Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt SA/Sz 2946/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2004-02-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Powołane przepisy: article: art. 138 par. 1 pkt 1 w zw. z art. 127 par. 3,
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art.1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art. 85, art. 97 par. 1, art. 156 par. 1 pkt 2, art. 145 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący del. Sędzia NSA Stefan Kłosowski Sędziowie Sędzia WSA Marzena Kowalewska Asesor WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder / spr./ Protokolant; Joanna Białas - Gołąb po rozpoznaniu w dniu 3 lutego 2004 r sprawy ze skargi M. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień dla wdów I stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych Nr [...] z dnia [...] II stwierdza, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, III zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącej kwotę [...] tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] nr [...] na podstawie art. 138§ 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 Kpa w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...]

r. Nr [...] w przedmiocie pozbawienia M.K uprawnień przysługujących wdowie pozostałej po kombatancie. W uzasadnieniu decyzji Kierownik Urzędu podaje, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych w dniu [...] r. przyznał M.K. uprawnienia przysługujące wdowie po zmarłym kombatancie, który uzyskał uprawnienia kombatanckie z tytułu służby w Wojsku Polskim w okresie od dnia [...]

r. do [...] r. Z posiadanych przez Urząd dokumentów wynika, że M.K. zawarła z M.B. wyłącznie ślub kościelny, a z aktu zgonu M.B. wynika, że zmarł jako kawaler.

W odwołaniu od decyzji organu i instancji M.K. na poparcie słuszności swoich roszczeń podała, że z M.B. zawarła ślub kościelny w dniu [...]

r. w Parafii Rzymsko-Katolickiej [...]i z tego związku urodziło się [...] dzieci noszących nazwisko [...]

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]

r. M.K. domaga się uchylenia zaskarżonej decyzji poprzez uznanie, że skarżąca jest wdową po kombatancie i przysługują jej z tego tytułu wszystkie uprawnienia. W uzasadnieniu skargi skarżąca podaje, że mąż zmarł [...]

r., a skarżąca w [...] r. została przyjęta w poczet członków Związku Kombatantów Rzeczypospolitej Polskiej i Byłych Więźniów Politycznych Koło . Zarząd Wojewódzki Związku wydał jej legitymację członkowską.

Skarżąca powołuje się na ustalenia Konkordatu zawartego między Stolicą Apostolską i Rzeczypospolitą Polską z 28 lipca 1993 r. w szczególności zaś art. 10 ust. 1. Odmowę przyznania uprawnień traktuje jako naruszenie zasad współżycia społecznego i sprawiedliwości społecznej. Podaje również, że z uwagi na wyznawany światopogląd nie zawarli z mężem ślubu cywilnego, gdyż nie uważali za stosowne zawarcie innego ślubu niż kościelny. Pozbawienie uprawnień przysługujących jej jako wdowie po kombatancie skarżąca w świetle ustaleń Konkordatu uważa za krzywdzące. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w odpowiedzi na skargę wnosi o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonych decyzjach.

Wojewódzki Sgtf Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), zwanej dalej p.u.s., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, (jeżeli ustawy nie stanowią inaczej).

Z mocy art. 85 i art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271) w miejsce Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodka Zamiejscowego utworzony został z dniem [...] r. Wojewódzki Sąd Administracyjny , który właściwy jest do rozpoznawania skarg wniesionych przed tą datą do Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodek Zamiejscowy w sprawach, w których postępowanie nie zostało zakończone.

Sądy administracyjne, w myśl art. 1 § 2 p.u.s, nie orzekają co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku stanowiącego przedmiot postępowania administracyjnego, lecz jedynie kontrolują legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z przepisami prawa obowiązującymi w dacie wydawania decyzji. Przedmiotem postępowania, a tym samym kontroli sądowej jest decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w przedmiocie pozbawienia skarżącej uprawnień przysługujących wdowie po kombatancie. Wychodząc poza zarzuty skargi Sąd stwierdził, że decyzja ta oraz decyzja ją poprzedzająca zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa. Została ona bowiem wydana na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia o kombatantach z 1991 r. stanowi, że pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, (...), które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub z innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust, 2, w art. 2 oraz w art. 4. Uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939 lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie, oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r. Równocześnie Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów, który właściwy jest do podejmowania decyzji w sprawie pozbawienia uprawnień kombatanckich (art. 25 ust. 4 ustawy o kombatantach z 1991 r.), został przy tym zobowiązany do uprzedniego przeprowadzenia w takim wypadku tzw. postępowania weryfikacyjnego (§ 2 ust. 1 wydanego na podstawie art. 25 ust. 6 ustawy o kombatantach z 1991 r. rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 września 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach dotyczących pozbawiania i przywrócenia uprawnień kombatanckich oraz zasad przeprowadzania weryfikacji tych uprawnień - Dz. U. Nr 116, poz. 745). Zgodnie z § 2 ust. 2 powołanego rozporządzenia, w sytuacji, gdy osoba, której uprawnień kombatanckich dotyczy art. 25 ust. 2 ustawy zmarła, stroną postępowania weryfikacyjnego, o którym mowa w ust. 1, jest pozostały po niej współmałżonek, który uzyskał uprawnienia, o których mowa w art. 20 ust. 3 ustawy, lub złożył wniosek w Urzędzie o ich przyznanie.

