Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 645/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2021-01-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Koszty postępowania
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 64e § 2 pkt 1 - 3
journal: Dz.U. 2019 poz 1438
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 2 pkt 10
journal: Dz.U. 2016 poz 1808
law: Ustawa z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Przemysław Krzykowski Sędziowie sędzia WSA Ryszard Maliszewski (sprawozdawca) asesor WSA Katarzyna Górska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 13 stycznia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W. Ż. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych oddala skargę.


UZASADNIENIE

W. Ż. (dalej jako wnioskodawca, zobowiązany, strona, skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego (dalej WSA) w Olsztynie skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej (dalej DIAS) z "[...]" r. nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych w łącznej kwocie 1.383,07 zł.

Z przedstawionych wraz ze skargą do kontroli Sądu akt administracyjnych sprawy wynika, że koszty egzekucyjne powstały w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym przez Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w "[...]" (dalej Dyrektor ZUS, organ egzekucyjny) na podstawie siedemnastu własnych tytułów wykonawczych w okresie od stycznia 2009 r. do grudnia 2018 r. (karty nr 145-166 akt organu).

Wnioskiem z 5.05.2019 r., uzupełnionym pismem z 2.07.2019 r. (k. 1-4 i 23-47), zobowiązany, reprezentowany przez radcę prawnego, zwrócił się do organu egzekucyjnego o umorzenie w całości kosztów egzekucyjnych w łącznej kwocie 1.383,07 zł, w ramach pomocy de minimis. Wniosek uzasadnił trudną sytuacją majątkową i zdrowotną, która uniemożliwia zapłatę kosztów egzekucyjnych. Dodatkowo wskazał, że od 2001 r. doszło do powstania zaległości wobec ZUS w łącznej kwocie 276.151,34 zł plus odsetki za zwłokę.

Jak wynika z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej (CEIDG - k. 11) zobowiązany prowadzi od "[...]" r. działalność gospodarczą pod firmą A. - W. Ż. z siedzibą w "[...]". Przedsiębiorca wskazał jako przeważającą produkcję kakao, czekolady i wyrobów cukierniczych - PKD nr 10.82.Z. Działalność nie była zawieszana. Ponadto Sąd Rejonowy w "[...]" 14 marca 2008 r. w sprawie o sygn. akt "[...]" oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości z tego powodu, że majątek niewypłacalnego dłużnika nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania.

Organy obu instancji ustaliły sytuację majątkową wnioskodawcy. Wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, utrzymuje się ze świadczenia rentowego w wysokości 1.350 zł brutto, tj. 1.136,34 zł netto miesięcznie (z tytułu częściowej niezdolności do pracy, przyznanego według jego oświadczenia na okres od 1.03.2019 r. do 31.05.2022 r. - k. 34), z którego, wskutek prowadzonego postępowania egzekucyjnego, dokonywane jest potrącenie na rzecz ZUS w wysokości 315,43 zł miesięcznie i do wypłaty pozostaje kwota 878,81 zł. Podejmował także zatrudnienie w pełnym wymiarze czasu pracy jako dozorca - konserwator w Zakładzie B. z siedzibą w "[...]" w okresie od 5.03.2018 r. do 12.11.2019 r., pomimo częściowej niezdolności do pracy (k. 28, 35 i 79). Z tego tytułu otrzymywał wg oświadczenia 2.250 zł brutto - 1.633,78 zł netto (k. 35). Organ wyliczył, że strona dysponowała środkami w łącznej wysokości 3.120,16 zł miesięcznie. Skarżący podał, że posiada udział 1/2 nieruchomości w postaci lokalu mieszkalnego, położonego przy ul. C. 5/2 w "[...]" o powierzchni 77 mkw. (k. 32).

Z oświadczenia zobowiązanego z 20.03.2020 r. o stanie majątkowym wynika, że ponosi wydatki w łącznej wysokości 1.000 zł, w tym 400 zł - z tytułu miesięcznych opłat (czynsz, bez opłat eksploatacyjnych); 400 zł - opłaty eksploatacyjne (energia elektryczna, gaz, woda, węgiel, itp.); 200 zł - koszty związane z leczeniem (np. zakup leków, badania, wizyty lekarskie). Zobowiązany nie podał wysokości wydatków ponoszonych m.in. na zakup żywności, środków czystości i ubrań, w związku z czym, organ pierwszej instancji, pismem z 5.03.2020 r. wezwał zobowiązanego do dostarczenia informacji i dokumentów dotyczących aktualnej sytuacji finansowej, majątkowej, zdrowotnej, rodzinnej i życiowej, w szczególności w zakresie wskazania wysokości wydatków ponoszonych na zakup żywności, artykułów higienicznych, ubrań. Wezwał również do wskazania wartości przypadającego skarżącemu udziału, wynoszącego 1/2 części lokalu mieszkalnego, dla którego prowadzona jest księga wieczysta oraz jego całkowitym obciążeniu (k. 121-123). Wezwał też do wskazania źródła pokrycia wydatków przekraczających uzyskiwany dochód, a także do przedłożenia dokumentów związanych z leczeniem i aktualnym stanem zdrowia, w szczególności potwierdzających wysokość ponoszonych miesięcznie kosztów leczenia, zakupu leków i rehabilitacji, jednakże wnioskodawca ich nie przedłożył. W piśmie z 24.03.2020 r. (k. 110) pełnomocnik zobowiązanego, odnosząc się do ww. wezwania organu pierwszej instancji stwierdził, że skarżący ponosi przeciętne koszty, które musi ponieść każdy człowiek, aby zaspokoić swoje zwykłe potrzeby, nie zbiera dokumentów w postaci paragonów, czy faktur, a wydatki te nie powinny wymagać dodatkowego udowodnienia. Z kolei DIAS pismem z 12.09.2019 r. bezskutecznie wezwał stronę do przedłożenia m.in. orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.

Postanowieniem z 31.07.2019 r. Dyrektor ZUS odmówił udzielenia wnioskowanej ulgi. Uznał, że wnioskodawca, pomimo problemów finansowych, posiada wystarczające środki finansowe na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, a ponadto, w stanie faktycznym sprawy nie wystąpiła całkowita nieściągalność dochodzonych należności, gdyż nie zostało zakończone postępowanie egzekucyjne oraz nie wystąpiła przesłanka "ważnego interesu publicznego" (k. 55-57).

ZUS pismem z 17 września 2019 r. wystąpił o orzeczenie zakazu prowadzenia działalności gospodarczej do Sądu Rejonowego w "[...]" Wydział Gospodarczy (k. 96-98). W treści wniosku wskazano, że zobowiązany, w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą na własny rachunek, posiada zadłużenie względem ZUS z tytułu nieopłacenia składek na ubezpieczenie społeczne (FUS) w łącznej kwocie 498.021,43 zł, na ubezpieczenie zdrowotne (FUZ) w łącznej kwocie 102.202,35 zł, na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (FPiFGŚP) - w łącznej kwocie 20.912,11 zł.

