Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 267/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2021-04-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28  ust. 3,  art. 83  ust. 4
journal: Dz.U. 1985 nr 48 poz 256
law: Obwieszczenie Ministra Oświaty i Wychowania z dnia 6 września 1985 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 stycznia 1979 r. w sprawie rodzin zastępczych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo Sędziowie Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik Sędzia WSA Marzanna Sałuda (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi K.T. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. (dalej: ZUS lub organ rentowy), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej: K.p.a.) w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2020 r., poz. 266 ze zm., dalej: u.s.u.s.), utrzymał w mocy decyzję ZUS I Oddział w L. z [...] r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek K. T. (dalej skarżąca lub wnioskodawczyni).

Uzasadniając decyzję organ wskazał, że 24 września 2019 r. do ZUS wpłynął wniosek skarżącej o umorzenie należności z tytułu składek. Po przeprowadzeniu postępowania organ rentowy wydał decyzję z [...] r, którą odmówił uwzględnienia wniosku wskazując, że nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Skarżąca nie wykazała ponadto zgodnie z zapisem art. 28 ust. 3a u.s.u.s., że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jej gospodarstwa domowego ani że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń, jak również że stan zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły jej możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W tym stanie rzeczy skarżący złożyła w dniu 12 grudnia 2019 r. wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy. ZUS po przeprowadzeniu postępowania w sprawie umorzenia decyzją z [...] r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję z [...] r. nr [...]. Na powyższą decyzję [...]r. wnioskodawczyni złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach.

Po rozpoznaniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 4 sierpnia 2020 r. sygn. akt I SA/GI 552/10 uchylił zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu Sąd nie podzielił stanowiska ZUS o niewystąpieniu w sprawie przesłanki umorzenia należności art. 3 pkt 3 u.s.u.s. z powodu nie stwierdzenia przez właściwy organ braku majątku, z którego można by egzekwować należność. Stwierdził, że brak majątku ( lub osób), z którego można egzekwować należności, nie wymaga czynności czy działań organów, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s.. Tym samym w sytuacji, gdy jedynym składnikiem majątku skarżącej są świadczenia niepodlegające egzekucji, nie sposób zaaprobować twierdzenia, że nie zaistniała przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. W ocenie Sądu ZUS powinien był samodzielnie ocenić wystąpienie przesłanki umorzenia należności określonej w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s, czego w sprawie zaniechał. Również w trakcie postępowania, ZUS mógł, w ocenie Sądu, samodzielnie ocenić przesłankę z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., porównując spodziewane koszty egzekucji z posiadanymi informacjami o nadającym się do egzekucji majątku zobowiązanej. Sąd podkreślił, że ZUS, nie dość wnikliwie przeanalizował wystąpienie przesłanek umorzenia określonych w § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia. ZUS oparł się na potencjalnych możliwościach uzyskania przez wnioskodawczynię dochodów w przyszłości, zamiast na istniejących w czasie wydania decyzji okolicznościach. Sąd podkreślił, że ustalenia te muszą dotyczyć rzeczywistej sytuacji materialnej i rodzinnej i organ nie może opierać się na prawdopodobnych ustaleniach. W każdej sprawie dotyczącej umorzenia należności organ powinien realnie wskazać, na czym opiera przekonanie o możliwości spłaty zadłużenia bez narażania strony na niezaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych.

Przystępując do ponownego rozpoznania sprawy organ rentowy dokonał oceny sytuacji majątkowej skarżącej. Na podstawie złożonego do akt oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym złożone ustalił, że jest ona panną. Pracuje zarobkowo w A na umowę o pracę zawartą na czas określony od 1 lipca 2020 r. do 31 grudnia 2020 r. z wynagrodzeniem w wysokości [...] zł brutto, tj. [...] zł netto. Nie posiada dochodu z innych źródeł, korzysta z programu 500+ w wysokości 500 zł. Funduszu Alimentacyjnego w wysokości 500,00 zł oraz zasiłku rodzinnego w wysokości 95 zł. Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z babcią J. C., która osiąga dochód w wysokości [...] zł netto, dziadkiem S. C., który osiąga dochód w wysokości [...] zł netto oraz małoletnim synem L. M. Zadeklarowała stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem: wyżywienie – 1.600,00 zł do 1 800,00 zł, wydatki związane z potrzebami syna - 300,00 zł, koszty dojazdów - 400,00 zł, koszty leczenia - 900,00 zł (po 300,00 zł), koszty mediów -1 200,00 zł, żłobek syna -1000,00 zł. Posiada zobowiązania u osób fizycznych w wysokości 3 000,00 zł ( brak informacji czy zobowiązania są spłacane). Nie posiada nieruchomości, majątku ruchomego i innych praw majątkowych.