Skarżąca posiadała uprawnienia przysługujące wdowie po kombatancie na podstawie decyzji ZUS z dnia [...] r.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych pismem z dnia [...] r. zawiadomił M.K. o wszczęciu postępowania weryfikacyjnego i zobowiązał do przedłożenia w terminie 14 dni od daty otrzymania zawiadomienia wszelkich wiarygodnych wyjaśnień, dokumentów i innych dowodów mogących przyczynić się do ustalenia charakteru pracy lub służby, mających wpływ na uzyskane uprawnienia. Skarżąca została nadto zobowiązana do nadesłania kopii dowodu osobistego, odcinka emerytury lub renty, 2 aktualnych fotografii legitymacyjnych oraz podania adresów urzędów realizujących uprawnienia do zwolnień abonamentowych z opłat RTV i ulg oraz zwolnień w opłatach telefonicznych. M.K. została również zobowiązana do nadesłania skróconego aktu zgonu męża- M.B.

Po przeprowadzeniu postępowania weryfikacyjnego Kierownik Urzędu wydał na podstawie art. 20 ust. 3 i art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zmianami) decyzję pozbawiającą M.K. uprawnień przysługujących wdowie emerytce pozostałej po kombatancie i innej osobie uprawnionej, z uwagi na to, że M.B. zawarła wyłącznie ślub kościelny, w świetle prawa nie była żoną zmarłego kombatanta.

Zważywszy na powołane przepisy ustawy o kombatantach jak i rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów wydane na podstawie art. 25 ust. 6 ustawy, postępowanie weryfikacyjne ma na celu ustalenie, czy istnieją przesłanki faktyczne i prawne do wydania przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzji o pozbawieniu kombatanta uprawnień wynikających z ustawy. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmowany jest pogląd, że uprawnienia wdowy (wdowca) mają charakter pochodny, a ich nabycie uzależnione jest od tego, czy pierwotnie uprawniony zachowałby uprawnienia kombatanckie, gdyby żył (np. wyroki z dnia: 15 lutego 1996 r., SA Gd 38/95, 24 czerwca 1998 r., II SA/Wr ,2 grudnia Sygn. 1999r., II SA/Ka 318/98, 25 marca 1999 r., II SA/Łd 1981/97, 6 maja 1999 r., II SA/Po 978/98, 8 czerwca 1999 r, V SA 1875/98). Oznacza to dopuszczalność przeprowadzania postępowanie weryfikacyjnego, którego stroną jest wdowa po kombatancie, a którego celem jest ustalenie jej prawa korzystania z przywilejów określonych w ustawie o kombatantach w oparciu o uprawnienia, które przysługiwałyby zmarłemu mężowi.

M.K. przedłożyła dokumenty i oświadczyła, że z M.B. zawarła wyłącznie związek małżeński wyznaniowy, zaś związku małżeńskiego przed urzędnikiem stanu cywilnego, który obowiązywał dla usankcjonowania prawnego bytu małżeństwa nie zawierała.

Z tego powodu nie można było uznać, że zmarły kombatant był mężem skarżącej w rozumieniu przepisów prawa cywilnego i rodzinnego, zaś ona sama w znaczeniu tych norm nie uzyskała statusu wdowy .

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów nie mógł zatem, powołując się na treść art. 20 ust. 3 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, wydać w trybie postępowania weryfikacyjnego decyzji o pozbawieniu skarżącej uprawnień przysługujących wdowie pozostałej po kombatancie jako, że M. K. nie posiadając statusu wdowy z uprawnień kombatanckich po zmarłym M. B. korzystać nie mogła. Przepisy ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego nie zawierają przepisów umożliwiających przeprowadzenie weryfikacji uprawnień kombatanta w stosunku do osoby, która w świetle prawa polskiego nie była jego żoną, a tym samym nie przysługiwały jej przywileje wynikające z ustawy dla wdów po zmarłych kombatantach. Sprawa dotycząca korzystania przez skarżącą z uprawnień nabytych na podstawie powołanej wyżej ustawy w świetle okoliczności, ujawnionych w toku postępowania weryfikacyjnego winna toczyć się poza tym postępowaniem.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wydana w trybie weryfikacyjnym o pozbawieniu M. K. uprawnień przysługujących wdowie po kombatancie została wydana bez podstawy prawnej, co stwarza podstawy do stwierdzenia jej nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego i z tego powodu, na podstawie art. 145§ 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 powołanej wyżej ustawy.