Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 74/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2022-05-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 153,  art. 190,  art. 54 par. 3,  art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 138 par. 1 pkt 2, art. 97 par. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Kowalewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Dziel Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 18 maja 2022 r. sprawy ze skargi [...] Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...]; [...] w przedmiocie kosztów egzekucyjnych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 2 grudnia 2021 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie uchylił w całości postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Szczecinie z 13 października 2021 r. w przedmiocie kosztów egzekucyjnych naliczonych w postępowaniu egzekucyjnym wobec A. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S. prowadzonych na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...] i dalszych tytułów wykonawczych o numerach: [...][...] i umorzył postępowanie w sprawie orzekania o kosztach postępowania egzekucyjnego.

Z uzasadnienia postanowienia wynika, że Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Szczecinie (dalej: "organ egzekucyjny") prowadził postępowanie egzekucyjne z majątku A. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S. (dalej: "zobowiązana", "Spółka", "Skarżąca") na podstawie tytułu wykonawczego z 14 września 2015 roku nr [...]. Odpis ww. tytułu wykonawczego wraz z zawiadomieniem o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego w [...] S.A. został doręczony zobowiązanej 16 września 2015 r.

Organ egzekucyjny prowadził również postępowanie egzekucyjne wobec zobowiązanej na podstawie tytułów wykonawczych z 3 grudnia 2015 r. o numerach: [...]. Odpisy tytułów wykonawczych doręczono zobowiązanej 7 grudnia 2015 r.

Pismami z 17 grudnia 2015 r. znak: 390000/71/2418/2015-RED-E-l i znak: 390000/71/2420/2015-RED-E-l Zakład Ubezpieczeń Społecznych w Szczecinie przekazał Naczelnikowi Pierwszego Urzędu Skarbowego w Szczecinie dalsze tytuły wykonawcze m.in. o numerach [...] (dalej: "dalsze tytuły wykonawcze") celem prowadzenia egzekucji ze środka, co do którego zastosowania nie jest uprawniony.

22 marca 2019 r. Naczelnik Pierwszego Urząd Skarbowego w Szczecinie przekazał akta egzekucyjne do Naczelnika Drugiego Urząd Skarbowego w Szczecinie zgodnie z właściwością miejscową.

Postanowieniem z 21 maja 2020 r. znak: 3900000/71/1390/2020-RED-E-l organ egzekucyjny umorzył postępowanie egzekucyjne w odniesieniu do ww. pierwotnych tytułów wykonawczych z uwagi na spłatę zadłużenia w ramach udzielonego układu ratalnego. Koszty egzekucyjne zarówno naliczone do pierwotnych, jak i dalszych tytułów wykonawczych zostały w całości zapłacone.

13 października 2021 r. organ egzekucyjny wydał postanowienie znak: 390000/71/2711/2021-RED-E-3 w przedmiocie ustalenia kosztów egzekucyjnych powstałych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie ww. pierwotnych tytułów wykonawczych oraz dalszych tytułów wykonawczych. I tak, koszty egzekucyjne w związku z tytułami wykonawczymi nr [...] ustalono na kwotę 15.343,23 zł, [...] na kwotę 4.193,59 zł, a [...] w wysokości 23.182,80 zł.

Po rozpoznaniu zażalenia, postanowieniem z 2 grudnia 2021 r., znak: 3201- IEE2.711.144.2021.3, 3201-IEE2.7.711.126.2021.3164 Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie uchylił postanowienie organu I instancji w całości i umorzył postępowanie uzasadniając to tym, że sprawa dotycząca tytułu wykonawczego nr [...] była już uprzednio rozstrzygnięta przez organ egzekucyjny ostatecznym postanowieniem z 15 czerwca 2020 r. znak: 390000/71/1237/2020-RED-E.l. Nadto Dyrektor Izby wskazał, że przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w Warszawie toczą się postępowania w przedmiocie zasadności rozstrzygania o kosztach egzekucyjnych z wniosków Spółki z 16 lipca 2020r. (zainicjowane skargą kasacyjną Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie po wyroku z 11 marca 2021 roku sygn. akt: I SA/Sz 26/21 w odniesieniu do tytułów wykonawczych nr [...] i nr [...]) i 3 sierpnia 2020 r. (zainicjowane skargę kasacyjną zobowiązanej po wyroku z 3 lutego 2021 roku sygn. akt.: I SA/Sz 912/20 w odniesieniu do tytułów wykonawczych nr [...]) co powoduje, że każde kolejne żądanie w sprawie kosztów egzekucyjnych nie może skutkować wszczęciem postępowania i wydaniem merytorycznego rozstrzygnięcia.

