Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 550/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2021-11-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 93 ust. 2 pkt 1, ust. 4
journal: Dz.U. 2020 poz 85
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce - t.j,

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Klotz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Saniewski Asesor WSA Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 listopada 2021 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu [...] w [...] z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...] w przedmiocie stypendium dla osób niepełnosprawnych 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Komisji Stypendialnej Uniwersytetu M. K. w T. z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...], 2. zasądza od Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu [...] w [...] na rzecz skarżącej K. M. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] Komisja Stypendialna [...] w T., działając na podstawie art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.) oraz art. 93 ust. 2 pkt 1 i ust. 4 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2020 r. poz. 85 ze zm.), § 4 ust. 1 pkt 1 i ust. 3, § 7 ust. 2 pkt 3, § 14 i § 15 zarządzenia Rektora [...] z [...] października 2019 r. Regulamin świadczeń dla studentów [...] w T. (t.j. Biuletyn Prawny [...] z 2020r. poz.360) przyznała K. M. M. po rozpoznaniu wniosku z dnia [...] października 2020 r. stypendium dla osób niepełnosprawnych student (cm) od [...] października 2020 r. na okres 2 miesięcy w wysokości [...] zł. W uzasadnieniu decyzji Komisja powołała się na art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz § 4 ust. 1 pkt 1 Regulaminu wskazując, że świadczenie przysługuje studentowi studiów pierwszego stopnia nie dłużej niż 6 lat.

Odwołując się od powyższej decyzji Strona wskazała, że spełnia wszystkie przesłanki do przyznania jej stypendium dla osób niepełnosprawnych na cały rok akademicki 2020/2021.

W wyniku rozpoznania sprawy na skutek złożonego odwołania, Odwoławcza Komisja Stypendialna [...] w T. decyzją z dnia [...] stycznia 2021 r. nr [...] , powołując się na art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, § 4 ust. 1 zarządzenia Rektora [...] z dnia [...] października 2019 r. Regulamin świadczeń dla studentów [...] w T. (t.j. Biuletyn Prawny [...] z 2020 r. poz. 360) utrzymała w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji podano, że świadczenia przysługują studentom nie dłużej niż przez okres 6 lat, co oznacza łączny okres, w którym danej osobie przysługuje możliwość ubiegania się o świadczenia w ramach studiów – niezależnie od ich rodzaju i długości trwania, jak też uczelni, na których są odbywane. Dla biegu tego okresu nie ma znaczenia, czy student występuje o świadczenia czy je pobiera. 6 – letni okres przysługiwania świadczeń rozpoczyna się w momencie podjęcia studiów i nabycia praw studenta na pierwszym kierunku studiów. Termin ten biegnie także, gdy osoba przebywa na urlopie od zajęć, ale nadal pozostaje studentem. W przypadku zaś przerwania studiów i ponownego ich podjęcia, liczenie wskazanego okresu powinno być kontynuowane, a nie rozpoczynać się od nowa. Organ wskazał, że w niniejszej sprawie 6 lat upłynęło w dniu 30 listopada 2020 r. W konsekwencji, przyznano skarżącej świadczenie w określonej wysokości na okres 2 miesięcy.

Nie zgadzając się z opisaną wyżej decyzją K. M. M. zaskarżyła ją do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Skarżąca w skardze zarzuciła:

I. naruszenie przepisów postępowania mającego znaczenie dla sprawy:

1. art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, poprzez nie zebranie i nie rozważenie całego materiału dowodowego, a w konsekwencji niewyjaśnienie istotnych okoliczności sprawy - naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż skutkowało błędnym uznaniem przez organ, że do 6-cio letniego okresu przysługiwania świadczeń wlicza się także okresy studiowania a nie tylko pobierania stypendium,

2. art. 7a k.p.a. poprzez brak rozstrzygnięcia sprawy na korzyść strony (studenta) w sytuacji, gdy w sprawie pozostawały wątpliwości co do natury sprawy,

3. art. 7b k.p.a. poprzez brak współdziałania ze sobą organów z zakresie niezbędnym do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego, w wyniku czego organ nie miał na względzie interesu społecznego, ani słusznego interesu obywateli. Organ nie posługiwał się środkami adekwatnymi do charakteru okoliczności i złożoności sprawy,

4. art. 9 k.p.a., bowiem organ wydając decyzję na podstawie wybiórczych i niekompletnych dokumentów, nie wykonał swojego obowiązku co do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania, w wyniku czego, mimo że organ ma obowiązek czuwać, aby skarżąca nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa - nie udzielił jej niezbędnych wyjaśnień i wskazówek,

5. art. 11 k.p.a. poprzez nie wyjaśnienie skarżącej zasadności przesłanek, którymi kierował się organ przy załatwianiu sprawy. Organ nie wyjaśnił dlaczego do 6-cio letniego okresu przysługiwania stypendium wlicza się okresy studiowania przed wejściem w życie ustawy tj. sprzed 1 października 2018 r.

