Wyrok Sądu Najwyższego, sygn. akt III RN 83/02
Sąd Najwyższy
Data orzeczenia: 2002-11-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 619  Stosunki pracy i stosunki służbowe, sprawy z zakresu inspekcji pracy
Powołane przepisy: article: art. 139 ust. 2
journal: Dz.U. 2001 nr 27 poz. 298
law: Ustawa z dnia 16 marca 2001 r. o Biurze Ochrony Rządu.
article: art. 78 ust. 2 pkt 1-3
journal: Dz.U. 1997 nr 10 poz. 55
law: Obwieszczenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 31 grudnia 1996 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych.
Teza: Żołnierz, który wobec złożenia stosowanego oświadczenia nie stał się. z mocy prawa, funkcjonariuszem Biura Ochrony Rządu, a wobec braku zgody Ministra Obrony Narodowej nie przeszedł do jego dyspozycji nie tracił statusu żołnierza zawodowego.

TEZY

Żołnierz, który wobec złożenia stosowanego oświadczenia nie stał się. z mocy prawa, funkcjonariuszem Biura Ochrony Rządu, a wobec braku zgody Ministra Obrony Narodowej nie przeszedł do jego dyspozycji nie tracił statusu żołnierza zawodowego.


SENTENCJA

Sąd Najwyższy w sprawie ze skargi Tomasza O. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 1 sierpnia 2001 r. (...) w przedmiocie zwolnienia ze służby wojskowej, po rozpoznaniu rewizji nadzwyczajnej Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego (...) od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 grudnia 2001 r., II SA 2712/01 - oddala rewizję nadzwyczajną.


UZASADNIENIE

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 20 grudnia 2001 r., II SA 2712/01, uchylił zaskarżoną przez Tomasza O. decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 1 sierpnia 2001 r., (...) oraz poprzedzającą ją decyzję tegoż Ministra z 20 czerwca 2001 r., (...) w przedmiocie zwolnienia skarżącego z zawodowej służby wojskowej.

Od tego wyroku Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł rewizję nadzwyczajną i wnosząc o jego uchylenie oraz o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie zarzucił zaskarżonemu wyrokowi rażące naruszenie art. 27 ust. 1, art. 22 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1 i 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ oraz art. 139 ust. 2 ustawy z dnia 16 marca 2001 r. o Biurze Ochrony Rządu /Dz.U. nr 27 poz. 208/.

Rozpoznając sprawę Sąd Najwyższy wziął pod uwagę co następuje:

Jest poza sporem, że decyzją z dnia 29 czerwca 2001 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji zwolnił młodszego chorążego sztabowego Tomasza O. z dniem 31 sierpnia 2001 r. z zawodowej służby wojskowej i przeniósł go do rezerwy na podstawie art. 139 ust. 2 ustawy z dnia 16 marca 2001 r. o Biurze Ochrony Rządu /Dz.U. nr 27 poz. 298/, oraz innych powołanych w niej przepisów, w związku z art. 149 powołanej ustawy o Biurze Ochrony Rządu, ponieważ w dniu 20 kwietnia 2001 r. będąc w dyspozycji Szefa Jednostki Wojskowej (...) - Biuro Ochrony Rządu, złożył oświadczenie woli, w którym nie wyraził zgody na przekształcenie dotychczasowego stosunku służbowego żołnierza zawodowego w stosunek służbowy funkcjonariusza Biura Ochrony Rządu. Zdaniem Ministra, wejście w życie ustawy z dnia 16 marca 2001 r. o Biurze Ochrony Rządu spowodowało, iż na podstawie jej art. 139 ust. 1 dotychczasowe stosunki służbowe żołnierzy zawodowych przekształciły się - z mocy prawa - z dniem 30 marca 2001 r., w stosunki służbowe funkcjonariuszy BOR. Zgodnie zaś z dyspozycją zawartą w art. 139 ust. 2 ustawy o BOR Minister właściwy do spraw wewnętrznych zwalnia z zawodowej służby wojskowej żołnierza, który złożył oświadczenie, że nie wyraża zgody na pełnienie dalszej służby w charakterze funkcjonariusza oraz nie przeszedł do dyspozycji Ministra Obrony Narodowej.

Rozpatrując sprawę na podstawie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia 1 sierpnia 2001 r. utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję uznając, że spełnione zostały obie przesłanki wymagane przy podejmowaniu decyzji o zwolnieniu żołnierza z zawodowej służby wojskowej zgodnie z art. 139 ust. 2 ustawy o Biurze Ochrony Rządu tj. złożenie przez żołnierza oświadczenia o niepodjęciu służby w BOR oraz niemożność służbowego wykorzystania skarżącego w resorcie obrony narodowej, o czym poinformował pismem z dnia 21 czerwca 2001 r. Dyrektor Departamentu Kadr Ministerstwa Obrony Narodowej.

