Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 958/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2017-02-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6132 Kary pieniężne za naruszenie wymagań ochrony środowiska
Hasła tematyczne: Ochrona przyrody
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 88, 89
journal: Dz.U. 2015 poz 1651
law: Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, Sędziowie Sędzia WSA Maria Taniewska-Banacka (spr.), Sędzia WSA Artur Żurawik, Protokolant Agnieszka Jurczak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 lutego 2017 r. sprawy ze skargi K. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za uszkodzenie drzewa 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] r. nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. na rzecz skarżącego kwotę 50 (pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 18 września 2015 r. E. i Z. R. powiadomili Wójta Gminy N., iż w dniu 5 września 2015 r. K. P. dokonał zniszczenia drzewa z gatunku jesion, rosnącego na ich posesji położonej w G., działka nr [...]. Zniszczenie było efektem przeprowadzonych przez ww. prac w obrębie korony drzewa polegających na usunięciu gałęzi w wymiarze przekraczającym 30 %.

Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, Wójt Gminy N. decyzją z dnia [...] r. nr [...] odmówił wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej za zniszczenie przedmiotowego drzewa uznając, że K. P. działał w sposób dozwolony stosownie do art. 150 k.c. Od powyższego rozstrzygnięcia odwołali się E. i Z. R. Uwzględniając wniesione odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. decyzją z dnia [...] r. nr [...] uchyliło zaskarżoną doń decyzję pierwszoinstancyjną, a sprawę przekazało organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.

K. P. nie zgodził się z wydaną przez Kolegium decyzją i wniósł na nią skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Wyrokiem z dnia 1 sierpnia 2016 r. sygn. akt II SA/Gl 186/16 Sąd oddalił skargę.

W międzyczasie, po uzupełnieniu materiału dowodowego o opinię z zakresu pielęgnacji i ochrony drzew, decyzją z dnia [...] r. nr [...] Wójt Gminy N. wymierzył K. P. karę pieniężną w wysokości 30.686,04 zł za uszkodzenie drzewa gat. jesion wyniosły, którego obwód mierzony na wysokości 130 cm od ziemi wynosi 151 cm , rosnącego na działce ozn. nr ewid. [...], obręb G.

Decyzja, jak wynika z jej części nagłówkowej, wydana została na podstawie art. 88 ust. 1 pkt 4, ust. 2, art. 85 ust. 1, 5, 7 i 9, 87a ust. 2 i 4, art. 89 ust. 2 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (t.j. Dz. U. 2015, poz. 1651 z późn. zm., dalej u.o.p.) i aktów wykonawczych w przedmiocie stawek opłat.

W odwołaniu K. P. zakwestionował ww. decyzję podnosząc, że organ błędnie przyjął jakoby drzewo uległo uszkodzeniu skoro nadal rośnie i osiąga przyrosty. Tym samym wymierzenie kary uznać należy za bezpodstawne. Podniósł, że gałęzie wspomnianego drzewa doprowadziły do zniszczenia poszycia oraz więźby dachowej należącego do niego budynku drewnianego. O pomoc w sprawie wyegzekwowania usunięcia przez sąsiada wspomnianych gałęzi zwracał się bezskutecznie do Gminy N., straży pożarnej oraz do Sołtysa Wsi. W związku z tym, korzystając z uprawnienia wynikającego z Kodeksu cywilnego, wezwał małżonków R. do usunięcia owych gałęzi. Wobec tego, że gałęzie te nie zostały przycięte, wynajął pilarza który dokonał cięcia gałęzi jesionu. Jego zdaniem, dokonane przez niego czynności nie stanowią uszczerbku dla środowiska, gdyż w najbliższej okolicy rośnie kilkaset samosiejek jesionu. Nadto obcięcie gałęzi pozytywnie wpłynęło na pokrój pnia jesionu, a pozostawione gałęzie zapewniały dalszy wzrost i przyrost masy drzewa. Dopiero po obcięciu gałęzi E. R. zainteresowała się drzewem i stwierdziła, że zostało zniszczone, żądając odszkodowania i ukarania winnych zgodnie z prawem.

Po rozpatrzeniu wniesionego odwołania decyzją nr [...] z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. utrzymało zaskarżoną doń decyzję pierwszoinstancyjną w mocy. W uzasadnieniu zrelacjonowało przebieg dotychczasowego postępowania administracyjnego podając dodatkowo, iż zgodnie z art. 88 ust. 1 u.o.p. wójt, burmistrz albo prezydent miasta wymierza administracyjną karę pieniężną za usunięcie drzewa lub krzewu bez wymaganego zezwolenia, usunięcie drzewa lub krzewu bez zgody posiadacza nieruchomości, zniszczenie drzewa lub krzewu oraz za uszkodzenie drzewa spowodowane wykonywaniem prac w obrębie korony drzewa.