Na skutek zażalenia skarżącego DIAS postanowieniem z 18.10.2019 r. uchylił ww. postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Zobowiązał organ egzekucyjny do zbadania kwestii przedawnienia kosztów egzekucyjnych i jej udokumentowania; ustalenia aktualnej sytuacji finansowej, majątkowej, zdrowotnej, rodzinnej i życiowej strony pod kątem przesłanek wynikających z art. 64e § 2 pkt 1-3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (u.p.e.a.); rozważenia, czy wysokość miesięcznego dochodu dłużnika, pozostająca po odliczeniu miesięcznych wydatków, pozwala na zapłatę kosztów egzekucyjnych, a także czy po jego stronie występują przesłanki umorzenia kosztów egzekucyjnych zgodnie z wypracowaną przez orzecznictwo sądów administracyjnych wykładnią tych pojęć, bez zawężania ich rozumienia i stosowania. Zalecił też m.in. sporządzenie uzasadnienia postanowienia bez sprzeczności wewnętrznych ocen przyjętego stanowiska w sprawie, a także odniesienie się do zawartych w zażaleniu zarzutów i wskazanych okoliczności (k. 68-72).

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, postanowieniem z 20.12.2019 r. organ pierwszej instancji odmówił udzielenia wnioskowanej ulgi, z podobnym jak poprzednio uzasadnieniem (k. 82-85).

Wobec wniesienia przez dłużnika zażalenia DIAS postanowieniem z 18.10.2019 r. uchylił kolejne postanowienie Dyrektora ZUS i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Zobowiązał organ pierwszej instancji do odniesienia się do wszystkich zaleceń organu odwoławczego.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, postanowieniem z "[...]" r. nr "[...]", sprostowanym postanowieniem z "[...]" r. nr "[...]"), organ egzekucyjny odmówił udzielenia wnioskowanej ulgi (k. 126-133). Jako podstawę prawną wskazał art. 64e w związku z art. 17 § 1, art. 18 i art. 19 § 4 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm.), zwanej dalej: "u.p.e.a.", oraz art. 123 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego.

W uzasadnieniu postanowienia organ uznał, że nie wystąpiły przesłanki do umorzenia kosztów egzekucyjnych. Wskazał, że zobowiązany nie znajduje się w trudnej sytuacji majątkowej, uzasadniającej umorzenie należności z tytułu kosztów egzekucyjnych, z uwagi na ubóstwo i zagrożenie egzystencji, gdyż uzyskuje dochód ze świadczenia rentowego, aktywnie prowadzi działalność gospodarczą i nie korzysta ze środków z pomocy społecznej.

Zobowiązany, reprezentowany przez dotychczasowego pełnomocnika, złożył na to rozstrzygnięcie zażalenie. Wniósł o jego uchylenie i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez umorzenie kosztów egzekucyjnych w całości. Zarzucił naruszenie art. 67e § 2 pkt 1 u.p.e.a. poprzez nieuzasadnione przyjęcie braku okoliczności wskazujących, że zobowiązany nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej. Podniósł, że co prawda postępowanie dotyczy kwoty 1.383,07 zł, która nie wydaje się znaczna, jednak nie można pominąć okoliczności całościowego zadłużenia, które strona posiada wobec ZUS, a które precyzyjnie określone zostało we wniosku o umorzenie należności z tytułu składek, a także możliwości finansowych strony. Podniesiono, że ulgi w spłacie zobowiązań pomogą zobowiązanemu wyjść z trudnej sytuacji finansowej, w jakiej znalazł się po wrogim przejęciu jego działalności przez osoby trzecie oraz powstałej z tego tytułu lawiny zadłużeń. Podkreślono, że pełnomocnik strony w piśmie z 24.03.2020 r. (k. 110) odniósł się do przedłożonych dokumentów, wskazujących na jej wydatki na żywność, środki czystości, itp., jednocześnie zaznaczając, że są to przeciętne koszty, które ponieść musi każdy człowiek, aby móc zaspokoić swoje zwykłe potrzeby i nawet jeśli strona nie posiada paragonów i faktur, mogących jednoznacznie potwierdzić wysokość tych kosztów, to ich udowodnienia nie powinno się wymagać.

Ponadto zaistniały stan epidemii spowodowany wirusem SARS-CoV-2 dotknął także zobowiązanego powodując, że prowadzona przez niego działalność gospodarcza przestała przynosić dochód, który umożliwiałby zaspokajanie jego podstawowych potrzeb życiowych. Złożenie wniosków o pomoc w ramach wdrożonych form wsparcia, wynikających z tzw. Tarcz Antykryzysowych, nie stanowi przesłanki warunkującej umorzenie kosztów egzekucyjnych. Zobowiązany skierował do ZUS wniosek o umorzenie należności z tytułu składek za trzy miesiące, jednakże decyzja w tym przedmiocie była odmowna, co jednocześnie wpłynęło na niezłożenie wniosku o świadczenie postojowe. Przyczyną odmowy udzielenia wsparcia było posiadanie zadłużenia z tytułu składek, a dodatkowym utrudnieniem, uniemożliwiającym zwykłe funkcjonowanie i zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych zobowiązanego, było wszczynanie oraz prowadzenie postępowań egzekucyjnych, w tym ze świadczeń wypłacanych tytułem renty. Podkreślono, że argumentacja zawarta we wniosku o umorzenie należności z tytułu składek, przedkładane w toku postępowania dowody oraz przytoczone okoliczności wskazują, że zobowiązany nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych, nie ponosząc przy tym jednocześnie znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej.

Postanowieniem z "[...]" r., wymienionym na wstępie, DIAS utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego z "[...]" r.. Powołał w sentencji art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.), dalej: "k.p.a.", oraz art. 18 u.p.e.a..

W uzasadnieniu w pierwszej kolejności odniósł się do kwestii przedawnienia omawianych kosztów egzekucyjnych. Podał, że zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2020, poz. 266 ze zm.), składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata, zwane dalej "należnościami z tytułu składek", nieopłacone w terminie, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej. Stosownie do art. 24 ust. 4 ww. ustawy, należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. W myśl art. 24 ust. 5b wspomnianej ustawy, bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do zakończenia postępowania egzekucyjnego.

Na tym tle DIAS ocenił, że skoro tytuły wykonawcze nr "[...]", za styczeń 2009 r. w kwocie 30,80 zł (FUZ) oraz nr "[...]", za styczeń 2009 r. w kwocie 9,40 zł (FP i FGŚP), wystawione zostały 21.12.2015 r. i odebrane przez zobowiązanego 24.12.2015 r., i związku z prowadzonym m.in. w tym zakresie postępowaniem egzekucyjnym powstały przedmiotowe koszty egzekucyjne, to nie uległy one przedawnieniu. W dniu 29.12.2015 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia rachunku bankowego w Banku A. jednak zajęcie to okazało się nieskuteczne. Pismem z 27.04.2016 r. Bank poinformował, że nie prowadzi rachunków bankowych, założonych przez zobowiązanego. Organ egzekucyjny dokonał 17.05.2016 r. zajęcia wierzytelności z tytułu nadpłaty podatku w Urzędzie Skarbowym w "[...]", jednakże pismem z 30.05.2016 r. wskazany organ poinformował o braku nadpłaty w podatku na dzień wpływu zajęcia, tj. 19.05.2016 r.. Organ egzekucyjny 31.07.2017 r. ponownie skierował zajęcie wierzytelności z tytułu nadpłaty podatku w Urzędzie Skarbowym w "[...]". Po upływie roku od zajęcia wierzytelności oraz braku realizacji zajęć przez Urząd Skarbowy, organ egzekucyjny dokonał 10.10.2018 r. zmiany środka egzekucyjnego na zajęcie rachunku bankowego w Banku B.. Zawiadomieniem z 10.10.2018 r. Bank poinformował jednak o przeszkodzie w realizacji zajęcia na skutek zbiegu tej egzekucji z sądową. Organ egzekucyjny przekazał 29.10.2018 r. sprawę do Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w "[...]" w celu dalszego prowadzenia postępowania egzekucyjnego z rachunku bankowego. Komornik Sądowy postanowieniem z 3.06.2019 r. umorzył postępowanie egzekucyjne z uwagi na bezskuteczność egzekucji. Następnie organ egzekucyjny dokonał 17.07.2019 r. zajęcia świadczenia emerytalno-rentowego na podstawie ww. tytułów wykonawczych, wypłacanego przez ZUS. Na tej podstawie DIAS uznał, że koszty egzekucyjne nie uległy przedawnieniu i nadal są wymagalne.

