Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2993/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-03-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 152
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 16 ust. 1, art. 3 ust. 22, art. 16a ust. 8 pkt 1 lit. b
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Szmydt Sędziowie: Sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.) Sędzia WSA Iwona Maciejuk Protokolant referent stażysta Małgorzata Sieczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 marca 2014 r. sprawy ze skargi D. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] października 2013 r., nr [...], po rozpoznaniu odwołania D. S., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...], o odmowie przyznania specjalnego zasiłku rodzinnego na matkę M. P..

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

Wnioskiem z dnia 26 czerwca 2013 r. D. S. zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w [...] o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad matką M. P., ur. [...] lutego 1932 r. Do wniosku dołączyła stosowne dokumenty potwierdzające jej sytuację zawodową i dochodową rodziny oraz stan zdrowia matki, tj. orzeczenie o stopniu niepełnosprawności. W wyniku przeprowadzonych w dniach 5 lipca 2013 r. oraz 8 lipca 2013 r. rodzinnych wywiadów środowiskowych ustalono, że D. S. prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe z synem A., natomiast M. P. zamieszkuje oddzielnie, pod innym adresem w [...] i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. M. P. na podstawie orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] lutego 2000 r., nr akt [...], została uznana za osobę niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym i stwierdzono u niej niezdolność do samodzielnej egzystencji. Wcześniej na podstawie orzeczenia Obwodowej Komisji do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia Nr [...] w [...] z dnia [...] marca 1997 r., nr akt [...], była zaliczona do I grupy inwalidów (termin kolejnego badania był wyznaczony na luty 2000 r.). Miesięczny dochód na osobę w rodzinie, wyliczony na potrzeby przedmiotowego świadczenia, został obliczony na kwotę [...] zł. Przeprowadzony wywiad środowiskowy potwierdził, że D. S. sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką. Wnioskodawczyni posiada gospodarstwo rolne na terenie gminy [...] o pow. [...] ha przeliczeniowego ([...] ha fizycznego). W okresach od 11 kwietnia 2008 r. do 30 kwietnia 2012 r. podlegała oraz od 1 lipca 2013 r. do nadal podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników na wniosek jako rolnik (pismo KRUS Oddział Regionalny w [...] Placówka Terenowa w [...] Nr [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r.). W okresie od 1 maja 2012 r. do 30 czerwca 2013 r. pobierała świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowanej opieki nad niepełnosprawną matką. Zgodnie z przedłożonym świadectwem pracy z dnia 16 grudnia 1997 r. wystawionym przez firmę PPHU "[...]" D. S. pozostawała w stosunku pracy w okresie od 16 września 1997 r. do 16 grudnia 1997 r., który ustał w wyniku upływu terminu, na jaki umowa o pracę była zawarta (okres próbny do 16 grudnia 1997 r.)

Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...], odmówił przyznania D. S. specjalnego zasiłku opiekuńczego na matkę M. P.. W uzasadnieniu decyzji, powołując się na treść art. 16a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm.) – zwanej dalej "uśr", Prezydent stwierdził, że pomimo, iż osoba wymagająca opieki legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności, jak też spełnione jest ustawowe kryterium dochodowe, to jednak ze złożonych dokumentów wynika, że wnioskodawczyni nie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Organ wskazał, że w trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego ustalono, że D. S. nie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką M. P.. Z dokumentów wynika, iż stosunek pracy ustał w dniu 16 grudnia 1997 r., ponieważ zakończył się okres na jaki umowa o pracę została zawarta. Dodatkowo organ I instancji wskazał, że według orzeczenia matka wnioskodawczyni posiada znaczny stopień niepełnosprawności od 21 marca 1997 r. Natomiast na podstawie informacji uzyskanych z PUP w [...] wynika, że do 1 maja 2012 r. wnioskodawczyni była aktywna zawodowo i regularnie przyjmowała proponowane oferty pracy. W związku z tym brak jest rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Z informacji uzyskanych z KRUS wynika, iż D. S. podlega ubezpieczeniu z tytułu posiadanego gospodarstwa rolnego, co również stanowi przesłankę do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia.

