Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 466/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-06-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska - Jaroszewicz Sędziowie WSA Bożena Marciniak WSA Anna Wesołowska (spr.) Protokolant referent stażysta Andżelika Abramowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 czerwca 2016 r. sprawy ze skargi W. S., I. S. i R.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy nieodpłatnego przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Zarządu [...] z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz W. S., I. S. i R. S. solidarnie kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] listopada 2015 r. Zarząd Dzielnicy [...] odmówił W. S., I. S. i R. S. (Skarżący) nieodpłatnego przekształcenia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości położonej w W., przy ul. [...] stanowiącej działki o numerach ewidencyjnych [...] i [...] powierzchni [...] m2 (dalej : "Nieruchomość").

Po rozpoznaniu odwołania Skarżących, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. (dalej SKO), decyzją z dnia [...] lutego 2016 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.

Organy ustalił, że Nieruchomość objęta była działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na terenie m. st. Warszawy (Dz. U. z 1945 r., nr 50, poz. 279 ze zm., dalej "dekret warszawski"). Jej właścicielami w dacie wejścia w życie dekretu warszawskiego byli K. i K. małżonkowie J., którzy złożyli w terminie wniosek o przyznanie im prawa własności czasowej do Nieruchomości. K. i K. J. umową z dnia [...] sierpnia 1953 r. sprzedali połowę Nieruchomości Z. S. a umową darowizny z dnia [...] kwietnia 1964 r. darowali A.S. swój udział wynoszący ½ część budynku mieszkalnego z prawami i roszczeniami o przyznanie prawa użytkowania wieczystego do gruntu. Umową darowizny z dnia [...] listopada 1972 r. Z. S. darowała swojemu synowi W.S. prawa do połowy budynku mieszkalnego z prawem do otrzymania użytkowania wieczystego gruntu.

Decyzją z dnia [...] listopada 2013 r. Prezydent [...] (Prezydent) ustanowił prawo użytkowania wieczystego do Nieruchomości w ½ na rzecz W. S. oraz po ¼ na rzecz R.S. i I. S., przy czym decyzja wydana została na podstawie art. 7 dekretu warszawskiego. W wykonaniu powyższej decyzji zawarta została umowa o oddaniu gruntu w użytkowanie wieczyste, objęta aktem notarialnym z dnia [...] maja 2014 r.

Skarżący złożyli w dniu [...] grudnia 2014 r. wniosek o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności.

Podstawą prawną decyzji organów obu instancji był art. 1 ust. 1 i ust. 1a, art. 3 ust. 1 pkt 2, art. 5 pkt 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntu w prawo własności nieruchomości (Dz. U. z 2012 r. poz. 83 ze zm., dalej : "ustawa z dnia 29 lipca 2005 r.").

Organy uznały, że prawo nieodpłatnego przekształcenia prawa użytkowania wieczystego gruntu w prawo własności przysługuje wyłącznie osobom będącym byłymi właścicielami nieruchomości objętych działaniem dekretu warszawskiego, ewentualnie ich następcom prawnym pod tytułem ogólnym. Uprawnienie to jest uwarunkowane posiadaniem osobistego przymiotu osoby wywłaszczonej i może zostać przeniesione na następców prawnych wyłącznie pod tytułem ogólnym. Uprawnienie do nieodpłatnego przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nie wynika z faktu ustanowienia na rzecz Skarżących prawa użytkowania wieczystego, gdyż roszczenia o jego ustanowienie były przedmiotem obrotu cywilnoprawnego. Skarżący nie są byłymi właścicielami nieruchomości pozbawionymi prawa do niej na mocy art. 1 dekretu warszawskiego, nie mają przymiotu osób wywłaszczonych a wynikające z tego tytułu prawa o charakterze osobistym nie zostały przeniesione w drodze spadkobrania, ponieważ nabyto umowami sprzedaży i darowizny.