Następnie organ odwoławczy stwierdził, że pomoc de minimis w formie umorzenia kosztów egzekucyjnych osobie prowadzącej działalność gospodarczą może być udzielona, o ile zachodzą łącznie przesłanki określone w art. 64e § 1 i § 2 u.p.e.a. oraz we właściwych przepisach prawa Unii Europejskiej dotyczących pomocy de minimis. Przywołał wskazane przepisy, jak też art. 2 pkt 10 ustawy z 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r., poz. 708 ze zm.). Podał, że zobowiązany jest mikroprzedsiębiorcą, prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą, wskazaną już wyżej. Z Systemu Udostępniania Danych o Pomocy Publicznej (SUDOP), prowadzonego przez Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (https://sudop.uokik.gov.pl), wynika, że w roku bieżącym oraz w okresie dwóch poprzedzających go lat podatkowych, wnioskodawca nie otrzymał pomocy de minimis, skarżący nie prowadzi również działalności gospodarczej w sektorze wyłączonym z zakresu stosowania rozporządzenia Komisji (UE) nr 1407/2013 z 18 grudnia 2013 r. w sprawie stosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy de minimis. Stwierdzenie dopuszczalności udzielenia pomocy de minimis na podstawie prawa unijnego nie oznacza jednak, że automatycznie pomoc ta może być udzielona. Udzielenie przewidzianej w art. 64e § 1 i § 2 u.p.e.a. pomocy de minimis wymaga również ustalenia przez podmiot udzielający pomocy, że pomoc ta spełnia przesłanki określone w art. 64e § 2 ww. ustawy.

DIAS na tle art. 64e § 2 u.p.e.a. podał, że przesłanka nieściągalności od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub wykazania przez zobowiązanego, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych, bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej, wymaga wykazania, że uszczerbek dla sytuacji finansowej wnioskującego jest "znaczny", tzn. powoduje ponadprzeciętną istotną dolegliwość. Każde uszczuplenie majątkowe powoduje pewien uszczerbek w finansach zobowiązanego, w przepisie art. 64e § 2 pkt 1 u.p.e.a. chodzi jednak o taki uszczerbek, którego skutki znacznie przewyższają normalne skutki związane z uszczupleniem majątkowym. Powołał tu wyrok NSA w Warszawie z 11 lipca 2013 r., sygn. akt II FSK 2293/11 i wyrok WSA w Gliwicach z 16 października 2013 r., sygn. akt I SA/Op 492/13.

Przedstawił rozumienie pojęcia uznania administracyjnego wskazując, że zwrot "może", to specyficzna konstrukcja prawna, która pozwala organowi egzekucyjnemu na wybór konsekwencji prawnych stwierdzonego stanu faktycznego. Oznacza to, że organ egzekucyjny może lecz nie musi umorzyć koszty egzekucyjne.

Organ odwoławczy przedstawił ustalenia sytuacji majątkowej wnioskodawcy i podał, że konsekwencją nieprzedstawienia przez wnioskodawcę wszystkich informacji i dowodów żądanych przez organ pierwszej i drugiej instancji, w szczególności w zakresie posiadanych środków finansowych oraz wartości posiadanego majątku, zgodnie z pouczeniami zawartymi w wezwaniach organów, jest rozpatrzenie sprawy w oparciu o posiadany w sprawie materiał dowodowy. Organ zauważył, że na wcześniejszym etapie postępowania zobowiązany w piśmie z 23.09.2019 r., w odpowiedzi na wezwanie DIAS z 12.09.2019 r. wskazał, że miesięcznie ponosi wydatki związane z utrzymaniem w łącznej wysokości 2.300 zł, w tym 100 zł - energia; 100 zł - gaz; 300 zł -TV, internet, telefon; 1.000 zł - wydatki na zakup wyżywienia; 500 zł zakup odzieży; 100 zł - zakup środków czystości; 200 zł - koszty leczenia, a ponadto podał, że posiada wraz z byłą żoną kredyt hipoteczny, zaciągnięty na zakup lokalu mieszkalnego, położonego przy ul. C. 5/2 w "[...]" i obecnie kredyt spłacany jest przez byłą żonę, która w tym lokalu zamieszkuje. Ponadto posiada zadłużenie wobec ZUS na kwotę 286.635,68 zł, przy czym z wniosku ZUS z 17 września 2019 r. wynika, że zobowiązany, w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą na własny rachunek, posiada wyszczególnione już wyżej zadłużenie względem ZUS z tytułu nieopłacenia składek, w łącznej kwocie 621.135,89 zł. Nie posiada rachunków bankowych, posiada jedynie udział wynoszący 1/2 nieruchomości w postaci ww. lokalu mieszkalnego, którego szacowana wartość wynosi ok. 350.000 zł. Organ zauważył, że w aktualnym oświadczeniu z 20.03.2020 r. o stanie majątkowym wnioskodawca podał, że wartość ww. nieruchomości wynosi ok. 200.000 zł, natomiast z ustaleń ZUS w oparciu o ogłoszenia sprzedaży lokali na stronach internetowych biur nieruchomości - wartość za mkw. wynosi ok. 5.000 zł, zatem wartość tej nieruchomości wynosi ok. 382.050,00 zł, w tym wartość 1/2 udziału zobowiązanego - ok. 191.025 zł. Nieruchomość ta została zakupiona ze środków pochodzących z kredytu hipotecznego i raty w wysokości 123 euro miesięcznie spłaca obecnie była żona strony. Z wydruku aktualnej treści księgi wieczystej "[...]" wynika, że na ww. nieruchomości ustanowiona została hipoteka umowna kaucyjna na rzecz Bank C. na kwotę 26.520 euro (równowartość 116.653,52 zł) oraz 4 hipoteki przymusowe zwykłe na rzecz Skarbu Państwa - ZUS na łączną kwotę 488.900,04 zł (tj. 85.799,27 zł + 128.225,50 zł + 83.905,10 zł + 190.970,17 zł).

Zobowiązany posiada również komputer o wartości 300 zł, nie posiada natomiast innych rzeczy ruchomych, stanowiących jego własność. Od "[...]" prowadzi działalność gospodarczą. W oświadczeniu z 20.03.2020 r. o stanie majątkowym wskazał, że z tytułu tej działalności gospodarczej uzyskał w 2019 r. dochód w wysokości 5.855,05 zł (przychód w wysokości 243.694,54 zł; koszty w wysokości 237.839,73 zł). Natomiast w 2020 r. uzyskał dochód w wysokości 26.896,24 zł, tj. 2.241,35 zł miesięcznie (przychód w wysokości 49.722,61 zł; koszty w wysokości 22.826,37 zł). Powyższe wynika również z przedłożonych przez zobowiązanego podsumowań księgi przychodów i rozchodów za okres od 1.01.2019 r. do 31.12.2019 r. oraz od stycznia do lutego 2020 r..

