Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 737/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2018-12-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6114 Podatek od spadków i darowizn
Hasła tematyczne: Podatek od spadków i darowizn
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 4a ust. 1 i ust. 2
journal: Dz.U. 2016 poz 205
law: Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Pindel, Sędziowie WSA Dorota Kozłowska, Bożena Suleja-Klimczyk (spr.), Protokolant Katarzyna Czabaj, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 grudnia 2018 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od spadków i darowizn uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] Nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach działając na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 201 z późn. zm. - dalej O.p.), a także na podstawie przepisów ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 205 z późn. zm. - dalej u.p.s.d.) powołanych w uzasadnieniu prawnym decyzji - po rozpoznaniu odwołania A. K. (dalej podatniczka lub strona skarżąca) od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...] Nr [...], ustalającej zobowiązanie w podatku od spadków i darowizn z tytułu nabycia spadku po zmarłej H. B. w kwocie [...] zł - utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że dniu 29 lipca 2013 r. strona złożyła zgłoszenie o nabyciu własności rzeczy lub praw majątkowych SD-Z2 po zmarłej matce H. B. (dalej w skrócie "matka" lub "spadkodawczyni"), w którym jako przedmiot spadku wykazała nieruchomość niezabudowaną o pow. [...]m2, położoną w D., [...] oraz 1/8 część nieruchomości o pow. [...]m2, zabudowanej budynkiem mieszkalnym w T..

Powyższe nabycie podlegało zwolnieniu od podatku od spadków i darowizn na podstawie art. 4a ust. 1 u.p.s.d.

Następnie w dniu 22 czerwca 2017 r. odwołująca złożyła korektę zgłoszenia SD-Z2, w której wykazała, że przedmiotem spadku po zmarłej matce jest również 1/4 część nieruchomości niezabudowanej o pow. [...]m2, położonej w D., przy ul. [...].

Organ I instancji uznał, iż podatniczka do złożonej korekty zgłoszenia SD-Z2 nie załączyła żadnych dokumentów uprawdopodabniających, że o nabyciu dodatkowego składnika masy spadkowej dowiedziała się w określonym późniejszym terminie, zatem wezwał ją do złożenia zeznania podatkowego SD-3. Jak wynika ze złożonego w dniu 28 grudnia 2017 r. zeznania SD-3 przedmiotem nabycia jest 1/4 część nieruchomości niezabudowanej w D., o wartości [...]zł. Wartości tej organ podatkowy nie zakwestionował.

Wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] organ I instancji ustalił stronie wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od spadków i darowizn po odliczeniu kwoty [...]zł wolnej od opodatkowania w I grupie podatkowej - w kwocie [...] zł. Od decyzji pierwszoinstancyjnej strona wniosła odwołanie.

Rozpatrując sprawę po wniesieniu odwołania organ II instancji podniósł na wstępie, iż zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 1 u.p.s.d. podatkowi temu podlega nabycie przez osoby fizyczne własności rzeczy znajdujących się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub praw majątkowych wykonywanych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej tytułem spadku. W myśl art. 5, art. 6 ust. 1 i ust. 4 tej ustawy na nabywcach własności rzeczy i praw majątkowych ciąży obowiązek podatkowy, który w rozpatrywanej sprawie powstał z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia stwierdzającego nabycie praw do spadku. Zgodnie natomiast z art. 4a ust. 1 pkt 1 i 2 u.p.s.d. zwalnia się od podatku nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych przez małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę - jeżeli zgłoszą nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego powstałego na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 2-8 i ust. 2 u.p.s.d., a w przypadku nabycia w drodze dziedziczenia w terminie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku, z zastrzeżeniem ust. 2 i 4.