Od decyzji Prezydent Miasta [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r. odwołanie złożyła D. S. wnosząc o jej uchylenie, gdyż jest krzywdząca i oparta na nieprawdziwych oraz niewnikliwych przesłankach. W uzasadnieniu odwołania podkreśliła, że nie podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu z tytułu posiadanego gospodarstwa, gdyż jej gospodarstwo ma pow. [...] ha przeliczeniowego. Z uwagi, iż od 1 lipca 2013 r. nie posiadała żadnego ubezpieczenia, bowiem przestano jej wypłacać świadczenie pielęgnacyjne, ubezpieczyła się na wniosek i w każdej chwili może z niego zrezygnować. Wskazuje, że wcześniej na potrzeby świadczenia pielęgnacyjnego ta okoliczność nie stanowiła negatywnej przesłanki. Odnośnie zarzutu, że nie zrezygnowała z zatrudnienia, odwołująca wskazała, że jej stosunek pracy ustał 16 grudnia 1997 r., ponieważ zakończył się okres na jaki umowa była zawarta. Nie powinno to być powodem odmowy, gdyż miała możliwość i propozycję ze strony zakładu pracy dalszego zatrudnienia na etat, ale odmówiła bo nie mogłaby pogodzić pracy z opieką nad niepełnosprawnymi rodzicami. Była to rezygnacja z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki. Odnosząc się do zarzutu aktywności zawodowej w PUP, podała, że gdyby była aktywna zawodowo i regularnie przyjmowała oferty pracy to ostatecznie musiałaby podjąć pracę. W innym przypadku straciłaby status osoby bezrobotnej. Ostatecznie jednak pracy nie podjęła ze względu na konieczność sprawowania opieki nad rodzicami. Uważa, że w jej przypadku niepodejmowanie zatrudnienia jest równoznaczne z rezygnacją z zatrudnienia. Odmowa świadczenia wynika stąd, że są nowe przepisy, które każdy inaczej rozumie. Dotychczas rezygnacją z zatrudnienia z powodu opieki było zarówno zwolnienie się z pracy, jak i niepodejmowanie pracy. Obecnie obowiązuje tylko zwolnienie się z pracy z adnotacją w świadectwie pracy, że następuje z powodu opieki, co jest dla niej krzywdzące i niemożliwe do zrealizowania.

Po rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium w [...] wskazało, że z dniem 1 stycznia 2013 r. na podstawie ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. w sprawie zmiany ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548) nastąpiła istotna nowelizacja uśr. Ustawodawca wprowadził nową formę świadczenia rodzinnego o charakterze opiekuńczym, tj. specjalny zasiłek opiekuńczy. Zgodnie z art. 16a ust. 1 uśr specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub stopniem pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie do ust. 2 tego przepisu specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2. Przepisy art. 5 ust. 4-9 stosuje się odpowiednio. Powołany przepis określa zasady i warunki przy spełnieniu, których możliwe jest otrzymanie specjalnego zasiłku opiekuńczego, w tym m.in.: legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki znacznym stopniem niepełnosprawności, rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez osobę sprawującą opiekę oraz spełnienie ustawowego kryterium dochodowego.

Kolegium ustaliło, że wniosek o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego został złożony przez D. S. w związku z opieką nad matką M. P.. Z przedłożonych dokumentów wynika, że M. P. legitymuje się orzeczeniem Lekarza Rzeczoznawcy Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] lutego 2000 r., nr akt [...], na podstawie którego została uznana za osobę niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym i stwierdzono u niej niezdolność do samodzielnej egzystencji. Wcześniej na podstawie orzeczenia Obwodowej Komisji do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia Nr [...] w [...] z dnia [...] marca 1997 r., nr akt [...], była zaliczona do grupy inwalidów (termin kolejnego badania był wyznaczony właśnie na luty 2000 r.). Niepełnosprawność w stopniu znacznym istnieje od 21 marca 1997 r. Zdaniem SKO w [...], przesłanka ustawowa w tym zakresie została spełniona.

Kolegium wskazało, że kolejnym warunkiem niezbędnym do otrzymania wnioskowanego świadczenia jest faktyczna rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną. Zgodnie z art. 3 pkt 22 uśr przez zatrudnienie lub inną pracę zarobkową rozumieć należy wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunki służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych; a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.