Na tym tle DIAS podał, że wnioskodawca dysponuje miesięcznie kwotą 3.120,16 zł (2.241,35 zł + 878,81 zł), uzyskiwaną w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą oraz otrzymywanym świadczeniem rentowym. Wydatkuje natomiast łącznie kwotę ok. 2.300 zł miesięcznie. Wobec tego do jego dyspozycji pozostaje kwota ok. 820,16 zł miesięcznie. Z kolei z pisma Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w "[...]" z 4.03.2020 r. wynika, że skarżący nie korzysta i nie korzystał ze środków z pomocy społecznej. Zobowiązany nie figuruje ponadto w krajowym systemie ewidencji producentów, co stwierdzono na podstawie pisma Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa "[...]" Oddział Regionalny z 5.03.2020 r..

W ocenie organu odwoławczego, mając na uwadze całokształt okoliczności sprawy, wnioskodawca nie wykazał spełnienia przesłanki określonej w art. 64e § 2 pkt 1 u.p.e.a.. Co prawda wskazał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, nie wykazał jednak, że pozostaje bez środków do życia. Przeciwnie, z akt sprawy wynika, że pomimo trudnej sytuacji zdrowotnej, skarżący prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochód (2.241,35 zł miesięcznie), otrzymuje świadczenie rentowe w wysokości 1.350 zł brutto, tj. 1.136,34 zł netto miesięcznie (z którego wskutek prowadzonej egzekucji administracyjnej potrącana jest kwota 315,43 zł miesięcznie i do wypłaty pozostaje kwota 878,81 zł), a także podejmował zatrudnienie w pełnym wymiarze czasu pracy jako dozorca - konserwator w Zakładzie B. z siedzibą w "[...]" w okresie od 5.03.2018 r. do 12.11.2019 r., pomimo częściowej niezdolności do pracy. DIAS wywiódł na tej podstawie, że dysponując środkami pieniężnymi w łącznej wysokości 3.120,16 zł miesięcznie strona jest w stanie w całości zapłacić koszty egzekucyjne w łącznej kwocie 1.383,07 zł.

Organ odwoławczy na tle powyższego nie zgodził się z twierdzeniem zobowiązanego, że zapłata kosztów egzekucyjnych pozbawiłaby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Za chybiony uznał argument strony dotyczący pozostawania bez zatrudnienia ze względu na zły stan zdrowia i pozbawienia źródła dochodu w sytuacji, gdy skarżący otrzymuje rentę w wysokości 1.136,34 zł netto miesięcznie oraz uzyskuje dochód z tytułu prowadzonej na własny rachunek jednoosobowej działalności gospodarczej. Organ podał, że nie kwestionuje trudnej sytuacji zdrowotnej zobowiązanego. Zauważył w tym zakresie, że powoływanie się na zły stan zdrowia strony, wymagający leczenia, nie uzasadnia automatycznie przyznania najdalej idącej ulgi, w sytuacji, gdy stan zdrowia nie przeszkadza jej w prowadzeniu działalności gospodarczej oraz w podejmowaniu zatrudnienia. Powołał w tym miejscu wyrok NSA w Warszawie z 22 marca 2012 r. sygn. akt II FSK 1842/10. Podkreślił, że zobowiązany prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą na własny rachunek, a zatem nie można uznać, że jest osobą bezrobotną, co też potwierdził Miejski Urząd Pracy w "[...]" w piśmie z 30.04.2020 r.. Zobowiązany posiadając dwa źródła dochodu, nie dokonał żadnej dobrowolnej wpłaty na poczet kosztów egzekucyjnych, chociażby w części (zob. wyrok WSA w Olsztynie z 22 stycznia 2014 r. sygn. akt I SA/Ol 704/13). Przyznanie zatem ulgi płatniczej w sytuacji, gdy zobowiązany świadomie nie uiścił kosztów egzekucyjnych, mimo że dysponuje ku temu środkami pieniężnymi, pochodzącymi z prowadzonej działalności gospodarczej oraz świadczenia rentowego, stanowiłoby premiowanie zamierzonych przez zobowiązanego działań niezgodnych z prawem (zob. wyroki NSA z 30 października 2009 r. sygn. akt II FSK 805/08 i z 22 maja 2003 r. sygn. akt I SA/Ka 959/02).

DIAS uznał, że nie została w przedmiotowej sprawie spełniona przesłanka "ważnego interesu publicznego" z art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a.. Powołał wyroki NSA w Lublinie z 18 marca 1998 r. sygn. akt I SA/Lu 953/97 i NSA z 7 lipca 2009 r. sygn. akt I FSK 650/08). Niewykonanie obowiązku zapłaty kosztów egzekucyjnych i samowolne przeznaczenie środków budżetu państwa na własne cele jest niewątpliwie działaniem na szkodę "interesu publicznego", stanowiąc samo w sobie przysporzenie majątku zobowiązanego. Zdaniem organu odwoławczego sytuacja zobowiązanego nie wskazuje, aby zapłata kosztów egzekucyjnych spowodowała konieczność sięgania do środków państwa, z tego powodu, że nie będzie on w stanie zaspokajać swoich potrzeb materialnych, gdyż po uwzględnieniu niezbędnych wydatków, do dyspozycji pozostaje zobowiązanemu kwota ok. 820,16 zł miesięcznie. Kwota ta umożliwia zapłatę w całości kosztów egzekucyjnych w wysokości 1.383,07 zł w okresie 2 miesięcy. W ocenie DIAS o występowaniu w niniejszym przypadku "ważnego interesu publicznego" można by ewentualnie mówić wtedy, gdyby zobowiązany nie dysponował środkami, pozwalającymi na uregulowanie kosztów egzekucyjnych. Niemożności uiszczenia kosztów egzekucyjnych nie da się obecnie usprawiedliwić niepowodzeniami związanymi z prowadzoną na własny rachunek oraz odpowiedzialność działalnością gospodarczą, nieuczciwymi kontrahentami, czy też sytuacją zdrowotną i finansową. Nie ma przy tym usprawiedliwionych podstaw argumentacja strony w przedmiocie istnienia "ważnego interesu publicznego" ze względu na jego stan finansowy. Stan zdrowia strony niewątpliwie jest istotny w niniejszej sprawie, jednak wbrew argumentom zawartym w zażaleniu, nie przeszkadza zobowiązanemu w prowadzeniu profesjonalnej działalności gospodarczej. Niepowodzenia finansowe działalności gospodarczej, na które powołuje się zobowiązany, nie mogą skutkować obowiązkiem umorzenia kosztów egzekucyjnych.

Ponadto, pomimo wezwania organu pierwszej instancji, zobowiązany nie przedłożył wszystkich informacji i dokumentów, zobowiązując organy do oparcia się na dotychczas zgromadzonym materiale dowodowym. Ważnego interesu publicznego nie można utożsamiać z subiektywnym przekonaniem zobowiązanego o potrzebie umorzenia kosztów egzekucyjnych.

W ocenie DIAS w sprawie nie występuje również przesłanka umorzenia kosztów egzekucyjnych, wymieniona w art. 64e § 2 pkt 3 u.p.e.a., ponieważ brak jest jakichkolwiek podstaw do twierdzenia, że ściągnięcie tylko przedmiotowych kosztów egzekucyjnych, spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne. Organ zauważył, że wskutek prowadzonego postępowania egzekucyjnego dokonywane jest potrącenie ze świadczenia rentowego strony na rzecz ZUS w wysokości 315,43 zł miesięcznie.