Z powyższych przepisów wynika, że podstawę do skorzystania ze zwolnienia podatkowego stanowi łączne spełnienie następujących warunków: nabywca należy do grupy osób enumeratywnie wymienionych w art. 4a ust. 1 ww. ustawy oraz nabycie zostało zgłoszone właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego. Termin do złożenia zgłoszenia o nabyciu rzeczy lub praw majątkowych należy do tzw. terminów materialnych i nie podlega przywróceniu. Zatem dokonanie zgłoszenia nawet z jednodniowym opóźnieniem, niezależnie od przyczyn, które to spowodowały, wyklucza zastosowanie zwolnienia i powoduje opodatkowanie na zasadach określonych dla grupy podatkowej zgodnie z art. 4a ust. 3 ustawy.

Jak zauważył organ odwoławczy, wyjątek od ww. zasady stanowi art. 4a ust. 2 u.p.s.d., według którego nabywca, który dowiedział się o nabyciu własności rzeczy lub praw majątkowych po upływie ww. terminu może skorzystać z powyższego zwolnienia, jeżeli zgłosi te rzeczy lub prawa majątkowe właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia, w którym dowiedział się o ich nabyciu oraz uprawdopodobni fakt późniejszego powzięcia wiadomości o ich nabyciu.

Zdaniem organów podatkowych podatniczka tego warunku nie spełniła. Odwołując się do stanu faktycznego sprawy organ II instancji wskazał, że korektę zgłoszenia SD-Z2 o nabyciu rzeczy lub praw majątkowych po zmarłej matce dotyczącą nabycia 1/4 części nieruchomości niezabudowanej o pow. [...]m2 w R. strona złożyła zgodnie z art. 4a ust. 2 u.p.s.d. w terminie 6 miesięcy od daty uprawomocnienia się postanowienia Sądu Rejonowego w D. z dnia [...] sygn. akt [...] o zasiedzeniu przez K. G. ww. nieruchomości. W jej ocenie nabyła 1/4 części nieruchomości z datą uprawomocnienia się postanowienia sądowego.

Jak dalej wyjaśnił organ, K. G. zmarła w dniu 31 marca 2007 r. Zgodnie z aktem poświadczenia dziedziczenia z dnia 9 czerwca 2009 r. Rep. [...] spadek po niej nabyły jej dzieci, w tym matka strony – H. B., każdy w 1/4 części. Z kolei matka podatniczki zmarła w dniu 17 maja 2013 r., a spadek po niej w całości odziedziczyła podatniczka, co wynika z aktu poświadczenia dziedziczenia z dnia 25 lipca 2013 r., Rep. [...].

Zgodnie z powołanym już postanowieniem Sądu Rejonowego w D. z dnia [...] K. G. nabyła poprzez zasiedzenie prawo własności nieruchomości składającej się z działki nr [...] karta mapy [...] o pow. [...] ha obręb ewidencyjny [...] R. z datą 1 stycznia 2005 r. Z tym dniem nabyła prawo własności ww. nieruchomości i równocześnie z tym dniem wygasło prawo własności dotychczasowego właściciela. Jak podkreślił organ odwoławczy postępowanie o zasiedzenie przez K.G. ww. nieruchomości niezabudowanej w D. toczyło się od 2011 r. Sprawa została wszczęta z wniosku J. G. z udziałem m.in. podatniczki. Organ odwoławczy omówił w tym miejscu instytucję nabycia własności nieruchomości w drodze zasiedzenia uregulowanej w art. 172 § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego. Podkreślił w szczególności, że do nabycia w drodze zasiedzenia konieczne jest łączne spełnienie dwóch przesłanek, tj. samoistnego posiadania oraz upływu określonego w ustawie czasu. Złożenie wniosku o stwierdzenie zasiedzenia jest jedynie czynnością sądową. Osoba, która nabyła własność w drodze zasiedzenia, może żądać by sąd stwierdził to swoim orzeczeniem. Wydane w postępowaniu nieprocesowym postanowienie o stwierdzeniu zasiedzenia ma charakter deklaratoryjny. Sąd stwierdza nabycie własności nieruchomości przez zasiedzenie, a zatem jedynie dla potrzeb dowodowych, dla formalnego ustalenia legitymacji właściciela następuje sądowe stwierdzenie zasiedzenia. Datą nabycia własności nieruchomości jest data wskazana w postanowieniu Sądu jako data nabycia własności a nie data widniejąca na postanowieniu jako data wydania albo sporządzenia postanowienia, bądź też data uprawomocnienia się postanowienia. Nabycie prawa własności nie jest więc uzależnione od wydania postanowienia sądu w tej sprawie.