Organ odwoławczy podał, że D. S. bezpośrednio przed złożeniem wniosku o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego była uprawniona do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Świadczenie to pobierała w okresie od 1 maja 2012 r. do 30 czerwca 2013 r. na podstawie decyzji organu I instancji. Decyzja ta wygasła z mocy prawa w związku z art. 11 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw. W okresie poprzedzającym okres pobierania świadczenia pielęgnacyjnego D. S. od 22 grudnia 1997 r. do 30 kwietnia 2012 r. posiadała status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku. Ostatnio w zatrudnieniu pozostawała w okresie od 16 września 1997 r. do 16 grudnia 1997 r., a stosunek pracy ustał w powodu upływu terminu umowy na jaki była zawarta (okres próbny do 16 grudnia 1997 r.) - dowód świadectwo pracy z dnia grudnia 1997 r. Zdaniem Kolegium wskazuje to, że zarówno bezpośrednio przed złożeniem wniosku o ustalenie prawa de specjalnego zasiłku opiekuńczego, jak i poprzedzającego go wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego D. S. nie pozostawała w zatrudnieniu oraz nie wykonywała innej pracy zarobkowej w rozumieniu powołanego wyżej art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych, z której mogłaby zrezygnować. W tej sytuacji nie może być uznana za osobę, która zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Ustanie stosunku pracy odwołującej w 1997 r. nie nastąpiło na jej wniosek, z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym rodzicem, ale z powodu wygaśnięcia umowy o pracę zawartej na czas określony. Rezygnacja z zatrudnienia musi być powiązana z celem, jakim jest sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną. Celem specjalnego zasiłku opiekuńczego jest zapewnienie dochodu osobie, która sama nie może sobie tego zapewnić, gdyż musi opiekować się osobą niepełnosprawną w takim stopniu (zakresie), który uniemożliwia jej zadbanie o środki finansowe pochodzące z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Konieczne jest istnienie związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki. Istotne są okoliczności i intencje rezygnacji z zatrudnienia. Osoba uprawniona do specjalnego zasiłku opiekuńczego musi zrezygnować z zatrudnienia z własnego wyboru, a nie być bezrobotną nie z własnej woli, samodzielnie nie będącą w stanie poradzić sobie z niekorzystną sytuacją na rynku pracy, brakiem odpowiednich kwalifikacji itp. Kolegium stwierdziło, że odwołująca nie spełnia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia i innej pracy zarobkowej, o której mowa w art. 16a ust. 1 uśr.

SKO w [...] wskazało, że w sprawie nie zaszła negatywna przesłanka, o której mowa w art. 16a ust. 8 pkt 1 lit. b) uśr, na którą powołał się organ I instancji w zaskarżonej decyzji. Odwołująca nie podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu na podstawie ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 z późn. zm.). Podmioty podlegające obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu z mocy ustawy zostały wyszczególnione w art. 16 uśr i dotyczy to osób posiadających gospodarstwo rolne o powierzchni powyżej 1 ha przel. W niniejszej sprawie nie ma to miejsca. Z pisma KRUS z dnia [...] sierpnia .2013 r. wynika, że D. S. od dnia 1 lipca 2013 r. podlega ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu na wniosek jako rolnik. Pozostaje to bez wpływu na byt prawny zaskarżonej decyzji organu I instancji, bowiem odwołująca nie spełniła łącznie warunków określonych w art. ust.1 i ust. 2 uśr.