W celu rozpatrzenia sprawy korzystano z danych wygenerowanych z systemu informatycznego oraz rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej; Centralnej Ewidencji Pojazdów oraz Bazy Danych Ksiąg Wieczystych. Analizując powyższą dokumentację ZUS uwzględnił dokumenty jako dowód w przedmiotowej sprawie i stwierdził, że skarżąca prowadziła działalność gospodarczą z zakresu działalności rozrywkowej i rekreacyjnej od [...] r. do [...] r., aktualnie jest zgłoszona z tytułu umowy o pracę w A na 1/2. etatu, gdzie podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne wynosi [...] zł Nie jest właścicielka nieruchomości oraz majątku ruchomego.

Następnie organ rentowy przedstawił ustawowe przesłanki umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne określone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. i uznał, że skarżąca nie spełnia żadnej z nich. Z oczywistych powodów wykluczył przesłankę związaną ze śmiercią ubezpieczonego. Dalej zwrócił uwagę, że nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości, lub umorzył postępowanie upadłościowe z powodu braku wystarczającego majątku na zaspokojenie kosztów postepowania egzekucyjnego. Nie nastąpiło również zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym lub umorzonym postępowaniu upadłościowym. Organ rentowy wskazał, że działalność gospodarcza skarżącej została wyrejestrowana, ale nie wystąpiła przesłanka braku następców prawnych. Wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie skarżąca wnosi przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Ponadto w ocenie organu nie można jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ Dyrektor Oddziału ZUS w B. prowadzi postępowanie egzekucyjne przez zastosowanie środka w postaci zajęcia rachunku bankowego w B S.A oraz C S.A; na tym etapie nie można stwierdzić, że w trakcie prowadzonego postępowania egzekucyjnego nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, gdyż obecnie prowadzone postępowanie nie zostało zakończone jako bezskuteczne.

Następnie organ rentowy podjął czynności zmierzające do ustalenia, czy w przedmiotowej sprawie występują przesłanki umorzenia określone w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz Rozporządzeniu. Uznał, że wnioskodawczyni nie spełnia również tych przesłanek.

W tym celu w pierwszej kolejności odwołał się do oświadczenia skarżącej i wskazał, że podstawowym wskaźnikiem służącym do oceny sytuacji materialnej skarżącej jest kwota określająca minimum socjalne. Dla 4-osobowego gospodarstwa pracowniczego, gdzie jeden z członków rodziny, w tym wypadku skarżąca, jest osobą pracującą minimum socjalne na podstawie danych z GUS ustalone w I kwartale 2020 r. przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych wyniosło 4 016,16 zł/l 004,04 zł na osobę. ZUS ustalił, że wykazany dochód wspólnego gospodarstwa domowego skarżącej wynosi [...] zł i jest wyższy od minimum socjalnego. ZUS obliczając dochód wspólnego gospodarstwa domowego brał pod uwagę uzasadnione potrzeby dziecka i nie uwzględnił w nim kwot otrzymywanych na dziecko, tj. kwoty świadczenia 500+, z Funduszu Alimentacyjnego kwoty w wysokości 500,00 zł oraz zasiłku rodzinnego w wysokości 95,00 zł, łącznie 1 095,00 zł. Organ nie pominął jednak faktu, że choć wskazana kwota nie jest wliczana do dochodu rodziny, to ma znaczny wpływ na zaspokajanie jej potrzeb. Tym samym w ocenie organu rentowego nie można uznać, że sytuacja materialna wnioskodawczyni nosi znamiona ubóstwa, jak również, że nie posiada ona środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych związanych z utrzymaniem. ZUS wyjaśnił, że zarówno niskie dochody, jak i konieczność ponoszenia zwyczajnych wydatków związanych z utrzymaniem nie stanowią przesłanki do umorzenia należności. Stałe wydatki związane z utrzymaniem są wydatkami ponoszonymi przez ogół społeczeństwa i nie są wydatkami nadzwyczajnymi.