Dalej organ przytoczył treść art. 922 Kodeksu cywilnego, zgodne z którym prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób.

Odwołując się do orzecznictwa wskazał, że wyładnia literalna art. 4a ust. 2 u.p.s.d. daje podstawy do stwierdzenia, że powołany przepis dotyczy nie tylko sytuacji, gdy spadkobierca nie wie, że przysługują mu prawa do spadku, ponieważ nie brał udziału w postępowaniu spadkowym i nie ma wiedzy o wydanym postanowieniu o stwierdzeniu nabycia przez niego spadku, ale również sytuacji, gdy spadkobierca brał udział w postępowaniu spadkowym, jednak w terminie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku nie uzyskał wiedzy dotyczącej określonego składnika majątkowego wchodzącego w skład masy spadkowej, czyli dotyczy sytuacji gdy już po upływie terminu, w jakim należy złożyć zgłoszenie SD-Z2 posiadł wiedzę o danym składniku majątku. W takiej sytuacji spadkobierca jest obowiązany do uprawdopodobnienia okoliczności późniejszego powzięcia wiadomości o ich nabyciu (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 28 kwietnia 2015 r., sygn. akt I SA/Po 57/15).

Mając na uwadze określone w ww. przepisie ust. 2 art. 4a u.p.s.d. warunki do zwolnienia organ stanął na stanowisku, że w rozpatrywanej sprawie nie spełniono warunku zgłoszenia 1/4 części nieruchomości położonej w D. w wymaganym 6 - miesięcznym terminie. Zdaniem organu odwoławczego w złożonym w terminie w dniu 29 lipca 2013 r. zgłoszeniu SD-Z2 należało nadmienić, iż w skład spadku po zmarłej matce będzie wchodziła 1/4 część ww. nieruchomości. Jak powtórzył organ, chociaż postępowanie o zasiedzenie zostało wszczęte z wniosku innej osoby, ale toczyło się z udziałem podatniczki, a zatem w chwili sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia w 2013 r. miała ona wiedzę o przysługującym zmarłej prawie do 1/4 części przedmiotowej nieruchomości.

Podsumowując organ odwoławczy wskazał, że w przedmiotowej sprawie organ I instancji przeprowadził postępowanie sprawie ustalenia należnego podatku w oparciu o stan faktyczny oraz o złożone przez podatniczkę dokumenty tj. akt poświadczenia dziedziczenia z dnia 25 lipca 2013 r. oraz zeznanie podatkowe SD-3 z dnia 28 grudnia 2017 r. a decyzja wydana została w oparciu o obowiązujące przepisy ustawy o podatku od spadków i darowizn.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach (nazwanej zażaleniem) strona skarżąca nie zgodziła się z wydanym rozstrzygnięciem i podniosła, że podatek został nałożony pomimo prawidłowego złożenia odpowiedniego zawiadomienia (dokument SD-Z2) o nabyciu nieruchomości decyzją Sądu Rejonowego w D..