6. art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 3 lipca 2018 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. 2018 r. poz. 1669) z zw. z art. 93 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. 2018 r. poz. 1668 ze zm.) poprzez błędną wykładnię, a przez to błędne zastosowanie i uznanie, że do 6-cio letniego okresu przysługiwania stypendium, należy uznać okres w którym skarżąca posiada status studenta, a nie faktycznie pobiera stypendium.

II. naruszenie przepisów prawa materialnego:

1. art. 93 ust. 2 i 3 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz § 4 ust. 1 i 2 zarządzenia nr [...] Rektora [...] z [...] października 2019 r. Regulaminu świadczeń dla studentów [...] w T. (Biuletyn Prawny [...] z 2019 r. poz. 326 ze zm.) poprzez przyjęcie, że skarżącej nie należy przyznać stypendium rektora z powodu przekroczenia 6-letniego okresu przysługiwania stypendium.

W oparciu o powyższe zarzuty Skarżąca wniosła o:

1. uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a.;

2. zasądzenie od organu kosztów postępowania sądowego;

3. rozpatrzenie sprawy w na posiedzeniu niejawnym.

Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie od skarżącej na rzecz organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych oraz rozpoznanie sprawy pod nieobecność organu bądź jego pełnomocnika.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Podstawę materialnoprawną wydania zaskarżonej decyzji stanowiły m.in. przepisy ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2020 r. poz. 85 ze zm.), dalej określanej jako "ustawa". Zgodnie z art. 86 ust. 1 pkt 2 ustawy, student może ubiegać się o stypendium dla niepełnosprawnych. Według postanowień art. 86 ust. 2 ustawy, przyznanie świadczenia, o którym mowa w ust. 1 pkt 1-4, oraz odmowa jego przyznania następują w drodze decyzji administracyjnej. W myśl art. 93 ust. 2, świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1:

1) przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat;

2) nie przysługują studentowi posiadającemu tytuł zawodowy:

a) magistra, magistra inżyniera albo równorzędny,

b) licencjata, inżyniera albo równorzędny, jeżeli ponownie podejmuje studia pierwszego stopnia.

Istotne znaczenie w sprawie ma również przepis art. 93 ust. 4 ustawy, który stanowi, że w przypadku gdy niepełnosprawność powstała w trakcie studiów lub po uzyskaniu tytułu zawodowego, student może otrzymać świadczenie, o którym mowa w art. 86 ust. 1 pkt 2, tylko na jednym kolejnym kierunku studiów, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat.

Z przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia stanu faktycznego wynika, że skarżąca od [...] października 2014 r. do [...] lipca 2015 r. studiowała na kierunku biologia, studia stacjonarne pierwszego stopnia, od [...] października 2015 r. do chwili obecnej studiuje na kierunku [...] , studia stacjonarne jednolite magisterskie. Niepełnosprawność Skarżącej, co potwierdza orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności z dnia [...] września 2011 r. numer [...] , istnieje od urodzenia. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia [...] lipca 2011 r.

W ocenie Sądu, organ dokonał nieprawidłowej wykładni przepisu art. 93 ust. 4 powołanej ustawy. Przytoczony wyżej przepis art. 93 ust. 4 ustawy stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 93 ust. 2 ustawy. Co istotne, przepis art. 93 ust. 4 ustawy stanowi, że "student może otrzymać świadczenie, o którym mowa w art. 86 ust. 1 pkt 2, tylko na jednym kolejnym kierunku studiów, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat". Ustawodawca jednoznacznie zatem wskazał, że chodzi nie tyle o prawo do ubiegania się o świadczenie, ale o możliwość jego "otrzymywania", nie dłużej niż przez okres 6 lat. Oznacza to, że organ niezasadnie wywiódł istnienie negatywnej przesłanki do przyznania wnioskowanego stypendium dla osób niepełnosprawnych z samej okoliczności studiowania przez skarżącą przez okres przekraczający 6 lat. Podsumowując, wobec wadliwej wykładni przepisu art. 93 ust. 4 ustawy Odwoławcza Komisja Stypendialna zaniechała przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego mającego na celu ustalenie, czy skarżąca otrzymywała stypendium dla osób niepełnosprawnych na którymś z kolejnych kierunków studiów, co stałoby na przeszkodzie przyznania jej wnioskowanego świadczenia.

W konsekwencji, zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 93 ust. 4 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. W świetle tego przepisu, Skarżąca mogłaby otrzymać stypendium dla osób niepełnosprawnych tylko na jednym kolejnym kierunku studiów, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Dokonując wykładni przepisu art. 93 ust. 4 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, Odwoławcza Komisja Stypendialna niezasadnie jednak odwołała się do stanowiska Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego i doszła do wniosku, że okres 6 lat oznacza czas studiów, w którym studentka może ubiegać się o stypendium dla osób niepełnosprawnych.

