Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 277/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2022-08-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 216 ust. 1, 2
journal: Dz.U. 2021 poz 1899
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.
article: art. 61a par. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Magdalena Józefczyk Sędziowie WSA Paweł Zaborniak /spr./ AWSA Karina Gniewek - Berezowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 10 sierpnia 2022 r. sprawy ze skargi W. B. na postanowienie Wojewody Podkarpackiego z dnia 30 grudnia 2021 r. nr N-I.7581.2.90.2021 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości - skargę oddala -


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi W. B. (zwany dalej: Skarżącym) reprezentowanego przez profesjonalnego pełnomocnika adwokata C. P. jest postanowienie Wojewody Podkarpackiego (zwany dalej: Wojewodą, Organem odwoławczym, Organem II instancji) z dnia 30 grudnia 2021 r. nr N-I.7581.2.90.2021 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego.

Na podstawie akt administracyjnych Sąd ustalił, że 10 lutego 2020 r. W. B., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, zwrócił się do Starosty [...] (dalej zwany: Starostą, Organem I instancji) z wnioskiem o wydanie nieruchomości w miejscowości W., według stanu prawnego na dzień 11 sierpnia 1950 r. Uzupełniając wniosek, Skarżący jako podstawę prawną żądania wszczęcia postępowania podał art. 136 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 1899 z późn. zm.; dalej zwana w skrócie: u.g.n.).

Pismem z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...] Starosta wezwał pełnomocnika Skarżącego do doprecyzowania wniosku, poprzez określenie aktualnych oznaczeń działek ewidencyjnych lub ich części oraz wskazanie przepisów prawnych stanowiących podstawę żądania.

W odpowiedzi pełnomocnik Skarżącego, jako przesłankę uzasadniającą żądanie zwrotu wywłaszczonych nieruchomości wskazał art. 137 ust. 1, art. 216 ust. 1 u.g.n. oraz art. 47 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (tekst jedn. Dz.U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 z późn. zm.). Do pisma pełnomocnik dołączył kopię pisma Urzędu Powiatowego z dnia [...] grudnia 1974 r. nr [...], odpis orzeczenia Urzędu Wojewódzkiego [...] Dział Rolnictwa i Reform Rolnych Wydział Urządzeń Rolnych z dnia [...] marca 1950 r. [...], odpis Orzeczenia Ministra Rolnictwa z dnia [...] kwietnia 1953 r. nr [...] oraz odpis umowy przedwstępnej z dnia [...] marca 1938 r.

W dalszej kolejności Starosta wezwał Wnioskodawcę do wykazania interesu prawnego, dającego prawo legitymowania do precyzowania ww. żądań, tj. "żądania zwrotu wywłaszczonych nieruchomości", oznaczonych zgodnie z przedłożoną "Dokumentacją geodezyjną" sporządzoną przez geodetę uprawnionego nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] w miejscowości W., gmina [...].

W odpowiedzi pełnomocnik Skarżącego przekazał kopie postanowień o stwierdzeniu nabycia spadków po A. B. i po Z. B. Jednocześnie, wniósł o zajęcie przez Starostę [...] stanowiska w drodze decyzji.

Starosta [...] postanowieniem z dnia [...] listopada 2021 r. nr [...] odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie wniosku o zwrot wywłaszczonych nieruchomości położonych w miejscowości W. gmina [...], obejmujących dawne parcele Pb. l. kat. [...] oraz pgr. l. kat. [...], część pgr. l. kat. [...] o łącznej powierzchni 12,8102 ha.

W uzasadnieniu Starosta stwierdził, iż brak jest dowodów na to, że A. B. był poprzednim właścicielem przedmiotowych nieruchomości i posiadał do niej prawa, gdyż w obrocie prawnym nie funkcjonują żadne dokumenty, które byłyby pomocne przy ustalaniu prawa własności na rzecz Wnioskodawcy, a także brak jest dokumentów z postępowania wywłaszczeniowego, w tym ostatecznej decyzji wywłaszczeniowej, która potwierdziłaby zasadność precyzowanego przez Wnioskodawcę żądania. Zdaniem Organu I instancji, ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, iż spadkobierca nie wykazał swojej legitymacji do starania się o zwrot przedmiotowej nieruchomości. Ponadto, Starosta zwrócił uwagę, iż prawo własności całej realności objętej Iwh [...], na podstawie zaświadczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z [...] marca 1959 r. zostało wpisane na rzecz Skarbu Państwa, w miejsce dotychczasowej właścicielki, a do tego czasu było przedmiotem jej zarządu. Przedmiotowe parcele Pb. l. kat. [...] oraz pgr. l. kat. [...] na podstawie dokumentacji geodezyjnej oraz wniosku z dnia 24 marca 1993 r. odłączono z ww. lwh do innej księgi wieczystej.