Odwołując się do stanu faktycznego sprawy skarżąca przypomniała, że otrzymanie przez nią spadku po matce potwierdza poświadczenie dziedziczenia z 25 lipca 2013 r., a nabycie spadku zostało zgłoszone do Urzędu Skarbowego. Równolegle, od 2011 roku toczyło się postępowanie o zasiedzenie przez matkę spadkodawczyni (wnioskodawcą w imieniu matki i reszty jej rodzeństwa był brat – J. G.) nieruchomości niezabudowanej również w D.. Postępowanie to zakończono postanowieniem Sądu z dnia [...] (uprawomocnionym [...]2017 r.) o zasiedzeniu tejże nieruchomości przez K. G. z datą 1 maja 2005 r.

Według skarżącej dopiero z datą uprawomocnienia się postanowienia Sądu nieruchomość stała się współwłasnością matki wraz z rodzeństwem. Zgłoszenie SD-Z2 z jej strony co do nabycia tej części nieruchomości nastąpiło 22 czerwca 2017 r., a więc przed upływem 6 miesięcy od daty prawomocnego postanowienia.

Twierdzenie organu, że w pierwszym SD-Z2 w 2013 roku należało ujawnić toczącą się sprawę o zasiedzenie i możliwość odziedziczenia dalszego składnika majątku jest błędny, bo obciążony jest założeniem, że wynik postępowania o zasiedzenie jest z góry znany. Natomiast postępowanie trwało ok. 6 lat, gdyż Sąd starannie badał wszystkie okoliczności zasiedzenia, przesłuchując świadków, badając prawa innych ewentualnych osób do tej nieruchomości, a także przeprowadzając postępowanie spadkowe.

W ocenie strony skarżącej, dopiero z chwilą uprawomocnienia się postanowienia Sądu w przedmiocie zasiedzenia została ona właścicielem części nieruchomości, a nie wcześniej. Organ nie bierze bowiem pod uwagę, że spadkodawczyni (czyli matka) nie była początkowo właścicielem zasiedzianego gruntu lecz stała się nim dopiero z chwilą orzeczenia Sądu i dopiero wówczas można było ten składnik dziedziczyć. Stąd też - według skarżącej - spełniła ona warunki z art. 4a ust. 2 u.p.s.d. i jej skarga zasługuje na uwzględnienie.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 2188) sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja lub postanowienie zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonego orzeczenia - art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 - dalej P.p.s.a.). Zgodnie zaś z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (który w sprawie nie ma zastosowania). Brak związania zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że Sąd bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu.

Skarga okazała się uzasadniona, a to z tej przyczyny, że zaskarżona decyzja narusza prawo w sposób uzasadniający wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji, ustalającą stronie skarżącej zobowiązanie w podatku od spadków i darowizn w kwocie [...] zł z tytułu dziedziczenia po zmarłej matce. Sporna w rozpoznawanej sprawie jest kwestia istnienia przesłanek do zastosowania ulgi podatkowej określonej art. 4a ust. 1 pkt 1 i ust. 2 u.p.s.d., w związku z nabyciem przez skarżącą w drodze spadku dodatkowego składnika majątkowego. Strona skarżąca podniosła, że o dodatkowym składniku masy spadkowej dowiedziała się po uprawomocnieniu się postanowienia Sądu Rejonowego w D . o stwierdzeniu zasiedzenia nieruchomości przez zmarłą w dniu 31 marca 2007 r. matkę spadkodawczyni – K. G. (po której dziedziczyła również i spadkodawczyni) - co nastąpiło z dniem 19 kwietnia 2017 r. czyli już po upływie 6 miesięcznego terminu od powstania obowiązku podatkowego. Zdaniem organów podatkowych natomiast, skoro postępowanie w przedmiocie zasiedzenia toczyło się od 2011 roku z udziałem strony skarżącej to powinna była przypuszczać, że masa spadkowa powiększy się o udział w zasiedzianej nieruchomości i okoliczność tę ujawnić już w pierwotnie złożonej deklaracji SD-Z2.

W ocenie Sądu argumentacja organu przedstawiona w zaskarżonej decyzji nie zasługuje na uwzględnienie.