Kolegium wskazało również, że specjalny zasiłek opiekuńczy i świadczenie pielęgnacyjne są świadczeniami przyznawanymi na podstawie odrębnych przepisów i w stosunku do których muszą być spełnione odmienne kryteria. Przepis art. 17 ust. 1 uśr przewiduje, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego może być przyznane osobie sprawującej osobistą opiekę nad osobą niepełnosprawną jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Na potrzeby świadczenia pielęgnacyjnego pobieranego do 30 czerwca 2013 r. odwołująca była kwalifikowana jako osoba niepodejmująca zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a nie rezygnująca z tego zatrudnienia. Po zmianie przepisów, jaka nastąpiła od dnia 1 stycznia 2013 r., zaostrzeniu podlegają natomiast warunki do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego dotyczące osoby niepełnosprawnej, których obecnie matka odwołującej nie spełnia (dot. to okresu powstania niepełnosprawności). Natomiast przepis art. 16a ust. 1 uśr dotyczący specjalnego zasiłku opiekuńczego wymaga już, aby osoba sprawująca opiekę nad osobą niepełnosprawną zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Ta różnica ma istotny wpływ na prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Od powyższej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2013 r. D. S. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów art. 2, art. 18, art. 67 ust. 2 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie zgodnie z jej pierwotnym wnioskiem o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego i składek na ubezpieczenie emerytalno-rentowe od 1 lipca 2013 r. Skarżąca wskazała, że zaskarżona decyzja jest dla niej krzywdząca i niesprawiedliwa. Od 1 maja 2012 r. pobierała świadczenie pielęgnacyjne. W związku ze zmianą ustawy o świadczeniach rodzinnych, MOPR odebrał jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z dnia 30 czerwca 2013 r. i odmówił prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego od dnia 1 lipca 2013 r. SKO w [...] również odmówiło jej specjalnego zasiłku rodzinnego. Wskazała, że zarzucono jej, że nie zrezygnowała z zatrudnienia z własnego wyboru, aby zająć się niepełnosprawnymi rodzicami. Przyznała, że jej umowa o pracę wygasła, gdyż zakończył się okres na który została zawarta, ale miała możliwość i propozycję ze strony pracodawcy jej przedłużenia na czas nieokreślony. Skarżąca pokreśliła, że zrezygnowała z zatrudnienia z własnego wyboru, odmawiając konkretnej pracy oraz dobrowolnie pozbawiła się możliwości zarobkowania na rzecz niepełnosprawnych członków rodziny. Odmowa i dobrowolna rezygnacja z zatrudnienia była podyktowana tylko i wyłącznie koniecznością sprawowania stałej opieki na niepełnosprawnymi rodzicami i to było jej jedynym celem. Wskazała również, że w tamtych czasach nie praktykowano takich wpisów, nie przewidywał tego Kodeks pracy, a ona sama nie mogła zażądać takiego wpisu, ani przewidzieć że będzie potrzebny w przyszłości.

W ocenie skarżącej, żądanie takiego wpisu po 1 lipca 2013 r. jest stosowaniem prawa wstecz. Z nowych przepisów wynika, że w jej sytuacji, aby uzyskać wpis musiałaby się zatrudnić, następnie zrezygnować z zatrudnienia i mieć świadectwo pracy z wymaganym wpisem. Jest to wymóg absurdalny i niemożliwy do spełnienia w trakcie sprawowania stałej opieki.

Skarżąca wskazała, że przez dłuższy czas sprawowania opieki, nie wiedząc, że może ubiegać się o zasiłek opiekuńczy, była zarejestrowana w RUP ze względu na ubezpieczenie zdrowotne. O tym, że przysługuje jej zasiłek opiekuńczy dowiedziała się w RUP w momencie, gdy wyjaśniła swoją sytuację rodziną i odmówiła przyjęcia oferty pracy. Poradzono jej, aby zrezygnowała ze statusu osoby bezrobotnej i zwróciła się do MOPR w celu ubiegania się o zasiłek opiekuńczy. Podała, że dobrowolnym ubezpieczeń rolnym objęła się po informacji z MOPR, że od 1 lipca 2013 r. nie posiada żadnego ubezpieczenia.

Skarżąca podkreśliła, że pozbawienie jej prawa do specjalnego zasiłku pielęgnacyjnego jest szczególnie krzywdzące, gdyż została pozbawiona wsparcia w trakcie sprawowania opieki, zarówno przed jak i po 1 lipca 2013 r. Nadal sprawuję opiekę nad niepełnosprawną matką (ojciec nie żyje od pół roku). Jej sytuacja rodzinna nie poprawiła się, a wręcz się pogorszyła.

Zdaniem skarżącej, wprowadzenie nowych przepisów narusza zasadę sprawiedliwości społecznej uregulowaną w art. 2 konstytucji RP poprzez podział dotychczas uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego na dwie grupy, tj. uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego i uprawnionych do specjalnego zasiłku opiekuńczego i stosowanie różnych kryteriów dla osób w podobnej sytuacji. Narusza to zasadę równości wobec prawa i prawo do równego traktowania przez władze publiczne zawarte w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Poprzez odmowę wsparcia narusza się podstawowe przepisy Konstytucji RP gwarantujące ochronę rodziny i szczególną pomoc ze strony władz publicznych rodzinie znajdującej się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej. Wskazała, że sprawując osobistą opiekę nad matką zrezygnowała z zatrudnienia z własnego wyboru i spełnia swój obowiązek moralny, jak i obowiązek alimentacyjny wynikający z Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna.