Następnie organ rentowy wskazał na przedłożone przez skarżącą dokumenty a to: fakturę VAT z [...] r. wystawioną na D. S. za zakup i montaż pieca [...] zapłaconą gotówką w wysokości 8 500,00 zł, nieczytelną kopię potwierdzenia przelewu, paragon fiskalny za poradę lekarską z [...]r. w wysokości 160,00 zł, paragon fiskalny z [...]r. za badania moczu w wysokości 9,90 zł, fakturę VAT z Zakładu [...] w J. wystawioną na D. S. pobór wody i odprowadzenie ścieków w wysokości 192,00 zł, pokwitowanie wpłaty nr [...]z [...]r. wystawioną na nazwisko skarżącej w wysokości 92,00 zł, potwierdzenie dla wpłacającego S. C. z D Sp. z o.o. z terminem płatności 12 sierpnia 2020 r. w wysokości 238,52 zł, fakturę VAT z [...] r. z E sp. z o.o. wystawioną na D. S. w wysokości 287,50 zł, potwierdzenie wpłaty z E Sp. z o.o. wystawione na S. C. z [...]r. w wysokości 99,245 zł, fakturę VAT nr [...]z apteki wystawiona na S. C. w wysokości 103,15 zł, faktury VAT z F wystawione na S. C. za wynajem koncentratora tlenu z [...]r. w wysokości 700,00 zł, [...]r. w wysokości 1100,00 zł, faktury VAT S. C. z G Sp. z o.o. z [...]r. w wysokości 146,90 zł, z [...] r. w wysokości 85,10 zł, paragon fiskalny z H Sp. z o.o. z [...] r. w wysokości 136,30 zł, fakturę VAT z [...] r. S. C. z Apteki [...] w wysokości 92,25 zł, dwa paragony fiskalne z [...]r. i [...] r. z apteki na łączną kwotę 87,98 zł, paragon fiskalny z I z [...]r. w wysokości 23,96 zł, paragon fiskalny z J z [...] r. w wysokości 29,83 zł, dwa paragony fiskalne z [...]r. i [...]r. z dyskontu [...] na łączną kwotę 237,55 zł, 4 paragony fiskalne z [...]r., [...]r. i [...]r. za zakup żywności na łączna kwotę 202,53 zł, paragony fiskalne z [...]r. i [...]za zakup paliwa w łącznej wysokości 200,09 zł, potwierdzenia dla wpłacającego S. C. z D Sp. z o.o. z terminem płatności 6 grudnia 2019 r. w wysokości 105,77 faktury VAT z K wystawiona na J. C. z [...]r. w wysokości 1 490,00 zł, z [...]r. w wysokości 690,00 zł, z [...]r. w wysokości 2 250,00 zł oraz cennik usług świadczonych w Niepublicznym Żłobku "L" w B. w wysokości 1 000,00 zł - czesne z wyżywieniem. W oparciu o nie przyjął, że nie można uznać, że opłaty np. za czynsz i energię są nieprzewidywalne i nie może umarzać należności każdej osobie, która podnosi koszty związane z utrzymaniem. W dokumentach przedłożonych do sprawy brak informacji o zaległościach z tego tytułu. Jednocześnie organ zauważył, że wykazany przez skarżącą koszt utrzymania w miesięcznej wysokości 4 600,00 zł przewyższa łączną kwotę dochodu jej gospodarstwa domowego (organ nie uwzględnił w rozliczeniu kosztów opłat za żłobek).