Od powyższego postanowienia W. B. reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika złożył zażalenie, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Wskazując, że stosownie do art. 924 K.c. Spadkobierca wchodzi we wszystkie prawa i obowiązki spadkodawcy z momentem jego śmierci, a w niniejszej sprawie spadkobiercą jest Skarżący W. B.

Po rozpatrzeniu zażalenia, Wojewoda Podkarpacki postanowieniem z dnia z dnia 30 grudnia 2021 r. nr N-I.7581.2.90.2021, działając na podstawie art. 124 § 2, art. 127 § 2, art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.; zwana dalej w skrócie: "k.p.a.") w zw. art. 9a u.g.n., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

W pierwszej kolejności Wojewoda wskazał, że problematykę zwrotu wywłaszczonych nieruchomości regulują przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Organ II instancji wywiódł, że z treści art. 136 ust. 3 u.g.n. wynika, że nieruchomość wywłaszczona lub jej część podlega zwrotowi na rzecz poprzedniego właściciela jeżeli stosownie do art. 137 stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości, przy czym art. 137 ust. 1 u.g.n. zawiera dwie normatywne przesłanki zbędności nieruchomości, a mianowicie pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia, albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Organ odwoławczy wskazał, że Starosta ustalił, iż przedmiotowa nieruchomość objęta lwh [...] została przejęta na rzecz Skarbu Państwa na podstawie dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, a właścicielem nieruchomości była Z. z K.. Zgodnie z art. 136 ust. 3 u.g.n., poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do art. 137 u.g.n., stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Użycie w powołanym przepisie określenia "zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części" oznacza, że zwrotowi mogą podlegać nieruchomości wywłaszczone niezależnie od tego, kiedy nastąpiło wywłaszczenie, ale musiało to nastąpić na podstawie wówczas obowiązującej ustawy wywłaszczeniowej.

Z kolei art. 216 u.g.n. nakazuje stosować przepisy dotyczące zwrotu nieruchomości wywłaszczonych do nieruchomości nabytych lub przejętych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie aktów prawnych, innych niż obowiązująca w danej dacie ustawa wywłaszczeniowa. Dekret PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej nie jest wymieniony w art. 216 u.g.n., nie był też ustawą wywłaszczeniową. W obecnie obowiązującym stanie prawnym, nieruchomości objęte działaniem tego dekretu nie podlegają więc zwrotowi na podstawie art. 136 ust. 3 u.g.n.

Organ II instancji wyjaśnił, że Starosta zobowiązał spadkobiercę, tj. W. B. do wskazania prawa własności jego poprzedników prawnych w stosunku do nieruchomości objętej lwh [...] oraz sam poszukiwał odpowiednich dokumentów, jednak działania te nie doprowadziły do uzyskania dokumentów, które potwierdziłyby to, że A. B. był właścicielem przedmiotowej nieruchomości oraz brak jest dokumentów z postępowania wywłaszczeniowego, gdyż takie nie toczyło się w stosunku do przedmiotowej nieruchomości. Wobec powyższego Organ II instancji uznał, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą okoliczności zwrotu ww. nieruchomości w trybie art. 136 ust. 3 w zw. z art. 216 ust. 1-3 u.g.n., gdyż nieruchomość ta nie została wywłaszczona, lecz była przejęta dekretem Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, który nie jest tożsamy z postępowaniem wywłaszczeniowym. Organ odwoławczy końcowo stwierdził, że są to dwa całkowicie odmienne postępowania, różniące się celem dla którego osiągnięcia są realizowane oraz trybem ich przeprowadzenia. Wobec powyższego wnioskodawca nie może skutecznie domagać się zwrotu nieruchomości jako wywłaszczonej w przypadku gdy dawne parcele Pb. 1. kat. [...] oraz pgr. 1. kat. [...], część pgr. 1 . kat. [...] nie podlegały wywłaszczeniu.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, W. B. reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika zarzucił:

