Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 605/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2021-12-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6122 Rozgraniczenia nieruchomości
Hasła tematyczne: Geodezja i kartografia
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 7; art. 8; art. 77 § 1; art. 80; art. 107 § 3; art. 138 § 2; art. 262 § 1, 2, art. 263 § 1  i art. 264 § 1, 2; art. 267
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 152
journal: Dz.U. 2020 poz 1740
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - t.j.
article: art. 29 ust. 1, 3; art. 30 ust. 1; art. 31 ust. 1; art. 33 ust. 2 pkt 1
journal: Dz.U. 2020 poz 2052
law: Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne - t.j.
article: art. 4 pkt 8
journal: Dz.U. 2019 poz 1843
law: Ustawa z dnia 29 stycznia 2004 r. Prawo zamówień publicznych t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak, Sędziowie: WSA Jerzy Drwal, WSA Anna Strzelec (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A.K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] 2019 r. nr [...]. w przedmiocie kosztów postępowania rozgraniczeniowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] września 2019 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako: "Kolegium", "organ odwoławczy"), po rozpatrzeniu zażalenia A. K. (dalej jako: "skarżący"), od postanowienia Wójta Gminy G. (dalej jako: "Wójt", "organ I instancji") z dnia [...] lipca 2019 r. w przedmiocie kosztów postępowania rozgraniczeniowego nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], z nieruchomościami sąsiednimi oznaczonymi jako działki nr [...] i nr [...], uchyliło zaskarżone postanowienie w pkt 4 w zakresie terminu uiszczenia kosztów i wyznaczyło stronom termin 30 dni od daty otrzymania postanowienia Kolegium na uiszczenie kosztów postępowania rozgraniczeniowego, ustalonych postanowieniem organu I instancji.

Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następującym stanie sprawy.

Wnioskiem z dnia [...] lutego 2018 r. skarżący wystąpił do organu I instancji o rozgraniczenie jego działki nr [...] z działkami nr [...] i nr [...].

W dniu [...] maja 2019 r. Wójt wydał decyzję nr [...] orzekającą o rozgraniczeniu nieruchomości położonych w obrębie ewidencyjnym G. [...] 0005, jednostka ewidencyjna G. , oznaczonych w ewidencji gruntów i budynków jako działka o nr ewid.[...] stanowiąca własność A. i G. małż. K. z działką sąsiadującą o nr ewid.[...] stanowiącą współwłasność w części [...] E. U. i w części [...] M. G.. Decyzją z tej samej daty o nr [...] Wójt orzekł z kolei o rozgraniczeniu nieruchomości położonych w obrębie ewidencyjnym G. [...] 0005, jednostka ewidencyjna G. , oznaczonych w ewidencji gruntów i budynków jako działka o nr ewid.[...] stanowiąca własność A. i G. małż. K. z działką sąsiadującą o nr ewid.[...] będącą własnością T. i A. małż. S..

Następnie postanowieniem z dnia [...] lipca 2019 r. organ I instancji ustalił koszty postępowania rozgraniczeniowego nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] (własność A. i G. małż. K.), z nieruchomościami sąsiednimi oznaczonymi jako działki nr [...] (własność T. i A. małż. S.) i nr [...] (współwłasność: E. U. - udział [...] i M. G. - udział [...]), zakończonego ww. decyzjami z dnia [...] maja 2019 r., w wysokości 2.000,00 zł. Przy czym, według wskazań geodety, koszt ustalenia granicy pomiędzy działkami nr [...] i nr [...] to kwota 415,00 zł, zaś pomiędzy działkami nr [...] i nr [...] to kwota 1.585,00 zł. Powyższą kwotą łącznych kosztów postępowania organ I instancji obciążył: A. i G. małż. K. w kwocie 1.000,00 zł, T. i A. małż. S. w kwocie 207,50 zł oraz E. U. i M. G. w kwocie po 396,25 zł każdą z nich. Strony postępowania zobowiązane zostały przez organ I instancji do uiszczenia w/w kosztów w terminie 30 dni od dnia otrzymania postanowienia na rachunek bankowy Urzędu Gminy G. (pkt 4 postanowienia).