Materialnoprawną podstawę dla wydania zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 16a uśr zgodnie z którym, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub stopniem pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie do ust. 2 art. 16a uśr specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 tj. kwoty 623 zł. Nabycie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego uzależnione jest zatem od spełnienia szeregu przesłanek wymienionych w przepisach art. 16a ust. 1 – 2 uśr, a także niewystąpienia przesłanek negatywnych, o których mowa w ust. 8.

W sprawie bezsporne jest, że skarżąca opiekuje się matką M. P., która na podstawie orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] lutego 2000 r. została uznana za osobę niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym i stwierdzono u niej niezdolność do samodzielnej egzystencji. Natomiast wcześniej na podstawie Obwodowej Komisji do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia Nr [...] w [...] z dnia [...] marca 1997 r., nr akt [...], była ona zaliczona do I grypy inwalidów.

W rozpoznawanej sprawie organy administracji publicznej, powołując się na obowiązujący od dnia 1 stycznia 2013 r., przepis art. 16a ust. 1 uśr, odmówiły przyznania skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego, podnosząc, że nie ma bezpośredniego związku między rozwiązaniem stosunku pracy przez wnioskodawcę, co miało miejsce w dniu 16 grudnia 1997 r., a ustalonym stopniem niepełnosprawności jego matki, co datuje się od dnia 21 marca 1997 r. W ocenie organów wnioskodawczyni nie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności, co jest przesłanką konieczną do uzyskania przedmiotowego świadczenia.

Organy obu instancji wskazują, że skarżąca nie zrezygnowała z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką. Podnoszą, że stosunek pracy skarżącej ustał z dniem 16 grudnia 1997 r., wskutek upływu terminu na który był zawarty. Uszło jednak uwadze organu odwoławczego, że z dokumentów PUP w [...] (karta 111 akt admin.) wynika, że skarżącej przedstawiano różne oferty pracy odpowiednio: w dniu 25 sierpnia 2010 r. – pracownik biurowo-magazynowy (StPr/10/1710) oraz pracownik biurowy (StPr/10/1905), w dniu 1 sierpnia 2011 r. – sprzątaczka (StPr/11/0977) oraz w dniu 6 lutego 2012 r. – pokojowa (StPr/12/0036). Z dokumentów tych wynika również, że skarżąca przyjęła wszystkie wyżej wymienione oferty pracy.

Organ pierwszej instancji stwierdził, że skarżąca nie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką, gdyż stosunek pracy ustał w dniu 16 grudnia 1997 r. z uwagi na upływ czasu na który był zawarty. Ponadto stwierdził, że na podstawie informacji z PUP w [...] wynika, że do 1 maja 2012 r., skarżąca była aktywno zawodowo i regularnie przyjmowała proponowane oferty pracy. Natomiast organ II instancji opisaną wyżej kwestię zupełnie pominął i dokonał analizy przesłanki rezygnacji z zatrudnienia przez pryzmat ustania stosunku pracy w dniu 16 grudnia 1997 r.

W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie nie zostało w sposób dokładny i wszechstronny, czy proponowane skarżącej w latach 2010-2012 oferty pracy zakończyły się podjęciem przez skarżącą pracy zarobkowej. To, że skarżąca przyjmowała proponowane jej w Urzędzie Pracy propozycje zatrudnienia nie oznacza, że skarżąca nawiązała stosunek zatrudnienia u danego pracodawcy.