Wspomniany art. 4a ustawy podatkowej w ust. 1 pkt 1 stanowi, że zwalnia się od podatku nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych m.in. przez zstępnych, jeżeli zgłoszą nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego powstałego na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 2-8 i ust. 2, a w przypadku nabycia w drodze dziedziczenia w terminie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku, z zastrzeżeniem ust. 2 i 4. Zgodnie zaś z art. 4a ust. 1a ww. ustawy, jeżeli dokumentem potwierdzającym nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych jest akt poświadczenia dziedziczenia (jak to miało miejsce w badanym przypadku) lub europejskie poświadczenie spadkowe - termin 6 miesięcy, o którym mowa w ust. 1 pkt 1 do zgłoszenia tego nabycia właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego liczy się od dnia zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia lub wydania europejskiego poświadczenia spadkowego, z zastrzeżeniem ust. 2 i 4.

Art. 4a ust. 2 ustawy podatkowej określa natomiast, że jeżeli nabywca dowiedział się o nabyciu własności rzeczy lub praw majątkowych po upływie terminów, o których mowa w ust. 1 pkt 1, zwolnienie, o którym mowa w ust. 1, stosuje się, gdy nabywca zgłosi te rzeczy lub prawa majątkowe naczelnikowi urzędu skarbowego nie później niż w terminie 6 miesięcy od dnia, w którym dowiedział się o ich nabyciu oraz uprawdopodobni fakt późniejszego powzięcia wiadomości o ich nabyciu.

W przypadku niespełnienia warunków, o których mowa w ust. 1 i 2, nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych podlega opodatkowaniu na zasadach określonych dla nabywców zaliczonych do I grupy podatkowej (art. 4a ust. 3 u.p.s.d.).

Z powyższego wynika, że ewentualne objęcie strony zwolnieniem podatkowym należy oceniać pod kątem regulacji zawartej w art. 4a ust. 2 ustawy podatkowej. Nie budzi bowiem wątpliwości, że skarżąca uzyskała prawo do zwolnienia podatkowego z tytułu nabycia spadku po zmarłej matce co do składników majątku ujętych w pierwotnie złożonej deklaracji SD- Z2.

Jak trafnie wskazał organ odwoławczy, wykładnia literalna art. 4a ust. 2 u.p.s.d. daje podstawy do stwierdzenia, że powołany przepis dotyczy nie tylko sytuacji, gdy spadkobierca nie wie, że przysługują mu prawa do spadku, ponieważ nie brał udziału w postępowaniu spadkowym ale również sytuacji, gdy spadkobierca brał udział w postępowaniu spadkowym, jednak w terminie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku nie uzyskał wiedzy dotyczącej określonego składnika majątkowego wchodzącego w skład masy spadkowej. Innymi słowy dotyczy sytuacji, gdy już po upływie terminu, w jakim należało złożyć zgłoszenie SD-Z2 spadkobierca posiadł wiedzę o danym składniku majątku. Jest on wówczas zobowiązany do uprawdopodobnienia okoliczności późniejszego powzięcia wiadomości o nabyciu dodatkowych składników masy spadkowej (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 15 stycznia 2016 r., sygn. akt I SA/Gl 1049/15).

Jak podkreśla się w orzecznictwie, spadkobiercą, który dowiedział się o nabyciu rzeczy i praw majątkowych w warunkach określonych w tym przepisie jest "taki spadkobierca, który z przyczyn od siebie niezależnych, obiektywnych, nie mógł powziąć wiedzy o nabyciu składników masy spadkowej w terminie z art. 4a ust. 1 pkt 1 u.p.s.d., nie był w stanie w tym terminie podjąć i zakończyć wszystkich koniecznych czynności dla uzyskania stanowczej wiedzy o składzie, wartości odziedziczonego majątku" (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 6 sierpnia 2014 r., sygn. akt I SA/Ol 483/14).

Przenosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy zgodzić się przyjdzie z organem podatkowym, że spadkobierca nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku, tj. z chwilą śmierci spadkodawcy (art. 924 i art. 925 kodeksu cywilnego). Dopiero jednak postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku (alternatywnie notarialny akt poświadczenia dziedziczenia) stanowi dokument legitymujący spadkobiercę jako uprawnionego do władania spadkiem. Zasadnie również organ stwierdził, że postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia nieruchomości przez zasiedzenie ma charakter deklaratoryjny. Stwierdzenie bowiem nabycia przez oznaczoną osobę własności nieruchomości przez zasiedzenie ustala stan prawny, który zaistniał w "przeszłości". Jednakże odwołując się do deklaratoryjnego charakteru tego orzeczenia organ pominął specyfikę postępowania w przedmiocie zasiedzenia i doniosłą rolę wydanego przez Sąd postanowienia w tym przedmiocie.

W art. 172 Kodeksu cywilnego ustawodawca określił przesłanki nabycia przez zasiedzenie własności nieruchomości. Łącznym warunkiem jest upływ oznaczonego przez ustawę (w art. 172 K.c.) terminu nieprzerwanego posiadania samoistnego, a długość tego terminu zależy od dobrej lub złej wiary w chwili nabycia posiadania. Niezależnie od deklaratywnego charakteru orzeczenia o stwierdzeniu nabycia nieruchomości przez zasiedzenie, w judykaturze jednomyślnie wskazuje się na brak związania sądu wnioskiem co do osoby, na rzecz której nabycie prawa w tej formie nastąpiło (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 12 czerwca 1986 r., sygn. III CZP 28/86, publ. OSNCP 1987/5-6/74), jak również co do daty upływu terminu zasiedzenia (por. postanowienie SN z dnia 15 listopada 1968 r., sygn. III CRN 257/68, publ. OSPiKA 1968/1/5 oraz postanowienie SN z dnia 7 października 2005 r., sygn. IV CK 133/05, niepubl.). Oznacza to, że pomimo jednoznacznego oznaczenia we wniosku osoby samoistnego posiadacza oraz daty upływu terminu zasiedzenia, Sąd - po dokonaniu analizy i oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego - jest władny stwierdzić, że do zasiedzenia doszło nie tylko w innej dacie, ale i na rzecz innej osoby wykazującej przymioty samoistnego posiadacza. Inaczej rzecz ujmując, w sprawach o zasiedzenie związanie granicami żądania nie dotyczy ani osoby, która prawo nabyła w drodze zasiedzenia ani chwili, w której to nabycie nastąpiło. Są to bowiem przesłanki prawa materialnego pozostające w wyłącznej kognicji sądu. Przesłanki te są nierozerwalnie związane z treścią orzeczenia sądu i oznaczają nie tylko to, że nabywcą prawa jest osoba wskazana w sentencji orzeczenia - ale i to, że w chwili zamknięcia rozprawy nie było innych uprawnionych nabywców z tytułu zasiedzenia. Stwierdzenie zatem, że dana osoba nabyła własność nieruchomości legitymuje ją jako właściciela nieruchomości - tak wobec sądu, jak i innych władz oraz osób trzecich. Podobnie legitymuje jej następców prawnych. Stanowi nie ulegający wątpliwości tytuł własności. Jak wskazał Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 16 września 2011 r. sygn. akt IV CSK 608/10, prawo własności nabyte przez zasiedzenie dowodzi się właśnie przez wykazywanie nabycia tego prawa, choć leży ono zawsze w bliższej lub dalszej przeszłości. Prawomocne orzeczenie sądu stanowi również podstawę wpisu prawa własności do ksiąg wieczystych.

