Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 685/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-05-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2  ust. 2
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Lenart, asesor WSA Iwona Ścieszka (spr.), asesor WSA Mateusz Rogala, po rozpoznaniu w dniu 25 maja 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. S., L. G. i W. G. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2022 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej: Minister) decyzją z 25 stycznia 2022 r., działając na podstawie art. 104 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, ze zm., dalej: k.p.a.) w związku z art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1491, dalej: ustawa nowelizacyjna), po rozpatrzeniu wniosku K. Ś., W. G. oraz L. G. stwierdził, że zostało umorzone w całości z mocy prawa postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 24 maja 1949 r. oraz orzeczenia Urzędu Wojewódzkiego Warszawskiego z 1 września 1948 r. dotyczącego przejęcia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości ziemskiej [...] o powierzchni 66,4195 ha oraz części nieruchomości ziemskiej [...] o pow. 8,3142 ha, położonych w gminie [...], pow. [...], stanowiących własność R. O.

W uzasadnieniu decyzji Minister podkreślił, że orzeczeniem Urzędu Wojewódzkiego Warszawskiego z 1 września 1948 r. uznano, że nieruchomość ziemska [...], o pow. 66,4195 ha oraz część nieruchomości [...] o pow. 8,3142 ha, składająca się z 38 działek położonych w gminie [...], pow. [...], stanowiąca własność R. O., podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13). Minister Rolnictwa i Reform Rolnych orzeczeniem z 24 maja 1949 r. postanowił orzeczenie Urzędu Wojewódzkiego Warszawskiego z 1 września 1948 r. utrzymać w mocy z tym uzupełnieniem, że nieruchomość posiada ponad 50 ha użytków rolnych i z tą zmianą, że działki nr [...], stanowiące własność M. O. i działka nr [...], stanowiąca własność J. G., nie podlegają przejęciu na cele reformy rolnej.

Wnioskiem z dnia 12 lipca 2017 r., K. Ś., W. G. oraz L. G. wystąpili o stwierdzenie nieważności ww. orzeczeń.

Minister podkreślił, że z dniem 16 września 2021 r. weszła w życie ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 2 ust. 2 tej ustawy postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa. Przywołując następnie treść art. 104 § 1 k.p.a. Minister wskazał, że wystąpienie przyczyny umorzenia postępowania z mocy samego prawa powinno znaleźć odzwierciedlenie w formalnej czynności decyzyjnej organu, jaką jest decyzja administracyjna.

Przechodząc zatem do oceny okoliczności faktycznych sprawy i ich podporządkowania względem normy wyrażonej w art. 2 ust. 2 ustawy nowelizacyjnej Minister wskazał, że w toku postępowania nie udało się odnaleźć objętego wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia Urzędu Wojewódzkiego Warszawskiego z 1 września 1948 r. Nie zachowały się również zwrotne potwierdzenia odbioru zakwestionowanych orzeczeń. Określenie daty doręczenia napotykać musi trudności spowodowane obiektywną przeszkodą, jaką jest znaczny upływ czasu. Od wydania kwestionowanego orzeczenia minęło kilkadziesiąt lat. W tym czasie zmieniały się: ustrój organów władzy publicznej, kompetencje i struktura organizacyjna urzędów, podział administracyjny kraju, a także sposób funkcjonowania i zakres działania archiwów państwowych. Wymienione okoliczności sprzyjały rozproszeniu lub zaginięciu dokumentacji. Ponadto tylko część dokumentów urzędowych ma wartość historyczną i jest przechowywana wieczyście, pozostałe materiały po upływie określonego czasu podlegają natomiast zniszczeniu (brakowaniu). To, że dziś nie można wykazać za pomocą dokumentów, że doręczenie nastąpiło i miało miejsce określonego dnia, nie pozwala na zanegowanie faktu doręczenia orzeczenia, tym bardziej że orzeczenie to zostało wykonane.