Na powyższe postanowienie A. K. wniósł zażalenia, podnosząc, iż organ nie uzasadnił należycie przyjętych kosztów i oparł rozstrzygnięcie jedynie na podstawie przedłożonego przez geodetę rachunku nr [...] z dnia [...] stycznia 2019 r. Skarżący podniósł, iż obciążenie go kosztami rozgraniczenia z działką nr [...] jest niezasadne, gdyż granica ta nie była przez niego kwestionowana i została ustalona ugodą w 1988 r. Jednocześnie skarżący wskazał, iż koszty, którymi został obciążony są wysokie i ich uiszczenie przekracza jego możliwości majątkowe, dlatego uzasadniony jest wniosek o zwolnienie go z obowiązku ich uiszczenia bądź ich umorzenie.

Kolegium w wyniku ponownego rozpoznania sprawy nie podzieliło zarzutów zażalenia. Z odwołaniem do regulacji art. 262 § 1 pkt 2, art. 263 § 1 i art. 264 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej jako: "k.p.a.") uzasadniało, że ustalenie przez organ I instancji wysokości kosztów przedmiotowego postępowania, stanowiących wynagrodzenie wyłonionego w trybie ofertowym geodety uznać należy za prawidłowe. Kwota powyższa nie odbiega od przyjętej na rynku kwoty wynagrodzenia za podobne czynności rozgraniczeniowe i wynika z zawartej z geodetą umowy z dnia 15 października 2018 r. W świetle znajdującej się w aktach sprawy dokumentacji geodezyjnej nie budzi również wątpliwości zakres wykonanych przez geodetę czynności, jak też ich poprawność. Prawidłowym było także, w ocenie Kolegium, obciążenie przez organ I instancji ww. kosztami wszystkich stron niniejszego postępowania - właścicieli rozgraniczanych nieruchomości, w sposób określony zaskarżonym postanowieniem tj. połową kosztów wnioskodawców rozgraniczenia, drugą zaś połową pozostałe strony postępowania, stosownie do posiadanych udziałów. Prawidłowo także organ I instancji ustalił koszty stosownie do długości poszczególnych granic, według wyliczeń geodety (rachunek nr [...] z dnia [...] stycznia 2019 r.). Organ odwoławczy wskazał, że w administracyjnym postępowaniu rozgraniczeniowym ma zastosowanie norma materialnoprawna wynikająca z art. 152 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (obecnie Dz.U. z 2020 r., poz. 1740 ze zm., dalej jako: "k.c.") stanowiąca że koszty rozgraniczenia właściciele nieruchomości ponoszą po połowie. Tak jak organ I instancji Kolegium w swojej argumentacji odwołało się do uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA) w sprawie sygn. akt I OPS 5/06. W ocenie Kolegium, rozgraniczenie nieruchomości leży w interesie wszystkich właścicieli, gdyż w sprawie zaistniał spór co do przebiegu granic, który został zażegany na etapie administracyjnym poprzez wydanie dwóch decyzji o rozgraniczeniu w trybie art. 33 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne. Organ odwoławczy wyjaśnił przy tym, że z akt sprawy nie wynika aby granica prawna pomiędzy nieruchomościami oznaczonymi jako działki nr [...] i nr [...] została wcześniej ustalona. Co do granicy pomiędzy nieruchomościami oznaczonymi jako działki nr [...] i nr [...] organ odwoławczy wyjaśnił, że wprawdzie granica taka została wytyczona w oparciu o ugodę graniczną z dnia [...] września 1989 r. zawartą pomiędzy ich właścicielami, jednakże z uwagi na brak tożsamości podmiotowej (inne strony postępowania), możliwym było ponowne przeprowadzenie postępowania rozgraniczeniowego. Ponadto, w świetle argumentacji zażalenia, organ odwoławczy zauważył, że wnioskodawcą (inicjatorem) rozgraniczenia nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] z nieruchomością oznaczoną jako działka nr [...] był skarżący A. K. - właściciel działki nr [...] co oznacza, że występując z wnioskiem o rozgraniczenie miał on wątpliwości co do przebiegu tej granicy.

Za wadliwe jedynie Kolegium uznało w niniejszej sprawie określenie terminu na uregulowanie przez strony przypadających na nie kosztów, który to termin Kolegium postanowiło zmienić w trybie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Organ odwoławczy wyjaśnił również, że wniosek o zwolnienie od kosztów może zostać przez stronę złożony do organu I instancji dopiero po ostatecznym ustaleniu wysokości tychże kosztów.

