Postanowienie WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 630/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2008-12-15 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Zwolniono od kosztów sądowych
Oddalono wniosek o ustanowienie pełnomocnika
Powołane przepisy: article: art. 260, art. 246 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący: SWSA Magdalena Józefczyk po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2008r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, z dnia [...] maja 2008r., Nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności aktu własności ziemi postanawia I. przyznać skarżącej prawo pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych; II. odmówić ustanowienia adwokata.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 28 października 2008r., sygn. akt II SA/Rz 630/08 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie przyznał skarżącej J. C. prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (pkt I) oraz odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie tj. ustanowienia adwokata (pkt II postanowienia).

Powyższe postanowienie zostało doręczone skarżącej w dniu 14 listopada 2008r. wraz z pouczeniem o możliwości wniesienia sprzeciwu. W ustawowym terminie do wniesienia środka zaskarżenia tj. w dniu 21.11.2008r. (data nadania pisma na poczcie) J. C. wniosła sprzeciw na powyższe orzeczenie, a dokładniej na pkt II orzeczenia i wniosła o przyznanie prawa pomocy w postaci ustanowienia adwokata z urzędu. W jego uzasadnieniu wskazała, iż z uzyskanej od radcy prawnego opinii, do tej kategorii spraw "potrzebny jest adwokat". Podniosła ponadto, iż przed Sądem Rejonowym i w "Urzędzie" toczą inne jej sprawy i w związku z tym ponosi opłaty na listy polecone, ksera z poświadczeniami notarialnymi, drobne opłaty. Posiada na utrzymaniu zwierzęta domowe, a pieniędzy nie wystarcza jej do końca miesiąca. Wskazała, iż "nie stać jej na adwokata z wyboru bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie".

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2002 r. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) - powoływanej dalej jako P.p.s.a. w przypadku skutecznego wniesienia sprzeciwu, postanowienie referendarza sądowego w przedmiocie pomocy prawnej traci moc, a Sąd rozpoznaje wniosek na nowo.

Wskazać trzeba, iż zgłoszone w sprzeciwie przez J. C. żądanie zmiany postanowienia poprzez ustanowienie adwokata nie może odnieść skutku, albowiem już samo wniesienie sprzeciwu powoduje z mocy ustawy utratę mocy wiążącej postanowienia referendarskiego i przejęcie sprawy do rozpoznania przez sąd. Uzasadnienie sprzeciwu stanowi zaś uzupełnienie rozpoznawanego wniosku dotyczącego zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata.

Zgodnie z art. 245 § 1, § 2 i 3 oraz art. 246 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie zastępcy procesowego m. in. adwokata, radcy prawnego (art. 245 § 2), gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Instytucja zwolnienia od kosztów jest wyjątkiem od zasady wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. z której wynika, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Takim szczególnym przepisem jest m.in. art. 246 P.p.s.a.

Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe.

Zwolnienie od ponoszenia opłat sądowych jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równomiernego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji i dlatego może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli – (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek –"Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi" – Komentarz, wyd. Zakamycze 2005, str. 594).

Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym musi więc odbywać się przy dokładnym rozpatrzeniu sytuacji majątkowej wnioskodawcy, przy czym strona ubiegająca się o nie musi wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.

Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy, Sąd uznał, iż wniosek J. C. zasługuje na częściowe uwzględnienie, uzasadniające przyznanie ww. prawa pomocy w zakresie częściowym.

Wnioskodawczyni w uzasadnieniu wniosku PPF wskazała, iż jest osobą samotną, utrzymuje się z emerytury w wysokości 888,04 złotych, z której ponosi "koszty na żywność, opłaty za energię elektryczną, gaz, telefon, podatek, opał, naprawy, ubezpieczenia". Pieniądze z emerytury wystarczają na bardzo skromne utrzymanie, w związku z czym nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania.