Za bezzasadny uznał DIAS zarzut zażalenia, że organ pierwszej instancji w postępowaniu w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych nie uwzględnił wysokości niespłaconych przez stronę zobowiązań z tytułu składek, w łącznej wysokości 621.135,89 zł oraz wyroku WSA w Olsztynie z 23 lipca 2020 r., sygn. akt I SA/Ol 144/20, którym Sąd uchylił decyzję ZUS w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek. Wbrew twierdzeniom zobowiązanego, organ pierwszej instancji na stronie 6 i 9 zaskarżonego postanowienia uwzględnił wysokość obciążenia zobowiązanego z tytułu nieopłaconych składek. Niemniej Dyrektor ZUS podkreślił, że postępowanie w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych jest postępowaniem odrębnym od postępowania w przedmiocie odmowy umorzenia zobowiązań z tytułu składek. Organ egzekucyjny nie mógł natomiast uwzględnić ww. wyroku WSA w Olsztynie z 23 lipca 2020 r., skoro zaskarżone postanowienie wydane zostało wcześniej: "[...]" r..

Organ podkreślił, że działalność gospodarcza jest prowadzona na własne ryzyko, nie jest więc istotne z punktu widzenia organu, że zaległości z tytułu kosztów egzekucyjnych nie powstały wskutek winy umyślnej zobowiązanego (zob. wyrok NSA z 7 listopada 2000 r. sygn. akt I SA/Ka 1188/99).

Nie zasługuje też w ocenie DIAS na uwzględnienie zarzut zobowiązanego dotyczący niekonsekwencji organu pierwszej instancji, który z jednej strony występuje z wnioskiem przeciwko zobowiązanemu o orzeczenie zakazu prowadzenia działalności gospodarczej (pismem z 17 września 2019 r.), z drugiej zaś strony upatruje możliwości przyszłego zaspokojenia z należności wypracowanych właśnie z tej działalności. Zakaz prowadzenia działalności gospodarczej ma charakter fakultatywny, gdyż Sąd może, ale nie musi orzec o zakazie. W przedmiotowej sprawie chodzi o zbadanie sytuacji strony jako podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą, i wszystkich okoliczności, które doprowadziły do powstania tak dużego zadłużenia względem ZUS. Rolą wierzyciela jest natomiast podejmowanie wszelkich działań zmierzających do zapobieżenia wzrostu zadłużenia oraz jego odzyskania.

Z kolei powołując się na sytuację związaną z pandemią wirusa COVID-19 zobowiązany nie udowodnił spadku obrotów, na który się powołuje, pomimo pouczenia na stronie 9 oświadczenia z 20.03.2020 r. o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, a wszystkie te przyczyny powinny być udokumentowane. DIAS powołał się na wyrok NSA w Warszawie z 10 stycznia 2001 r. sygn. akt III SA 1037/00. Wskazał, że powoływanie się przez zobowiązanego na niemożność prowadzenia działalności gospodarczej wskutek ogłoszenia pandemii wirusa COVID-19 jest uzasadnione, ale nie ma związku i nie stanowi przyczyny powstania przedmiotowych zaległości. Nawet gdyby przyjąć spadek obrotów zobowiązanego, to przejściowe trudności związane z uzyskiwaniem niższych dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej nie są równoznaczne z niemożnością zapłaty kosztów egzekucyjnych i nie stanowią automatycznie podstawy do udzielenia ulgi, bowiem są elementem ryzyka gospodarczego. Zobowiązany mógł uzyskać wsparcie z ZUS, jednakże nie skorzystał z form pomocy i wsparcia w ramach tzw. Tarcz Antykryzysowych.

Za nietrafny przy tym organ uznał argument zobowiązanego, że niezłożenie wniosku o świadczenie postojowe, spowodowane było odmową umorzenia należności z tytułu składek za trzy miesiące przez ZUS. Co prawda złożenie wniosków o pomoc w ramach wdrożonych form wsparcia, wynikających z ww. ustaw, nie jest obowiązkiem przedsiębiorcy i nie stanowi przesłanki warunkującej umorzenie kosztów egzekucyjnych, to jednak wskazuje, że zobowiązany nie znajduje się w tak trudnej sytuacji finansowej, jak twierdzi, aby nie był w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych.

Za nie bez znaczenia dla przedmiotowej sprawy DIAS uznał fakt, że zobowiązany z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, za okres od stycznia do lutego 2020 r., wykazał dochód w wysokości 26.896,24 zł, który umożliwiał mu zapłatę w całości kosztów egzekucyjnych, w łącznej kwocie 1.383,07 zł, bez pomocy państwa, czego jednakże nie uczynił. Wobec powyższego, twierdzenia strony o braku możliwości zapłaty kosztów egzekucyjnych nie znajdują oparcia w materiale dowodowym. Zobowiązany posiada również majątek w postaci udziału wynoszącego 1/2 powoływanej już wyżej nieruchomości, którego szacowana wartość wynosi ok. 191.025 zł (wartość nieruchomości wynosi ok. 382.050,00 zł). W dziale IV Księgi Wieczystej wspomnianej nieruchomości znajduje się wpis hipoteki umownej kaucyjnej oraz 4 hipotek przymusowych zwykłych na łączną kwotę 605.553,56 zł (116.653,52 zł + 488.900,04 zł). Z powyższego wynika, że kwota zabezpieczona hipotecznie przewyższa wartość nieruchomości. Niemniej jednak organ pierwszej instancji znajduje się w drugiej kolejności do zaspokojenia się z przedmiotu hipoteki, ponad kwotę 116.653,52 zł, do wysokości wartości nieruchomości (382.050,00 zł - 116.653,52 zł = 265.396,48 zł : 2 = 132.698,24 zł).

Podsumowując DIAS podkreślił, że już samo stwierdzenie, że wnioskodawca nie spełnia przesłanek wynikających z art. 64e § 2 pkt 1-3 u.p.e.a., powoduje brak możliwości przejścia do kolejnego postępowania i zastosowania uznania administracyjnego. Jeżeli żadna z przesłanek w sprawie nie występuje, to sięganie po "instytucję" uznania staje się zbędne, gdyż stan faktyczny po prostu nie odpowiada hipotezie normy prawnej, zawartej w art. 64e § 1 i § 2 u.p.e.a.. Umorzenie kosztów egzekucyjnych ma charakter wyjątkowy. Ma służyć pomocą przede wszystkim osobom, które nie miały i nie mają możliwości zgromadzenia środków finansowych na zapłatę kosztów egzekucyjnych, a ponadto, sytuacja ich spowodowana została przez losowe, nadzwyczajne, niezależne od ich postępowania, zdarzenia (zob. wyrok WSA w Olsztynie z 20 maja 2010 r. sygn. akt I SA/Ol 66/10).