Słuszne bowiem jest stanowisko, że wskazany w art. 93 ust 4 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce okres 6 lat dotyczy czasu otrzymywania tego stypendium. Wykładni art. 93 ust 4 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce dokonał NSA w wyroku z dnia 1 października 2021 r. sygn. akt III OSK 3967/21, z którym Skład Sądu w pełni się zgadza. NSA wyjaśnił, że zgodnie z art. 86 ust. 1 pkt 2 ustawy, student może ubiegać się o stypendium dla niepełnosprawnych. W myśl art. 89 tej ustawy stypendium dla osób niepełnosprawnych może otrzymać student posiadający orzeczenie o niepełnosprawności, orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenie, o którym mowa w art. 5 oraz art. 62 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. W myśl art. 93 ust. 2, świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1:

1) przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat;

2) nie przysługują studentowi posiadającemu tytuł zawodowy: a) magistra, magistra inżyniera albo równorzędny, b) licencjata, inżyniera albo równorzędny, jeżeli ponownie podejmuje studia pierwszego stopnia.

Zatem w sprawie należy posiłkowo sięgnąć także do wykładni art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Zdaniem organu, który również posiłkuje się wykładnią art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy, stypendium dla niepełnosprawnych nie może zostać przyznane studentowi, który na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich posiada status studenta przez okres dłuższy niż 6 lat. Według organu, skoro skarżąca posiadała status studenta przez okres ponad 6 lat, w którym mogła ubiegać się o stypendium, to jej uprawnienie do uzyskania stypendium wygasło, co skutkowało zastosowaniem ograniczenia z art. 93 ust. 4 ustawy i wydaniem decyzji o odmowie przyznania stypendium.

Z powyższym stanowiskiem, nie sposób się zgodzić, bowiem wskazana przez organ wykładnia przepisów art. 93 ust. 2 pkt 1 i ust 4 jest wadliwa. Nie można bowiem przyjąć, że pojęcie "przysługiwania świadczenia" jest pojęciem tożsamym z pojęciem "posiadania statusu studenta". Takie drugie rozumienie tego pojęcia nie wynika z treści cytowanego przepisu. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, prawidłowe odkodowanie normy zawartej w art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. nie wymaga szczególnych zabiegów interpretacyjnych, wystarczającym jest tu podstawowy rodzaj wykładni - wykładnia językowa. NSA podziela sposób wykładni art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. zaprezentowany przez K. Leweckiego w artykule "Wykładnia nowego ograniczenia w przyznawaniu stypendiów dla studentów" (Doradztwo Podatkowe - Biuletyn Instytutu Studiów Podatkowych 2020/1/57-62), który przyjmuje, że pojęcie "przysługuje", wobec braku definicji ustawowej, należy odczytywać zgodnie z jego rozumieniem.

