygasło z upływem 3 miesięcy od daty odbioru zawiadomienia o możliwości złożenia takiego wniosku tj. w dniu 17 sierpnia 2010 r. dla Z.K. oraz w dniu 18 sierpnia 2010 r. dla D.K.

W ocenie Wojewody wobec faktu, że D.K. nie złożył wniosku w wymaganym terminie, nawet ewentualne uwzględnienie wniosku Z.K. gdyby za możliwe przyjąć (co budzi wątpliwości ze względu na charakter tego terminu) przywrócenie terminu do złożenia tego wniosku z przyczyn przez niego wskazanych, nie będzie miało wpływu na treść rozstrzygnięcia. W zaistniałej sytuacji brak jest zatem możliwości zwrotu przedmiotowych nieruchomości na rzecz wnioskodawców niniejszego postępowania tj. J.K.; B.Z., W.K.; Z.K. ‘T.K.; J.K. ;D.K.; Z.K.; A.K. , , bowiem wniosek o zwrot nie został skutecznie (w terminie) złożony przez wszystkich do tego uprawnionych. Z kolei w zawiadomieniu Urzędu Miasta O. z dnia 8 lipca 2011 r. zawarto informacje, gdzie należy złożyć stosowny wniosek o zwrot oraz, że w przypadku nie złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości w terminie 3 miesięcy od dnia otrzymania zawiadomienia, uprawnienie do zwrotu tej nieruchomości wygaśnie.

Odnosząc się natomiast do pozostałych przesłanek odmowy zwrotu przedmiotowej nieruchomości wskazanych przez organ I instancji tj. braku przedstawienia przez wnioskodawców tytułu własności ich spadkodawców do wywłaszczonej nieruchomości, stwierdzono, że Wojewoda nie podziela stanowiska organu I instancji w tym zakresie. Zwrócono uwagę na fakt, że w decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. Urząd Spraw Wewnętrznych z dnia 24 marca 1972 r. nr [...] o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w W. , oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,1320 ha wskazano, że stanowi ona współwłasność J.K. w ½ części i S.K. w ½ części. Przedmiotem natomiast niniejszego postępowania nie jest ocena legalności decyzji wywłaszczeniowej. Decyzja wywłaszczeniowa stanowi w rozpoznawanej sprawie dowód w postaci dokumentu urzędowego. Zgodnie z art. 76 K.p.a. dokumenty urzędowe sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w ich zakresie działania stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone. Dokumenty urzędowe korzystają z dwojakiego rodzaju domniemań: domniemania prawdziwości, tzn. że dokument pochodzi od organu, który go wystawił; domniemania zgodności z prawdą oświadczenia organu, od którego dokument pochodzi (W. Siedlecki, Postępowanie cywilne, Warszawa 1972). Kodeks postępowania administracyjnego w art. 76 § 1 i 3 przyjął domniemanie zgodności z prawdą tego, co zostało w dokumencie stwierdzone przez organ, od którego dokument pochodzi. Domniemanie to może być obalone jedynie przez przeprowadzenie dowodu przeciwko treści dokumentu (Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz B. Adamiak, J. Borkowski Rok: 2012 Wydawnictwo C.H.Beck Wydanie: 12). W ocenie organu przedstawione przez organ I instancji dane z ewidencji gruntów, a więc z dokumentów potwierdzających dane geodezyjne o przedmiotowej nieruchomości z okresu kiedy nastąpiło jej przejęcie, nie stanowią wystarczającej podstawy do podważenia danych o własności przedmiotowej nieruchomości zawartych w dokumencie urzędowym jaki stanowi w/w decyzja o wywłaszczeniu. Z tego względu zobowiązanie wnioskodawców do przedstawienia tytuł własności J.K. i S.K. do przedmiotowej nieruchomości uznano za bezpodstawne (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 11 stycznia 2010 r., sygn. akt II SA/Kr 389/09, wyrok z dnia 29 czerwca 2012 r., sygn. akt II SA/Kr 620/12).

W świetle powyższego organ za nie budzący wątpliwości uznał fakt, że w okresie w którym nastąpiło przejęcie własności nieruchomości położonej w W. , oznaczonej jako działka nr [...] o pow. 0,1320 ha jej współwłaścicielami byli J.K. w ½ części oraz S.K. w ½ części. Z tego powodu organ uznał zaskarżone postanowienie Starosty O. z dnia [...][ marca 2012 r. [...] , za prawidłowe.