Kara, o której mowa w art. 88 ust. 1 u.o.p., jest nakładana na posiadacza nieruchomości, albo właściciela urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 Kodeksu cywilnego, albo na inny podmiot, jeżeli działał bez zgody posiadacza nieruchomości.

Ustawa w tym brzmieniu obowiązuje od dnia 28 sierpnia 2015 r. Nowelizacja ww. przepisów wprowadzona została ustawą z dnia 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy o samorządzie gminnym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2015, poz. 1045). W przeciwieństwie do uregulowań sprzed nowelizacji, ustawodawca wprost określił krąg podmiotów ponoszących odpowiedzialność za spowodowanie deliktu administracyjnego określonego w art. 88 ust. 1 u.o.p. W sposób wyraźny wśród tych podmiotów wymienia się osobę trzecią, która działała bez zgody posiadacza nieruchomości.

Odpowiedzialność za uszkodzenie drzewa, zdaniem Kolegium, ponosi zatem bezpośredni sprawca. Nie oznacza to, że powyższe twierdzenie wyłącza odpowiedzialność osoby, która zleca wykonanie czynności określonych w art. 88 ust. 1 pkt 4 u.o.p. Otóż, gdy faktyczny wykonawca działał na wyraźne polecenie określonej osoby, to odpowiedzialność za omawiany delikt obciążą podmiot zlecający określone prace. Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy bezspornym w sprawie jest, że K. P. w dniu 5 września 2015 r., a więc już pod rządem znowelizowanych uregulowań, dokonał prac w koronie drzewa z gatunku jesion, rosnącego na działce nr [...] należącej do E. i Z. R. Czynności obcięcia konarów i gałęzi wspomnianego drzewa nie dokonał osobiście, lecz uczynił to wynajęty przez niego pilarz. Wiadomym jest, że właściciele drzewa nie wyrażali zgody na tego rodzaju działania. W tym przypadku ustawa nie uzależnia możliwości poniesienia odpowiedzialności od tytułu prawnego do nieruchomości na której uszkodzone drzewo rosło, dlatego też należy stwierdzić, że legitymowanym biernie w niniejszej sprawie jest K. P.

Sporządzona na potrzeby przedmiotowego postępowania opinia w sposób jednoznaczny wskazuje, że przeprowadzone cięcia gałęzi i konarów jesionu doprowadziły do usunięcia ok. 45 % korony drzewa, która rozwinęła się w całym okresie rozwoju drzewa. Tym samym wielkość ta mieści się w przedziale między 30 % - 50%, co w myśl art. 87a ust. 4 w związku z art. 87a ust. 5 u.o.p. jest kwalifikowane jako uszkodzenia drzewa. Kolegium podzieliło również wnioski biegłego wyrażone w opinii z czerwca 2016 r., iż ciecia gałęzi nie służyły celom określonym w art. 87a ust. 2 u.o.p. Jak wykazały ustalenia przeprowadzone przez biegłego, oraz co obrazują fotografie znajdujące się w aktach sprawy, usunięte gałęzie nie były obumarłe, czy też nadłamane. Nie można również przyjąć, aby zabiegi te służyły utrzymaniu uformowanego kształtu korony drzewa lub przywróceniu jego statyki. Działania K. P., w ocenie Kolegium, doprowadziły do ewidentnego oszpecenia i zdeformowania pokroju drzewa.

Kolegium podtrzymało nadto stanowisko wyrażone w decyzji z dnia [...] r. nr [...], iż nie podziela poglądu, jakoby art. 150 Kodeksu cywilnego wyłączał odpowiedzialność administracyjną z art. 88 ust. 1 u.o.p. za uszkodzenie lub zniszczenie drzewa, którego gałęzie lub korzenie przechodziły na nieruchomość sąsiednią. Reżimy ustawy o ochronie przyrody oraz Kodeksu cywilnego są bowiem względem siebie autonomiczne.