Sąd stwierdza również, że w aktach administracyjnych znajduje się oświadczenie z dnia 19 lipca 2013 r., w którym skarżąca stwierdza, że dochód z 2011 r. uzyskała z pracy społecznej w charakterze ławnika w Sądzie Okręgowym w [...] w latach 2008-2011. Znajduje się również wydane przez Prezesa Sądu Okręgowego pismo z dnia 1 grudnia 2011 r. zawierające podziękowanie za wzorowe pełnienie funkcji ławnika Sądu Okręgowego w [...] w kadencji 2008-2011. Wskazać należy, że instytucja ławnika uregulowana jest w Dziale IV Rozdziale 7 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. 2013 r., poz. 247 ze zm.) – zwanej dalej "usp". Z przepisów o ławnikach wynika, że mandat ławnika sądowego pochodzi z wyboru na czteroletnią kadencję, na ławniku spoczywają pewne obowiązki (np. udział w naradach oraz posiedzeniach i rozprawach, uczestnictwo w posiedzeniu rady ławniczej). Z racji pełnionej funkcji ławnik otrzymuje rekompensatę pieniężną za czas wykonywania czynności w sądzie

Okoliczność pełnienia przez skarżącą funkcji ławnika powinna zostać wyjaśniona i oceniona przez organy administracji pod kątem zatrudnienia lub wykonywania innej pracy zarobkowej, o której mowa w art. 16a ust 1 uśr. Organy powinny rozważyć, czy sprawowanie funkcji ławnika, w kontekście definicji legalnej zawartej w art. 3 pkt 22 uśr, można traktować w kategoriach zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a w przypadku stwierdzenia, że pełnienie takiej funkcji może zostać uznane za zatrudnienie lub wykonywanie innej pracy zarobkowej, powinny wziąć to pod uwagę kontekście analizowania przesłanek przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Wskazać należy, że okoliczność pełnienia przez skarżącą funkcji ławnika została całkowicie pominięta w rozważaniach organów obu instancji.

Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie konieczne jest precyzyjne ustalenie w jakich okresach czasu D. S. pozostawała w zatrudnieniu lub wykonywała inną pracę zarobkową w rozumieniu art. 3 pkt 22 uśr. Dopiero ustalenie tych okoliczności pozwoli na dokonanie oceny, czy strona spełniła przesłankę rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

Brak wszechstronnego i dokładnego wyjaśnienia okoliczności związanych z zatrudnieniem lib wykonywaniem przez skarżącą innej pracy zarobkowej świadczy o tym, że zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji została wydana bez dokładnego i wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego sprawy w dniu wydania decyzji. Oznacza to, że organy orzekające wydały swe decyzje z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 Kpa, a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Natomiast zgodzić się należy się z Kolegium, że w rozpoznawanej sprawie wobec skarżącej nie wystąpiła negatywna przesłanka określona w art. 16 a ust. 8 pkt 1 lit b) uśr. Zgodnie z tym przepisem specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z innych tytułów. Skarżąca wskazała, że objęła się dobrowolnym ubezpieczeniem rolnym po informacji, że nie posiada żadnego ubezpieczenia.

Rację należy przyznać Kolegium, że wobec skarżącej nie zachodzi negatywna przesłanka przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego określona w art. 16 a ust. 8 pkt 1 lit b) uśr, gdyż skarżąca nie podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalno rentowemu na postawie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Przepis art. 16 a ust. 8 pkt 1 lit b uśr dotyczy tylko osób obowiązkowo podlegających ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowym z innych tytułów. Skarżąca natomiast podlega dobrowolnemu ubezpieczeniu społecznemu rolników (ubezpieczenie na wniosek). Wskazać należy, że skarżąca nie mogłaby zostać objęta obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym rolników, bowiem zgodnie z art. art. 16 ust. 1 pkt 1 ustawy ubezpieczeniowej takiemu ubezpieczeniu z mocy ustawy podlega rolnik, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego. Natomiast ze znajdujących się w aktach administracyjnych decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [...] lutego 2011 r., nr [...], ustalającej wysokości podatku rolnego za 2011 r. (karta 39 akt adm.) oraz z oświadczenia skarżącej o stanie majątkowym z dnia 5 lipca 2013 r. wynika, że jest ona właścicielem gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha fizyczne tj. [...] ha przeliczeniowe, tym samym nie podlega ona obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu rolników.

W ponownie prowadzonym postępowaniu Prezydent Miasta [...] zastosuje się do oceny prawnej zaprezentowanej w niniejszym wyroku. Organ pierwszej instancji wyjaśni w jakich okresach D. S. pozostawała w zatrudnieniu lub wykonywała inną pracę zarobkową. Następnie oceni, czy w niniejszej sprawie wystąpiła przesłanka rezygnacji z zatrudnienia lub wykonywania innej pracy zarobkowej celem sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką M. P..

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.