SKO wyjaśniło dodatkowo, że prawo do nieodpłatnego przekształcenia prawa użytkowania wieczystego jest uprawnieniem osobistym związanym tylko z konkretnym podmiotem – dawnym właścicielem nieruchomości lub jego spadkobiercą albo osobą mu bliską.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem Skarżący wnieśli do tutejszego sądu skargę, w której decyzji organu drugiej instancji zarzucili naruszenie :

1. art. 7, 77 i 80 k.p.a. poprzez przekroczenie swobodnej oceny dowodów i odmówienie mocy dowodowej decyzji Prezydenta z dnia [...] listopada 2013 r. ustanawiającej na podstawie o art. 7 ust. 1, 2 i 3 dekretu warszawskiego na lat 99 prawo użytkowania wieczystego Nieruchomości na rzecz R. S., I. S. i W.S. i przyjęcie, że ustanowienie prawa użytkowania wieczystego gruntu nieruchomości [...] w trybie ww. dekretu nie jest wystarczającą przesłanką do uwzględnienia wniosku skarżących.

2. art. 5 ust. 1 w zw. z art. 1 ust. 1a pkt. 2 i ust. 4 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. poprzez:

- przyjęcie, że Skarżący nie są uprawnieni do nieodpłatnego przekształcenia prawa użytkowania wieczystego ustanowionego decyzją Prezydenta z dnia [...] listopada 2013 r. na rzecz Skarżących, pomimo, że z ww. decyzji wynika, że użytkowanie wieczyste zostało ustanowione w trybie art. 7 dekretu warszawskiego, co równoznaczne jest ze spełnieniem warunku nieodpłatnego przekształcenia prawa użytkowania wieczystego we własność w trybie ww. ustawy,

- nieuwzględnienie faktu, że Skarżący nie są następcami prawnymi osób, na rzecz których zostało ustanowione użytkowanie wieczyste, bowiem to właśnie oni uzyskali prawo użytkowania wieczystego Nieruchomości w trybie art. 7 dekretu warszawskiego, a zatem są osobami, o których mowa w art. 1 ust. 4 w zw. z ust. 1 a ustawy z dnia 29 lipca 2005 r., a w konsekwencji stosuje się do nich uprawnienie do nieodpłatnego przekształcenia, o którym mowa w art. 5 pkt. 1 ustawy o przekształceniu,

- przyjęcie, że następca prawny użytkownika wieczystego jest tożsamy z osobą która uzyskała użytkowanie wieczyste w trybie art. 7 dekretu warszawskiego na skutek uprzedniego nabycia praw i roszczeń wynikających z dekretu w stosunku do nieruchomości warszawskiej, a w konsekwencji błędne przyjęcie, że Skarżącym nie przysługuje uprawnienie do nieodpłatnego przekształcenia prawa użytkowania wieczystego we własność.

3. art. 107 § 1 i 3 k.p.a. polegające na pominięciu obligatoryjnego składnika decyzji tj. oznaczenia Strony przedmiotowej decyzji, jak również poprzez niewłaściwe uzasadnienie decyzji, poprzez:

- nieodniesienie się przez organ do zarzutów odwołania przejawiające się w całkowitym pominięciu wskazanego przez skarżących wyroku NSA z dnia 15 maja 2013 r. sygn. akt I OSK 2240/11, który potwierdzał stanowisko skarżących,

- nieodniesienie się do zarzutów Skarżących, że przywołane przez organ I instancji wyroki dotyczą stanu faktycznego i prawnego odmiennego od sprawy będącej przedmiotem rozstrzygnięcia Zarządu Dzielnicy [...], utrzymanego przez SKO w zaskarżonej niniejszą skargą decyzji,

- pominięcie zarzutów dotyczących właściwego oznaczenia strony decyzji (i równocześnie zastosowanie w zaskarżonej decyzji tych samych błędnych rozwiązań) i zarzutów dotyczących niewłaściwego uzasadnienia.

Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz z zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje :

Skarga jest uzasadniona, zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji naruszają przepisy prawa materialnego, to jest art. 1 ust. 1a i art. 5 pkt 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. poprzez błędną wykładnię, co uzasadnia ich wyeliminowanie z obrotu.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy osobom, które nie są byłymi właścicielami nieruchomości objętej działaniem dekretu warszawskiego, ani ich spadkobiercami, ale nabyły prawo użytkowania wieczystego gruntu na podstawie art. 7 dekretu warszawskiego, przysługuje roszczenie o nieodpłatne przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności.

W ocenie sądu rozpoznającego sprawę na tak postawione pytanie, w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy, udzielić należy odpowiedzi twierdzącej.

