Postanowienie WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 317/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2016-04-28 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: utrzymano w mocy postanowienie lub zarządzenie art. 260 § 1 ustawy - PoPPSA
Powołane przepisy: article: art. 260 par. 1, par. 2 i  par. 3 w zw. z  art. 245 par. 3 i art. 246 par. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Włodarska po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu F. M. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 31 marca 2016 r., sygn. akt II SA/Bd 317/16 o odmowie zwolnienia od kosztów sądowych w części w sprawie ze skargi F. M. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 31 marca 2016 r., sygn. akt II SA/Bd 317/16, wydanym przez referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, po rozpoznaniu wniosku F. M. o przyznanie prawa pomocy obejmującego częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, oddalono ww. wniosek we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu wskazano, że okoliczności przedstawione przez wnioskodawcę nie pozwalają na stwierdzenie, że Spółka nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

W otwartym terminie do wniesienia środka zaskarżenia wyżej wskazana Spółka wniosła sprzeciw. Podniosła, że zaskarżone postanowienie wydane zostało z naruszeniem przepisów postępowania, tj. z naruszeniem art. 245 § 1, § 3 i art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - określanej dalej w skrócie jako "P.p.s.a."), poprzez ich niezastosowanie pomimo, że zaistniały przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy. Zawnioskowała o zmianę postanowienia i przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych.

Podała, że od dwóch lat w swoich sprawozdaniach wykazuje znaczne straty finansowe, więc stan ten ma charakter trwały i pogłębia się. Skala prowadzonej przez nią działalności oraz uzyskiwany przychód nie odzwierciedlają jej rzeczywistej sytuacji majątkowej. Podkreśliła, że zajęty został jedyny jej rachunek bankowy, co w istocie może oznaczać zaprzestanie prowadzenia przez nią działalności gospodarczej. Łączna kwota wpisów od skarg na decyzje dotyczące wymierzenia jej kar pieniężnych wynosi obecnie blisko [...] zł, zaś kwota wymagalnych kar pieniężnych to [...] zł. Uiszczenie przez nią wpisu od skargi oznaczać będzie zamknięcie jej dostępu do drogi sądowej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności podkreślić należy, że w dniu 15 sierpnia 2015 r. weszła w życie ustawa z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. poz. 658). Postępowanie sądowe w przedmiotowej sprawie zostało wszczęte skargą wniesioną po tej dacie, dlatego zgodnie z art. 2 ustawy nowelizującej, przepis art. 260 P.p.s.a., stosuje się w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą.

Zgodnie z tym przepisem rozpatrując sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (w tym od postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy art. 258 § 1 pkt 7 P.p.s.a.), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.).

Na wstępie zaznaczenia wymaga, że w niniejszej sprawie wniosek o udzielenie pomocy prawnej dotyczy zwolnienia od opłat sądowych, tj. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym.

Zgodnie z treścią art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub tylko ustanowienie zastępcy prawnego i może być przyznane osobie prawnej, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

Podstawową zasadą obowiązującą na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego, a dotyczącą kosztów postępowania, jest określona w art. 199 P.p.s.a. zasada, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W doktrynie wyrażono pogląd, że zwolnienie od ponoszenia opłat sądowych jest odstępstwem od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równomiernego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji i dlatego może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli – (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek –"Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi" – Komentarz, wyd. Zakamycze 2005, str. 594).

Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy z jednej strony uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jaki strona musi ponieść a z drugiej jej sytuację finansową, na którą składają się uzyskiwane przez nią przychody. Analiza orzeczeń sądów administracyjnych w tym zakresie prowadzi do wniosku, że jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe (por. postanowienie NSA z dnia 17.02.2009 r., sygn. akt II OZ 140/09, postanowienie NSA z dnia 12.02.2014 r., sygn. akt II FZ 68/14, publ. baza orzeczeń, pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy a w szczególności do sytuacji strony skarżącej, Sąd uznał, że wniosek o zwolnienie od opłat sądowych nie zasługiwał na uwzględnienie a referendarz sądowy prawidłowo uznał, że strona nie wykazała, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Rozpoznanie wniosku o prawo pomocy polega na porównaniu stanu majątkowego posiadania wnioskującej strony z wysokością ciążących na niej kosztów sądowych. W niniejszej sprawie jest to wydatek w kwocie [...]zł, na który składa się obecnie wpis sądowy od skargi. Jak wynika z oświadczenia skarżącej Spółki (pismo z 19 kwietnia 2116 r.), łączna wysokość ciążących na niej wpisów sądowych wynosi blisko [...] zł.