Skargę na postanowienie Kolegium złożył A. K.. Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i postanowienia organu I instancji oraz o zasądzenia kosztów postępowania. Zaskarżonemu postanowieniu skarżący zarzucił naruszenie:

- art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 w zw. z art. 8 i art. 80 oraz art. 262 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 152 k.c. poprzez nienależyte wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie dowodów i ich błędną ocenę oraz wadliwe uzasadnienie rozstrzygnięcia w sprawie i podział kosztów postępowania, w tym niezasadne obciążenie kosztami rozgraniczania z działką nr [...], podczas gdy granica - 65 metrów, nie była przez niego kwestionowana i została ustalona ugodą przed geodetą w 1988 r.

- art. 267, art. 262 § 2 oraz 138 § 2 k.p.a. poprzez brak rozpatrzenia przez organ wniosku skarżącego o zwolnienie od ponoszenia kosztów rozgraniczenia, zawartego w zażaleniu przed wydaniem postanowienia rozstrzygającego o kosztach postępowania rozgraniczeniowego.

W uzasadnieniu zarzutów skarżący podkreślił, że w jego ocenie zarówno ustalenie jak i rozdzielenie kosztów narusza zasadę wynikającą z art. 152 k.c. oraz art. 262 § 1 pkt 2 k.p.a. skoro połową kosztów z kwoty 2.000 zł zostali obciążeni wnioskodawcy postępowania, a druga część tej kwoty została rozdzielona na pozostałe strony. Skarżący podtrzymał argumenty zażalenia, że koszty powinny zostać wyliczone odrębnie dla każdej granicy, a dopiero później zsumowane w stosunku do poszczególnych właścicieli oraz, że w postanowieniu rozstrzygającym kwestię kosztów niezbędne jest wykazanie dokumentów związanych z wyborem oferty konkretnego geodety i przyjętymi zasadami ustalenia ceny, a strony powinny wiedzieć z czego te koszty konkretnie wynikają. W ocenie skarżącego, wniosek o zwolnienie powinien być rozpatrzony przed wydaniem postanowienia rozstrzygającego o kosztach, czyli przed ustaleniem wysokości kosztów i osób zobowiązanych do ich poniesienia oraz terminu i sposobu ich uiszczenia.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga jest nieuzasadniona.

Na wstępie wyjaśnić należy, że przedmiotowa sprawa została rozpoznana przez sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - dalej jako "p.p.s.a."), zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Przedmiotem kontroli sądu w niniejszej sprawie jest postanowienie o ustaleniu kosztów postępowania rozgraniczeniowego nieruchomości oznaczonych jako działki: nr [...], której właścicielem jest skarżący wraz z małżonką oraz nr [...] – stanowiącej współwłasność małżonków T. i A. S. i nr [...] stanowiącą współwłasność po [...] E. U. i M. G..

W ocenie sądu, wbrew stanowisku skarżącego, koszty postępowania rozgraniczeniowego zostały ustalone i rozdzielone prawidłowo.

Rozgraniczenie nieruchomości w postępowaniu administracyjnym normują przepisy ustawy z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2020 r. poz. 2052 ze zm., dalej: "ustawa") oraz przepisy rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 14 kwietnia 1999 r. w sprawie rozgraniczania nieruchomości (Dz. U. z 1999 r. Nr 45, poz. 453, dalej: "rozporządzenie w sprawie rozgraniczania nieruchomości").

Celem postępowania rozgraniczeniowego jest ustalenie przebiegu granic nieruchomości przez określenie położenia punktów i linii granicznych, utrwalenie tych punktów znakami granicznymi na gruncie oraz sporządzenie odpowiednich dokumentów (art. 29 ust. 1 ustawy). Organem przeprowadzającym rozgraniczenie z urzędu lub na wniosek strony, stosownie do art. 29 ust. 3 i art. 30 ust. 1 wskazanej ustawy, jest wójt (burmistrz, prezydent miasta). Czynności ustalania przebiegu granic wykonuje geodeta upoważniony przez wymienione organy (art. 31 ust. 1 ustawy). Rodzaje dokumentów stanowiących podstawę ustalania przebiegu granic oraz sposób i tryb wykonywania przez geodetę czynności ustalania przebiegu granic i sporządzania dokumentacji przy rozgraniczaniu nieruchomości określają przepisy ww. rozporządzenia.

Przytoczone przepisy wskazują na zasadę udziału geodety w postępowaniu dotyczącym rozgraniczenia nieruchomości. W konsekwencji koniecznymi kosztami postępowania rozgraniczeniowego są koszty związane z czynnościami geodety w tym postępowaniu. Tym samym należą one do kosztów postępowania administracyjnego.