Wobec braku ustawowej definicji pojęcia "świadczenie przysługuje", jakie zostało użyte w art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n., należy je odczytywać zgodnie z jego znaczeniem w języku potocznym ("przysługiwać" to "należeć się komuś z mocy ustawy, prawa, przywileju" - Słownik języka polskiego PWN pod red. W. Doroszewskiego) i odnosić do świadczenia, które zostało przyznane studentowi po spełnieniu wszystkich kryteriów. W związku z tym, dla biegu okresu, o którym mowa w omawianym przepisie, ma znaczenie to, że student występował o świadczenie, które zostało mu przyznane i je pobrał. Zwrócić należy uwagę, że zgodnie z art. 86 ust. 1 u.p.s.w.n. student może jedynie ubiegać się o przyznanie wskazanego w nim świadczenia (m.in. stypendium dla niepełnosprawnych), ponieważ sam status studenta nie powoduje powstania uprawnienia do uzyskania danego świadczenia. I tak, art. 87 u.p.s.w.n. wskazuje przesłanki ubiegania się o stypendium socjalne, art. 89 u.p.s.w.n. warunki uzyskania stypendium dla osób niepełnosprawnych, art. 90 u.p.s.w.n. warunki przyznania zapomogi, art. 91 u.p.s.w.n. warunki stypendium rektora, a art. 359 u.p.s.w.n. warunki uzyskania stypendium ministra. Oznacza to, że aby świadczenie z katalogu pomocy materialnej dla studentów przysługiwało, wnioskodawca musi mieć status studenta, złożyć stosowny wniosek oraz spełnić dodatkowe warunki przewidziane dla danej kategorii pomocy finansowej. Zatem 6-letni okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 u.p.s.w.n. należy odnosić do okresu, w którym student spełnia przesłanki otrzymywania pomocy finansowej określonej w ustawie i jednocześnie jest beneficjentem takiej pomocy. Mając na uwadze powyższe rozważania nie sposób zrównać znaczenia pojęcia "przysługiwania świadczenia", o którym mowa w Prawie o szkolnictwie wyższym i nauce z pojęciem "możliwością ubiegania się o świadczenie" w związku z posiadaniem statusu studenta, jak przyjmuje to skarżący kasacyjnie organ w niniejszej sprawie. Analogiczny pogląd prezentowany jest w dominującej większości orzecznictwa wojewódzkich sądów administracyjnych, np. w wyrokach: WSA w Szczecinie z 10 czerwca 2020 r., sygn. akt II SA/Sz 222/20 i 19 listopada 2020 r. sygn. akt II SA/Sz 596/20, WSA w Gdańsku z 26 sierpnia 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 461/20 i z 20 sierpnia 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 460/20; WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 18 sierpnia 2020 r., sygn. akt II SA/Go 155/20, WSA w Łodzi z 12 sierpnia 2020 r., sygn. akt III SA/Łd 106/20, WSA w Olsztynie z 28 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Ol 107/20, WSA w Poznaniu z 17 lutego 2021 r. sygn. akt II SA/Po 773/20; WSA w Krakowie z 25 stycznia 2021 r. sygn. akt 394/20, WSA w Bydgoszczy z 19 stycznia 2021 r. sygn. akt II SA/Bd 1223/20, WSA w Warszawie z 10 marca 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 2166/20 - pub. www.nsa.orzeczenia.gov.pl, a także w najnowszym orzecznictwie NSA: wyroki z 15 czerwca 2021 r. sygn. akt III OSK 4082/21, z 7 lipca 2021 r. sygn. akt III OSK 3596/21 i z 8 lipca 2021 r. sygn. akt III OSK 3913/21 - pub. www.nsa.orzeczenia.gov.pl. Powyższa wykładnia znajduje nadto odzwierciedlenie w treści uzasadnienia rządowego projektu ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (str. 28), w którym wskazano, iż "realizując cel wynikający z art. 70 ust. 4 Konstytucji RP, w projekcie ustawy zawarto regulacje pozwalające na pobieranie stypendiów i zapomóg do momentu uzyskania wykształcenia wyższego, ale nie dłużej niż przez 6 lat". Sześcioletni okres o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce powiązano zatem bezpośrednio z pobieraniem świadczenia, a nie z posiadaniem statusu studenta przez osobę ubiegającą się o jedną z form pomocy materialnej. Równocześnie zasadnym jest zauważyć, że w ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce nie zawarto przepisu ograniczającego lub wyłączającego prawo do świadczeń ze względu na posiadanie statusu studenta przez okres dłuższy niż sześć lat. Sytuacje, w których studentowi nie przysługuje prawo do stypendium lub kiedy wygasa decyzja o przyznaniu świadczenia zostały wyczerpująco unormowane w przepisach art. 93 ust. 2 pkt 2 oraz art. 94 ust. 2 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce, przy czym żadna z tych regulacji nie wiąże prawa do stypendium z nadmiernie długim okresem studiowania.

Ustawodawca, wbrew twierdzeniom organu, wyraźnie stanowi, że student "może otrzymać świadczenie przez 6 lat" a nie, że będzie mógł ubiegać się o świadczenie przez okres 6 lat. Zatem, ustawodawca jednoznacznie przyjął w tym przepisie, że chodzi nie tyle o prawo do ubiegania się o stypendium dla osób niepełnosprawnych, ale o możliwość jego "otrzymania", nie dłużej niż przez okres 6 lat, oczywiście tylko na jednym kolejnym kierunku studiów. Ponadto, nie można wiązać początku tego okresu 6 letniego z momentem rozpoczęcia studiów przez niepełnosprawnego studenta ubiegającego się o przyznanie pomocy, bowiem z samym statusem studenta ustawa nie wiąże przysługiwania, to jest otrzymywania świadczeń stypendialnych. Zatem nie sposób uznać, że to z momentem rozpoczęcia studiów zaczyna biec okres 6 lat ograniczający czas przysługiwania stypendium stosownie do art. 93 ust. 4 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce.

Oznacza to, że organ niezasadnie wywodzi istnienie negatywnej przesłanki do przyznania wnioskowanego stypendium dla osób niepełnosprawnych z samej okoliczności studiowania przez studentkę przez okres przekraczający 6 lat. Z uwagi na powyższe, zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 93 ust. 4 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce.

Z uwagi na powyższe, Sąd działając na podstawie art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) orzekł o uchyleniu zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. uwzględniając poniesiony przez skarżącą wpis sądowy od skargi w kwocie 200 zł.

Ponownie rozpoznając sprawę, organ przyjmie wykładnię przepisów prawa materialnego wynikającą wprost z niniejszego wyroku.