Po rozpoznaniu odwołania Tomasza O. Naczelny Sąd Administracyjny uchylając decyzje organu I i II instancji wskazał, iż "(...) skarżący jako żołnierz zawodowy nie stał się z mocy prawa funkcjonariuszem BOR, gdyż złożył oświadczenie o jakim mowa w art. 139 ust. 1 powołanej ustawy o Biurze Ochrony Rządu. Nie przeszedł też do dyspozycji Ministra Obrony Narodowej, gdyż Minister nie wyraził na to zgody. Nie oznaczało to jednak - zdaniem Sądu - utraty przez skarżącego statusu żołnierza zawodowego, gdyż stosunek służbowy żołnierza zawodowej służby wojskowej nie ustał z mocy prawa. W tej sytuacji do skarżącego nadal miała zastosowanie ustawa z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, w tym rozdział 6 tego aktu, dotyczący zwalniania żołnierzy ze służby. Przepisów tego rozdziału "nie wyłączył" - powołany w zaskarżonej decyzji -przepis art. 139 ust. 2 zdanie 2 ustawy z dnia 16 marca 2001 r. o BOR, albowiem -zdaniem Sądu - jest to wyłącznie przepis "kompetencyjny", który określa organ zwalniający - ministra właściwego do spraw wewnętrznych, nie precyzuje natomiast żadnych przesłanek materialnoprawnych dotyczących rozwiązania z żołnierzem zawodowym stosunku służbowego".

Z tym stanowiskiem nie zgodził się Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej stwierdził, że:

"Analiza przepisów ustawy z dnia 16 marca 2001 r. o BOR wskazuje, że przepis art. 139 ust. 2 tej ustawy jest (...) przepisem szczególnym w stosunku do przepisów ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych i stanowi samoistną podstawę zwolnienia skarżącego ze służby wojskowej. Ma to ten skutek, że przepisów dotyczących wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej, zawartych w rozdziale VI ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, w tym przypadku nie stosuje się. Należy wskazać, że ustawa o BOR nie zawiera poza przepisem art. 139 ust. 2, żadnych innych regulacji prawnych dotyczących sytuacji żołnierzy zawodowych, pełniących dotąd służbę w Jednostce Wojskowej (...) BOR, którzy złożyli w określonym terminie stosowne oświadczenie, co potwierdza tezę o szczególnym charakterze tego przepisu. Na uwagę zasługuje również fakt, że zakres stosowania wypowiedzenia, jako sposobu rozwiązania stosunku służbowego, zawarty w rozdziale VI ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych został dokładnie określony poprzez wyczerpujące, ustawowe wskazanie jego przesłanek /art. 78 ust. 1 pkt 1-3 ustawy/ zaś okoliczności, o których mowa w art. 139 ust. 2 ustawy o BOR nie mieszczą się w żadnej z dyspozycji art. 78 ust. 2 pkt 1-3 powyższej ustawy. Dodatkowym argumentem przemawiającym za szczególnym charakterem unormowania zawartego w art. 139 ust. 2 ustawy o BOR, będącego w przekonaniu wnoszącego rewizję nadzwyczajną samodzielną podstawą prawną do zwolnienia tych osób, które złożyły oświadczenie o niewyrażeniu zgody na pełnienie dalszej służby w charakterze funkcjonariuszy BOR, jest zapis ust. 1 tego artykułu gwarantujący nienaruszalność dotychczasowych stosunków służbowych tych żołnierzy, którzy takiego oświadczenia nie złożyli i z mocy prawa stali się funkcjonariuszami nowego BOR.

Ponadto wskazać należy, że bezpośrednią przyczyną zwolnienia ze służby na podstawie art. 139 ust. 2 ustawy o BOR jest złożenie przez żołnierza byłego BOR, w określonym terminie, pisemnego oświadczenia o odmowie przejścia do nowej formacji nie zaś likwidacja Jednostki Wojskowej nr - 1004 BOR. Nie można więc zgodzić się ze stanowiskiem sądu, o obowiązku organu dokonania wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej na podstawie przepisów rozdziału VI ustawy. Gdyby bowiem w przedmiotowej sprawie miało zastosowanie wypowiedzenie stosunku służbowego, w sytuacji gdy żołnierzowi nie odpowiada dalsza służba w charakterze funkcjonariusza BOR, to żołnierz a nie organ administracji powinien dokonać ewentualnego wypowiedzenia.