Na zakończenie zwrócono również uwagę, że aktach sprawy organu I instancji znajduje się wniosek o zwrot przedmiotowej nieruchomości z dnia 13 sierpnia 2010 r. podpisany przez A.K. , co do którego Starosta O. nie odniósł się w treści zaskarżonej decyzji z dnia 2 kwietnia 2012 r. a winien obecnie uczynić to w odrębnym rozstrzygnięciu. Niezależnie jednak od wskazanych powyżej pewnych uchybień tj. błędnego wskazania braku wniosku o zwrot nieruchomości pochodzącego od D.K. oraz braku zajęcia stanowiska w sprawie wniosku A.K. - organ stwierdził, że nie mają one wpływu na treść rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie.

W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie J.K.; B.Z.; W.K.; Z.K.; A.K;. T.K. ;J.K.; Z.K; . D.K. , zarzucili zaskarżonej decyzji:

1) naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, a to: art. 2, art. 21 ust. 1, art. 32 ust. 1 oraz art. 64 ust. 2 Konstytucji, art. 136 ust. 3 i 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. 2004 r. Nr 281, poz. 2782 z późn.zm) poprzez jego błędną wykładnię skutkującą przyjęciem, że z żądaniem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości wystąpić muszą łącznie wszyscy spadkobiercy, zaś niezłożenie wniosku w ustawowym trzymiesięcznym terminie przez któregokolwiek ze spadkobierców powoduje wygaśnięcie roszczenia wszystkich spadkobierców, a także art. 199 K.c. w zw. z art. 209 K.c.,

2) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, 7,8 , 9, 77, 107 § 3 K.p.a.

W oparciu o powyższe skarżący wnieśli o:

1) uchylenie zaskarżonej decyzji oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji;

2) zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz skarżących kosztów postępowania, ewentualnie,

3) skierowanie do Trybunału Konstytucyjnego pytania prawnego czy zgodne z Konstytucją są przepisy art. 136 ust. 3 i 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami interpretowane w ten sposób, że w przypadku niezłożenia wniosku o zwrot nieruchomości przez niektórych spadkobierców współwłaścicieli wywłaszczonej nieruchomości, organ administracyjny w sprawie o zwrot nieruchomości obowiązany jest odmówić zwrotu nieruchomości wszystkim spadkobiercom, także tym, którzy wniosek taki złożyli w terminie lub w toku postępowania administracyjnego.

Skarżący podnieśli, że wyrażony przez organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji pogląd, że z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości muszą wystąpić wszyscy spadkobiercy poprzedniego właściciela, nie znajduje uzasadnienia w przepisach ustawy o gospodarce nieruchomościami. W ocenie skarżących przywoływane przez organ w zaskarżonej decyzji stanowisko judykatury stanowi w istocie niedopuszczalną wykładnię rozszerzającą szczególnego przepisu, jakim jest przepis art. 136 ust. 3 i 5 ustawy. Przyjmując takie stanowisko, organ naruszył przepisy art. 2, art. 21 ust. 1, art. 32 ust. 1 oraz art. 64 ust. 2 Konstytucji RP zapewniające obywatelom ochronę praw własności, dziedziczenia i równość wobec prawa. Wobec powyższego celowym staje się złożenie wniosku o skierowanie do Trybunału Konstytucyjnego stosownego pytania prawnego.