Przepisy ustawy oraz przepisy rozporządzenia w sprawie rozgraniczania nieruchomości nie zawierają natomiast zasad ponoszenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego. W związku z tym przy ustalaniu kosztów tego postępowania zastosowanie znajdują przepisy Działu IX k.p.a.

Zgodnie z art. 263 § 1 k.p.a., do kosztów postępowania zalicza się koszty podróży i inne należności świadków i biegłych oraz stron w przypadkach przewidzianych w art. 56, koszty spowodowane oględzinami na miejscu, koszty doręczenia stronom pism urzędowych, a także koszty mediacji. Organ administracji publicznej może zaliczyć do kosztów postępowania także inne koszty bezpośrednio związane z rozstrzygnięciem sprawy (art. 263 § 2 k.p.a.).

Zasadę rozdziału kosztów postępowania administracyjnego określa art. 262 § 1 k.p.a., zgodnie z którym, stronę obciążają te koszty postępowania, które: 1) wynikły z winy strony, 2) zostały poniesione w interesie lub na żądanie strony, a nie wynikają z ustawowego obowiązku organu prowadzącego postępowanie.

Oznacza to, że koszty postępowania, których poniesienie nie jest ustawowym obowiązkiem organu, obciążają strony. Wskazany przepis stanowi podstawę do orzekania o kosztach rozgraniczenia poniesionych przez organ administracji publicznej, w tym także o wynagrodzeniu upoważnionego geodety. Przepisy ustawy – Prawo geodezyjne i kartograficzne nie nakładają bowiem na organ administracji publicznej obowiązku ponoszenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego.

Ustalenie wysokości kosztów postępowania, osób zobowiązanych do ich poniesienia oraz terminu i sposobu ich uiszczenia następuje w drodze postanowienia wydawanego przez organ jednocześnie z wydaniem decyzji. Na postanowienie w sprawie kosztów postępowania osobie zobowiązanej do ich poniesienia służy zażalenie (art. 264 § 1 i 2 k.p.a.).

W okolicznościach niniejszej sprawy organ I instancji ustalił koszty postępowania rozgraniczeniowego na łączną kwotę 2.000 zł. Przede wszystkim zauważyć należy, że wbrew argumentacji skargi w aktach sprawy znajduje się dokumentacja z wyboru geodety do przeprowadzenia czynności ustalenia przebiegu granic, w tym zaproszenie do składania oferty cenowej na wykonanie rozgraniczenia, protokół z przeprowadzenia postępowania o udzielenie zamówienia (z którego wynika, że na wykonanie określonego w zapytaniu zadania wpłynęło trzy oferty), zawiadomienie o wyborze najkorzystniejszej oferty, umowa z upoważnionym geodetą z dnia 15 października 2018 r. Jak wynika z akt wybór geodety został dokonany w drodze zapytania ofertowego na podstawie art. 4 pkt 8 ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. Prawo zamówień publicznych (Dz. U. z 2019 r., poz. 1843 ze zm.). Powołany przepis przewiduje, że ustawy Prawo zamówień publicznych nie stosuje się do zamówień i konkursów, których wartość nie przekracza wyrażonej w złotych równowartości kwoty 30 000 euro. Koszty ustalone w niniejszej sprawie są zdecydowanie niższe od kwoty określonej powyższym przepisem. W ocenie sądu wymieniony koszt pracy geodety w postępowaniu rozgraniczeniowym, wbrew zarzutom podniesionym w skardze, nie budzi wątpliwości co do jego wysokości. Zgodzić się należy z organem odwoławczym, że ustalona wysokość kosztów nie odbiega od cen rynkowych za podobne czynności rozgraniczeniowe. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w stanach faktycznych spraw rozpatrywanych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, których przedmiot stanowiły koszty postępowania rozgraniczeniowego (np. w sprawach o sygn. akt: III SA/Lu 561/19, III SA/Lu 438/20, III SA/Lu 228/20 dotyczących kosztów ustalenia granicy pomiędzy dwiema nieruchomościami koszty wyniosły odpowiednio: 5 400 zł, 5 000 zł i 7 000 zł). W świetle znajdującej się w aktach dokumentacji geodezyjnej nie budzi również wątpliwości zakres wykonanych przez geodetę czynności jak też ich poprawność. Skarżący nie podważył dokonanych przez organ ustaleń faktycznych w tym zakresie i ich oceny. Skarżący miał dostęp do akt sprawy a zatem i do treści zawartej z geodetą umowy, dokumentacji z jego wyboru i wystawionego przez niego rachunku. Z akt sprawy nie wynika również aby skarżący próbował wykazać, że wynagrodzenie wynikające z zawartej pomiędzy organem I instancji a upoważnionym geodetą umowy mogłoby być niższe. Analiza akt sprawy wskazuje, że upoważniony geodeta przeprowadził czynności rozgraniczenia zgodnie z przepisami rozporządzenia w sprawie rozgraniczania nieruchomości. W szczególności geodeta przeprowadził analizę informacji zawartych w dokumentach uzyskanych z państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego, ustalił przebieg granic na gruncie, sporządził protokół graniczny oraz opracował opinię dotyczącą przebiegu granic. Prawidłowość wykonania przez geodetę czynności ustalenia przebiegu granic oraz zgodność sporządzonych dokumentów z obowiązującymi przepisami została potwierdzona przez organ I instancji w ocenie prawidłowości wykonania czynności ustalenia przebiegu granic nieruchomości przez uprawnionego geodetę sporządzonej w dniu 5 grudnia 2018 r., w oparciu o art. 33 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne. Zgodnie z tym przepisem przed wydaniem decyzji o rozgraniczeniu wójt, burmistrz (prezydent miasta) dokonuje oceny prawidłowości wykonania czynności ustalenia przebiegu granic nieruchomości przez upoważnionego geodetę oraz zgodności sporządzonych dokumentów z przepisami; w wypadku stwierdzenia wadliwego wykonania czynności upoważnionemu geodecie zwraca się dokumentację do poprawy i uzupełnienia. W okolicznościach niniejszej sprawy czynności wykonane przez upoważnionego geodetę zostały ocenione jako prawidłowe, a dokumentacja z postępowania rozgraniczeniowego jako sporządzona zgodnie z obowiązującymi przepisami, czego wyrazem było przekazanie przedmiotowej dokumentacji celem rejestracji w zasobach Powiatowego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej (k. [...] akt admin.).

