Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 590/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-10-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6139 Inne o symbolu podstawowym 613
Hasła tematyczne: Ochrona środowiska
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 24 i 35 ust. 2
journal: Dz.U. 2007 nr 75 poz 493
law: Ustawa z dnia 13 kwietnia 2007 r. o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie
article: art. 145 par. 1 lit. c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Wykowski, Sędziowie Sędzia WSA Jakub Linkowski (spr.), Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Protokolant ref. staż. Anna Dziosa, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 września 2012 r. sprawy ze skargi M. G. i R. G. na postanowienie Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania zmierzającego do nałożenia obowiązku przeprowadzenia działań naprawczych szkody w środowisku 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata A. K. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych oraz kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych stanowiącą 23% podatku od towarów i usług tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

IVSA/Wa590/12

Uzasadnienie

M. i R. G. pismem z dnia [...] czerwca 2009 r. powołując się na

ustawę z dnia 13 kwietnia 2007r. o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich

naprawie (Dz. U. Nr 75, poz. 493 ze zm.) zwrócili się do Wojewody [...] o przyznanie im odszkodowania za zniszczenie nieruchomości rolnej,

przeprowadzenie jej rekultywacji i niezwłoczne skierowanie ścieków z cmentarza

komunalnego w O. do kanalizacji miejskiej. Wnioskodawcy podali, że ścieki z

cmentarza spływają do jeziora P. powodując jego zanieczyszczenie i w

konsekwencji zanieczyszczenie nieruchomości skarżących. W piśmie wskazano

poza tym, że usytuowanie cmentarza jest niezgodnie z obowiązującymi przepisami.

Wojewoda [...] postanowieniem z dnia [...] czerwca 2009 r.,

przekazał do rozpoznania właściwemu organowi pismo M. i R.

G. z dnia [...] czerwca 2009r.

Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w O. postanowieniem z dnia [...]

sierpnia 2011r., znak: [...] odmówił wszczęcia postępowania w

sprawie nałożenia na podmiot korzystający ze środowiska obowiązku

przeprowadzenia działań zapobiegawczych lub naprawczych. Odmowę tę

uzasadniono daleko posuniętą eutrofizacja zbiornika, co zostało stwierdzone w

zgromadzonych w sprawie kilku opiniach biegłych. Mając na uwadze przepis art. 35

ustawy o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie organ I instancji uznał,

że do silnej eutrofizacji zbiornika stanowiącej szkodę w środowisku w wodach

należałoby zastosować przepisy obowiązujące przed wejściem w życie wskazanej

ustawy. W tym zakresie Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska nie jest organem

właściwym w sprawie. Podano, że nie można również zrealizować żądania strony

wprowadzenia zakazu odprowadzania wody opadowej i roztopowej z terenu

cmentarza. Wskazano, że odpowiednio do przepisów Rozporządzenia Ministra

Środowiska z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie warunków, jakie należy spełnić przy

wprowadzaniu ścieków do wód lub do ziemi oraz w sprawie substancji szczególnie

szkodliwych dla środowiska wodnego (Dz. U. Nr 137, poz. 984) i wyników badań

przeprowadzonych przez Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska w O.

stwierdzono, że odprowadzane ścieki odpowiadają wymogom określonym w

cytowanym rozporządzeniu. Organ I instancji odniósł się również do analiz ścieków

wykonanych w 1995 r. i w roku 2011 w zakresie zanieczyszczenia

1

IVSA/Wa590/12

bakteriologicznego wykazując, że w prezentowanych wynikach badaniu padlegały

inne, nieporównywalne parametry, co nie pozwala wnioskować o znaczącym

pogorszeniu stanu wody. Zwrócono również uwagę na odprowadzanie ścieków bez

wymaganego pozwolenia wodnoprawnego, co zostało ocenione przez organ jako

bezpośrednio zagrożenie szkodą w środowisku. Regionalny Dyrektor Ochrony

Środowiska w O. podkreślił, że w tym przypadku nie chodzi o sam fakt

odprowadzania ścieków bez pozwolenia, ale o brak wiedzy na temat ilości

odprowadzanych wód i ich jakości. Uregulowanie wymaganego prawem stanu

formalnoprawnego pozwoli monitorować oddziaływanie ścieków na jakość

odbiornika.