Poza tym na marginesie rozważań wskazać należy - biorąc pod uwagę racjonalizm ustawodawcy - na brak jakiegokolwiek zapisu w ustawie o BOR o stosowaniu przepisów rozdziału VI ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w stosunku do osób, których dotyczy art. 139 ust. 2 ustawy o BOR".

Rozpoznając sprawę Sąd Najwyższy wziął pod uwagę co następuje:

Bezspornym w sprawie jest, że Tadeusz O. 30 marca 2001 r., czyli w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 16 marca 2001 r. o Biurze Ochrony Rządu /Dz.U. nr 27 poz. 298/, zwanej dalej ustawą o BOR, był żołnierzem zawodowym pełniącym służbę w Jednostce Wojskowej (...) oraz, że w odpowiednim terminie złożył pisemne oświadczenie, o jakim mowa w art. 139 ust. 1 tej ustawy. Stosownie do ust. 1 tego przepisu - żołnierze zawodowi pełniący w dniu wejścia w życie ustawy w Jednostce Wojskowej (...) - Biuro Ochrony Rządu stają się z mocy prawa funkcjonariuszami BOR chyba, że w terminie 30 dni od dnia wejścia w życie ustawy złożą pisemne oświadczenie, że nie wyrażają na to zgody; według jego ust. 2 żołnierze zawodowi tej jednostki, którzy złożyli takie oświadczenie woli. przechodzili do dyspozycji Ministra Obrony Narodowej za jego zgodą. Drugie zdanie tegoż ust. 2 stanowi: "Minister właściwy do spraw wewnętrznych zwalnia ze służby żołnierzy zawodowych, którzy nie podejmą służby w BOR lub nie przejdą do dyspozycji Ministra Obrony Narodowej".

W rozpoznawanej sprawie nie ulega wątpliwości, że Tadeusz O. nie stał się z mocy prawa funkcjonariuszem BOR oraz, że nie przeszedł do dyspozycji Ministra Obrony Narodowej co oznacza, że do zwolnienia go ze służby żołnierza zawodowego uprawniony był Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji. Zagadnieniem spornym w sprawie jest to, czy art. 139 ust. 2 ustawy o BOR stanowi samoistną podstawę podjęcia przez tego Ministra decyzji o zwolnieniu żołnierzy z zawodowej służby pełnionej w jednostce wojskowej (...), czy też zwolnienie to winno nastąpić na zasadach określonych w ustawie z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowej /t.j. Dz.U. 1997 nr 10 poz. 55 ze zm./, zwanej dalej ustawą o służbie wojskowej.