1. pominięcie dowodów przesłanych do Organu, na jego żądanie i niepodjęcie żadnych czynności administracyjnych, wbrew twierdzeniom Organu;

2. błędne przyjęcie przez Organ, że Skarżący opiera swoje żądanie na przepisie art. 136 i 137 u.g.n., przy czym Skarżący wskazywał za podstawę art. 137 ust. 1, art. 216 ust. 1 i art. 47 u.g.n.

3. błędne zastosowanie art. 61a K.p.a. przez Organ I instancji z uwagi na brak przesłanek.

Wobec tak sformułowanych zarzutów Skarżący wniósł o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz o uchylenie poprzedzającego go postanowienia Starosty z dnia [...] listopada 2021 r. nr [...], a także o zasądzenie od Organu na rzecz Skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik wskazał, że Organy obu instancji dopuściły się nieprawidłowości, pomimo dostarczenia niezbędnych dokumentów świadczących o prawie do własności, do których należą m.in. postanowienie Sądu Rejonowego [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po A. B. i Z. B.; Odpis arkuszy posiadłości gruntowych z [...] sierpnia 1950 r., w których podane są powierzchnie parceli zakupionych przez A. B.; Umowa przedwstępna z dnia [...] marca 1938 r.; dokument stwierdzający przyjęcie w dniu [...] czerwca 1938 r. zapłaty w wysokości 32 000 zł, podpisany przez Z. i A. F. oraz zatwierdzony przez Urząd Ziemski w [...]; Pismo Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] maja 1939 r. nr [...] dotyczące umowy o kupno gruntu jako zgody "do załatwienia"; Orzeczenie z Urzędu Wojewódzkiego [...] Dział Rolnictwa i Reform Rolnych Wydział Urządzeń Rolnych z dnia [...] marca 1950 r., [...], odmawiające nadania A. B. na własność przedmiotowych parceli, pomimo władania nimi przed dniem 13 września 1944 r. a zgodnie z ustawą z dnia 16 czerwca 1948 r. uprawniała do nadania prawa własności pomimo braku aktu notarialnego na ww. nieruchomość; Repertorium Nr [...] i [...] z dnia [...] października 1950 r. - zeznanie i zaręczenie dwóch świadków, którzy zeznają, że w 1938 r. odbyła się parcelacja większej posiadłości F., które nabył A. B. i zapłacił 32 000 zł. za ok. 13 ha. Sprzedaż względnie nabycie tego gruntu zostało zatwierdzone przez Urząd Ziemski w [...], jednak formalnej umowy kupna sprzedaży nie sporządzono, z powodu przeszkód natury technicznej a następnie wskutek wybuchu wojny; Orzeczenie Ministra Rolnictwa z dnia [...] kwietnia 1953 r. nr [...] uchyla orzeczenie Urzędu Wojewódzkiego [...] Dział Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] marca 1950 r., [...]; Pismo z dnia [...] czerwca 1953 r. nr [...] PPRN w [...] o nadanie w zamian gruntów zastępczych na własność z PFZ na terenie tutejszym względnie innego powiatu; Pismo Ministra Rolnictwa z dnia [...] października 1957 r., nr [...] proponuje przyznanie na własność nieruchomości zamiennej w myśl dekretu (art. 7) z dnia 18 listopada 1955 r.

Zdaniem pełnomocnika w niniejszej sprawie nie nastąpiło wywłaszczenie, lecz przymusowe opuszczenie wcześniej zakupionej nieruchomości, gdyż brak jest informacji o powodzie zajęcia ziemi z ogrodem i zabudowaniami przez Państwo i przekazana Spółdzielni Produkcyjnej.

Pełnomocnik wyjaśnił, że Wicewojewoda [...] w piśmie z dnia [...] grudnia 1975 r. nr [...] odpowiadając na skargę A. B. w sprawie wypłacenia odszkodowania za grunty przejęte na rzecz Państwa - powołał się bezpodstawnie, zmieniając po 25 latach, podstawę prawną twierdząc, że: "w 1938 r. nabył Obywatel umową nieformalną od Z. i A. F. ok. 13 ha gruntu położonego w W. za cenę 32 tys. zł. Na skutek tej transakcji wszedł Obywatel w posiadanie przedmiotowego gruntu, jednakże nie mając prawa własności. Zatem grunt ten wchodził nadal w skład majątku wielkiej własności i jako taki z całością majątku został przejęty na rzecz Państwa w oparciu o przepisy dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, a następnie przekazany w trwałe użytkowanie Spółdzielni Produkcyjnej w W., decyzją Wojewódzkiej Komisji Ziemskiej". Natomiast nieruchomość została zabrana jako niezbędna dla założenia Spółdzielni Produkcyjnej w W. na podstawie ustawy z dnia 16 czerwca 1948 r. (Dz.U. z 1948r. Nr 33, poz. 222) o uprawnieniach osób, które przed dniem 13 września 1944 r. otrzymały we władanie grunty, wchodzące w skład nieruchomości ziemskich, przeznaczonych na cele reformy rolnej. Ponadto zdaniem pełnomocnika w piśmie stwierdzono, że nieruchomość o pow. 0,3972 ha z zabudowaniami została przekazana nieodpłatnie, w ramach ekwiwalentu za grunty przejęte w 1951 r. na rzecz Państwa, co nie jest zgodne z prawdą. Ponadto Starostwo Powiatowe zażądało doprecyzowania wniosku, poprzez przedłożenie dokumentacji geodezyjnej synchronizacyjnej wykonanej przez uprawnionego geodetę, co wiązało się z dużymi kosztami.

W odpowiedzi na skargę, Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Skarga jako oczywiście niezasadna, została przez Sąd oddalona w całości.

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r. poz. 137). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329; zwana dalej w skrócie P.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast w myśl art. 145 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Jednocześnie w ramach prowadzonej kontroli legalności decyzji Sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.).

Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 P.p.s.a. Otóż w myśl tego przepisu sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, o czym stanowi z kolei art. 120 p.p.s.a.

Sądowa kontrola przedmiotu skargi nie wykazała jakichkolwiek naruszeń przepisów postępowania jak i przepisów prawa materialnego, które mogłyby stanowić argument za uznaniem zarzutów skarżącej strony. Stan faktyczny sprawy został ustalony zgodnie z wymogami zasady prawdy materialnej tj. przepisami art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a., dzięki czemu mógł stanowić oparcie dla ustaleń faktycznych Sądu – art. 133 § 1 P.p.s.a. Przekazane do WSA akta sprawy dostatecznie przedstawiają konieczne do zastosowania przepisów prawa materialnego okoliczności faktyczne, nie wymagając tym samym przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego z dokumentów na podstawie art. 106 § 3 P.p.s.a.

Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie uczyniono postanowienie Wojewody wydane w oparciu o art. 61a § 1 K.p.a. Przepis ten stanowi:

Gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis art. 61 § 5 stosuje się odpowiednio. W świetle tej regulacji procesowej uzasadnioną przyczyną odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego jest oczywisty brak podstaw prawnych do wydania w jego toku decyzji załatwiającej wniesione żądanie (zob. wyrok NSA z 22 lipca 2014 r., sygn. akt I OSK 1635/14, LEX nr 1517991).

Orzekający na podstawie tej regulacji K.p.a. Organ powołał w skontrolowanym rozstrzygnięciu także przepis art. 216 ust. 1, 2 pkt 1-3 u.g.n. o następującym brzmieniu : Przepisy rozdziału 6 działu III niniejszej ustawy stosuje się odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 lub art. 47 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. poz. 64 oraz z 1982 r. poz. 79), ustawy z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych w miastach i osiedlach (Dz. U. poz. 138, z 1961 r. poz. 47 i 159 oraz z 1972 r. poz. 192), ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o terenach budowlanych na obszarach wsi (Dz. U. z 1969 r. poz. 216, z 1972 r. poz. 312 oraz z 1985 r. poz. 99), art. 22 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1969 r. poz. 159, z 1972 r. poz. 193 oraz z 1974 r. poz. 84), ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz. U. poz. 192, z 1973 r. poz. 282 oraz z 1985 r. poz. 99) oraz do nieruchomości wywłaszczonych na rzecz państwowych i spółdzielczych przedsiębiorstw gospodarki rolnej, jak również do gruntów wywłaszczonych na podstawie odrębnych przepisów w związku z potrzebami Tatrzańskiego Parku Narodowego (art. 216 ust. 1 u.g.n.). Według art. 216 ust. 2 u.g.n. przepisy rozdziału 6 działu III stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa albo gminy odpowiednio na podstawie:

1) art. 5 i art. 13 ustawy z dnia 25 czerwca 1948 r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli (Dz. U. poz. 240 oraz z 1957 r. poz. 172);

2) art. 9 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. poz. 31);

3) ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. poz. 127, z późn. zm.).

Sąd po dokładnym przeanalizowaniu przesłanych wraz ze skargą akt administracyjnych nie miał najmniejszych wątpliwości, co do tego, że złożone przez stronę skarżącą podanie z dnia 10 lutego 2020 r. wyrażające żądanie zwrotu nieruchomości położonych miejscowości W., nie podlegało załatwieniu w myśl powołanych wyżej przepisów u.g.n. w drodze decyzji administracyjnej, co w pełni uzasadniało wydanie przez Organ postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego – art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 216 ust. 1 i 2 u.g.n.

Wojewoda w uzasadnieniu swej decyzji słusznie zwraca uwagę stron postępowania, iż w myśl przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami, a dokładnie art. 136 ust. 3 tej ustawy, poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części jeżeli stosownie do art. 137 u.g.n. nieruchomość ta stała się zbędna na cele określone w decyzji o wywłaszczeniu.

Stanowiący podstawę roszczenia zwrotowego przepis art. 137 u.g.n. został zamieszczony w rozdziale szóstym u.g.n. o tytule "zwrot wywłaszczonych nieruchomości". Zwrot wywłaszczonej nieruchomości na podstawie przepisów u.g.n. następuje po spełnieniu określonych w ustawie przesłanek i w odniesieniu do nieruchomości wywłaszczonych w drodze decyzji administracyjnej w wyniku zastosowania przepisów art. 112 i nast. u.g.n. Na zasadzie pewnego wyjątku przepisy rozdziału szóstego u.g.n. o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości mogą być stosowane także względem nieruchomości nabytych lub przejętych przez Skarb Państwa na podstawie wyszczególnionych w art. 216 u.g.n. aktów prawnych. Informacja o tych prawnych aspektach sprawy została jasno uwypuklona w uzasadnieniu postanowienia Wojewody Podkarpackiego. Organ ten zobligowany był zauważyć, że dekret PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13; dalej: "dekretem"), nie został wymieniony w żadnej jednostce redakcyjnej art. 216 u.g.n. Powołany akt prawny nie był też aktem wywłaszczeniowym, a zatem w aktualnym stanie prawnym nieruchomości, które były objęte skutkami prawnymi tego dekretu nie podlegają jak słusznie zauważa organ odwoławczy zwrotowi na podstawie art. 136 ust. 3 u.g.n. Dodać tu jeszcze wypada, że TK wyrokiem z dnia 24 października 2001 r. wydanym w sprawie sygn. akt SK 22/01, stwierdził zgodność art. 216 u.g.n. z art. 32 i art. 64 ust. 2 w związku z art. 2 Konstytucji RP, w zakresie w jakim wyklucza on odpowiednie stosowanie przepisów rozdziału 6 działu III u.g.n. do nieruchomości przejętych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN.