Ustalając następnie datę wszczęcia postępowania, Minister uwzględnił, że w myśl art. 61 § 3 k.p.a., datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej. Wniosek K. Ś., W. G. i L. G., wpłynął do Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi w dniu 24 lipca 2017 r., i ten dzień należy uznać za dzień wszczęcia postępowania. Skoro wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ww. decyzji nastąpiło po upływie 30 lat od doręczenia kwestionowanych rozstrzygnięć, to nadzorcze postępowanie administracyjne z dniem 16 września 2021 r. podlega umorzeniu z mocy prawa. Oznacza to brak możliwości załatwienia sprawy poprzez wydanie merytorycznej decyzji. Tym samym postępowanie jest bezprzedmiotowe, co uzasadnia wydanie decyzji o umorzeniu postępowania w całości.

Jednocześnie Minister zaznaczył, że w toku postępowania nadzorczego organ podejmował działania zmierzające do zgromadzenia materiału dowodowego w omawianej sprawie. W tym celu wystąpiono do: Sądu Rejonowego dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie XV Wydział Ksiąg Wieczystych, Archiwum Państwowego w Warszawie, Archiwum Państwowego w Warszawie Oddział w Otwocku, Urzędu Miasta Stołecznego Warszawy Dzielnica Wawer, Urzędu Miasta Stołecznego Warszawy, Archiwum Akt Nowych w Warszawie, a także do pełnomocnika wnioskodawców. Napotkano trudność z uzyskaniem orzeczenia Urzędu Wojewódzkiego Warszawskiego z 1 września 1948 r. Ostatnie dokumenty do akt sprawy wpłynęły w dniu 22 lipca 2021 r. Na podstawie otrzymanych dokumentów nie można było jednak zakończyć prowadzonego postępowania przed dniem 16 września 2021 r.

Skargę na opisaną wyżej decyzję wnieśli K. Ś., W. G. i L. G., reprezentowani przez radcę prawnego. Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie następujących przepisów:

1. art. 2 ust. 2 ustawy nowelizacyjnej w zw. z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polski poprzez umorzenie postępowania administracyjnego w sytuacji gdy:

- przepis ustawy nowelizującej narusza zasadę demokratycznego państwa prawa wyrażoną ww. przepisie Konstytucji, zasadę ochrony interesów strony w toku postępowania oraz zasadę ochrony zaufania obywatela do państwa poprzez dokonanie znaczącej zmiany przepisów w trakcie toczącego się postępowania administracyjnego;

- przepis ustawy nowelizującej narusza zasadę proporcjonalności poprzez użycie przez ustawodawcę nieproporcjonalnych środków do realizacji celu założonego w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r., sygn. akt P 46/13;

co w konsekwencji skutkowało pozbawieniem skarżących prawa do ubiegania się o zwrot nieruchomości ziemskiej [...] o pow. 66,4195 ha oraz części nieruchomości ziemskiej [...] o pow. 8,3142 ha położonych w gminie [...], pow. warszawskiego, ewentualnie pozbawieniem skarżących prawa do ubiegania się o odszkodowanie z uwagi brak prejudykatu koniecznego do wytoczenia powództwa o odszkodowanie związanego z wydaniem wadliwej decyzji administracyjnej;

2. art. 2 ust. 2 ustawy nowelizacyjnej w zw. z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polski poprzez umorzenie postępowania administracyjnego, w sytuacji gdy przepis ustawy nowelizacyjnej jest niezgodny z zasadą równości wyrażoną ww. przepisie Konstytucji poprzez różnicowanie sytuacji obywateli państwa polskiego, co w konsekwencji skutkowało pozbawieniem skarżących prawa do ubiegania się o zwrot nieruchomości ziemskiej [...] o pow. 66,4195 ha oraz części nieruchomości ziemskiej [...] o pow. 8,3142 ha położonych w gminie [...], pow. [...], ewentualnie pozbawieniem skarżących prawa do ubiegania się o odszkodowanie z uwagi brak prejudykatu koniecznego do wytoczenia powództwa o odszkodowanie związanego z wydaniem wadliwej decyzji administracyjnej;