W okolicznościach analizowanej sprawy z jej akt wynika również wbrew przekonaniu skarżącego, dokładne wyliczenie kosztów. Wysokość wynagrodzenia geodety została udokumentowana. Geodeta złożył rachunek, z którego wynika, jakie są koszty dokonania czynności w stosunku do każdej z granic, co czyni zarzut skargi w tym przedmiocie bezpodstawnym. Z przedłożonego przez geodetę rachunku jasno wynika jakie koszty zostały poniesione za poszczególne czynności, tzn. za rozgraniczenie dz. nr [...] z dz. nr [...] – granica dł. 17m – 415 zł, za rozgraniczenie dz. 1344 z dz. nr [...]– granica dł. 65m – 1.585 zł. Razem granica o długości 82 m. – 2.000 zł (rachunek k. [...] akt admin.).

Prawidłowe również jest stanowisko organów co do rozdziału kosztów postępowania i obciążenia nimi wszystkich stron postępowania. Wbrew przekonaniu skarżącego organ zastosował zasadę z art. 152 k.c. i stanowisko organów pozostaje w zgodzie z poglądem prawnym zaprezentowanym przez NSA w uchwale z dnia 11 grudnia 2006 r., sygn. akt I OPS 5/06 (opubl. w ONSAiWSA 2007, nr 2, poz. 26). Naczelny Sąd Administracyjny w powołanej uchwale wyraził pogląd, że organ administracji publicznej, orzekając na podstawie przepisu art. 262 § 1 pkt 2 k.p.a. o kosztach postępowania rozgraniczeniowego, może – uwzględniając normę art. 152 k.c. - obciążyć kosztami rozgraniczenia nieruchomości strony będące właścicielami sąsiadujących nieruchomości, a nie tylko stronę, która żądała wszczęcia postępowania. Zgodnie z art. 152 k.c. właściciele gruntów sąsiadujących obowiązani są do współdziałania przy rozgraniczeniu gruntów oraz przy utrzymywaniu stałych znaków granicznych, a koszty rozgraniczenia oraz koszty urządzenia i utrzymywania stałych znaków granicznych ponoszą po połowie. Uzasadniając takie stanowisko, Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że koszty postępowania, których poniesienie nie jest ustawowym obowiązkiem organu, obciążają strony (art. 262 § 1 pkt 2 k.p.a.), a w wypadku kosztów rozgraniczenia obciążają one strony będące właścicielami rozgraniczanych nieruchomości, według zasady wyrażonej w przepisie art. 152 k.c. Pogląd o zasadności obciążenia kosztami postępowania rozgraniczeniowego właścicieli rozgraniczanych nieruchomości podzielany jest w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. przykładowo wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawach sygn. akt: I OSK 1744/17, I OSK 2885/15 i I OSK 48/16, I OSK 2341/20, I OSK 1967/20 – orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zgodnie z art. 153 k.c. rozgraniczenie przeprowadza się, jeżeli granice gruntów stały się sporne.