Niezależnie od powyższego podniesiono, że przyjęta przez organ wykładnia art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami narusza również przepis art. 199 K.c w zw. z art. 209 K.c. Przepis ten daje gwarancję, że w przypadku konfliktu pomiędzy współwłaścicielami rozstrzygnięcie nastąpi z uwzględnieniem interesów wszystkich współwłaścicieli. Przepis ten stanowi, że współwłaściciele powinni wyrazić zgodę na dokonanie czynności - tym samym wykładnia art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami, zgodnie z którą każdy z współwłaścicieli nieruchomości bądź spadkobierców zobowiązany jest do złożenia wniosku o jej zwrot, a nie samego poparcia wniosku złożonego przez innego współwłaściciela bądź spadkobiercę nie jest uzasadniona. Wykładania taka jest sprzeczna jest z fundamentalną zasadą prawa do współuczestniczenia w decydowaniu o rzeczy wspólnej, dając w istocie każdemu z współwłaścicieli (nawet reprezentującemu najmniejszy udział) swoiste prawo veta (tak: A. Mincewicz Współwłasność w postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, Casus, nr 1/2009, str. 43-46). W świetle przepisów art. 199 K.c. i 209 K.c., mających zastosowanie do przedmiotowego stanu faktycznego, wystarczającym do dokonania zwrotu nieruchomości jest złożenie w zakreślonym ustawą trzymiesięcznym terminie wniosku o zwrot nieruchomości co najmniej przez jednego spadkobiercę i poparcie tego wniosku przez pozostałych spadkobierców. Organ przy tym winien prawidłowo ustalić stosunek wszystkich współwłaścicieli do wniosku i poinformować wnioskodawców o wyrażanych przez pozostałych współwłaścicieli stanowiskach, tak aby umożliwić im ewentualne wystąpienie do sądu powszechnego o wydanie orzeczenia w trybie art. 199 zd. 2 K.c. Nie może w świetle powyższego ujść uwadze, iż organ winien był zakwalifikować spóźnione w świetle art. 136 ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami wnioski Z.K. i D.K. jako głosy poparcia dla wniosków o zwrot nieruchomości złożonych w terminie przez pozostałych spadkobierców. Gdyby nawet przyjąć, że spóźnione złożenie wniosku nie stanowi poparcia dla innych, wniesionych w terminie wniosków, to organ winien był poinformować wnioskodawców o biernej postawie tych spadkobierców, tak by jako współuprawnieni mogli uruchomić procedurę zabezpieczenia swoich praw przed sądem powszechnym w sposób określony w przepisie art. 199 K.c. Zgodnie z wyrażonym przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stanowiskiem zajętym w wyroku z dnia 23 listopada 2007 r., sygn. akt I SA/Wa 1295/07 na gruncie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, ale wciąż aktualnym poglądem, "legitymację czynną do wszczęcia postępowania o zwrot nieruchomości wywłaszczonej, miał tylko poprzedni właściciel albo jego spadkobierca. W przypadku, kiedy przed wywłaszczeniem nieruchomość stanowiła przedmiot współwłasności, to z wnioskiem o zwrot może wystąpić każdy ze współwłaścicieli i wniosek taki wszczyna postępowanie. Wniosek pochodzi bowiem od podmiotu uprawnionego. Odrębną kwestią jest to natomiast to, że dla orzeczenia o zwrocie nieruchomości wymagana jest zgoda wszystkich uprawnionych do wystąpienia z roszczeniem. Jednak nie można tego warunku odnosić do samego złożenia wniosku wszczynającego postępowanie. Pozostali współwłaściciele mogą bowiem wyrazić zgodę na zwrot nieruchomości już w trakcie postępowania, bądź też w przypadku braku zgody części ze współwłaścicieli, pozostali współwłaściciele mogą uzyskać wyrok sądowy w oparciu o art. 199 K.c. dający im prawo do występowania o zwrot. W wyroku z dnia 18 czerwca 2008 r., sygn. akt II SA/Lu 288/08. WSA w Lublinie stwierdził, że "jeżeli nie wszyscy współwłaściciele złożą wniosek o zwrot nieruchomości w terminie określonym w art. 136 ust. 5 u.g.n., organ administracji obowiązany jest do powiadomienia współwłaścicieli o złożonym wniosku o zwrot oraz do uzyskania stanowiska współwłaścicieli pasywnych (przede wszystkim do ustalenia, czy nie są wnioskowi przeciwni). Uzupełnienie wniosku będzie więc polegało na podpisaniu wniosku przez wszystkich współwłaścicieli lub na upoważnieniu jednego lub kilku ze współwłaścicieli do występowania w imieniu pozostałych. W wyroku z dnia 5 marca 1998 r. IV SA 1106/96 NSA wskazał, że "w razie gdyby wywłaszczono nieruchomość od wszystkich współwłaścicieli nieruchomości, brak wniosku jednego z nich może zastąpić tylko orzeczenie sądu powszechnego wydane na podstawie art. 199 K.c.".

Zdaniem skarżących organy obu instancji błędnie przyjęły, że spóźnienie się ze złożeniem wniosku o zwrot nieruchomości przez Z.K. i D.K. powoduje, że zarówno oni, jak i pozostali spadkobiercy, utracili prawo do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, bowiem złożyli oni wnioski o zwrot nieruchomości, a więc wyrazili zgodę na orzeczenie o zwrocie nieruchomości zgodnie z wnioskami pozostałych spadkobierców, którzy wnioski takie złożyli w terminie i tym samym podjęli czynność zachowawczą w rozumieniu art. 209 K.c.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie w pełni podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w zakwestionowanej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne właściwe są do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a.".