3. art. 2 ust. 2 ustawy nowelizacyjnej w zw. z art. 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polski poprzez umorzenie postępowania administracyjnego, w sytuacji gdy przepis ustawy nowelizacyjnej doprowadził do pozbawienia ochrony prawnej praw majątkowych skarżących oraz do materialnoprawnego zróżnicowania statusów własności, co w konsekwencji skutkowało pozbawieniem skarżących prawa do ubiegania się o zwrot nieruchomości ziemskiej [...] o pow. 66,4195 ha oraz części nieruchomości ziemskiej [...] o pow. 8,3142 ha położonych w gminie [...], pow. [...], ewentualnie pozbawieniem skarżących prawa do ubiegania się o odszkodowanie z uwagi brak prejudykatu koniecznego do wytoczenia powództwa o odszkodowanie związanego z wydaniem wadliwej decyzji administracyjnej;

4. art. 2 ust. 1 ustawy nowelizacyjnej w zw. z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polski poprzez umorzenie postępowania administracyjnego w sytuacji gdy przepis ustawy nowelizacyjnej narusza zasadę pewności prawa i zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa poprzez dokonanie znaczącej zmiany przepisów w trakcie toczącego się postępowania administracyjnego, co w konsekwencji skutkowało pozbawieniem skarżących prawa do ubiegania się o zwrot nieruchomości ziemskiej [...] o pow. 66,4195 ha oraz części nieruchomości ziemskiej [...] o pow. 8,3142 ha położonych w gminie [...], pow. [...], ewentualnie pozbawieniem skarżących prawa do ubiegania się o odszkodowanie z uwagi brak prejudykatu koniecznego do wytoczenia powództwa o odszkodowanie związanego z wydaniem wadliwej decyzji administracyjnej;

5. art. 156 § 2 k.p.a. (w brzmieniu obowiązującym od dnia 16 września 2021 r.) w zw. z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polski poprzez niewydanie decyzji stwierdzającej nieważność orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 24 maja 1949 r. oraz orzeczenia Urzędu Wojewódzkiego Warszawskiego z 1 września 1948 r. w sytuacji, gdy przepis ten narusza zasadę demokratycznego państwa prawa wyrażoną ww. przepisie Konstytucji poprzez naruszenie zasad rzetelnego procesu legislacyjnego tj. dokonania zmian w procedurze administracyjnej bez przeprowadzenia debaty publicznej oraz wysłuchania opinii środowisk zainteresowanych w sprawie, co skutkowało naruszeniem zasady zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa i w konsekwencji pozbawieniem skarżących prawa do ubiegania o zwrot nieruchomości ziemskiej [...] o pow. 66,4195 ha oraz części nieruchomości ziemskiej [...] o pow. 8,3142 ha położonych w gminie [...], pow. [...],

6. art. 14 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z dnia 4 listopada 1950 r. (dalej: Konwencja Europejska) w zw. z art. 1 Protokołu Nr 1 do Konwencji Europejskiej w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy nowelizacyjnej poprzez umorzenie postępowania administracyjnego w przedmiotowej sprawie w sytuacji gdy przepis ustawy nowelizacyjnej narusza zasadę zakazu dyskryminacji w zakresie ochrony prawa własności mienia skarżących wyrażonych w Konwencji Europejskiej, co skutkowało pozbawieniem skarżących prawa do ubiegania się o zwrot nieruchomości ziemskiej [...] o pow. 66,4195 ha oraz części nieruchomości ziemskiej [...] o pow. 8,3142 ha położonych w gminie [...], pow. [...], a w razie braku takiej możliwości, również pozbawieniem skarżących prawa do ubiegania się o odszkodowanie z uwagi na brak prejudykatu koniecznego do wytoczenia powództwa o odszkodowanie związanego z wydaniem wadliwej decyzji administracyjnej;

7. art. 6 ust. 1 Konwencji Europejskiej w zw. z art. 1 Protokołu Nr 1 do Konwencji Europejskiej w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy nowelizacyjnej poprzez umorzenie postępowania administracyjnego w sytuacji gdy działanie organu tj. wydanie przedmiotowej decyzji w oparciu o przepis ustawy nowelizacyjnej narusza prawo skarżących do rzetelnego procesu sądowego określonego w Konwencji Europejskiej oraz prowadzi do pozbawienia skarżących prawa do ubiegania się o odszkodowanie z uwagi na brak prejudykatu koniecznego do wytoczenia powództwa o odszkodowanie związanego z wydaniem wadliwej decyzji administracyjnej.