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w powołanej uchwale, udział w postępowaniu administracyjnym w charakterze strony jest równoznaczny ze stwierdzeniem, że toczy się ono w interesie każdej ze stron postępowania. Interes prawny jest bowiem kategorią obiektywną. Twierdzenie, że posiada go jedynie strona, która żąda wszczęcia postępowania, bo postępowanie toczy się w jej interesie, gdyż to ona domaga się konkretyzacji swojego interesu prawnego w sprawie, pozostałoby w sprzeczności z pojęciem legitymacji strony w postępowaniu administracyjnym. Ustalenie granic sąsiadujących nieruchomości leży w interesie prawnym wszystkich właścicieli, gdyż granice gruntów sąsiadujących stały się sporne.

W niniejszej sprawie zaistniał spór co do przebiegu granic i zachodziły podstawy do przeprowadzenia postępowania rozgraniczeniowego także, wbrew zarzutom skargi co do rozgraniczenia działki nr [...] z działką nr [...]. W kontekście powyższego trafne są wnioski organu odwoławczego, że skoro wnioskodawcą (inicjatorem) rozgraniczenia nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] z nieruchomością oznaczoną jako działka nr [...] był skarżący A. K. - właściciel działki nr [...], nie zaś właściciele nieruchomości sąsiedniej (działki nr [...]), to oznacza, że skarżący miał wątpliwości co do przebiegu tej granicy. Ugoda graniczna z dnia [...] września 1989 r. została zawarta pomiędzy G. i A. małż. K. (właścicielami działki nr [...]), a M. i W. małż. P. (poprzednimi właścicielami działki nr [...]). Tym samym z uwagi na brak tożsamości podmiotowej możliwe było ponowne przeprowadzenie postępowania rozgraniczeniowego. Jak ponadto wynika z pisma E. U. obecnej właścicielki ˝ części działki nr [...] z dnia [...] października 2018 r. w oparciu o przedmiotową ugodę strony ustaliły, że słupki płotu, który postawi A. K. będą w granicy, a żerdzie i pozostałe elementy będą umocowane od strony działki A. K.. W tym czasie płot był posadowiony za zgodą obu stron zgodnie z ugodą "Obecny płot postawiony jest tak, że żerdzie i pozostałe elementy płotu są umocowane od strony działki nr [...]. (...). Płot obecny postawiony bez zgody właściciela dz. [...].". Takie stanowisko potwierdza ocenę organów, że zaistniał spór co do przebiegu granic poszczególnych działek. Rozgraniczenie ze swej istoty polega na skonfrontowaniu aktualnego stanu faktycznego władania, z zasięgiem prawa własności. Z tego względu żaden przepis prawa nie stoi na przeszkodzie wystąpieniu z wnioskiem o rozgraniczenie nieruchomości już wcześniej rozgraniczonych. Tym samym bez znaczenia pozostaje to, że w toku postępowania rozgraniczeniowego skarżący zaakceptował (tak samo jak współwłaścicielki działki nr [...]) granicę wynikającą z ww. ugody, wskazaną przez geodetę. Wszczęcie postępowania rozgraniczeniowego ww. nieruchomości wygenerowało koszty postępowania w postaci wynagrodzenia geodety za wykonane czynności w tym zakresie, które podlegały rozdzieleniu pomiędzy strony postępowania, według wskazań zawartych w ww. uchwale NSA. Dlatego też zarzut skargi co do niezasadnego obciążenia kosztami postępowania za rozgraniczenie z działką nr [...] uznać należy za niezasadny. Trafnie również zauważa Kolegium, że z akt sprawy nie wynika aby granica prawna pomiędzy nieruchomościami oznaczonymi jako działki nr [...] i nr [...] została wcześniej ustalona.