W skardze z 4 stycznia 2022 roku pełnomocnik Spółki zarzucił naruszenie:

art. 138 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: "k.p.a.") poprzez jego niewłaściwe zastosowanie przejawiające się w uchyleniu postanowienia organu I instancji i umorzeniu postępowania przed organem I instancji, podczas gdy brak było na gruncie niniejszej sprawy jakichkolwiek podstaw do uchylenia postanowienia organu I instancji w całości i umorzenia postępowania przed organem I instancji, zasadnym jednak jawiło się uchylenie postanowienia organu I instancji w części dotyczącej ustalenia wysokości kosztów egzekucyjnych powstałych w postępowaniu prowadzonym w oparciu o tytuł wykonawczy nr [...] i umorzenie postępowania w tym zakresie, czego jednak organ nie uczynił;

art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i niedokonanie zawieszenia

postępowania w sprawie w sytuacji, gdy zawieszenie to jawiło się jako obligatoryjne, albowiem wedle stanowiska organu II instancji rozpatrzenie sprawy i wydanie postanowienia w przedmiocie wysokości kosztów egzekucyjnych zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia przez Naczelny Sąd Administracyjny kwestii obowiązku i uprawniania organów do wydawania rozstrzygnięć w zakresie wysokości kosztów egzekucyjnych powstałych w postępowaniu prowadzonym na podstawie ww. tytułów wykonawczych, stanowiącej zagadnienie wstępne na gruncie niniejszej sprawy. i

Z uwagi na podniesione zarzuty Skarżąca wniosła o uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z 2 grudnia 2021 r. w całości.

Organ wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, co następuje:

Skarga jest nieuzasadniona.

W dniu 13 października 2021 r. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Szczecinie wydał postanowienie w przedmiocie ustalenia kosztów egzekucyjnych powstałych w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie ww. pierwotnych tytułów wykonawczych oraz dalszych tytułów wykonawczych. I tak koszty egzekucyjne w związku z tytułami wykonawczymi o nr [...] ustalono w łącznej wysokości 15.343,23 zł, [...] ustalono w łącznej wysokości 4.193,59 zł a [...] ustalono w łącznej wysokości 23.1.82,80 zł.

Przedmiotem kontroli sądowej jest postanowienie Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z dnia 2 grudnia 2021 r. którym uchylił postanowienie organu I instancji w całości i umorzył postępowanie przed organem I instancji uzasadniając to tym, że sprawa dotycząca tytułu wykonawczego nr [...] była już uprzednio rozstrzygnięta przez Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Szczecinie prawomocnym i ostatecznym postanowieniem z dnia 15 czerwca 2020 r., a nadto tym, że przed Naczelnym Sądem Administracyjnym toczą się dwa postępowania w przedmiocie obowiązku i uprawnienia organów do orzekania w zakresie wysokości kosztów egzekucyjnych powstałych w postępowaniu prowadzonym na podstawie tytułów wykonawczych o nr [...] i innych -zainicjowane skargą kasacyjną Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie po wyroku z 11 marca 2021 roku sygn. akt: I SA/Sz 26/21 uchylającym zaskarżone rozstrzygnięcie oraz poprzedzające je rozstrzygnięcie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Szczecinie w odniesieniu do tytułów wykonawczych nr [...] i nr [...] (dotyczy wniosku zobowiązanej z 16 lipca 2020 roku) oaz zainicjowane skargę kasacyjną zobowiązanej po wyroku z 3 lutego 2021 roku sygn. akt. I SA/Sz 912/20 oddalającym skargę zobowiązanej w odniesieniu do tytułów wykonawczych nr [...] (dotyczy wniosku zobowiązanej z 3 sierpnia 2020 roku).

Skarżąca zaś wywodzi, że zasadnym jednak jawiło się uchylenie postanowienia organu I instancji ale tylko w części dotyczącej ustalenia wysokości kosztów egzekucyjnych powstałych w postępowaniu prowadzonym w oparciu o tytuł wykonawczy nr [...] i umorzenie postępowania w sprawie w tym zakresie a w odniesieniu do pozostałych tytułów dokonanie zawieszenia postępowania w sprawie i w sytuacji, gdy zawieszenie to jawiło się jako obligatoryjne.

W sporze rację należy przyznać Organowi.

W powyższych okolicznościach faktycznych – tj. w związku z toczącymi się postępowaniami sądowymi zgodzić się należy ze stanowiskiem wyrażonym przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie, że ponowne rozpoznanie wniosku o koszty egzekucyjne jest niedopuszczalne. Rozstrzygnięcie takie godziło by w konstytucyjną zasadę prawa strony do załatwienia sprawy przez sąd administracyjny zgodnie z jej żądaniem.