W ocenie ZUS nie sposób przyjąć, aby obecna sytuacja wnioskodawczyni jest trudna, jak również, że ma charakter stały i pogłębiający się. Organ rentowy podkreślił, że skarżąca jest zatrudniona na umowę o pracę i z tego tytułu osiąga dochód. Wprawdzie, umowa o pracę jest zawarta na czas określony do 21 grudnia 2020 r., jednakże w ocenie organu rentowego nie można przyjąć, że nie będzie przedłużona. ZUS zauważył, że skarżąca podjęła starania, by polepszyć swoją sytuację i zajęła się swoim rozwojem. Jej syn uczęszcza do żłobka i jak skarżąca dodała, przebywanie wśród innych dzieci ma na niego pozytywny wpływ. Jednocześnie nie udokumentowała, kto opiekuje się dziadkami podczas, gdy jest w pracy. ZUS poinformował, że jeżeli wnioskodawczyni faktycznie musi całodobowo opiekować się chorymi dziadkami, to powinna zwrócić się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, jako rekompensaty za niemożność uzyskiwania dochodu z powodu opieki nad chorymi członkami rodziny. Pobieranie takiego świadczenia byłoby potwierdzeniem dla ZUS, że faktycznie skarżąca sprawuje takową opiekę i musi to czynić 24 godziny na dobę.

W dalszej części organ rentowy podniósł, że sprawa o alimenty przeciwko ojcu dziecka skarżącej pozostaje w toku, nie zapadł jeszcze wyrok, a sąd wydał postanowienie o udzielenie zabezpieczenia finansowego. Z uwagi na bezskuteczność egzekucji alimentów skarżąca otrzymuje świadczenie z Funduszu Alimentacyjnego w wysokości 500,00 zł miesięcznie a po zakończeniu postępowania sądowego i uzyskania prawa do alimentów skarżąca może wystąpić z wnioskiem o wszczęcie egzekucji świadczenia alimentacyjnego.

ZUS zauważył, że skarżąca ma [...] lat i w perspektywie wiele lat aktywności zawodowej. Istnieje zatem szansa, na poprawę jej sytuacji finansowej i spłatę zadłużenia w przyszłości np. w formie układu ratalnego. Z uwagi na wiek skarżącej wysokość zadłużenia ZUS upatruje szansę na wyegzekwowanie należności np. w drodze układu ratalnego. W ramach udzielonej ulgi istnieje także możliwość dostosowania warunków spłaty do sytuacji materialnej wnioskodawczyni, umożliwiając tym samym regulowanie zobowiązania, przy jednoczesnym zapewnieniu środków utrzymania.

Organ rentowy podkreślił, że sama instytucja umorzenia nie może być wykorzystywana do poprawy sytuacji majątkowej skarżącej czy też zabezpieczenia jej interesów. W ocenie organu rentowego skarżąca, decydując się na założenie działalności gospodarczej, powinna być świadoma, że dodatkowo zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tytułu prowadzenia działalności za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Pomimo powoływanych trudności finansowych skarżąca nie wykazała, aby podjęte zostały przez nią działania mające na celu uzyskanie dodatkowego wparcia w formie zasiłków, co stanowiłoby dodatkowe potwierdzenie, że dana osoba znajduje się w ciężkiej sytuacji materialnej, ponieważ jej dochody nie pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Organ rentowy zaznaczył, że gdyby sytuacja materialna była ciężka, to zapewne taka pomoc zostałaby przyznana.

W ocenie ZUS zgromadzone dowody w trakcie toczącego się postępowania nie wskazują na to, że zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych, natomiast było wynikiem nieopłacenia w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Zdarzenie losowe i klęska żywiołowa nie były przyczyną powstania zadłużenia na koncie skarżącej jako płatnika składek.

Następnie organ rentowy skupił się na sytuacji zdrowotnej skarżącej i jej rodziny. Zwrócił uwagę, że w trakcie ciąży stwierdzono u skarżącej niedoczynność tarczycy. Od porodu nie została skontrolowana przez lekarza oraz nie przyjmuje zalecanych leków. Skarżąca oświadczyła, że jej syn L. M. cierpi na astmę, ma zaburzenia wzroku i napięcie mięśniowe, wynikające z braku ciągłości zabiegów rehabilitacyjnych, na które nie stać wnioskodawczyni. Dodatkowo u syna skarżącej wystąpiły problemy z nawracalnym zapaleniem oskrzeli, które jest obserwowane w kierunku astmy. Aktualnie syn wnioskodawczyni wymaga stałej kontroli specjalistycznej i leczenia, jakkolwiek dziecko obecnie uczęszcza do żłobka. Również dziadkowie skarżącej są osobami schorowanymi (liczne skany badań i zaświadczeń lekarskich oraz recept), a skarżąca się nim opiekuje.