Pismem z dnia 19 września 2016 r. K. P. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na wydaną przez organ II instancji decyzję domagając się jej uchylenia. Wskazał, iż parokrotnie zwracał się pisemnie do właścicieli drzewa, aby obcięli gałęzie, ponieważ niszczą jego budynek gospodarczy. Sąsiedzi nie reagowali na jego prośby i drzewo dalej czyniło mu szkody w budynku gospodarczym i na działce siedliskowej. Nadto, zdaniem skarżącego, nałożona na niego kara administracyjna jest kilkaset razy większa od wartości jesionu. Jesion nadal rośnie i rozwija się, nastąpiła tylko korekta jego pnia. Wnosi o uchylenie decyzji Kolegium lub zawieszenie wykonania tej decyzji na lat 5 ponieważ jesion nie został uszkodzony w takim stopniu, że grozi mu obumarcie. Skarżący podkreślił, że działał na podstawie art. 150 k.c.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2014, poz. 1647 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez m.in. kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą w zaskarżonej decyzji ostatecznej bądź w postanowieniu z punktu widzenia legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. 2016, poz. 718 zwanej dalej: p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną.

W pierwszej kolejności wskazać w tym miejscu należy, że zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. W myśl natomiast utrwalonego w tej mierze orzecznictwa wyłączenie związania oceną prawną i jej konsekwencjami w postaci zawartych w wyroku wskazań co do dalszego postępowania, może nastąpić tylko w razie istotnej zmiany stanu faktycznego lub zmiany przepisów prawa, a także po wzruszeniu wyroku w wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej – por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lutego 2007 r., sygn. akt II GSK 240/06. Okoliczności te w niniejszej sprawie nie wystąpiły. Zaakcentowania wymaga, iż ocena prawna dotyczy dotychczasowego postępowania w sprawie, zaś "wskazania" określają sposób postępowania w przyszłości. Wskazania stanowią więc konsekwencję oceny prawnej, zwłaszcza oceny przebiegu postępowania przed organami administracyjnymi i rezultatu tego postępowania w postaci materiału procesowego zebranego w sprawie. Ich celem jest zapobieżenie w przyszłości błędom stwierdzonym przez sąd administracyjny w trakcie kontroli zaskarżonego orzeczenia – por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 września 2007 r., sygn. akt II FSK 209/07.

W konsekwencji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, podobnie jak orzekające w sprawie organy, związany jest ocenami i wskazaniami wyrażonymi przez tut. Sąd w prawomocnym wyroku z dnia 1 sierpnia 2016 r. sygn. akt II SA/Gl 186/16 (notabene w uzasadnieniu decyzji Kolegium przywołanego błędnie jako wyrok z 23 października 2016 r. sygn. akt II SA/Gl 168/163), a tym samym nie może w odmienny sposób ocenić kwestii w wyroku tym przesądzonych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w obecnym składzie zobligowany jest zatem do przyjęcia, w ślad za ww. wyrokiem, iż art. 150 k.c. nie wyklucza stosowania sankcji, wynikających z art. 88 ust. 1 ustawy o ochronie przyrody, gdyż ustawa ta nie służy ochronie praw właścicielskich, lecz ochronie dobra publicznego, jakim jest środowisko.

Jednocześnie jednak Sąd podkreślił, w przywołanym powyżej wyroku a dnia 1 sierpnia 2016 r., iż dla wymierzenia kary nie ma znaczenia fakt, czy drzewo zachowało żywotność. Tego rodzaju okoliczność jest jednak istotna z punktu widzenia możliwości odroczenia terminu płatności kary i jej umorzenia w przypadkach uregulowanych w art. 88 ust. 4 i 5 ustawy. Termin płatności kar za zniszczenie drzewa odracza się bowiem na okres 5 lat, jeżeli stopień jego zniszczenia nie wyklucza zachowania jego żywotności. Po upływie 5 lat, kara jest umarzana, jeżeli drzewo zachowało żywotność. Istnieje też możliwość umorzenia części kary z uwagi na sytuację majątkową (art. 88 ust. 11 ustawy). Wreszcie, z mocy art. 89 ust. 7 ustawy, nie wymierza się kary pieniężnej w przypadku zniszczenia lub uszkodzenia drzewa w okolicznościach uzasadnionych stanem wyższej konieczności.