Wskazując na powyższe, pełnomocnik skarżących wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji, ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżących kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1491), art. 156 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego otrzymuje brzmienie: "Nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w § 1, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia minęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne.". Wprowadzone rozwiązanie wymagało przyjęcia odpowiednich regulacji międzyczasowych. W myśl art. 2 pkt 2 ustawy nowelizacyjnej, postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie tej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa.

Dokonana nowelizacja miała na celu dostosowanie systemu prawa do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r., sygn. akt P 46/13 (OTK ZU Nr 5A, poz. 62). Wyrokiem tym Trybunał uznał, że art. 156 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267, ze zm.) w zakresie, w jakim nie wyłącza dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu, a decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy, jest niezgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W treści uzasadnienia wyroku Trybunał wskazał, że wyrok stwierdzający niekonstytucyjność art. 156 § 2 k.p.a. w zakresie opisanym w sentencji ma charakter zakresowy o pominięciu prawodawczym. Wyrok taki nie powoduje zmiany normatywnej, w szczególności nie oznacza derogacji tego przepisu. Stwierdzenie niekonstytucyjności w zakresie pominięcia prawodawczego nakłada na ustawodawcę obowiązek rozszerzenia unormowania art. 156 § 2 k.p.a., przewidującego ograniczenia możliwości stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu, a decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy. Trybunał wskazał na konieczność dokonania wykładni art. 156 § 2 w związku z art. 156 § 1 pkt 2 in fine k.p.a. nie tylko z uwzględnieniem zasady praworządności, przewidzianej w art. 7 Konstytucji, ale również z uwzględnieniem, wynikających z art. 2 Konstytucji, zasady pewności prawa oraz zasady zaufania obywatela do państwa. Z uwagi na zakres kontroli konstytucyjności, obejmujący pominięcie ustawodawcze, Trybunał nie przesądził o tym, czy właściwym sposobem realizacji tego postulatu jest przewidziany wówczas w art. 156 § 2 k.p.a. dziesięcioletni termin prekluzyjny, który ogranicza stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnych obarczonych niektórymi innymi wadami. To bowiem ustawodawca dysponuje swobodą w wyborze instrumentów prawnych służących realizacji wskazanych przez Trybunał wartości konstytucyjnych.

Akcentując duży margines swobody w wyborze instrumentów prawnych służących realizacji wskazanych przez Trybunał wartości konstytucyjnych, normodawca przyjął, aby wszelkie wady kwalifikowane jako "rażące naruszenia prawa" objęte zostały 30-letnim terminem przedawnienia. Jest to bowiem, jak zaznaczono w uzasadnieniu projektu ustawy (druk: IX.1090), okres skorelowany z przewidzianym w Kodeksie cywilnym terminem zasiedzenia nieruchomości w złej wierze. Zdaniem ustawodawcy, uzasadnione jest również rozciągnięcie stosowania wprowadzonego ograniczenia na postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji wszczęte i niezakończone przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizacyjnej.