Ponadto jak wynika z opinii technicznej z dnia [...] listopada 2018 r. (k.[...] akt. admin.) "Granica działek nr [...] i nr [...] pozostaje sporna. A. i T. S. domagają się rozgraniczenia wzdłuż linii czerwonej 3-100, natomiast G. i A. małż. K. nie uznają ani linii 3-100 ani linii 102-103. Nie wskazali, jak według nich przebiega granica i odeszli z miejsca sporu przed zakończeniem czynności.".

W tym stanie rzeczy zaistnienie sporu co do przebiegu granic nie budzi, w ocenie sądu, wątpliwości.

W okolicznościach niniejszej sprawy wydane w dniu [...] maja 2019 r. decyzje o rozgraniczeniu nieruchomości nr [...] i nr [...] oraz nr [...] i nr [...] zakończyły etap administracyjny postępowania rozgraniczeniowego. W toku niniejszego postępowania rozgraniczeniowego powstały koszty, które zostały poniesione w interesie stron, a nie wynikały z ustawowego obowiązku organu i w których strony postępowania zobowiązane są partycypować. W takiej sytuacji uzasadnione i wręcz konieczne było wydanie postanowienia w zakresie ustalenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego i ich rozdziału między stronami.

Jak wynika z akt sprawy koszty zostały określone odrębnie dla każdej granicy, stosownie do długości poszczególnych granic i następnie rozdzielone po połowie co do właścicieli poszczególnych działek i końcowo koszty zostały zsumowane w stosunku do poszczególnych właścicieli. Tym samym zrobiono tak jak argumentował skarżący, natomiast fakt, że w końcowym rozliczeniu skarżącego wraz z małżonką obciążono połówką ustalonych kosztów, a drugą część tej kwoty ponieśli pozostali właściciel działek sąsiadujących nie oznacza że zasada z art. 152 k.c. nie została zastosowana. Taki podział jest racjonalny mając na uwadze, że nieruchomości skarżącego graniczyły z dwóch stron, a pozostałych właścicieli działek sąsiadujących tylko z jednej strony. Otóż jak wynika z uzasadnienia organu I instancji małżonkowie A. i G. K. zostali obciążeni kosztami w łącznej kwocie 1.000 zł, w tym :

- za rozgraniczenie z działką nr [...] – 207,50 zł (1/2 kwoty z ogólnej sumy 415 zł), pozostałe 207,50 zł zobowiązani są uiścić A. i T. małż. S.;

- za rozgraniczenie z działką nr [...] – 792,50 zł (1/2 kwoty z ogólnej kwoty 1.585 zł), pozostałą kwotę zobowiązane są uiścić współwłaścicielki działki [...], tj. E. U. i M. G., w stosunku do wielkości swoich udziałów (po ˝), tj. po 396, 25 zł każda z nich.

Skarżący nie kwestionował terminu uiszczenia tak ustalonych kosztów postępowania, który zaskarżonym postanowieniem został przez organ odwoławczy z korzyścią dla stron postępowania zmieniony na termin 30 dni od daty otrzymania zaskarżonego postanowienia. Sąd nie znalazł podstaw do zakwestionowania zaskarżonego rozstrzygnięcia i w tej części.

Z tych też przyczyn niezasadne są zarzuty skargi, co do naduszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 (mającego odpowiednie zastosowanie do postanowień w oparciu o regulację art. 126 k.p.a.) w zw. z 8 i art. 80 k.p.a. oraz art. 262 § 1 pkt 2 k.p.a. W ocenie sądu, organy obu instancji działały na podstawie przepisów prawa, ustaliły istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, uwzględniając stan faktyczny sprawy oraz wyjaśniły przesłanki jakimi się kierowały wydając rozstrzygnięcie. Zebrany w toku postępowania materiał dowodowy jest kompletny dla podjęcia rozstrzygnięcia i został poddany przez organ wszechstronnej analizie, a wyprowadzone wnioski należało uznać za spójne i logiczne. Organ nie naruszył reguł postępowania dowodowego. Natomiast fakt, że skarżący nie zgadza się z oceną materiału dowodowego zaprezentowaną przez organ i podjętym rozstrzygnięciem, nie świadczy o tym, że reguły procedowania zostały naruszone.