Przytoczone zatem we wniosku okoliczności, jak i przedstawione dowody, powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie. Zobowiązany powinien więc wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do zapłaty kosztów egzekucyjnych było i jest obiektywnie niemożliwe, bez pomocy państwa oraz że nie był w stanie wywiązać się z tego zobowiązania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. W ocenie DIAS przyczyny powstania w przedmiotowej sprawie kosztów egzekucyjnych nie charakteryzowały się nieprzewidywalnością i niezależnością od sposobu postępowania zobowiązanego. Zobowiązany posiada możliwość uiszczenia kosztów egzekucyjnych w łącznej wysokości 1.383,07 zł w całości, chociażby z kwoty uzyskiwanej ze świadczenia rentowego. Skoro świadomie nie uiścił kosztów egzekucyjnych, mimo że dysponuje środkami pieniężnymi, to negatywne konsekwencje naruszenia prawa, nie mogą być w żadnej mierze przerzucane obecnie na Skarb Państwa. Umorzenie kosztów egzekucyjnych w takiej sytuacji naruszyłoby interes społeczny oraz zasady konstytucyjne równości i sprawiedliwości społecznej, które przejawiają się poprzez jednakowy dla wszystkich obowiązek płacenia zobowiązań wobec budżetu państwa. Jednocześnie prowadzenie postępowania egzekucyjnego wiąże się z powstaniem kosztów egzekucyjnych, których pobieranie jest konsekwencją bezpośredniego stosowania środków egzekucyjnych, wynikających z u.p.e.a..

Organ odwoławczy wskazał, że niezależnie od powyższego odmowa umorzenia kosztów egzekucyjnych nie stwarza stanu powagi rzeczy osądzonej i nie pozbawia zobowiązanego uprawnienia do ponownego wystąpienia do właściwego organu pierwszej instancji, z wnioskiem o umorzenie kosztów egzekucyjnych, jeśli zaległość z tego tytułu nadal istnieje oraz zmieni się choćby jeden element stanu faktycznego sprawy, taki jak na przykład wysokość dochodów, wysokość kosztów utrzymania czy wysokość kosztów egzekucyjnych (zob. wyrok WSA w Olsztynie z 25 maja 2006 r. sygn. akt I SA/Ol 464/05).

Zobowiązany, reprezentowany przez dotychczasowego pełnomocnika, zaskarżył w całości powyższe postanowienie organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie. Wniósł o jego uchylenie, jak też utrzymanego w mocy postanowienia Dyrektora ZUS, oraz o zasądzenie od organu na rzecz strony skarżącej zwrotu kosztów postępowania wg norm przepisanych.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie:

1. przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 w zw. z art. 126 k.p.a. polegające w szczególności na: niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w szczególności braku wyjaśnienia w sposób jasny i zrozumiały przesłanek, jakim kierował się organ przy wydawaniu rozstrzygnięcia, braku w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wszechstronnego rozważenia wszystkich okoliczności związanych z sytuacją strony, w tym w szczególności w zakresie aktualnej sytuacji zdrowotnej oraz finansowej zobowiązanego, aktualnych dochodów zobowiązanego, realnych możliwości uiszczenia należności na rzecz organu;

b) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego zebrania materiału dowodowego oraz jego rozważenia jak też jego błędną ocenę, mającą istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie prowadzącą do błędów w ustaleniach faktycznych w zakresie uznania, że uiszczanie należności na rzecz organu nie pozbawia zobowiązanego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 64e § 2 pkt 1 u.p.e.a. poprzez nieuzasadnione przyjęcie, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej.

W treści skargi wskazano na wyrok NSA z 20 marca 2007 r. sygn. akt II GSK 345/06 i zarzucono, że doszło do wadliwego przeprowadzenia postępowania, które w konsekwencji rzutuje na treść wydanego rozstrzygnięcia. Organ nie dokonał bowiem rzetelnej oceny, czy na dzień wydawania postanowienia sytuacja życiowa i materialna skarżącego rokuje realną możliwość zaspokojenia należności, czym naruszył także art. 80 k.p.a.. Brał pod uwagę potencjalną, a nie obecną sytuację finansową i życiową skarżącego. Organ nie zbadał jakie skutki wynikły dla skarżącego z uwagi na ogłoszenie w kraju stanu zagrożenia epidemicznego w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2, które przypadły na połowę marca 2020 r.. Zupełnie bezpodstawnie wskazał, że nie ma podstaw do twierdzenia, że sytuacja związana z pandemią uniemożliwia uregulowanie kosztów. Poza powyższym stwierdzeniem organ nie uzasadnił swojego stanowiska, zaś ewentualne uzasadnienie w tym zakresie bez podjęcia próby ustalenia skutków dla skarżącego należałoby uznać i tak za wątpliwe. Podał ponadto, że zadłużenie nie powstało z uwagi na epidemię lecz w roku 2015, pomijając jednocześnie zupełnie, że w prowadzonym postępowaniu rolą organu jest ustalenie, czy uiszczenie należności może zagrozić egzystencji skarżącego, zaś czas oraz okoliczności ich powstania są irrelewantne dla sprawy. Niewątpliwie nie tylko epidemia oraz także wprowadzone z nią ograniczenia miały kolosalny wpływ na prowadzoną przez skarżącego działalność, gdyż na skutek powyższego doszło do zaprzestania prowadzenia czynnej produkcji. Ponadto na dzień wydawania rozstrzygnięcia działalność gospodarcza nie przynosiła zysku, który pozwoliłby na uiszczenie jakichkolwiek należności bez istotnego uszczerbku dla skarżącego. Również fakt prowadzenia skutecznej egzekucji (która w stosunku do skarżącego oscyluje w granicach 300 zł miesięcznie) nie może być decydująca dla oceny przesłanek umorzenia należności (por. WSA w Kielcach w wyroku z 28 listopada 2019 r. sygn. akt I SA/Ke 359/19). Tym bardziej zważając na wysokość łącznego zadłużenia strony wobec ZUS.

Podniesiono w skardze, że również argumentem przemawiającym za brakiem podstaw do umorzenia nie może być fakt, że skarżący nie pobiera świadczeń socjalnych, czy też nie pobierał świadczeń wynikających z tarcz antykryzysowych. Przy wydawaniu decyzji uznaniowej w zakresie należności rozważyć należy interes nie tylko zobowiązanego, ale także interes publiczny. Zatem brak umorzenia należności może zmusić zobowiązanego do sięgania po pomoc publiczną, co w świetle przesłanek warunkujących umorzeniem należy oceniać negatywnie. W orzecznictwie podkreśla się również, że jakkolwiek w interesie publicznym leży, by wszyscy zobowiązani wywiązywali się z zapłaty należności stanowiących dochód państwa, to interes publiczny należy rozumieć nie tylko jako potrzebę zapewnienia maksymalnych środków po stronie dochodów w budżecie państwa, ale też jako ograniczenie jego ewentualnych wydatków np. na zasiłki dla bezrobotnych czy pomoc społeczną (por. wyroki NSA z 30 maja 2001 r. sygn. akt III SA 830/00 i WSA w Warszawie z 8 marca 2011 r. sygn. akt V SA/Wa 2273/10).

Ważny interes zobowiązanego nie może być ponadto ograniczony tylko do sytuacji nadzwyczajnych, o czym orzekł NSA w zacytowanym obszernie w skardze wyroku z 23 kwietnia 2013 r. sygn. akt II GSK 170/12.