Na podstawie złożonego przez stronę skarżącą wniosku na urzędowym formularzu PPPr Sąd ustalił, że wysokość kapitału zakładowego, wynosi [...] zł, wartość środków trwałych wynosi [...] zł. Za ostatni rok obrotowy według bilansu Spółka wykazała stratę w wysokości [...] zł. Środki na jedynym rachunku bankowym to [...] zł. Spółka dołączyła nadto sprawozdania finansowe za 2013 i 2014 r., upomnienia dotyczące uregulowania określonych należności pieniężnych na rzecz urzędów celnych. Ze sprawozdań tych wynika, że zarówno aktywa Spółki, jak i jej pasywa (o tożsamej wielkości) uległy powiększeniu tzn. z kwoty [...]zł w 2013 r. do kwoty [...]zł. Zwiększeniu uległa też poniesiona przez Spółkę strata, mianowicie z kwoty [...]zł do kwoty [...]zł. Spółka zwróciła uwagę, że łączna kwota wymagalnych zobowiązań z tytułu kar pieniężnych wymierzonych na podstawie ustawy o grach hazardowych wynosi [...] zł, zaś łączna kwota wpisów sądowych w sprawach ze skarg na decyzje o wymierzeniu tych kar to [...] zł. Spółka podkreśliła, że są wobec niej prowadzone postępowania egzekucyjne.

Analizując sytuację majątkową wnioskującej strony, jak słusznie zauważono w zaskarżonym orzeczeniu, nieuprawnione byłoby przyjęcie, że Spółka spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy. Spółka nie wykazała, że zmaga się z groźbą niewypłacalności, nie wszczęła postępowania upadłościowego czy naprawczego. Jak podnosi się w orzecznictwie sądów administracyjnych, przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 1.04.2008 r., sygn. akt I OZ 208/08). Ponadto osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo że podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z 29 marca 2011 r., I OZ 191/11).

Oceniając sytuację finansową Spółki na podstawie złożonych przez nią oświadczeń i dokumentów źródłowych chociażby w sprawie II SA/Bd 971/15 Sąd doszedł do wniosku, iż nie wykazała ona, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z analizy dokumentów wynika, że Skarżąca w 2014 r. uzyskała przychód w kwocie [...]zł oraz poniosła koszty podatkowe w wysokości [...] zł. Co istotne, w pierwszym kwartale 2015 r. Skarżąca kontynuowała prowadzenie działalności gospodarczej. Z deklaracji VAT-7K za pierwszy kwartał 2015 r. wynika, że Skarżąca dokonywała transakcji handlowych (sprzedaż kształtowała się na poziomie [...] zł). Zauważyć również należy, że Skarżąca pomimo wykazywanych trudności obraca nadal środkami wielokrotnie przewyższającymi wysokość kosztów postępowania, co wynika z przedstawionych wyciągów z rachunków bankowych. Przedłożone dokumenty świadczą o prowadzeniu działalności przez Skarżącą na dużą skalę, z której uzyskiwane są znaczne przychody.