Skład orzekający w sprawie podziela pogląd wyrażony w wyrokach z dnia 22 listopada 2002 r., III RN 81/02 oraz III RN 82/02, wydanych w analogicznych sprawach, że żołnierz, który tak jak skarżący Tadeusz O., wobec złożenia stosowanego oświadczenia nie stał się. z mocy prawa, funkcjonariuszem BOR, a wobec braku zgody Ministra Obrony Narodowej nie przeszedł do jego dyspozycji nie tracił statusu żołnierza zawodowego. Podziela także stanowisko zaskarżonego wyroku, zgodne z przyjętym w wyroku składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 lutego 2002 r., OSA 9/01 /ONSA 2002 Nr 3 poz. 97/, że zwolnienie żołnierza zawodowego ze służby wojskowej nie poprzedzone wypowiedzeniem nie jest czynnością prawną lecz tylko zdarzeniem prawnym następującym ex lege w ostatnim dniu okresu wypowiedzenia. Zgodnie bowiem z art. 78 ust. 2 ustawy o służbie wojskowej zwolnienie ze służby wojskowej musi być poprzedzone obligatoryjnym wypowiedzeniem, i to temu wypowiedzeniu przysługuje przymiot czynności prawnej, gdyż to ten akt wywołuje skutek prawny - ustanie stosunku służbowego w wojsku. Słusznie podniesiono w rewizji nadzwyczajnej, że "ustawa o BOR nie zawiera "zapisu o stosowaniu przepisów rozdziału VI ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w stosunku do osób, których dotyczy art. 139 ust. 2" a przepis ten jest przepisem o charakterze szczególnym. Taki charakter przepisu oznacza, że nie podlega on wykładni, rozszerzającej. Skoro więc nie wynika z niego, że żołnierz zawodowy pełniący służbę w Jednostce Wojskowej (...) w dniu wejścia w życie ustawy o BOR, który nie podjął służby w BOR i nie przeszedł do dyspozycji Ministra Obrony Narodowej, utracił przymiot żołnierza zawodowego, to odesłanie do przepisów ustawy o służbie wojskowej byłoby zbędne. Pogląd ten potwierdza art. 139 ust. 3 pkt 2 ustawy o BOR stanowiący, że funkcjonariuszom, który podejmują służbę w BOR w trybie określonym w ust. 1 nie przysługują należności w związku ze zwolnieniem ze służby wojskowej. Podkreślić należy, że żadna z metod wykładni art. 139 ani żadnego innego przepis ustawy o BOR nie prowadzi do wniosku, że złożenie przez żołnierza oświadczenia o treści i w terminie przewidzianych w ust. 1 tego przepisu powodowało inne skutki poza tym, że nie stawał się on z mocy prawa funkcjonariuszem BOR. Przedstawiony w rewizji nadzwyczajnej pogląd, że art. 139 ustawy o BOR wyklucza stosowanie wobec tych żołnierzy przepisów rozdziału szóstego ustawy o służbie wojskowej i pozwala na ich zwolnienie ze służby bez zachowania okresu wypowiedzenia przewidzianego dla żołnierzy zawodowych jest jego niedopuszczalną wykładnią rozszerzającą. Nie można też pominąć, że konsekwencją tego poglądu byłoby, z jednej strony, nadanie Ministrowi Spraw Wewnętrznych i Administracji w stosunku do żołnierzy zawodowych uprawnień wykraczających poza ramy uprawnień właściwych organów wojskowych, w tym również Ministra Obrony Narodowej a z drugiej, nierówne traktowanie żołnierzy zawodowych w zależności od tego, któremu Ministrowi podlegają jednostki, w których pełnią służbę. Takie zróżnicowanie byłoby naruszeniem art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej wrażającym zasadę równego traktowania obywateli przez władze publiczne oraz zakaz dyskryminacji w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny.

Zdaniem Sądu Najwyższego jest podjęcie przez Ministra Spraw Wewnętrznych decyzji o zwolnieniu ze służby wojskowej, bez zachowania okresu wypowiedzenia przewidzianego dla żołnierzy zawodowych zwalnianych wskutek likwidacji jednostki wojskowej, żołnierza zawodowego wobec jego odmowy podjęcia służby w charakterze funkcjonariusza BOR jest taką dyskryminacją. Skład orzekający podziela też wywód przedstawiony w uzasadnieniu powołanego już wyżej wyroku w sprawie III RN 82/02, że w następstwie wejścia w życie ustawy o BOR doszło do likwidacji Jednostki Wojskowej (...) - BOR. Sąd Najwyższy podkreślił w nim, że wniosek taki wynika ze sformułowania art. 1 ustawy o Biurze Ochrony Rządu, który stanowi, że "tworzy się Biuro Ochrony Rządu" Ustawodawca celowo nie użył tutaj określenia "przekształca się", co wskazuje na to, że miał na myśli likwidację istniejącej, konkretnej jednostki wojskowej oraz. utworzenie Biura Ochrony Rządu w jej miejsce. Argumentacja ta znajduje swoje potwierdzenie w treści art. 144 ustawy o BOR, stwierdzającego, że jednostki wojskowe podległe ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych, podlegają likwidacji do dnia 31 grudnia 2001 r. Przepis ten dotyczy wszystkich jednostek wojskowych podległych MSWiA których lista określona została w art. 1 ustawy z dnia 22 grudnia 1999 r. o czasowym podporządkowaniu niektórych jednostek wojskowych /Dz.U. 2000 nr 2 poz. 6/; wśród nich znajduje się również ówczesna JW (...) - Biuro Ochrony Rządu. W przypadku likwidacji jednostki wojskowej do żołnierzy zawodowych mają zastosowanie przepisy ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, zwłaszcza w części wypowiedzenia stosunku służbowego.

Sąd Najwyższy, jako bezprzedmiotowe ocenia powołanie się w rewizji nadzwyczajnej na cztery odmienne orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego ponieważ trzy z nich zostały wydane w tym samym dniu i tym samym składzie a wszystkie - przed powołanym wyżej wyrokiem składu siedmiu sędziów z dnia 18 lutego 2002 r. OSA 9/01.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy, uznając zaskarżony wyrok za zasadny, na podstawie powołanych przepisów oraz art. 393[12] Kpc orzekł, jak w sentencji wyroku.