Postanowienie WSA w Olsztynie, sygn. akt II SAB/Ol 61/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2012-04-13 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 648  Sprawy z zakresu informacji publicznej i prawa prasowego
658
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy w części
Powołane przepisy: article: art. 246  par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. Z. o ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A. Z. na bezczynność Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w udzieleniu informacji publicznej postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym polegającym na ustanowieniu adwokata. WSA/pos.1- sentencja postanowienia


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 14 lutego 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę A. Z. na bezczynność Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w udzieleniu informacji publicznej.

W dniu 15 lutego 2012 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy

w zakresie obejmującym ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie adwokata W. S.

Jak wynika ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, wnioskodawca sam prowadzi gospodarstwo domowe. Do jego majątku należą mieszkanie o powierzchni 36 m2 oraz nieruchomość rolna o powierzchni 0,59 ha. Wnioskodawca nie wykazał żadnych zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych oraz dochodów. Podniósł, iż jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłków. Nie pobiera pożytków z tytułu posiadania nieruchomości rolnej. W związku z powyższym, nie stać go na odpłatną pomoc adwokata. Ponadto wskazał, iż środki finansowe na jego koncie zostały bezterminowo zablokowane przez komornika. Do przedmiotowego wniosku wnioskodawca załączył zaświadczenie potwierdzające, że został zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, historie rachunku bankowego oraz wydruk

z tego rachunku wskazujący wysokość zablokowanych środków.

Postanowieniem z dnia 5 marca 2012 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie odmówił ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu podniesiono, iż w myśl obowiązujących przepisów przyznanie prawa pomocy

w zakresie częściowym następuje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tym samym, to na stronie spoczywa ciężar wykazania, iż znajduje się ona w sytuacji uzasadniającej jego przyznanie. Jednocześnie zaznaczono, iż

w niniejszej sprawie odstąpiono od wezwania wnioskodawcy do złożenia dodatkowego oświadczenia i dokumentów źródłowych, poprzestając na uwzględnieniu materiału dowodowego zgromadzonego w innych jego sprawach. Wzięto przy tym pod uwagę stanowisko wnioskodawcy, wyrażone w piśmie z dnia 9 stycznia 2012 r., złożonym

w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego m.in. w sprawie o sygn. akt "[...]", w którym wymieniony oświadczył, iż "przedłożył już oświadczenia i dokumenty źródłowe o stanie majątku, rodziny i finansów i to niektóre za okres znacznie przekraczający uprawnienie do jego żądania, a niektóre z informacjami wybiegającymi też poza zakres możliwości ich żądania". Jednocześnie wnioskodawca uznał, iż działania referendarzy sądowych narażają go na niepotrzebne koszty, są nieuprawnione i niepotrzebne, gdyż zmierzają do powielania przedłożonych już informacji i przedłużania sprawy, podczas gdy powinny być brane pod uwagę z urzędu. W tej sytuacji w poczet materiału dowodowego niniejszej sprawy włączono: wniosek wnioskodawcy z dnia 18 sierpnia 2009 r. o przyznanie prawa pomocy, złożony

w sprawie o sygn. akt "[...]"; wezwanie referendarza sądowego z dnia

24 października 2011 r. i odpowiedź wnioskodawcy z dnia 17 listopada 2011 r. wraz

z załącznikami ze sprawy o sygn. akt "[...]"; sprzeciw wnioskodawcy z dnia

9 stycznia 2012 r. od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy ze sprawy o sygn. akt "[...]"; wezwanie referendarza sądowego z dnia 19 grudnia 2011 r. i odpowiedź wnioskodawcy z dnia 9 stycznia

2012 r. wraz z załącznikiem ze sprawy o sygn. akt "[...]". Opierając się na informacjach zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonym w niniejszej sprawie oraz przedłożonych w innych sprawach dodatkowych oświadczeniach

i dokumentach źródłowych, uznanych przez wnioskodawcę za wyczerpujące, stwierdzono, iż wnioskodawca nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości, że spełnia przesłankę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy, bowiem nie jest możliwa ocena jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych.