Niezasadny również, zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie, pozostaje zarzut skargi, co do naruszenia art. 267 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem w razie niewątpliwej niemożności poniesienia przez stronę opłat, kosztów i należności związanych z tokiem postępowania organ administracji publicznej może ją zwolnić w całości lub w części od ponoszenia tych opłat, kosztów i należności. Zwolnienie od opłat skarbowych następuję z zachowaniem przepisów o tych opłatach. W ocenie sądu słusznie zwraca uwagę organ odwoławczy, że wniosek o zwolnienie od kosztów może być rozpoznany po ustaleniu tych kosztów. Właściwym do orzekania w tym przedmiocie będzie organ, który koszty ustalił, a więc organ I instancji. Kwestia przesłanek określonych w art. 267 k.p.a. będzie zatem przedmiotem odrębnego postępowania przed organem I instancji, w którym na wydane postanowienie stronie przysługiwać będzie zażalenie. Dopiero wtedy kiedy koszty zostaną ostatecznie ustalone, organ będzie miał możliwość skonfrontowania ich wysokości z możliwościami majątkowymi i finansowymi zobowiązanego do ich poniesienia. Od kosztów można zwolnić wówczas, gdy zostanie na stronę nałożony obowiązek ich poniesienia. W pierwszej kolejności organ powinien zatem ustalić wysokość kosztów i osoby zobowiązane do ich poniesienia, stosownie do art. 264 k.p.a., a dopiero później, gdy postanowienie to stanie się ostateczne rozstrzygać na podstawie art. 267 k.p.a. o zwolnieniu od obowiązku ich ponoszenia. Stanowisko to zostało podzielone przez Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie o sygn. akt I OSK 438/20, CBOSA (dotyczącej skarżącego i kosztów innego postępowania rozgraniczeniowego). W wyroku tym NSA wskazał ponadto, że "jeżeli w postępowaniu administracyjnym uczestniczy wiele stron, a tak było w okolicznościach niniejszej sprawy, to konieczne staje się rozdzielenie tych kosztów, tj. ustalenie w jakiej wysokości każda ze stron postępowania będzie ponosiła koszty postępowania rozgraniczeniowego. Ten rozdział kosztów postępowania i ustalenie dla każdej ze stron w jakiej wysokości będzie zobowiązana do ich poniesienia, niejednokrotnie jest przedmiotem sporu pomiędzy stronami. Stąd też bez wcześniejszego ustalenia kosztów postępowania i osób zobowiązanych do ich poniesienia w ustalonych kwotach, nie można porównać ich wysokości z możliwościami finansowymi i majątkowymi osoby zobowiązanej do ich poniesienia. Przepis art. 267 k.p.a., który dopuszcza zwolnienie w całości lub w części z poniesienia kosztów postępowania stanowi, że zwolnienie takie może mieć miejsce w razie niewątpliwej niemożności poniesienia przez stronę tych kosztów. Aby można było ustalić tę niewątpliwą niemożność poniesienia kosztów przez stronę konieczne jest wcześniejsze ustalenie wysokości tych kosztów, które ma ponieść strona a następnie skonfrontować je z sytuacją osobistą i majątkową strony. Orzekanie w tej sprawie winno być poprzedzone szczególnie starannie przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym. Właściwość organu w sprawie zwolnienia od kosztów postępowania pozostaje w ścisłym związku z wszczęciem postępowania administracyjnego w sprawie merytorycznej, bowiem w świetle art. 267 k.p.a. organ, który pozostaje właściwy do prowadzenia postępowania w sprawie, jest właściwy również do rozstrzygnięcia wymienionej kwestii procesowej. Przepis art. 267 k.p.a. nie określa wyraźnie w jakiej formie ma orzekać organ, stąd też powinien mieć tu odpowiednie zastosowanie art. 264 § 2 k.p.a., albowiem rozstrzygniecie w sprawie zwolnienia od kosztów postępowania jest orzeczeniem w sprawie kosztów postępowania. Stąd też rozstrzygniecie w sprawie zwolnienia od kosztów postępowania następuje w formie postanowienia na które służy zażalenie".

W konsekwencji za chybiony w kontekście zarzutu naruszenia art. 267 k.p.a uznać też należy zarzut naruszenia art. 138 § 2 k.p.a., którego organ w sprawie nie stosował, a także zarzut naruszenia art. 262 § 2 k.p.a., który jest nieadekwatny w okolicznościach analizowanej sprawy albowiem z akt sprawy nie wynika by organ żądał zaliczki na pokrycie kosztów postępowania.

Mając powyższe na uwadze i nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., zobowiązany był skargę oddalić.