M. i R. G. złożyli zażalenie na ww. postanowienie

Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w O. z dnia [...] sierpnia 2011r..

W zażaleniu ponownie zażądano nakazania skierowania ścieków do kanalizacji

miejskiej. Żalący podnieśli że wody jeziora P. do roku 1990 były

wykorzystywane do produkcji pieczarek, hodowli koni, krów i drobiu. Wykonane w

1995 r. badania ścieków odprowadzanych przez Cmentarz Komunalny wykazały

wielokrotne przekroczenia dopuszczalnych ilości biogenów (azot i fosfor). Od tego

czasu jezioro to stało się szambem. Ponadto skarżący stwierdzają że przed

założeniem drugiej części cmentarza, co miało miejsce w 1986 r., jezioro P.

miało wody I klasy czystości, po 10 latach II klasy, a po kojejnych 16 IV klasy.

Ponadto skarżący powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z

dnia 1 czerwca 2009 r. stwierdzają że brak pozwolenia wodnoprawnego na

odprowadzanie ścieków do jeziora jest szkodą. W podsumowaniu zażalenia

ponownie wniesiono o nakazanie skierowania ścieków z cmentarza do kanalizacji i

miejskiej.

Po rozpatrzeniu zażalenia Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska

postanowieniem z dnia [...] stycznia 2012r. nr [...] na podstawie

art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks

postępowania administracyjnego, w związku z art. 24 i 35 ust. 2 ustawy z dnia 13

kwietnia 2007 r. o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie (Dz. U. Nr 75,

poz. 493 ze zm.) utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu I instancji.

W uzasadnieniu postanowienia Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska

wskazał, że zgodnie z art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o

zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie (Dz. U. Nr 75, poz. 493 ze zm.),

2

IVSA/Wa590/12

zwanej "ustawą szkodową", do bezpośredniego zagrożenia szkodą w środowisku

lub do szkody w środowisku, które zaistniały przed dniem [...] kwietnia 2007 r. lub

wynikały z działalności, która została zakończona przed dniem [...] kwietnia 2007 r.

stosuje się przepisy dotychczasowe. Oznacza to konieczność zastosowania w takich

sytuacjach przepisów, które obowiązywały przed dniem wejścia w życie ustawy

szkodowej. W tym zakresie nie wskazano organu właściwego w sprawie, jak to

uczynił ustawodawca w stosunku do szkód w środowisku w powierzchni ziemi, co

oznacza, że organem tym jest organ, który był właściwy w danej sprawie przed

wejściem w życie ustawy szkodowej. Należy w tym miejscu zwrócić uwagę na

brzmienie przywołanego przepisu mówiącego, że jeśli szkoda w środowisku

zaistniała przed określoną w ustawie datą lub wynikała ona z działalności, która

została zakończona przed tym dniem, stosuje się przepisy dotychczasowe. Zatem

do zastosowania tego przepisu wymagane jest spełnienie jednej z dwóch

przesłanek: albo szkoda w środowisku zaistniała przed wskazaną datą albo przed tą

datą została zakończona działalność podmiotu korzystającego ze środowiska, która

doprowadziła do wystąpienia szkody w środowisku. Równocześnie jednak do

zdarzenia mającego znamiona szkody w środowisku doszło najpóźniej w latach

dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku. Świadczy o tym szereg dowodów

zgromadzonych w sprawie. Otóż zgłaszający szkodę w środowisku, M. i R. G. pierwsze swoje żądania odnośnie zaprzestania odprowadzania

ścieków do jeziora P. przedstawili w roku 1994, co było podyktowane

brakiem możliwości korzystania z wód jeziora na skutek znaczącego pogorszenia

się ich jakości. Organ podkreślił, żę z dołączonych do akt sprawy opinii wynika

jednoznacznie, że do szkody w środowisku w wodach definiowanej jako negatywna,

mierzalna zmiana stanu lub funkcji wody, doszło najpóźniej w pierwszej połowie lat

dziewięćdziesiątych XX wieku. Wody jeziora P. już w opinii M.