Okoliczności przedstawione powyżej prowadzą w ocenie autora skargi do wniosku, że obecna sytuacja finansowa nie daje zobowiązanemu również możliwości uiszczenia należności w układzie ratalnym. Przy czym we wrześniu 2019 r. ZUS wystąpił przeciwko stronie o orzeczenie zakazu prowadzenia działalności gospodarczej. Zatem z jednej strony organ upatruje możliwości przyszłego zaspokojenia z działalności gospodarczej, z drugiej zaś strony - wystąpił o orzeczenie zakazu prowadzenia działalności gospodarczej. Zdaniem skarżącego argumentacja organu w tym zakresie jest sprzeczna wewnętrznie i nielogiczna.

Autor skargi powtórzył za zażaleniem argumentację naruszenia art. 64e § 2 pkt 1 u.p.e.a..

Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i rozpatrzenie skargi w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w związku z art. 15 zzs ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 i 557), z uwagi na stan epidemii spowodowany COVID-19. Podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Zarządzeniem z 11 grudnia 2020 r. sprawa została przekazana do rozpoznania w trybie uproszczonym (k. 16 akt sądowych).

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a.", stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie.

W wyniku kontroli sądowej postanowienie może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) - c) p.p.s.a.).

Złożona w niniejszej sprawie skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym stosownie do art. 119 pkt 3 p.p.s.a.. Zgodnie z tym przepisem sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

W rozpoznawanej sprawie Organ stwierdził, że skarżący spełnił przesłanki przewidziane w art. 2 pkt 10 ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 708 z późn. zm.). Właściwe przepisy prawa Unii Europejskiej dotyczące pomocy de minimis" zostały aktualnie określone w rozporządzeniu Komisji (UE) nr 1407/2013 z dnia 18 grudnia 2013 r. w sprawie stosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy de minimis (Dz. U. UE L 352 z dnia 24.12.2013 r., s. 1).

Pomoc de minimis to całkowita pomoc przyznana przez państwo członkowskie jednemu przedsiębiorstwu, nieprzekraczająca 200.000 euro w okresie trzech lat podatkowych, a tym samym nie wywierająca wpływu na wymianę handlową pomiędzy państwami członkowskimi Unii Europejskiej i niezakłócająca konkurencji. Pomoc de minimis nie spełnia wszystkich kryteriów, określonych w art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, tj. pomocy niezgodnej z rynkiem wewnętrznym i dlatego jest zwolniona z wymogu zgłoszenia przewidzianego w art. 108 ust. 3 tegoż Traktatu.

Organ zasadnie uznał, że stwierdzenie dopuszczalności udzielenia pomocy de minimis na podstawie prawa unijnego, nie oznacza jednak, że automatycznie pomoc ta może być udzielona. Udzielenie przewidzianej w art. 64e § 1 i § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, pomocy de minimis, wymaga również ustalenia przez podmiot udzielający pomocy, że pomoc ta spełnia przesłanki określone w art. 64e § 2 ww. ustawy. W wyroku z 13 listopada 2019 r., sygn. akt II FSK 1196/19 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że sprawach dotyczących uznania administracyjnego, dokonując wyboru, organ podatkowy może przyjąć różne kryteria, jak np. uwzględnić okoliczności społeczne, ekonomiczne, dotychczasową postawę zobowiązanego, czy podatnika w zakresie wywiązywania się z obowiązków daninowych, okoliczności powstania zaległości, zakres wnioskowanej ulgi itp.

Na wstępie mając na uwadze brzmienie art. 64e § 1 u.p.e.a. należy podkreślić, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych ma charakter uznaniowy. Świadczy o tym przede wszystkim użycie w tym przepisie określenia "może". Konstrukcja uznania administracyjnego oznacza, że stwierdzenie przez organ egzekucyjny w sprawie istnienia tego rodzaju przesłanek może, lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia uwzględniającego wniosek strony. W takiej sytuacji rozstrzygnięcie, co do umorzenia kosztów egzekucyjnych znajduje się w zasadzie wyłącznie w gestii organu egzekucyjnego, który może umorzyć powstałe koszty egzekucyjne. Tego rodzaju konstrukcja uznania administracyjnego nie może jednak oznaczać pełnej dowolności organu egzekucyjnego w tym zakresie. Decydujące znaczenie ma bowiem to, czy w ustalonym stanie faktycznym sprawy stwierdzono istnienie przesłanek umorzenia. Możliwość negatywnego rozstrzygnięcia w takiej sytuacji dla zobowiązanego nakłada na organ egzekucyjny obowiązek szczególnie starannego uzasadnienia rozstrzygnięcia. W tego rodzaju sprawach sądowa kontrola legalności decyzji uznaniowych sprowadza się do oceny, czy organy egzekucyjne prawidłowo zgromadziły materiał dowodowy oraz czy wyciągnięte wnioski w zakresie rozstrzygnięcia o odmowie umorzenia kosztów egzekucyjnych mają swoje uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym i czy dokonana ocena mieściła się w ustawowych granicach (w myśl art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a.).

Sądowa kontrola legalności rozstrzygnięć wydanych w ramach uznania administracyjnego jest zatem ograniczona, gdyż rozstrzygnięcie to stanowi kompetencję organu administracji. Sąd tym samym musi poprzestać na ocenie, czy wydane postanowienia poprzedzone zostały prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ egzekucyjny w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i przeanalizował wszystkie okoliczności mogące mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia o uwzględnieniu lub odmowie uwzględnienia wniosku. Sąd nie może natomiast wartościować wydanego postanowienia pod kątem jego słuszności czy sprawiedliwości i z tego względu orzekać o zasadności skargi.

Wyliczenie przesłanek umorzenia kosztów postępowania egzekucyjnego zawarte jest w art. 64 e § 2 u.p.e.a. i jest ono wyczerpujące. Zgodnie z art. 64 e § 2 pkt 1-3 u.p.e.a. koszty egzekucyjne mogą być umorzone, jeżeli stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej (pkt 1), za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny (pkt 2), ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne.

Tak więc nawet w przypadku, gdy organ egzekucyjny stwierdzi istnienie przesłanek z art. 64e § 2 pkt 1 - 3 u.p.e.a. może - działając w ramach uznania administracyjnego - odmówić ich umorzenia, co oznacza, że odmowa umorzenia nie narusza prawa zarówno wówczas, gdy wystąpią przesłanki do ich umorzenia jak i wtedy, gdy nie mają one miejsca (por. wyrok NSA z dnia 23 lutego 2016 r., sygn. akt II FSK 3740/13, publ. CBOSA). Sądowa kontrola legalności orzeczeń wydanych w ramach uznania administracyjnego jak już wskazano jest ograniczona. Orzeczenie uznaniowe może być przez sąd uchylone w przypadku stwierdzenia, że zostało wydane z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Podzielić należy wyrażony w judykaturze pogląd, że w sprawach dotyczących uznania administracyjnego dokonując wyboru organ podatkowy może przyjąć różne kryteria, jak np. uwzględnić okoliczności społeczne, ekonomiczne, dotychczasową postawę zobowiązanego, czy podatnika w zakresie wywiązywania się z obowiązków daninowych, okoliczności powstania zaległości, zakres wnioskowanej ulgi itp. (por. np. wyroki NSA: z dnia 10 lutego 2016 r., sygn. akt II FSK 3139/13; z dnia 2 marca 2016 r., sygn. akt II FSK 2474/15; z dnia 27 października 2017 r., sygn. akt II FSK 2620/15; publ. CBOSA).

Przesłanka zawarta w art. 64e § 2 pkt 1 u.p.e.a. została sformułowana alternatywnie. Występuje zarówno wtedy, gdy stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku, jak również wtedy, gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej.