W ocenie Sądu bez znaczenia dla kwestii spełnienia przesłanek przyznania Spółce prawa pomocy był końcowy wynik finansowy Spółki za 2014 r. tj. strata podatkowa w wysokości [...] zł. Jak wynika z postanowienia NSA z dnia 1 sierpnia 2013r., sygn. akt I FZ 327/13 w obrocie gospodarczym przyjmuje się, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie świadczy o braku środków finansowych. Z kolei w postanowieniach z 22 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 112/11 i z 19 listopada 2004r., sygn. akt I FZ 436/04 NSA stwierdził, że jeżeli osoba prawna, ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy, wykazuje w swojej działalności stratę, to nie stanowi to wystarczającej przesłanki do przyznania prawa pomocy. W pełni aprobując powyższe poglądy stwierdzić należy, że oceniając przesłanki przyznania Skarżącej prawa pomocy należy odnieść się przede wszystkim do osiąganego przez nią przychodu i rozmiaru prowadzonej działalności gospodarczej. Warto zauważyć, że za 2013 r. Skarżąca wykazała w rachunku zysków i strat stratę na poziomie [...] zł, a w 2014 r. stratę w wysokości [...] zł. Natomiast w rachunku zysków i strat sporządzonym na dzień 30 kwietnia 2015 r. Spółka wykazała zysk w wysokości [...] zł uzyskując przychody netto w kwocie [...]zł.

Sąd stwierdza, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 marca 2011r. o sygn. akt I OZ 191/11). Według informacji dodatkowej do sprawozdania finansowego za 2014 r. Spółka utworzyła rezerwę na koszty w wysokości [...] zł.

Odnosząc się do zajęcia rachunku bankowego (informacja k. 88, akt sądowych) Sąd wskazuje, że strona reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika mogła była wnieść skargi na czynności egzekucyjne w trybie art. 54 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Ponadto, nawet jeżeli Spółka obecnie nie prowadzi działalności w zakresie gier hazardowych lub ze wskazanych przez nią przyczyn jest ona ograniczona, trudno przyjąć, że automaty wyczerpują cały jej majątek i nie dysponuje ona innymi jego składnikami. Mając na uwadze przedmiot działalności Spółki określony w rejestrze przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego (np. naprawa i konserwacja komputerów i artykułów użytku osobistego i domowego, działalność sportowa, rozrywkowa i rekreacyjna, reklama, badanie rynku i opinii publicznej, pozostała indywidualna działalność usługowa) trudno też uznać, że aktualnie nie prowadzi ona żadnej działalności gospodarczej, która z natury rzeczy zawsze wymaga odpowiedniego zaangażowania materialnego i finansowego. Działalność Spółki nie została zawieszona, nie znajduje się ona w fazie upadłości czy też likwidacji.

W orzecznictwie zwraca się uwagę na fakt, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r. I OZ 208/08). Skoro spółka osiąga przychody, jest kwestią wyboru, czy przeznaczy uzyskane środki na cele związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, czy na pokrycie kosztów sądowych, natomiast zaznaczyć należy, że nakładom na działalność gospodarczą nie można przypisać pierwszeństwa przez kosztami sądowymi.

Reasumując, zdaniem Sądu, strona skarżąca nie wykazała okoliczności niezbędnych do pozytywnego rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Treść oświadczeń złożonych we wniosku nie daje wystarczających podstaw do uznania, że skarżąca nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania.

Uwzględniając zasadę sprawiedliwości, wyrażoną w art. 2 Konstytucji RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.), nie można zaakceptować próby ochrony pokaźnego majątku własnego kosztem ogółu społeczeństwa w sytuacji, w której przepis prawa (art. 199 P.p.s.a.) wyraźnie wskazuje podmiot, który powinien ponieść wskazane tam koszty postępowania sądowego. Przepis prawa nie obarczył, co do zasady kosztami postępowania sądowoadministracyjnego społeczeństwa, więc działanie w celu uniknięcia obowiązku partycypowania w ww. kosztach dla zabezpieczenia partykularnego interesu gospodarczego godzi w sprawiedliwość społeczną (por. postanowienie NSA z 27.03.2014 r., sygn. akt II GZ 146/14, publ. baza orzeczeń: www.cbois.nsa.gov.pl)

Ustalenie, że przedstawiona przez stronę sytuacja finansowa nie daje podstaw do uznania, że zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. uprawniające do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, dawało referendarzowi sądowemu podstawę do odmowy zwolnienia Spółki od opłat sądowych. Stanowisko zawarte w orzeczeniu referendarza sądowego z dnia 3 listopada 2015 r. Sąd w pełni podziela.

Z tych względów na mocy art. 260 § 1, § 2 i § 3 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.