Na posiadany przez nią majątek składa się drewniany dom o pow. 40 m² oraz częściowo zabudowana nieruchomość rolna o pow. 3,91 ha. Do wniosku wnioskodawczyni dołączyła następujące dokumenty: wyciąg rachunku bankowego

z ujemnym saldem -6,95 zł. na dzień 30 września 2008r., kserokopie nakazu płatniczego podatku rolnego i od nieruchomości (roczny wymiar 1078 zł.) wraz

z potwierdzeniem wpłaty III raty w kwocie 270 zł., dowody spłat kredytu/pożyczki za miesiące październik i listopad 2008 r. (po 87,32 zł.), faktury opłat za telefon (miesiąc czerwiec i lipiec 2008 r. - odpowiednio 86,98 i 88,68 zł.) i energię elektryczną (do zapłaty do 3 września 2008 r. łącznie 46,14 zł.) oraz potwierdzenie wpłaty składki konserwacyjnej za 2008 r. na Spółkę Wodną – 40 zł.

Analizując zawarte we wniosku i sprzeciwie oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach Sąd uznał, że nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. obejmującym oprócz zwolnienia od kosztów sądowych także ustanowienie adwokata. Wprawdzie dochód osiągany przez skarżącą jest niski to jednak sytuacja skarżącej, nie jest na tyle zła, aby J. C. nie mogła partycypować w kosztach postępowania. Wnioskodawczyni nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, nie wskazała również jakie jej konieczne i uzasadnione potrzeby byłyby wskutek poniesienia tychże kosztów zagrożone.

Z zawartych we wniosku informacji wynika, iż do niezbędnych wydatków ponoszonych przez skarżącą należy zaliczyć opłaty ponoszone na utrzymanie siebie

i domu. Z wymienionych przez skarżącą wydatków ponoszonych w okresach miesięcznych to: podatek od nieruchomości (średnio 90 zł./m-c), opłata za energię elektryczną (ok. 23 zł./ m-c) oraz wpłata na Spółkę Wodną (ok. 3,40 zł. miesięcznie). Suma tych kwot oraz raty pożyczki/kredytu (87 zł.) i należności za telefon (ok. 88 zł.) daje kwotę ok. 290 zł. miesięcznie, która po odjęciu od kwoty emerytury daje różnicę ok. 600 zł. Uwzględniając wydatki na zakup żywności dla jednej osoby i własne utrzymanie należy więc stwierdzić, że J. C. ma możliwość wygospodarowania pewnych środków finansowych na pokrycie przynajmniej części kosztów postępowania.

Sąd uznał, iż przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych, będzie wystarczającą formą pomocy ze strony Skarbu Państwa. Brak obowiązku ponoszenia przez skarżącą kosztów postępowania umożliwi jej wygospodarowanie środków na ewentualne ustanowienie fachowego pełnomocnika.

W ocenie Sądu przepisy regulujące instytucję prawa pomocy wskazują na wyjątkowy jej charakter. Stąd zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy i być stosowane jedynie wobec osób pozbawionych środków do życia, dla których poniesienie najmniejszych wydatków związanych z postępowaniem sądowym stanowiłoby barierę do dochodzenia swych praw przed sądem.

Do takich osób Sąd nie zaliczył J. C. Wnioskodawczyni posiada stałe źródło dochodu (pobierana emerytura), jej potrzeby mieszkaniowe są również zabezpieczone. Nie posiada nikogo na utrzymaniu, jest także właścicielką nieruchomości rolnej.

Uznając potrzebę działania przez fachowego pełnomocnika skarżąca powinna sama wygospodarować na to potrzebne środki finansowe. W ocenie Sądu, J. C. jest w stanie ponieść taki wydatek, związany z ustanowieniem adwokata

a jednocześnie nie pozbawi jej to środków do życia. Sytuacja majątkowa skarżącej nie jest na tyle trudna, by nie mogła ona choć w części ponosić wydatków (tj. kosztów ustanowienia adwokata), związanych z wniesieniem przez nią skargi do tut. Sądu.

Na marginesie Sąd zauważa, iż powoływany w sprzeciwie fakt, iż przed "innymi sądami cywilnymi i urzędami" toczą się postępowania w toku których skarżąca ponosi wydatki (co uzasadnia ustanowienie adwokata w niniejszej sprawie), nie może być wzięty pod uwagę przy rozpoznawaniu wniosku o przyznania prawa pomocy. Ta okoliczność może być wzięta pod uwagę przy rozpoznawaniu ewentualnego wniosku o przyznanie prawa pomocy w ramach prowadzonych spraw cywilnych.

Mając powyższe na uwadze Sąd zwolnił J. C. od ponoszenia kosztów sądowych i odmówił ustanowienia adwokata.

Z tych względów, na podstawie art. 260 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.