W ocenie ZUS nie można uznać, że stan zdrowia oraz sytuacja życiowa skarżącej uniemożliwia podjęcie przez nią pracy. Od 1 lipca 2020 r. wnioskodawczyni podlega ubezpieczeniu społecznemu z tytułu umowy o pracę i jest osobą aktywną zawodowo. ZUS podniósł, że skarżąca nie udokumentowała, że opieka nad chorymi dziadkami uniemożliwia lub ogranicza jej uzyskanie dochodu umożliwiającego opłaceniem należności. Nie wykazała również, że ma przyznane świadczenie pielęgnacyjne, które jest rekompensatą za niemożność uzyskania dochodu z tytułu opieki nad bliskimi. Ponadto dziadkowie skarżącej posiadają własny dochód z tytułu świadczenia emerytalnego, który jest im wypłacane bez względu na stan zdrowia.

W końcowej części organ rentowy zwrócił uwagę na powszechny charakter składek na ubezpieczenie społeczne i podniósł, że skarżąca działalności gospodarczej wzięła na siebie obowiązek zapoznania się z przepisami prawa i ich respektowania tak, aby nie dochodziło do naruszeń prawa. W ocenie ZUS to bierna postawa skarżącej, zaniechanie i zaniedbanie objawiające się w nieposzanowaniu comiesięcznego obowiązku opłacania składek doprowadziła do powstania tak uciążliwego dla niej zadłużenia i wygenerowania odsetek. Promowanie tak nagannego zachowania poprzez umorzenie przedmiotowego długu stałoby, w ocenie organu rentowego, w jawnej sprzeczności z interesem społecznym i byłoby zwyczajnie nieuczciwe w stosunku do innych przedsiębiorców, którzy w tamtym okresie także prowadzili działalność i terminowo opłacali swoje składki na ZUS. Oznaczałoby bowiem nieuzasadnione, w okolicznościach rozpatrywanej sprawy, uprzywilejowanie skarżącej względem tych podmiotów, które regulują swoje zobowiązania.

W tym stanie rzeczy wnioskodawczyni złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na wskazaną powyżej decyzję zarzucając jej

- naruszenie przepisów prawa procesowego poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, tj.

-- art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019r., poz. 2325 ze zm.) poprzez przeprowadzenie oceny prawnej i ponownego postępowania w niniejszej sprawie przez organ II instancji z pominięciem wytycznych wskazanych w orzeczeniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 4 sierpnia 2020 r., sygn. akt I SA/GI 552/20, w szczególności poprzez skupienie się na potencjalnych i przyszłych możliwościach dokonania przez skarżącą spłaty zaległości wobec ZUS zamiast realnego wskazania, na czym Organ opiera swoje przekonanie o możliwości spłaty zadłużenia bez narażenia skarżącej i jej małoletniego syna na niezaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych,

-- brak pogłębienia zaufania obywateli do organów administracji publicznej oraz niedostatecznym i niedokładnym wyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy poprzez przedwczesne i błędne przyjęcie, iż okoliczności sprawy, w tym przede wszystkim sytuacja życiowa i rodzinna skarżącej nie uzasadniają umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek

-- niedostateczne wyjaśnienie podstaw i przesłanek utrzymania w mocy decyzji o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji;

--niedostateczne wyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy, braku odniesienia się do stanu zdrowia syna skarżącej oraz dziadków z którymi zamieszkuje;

--wydanie rozstrzygnięcia w sposób jednostronny, przy całkowitym pominięciu interesu mojego i mojej rodziny.

