Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 313/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2012-11-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 17 ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: Art. 145 par. 1 pkt 1a, 135 i 152
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Sygn. akt III SA/Kr 313/12 | | WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 22 listopada 2012r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Danielec (spr.), Sędziowie NSA Krystyna Kutzner, WSA Barbara Pasternak, , Protokolant Urszula Bukowiec, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 listopada 2012r., sprawy ze skargi A. I., na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, z dnia 18 stycznia 2012r. nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzja z dnia 18 stycznia 2012 r. nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa i art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2006r. Nr 139 poz. 992 ze zm.) oraz art. 2 i art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (t. j. Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 856 ze zm.) § 1 pkt 6 lit. c rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie obszarów właściwości samorządowych kolegiów odwoławczych (Dz. U. z 2003r. Nr 198, poz. 1925) po rozpatrzeniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 stycznia 2012 r. odwołania A. I. od decyzji Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej działającego z upoważnienia Burmistrza, z dnia [...] 2011 r., znak: [...] odmawiającej A. I. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad mężem J. I. - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu l instancji.

W uzasadnieniu decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że w dniu 10 stycznia 2012 r. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego wpłynęło odwołanie A. I., od wyżej opisanej decyzji Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej działającego z upoważnienia Burmistrza. Odwołująca się podniosła w nim, że jej mąż jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym oraz cierpi na liczne dolegliwości zdrowotne. Po rozpoznaniu sprawy organ podniósł, że stosownie do art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu nadanym mu ustawą z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy oświadczeniach rodzinnych oraz ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2011 r., Nr 205, poz. 1212), świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (ust. 1).

W myśl ust. 1a), osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1. Co istotne, podkreśla organ odwoławczy, w myśl ust. 5, świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują jeżeli: 1) osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego; 1a) osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na inną osobę w rodzinie lub poza rodziną; 2) osoba wymagająca opieki: a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej z dzieckiem, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu, z wyjątkiem zakładów opieki zdrowotnej; 3) osoba w rodzinie ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury na to dziecko; 4) osoba w rodzinie ma ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, albo do świadczenia pielęgnacyjnego na tę lub inną osobę w rodzinie lub poza rodziną; 5) na osobę wymagającą opieki członek rodziny jest uprawniony za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego obwarowane jest zatem szeregiem przesłanek, tak pozytywnych jak i negatywnych, których kumulatywne występowanie (przesłanki pozytywne) jak i nie występowanie (przesłanki negatywne), nakazuje organowi administracji ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Poskreśla przy tym organ, iż decyzja w przedmiocie ustalenia albo odmowy ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego należy do tzw. "decyzji związanych". Oznacza to, że organ administracji nie ma swobody co do podejmowanego rozstrzygnięcia. Jeżeli strona spełnia wszelkie przesłanki wymagane przepisami prawa - zobowiązany jest świadczenie przyznać; w przeciwnym przypadku, gdy chociażby jedna z nich nie została spełniona - zobowiązany jest wydać decyzję odmowną.