T. pochodzącej z 1995 r. zostały ocenione jako zanieczyszczone

związkami organicznymi, a jezioro jako wykazujące cechy daleko zaawansowanej

eutrofii. W kolejnej opinii opracowanej przez C. G. w 1997 r.

wnioski zostały określone jeszcze bardziej precyzyjnie. Otóż potwierdzono w niej, że

jezioro P. jest silnie zeutrofizowane. Ponadto autor stwierdził, iż "stan ten

został osiągnięty jeszcze przed założeniem cmentarza komunalnego, jednak

procesy degradacji zostały wyraźnie przyspieszone po powiększeniu się powierzchni

3

IVSA/Wa590/12

cmentarza, a ponadto w obecnym stanie jezioro nie może być wykorzystane

gospodarczo w żaden sposób.

Podsumowując organ stwierdził, że do degradacji wód jeziora doszło przed

dniem [...] kwietnia 2007 r., co odpowiednio do art. 35 ust. 1 wyklucza możliwość

podjęcia rozstrzygnięcia w zgłoszonej sprawie w oparciu o ustawę szkodową.

Żądanie usunięcia zanieczyszczeń może być rozstrzygane wyłącznie w oparciu o

przepisy obowiązujące w tym zakresie przed dniem wejścia w życie ustawy

szkodowej, a w tym zakresie regionalny dyrektor ochrony środowiska nie jest

organem właściwym. Z tych względów Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska

uznał, że postanowienie organu I instancji o odmowie wszczęcie postępowania było

zasadne i dlatego zostało utrzymane w mocy.

Zgodnie z definicją zawartą w art. 6 pkt 11 lit c przez szkodę w środowisku w

wodach należy rozumieć negatywną, mierzalną zmianę stanu lub funkcji wód,

mającą znaczący negatywny wpływ na stan ekologiczny, chemiczny lub ilościowy

wód i ocenioną w stosunku do stanu początkowego. Na marginesie zauważyć

należy, że nie jest równocześnie możliwe ustalenie w chwili obecnej stanu

początkowego, na co również zwracają autorzy prezentowanych w sprawie opinii.

Na powyższe postanowienie Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia

[...] stycznia 2012r. wpłynęła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w

Warszawie skarga M. i R. G.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono, że wydane zostało z naruszeniem

prawa polegającym na nieprzeprowadzeniu w sposób wyczerpujący postępowania

dowodowego i niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności sprawy. Strona skarżąca

wskazała, że zanieczyszczanie jeziora ściekami z cmentarza komunalnego trwa cały

czas, a organy administracji nic nie robią aby zmienić ten stan rzeczy. Skarżący

podkreślili, że ta sytuacja powoduje dla nich konkretne straty ponieważ nie mogą w

pełni korzystać ze swojej nieruchomości.

W odpowiedzi na skargę organ powtórzył argumenty zawarte w uzasadnieniu

zaskarżonego postanowienia i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi

art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów

administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30

4

IVSA/Wa590/12

sierpnia 2002 r. -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr

153, poz. 1270 ze zim.), zwanej dalej p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli

działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

Rozstrzygając w granicach danej sprawy, Sąd nie jest związany zarzutami i

wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że ma prawo

wziąć pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które

powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i

wniosków podniesionych w skardze (art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. -

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z

późn. Zm.).

Przedmiotem oceny Sądu jest postanowienie Generalnego Dyrektora Ochrony

Środowiska z dnia [...] stycznia 2012 r., utrzymujące w mocy postanowienie

Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w [...] o odmowie wszczęcia

postępowania administracyjnego w sprawie wydania decyzji nakładającej obowiązek

przeprowadzenia działań zapobiegawczych lub naprawczych.