W rozpoznawanej sprawie ustalono, że skarżący posiada mienie , z którego mogą być uregulowane koszty egzekucyjne. Natomiast nieściągalność obowiązku zachodzi wtedy, gdy w wyniku czynności egzekucyjnych stwierdzono brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję i wskazany brak majątku ma charakter trwały. Wykazanie przez zobowiązanego, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej również podlega ocenie w kontekście trwałego charakteru braku majątku, z którego może być prowadzona egzekucja. Zdaniem Sądu do opisanych kryteriów oceny zastosował się DIAS. Skarżący w skardze nie podważył ustalonego w sprawie stanu faktycznego. Nie można zgodzić się z zarzutem skargi, że DIAS naruszył przepisy postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a.. W rozpoznawanej sprawie DIAS rozpatrzył cały zebrany materiał dowodowy. Jego ocena nie jest dowolna. Brak jest podstaw do podważania tej oceny, tylko na tej podstawie, że skarżący nie zgadza się z przyjętymi wnioskami. Wbrew twierdzeniom strony skarżącej wnioski zostały sformułowane w sposób jasny i klarowny. Stan faktyczny został dokładnie wyjaśniony. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wszechstronnie zostały rozważone wszystkie okoliczności związane z sytuacją strony skarżącej, w tym w szczególności w zakresie aktualnej sytuacji osobistej i majątkowej. O tym świadczą okoliczności wskazane w części wstępnej uzasadnienia wyroku.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wskazał, iż miesięcznie skarżący ponosi wydatki związane z utrzymaniem w łącznej wysokości 2.300 zł. Ponadto wskazał, że posiada on wraz z byłą żoną kredyt hipoteczny, zaciągnięty na zakup lokalu mieszkalnego, położonego w "[...]" i obecnie kredyt spłacany jest przez byłą żonę, która zamieszkuje w przedmiotowym lokalu. Ponadto posiada on zadłużenie wobec ZUS w łącznej kwocie 621.135,89 zł. Skarżący nie posiada rachunków bankowych. Jest współwłaścicielem nieruchomości w postaci lokalu mieszkalnego, którego szacowana wartość wynosi ok. 350.000 zł. Nieruchomość ta została zakupiona ze środków pochodzących z kredytu hipotecznego i raty, w wysokości 123 euro miesięcznie, obecnie są spłacane przez byłą żonę skarżącego. Powyższa nieruchomość jest obciążona hipotekami na łączną kwotę 488.900,04 zł. Skarżący posiada również komputer, o wartości 300 zł; nie posiada natomiast innych rzeczy ruchomych, stanowiących jego własność. Skarżący od "[...]" r. prowadzi działalność gospodarczą. W oświadczeniu z dnia 20.03.2020 r. o stanie majątkowym, skarżący wskazał, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w 2019 r. uzyskał dochód w wysokości 5.855,05 zł (przychód w wysokości 243.694,54 zł; koszty w wysokości 237.839,73 zł); natomiast w 2020 r. uzyskał dochód w wysokości 26.896,24 zł, tj. 2.241,35 zł miesięcznie (przychód w wysokości 49.722,61 zł; koszty w wysokości 22.826,37 zł). Skarżący po podsumowaniu księgi przychodów i rozchodów za okres od 01.01.2019 r. do 31.12.2019 r. oraz od stycznia do lutego 2020 r. dysponuje miesięcznie kwotą 3.120,16 zł (2.241,35 zł + 878,81 zł), uzyskiwaną w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą oraz otrzymywanym świadczeniem rentowym. Wydatkuje natomiast łącznie kwotę ok. 2.300 zł miesięcznie. Wobec tego do dyspozycji skarżącego pozostaje kwota ok. 820,16 zł miesięcznie. Skarżący tych faktów nie podważył w skardze. Natomiast treść skargi stanowi polemikę z wnioskami DIAS.

W konsekwencji sąd nie może podzielić zarzutu naruszenia prawa materialnego, tj. art. 64e § 2 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez nieuzasadnione przyjęcie, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej. Za uzasadnioną należy uznać ocenę DIAS w zakresie rozumienia przesłanki "ważnego interesu publicznego" oraz stwierdzenie, że istnienia tego rodzaju przesłanki nie można było dopatrzyć się w rozpoznawanej sprawie. W przepisie art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a. jako kierunkową dyrektywę wyboru wskazano ważny interes publiczny. Pojęcie interesu publicznego na gruncie tego przepisu należy rozumieć jako respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej, sprawność działania administracji publicznej itp.

Pojęcie interesu publicznego nie ma więc stałego zakresu i wymaga każdorazowo dokonania oceny skutków rozstrzygnięć prawnych z punktu widzenia respektowania wartości, które kryć się mogą pod pojęciem interesu publicznego. Dodatkowo określenie, że tak rozumiany interes publiczny ma być "ważny" oznacza taki, od którego wiele zależy, mający dużą wagę, duże znaczenie, znaczący, doniosły, cenny. Określenie to zatem wymagało dodatkowo wykazania, że ustalenie istnienia tej przesłanki musiało mieć szczególnie doniosłe znaczenie z uwagi na wartości respektowane przez ogół społeczeństwa (por. wyrok NSA z dnia 27 września 2016 r. sygn. akt II FSK 1199/15, publ. CBOSA).

Obowiązek prowadzenia egzekucji administracyjnej ma uzasadnienie w tym, że jej przedmiotem są obowiązki o charakterze administracyjnym, a więc obowiązki wobec Państwa. Ich realizacja nie zależy od swobodnego uznania wierzyciela. Z tymi obowiązkami powiązano uprawnienie do poboru opłat związanych z przymusowym wykonaniem tych obowiązków. Zatem w interesie publicznym jest przede wszystkim zrealizowanie celów egzekucji administracyjnej (por. wyrok NSA z 27 listopada 2013 r., sygn. akt II FSK 1637/13, publ. CBOSA). Tak rozumianym celom nie można przeciwstawiać subiektywnie rozumianego interesu skarżącego. Tego rodzaju przesłanki nie przewiduje omawiany przepis art. 64e § 2 pkt 1 - 3 u.p.e.a.

Pojęciem ważnego interesu podatnika jako przesłanką umorzenia, nie posługuje się art. 64e § 2 pkt 2 u.p.e.a..

Nie są również usprawiedliwione zarzuty dotyczące naruszenia art. 64e § 2 pkt 1 u.p.e.a. poprzez nieuwzględnienie wystąpienia przesłanki wykazania przez skarżącego, że "nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej". Podkreślić należy, że nie każdy uszczerbek dla sytuacji finansowej strony uzasadnia przyznanie ulgi, ale uszczerbek o charakterze kwalifikowanym. Podstawą umorzenia kosztów egzekucyjnych w postępowaniu egzekucyjnym w administracji może być zatem wyłącznie obawa wystąpienia uszczerbku o charakterze istotnym, znacznym, czy też szczególnie dotkliwym, pozostającym jednocześnie w bezpośrednim związku przyczynowym z wymiarem kosztów egzekucyjnych. Jak słusznie wskazał DIAS taka sytuacja nie występuje w sprawie. Skarżący nie wykazał bezpośredniego związku przyczynowego między ewentualnym znacznym uszczerbkiem dla swojej sytuacji finansowej, a wymiarem i poborem kosztów egzekucyjnych.

Skarga okazała się bezzasadna i po myśli art. 151 p.p.s.a. podlega oddaleniu.