W niniejszej sprawie, zdaniem organu, występują natomiast okoliczności, które uniemożliwiają ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz A. I. W pierwszej kolejności wskazano, iż postanowienie znowelizowanego przepisu art. 17 ust.5 pkt 2 lit a w/w ustawy w sposób jednoznaczny wyklucza możliwość przyznania świadczenia w sytuacji, w której osoba wymagającą opieki pozostaje w związku małżeńskim, zaś dopuszcza przyznanie świadczenia jedynie w sytuacji, gdy oboje małżonkowie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a zatem należy przyjąć, że w myśl przytoczonych wyżej przepisów prawa, brak jest podstaw do przyznania świadczenia, albowiem J. I. pozostaje w związku małżeńskim , zaś jego małżonka A. I. nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nowelizacja przepisów prawa w sposób jednoznaczny wykluczyła możliwość przyznania świadczenia w sytuacji, gdy osoba wymagającą opieki pozostaje w związku małżeńskim i od tej zasady dopuściła tylko jeden wyjątek, a mianowicie sytuację gdy także współmałżonek osoby wymagającej opieki legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W takiej sytuacji prawo do świadczenia mogą uzyskać osoby zobowiązane do alimentacji, w pierwszej kolejności - przykładowo dzieci. Mając zatem powyższe na uwadze i uznając, że rozstrzygnięcie organu l instancji jest prawidłowe, zaś ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w aktualnym stanie faktycznym sprawy, byłoby sprzeczne z przepisami prawa, orzekł organ odwoławczy, jak w sentencji.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosła A I. uzasadniając ja tym, że stan zdrowia męża się pogarsza, jest osoba niepełnosprawną w stopniu znacznym, cierpi na liczne dolegliwości zdrowotne i wymaga całodobowej opieki w związku z czym skarżąca nie może podjąć żadnej pracy, która pomogłaby im w trudnej sytuacji.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w motywach zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., nr 270, zwana dalej ustawą p.p.s.a.) Wojewódzki Sąd Administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej, a stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W ramach tej kognicji Sąd bada czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie naruszono przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania.

Skarga jest uzasadniona, z uwagi na błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) - dalej: u.ś.r. - przyjętą przez organy obydwu instancji. Treść art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. w dacie orzekania przez organy administracji brzmiał następująco: Świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Obydwa organy orzekające w sprawie przyjęły, że art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. wyłącza możliwość otrzymania przez skarżącą A. I. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad mężem, tylko z tego powodu, że o świadczenie ubiega się małżonek osoby wymagającej opieki, który nie jest osoba niepełnosprawną.

Stosownie do treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. "Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,

3) opiekunowi faktycznemu dziecka

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej

w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego jest skarżąca, która nie może podjąć zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w znacznym stopniu mężem ("świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje ..."), a zarazem na której "ciąży obowiązek alimentacyjny" (pkt 2 ust. 1). Nie jest ona ponadto niepełnosprawna w stopniu znacznym, czyli nie dotyczy jej wyjątek, o jakim mowa w pkt 2 ust. 1 art. 17 u.ś.r. W orzecznictwie nie jest też sporne, że wyrażony w art. 27 k.r.o. obowiązek przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb rodziny ma charakter alimentacyjny i wchodzi w zakres szerzej nakreślonych, wynikających z treści art. 23 k.r.o., obowiązków wzajemnej pomocy oraz współdziałania dla dobra rodziny (zob. uzasadnienie uchwały SN z dnia 5 października 1982 r. II CZP 38/82, OSNCP 1983, nr 2-3, poz. 31; wytyczne SN z dnia 16 grudnia 1987 r., OSNCP 1988, nr 4, poz. 42).

Przesłanka negatywna, ujęta w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., nie dotyczy zatem małżonka osoby wymagającej opieki, spełniającego wymogi do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., ale odnosi się do krewnych osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności, którzy ubiegaliby się o świadczenie pielęgnacyjne (lub już je otrzymują) w sytuacji, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Ma to uzasadnienie w przekonaniu ustawodawcy, że zobowiązanym do opieki nad osobą tego wymagającą powinien być w pierwszej kolejności jej małżonek chyba że sam jest niepełnosprawny w stopniu znacznym (co ustawodawca skorygował wspomnianą przez organ nowelizacją z dnia 19 sierpnia 2011 r. będącą wynikiem sygnalizacji Trybunału Konstytucyjnego (S 1/10, OTK-A 2010/5/54).

Wykluczenie małżonka osoby wymagającej opieki z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, obciążonego obowiązkiem alimentacyjnym oraz zdolnego do pracy, a niezatrudnionego ze względu na konieczność sprawowania opieki nad członkiem rodziny, byłoby naruszeniem art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, co jednoznacznie przesądził już Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 18 lipca 2008 r., P 27/07 (OTK-A 2008/6/107). Zatem wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a) u.ś.r. przyjęta przez organy administracji prowadzi wprost do naruszenia konstytucji.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni powyższą wykładnię przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Mając powyższe na uwadze, ma mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit a), art. 135 i art. 152 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.