Przed przystąpieniem do oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, sąd wyjaśnia, że w pełni podziela ustalenia faktyczne poczynione przez organy, z których wynika, że :

a. Skarżący nie są spadkobiercami osób, które były właścicielami nieruchomości w dacie wejścia w życie dekretu warszawskiego,

b. w stosunku do Skarżących wydana została na podstawie art. 7 dekretu warszawskiego decyzja z dnia [...] listopada 2013 r., ustanawiająca na ich rzecz prawo użytkowania wieczystego Nieruchomości,

c. w dniu [...] maja 2014 r. w wykonaniu powyższej decyzji zawarta została umowa o oddanie Skarżącym Nieruchomości w użytkowanie wieczyste.

Powyższe ustalenia faktyczne sąd przyjmuje za podstawę dokonywania dalszej kontroli zgodności prawem zaskarżonej decyzji.

Stosownie do art. 5 pkt 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r., przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości następuje nieodpłatnie na rzecz osób fizycznych, o których mowa w art. 1 ust. 1a, lub ich następców prawnych. Zaś art. 1 ust. 1a pkt 2 stanowi, iż z żądaniem przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości mogą wystąpić również osoby fizyczne będące w dniu 13 października 2005 r. użytkownikami wieczystymi nieruchomości, jeżeli użytkowanie wieczyste uzyskały na podstawie art. 7 dekretu warszawskiego. Z kolei zgodnie z art. 1 ust. 4 ww. ustawy, przepisy art. 1 ust. 1a pkt 2 stosuje się również do osób, które prawo użytkowania wieczystego uzyskały po dniu 13 października 2005 r.

Z powyższego wynika, iż do kręgu osób, którym przysługuje uprawnienie do nieopłatnego przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności należą, między innymi, osoby fizyczne, które uzyskały użytkowanie wieczyste na podstawie art. 7 dekretu warszawskiego. Powyższe uprawnienie przysługuje takim osobom również wówczas jeżeli prawo użytkowania wieczystego w powołanym trybie uzyskały po dniu 13 października 2005 r.

Z powołanych wyżej okoliczności stanu faktycznego wynika, że Skarżący nabyli prawo użytkowania wieczystego Nieruchomości na podstawie art. 7 dekretu warszawskiego, to jest w sposób, o jakim mowa w art. 1 ust. 1a pkt 2 ustawy z 29 lipca 2005 r. Spełnili oni zatem wymóg ustawy z 29 lipca 2005 r. umożliwiający nabycie uprawnienia do nieodpłatnego przekształcenia uzyskanego prawa użytkowania wieczystego w prawo własności.

Podkreślić przy tym trzeba, iż wbrew stanowisku organów, ustawa nie uzależnia uzyskania tego uprawnienia od posiadania przymiotu osoby wywłaszczonej, a więc pozbawionej prawa własności na podstawie dekretu warszawskiego. Jak wskazano powyżej, uzyskanie tego uprawnienia jest uzależnione od uzyskania prawa użytkowania wieczystego w trybie art. 7 dekretu warszawskiego, przesłanka ta zaś została w rozpoznawanej sprawie spełniona.

Rzeczywiście, w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. wskazane zostało, że przekształcenie prawa użytkowania wieczystego następuje nieodpłatnie na rzecz osób fizycznych, o których mowa w art. 1 ust. 1a lub ich następców prawnych. Przywołane przez organ drugiej instancji wyroki sądów administracyjnych dotyczyły właśnie wykładni pojęcia następcy prawnego osoby, o której mowa w art. 1 ust. 1a ustawy z dnia 29 lipca 2005 r.

W sprawie zakończonej wydaniem wyroku z dnia 5 sierpnia 2008 r. I SA/Wa 658/08, osoba ubiegająca się o nieodpłatne przekształcenie prawa użytkowania wieczystego gruntu w prawo własności, nabyła prawo to na podstawie umowy zamiany zawartej ze Skarbem Państwa, przy czym podstawą prawną zawarcia powyższej umowy był art. 42 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 listopada 2008 r. I OSK 1752/07 dotyczył sytuacji, w której poprzedni użytkownik wieczysty nieruchomości sprzedał osobom ubiegającym się o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego przysługujące mu prawo użytkowania wieczystego oświadczając jednocześnie, iż otrzymał nieruchomość jako działkę zamienną tytułem odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość.