Zaskarżona decyzja prawa nie narusza, a zatem skargi na tę decyzję nie można uznać za zasadną.

Zgodzić się należy z orzekającymi w sprawie organami administracyjnymi, że z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości powinni wystąpić wszyscy właściciele (współwłaściciele) lub ich spadkobiercy i z ich udziałem winno się toczyć to postępowanie, przy czym tytuł prawny do nieruchomości powinien przysługiwać tym wszystkim osobom w dacie zgłoszenia żądania. Wskazuje się na niedopuszczalność zwrotu ułamkowych części nieruchomości. Powyższe stanowisko jest zgodnie akceptowane zarówno przez doktrynę, jak i orzecznictwo (G. Bieniek "Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz", Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis 2008, s. 495 oraz wyroki NSA z dnia 5 stycznia 2001 r. w sprawie sygn. akt IV SA 2217/98, Lex nr 53398 oraz z dnia 24 września 2009 r., w sprawie o sygn. akt I OSK 1385/08, wyrok WSA w Warszawie z dnia 28 września 2005 r. w sprawie sygn. akt I SA/Wa 1371/04, Lex nr 192900; wyrok WSA w Krakowie z dnia 20 maja 2009 r., sygn. akt II SA/Kr 445/09, Lex 550461; wyrok WSA w Krakowie z dnia 16 listopada 2011 r., sygn. akt II SA/Kr 1358/11, Lex 1152798).

W ocenie składu rozpoznającego sprawę brak wniosku pochodzącego od wszystkich uprawnionych nie uniemożliwia wydania decyzji merytorycznej w tym przypadku. Jeśli bowiem wniosek o zwrot mogą złożyć wyłącznie wszyscy właściciele (współwłaściciele) nieruchomości lub ich aktualni spadkobiercy, oznacza to, że tylko wspólnie posiadają legitymację procesową do uzyskania merytorycznego rozstrzygnięcia w przedmiocie zwrotu. Taką konieczność, a nie tylko możliwość współwystępowania, można określić jako legitymację procesową łączną, której brak nie uniemożliwia zakończenia sprawy, ale prowadzi do wydania decyzji o oddaleniu wniosku, będącej przecież rozstrzygnięciem merytorycznym (na konieczność wydania decyzji negatywnej w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości przy braku wniosku pochodzącego od wszystkich uprawnionych wskazuje również G. Bieniek w: "Ustawa o gospodarce nieruchomościami...", s. 495).

Odnosząc do zawartych w skardze zarzutów należy za organem odwoławczym wskazać, że jak wskazuje się w orzecznictwie sądowym, w przypadku gdy wywłaszczona nieruchomość należała poprzednio do kilku współwłaścicieli, względnie gdy po poprzednim właścicielu pozostało kilku spadkobierców, zwrot nieruchomości wywłaszczonej może nastąpić jedynie na rzecz wszystkich współwłaścicieli. Złożenie wniosku przez część uprawnionych i jego nie uzupełnienie skutkować zatem winno oddaleniem wniosku z uwagi na brak legitymacji wnioskodawców do nabycia prawa – np. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 24 lipca 2008 r., sygn. akt II SA/Gd 201/08.

Należy przy tym wskazać, że krąg podmiotów, które mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, a więc mają czynną legitymację procesową w postępowaniu administracyjnym w sprawie, której przedmiotem jest zwrot nieruchomości i dokonanie rozliczeń z tytułu jej zwrotu, wynika z art. 136 ust. 3 u.g.n. W postępowaniu administracyjnym o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, wniosek musi pochodzić od wszystkich poprzednich właścicieli (współwłaścicieli), bądź od wszystkich spadkobierców poprzednich właścicieli wywłaszczonej nieruchomości, a brak wniosku pochodzącego od wszystkich współwłaścicieli wyłącza możliwość wydania pozytywnej decyzji o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości.

Roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie jest podzielne, co wynika z całokształtu regulujących tę instytucję przepisów. W sytuacji, w której wnioskodawca nie mając samodzielnej legitymacji do wystąpienia z wnioskiem nie istnieje możliwość orzeczenia o zwrocie nieruchomości w części, względnie o zwrocie udziału we współwłasności nieruchomości.