Kierując się treścią obowiązującego przepisu ustawowego, Minister zasadnie przyjął, że ustalone w sprawie okoliczności faktyczne wyczerpywały przesłanki ustalone przepisem art. 2 ust. 2 ustawy nowelizacyjnej, upoważniając organ do wydania decyzji o umorzeniu postępowania. Okoliczność wszczęcia postępowania nieważnościowego po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji odpowiada zakresowi normatywnemu ustalonemu w ust. 2, nie zaś - jak wywodzi skarga - w ust. 1. Jak wynika z akt sprawy, okoliczności faktyczne nie zaprzeczają przyjętej przez organ tezie, że data wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 24 maja 1949 r. oraz orzeczenia Urzędu Wojewódzkiego Warszawskiego z 1 września 1948 r., przekracza ramy czasowe, a więc okres trzydziestoletni, dyktując normatywną treść podjętego rozstrzygnięcia. Niesporne w tym zakresie okoliczności wynikają ze zgromadzonych dokumentów. Wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczeń wpłynął do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w dniu 24 lipca 2017 r. Daty doręczeń wydanych w postępowaniu orzeczeń administracyjnych nie udało się ustalić, pomimo podejmowania starań przez organ. Nie budzi jednak wątpliwości, że orzeczenia te podjęte w 1948 r. i 1949 r. weszły do obrotu prawnego i zostały wykonane. Upływ czasu, ponad 70 lat od daty decyzji wydanej w trybie dekretu o reformie rolnej, spowodował, że część akt w ogóle się nie zachowała. Powyższe wywołuje potrzebę, a nawet konieczność przyjęcia, że brak dokumentu w aktach sprawy nie zawsze musi prowadzić do konstatacji, że nie został w ogóle sporządzony. Na automatyzm kwestionowania istnienia dokumentów nie pozwala w takich sytuacjach przede wszystkim zasada trwałości decyzji wyrażona w art. 16 k.p.a. W wyroku z 1 kwietnia 2015 r., sygn. akt I OSK 2737/14, CBOSA, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że ograniczenie stwierdzenie nieważności decyzji ze względu na upływ czasu, przewidziane w art. 156 § 2 k.p.a., jest wyrazem kompromisu między zasadą legalności, a zasadą trwałości decyzji. Nie jest zatem tak, że Kodeks postępowania administracyjnego ustala sztywną hierarchię zasad tego postępowania i zwalnia z konieczności ważenia zarówno interesu indywidulanego i społecznego, jak i zasad ogólnych, w tym zasady trwałości decyzji ostatecznej. W przekonaniu Naczelnego Sądu Administracyjnego argumenty te winny być brane pod uwagę przy kontrolowaniu w trybie nadzwyczajnym legalności decyzji pochodzącej sprzed wielu lat. Uzasadnione zatem okolicznościami sprawy było w zakresie brakującego orzeczenia Urzędu Wojewódzkiego Warszawskiego z 1 września 1948 r. odwołanie się przez organ nadzoru do treści orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 24 maja 1949 r. Nie budzi przy tym wątpliwości, jak i nie jest przez stronę skarżącą negowane przyjęcie przez organ nadzoru, że orzeczenia objęte wnioskiem o stwierdzenie nieważności zostały wykonane.

Skoro zatem postępowanie administracyjne w sprawie nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 24 maja 1949 r. oraz orzeczenia Urzędu Wojewódzkiego Warszawskiego z 1 września 1948 r. zostało wywołane wnioskiem skarżących z 12 lipca 2017 r. (wpływ do organu: 24 lipca 2017 r.), to prawidłowo Minister uznał, że doszło do tego z upływem trzydziestu lat od dnia doręczenia orzeczeń. Wszczęte zaś postępowanie nieważnościowe pozostawało niezakończone w dniu wejścia w życie ustawy nowelizacyjnej. Spełnione zatem zostały warunki określone w art. 2 ust. 2 ustawy nowelizacyjnej.

