Postanowienie NSA, sygn. akt II FZ 384/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-07-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 246 § 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA (del.) Andrzej Jagiełło po rozpoznaniu w dniu 28 lipca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia "N." Sp. z o.o. w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 6 czerwca 2011 r. sygn. akt I SA/Wr 92/11 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "N." Sp. z o.o. w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia 4 października 2010 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku od gier postanawia: oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 6 czerwca 2011 r. sygn. akt I SA/Wr 92/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił przyznania "N." sp. z o.o. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Jak ustalił Sąd pierwszej instancji, skarżąca po wezwaniu jej do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 2000 zł., złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i podała, że pomimo dobrych wyników finansowych z lat poprzednich (zysk za rok 2009 w kwocie 4.000.000 zł), na skutek działania organów państwowych, które doprowadziły do zaniku branży gier losowych, znalazła się w trudnej sytuacji finansowej. W 2010 r. straty spółki wyniosły bowiem 3.494.963,42 zł, ponadto spadła liczba posiadanych przez nią automatów do gry, z 685 na koniec 2009 r. do 68 na koniec roku 2010. Dalej podała, że wysokość jej kapitału zakładowego i środków finansowych wynosi 1.968.000,00 zł, a wartość środków w trwałych 1.702.274,34 zł. Ujawniła ponadto trzy rachunki bankowe, na których łączna kwota dostępnych środków wyniosła 33.921,31 zł; natomiast na jednym z nich znajdowało się saldo ujemne w wysokości 1.095,86 zł. Po wezwaniu do uzupełnienia wniosku spółka przesłała do akt sprawy część żądanych dokumentów , z których wynika, że w latach 2008 i 2009 osiągnęła dochód w kwocie odpowiednio 1.631.828,38 zł i 1.473.619,59 zł (przy przychodach w kwocie odpowiednio 48.540.872,55 zł i 53.405,869,09 zł) oraz dokonała w drugim, trzecim i czwartym kwartale 2010 r. dostawy towarów oraz świadczyła usługi o wartości odpowiednio 3.020.228 zł, 1.305.662 zł i 1.322.822 zł. W roku 2010 spółka uzyskała przychód w łącznej kwocie 7.942.737,59 zł, przy kosztach jego uzyskania w wysokości 11.147.294,18 zł. Postanowieniem z dnia 26 kwietnia 2011 r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie od tego postanowienia spółka podniosła, że nie posiada wystarczających środków pieniężnych na uiszczenie wymaganego wpisu sądowego w kwocie 2.000 zł. Sam fakt posiadania na rachunku bankowym kwoty przewyższającej wysokość wpisu sądowego nie może bowiem oznaczać automatycznie, że spółka w istocie posiada dostateczne środki na opłacenie tego wpisu. Konieczność regulowania innych zobowiązań, w tym zobowiązań publicznoprawnych, czy wobec pracowników, może spowodować, że spółka nie będzie posiadała wystarczających środków nie tylko na wpis sądowy, ale również na spłatę tych innych zobowiązań. Na tle takiego stanu faktycznego Sąd wskazał, że instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim tym, którzy nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem. Stanowi zatem wyjątek od ogólnej zasady, wyrażonej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty związane ze swoim udziałem w sprawie. Dlatego też korzystanie z tej instytucji powinno mieć charakter wyjątkowy i być skutkiem wyważenia interesu publicznego oraz indywidualnego. Stąd też przed wystąpieniem z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, strona powinna dopełnić wszelkich starań w celu zgromadzenia we własnym zakresie odpowiednich środków, wliczając w to wyzbycie się niektórych składników swojego majątku, czy ograniczenie wydatków. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Z kolei, w myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie prawnej, jeżeli wykaże ona, że nie ma ona środków dostatecznych na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści art. 246 p.p.s.a. wynika, zatem jednoznacznie, że ciężar udowodnienia istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na stronie wnoszącej o przyznanie prawa pomocy. Oceniając wniosek spółki, Sąd stwierdził, że nie przedstawiła ona wszystkich istotnych dla sprawy dokumentów. Przede wszystkim zabrakło prezentacji historii operacji dokonywanych na rachunku bankowym, prowadzonym przez Bank Spółdzielczy. Skarżąca zadeklarowała, zaś na tym rachunku posiadanie na dzień złożenia wniosku kwoty 33.921,31 zł, a więc znacznie przewyższającej sumę wpisu we wszystkich sprawach spółki ( łącznie 9 spraw), toczących się obecnie przed sądem. Nie przedstawiła również szeregu innych dokumentów, na które się powołuje: takich jak umowy z operatorami telefonii komórkowych na monitorowanie działalności automatów do gier, czy też dokumentacji