A. Z. wniósł sprzeciw od powyższego rozstrzygnięcia, żądając jego zmiany i przyznania mu prawa pomocy w zakresie ustanowienia wskazanego przez siebie adwokata lub ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia i orzeczenie

o wnioskowanym prawie pomocy. Skarżący zarzucił naruszenie art. 245 § 3, art. 246

§ 1, art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Podniósł, iż nie przyznano mu wnioskowanego prawa pomocy, mimo iż wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia adwokata bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny, gdyż nie posiada stałych dochodów ani żadnych oszczędności lub przedmiotów wartościowych. Zaznaczył przy tym, że spełnił warunki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, ubiega się jednak wyłącznie o przyznanie tego prawa w zakresie częściowym. Ponadto nie wzięto pod uwagę faktu, iż skarżący złożył wnioski o ustanowienie adwokata w kilkudziesięciu sprawach, w których zamierza wnieść skargi kasacyjne do NSA od niekorzystnych orzeczeń tut. Sądu. W ocenie A. Z., odmowa przyznania przedmiotowego uprawnienia była nieobiektywna. Według niego, referendarz sądowy celowo stosował wykładnię przepisów Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, aby ograniczyć skarżącemu konstytucyjne prawo do sądu, a przy tym jednego dnia rozpoznał 17 wniosków skarżącego, tym samym przedmiotowy wniosek oceniał przez pryzmat wcześniej rozpoznanej sprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z dnia 14 marca 2012 r., poz. 270), zwanej w dalszej części p.p.s.a, w razie skutecznego wniesienia sprzeciwu postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.

W związku z tym, iż sprzeciw został wniesiony z zachowaniem ustawowego terminu, wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podlega ponownemu rozpatrzeniu.

Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika następuje w sytuacji, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy przy tym podkreślić, iż przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów sądowych przez strony postępowania.

Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane

w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu Państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 11 stycznia

2012 r., sygn. akt I OZ 1099/11).

W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, zgodnie

z którym to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinien on zatem przekonać Sąd

o konieczności przyznania mu prawa pomocy. Wnioskodawca ubiegający się

o przyznanie prawa pomocy musi wykazać, tj. należycie udokumentować, swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie przekazanych przez niego informacji Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienia NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II GZ 409/10 i z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 833/11).

Wniosek o przyznanie prawa pomocy składany jest na urzędowym formularzu

(art. 252 § 2 p.p.s.a.). Wniosek ten ma na celu ogólne przedstawienie sytuacji materialnej i rodzinnej wnioskodawcy. Z przepisów art. 246 § 1 pkt 2 i art. 252 § 1 p.p.s.a. wynika jednakże, że Sąd musi dysponować precyzyjnymi danymi dowodzącymi istnienia ustawowych przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Uwzględniając zatem treść cytowanych wyżej przepisów, należy stwierdzić, że rozstrzygnięcie Sądu w kwestii przyznania prawa pomocy zawsze zależy od tego, co zostanie wykazane przez stronę.

W niniejszej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, polegającym na ustanowieniu adwokata. Winien więc wykazać, że nie jest

w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Z urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy i załączonych do niego kopii dokumentów wynika, że wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, nie ubiegał się

o świadczenia z pomocy społecznej i nie uzyskuje żadnego dochodu. Wnioskodawca wykazał też, że jest właścicielem mieszkania o pow. 36 m² i nieruchomości rolnej

o pow. 0,59 ha. Nie posiada natomiast oszczędności ani przedmiotów wartościowych,

a zgromadzone na rachunku bankowym środki finansowe w kwocie 1.286,64 zł zostały bezterminowo zablokowane przez komornika.

Powyższe dane, zawarte w formularzu PPF nie są wystarczające do oceny, czy skarżący spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy. Stanowi to, co do zasady, przesłankę do wezwania wnioskodawcy, na podstawie art. 255 p.p.s.a., do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Sąd odstąpił jednak od zastosowania powyższej instytucji, gdyż wziął pod uwagę stanowisko skarżącego wyrażone w piśmie procesowym z dnia 9 stycznia 2012 r., złożonym w odpowiedzi na wezwanie wystosowane do niego m.in. w sprawie o sygn. akt: "[...]". Zdaniem skarżącego, przedłożył on już we wcześniej rozpoznawanych sprawach wszystkie niezbędne do oceny jego sytuacji majątkowej, finansowej i rodzinnej, dokumenty

i oświadczenia, które Sąd powinien wziąć pod uwagę z urzędu. Wezwania wystosowane do niego w trybie art. 255 p.p.s.a. skarżący ocenił jako bezcelowe

i narażające go na ponoszenie zbędnych kosztów.