Organy administracyjne obu instancji po zapoznaniu się ze sprawą w związku ze

zgłoszeniem przez stronę skarżącą szkody w środowisku na podstawie przepisów

ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o zapobieganiu szkodom środowisku i ich naprawie

(Dz. U. Nr 74, poz. 493), uznały, że szkoda w środowisku polegająca na

zanieczyszczeniu wód jeziora P. powstała przed dniem [...] kwietnia 2007 r.,

w związku z czym ma zastosowanie art. 35 ust. 1 ustawy wyłączający jej stosowanie.

Z tej przyczyny odmówiono wszczęcia postępowanie odnośnie nałożenia obowiązku

przeprowadzenia działań naprawczych.

Jak stanowi art. 35 ust. 1 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o zapobieganiu

szkodom środowisku i ich naprawie (Dz. U. Nr 74, poz. 493), zwanej dalej ustawą

szkodową, do bezpośredniego zagrożenia szkodą w środowisku lub do szkody w

środowisku, które zaistniały przed dniem [...] kwietnia 2007 r. lub wynikały z

działalności, która została zakończona przed dniem [...] kwietnia 2007 r., stosuje się

przepisy dotychczasowe, a więc obowiązujące przed dniem wejścia w życie

wymienionego aktu. Oznacza to, że regulacje ustawy szkodowej nie znalazłyby w

takim wypadku zastosowania. Termin wystąpienia szkody ma zatem niezwykle

istotne znaczenie, co do wyboru stosowania w tej sprawie przepisów prawa

materialnego. Z tego wynika, iż na organach spoczywa obowiązek bezspornego

ustalenia terminu wystąpienia szkody w środowisku. Istotne również znaczenie dla

5

IVSA/Wa590/12

zastosowania przepisów prawa materialnego ma nie tylko ustalenie czy do

bezpośredniego zagrożenia szkodą doszło przed wejściem w życie ustawy

szkodowej, ale również ustalenie czy do tej szkody dochodziło lub dochodzi nadal po

dacie [...] kwietnia 2007 r., gdyż wyniki tych ustaleń warunkują, czy zastosowanie

będzie miał, czy też nie będzie miał powołany wyżej art. 35 ust. 1.

W rozpatrywanej sprawie ograny obu instancji uznały, iż szkoda w środowisku

powstała przed dniem [...] kwietnia 2007 r.

Stanowisko takie przyjęły organy obu instancji, nie badając, czy do szkody

zanieczyszczania jeziora dochodziło lub dochodzi nadal po dacie [...] kwietnia 2007r.,

co było podnoszone przez stronę postępowania w toku postępowania

administracyjnego.

Skarżący twierdzą, że zanieczyszczanie wód jeziora wodami opadowymi i

roztopowymi z terenu cmentarza komunalnego trwało po dniu [...] kwietnia 2007r. i

trwa nadal.

W świetle zebranego materiału dowodowego, nie może budzić wątpliwości, iż

szkoda polegająca na zanieczyszczeniu wód jeziora miała początek przed dniem [...]

kwietnia 2007 r., Z akt sprawy nie wynika jednak niezbicie że po dniu [...] kwietnia

2007r. nie dochodzi do dalszego zanieczyszczania środowiska gruntowo-wodnego.

Innymi słowy, że po tej dacie nie dochodziło już do szkody w środowisku.

Kwestia ta, jako mająca w sprawie podstawowe znaczenie musi być przez organ

jednoznacznie wyjaśniona. Bez wyjaśnienia tej kwestii nie jest możliwe wydanie

prawidłowego rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie.

W tych warunkach zarzuty skargi, iż rozstrzygnięcia organów obu instancji

zostały wydane bez wnikliwego i dokładnego wyjaśnienia rzeczywistego stanu

faktycznego sprawy, czym naruszono art. 7, 77 § 1, 80 k.p.a. w stopniu mogącym

mieć wpływ na wynik sprawy, należało uznać za zasadne.

Biorąc powyższe pod uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na

podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o

postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.)

orzekł jak w sentencji wyroku.