Wskazać należy, że z chwilą wniesienia skargi do sądu administracyjnego następuje wszczęcie postępowania sądowoadministracyjnego, a między skarżącym a organem, którego działanie zostały zaskarżone, rozpoczyna się spór o legalność tego działania, stanowiący przedmiot rozstrzygnięcia sądu administracyjnego. Gospodarzem sporu wywołanego wniesieniem skargi jest sąd administracyjny, co oznacza, że – co do zasady – uprawnionym do orzeczenia w przedmiocie tego sporu jest ów sąd, przed którym zawisła sprawa.

Skutkiem prawnym wniesienia skargi do sądu jest powstanie ex lege nowego stosunku prawnego, w którym organ administracji publicznej staje się tylko przeciwnikiem procesowym strony, traci zatem swe kompetencje do weryfikacji stosunku prawnego, ukształtowanego wcześniej przez wydanie decyzji administracyjnej – w niniejszej sprawie postanowienie, w znaczeniu materialnym i procesowym (L. Żukowski, glosa do wyroku NSA z dnia 7 stycznia 1999 r., II SA/Gd 1353/98, OSP 2000, z. 5, s. 265-270). Wyjątkiem jest w tym wypadku wynikająca z art. 54 § 3 p.p.s.a. kompetencja tego organu do weryfikacji zaskarżonej decyzji w trybie autokontroli, z tym że podkreślić należy, że uwzględnienie skargi w całości stanowi jedyną dopuszczalną, legalną możliwość władczego rozstrzygnięcia organu administracji w sprawie zaskarżonej do sądu administracyjnego (por. J. Brolik, Administracyjna samokontrola decyzji podatkowych zaskarżonych do NSA, Unimex, Wrocław 2001, str. 21). Ustawodawca dopuszcza bowiem ingerencję organu administracyjnego w spór zawisły z jego udziałem przed tym sądem, w ściśle ograniczonym zakresie, dającym największą gwarancję nienaruszenia tą ingerencją prawa strony skarżącej do sądu. Z unormowania art. 54 § 3 p.p.s.a. wynika, że każda ingerencja organu administracji w sprawę zawisłą przed sądem administracyjnym, wykraczająca poza dyspozycję tego przepisu, jest niedopuszczalna, jako godząca w określoną w art. 45 ust. 1 oraz w art. 77 ust. 2 Konstytucji RP zasadę prawa do sądu.

Określone w art. 45 ust. 1 oraz w art. 77 ust. 2 Konstytucji RP prawo do sądu jest jednym z podstawowych praw jednostki i stanowi jedną z fundamentalnych gwarancji praworządności.

Zgodnie z art. 45 ust. 1 Konstytucji: "Każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd", a w art. 77 ust. 2 postanowiono, że "Ustawa nie może nikomu zamykać drogi sądowej dochodzenia naruszonych wolności lub praw".

Z normy wyrażonej w art. 77 ust. 2 Konstytucji wynika, że stosując wykładnię przepisów ustawy zgodną z Konstytucją, należy je interpretować w taki sposób, aby nikomu nie zamykać drogi sądowej do dochodzenia naruszonych wolności lub praw. Jeżeli zatem w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w art. 54 § 3 określono na zasadzie wyjątku instytucję, pozostającą w pewnym sensie w konkurencyjności z konstytucyjną zasadą prawa do sądu, uznając jednak, że jej realizacja, poprzez uwzględnienie skargi w całości, a więc uzyskanie rozstrzygnięcia oczekiwanego (w założeniu) od sądu, nie będzie godziła w prawa strony, a przyczyni się do szybszego załatwienia jej sprawy, zgodnego z jej żądaniami - niedopuszczalne jest czynienie wykładni umożliwiających organowi administracyjnemu jakąkolwiek inną ingerencję w sprawę zawisłą przed sądem administracyjnym, pozbawiającą stronę prawa do rozstrzygnięcia sporu przez sąd i uzyskania żądanego rozstrzygnięcia. Podkreślić przy tym należy, że wyjątkowy charakter normy art. 54 § 3 p.p.s.a. wymaga jej ścisłej wykładni (por. wyroki NSA: z 17 kwietnia 2007 r., sygn. akt I FSK 1470/06 i z dnia 2 października 2007 r. sygn. akt I FSK 974/07, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości, że sprawy sądowoadministracyjne o sygn. akt I SA/Sz 26/21 i I SA/Sz 921/20 zainicjowane są skargą A. sp. z o.o. na skutek nieuwzględnienia przez organ wniosku A. sp. z o.o. odpowiednio z dnia 16 lipca 2020 r. i 3 sierpnia 2020 r. o ustalenie kosztów egzekucyjnych w odniesieniu do tytułów egzekucyjnych nr [...]. Z okoliczności sprawy i sądowi znana jest ta okoliczność z urzędu, że przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w Warszawie toczą się postępowania kasacyjne odpowiednio zainicjowane skargą kasacyjną Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie po wyroku z 11 marca 2021 roku sygn. akt: I SA/Sz 26/21 uchylającym zaskarżone rozstrzygnięcie oraz poprzedzające je rozstrzygnięcie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Szczecinie w odniesieniu do tytułów wykonawczych nr [...] i nr T[...] (dotyczy wniosku zobowiązanej z 16 lipca 2020 roku) oraz zainicjowane skargę kasacyjną Skarżącej po wyroku z 3 lutego 2021 roku sygn. akt.