Należy także wskazać i na to, że termin określony w art. 136 ust. 5 u.g.n. ma charakter materialnoprawny i jego bieg rozpoczyna się z chwilą doręczenia zawiadomienia o możliwości domagania się zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Termin ten wynosi 3 miesiące i po jego upływie roszczenie o zwrot nieruchomości wygasa. Skoro z mocy ustawy roszczenie wygasa po upływie wyznaczonego terminu, to nie można tego terminu już przedłużyć czy też jego liczenie określić inaczej niż od dnia doręczenia zawiadomienia, o którym mowa w art. 136 ust. 2 i 5 u.g.n. Terminy prawa materialnego nie podlegają przedłużeniu lub skróceniu i określone takim terminem prawo wygasa z chwilą jego upływu.

Tym samym w kontekście powyższych rozważań podniesiony w pkt 1 skargi, a w ślad za tym także i w pkt 2 skargi zarzuty należało uznać za bezzasadne. Sąd nie podziela zarzutów skargi, iż w sprawie doszło do naruszenia prawa procesowego, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie składu orzekającego stan faktyczny sprawy został prawidłowo ustalony, a ocena zgromadzonego materiału dowodowego nie narusza zasady swobodnej oceny dowodów.

Należy podkreślić także, że nie zasługuje na uwzględnienie zarzut skarżących, którzy podnoszą, że w sytuacji gdy nie wszyscy spadkobiercy byłych właścicieli wywłaszczonej nieruchomości wnoszą o jej zwrot, to zwrotem powinien być objęty udział we współwłasności tych, którzy taki wniosek składają. Co prawda nie ma przepisu wskazującego wprost na brak możliwości zwrotu udziału w wywłaszczonej nieruchomości (ułamkowej części udziału we własności), zgodnie jednak z treścią art. 136 ust. 3 u.g.n. żądanie zwrotu może dotyczyć tylko całości lub części nieruchomości, a zatem tylko o całości lub o części nieruchomości może orzekać organ, przy czym wyrażenie dotyczące zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości może być rozumiane wyłącznie w kontekście niewykorzystania części tej nieruchomości na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej, a nie ułamkowym udziale w prawie własności. Jest przy tym oczywiste, że cel wywłaszczenia jest realizowany na nieruchomości lub jej fizycznie określonej części, a nie na udziale we własności nieruchomości. Na podkreślenie zasługuje fakt, ze konsekwencją orzeczenia o zwrocie nieruchomości lub jej części jest nie tylko zmiana właściciela, ale także fizyczne wydanie nowemu właścicielowi przedmiotu zwrotu. To wszystko prowadzi do jednoznacznego wniosku, że nie jest możliwy zwrot udziału we współwłasności (wyrok WSA w Krakowie z dnia 23 stycznia 2009 r., sygn. akt II SA/Kr 1119/08, Lex 531021; wyrok WSA w Krakowie z dnia 21 lutego 2011 r., sygn. akt II SA/Kr 1507/10, Lex 993256). Nie mają także zastosowania w takiej sprawie roszczenia wynikające z przepisów Kodeksu cywilnego co do zasad rozporządzania rzeczą wspólną lub podejmowania innych czynności dotyczących rzeczy wspólnej (art. 199 K.c.), ponieważ w stanie faktycznej tej sprawy wnioskodawcom nie przysługiwała żadna rzecz wspólna. Dopiero nabycie, niejako "powrotne" danej nieruchomości mogłoby uzasadniać stosowanie art. 199 K.c. przez współwłaścicieli. Analogicznie art. 202 K.c. i art. 208 K.c. jako dotyczące uprawnień do rzeczy wspólnej w tej sprawie nie mogły mieć zastosowania.

Sąd orzekając w tej sprawie uznał także, że wykładania organów administracji nie narusza przepisów Konstytucji RP, a także że nie byłoby zasadnym składanie wniosku do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodności z Konstytucją RP art. 136 ust. 3 i 5 u.g.n. w zakresie niezgodności tego przepisu z ustawą zasadniczą w zakresie przyjętego przez ustawodawcę rozwiązania, zgodnie z którym brak złożenia w zakreślonym terminie wniosku o zwrot nieruchomości pochodzącego od wszystkich uprawnionych skutkuje brak zwrotu także i wobec tych, którzy taki wniosek w terminie złożyli.

Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja wydana została zgodne z obowiązującymi przepisami prawa, w szczególności z art. 136 ust. 2, ust. 3 i ust. 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Z tych względów i na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji i skargę oddalił.