W konkluzji Sąd w ówczesnym składzie wskazał, że " jedynie wykazanie przez skarżącego, że działał w stanie wyższej konieczności, uzasadniać będzie odmowę wymierzenia kary pieniężnej, o ile obcinając gałęzie w ramach uprawnień z art. 150 k.c., spowodował uszkodzenie, bądź zniszczenie drzewa rosnącego na sąsiedniej nieruchomości. W przeciwnym wypadku, zachowanie żywotności drzewa oraz jego sytuacja majątkowa, mają znaczenie dla odroczenia terminu płatności wymierzonej kary i ewentualnego jej umorzenia po upływie 5 lat. Wyjaśnienie wyżej wskazanych okoliczności wymaga jednak przeprowadzenia postępowania dowodowego, /.../ Akcentowane przez skarżącego, zagrożenie dla bezpieczeństwa ludzi i mienia, winno być rozważone w aspekcie przesłanek z art. 89 ust. 7 ustawy o ochronie przyrody, a więc działania w stanie wyższej konieczności, czyli niemożności zapobieżenia realnej i bezpośredniej oraz poważnej szkodzie wskutek nieusunięcia przez właścicieli nieruchomości sąsiedniej zwisającego nad jego gruntem gałęzi drzewa".

W pełni podzielając przywołane wyżej wskazania sformułowane w ww. wyroku co do zakresu koniecznego postępowania dowodowego Sąd w obecnym składzie ocenia, iż wskazań tych organy nie wypełniły (notabene organ I instancji nawet potencjalnie nie mógł ich wykonać albowiem decyzję wydał jeszcze przed wydaniem przez Sąd przywołanego wyżej wyroku, nie wykonało ich także jednak Kolegium, podejmujące rozstrzygnięcie już po wydaniu przez Sąd nieprawomocnego jeszcze wówczas wyroku). Podkreślenia bowiem wymaga, iż wbrew wskazaniom sformułowanym w ww. wyroku uzasadnienia obydwu decyzji ani jednym słowem nie odnoszą się do możliwości odroczenia kary. Również ani jednym słowem nie odnoszą się do art. 89 ust. 7 u.o.p., stanowiącego, że kary nie wymierza się, o ile usunięcie, zniszczenie bądź uszkodzenie drzewa nastąpiło "w okolicznościach uzasadnionych stanem wyższej konieczności". Zaakcentować zatem trzeba, iż w aktach sprawy widnieją 2 pisma z 2015 r. kierowane przez K. P. do małżonków R. z prośbami o usunięcie gałęzi, które zdaniem skarżącego opadały na jego nieruchomość niszcząc dach budynku gospodarczego i zagrażając osobom przebywającym na działce. Jak wynika z akt sprawy skarżący podjął także inne starania mające na celu usunięcie zagrożenia. Zgromadzona przez organy dokumentacja zawiera bowiem pismo zatytułowane "Zaświadczenie" z dnia 29 czerwca 2015 r., w którym Radny Gminy potwierdził, że drzewo utrudnia skarżącemu użytkowanie posesji, a właściciele swoim zachowaniem naruszają art. 144 k.c. Dokument podpisany jest nie tylko przez radnego, lecz także zaopatrzony pieczątkami i podpisami Sołtysa Wsi i Komendanta Straży Pożarnej co świadczy o próbach ze strony skarżącego uzyskania zewnętrznej pomocy. Akta zawierają nadto dwa pisma (z maja i czerwca 2015 r.) Wójta Gminy N. adresowane do E. R. apelujące o takie korzystanie z posesji by nie powodować szkód na działce sąsiedniej i wskazujące czynności, które zdaniem Wójta należy wykonać (np. złożyć wniosek o zezwolenie na wycięcie drzewa). Jak wynika z akt sprawy, a żadna ze stron tezie tej nie zaprzeczyła, wszystkie powyższe działania były bezskuteczne albowiem żadna reakcja ze strony sąsiadów nie nastąpiła. Także w odwołaniu od decyzji pierwszoinstancyjnej skarżący podniósł, iż zwracał się o pomoc do Urzędu Gminy, Sołtysa wsi G. i Ochotniczej Straży Pożarnej. Wszystkie działania nie dały efektów, został więc zmuszony do dokonania przycięcia gałęzi na jego działce we własnym zakresie.

Sąd wskazuje organom na konieczność wnikliwego rozważenia opisanych wyżej okoliczności w aspekcie art. 89 ust. 7 ustawy o ochronie przyrody, w ocenie Sądu mogą one bowiem przemawiać za uznaniem, iż K. P. działał w warunkach uzasadnionych stanem wyższej konieczności. Kwestii tej Sąd nie może jednoznacznie przesądzić we własnym zakresie, nie była bowiem przedmiotem rozważań orzekających w sprawie organów.

W świetle przedstawionych wyżej wywodów należało uwzględnić skargę i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzec jak w sentencji. O kosztach postępowania obejmujących wpis od skargi w kwocie 50,00 zł orzeczono na wniosek strony skarżącej na podstawie art. 200, 205 i 209 p.p.s.a.