Oba wyroki dotyczyły więc roszczeń następców prawnych osób, których mowa w art. 1 ust.1a pkt 1 ustawy.

Tymczasem w niniejszej sprawie o nieodpłatne przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności ubiegały się osoby, które nabyły prawo użytkowania wieczystego Nieruchomości na podstawie art. 7 dekretu warszawskiego, a więc osoby o których wprost mowa w art. 1 ust. 1a pkt 2 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r., nie zaś następcy prawni tychże osób.

Podsumowując, sąd uznaje za uzasadniony podniesione w skardze zarzut naruszenia prawa materialnego to jest art. 5 ust. 1 w zw. z art. 1 ust. 1a pkt. 2 i ust. 4 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. poprzez błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że prawo do nieodpłatnego przekształcenia prawa użytkowania wieczystego gruntu przysługuje osobom, które nabyły to prawo na podstawie art. 7 dekretu warszawskiego, o ile posiadają one przymiot osób wywłaszczonych. W ocenie sądu, prawidłowa wykładnia powołanych przepisów nie pozwala na przyjęcie, że dla nieodpłatnego przekształcenia prawa użytkowania wieczystego gruntu w prawie własności, na rzecz osób, które uzyskały użytkowanie wieczyste w trybie art. 7 dekretu warszawskiego konieczne jest zaistnienie dodatkowej przesłanki polegającej na posiadaniu przez takie osoby przymiotu "osoby wywłaszczonej".

Sąd rozpoznający sprawę wskazuje w tym miejscu, że analogiczny pogląd, w tożsamym stanie faktycznym sprawy wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 15 maja 2013 r. I OSK 2240/11 (przywoływanym przez Skarżących w postępowaniu administracyjnym oraz w skardze do tutejszego sądu), jak również tutejszy sąd w wyroku z dnia 24 maja 2016 r. I SA/WA 376/16.

Sąd uznaje natomiast za niezasadne pozostałe zarzuty podniesione w skardze. W ocenie sądu organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy (co wskazane zostało powyżej) a odmowa przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności była następstwem nieprawidłowej wykładni art. 5 ust. 1 w zw. z art. 1 ust. 1a pkt. 2 i ust. 4 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia przez organ art. 107 § 3 k.p.a. polegającego na pominięciu argumentacji Skarżących zawartej w odwołaniu, w tym przywołanego przez Skarżących wyroku NSA z dnia 15 maja 2013 r. I OSK 2240/11 sąd wyjaśnia, że zarzut ten jest niezasadny. Rzeczywiście SKO nie odniosło się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wprost do powyższego wyroku. Jednak wobec przedstawienia przez organ wykładni art. 5 ust. 1 w zw. z art. 1 ust. 1a pkt. 2 i ust. 4 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r., uznać należy, że nie podzielił on stanowiska NSA z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu decyzji.

Skarżący podnieśli również zarzut nie odniesienia się przez SKO do zarzutów niewłaściwego oznaczenia strony w decyzji organu pierwszej instancji. Rzeczywiście, SKO nie ustosunkowało się do powyższego zarzutu. Jednak z decyzji organu pierwszej instancji wynika, że jako strony wskazani zostali właśnie Skarżący. W tej sytuacji nie odniesienie się przez SKO do tej kwestii w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji uznać należy za nie mające wpływu na wynik sprawy.

Z uwagi na powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.

Rozpoznając ponownie sprawę organ uwzględni przedstawioną przez sąd w niniejszym wyroku wykładnię art. 5 ust. 1 w zw. z art. 1 ust. 1a pkt. 2 i ust. 4 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r., z której wynika, że w realiach niniejszej sprawy Skarżącym przysługuje prawo do nieodpłatnego przekształcenia prawa użytkowania wieczystego Nieruchomości w prawo własności.

O kosztach postępowania zawartych w punkcie 4 sentencji wyroku Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015, poz. 1800), zasądzając od organu na rzecz Skarżących solidarnie kwotę 200 złotych tytułem zwrotu wpisu sądowego oraz kwotę 480 złotych tytułem wynagrodzenia pełnomocnika oraz 17 złotych tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.