I SA/Sz 912/20 oddalającym skargę zobowiązanej w odniesieniu do tytułów wykonawczych nr [...] (dotyczy wniosku zobowiązanej z 3 sierpnia 2020 roku).

Powyższe wskazuje, że zasadnie Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie uchylił postanowienie organu I instancji i umorzył postępowanie. Skoro przed sądem kasacyjnym waży się kwestia zasadności rozstrzygania o wysokości kosztów egzekucyjnych w oparciu o wniosek z 16 lipca 2020 roku i 3 sierpnia 2020 r. kolejne żądanie w sprawie kosztów egzekucyjnych nie może skutecznie doprowadzić do rozstrzygania w sprawie wysokości kosztów. Rozpoznanie kolejnego wniosku w tej samej sprawie przy sporze zawisłym przed sądem doprowadziłoby do naruszenia art. 153 (art. 190) p.p.s.a., godząc także w art. 45 ust. 1 oraz w art. 77 ust. 2 Konstytucji RP, poprzez niedopuszczalną ingerencję w sprawę zawisłą przed sądem administracyjnym, i pozbawienie Skarżącej strony prawa do sądu.

Zgodzić się należy z organem, że rozpoznanie skargi kasacyjnej przez Naczelny Sąd Administracyjny wiąże się ze związaniem sądu administracyjnego oceną prawną, o jakiej mowa w art. 190 p.p.s.a. Jeżeli zatem norma ta nie tylko jest adresowana do sądu pierwszej instancji, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania, lecz także nakazuje temu sądowi uwzględnić kasacyjne wytyczne co do wykładni prawa, na tle rozpoznawanej sprawy, ingerencję organu w rozpoznanie tej sprawy na tym jej etapie uznać należy również z tego powodu za całkowicie niedopuszczalne. Co więcej, ingerencja ta godzi także w art. 153 p.p.s.a., gdyż związanie sądu pierwszej instancji, na podstawie art. 190 p.p.s.a., stosowną wykładnią prawa, przekłada się na ocenę prawną i wskazania co do ewentualnego dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu tego sądu, które wiążą w sprawie organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, było przedmiotem zaskarżenia. Tym samym, takie działanie organu jakiego oczekuje Skarżąca w rozpoznawanej sprawie stanowiłoby rażąco nieuprawnione wkroczenie w kognicję sądu administracyjnego, skutkujące orzeczeniem na tym etapie procedowania sądowego przez organ niewłaściwy do jej rozstrzygnięcia.

Wbrew zarzutom skargi Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie podejmując zaskarżone rozstrzygnięcie odniósł się także do kosztów egzekucyjnych powstałych w związku z prowadzonymi postępowaniami na podstawie dalszych tytułów wykonawczych. Stanowisko organu jest jednoznaczne, co do braku podstaw prawnych do odrębnego naliczania kosztów w odniesieniu do dalszych tytułów wykonawczych jako, że toczyło się jedno postępowanie egzekucyjne. Stąd uznanie przez organ odwoławczy, że orzeczenie organu I instancji, który naliczył odrębne koszty w stosunku do dalszych tytułów wykonawczych jest wadliwe i nie mogło prowadzić do innego niż zaskarżone rozstrzygnięcie tj. o uchyleniu rozstrzygnięcia organu I instancji i umorzeniu postępowania w sprawie.

Poza przedmiotem kontroli sądowej jest rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów egzekucyjnych naliczonych do [...] z 3 grudnia 2015 roku, wobec uznania stanowiska organu przez Skarżącą za uzasadnione.

Mając zatem powyższe na uwadze, uznając zarzuty skargi co do naruszenia przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie art. 138 § 1 pkt 2 i 97 § 1 pkt 4 k.p.a. za nieuzasadnione, należało na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalić.