Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 358/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2009-05-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Zabezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 16 ust. 1 pkt 1, art. 16 ust. 1b, art. 16 ust. 2 i 3, art. 28 ust. 1, ust. 2 , ust. 3 i ust. 3a, art. 30, art. 66 ust. 4, art. 83 ust. 4 - 7
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Tadeusz Piskozub, Sędziowie sędzia WSA Ryszard Maliszewski,, sędzia WSA Zofia Skrzynecka (spr.), Protokolant Paweł Guziur, po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 28 maja 2009r. sprawy ze skargi I. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 8 sierpnia 2007 r. I.S. wniosła o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie. Motywując wniosek, wskazała na trudną sytuację finansową i zdrowotną, która, w jej ocenie, nie pozwalała na wywiązywanie się z obowiązku opłacania składek. Ponadto podniosła, iż zaległości te powstały na skutek pogarszającej się sytuacji gospodarczej w kraju i na rynku lokalnym oraz z powodu nieterminowości zapłat kontrahentów Spółki A, za zobowiązania której ponosi odpowiedzialność jako były wspólnik na podstawie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia "[...]". Jako okoliczność uzasadniającą wniosek o umorzenie należności z tytułu składek strona przywołała również fakt zajęcia przez organ egzekucyjny rachunku bankowego, który doprowadził Spółkę do utraty płynności finansowej. Opisując sytuację rodzinną i zdrowotną, strona wskazała, iż ma na utrzymaniu troje dzieci. Najmłodsze z dzieci – ośmioletnia córka znajduje się pod stałą opieką lekarzy z Akademii Medycznej w G. ze względu na rozpoznaną dysplazję stawów biodrowych. Przedłożyła do akt orzeczenie o niepełnosprawności córki do dnia 30 września 2011 r. Jak wskazała, choroba córki, przebyte operacje, badania kontrolne, zakup wkładek ortopedycznych dodatkowo obciążają budżet domowy. Strona otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 1.010 zł brutto, które zostało w części zajęte przez komornika sądowego. Pozostaje z mężem w ustroju rozdzielności majątkowej od dnia 10 stycznia 2002 r. W toku postępowania nie podała miejsca zatrudnienia męża oraz wysokości osiąganych przez niego dochodów. Strona wskazała, iż posiada liczne zobowiązania wobec innych wierzycieli, w tym m.in. Urzędu Skarbowego– 35.945,60 zł wraz z odsetkami za zwłokę. Według oświadczenia wnioskodawczyni, nie korzysta ona z pomocy społecznej.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych, działając na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), decyzją z dnia "[...]" umorzył postępowanie z wniosku strony z 8 sierpnia 2007 r. w części dotyczącej składek finansowanych przez osoby ubezpieczone niebędące płatnikami składek. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Zakład wskazał, że stosownie do art. 30 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.) do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie znajduje zastosowania instytucja umorzenia należności. Ponadto, Zakład decyzją z dnia "[...]", nr "[...]", umorzył postępowanie z wniosku z dnia 8 sierpnia 2008 r. w części dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Decyzją z dnia "[...]", nr "[...]", Zakład, wskazując jako podstawę prawną rozstrzygnięcia art. 28 ust. 1 – 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, odmówił umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres grudzień 2001 r. – styczeń 2003 r. wraz z odsetkami za zwłokę w łącznej kwocie 116.091,21 zł. W uzasadnieniu wyżej wymienionej decyzji wyjaśniono, iż mając na uwadze, że zaległości dotyczą wyłącznie składek na ubezpieczenie pracowników Spółki A, której strona była wspólnikiem, w rozpatrywanej sprawie nie może mieć zastosowania regulacja szczególna przewidziana w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, gdyż przepis ten odnosi się jedynie do należności z tytułu składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. W związku z powyższym organ objął przedmiotem swego rozstrzygnięcia jedynie składki na ubezpieczenia pracowników w części finansowanej przez płatnika składek, oceniając istnienie w sprawie przesłanki wymienionej w art. 28 ust. 2 i 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, tj. całkowitej nieściągalności składek. Zdaniem Zakładu, w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła ta przesłanka, gdyż naczelnik urzędu skarbowego nie stwierdził w toku postępowania egzekucyjnego całkowitej nieściągalności należności. Ponadto, Zakład podkreślił, iż strona osiąga dochody z tytułu wykonywanej pracy.

Decyzją z dnia "[...]" Zakład, na skutek złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej wyżej opisaną decyzją z dnia "[...]", utrzymał ją w mocy. W podstawie prawnej organ powołał art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którym Zakład może umorzyć należności z tytułu składek w całości lub w części w przypadku ich całkowitej nieściągalności. W przepisie ust. 3 powołanego artykułu określono ściśle przypadki, w których zachodzi całkowita nieściągalność:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe i naprawcze,

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa (tj. z 2005r. Nr 8, poz. 60, ze zm.),

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Organ wyjaśnił, iż zawarte w cytowanym wyżej przepisie wyliczenie jest wyczerpujące i stanowi katalog zamknięty sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek daje organowi podejmującemu rozstrzygnięcie potencjalną możliwość umorzenia zadłużenia. Jednakże nawet wystąpienie tych przesłanek, zgodnie z art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, nie obliguje Zakładu do podjęcia pozytywnej decyzji w zakresie umarzania należności z tytułu składek.

Mając na uwadze powyższe, organ uznał, iż w niniejszej sprawie brak było podstaw do uznania całkowitej nieściągalności należności. Uzasadniając zajęte stanowisko, Zakład wskazał, że nadal prowadzona jest egzekucja administracyjna, a przeniesienie odpowiedzialności za zobowiązania Spółki na wspólników umożliwia wierzycielowi prowadzenie postępowania egzekucyjnego w stosunku do każdego ze wspólników. W ocenie organu, przedłożone w toku postępowania postanowienie o wpisaniu strony do Rejestru Dłużników Niewypłacalnych nie jest dowodem całkowitej nieściągalności należności Spółki A, a jedynie wynikającym z przepisów prawa następstwem wydanego postanowienia Sądu Rejonowego zobowiązującego stronę do wyjawienia majątku.

W odniesieniu do treści wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Zakład podniósł, że trudna sytuacja materialna oraz zdrowotna mogą być przesłankami umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy. Jednakże przepis art. 28 ust. 3a nie mógł znaleźć zastosowania w niniejszej sprawie ze względu na fakt, iż wniosek dotyczy należności z tytułu składek pracowników Spółki. Ustosunkowując się do zarzutu przedawnienia, podniesiono, iż ciążące na stronie należności z tytułu składek wynikają z decyzji Zakładu z dnia "[...]" o przeniesieniu solidarnej odpowiedzialności za zobowiązania Spółki.

W złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skardze na powyższą decyzję, strona wniosła o jej uchylenie i umorzenie należności z tytułu składek wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami egzekucyjnymi.

W odpowiedzi na skargę Zakład podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Punkt wyjścia niniejszych rozważań formułuje stanowisko ukształtowane na gruncie zasady niezwiązania sądu granicami skargi {art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a.}. Zgodnie z rozwijanymi w doktrynie i orzecznictwie sądowym poglądami, niezwiązanie granicami (zarzutami i wnioskami) skargi oznacza, że dla sądu zasadnicze znaczenie ma sam fakt wszczęcia postępowania sądowego, a nie treść wszczynającej to postępowanie skargi i jej granice określone zarzutami i wnioskami. Wynika to z ustrojowej roli sądu, który po zainicjowaniu postępowania sądowoadministracyjnego przez stronę skarżącą jest zobligowany do przeprowadzenia pełnego badania zgodności zaskarżonego aktu z prawem (B.Dauter "Zarys metodyki pracy sędziego sądu administracyjnego", Warszawa 2008 r., wyd. I, s. 270). Ponadto wskazać należy, że z omawianą zasadą wiąże się również skutek zawężenia ram postępowania sądowoadministracyjnego przez stosunek administracyjnoprawny, którego zbadania legalności strona poprzez złożenie skargi domaga się. W konsekwencji sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innego rozstrzygnięcia organu administracji publicznej niż to, w stosunku do którego wniesiono skargę. Sąd jest bowiem związany granicami przedmiotu zaskarżenia, którym jest konkretny akt lub czynność kwestionowana przez uprawniony podmiot (uchwała NSA z dnia 3 lutego 1997 r., sygn. akt OPS 12/96, opubl. [w:] ONSA 1997, nr 3, poz. 104).

Przywołanie powyższych rozważań jest niezbędne ze względu na określenie zakresu przedmiotowego kontroli sądowej w niniejszej sprawie. Wskazać bowiem należy, iż postępowanie w sprawie toczące się na skutek złożonego przez skarżącą wniosku z dnia 8 sierpnia 2007 r. zakończyło się wydaniem przez Zakład trzech decyzji: z dnia "[...]" i z dnia "[...]" o umorzeniu postępowania w sprawie oraz decyzji z dnia "[...]" o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. Przedmiotem rozpoznania przez Sąd na skutek skargi z dnia 1 kwietnia 2009 r. jest zaś jedynie ostatnie z wymienionych rozstrzygnięć. Sąd nie jest władny ocenić prawidłowość wydania decyzji o umorzeniu postępowania w sprawie, bowiem w odniesieniu do orzeczeń organu w tym przedmiocie nie został wyczerpany administracyjny tok instancji i nie zostały one zaskarżone do sądu administracyjnego.

Przystępując do kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia Zakładu z punktu widzenia kryterium legalności, wskazać należy, iż z jego treści wynika, iż strona złożyła wniosek w przedmiocie umorzenia składek na ubezpieczenie pracowników Spółki A, za zobowiązania której ponosi odpowiedzialność jako były wspólnik Spółki na podstawie decyzji Zakładu z dnia "[...]". Sąd podziela wyrażony w uzasadnieniu skarżonego rozstrzygnięcia pogląd, iż zgodnie z art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w odniesieniu do należności z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami nie stosuje się instytucji umorzenia. Ponadto, mając na uwadze treść przepisu art. 28 ust. 3a i 3b ustawy, przyznać należy, iż bezspornie do należności z tytułu składek na ubezpieczenie pracowników nie znajduje zastosowania regulacja szczególna przewidziana w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365). Co prawda, strona skarżąca nie kwestionuje wprost powyższych twierdzeń, a treść złożonej przez nią skargi wskazuje raczej na ogólne niezadowolenie z wydanej wobec niej decyzji o charakterze negatywnym, niemniej jednak ze względu na powtórzenie na etapie postępowania toczącego się z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy argumentacji odwołującej się do jej stanu majątkowego, sytuacji rodzinnej i zdrowotnej, Sąd dostrzegł potrzebę poczynienia wyjaśnień co do dopuszczalności merytorycznego rozpatrzenia wniosku strony o umorzenie należności z tytułu składek ubezpieczonych niebędących płatnikami oraz przesłanek zastosowania tej instytucji.

Przepisy art. 28 ust. 2 i 3 ustawy statuują podstawową przesłankę umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, jaką jest całkowita ich nieściągalność. Powołany art. 28 ust. 3 doprecyzowuje w tym względzie ust. 2, zawiera bowiem zamknięty katalog sytuacji, w których zachodzi całkowita nieściągalność. Następnie, dodane od dnia 1 stycznia 2003 r. przepisy art. 28 ust. 3a i 3b przewidują dodatkowe przesłanki umorzenia należności z tytułu składek, które mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki te zostały określone w powołanym już wyżej rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. Zgodnie z przepisem § 3 rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. W dalszej kolejności przepis ten wymienia w pkt 1 – 3 przykładowe sytuacje, które rodzą ryzyko wywołania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny. Jednakże, jak słusznie podkreślił organ, przepis art. 28 ust. 3a i 3b znajduje zastosowanie jedynie do składek na ubezpieczenia społeczne płatników składek będących jednocześnie osobami ubezpieczonymi, a zatem nie odnosi się do składek na ubezpieczenia pracowników. Ponadto, należałoby raz jeszcze wskazać na art. 30 ustawy, stosownie do którego ustawodawca wyłącza możliwość umorzenia składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami.

W ocenie Sądu, analiza powyższych regulacji prawnych czyni uzasadnionym przychylenie się do zajętego przez organ stanowiska, iż skoro wniosek dotyczył jedynie składek na ubezpieczenia pracowników, zastosowanie znaleźć może wyłącznie art. 28 ust. 2 i 3 i to tylko w odniesieniu do tej części składek na ubezpieczenie pracowników, która winna być finansowana ze środków płatnika. Stosownie bowiem do przyjętych w systemie ubezpieczeń społecznych reguł składki na te ubezpieczenia finansowane są częściowo ze środków płatnika składek, zaś częściowo ze środków samego ubezpieczonego. Wyjaśniając powyższe wskazać należy, iż w art. 1 ustawy określono, iż ubezpieczenia społeczne obejmują: ubezpieczenie emerytalne, rentowe, ubezpieczenie w razie choroby i macierzyństwa ("ubezpieczenie chorobowe") oraz ubezpieczenie z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych ("ubezpieczenie wypadkowe"). Zgodnie z art. 16 ust. 1 pkt 1 ustawy składki na ubezpieczenia emerytalne pracowników finansują z własnych środków, w równych częściach, ubezpieczeni i płatnicy składek. Zaś stosownie art. 16 ust. 1b składki na ubezpieczenia rentowe pracowników, finansują z własnych środków w części ubezpieczeni, a w części płatnicy składek. Składki na ubezpieczenia chorobowe pokrywają w całości z własnych środków sami ubezpieczeni (art. 16 ust. 2 ustawy), zaś na ubezpieczenia wypadkowe – w całości płatnicy składek (art. 16 ust. 3 ustawy).

Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, iż skoro art. 30 ustawy wyklucza definitywnie możliwość umorzenia składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, a mocą art. 28 ust. 3a ustawodawca statuuje dodatkowy katalog przesłanek umorzenia, lecz w odniesieniu jedynie do składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na ubezpieczenia, zasadnie organ przyjął, iż wniosek o umorzenie składek ubezpieczonych niebędących płatnikami (tj. pracowników) w zakresie wyłącznie tej części składek, która winna być sfinansowana ze środków płatnika, podlega rozpatrzeniu w oparciu o kryteria ujęte w art. 28 ust. 2 i 3 ustawy. Przepis ten nie ustanawia bowiem żadnych wyłączeń w tym zakresie, a odczytywany poprzez treść art. 28 ust. 3a i art. 30 pozwala na konstatację, iż ustawodawca generalnie nie wykluczył możliwości umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne pracowników, lecz wyłącznie tej ich części, która finansowana jest ze środków samych ubezpieczonych.

Uznając, iż jedyną przesłanką, która mogłaby w niniejszej sprawie wywołać skutek w postaci umorzenia należności z tytułu składek jest przewidziane w art. 28 ust. 2 kryterium całkowitej ich nieściągalności, Sąd zbadał czy dokonana w tym zakresie przez organ ocena, oparta na zebranym materiale dowodowym i wyrażona następnie w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia, odpowiadała prawu. Analiza motywów decyzji z dnia "[...]" pozwoliła zaś na wniosek, iż przeprowadzona przez Zakład ocena okoliczności powoływanych przez stronę, w aspekcie przyznania ulgi w postaci umorzenia, nie wykraczała poza granice przyznanego organowi uznania administracyjnego i nie nosiła cech dowolności. Powołany w zaskarżonej decyzji przepis art. 28 ust. 3 zawiera zamknięty katalog sytuacji, które ustawodawca uznaje za spełniające kryterium całkowitej nieściągalności. Jak wskazał organ, żadna z wymienionych w nim okoliczności nie zachodzi w stosunku do strony skarżącej, w szczególności w toku postępowania egzekucyjnego nie stwierdzono braku majątku, z którego można by prowadzić egzekucję. Również przedłożone w toku postępowania postanowienie Sądu Rejonowego z dnia "[...]", sygn. "[...]", o wpisaniu strony do Rejestru Dłużników Niewypłacalnych nie mogło spowodować skutku w postaci uznania jej całkowitej niewypłacalności. Wydanie tego postanowienia było bowiem jedynie formalną konsekwencją zobowiązania strony przez Sąd w drodze postanowienia do wyjawienia majątku. Jak wskazał Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 19 lutego 2003 r., sygn. akt V CK 7/03, Lex Nr 79119, wpis do rejestru ujawnia dłużników niewiarygodnych, nie zasługujących na zaufanie w obrocie gospodarczym, a tym samym prowadzi do eliminowania ich z tego obrotu. Jednakże sam wpis do tego rejestru nie stanowi o istnieniu w sprawie przesłanki całkowitej niewypłacalności, tym bardziej, iż ustawodawca, konkretyzując na potrzeby ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych enumeratywny katalog sytuacji wypełniających przesłankę całkowitej nieściągalności, nie wymienia powyższej okoliczności. Zatem należało odmówić zasadności powyższej argumentacji strony.

Podkreślić jednocześnie należy, iż nawet zaistnienie jakiegokolwiek z wymienionych w powołanym przepisie przykładów całkowitej nieściągalności nie tworzy automatycznie po stronie Zakładu obowiązku umorzenia należności. Instytucja umorzenia jest bowiem oparta na zasadzie uznania administracyjnego, które powoduje, iż nawet stwierdzenie, że w sprawie występują okoliczności świadczące o spełnieniu określonych przepisami przesłanek, może, lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia pozytywnego dla wnioskodawcy. Zastosowanie tej instytucji prawa administracyjnego możliwe jest dopiero w sytuacji, gdy zostanie stwierdzone istnienie przesłanek, od których wystąpienia przepis prawa uzależnia podjęcie rozstrzygnięcia korzystnego dla strony. Wtedy to, korzystając z uznania administracyjnego, organ wydający decyzję dokonuje wyboru rozstrzygnięcia i może – mimo istnienia przesłanek – odmówić uwzględnienia wniosku strony.

Mając na uwadze powyższe, Sąd nie dopatrzył się podstaw do stwierdzenia, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa skutkującego koniecznością jej uchylenia.

Rozpoznając sprawę, Sąd zwrócił jednocześnie uwagę na uchybienie, jakiego dopuścił się organ wydając zaskarżoną decyzję, polegające na wskazaniu Prezesa Zakładu jako organu administracji publicznej kompetentnego do wydania decyzji administracyjnej. Sąd podzielił w tym zakresie ukształtowaną w dorobku Naczelnego Sądu Administracyjnego linię orzeczniczą, iż organem wydającym decyzję w trybie przewidzianym w art. 83 ust. 4 – 6 ustawy jest Zakład, a nie Prezes Zakładu (np. wyrok NSA z dnia 13 kwietnia 2007 r., sygn. akt II GSK 373/06 oraz wyrok NSA z dnia 29 maja 2007 r., sygn. akt II GSK 340/06). Jak przyjął NSA w powołanych orzeczeniach, użyty w art. 83 ust. 4 ustawy zwrot: "stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy" zawiera jedynie wskazanie podmiotu, do którego należy zaadresować wniosek, a nie organu właściwego do wydania rozstrzygnięcia. Powyższy wniosek uzasadnia w szczególności treść przepisów art. 66 ust. 4 oraz art. 83 ust. 4, 6 i 7 ustawy, które kompetencje do rozpatrzenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przyznają Zakładowi, a nie Prezesowi Zakładu. Uznając, iż kwestia ta wobec powołanych orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego i przytoczonej w nich argumentacji nie powinna budzić większych wątpliwości, Sąd uznał, iż nie jest konieczne odwoływanie się do niej w szerszym zakresie. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy większego znaczenia nabiera bowiem problematyka konsekwencji prawnych stwierdzonego przez Sąd naruszenia wymienionych wyżej przepisów prawa określających zakres kompetencji organu.

W pierwszej kolejności należy podnieść, że art. 145 § 1 pkt 1 – 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a., wskazuje na zamknięty katalog przesłanek powodujących uwzględnienie skargi, a co za tym idzie, uchylenie zaskarżonego aktu, stwierdzenie jego nieważności lub stwierdzenie wydania go z naruszeniem prawa. Wskazać ponadto należy, iż nie każda wada decyzji określona w art. 145 p.p.s.a. obliguje Sąd do zastosowania przewidzianych w nim skutków. Barbara Adamiak w opracowaniu pt.: "Wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawach z zakresu samorządu terytorialnego" (opubl.: "Samorząd terytorialny" nr 4, 1997 r., s. 24) wyjaśnia, iż przyjęte w sądownictwie administracyjnym rozwiązanie wynika z próby pogodzenia interesu ogólnego z interesem indywidualnym, połączenia zasady praworządności z zasadą trwałości decyzji. Wyrazem tego jest oparcie teorii wadliwości decyzji na założeniu istnienia gradacji wad, których ciężar powoduje określone sankcje w zakresie skutków prawnych decyzji. Tymi sankcjami mogą być sankcja wzruszalności decyzji czy nawet sankcja nieważności decyzji. Istnieją jednakże takie wady decyzji, które nie mogą odnieść skutku w postaci jej uchylenia, gdyż nie mają wpływu na wynik sprawy. Do tej kategorii, w ocenie Sądu, należy zaliczyć nieprawidłowe określenie organu wydającego decyzję w niniejszej sprawie. Wskazać bowiem należy, że z treści art. 66 ust. 4 ustawy wynika, że Zakład jest jednostką organizacyjną, która jako całość jest organem administracji publicznej, zaś wewnętrzne organy Zakładu, m.in. Prezes Zakładu (art. 72 pkt 1 ustawy), nie występują w roli samodzielnych organów administracji publicznej. Przepis art. 87 ust. 6 i 7 ustawy powierzył kompetencje do rozpatrzenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy Zakładowi. Powyższe wynika również z samej istoty wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, który jest specyficznym środkiem odwoławczym przewidzianym w procedurze administracyjnej, a polega na możliwości poddania sprawy administracyjnej ponownej weryfikacji merytorycznej w jej całokształcie przez ten sam organ, nieposiadający z reguły organu nadrzędnego ze względu na umiejscowienie na najwyższym szczeblu administracyjnej hierarchii. Uznając zatem, iż niewątpliwym jest, że to Zakład, a nie Prezes Zakładu jest organem administracji publicznej właściwym w sprawie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, należy zaakcentować, iż odmienną kwestią, jest kto w imieniu Zakładu wydaje tę decyzję. W tym miejscu należy wskazać na powołany wyżej wyrok NSA z dnia 13 kwietnia 2007 r., w którym NSA dopuścił możliwość dekoncentracji kompetencji decyzyjnych na pracowników Zakładu na podstawie rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 4 października 1999 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 80, poz. 914). W dacie wydania zaskarżonej decyzji obowiązującym aktem prawnym w tym zakresie było rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 lutego 2008 r. w sprawie nadania statutu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. Nr 28, poz. 164). W świetle § 2 ust. 2 pkt 2 obowiązującego statutu ZUS nie ma wątpliwości, iż Prezes Zakładu może upoważnić pracowników Zakładu do wydawania decyzji w określonych przez niego sprawach. Ze względu bowiem na przyjęcie przez ustawodawcę, iż organem administracji publicznej jest Zakład, zachodzi konieczność określenia osoby personifikującej Zakład w podejmowanych przez niego decyzjach. Osobami takimi niewątpliwie są: Prezes Zakładu jako organ wewnętrzny Zakładu oraz upoważnieni przez Prezesa Zakładu pracownicy. Samo błędne wskazanie Prezesa Zakładu jako organu administracji publicznej podejmującego rozstrzygnięcie w rozpoznawanej sprawie w sytuacji, gdy organ ten jako organ wewnętrzny Zakładu może wydawać decyzje w imieniu Zakładu, a ponadto upoważniać innych pracowników Zakładu do ich wydawania, nie mogło mieć zatem wpływu na wynik sprawy.

Ponadto, Sąd dostrzegł potrzebę zwrócenia uwagi, iż niezbyt trafnie zostało ujęte rozstrzygnięcie zaskarżonej decyzji o następującej treści "postanawiam utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję z dnia "[...]" (...) w sprawie odmowy umorzenia należności z tytułu składek". Powyższa formuła wskazuje bowiem na orzekanie przez organ w trybie instancyjnym podczas, gdy zaskarżona decyzja została wydana na skutek złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Co prawda, art. 83 ust. 4 ustawy stanowi, iż do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Z powyższego odesłania do odpowiedniego stosowania przepisów dotyczących odwołań od decyzji wynika jednakże, iż w odniesieniu do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie mogą mieć zastosowania te przepisy o postępowaniu odwoławczym, które są powiązane z cechą dewolutywności odwołania, m.in. art. 138 Kodeksu postępowania administracyjnego. Ponadto, jak wskazuje sama nazwa tego środka zaskarżenia, jego istota tkwi w tym, iż strona postępowania zyskuje uprawnienie do rozpoznania sprawy w jej całokształcie po raz wtóry. Zatem zarówno rozstrzygnięcie, jak i uzasadnienie decyzji wydanej na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, winno dać wyraz temu, iż sprawa została poddana ponownej, pełnej kontroli merytorycznej, nie zaś kontroli polegającej na ocenie wydanej uprzednio decyzji kończącej postępowanie w sprawie z wniosku strony o umorzenie zaległości z tytułu składek. Reasumując, rozstrzygnięcie decyzji powinno zawierać wypowiedź organu nawiązującą wprost bądź do umorzenia należności z tytułu składek, bądź do odmowy ich umorzenia. Jednocześnie wskazać należy, iż również powyższe uchybienie, jako pozostające bez istotnego wpływu na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.), nie mogło odnieść skutku w postaci uchylenia zaskarżonej decyzji.

Wobec tego, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, na podstawie art. 151 p.p.s.a. należało skargę oddalić z powodu jej bezzasadności.