--art. 138 § 1 pkt. 1 kpa poprzez utrzymanie w mocy decyzji Organu I Instancji mimo podniesionych wyżej uchybień

naruszenie przepisów prawa materialnego tj.

-art. 28 ust. 3 u.s.u.s poprzez błędne przyjęcie, iż samo posiadanie następców prawnych powoduje niemożność umorzenia należności w oparciu o przesłanki wskazane w art. 28 ust.3 pkt.3 u.s.u.s; błędne przyjęcie, iż w sprawie brak jest podstaw do umorzenia składek zgodnie z wnioskiem skarżącej, a trudna sytuacja materialna w jakiej się znajduj nie została wystarczająco udowodniona i nie ma charakteru trwałego, co zostało poprzedzone po raz kolejny jedynie pobieżną analizą wniosku oraz przesłanek wskazanych w przywołanych wyżej przepisach.

W uzasadnieniu skargi zawarła polemikę z ustaleniami organu. I tak podniosła, że kluczowy dla oceny spełnienia przez nią przesłanek umorzenia należności winien być jej aktualny stan majątkowy a nie potencjalne możliwości spłaty zadłużenia w przyszłości. Zwróciła uwagę, że podjęcie pracy w wymiarze połowy etatu było związane z koniecznością podjęcia opieki nad synem i dziadkami, zaznaczając zarazem, że nigdy nie twierdziła, że opieka ta musi być sprawowana w wymiarze 24 godzin. Zwróciła uwagę, że jej małoletni syn nie dysponuje własnym majątkiem co w związku z wyrejestrowaniem działalności gospodarczej skarżącej, uniemożliwia skuteczną egzekucję należności będących przedmiotem postępowania. Zwróciła uwagę na niemożność uzyskania świadczeń alimentacyjnych od ojca swojego dziecka z uwagi na toczącą się przeciwko niemu sprawę karną a także zobowiązania alimentacyjne wobec jego dzieci z innych związków, których nie reguluje. Opisała szczegółowo problemy zdrowotne swojego syna zwracając uwagę, że cierpi on na asymetrię ułożeniową a nie na astmę ułożeniową jak przyjął organ. Zwróciła uwagę, że choroba jej dziecka wiąże się z częstymi wizytami u specjalistów i stałą rehabilitacją, obecnie utrudnioną z uwagi na epidemię koronawirusa. Ponadto zauważyła, że organ rentowy przyjął do oceny jej sytuacji majątkowej minimum socjalne za pierwszy kwartał 2020 r. mimo dostępności w momencie wydania decyzji minimum socjalnego za drugi kwartał tego roku. Zwróciła uwagę, że błędna jest analiza dochodów jej rodziny w oparciu o gospodarstwo domowe pracownicze, skoro tylko ona pracuje, należałoby dokonać tej oceny w odniesieniu do gospodarstwa emeryckiego jej dziadków.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

W myśl art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej zwana: "p.p.s.a."), zaskarżona do sądu administracyjnego decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), jak też w razie stwierdzenia okoliczności uzasadniających stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji (pkt 2).

Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (niemającym tu zastosowania).

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji z punktu widzenia powyższych kryteriów a nadto mając na uwadze brak związania zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.), Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością jej wyeliminowania z obrotu prawnego.

Podkreślenia wymaga, że w sprawach dotyczących umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne Zakład Ubezpieczeń Społecznych wyposażony został w kompetencję do umorzenia należności z tytułu tych składek w przypadku stwierdzenia wystąpienia ustawowych przesłanek umorzenia. Obowiązujące przepisy przewidują mianowicie, że umorzenie należności jest możliwe w przypadku całkowitej ich nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., bądź istnienia uzasadnionego przypadku, o którym mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. W granicach prowadzonej na podstawie art. 28 u.s.u.s sprawy, a więc sprawy dotyczącej umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek ubezpieczenia społecznego, pozostaje ustalenie przesłanek, od których ustawa uzależnia umorzenie tych składek. Przedmiotem postępowania o umorzenie należności jest wyjaśnienie kwestii dotyczących istnienia materialnoprawnej podstawy umorzenia, jaką jest całkowita nieściągalność, a w przypadku jej braku - zaistnienie uzasadnionego przypadku w stosunku do płatnika składek. Poza zakresem sprawy dotyczącej umorzenia należności pozostaje zatem, co do zasady, ustalenie okoliczności związanych z wymagalnością tych należności. Jeżeli więc, tak jak w rozpoznawanej sprawie, kwestia wysokości należności objętych wnioskiem o umorzenie i ich wymagalności nie jest sporna, a spór koncentrował się wyłącznie na ustawowych przesłankach umorzenia należności, organ administracyjny rozstrzygając w sprawie dotyczącej umorzenia winien przeprowadzić postępowanie w zakresie ustalenia przesłanek ustawowych umorzenia i w zależności od jego wyniku orzec o umorzeniu lub o odmowie umorzenia należności.