Stąd też - w ocenie Sądu - nie może się ostać argumentacja organu odwoławczego, że w chwili sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia po zmarłej matce, skarżąca miała wiedzę o przysługującym spadkodawczyni prawie do 1/4 części przedmiotowej nieruchomości. W przedstawionych okolicznościach strona - działająca samodzielnie w sprawie - mogła pozostawać w uzasadnionym przeświadczeniu, że składnik masy spadkowej w postaci przysługującego zmarłej matce udziału w nieruchomości nabyła dopiero z chwilą uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu nabycia prawa własności przez zasiedzenie.

Z brzmienia art. 4a ust. 2 u.p.s.d wynika, że spełnienie warunków określonych w tym przepisie wymaga łącznie: powzięcia wiadomości o nabyciu określonego składnika majątku po upływie 6 miesięcy od daty uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku lub zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia, uprawdopodobnienia późniejszego uzyskania tej wiedzy, a także zachowania terminu na złożenie zeznania SD-Z2.

Zdaniem Sądu, w badanej sprawie skarżąca spełniła wszystkie powyższe warunki.

Jak wynika z niespornego stanu faktycznego skarżąca nabyła spadek po matce w 2013 r., co zostało poświadczone aktem poświadczenia dziedziczenia Rep. [...] z dnia 25 lipca 2013 r. Z kolei postępowanie w przedmiocie zasiedzenia nieruchomości przez matkę spadkodawczyni toczyło się od 2011 r. a zostało zakończone wydaniem postanowienia Sądu Rejonowego w D., sygn. akt [...] w dniu [...], które uprawomocniło się z dniem [...]2017 r. Skarżąca natomiast złożyła korektę zgłoszenia SD - Z2, w której zgłosiła nabycie w drodze spadku 1/4 udziału w nieruchomości położonej w R., przy ul. [...] w dniu 22 czerwca 2017 r., a zatem przed upływem 6 miesięcy od wydania przez Sąd (i uprawomocnienia) postanowienia o nabyciu prawa własności nieruchomości przez zasiedzenie przez matkę spadkodawczyni.

Dodatkowo podkreślić należy, że zgłoszenie o nabyciu własności rzeczy i praw majątkowych SD-Z2 ma obejmować szczegółowe dane wszystkich nabytych rzeczy lub praw majątkowych, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów wydanym w oparciu o upoważnienie zawarte w art. 4a ust. 5 u.p.s.d., a w szczególności dane dotyczące nabytych rzeczy lub praw majątkowych, ich rodzaj, miejsce położenia rzeczy lub wykonywania praw majątkowych, wraz z ich wartością rynkową oraz wielkość nabytego udziału - uwzględniając konieczność potwierdzenia nabycia w celu skorzystania ze zwolnienia (podkreślenie Sądu) - art. 4a ust. 5 pkt 3 ww. ustawy. W formularzu zgłoszenia nie ma natomiast rubryki, w której można wpisać np. wzmiankę o toczących się postępowaniach prowadzących potencjalnie do nabycia własności.

Jak trafnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 października 2016 r., sygn. akt II FSK 2375/14, także wydanym w sprawie dotyczącej podatku od spadków i darowizn: "ulgi podatkowe stanowią w istocie wyłom od zasady powszechności opodatkowania. Państwo może przy tym formułować w drodze ustawy rygorystyczne warunki, od spełnienia których uzależnione jest powstanie prawa do zwolnienia podatkowego. Przepisy te nie mogą jednakowoż stanowić swoistej pułapki dla podatnika, ograniczającej lub wykluczającej możliwość skorzystania z ulgi podatkowej w sytuacji zaistnienia obiektywnych okoliczności, niezależnych od podatnika, a mających wpływ na ustalenie podstawy opodatkowania".

W świetle powyższego uznać należało, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art. 4a ust. 2 u.p.s.d., co uzasadnia jej uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c P.p.s.a. W ponownym postępowaniu organ winien uwzględnić przedstawioną wyżej argumentację i ocenę prawną.

Sąd nie orzekł o zwrocie kosztów postępowania wobec braku wniosku strony skarżącej w tym zakresie - w myśl art. 210 § 1 P.p.s.a.