Sąd potwierdza ustalenia Organów obu instancji, że nieruchomość, której wydania domagała się przed nimi strona skarżąca została przejęta na rzecz Skarbu Państwa na podstawie przepisów dekretu PKWN. Z pisma vice Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 1975 r., którego treść nie została w toku postępowania administracyjnego jak i sądowego w jakikolwiek sposób podważona wynika bowiem, że A. B., ojciec skarżącego, nabył w 1938 r. na podstawie umowy nieformalnej (umowa przedwstępna o sprzedaży ciała hipotecznego w aktach sprawy), około 13 ha gruntu położonego w W. Na skutek tej transakcji A. B. nabył posiadanie przedmiotowego gruntu, jednakże nie nabył prawa własności. Tą okoliczność poświadcza orzeczenie Ministra Rolnictwa z dnia [...] kwietnia 1953 r. wydane w wyniku zastosowania przepisów ustawy z dnia 16 kwietnia 1948 r. o uprawnieniach osób, które przed 13 września 1944 r. otrzymały we władanie grunty, wchodzące w skład nieruchomości ziemskich przeznaczonych na cele reformy rolnej (Dz.U. RP. Nr 33, poz. 222). W orzeczeniu tym, w.w. Organ stwierdza jednoznacznie, że A. B. nie udowodnił nabycia 12,8102 ha nieruchomości w W., a jedynie udowodnił ich posiadanie. W rezultacie grunt ten wchodził w skład majątku wielkiej własności i jako taki z całością majątku przejęty został na rzecz Państwa w oparciu o przepisy dekretu PKWN. Następnie grunt ten został przekazany w trwałe użytkowanie Spółdzielni Produkcyjnej w W. Powyższe ustalenia współgrają z pismem Ministerstwa Rolnictwa z dnia [...] października 1975 r., z którego wynika zaś, że zgodnie z art. 17 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz.U. nr 27 poz. 71), z dniem 5 kwietnia 1958 r. A. B. utracił prawo do otrzymania ekwiwalentu za grunt o powierzchni 12,81 ha wraz zabudowaniami, które zostały przekazane decyzją Wojewódzkiej Komisji Ziemskiej w [...] z dnia [...] października 1951 r. Spółdzielni Produkcyjnej w W.

Z zabranego przez Organy materiału dowodowego, jak również z twierdzeń skarżącego podnoszonych w toku postępowania administracyjnego i przed WSA wynika w sposób jednoznaczny że przepisy na mocy, których Skarb Państwa nabył nieruchomości objęte żądaniem skarżącego nie mogą stanowić podstawy do wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu nieruchomości wywłaszczonej, bowiem nie zostały wymienione w art. 216 w ust. 1 i 2 u.g.n. W konsekwencji, nie ma racji skarżący, że wniosek o zwrot powinien zostać rozpoznany na podstawie art. 136 u.g.n., jak napisano w piśmie z dnia 9 listopada 2020 r. adresowanym do Wojewody Podkarpackiego.

Reasumując, droga administracyjnoprawna związana ze zwrotem nieruchomości nie mogła zostać otwarta na skutek żądania wnioskodawcy. Wydane w jego sprawie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania jest w pełni zasadne zarówno z przyczyn prawnych jak i faktycznych. Tej oceny nie były w stanie w jakikolwiek sposób zmienić zarzuty i służące im argumenty wyrażone przez pełnomocnika skarżącego. Wobec jednoznacznej treści art. 216 ust. 1 i 2 u.g.n. podnoszone w skardze zarzuty są niezasadne, przez co nie mogły zostać uwzględnione. Niedopuszczalne jest bowiem, aby w drodze wykładni rozszerzać stosowanie instytucji zwrotu nieruchomości na nieruchomości, które nie zostały wywłaszczone, ani też nie zostały "przejęte lub nabyte" w trybach wymienionych w art. 216 u.g.n. (tak słusznie WSA w Białymstoku w wyroku z dnia 5 października 2021 r. o sygn. II SA/Bk 490/21, LEX).

Sąd działając poza granicami zarzutów skargi nie dostrzegł w działaniach procesowych organów obu instancji jakichkolwiek powodów do zastosowania kompetencji kasacyjnych – art. 145 § 1 i 2 P.p.s.a. Postanowienia wydane w toku postępowania, jako zgodne z przepisami procesowymi i materialnoprawnymi powinny pozostać w obrocie prawnym i wywoływać określone w nich skutki.

Z wyłożonych względów Sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 P.p.s.a. O kosztach postępowania przed WSA nie orzeczono z uwagi na art. 200 P.p.s.a.