W odniesieniu do argumentacji skargi nakierowanej na wykazanie niekonstytucyjności normy wynikającej z art. 2 ust. 2 ustawy nowelizacyjnej Sąd zauważa, że choć rozwiązanie to może budzić wątpliwości natury konstytucyjnej, jako godzące w zasadę demokratycznego państwa prawa w powiązaniu z takimi wartościami jak ochrona zaufania jednostki do państwa, zasadą ochrony praw słusznie nabytych oraz ochrony interesów w toku, zasadą proporcjonalności, a także zasadą niedziałania prawa wstecz to acquis constitutionnel wypracowane w okresie obowiązywania Konstytucji RP przez Trybunał Konstytucyjny, praktykę i doktrynę prawa dopuszcza możliwość wprowadzenia przez ustawodawcę zarówno retroakcji, jak i retrospekcji. Zauważa się bowiem, że nie sposób abstrakcyjnie wykluczyć istnienia wymagających ochrony konstytucyjnych wartości, które będą uzasadniać odstępstwo od zasady nieretroaktywnego działania prawa. Jednakże tego rodzaju odstępstwo musi być wolne od arbitralności i podlegać ocenie z perspektywy celowości i proporcjonalności (por. orzeczenia o wzajemnym stosunku zasady lex retro non agit i zasady ochrony prawa nabytych: np. wyroki TK z 15 września 1998 r., K 10/98, z 8 grudnia 2009 r., SK 34/08). W ocenie Sądu, racje konstytucyjne w aspekcie zasady praworządności mogły zostać ograniczone przez potrzebę stabilizacji stanów społeczno-gospodarczych ukształtowanych mocą aktu administracyjnego, a ponadto przez zasadę zaufania obywatela do państwa, w tym zasadę pewności prawa, które wynikają z art. 2 Konstytucji RP. Z tego względu przyjęte rozwiązanie normatywne spełnia zasadę proporcjonalności, w zakresie w jakim racje konstytucyjne przemawiające za retroaktywnością równoważą jej negatywne skutki.

Odnosząc się w tym miejscu do argumentacji skargi opartej na wyprowadzeniu wadliwości decyzji jako wydanej z naruszeniem art. 14 Konwencji Europejskiej w zw. z art. 1 Protokołu Nr 1 do Konwencji Europejskiej w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy nowelizacyjnej, Sąd zauważa, że złamanie zakazu dyskryminacji ustalonego w Konwencji wymaga rozważenia i zbadania w kontekście proporcjonalności wyborów dokonanych przez organy krajowe. Na brak lekceważenia konkretnego kontekstu krajowego w tym aspekcie zwracał uwagę Europejski Trybunał Praw Człowieka w wyroku (Šaltinytė) z 26 października 2021 r. (32934/19). W uwarunkowaniach niniejszej sprawy Sąd zauważa, że w sprawie Pye przeciwko Wielkiej Brytanii Europejski Trybunał Praw Człowieka zajął się kwestią zgodności regulacji dotyczących przedawnienia powództw o zwrot nieruchomości z art. 1 Protokołu nr 1. Przypomniał, że istnienie okresów przedawnienia w sprawach dotyczących szkód na osobie jest wspólną cechą systemów prawnych państw Konwencji. Służą one rozmaitym ważnym celom, w szczególności zapewnieniu pewności prawnej i ostateczności orzeczeń oraz ochronie ewentualnych pozwanych przed roszczeniami na tle wydarzeń z odległej przeszłości (wyrok ETPCz z 30 sierpnia 2007 r., Wielka Izba, skarga nr 44302/02, § 68). Uzasadnieniem ich istnienia jest m.in. to, że trudno byłoby zwalczać niesprawiedliwości i zapobiegać niesprawiedliwościom, do których mogłoby dojść, gdyby sądy musiały rozstrzygać w sprawach wydarzeń z odległej przeszłości na podstawie dowodów, które wraz z upływem czasu stają się coraz mniej wiarygodne i kompletne. Mając na uwadze powyższe, w ustalonych prawidłowo okolicznościach sprawy, Sąd uznał również, że brak jest podstaw do przyjęcia, iż wydana w sprawie decyzja o umorzeniu postępowania godziła w ustalone art. 6 ust. 1 Konwencji Europejskiej prawo do rzetelnego procesu sądowego. Kwestia ubiegania się o odszkodowanie w postępowaniu cywilnym, choć istotna z punktu widzenia skarżących, nie może determinować stosowania obowiązującego prawa przez organy administracji.

Powyższe czyni skargę nieuzasadnioną, podniesione w niej zarzuty nie mogły bowiem zaprzeczyć prawidłowości zastosowania w sprawie obowiązujących przepisów prawa korzystających z przymiotu domniemania konstytucyjności, jak i pozostających w zgodzie z normami ponadnarodowymi.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku. Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095).