Sąd rozpoznając niniejszą sprawę wziął pod uwagę fakt, że składając pisma dowodowe i oświadczenia w innych sprawach o przyznanie prawa pomocy (m.in.

o sygn. akt: "[...]", skarżący również nie udzielił pełnych wyjaśnień, umożliwiających zbadanie faktycznej wysokości i źródeł uzyskiwanego przez niego dochodu oraz rodzaju i wysokości ponoszonych stałych wydatków. Skarżący nie podał źródła, rodzaju i daty otrzymania pomocy pieniężnej lub rzeczowej od osób trzecich lub członków rodziny, lecz stwierdził, sprzecznie z oświadczeniem zawartym we wnioskach PPF, że nie korzystał z takiej pomocy. Dodać też należy, że nie wskazał na jakiekolwiek źródła dochodu z prac dorywczych. Ponadto ze złożonych w tych postępowaniach kopii aktów notarialnych z dni: "[...]" czerwca 2004 r., "[...]" września 2005 r. i "[...]" sierpnia 2010 r.,

z których treści skarżący usunął niemal wszystkie dane, nie wynikało, jakie jest przeznaczenie trzech działek, ani jaka była cena zakupu (wartość) tych gruntów

i mieszkania.

Uwzględniając zatem dane zawarte w rozpoznawanym wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz informacje wynikające z oświadczeń i dokumentów złożonych przez skarżącego w uprzednio prowadzonych sprawach stwierdzić należy, że również

w niniejszej sprawie nie wykazał on, jakimi środkami pieniężnymi rzeczywiście dysponuje oraz jakiego rodzaju i w jakiej wysokości ponosi wydatki. Ponadto nie wyjaśnił wątpliwości dotyczących źródeł finansowania kupna mieszkania w 2010 r. Przekazane do oceny Sądu pisma i wyjaśnienia nie wskazują zatem jednoznacznie, jaka jest rzeczywista sytuacja finansowa skarżącego. Tym samym, jeżeli fakty, które wnioskodawca podaje nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają

w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 7 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 211/06).

Złożone w niniejszej sprawie oświadczenia skarżącego, wbrew stanowisku wyrażonemu w sprzeciwie, nie pozwalają na ocenę jego rzeczywistej sytuacji materialnej i zdolności finansowych. Skoro zaś skarżący nie przedstawił informacji, które wskazywałyby te okoliczności w sposób niebudzący wątpliwości, to rozpoznawany wniosek należy ocenić jako niezasadny wobec niemożności przeprowadzenia pełnej analizy posiadanych przez stronę środków. Osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy winna mieć świadomość, że domagając się przyznania tego prawa musi uprawdopodobnić okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego wniosku. Przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających wniosek leży więc

w interesie strony. Skoro zaś w niniejszej sprawie skarżący uchylił się od przedstawienia niezbędnych dowodów, gdyż przedłożył do oceny Sądu jedynie wybrane informacje i dokumenty, to winien był liczyć się z oceną, że brak będzie podstaw do uznania jego twierdzeń i oświadczeń za uprawdopodobnione.

Dodać należy, że powyższą ocenę podzielił NSA (np. postanowienie z dnia

16 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 156/12), oddalając zażalenia skarżącego na szereg postanowień tutejszego Sądu

Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia odmową przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie art. 45 ust. 1 Konstytucji, wyjaśnić należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom, których wyjątkowo trudna sytuacja finansowa nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W postępowaniu o przyznanie prawa pomocy należy zatem uwzględnić zarówno zasadę zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi, który nie ma dostatecznych środków na pokrycie kosztów postępowania jak i zasadę powszechności i równości

w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych, gdyż przyznanie prawa pomocy jest jednoznaczne z przerzuceniem tego ciężaru na budżet Państwa. Dostrzec jednakże trzeba, że prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. Ograniczenie to nie będzie sprzeczne z art. 45 ust. 1 Konstytucji, gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu, oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem, do realizacji którego stosowane środki zmierzały (por. postanowienie NSA z dnia 13 sierpnia 2010 r., sygn. akt II FZ 398/10).

Należy również podkreślić, że sam fakt, iż w celu wniesienia skargi kasacyjnej skarżący musi skorzystać z pomocy fachowego pełnomocnika, w świetle art. 165 p.p.s.a. w związku z 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a, nie stanowi wystarczającej przesłanki do przyznania prawa pomocy. Przyznanie stronie fachowego pełnomocnika uzależnione bowiem jest od jej trudnej sytuacji materialnej (postanowienie WSA w Opolu z dnia

24 października 2011 r., sygn. akt II SA/Op 405/10). Podobnie, wielość spraw prowadzonych przed sądem i zamiar wniesienia skarg kasacyjnych w kilkudziesięciu sprawach, nie może być odrębną podstawą przyznania prawa pomocy, niezależną od sytuacji materialnej wnioskodawcy. W niniejszej sprawie skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., Sąd postanowił, jak

w sentencji.