dotyczącej wysokości zajęć egzekucyjnych. Brak wspomnianych dokumentów nie pozwala na dokonanie oceny aktualnej sytuacji finansowej spółki, zwłaszcza, że pozostałe dwa rachunki, ujawnione przez nią , nie są wykorzystane do obsługi jej bieżącej działalności gospodarczej. Zdaniem Sądu, wskazane braki nie pozwalają przyjąć, że spółka wykazała w sposób dostateczny swoją złą sytuację majątkową. W zażaleniu na to postanowienie pełnomocnik skarżącej, nie precyzując zarzutów, wniósł o jego uchylenie w całości. W uzasadnieniu zażalenia podniósł, że wykazane zostało, że nie posiada ona wystarczających środków na uiszczenie wpisu sądowego w wysokości 2.000 zł. W ocenie strony skarżącej, posiadanie przez nią jakichkolwiek środków na rachunku bankowym, nie może automatycznie oznaczać oddalenia jej wniosku w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Tymczasem, jak wynika z zaskarżonego postanowienia, odmową zwolnienia skarżącej od wpisu sądowego był fakt posiadania przez spółkę środków na rachunku bankowym . Skarżąca wskazywała, że nawet posiadanie na rachunku bankowym kwoty przewyższającej wysokość wpisu sądowego, nie może oznaczać automatycznie, że skarżąca posiada dostateczne środki na opłacenie tego wpisu. Konieczność regulowania innych zobowiązań, w tym zobowiązań publicznoprawnych, czy wobec pracowników, może bowiem oznaczać, że skarżąca nie ma wystarczających środków nie tylko na wpis sądowy, ale również na spłatę tych innych zobowiązań. Sąd nie ustosunkował się, zdaniem skarżącej, do zarzutu skierowanego do postanowienia Referendarza sądowego a odnoszącego się do odmowy przyznania prawa pomocy z tego powodu, że spółka od innych podmiotów gospodarczych uzyskiwała kwoty identyczne z koniecznymi do realizacji ciążących na niej zobowiązań publicznoprawnych. Wyjaśniając kwestię wpłaty kwoty 22.326,00 zł od kontrahenta "N." S.A., należy wskazać, że kwota ta wpłynęła na konto Spółki w grudniu 2010 r. i - w związku z zajęciem egzekucyjnym rachunku bankowego, bank B. przekazał te środki na konto Izby Celnej w W. Tylko dlatego kwota otrzymana od kontrahenta jest tożsama z kwotą zapłaconego zobowiązania podatkowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie Stosownie do treści z art. 245 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Natomiast zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z powyższych przepisów w sposób oczywisty wynika, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa. Przepisy dotyczące prawa pomocy nie zawierają wyczerpującego katalogu danych, które wnioskodawca powinien przedstawić składając wniosek o przyznanie tego prawa. Zgodnie jednak z art. 252 p.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, umożliwiające rzetelną ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy pod kątem przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 lub 2 p.p.s.a W świetle tych uregulowań, należy stwierdzić, że Sąd pierwszej instancji właściwie ocenił wniosek skarżącej spółki. Nie wykazała ona, bowiem w sposób należyty , iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że to na stronie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Wyjątkowy charakter prawa pomocy oznacza również , że osoba prawna dysponująca majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu, nie spełnia hipotezy art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Skoro z oświadczenia o majątku i dochodach spółki zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżąca posiada na rachunku w B. w P. zgromadzone środki pieniężne w wysokości 33.921,31 zł. a nie przedstawiła historii operacji na tym rachunku to słusznie Sąd uznał, że nie wykazała w sposób dostateczny takiej sytuacji materialnej, która uzasadnia udzielenie zwolnienia od kosztów sądowych. Strona skarżąca wskazywała co prawda, że nawet posiadanie na rachunku bankowym kwoty przewyższającej wysokość wpisu sądowego, nie może oznaczać automatycznie, że skarżąca posiada dostateczne środki na opłacenie tego wpisu. Nie mniej w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, konieczność regulowania zobowiązań wobec pracowników i innych należności, nie może oznaczać, że skarżąca nie powinna przeznaczać środków finansowych na uiszczenie wpisu sądowego. W konsekwencji należało uznać, że jej sytuacja finansowa pozwala na uiszczenie wpisu od skargi, a zatem brak jest podstaw uwzględnienia wniosku o przyznanie jej prawa pomocy. Co do, podniesionej w zażaleniu kwestii nieustosunkowania się przez Sąd do zarzutu skierowanego do wcześniejszego postanowienie Referendarza sądowego, należy przypomnieć, że stosownie do treści art. 260 p.p.s.a, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie to traci moc a wniosek podlega rozpoznaniu przez sąd. Skoro, więc postanowienie to utraciło moc, to nie zachodziła potrzeba rozważania zarzutów skierowanych do niego. W tej sytuacji, wobec braku podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.