W kontekście powyższego wyjaśnić trzeba, że organ był zobowiązany tak prowadzić postępowanie, aby jak najwszechstronniej wyjaśnić wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności sprawy oraz jak najstaranniej wyjaśnić podstawy faktyczne i prawne rozstrzygnięcia.

W rozpoznawanej sprawie kontroli sądowej została poddana decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., którą utrzymano w mocy decyzję wydaną w I instancji z dnia [...] r., odmawiającą stronie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od października 2018 do lipca 2019r .

Przypomnieć należy też, iż decyzja ta jest następstwem wyroku WSA w Gliwicach sygn. akt I SA/Gl 552/20 z dnia 4 sierpnia 2020r, którym to wyrokiem uchylono decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] ([...]) w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych. Sąd oceniając legalność decyzji nie podzielił stanowiska ZUS o niewystąpieniu w sprawie przesłanki umorzenia należności określonej w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. z powodu nie stwierdzenia przez właściwy organ braku majątku, z którego można by egzekwować należności. WSA wyjaśnił, iż sytuacja, w której nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej stanowi samodzielną przesłankę stwierdzenia całkowitej nieściągalności, wymienioną w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. Nie można więc przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy uzupełniać czy odnosić do przesłanki zawartej w art. 28 ust. 3 pkt 5 tej ustawy. Stwierdzenie przez naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję nie oznacza tego samego co brak majątku, z którego można egzekwować należności. Stwierdzenie braku majątku (lub osób), z którego można egzekwować należności, nie wymaga czynności czy działań organów, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 5 ustawy". (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 21 stycznia 2016 r., sygn. akt I SA/Gl 889/15, LEX nr 1995523). Skoro zatem stwierdzenie braku majątku, z którego można egzekwować należności, nie wymaga czynności czy działań organów, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. to w sytuacji, gdy jedynym składnikiem majątku skarżącej są świadczenia niepodlegające egzekucji, zdaniem WSA nie sposób zaaprobować twierdzenia, że nie zaistniała przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. zaś organy obu instancji pominęły regulację zawartą w art. 10 § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1201 ze zm.), zgodnie z którym nie podlegają egzekucji świadczenia alimentacyjne, świadczenia pieniężne wypłacane w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów, świadczenia rodzinne, dodatki rodzinne, pielęgnacyjne, porodowe, dla sierot zupełnych, zasiłki dla opiekunów, świadczenia z pomocy społecznej, świadczenie wychowawcze oraz jednorazowe świadczenie, o którym mowa w art. 10 ustawy z dnia 4 listopada 2016 r. o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin "Za życiem" (Dz. U. z 2019 r. poz. 473 i 1818). Skoro strona wskazała, że nie posiada nieruchomości, innych praw majątkowych ani wierzytelności i jedynym źródłem dochodu jest świadczenie wychowawcze w wysokości 500 zł i – do maja 2020 r. – zasiłek z pomocy społecznej w kwocie 1.000 zł organ winien samodzielnie ocenić wystąpienie przesłanki umorzenia należności określonej w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s., czego w sprawie zaniechał. W ocenie Sądu organ oparł się na potencjalnych możliwościach uzyskania przez skarżącą dochodów w przyszłości, zamiast na istniejących w czasie wydania decyzji okolicznościach, te bowiem ustalenia muszą dotyczyć rzeczywistej sytuacji materialnej i rodzinnej wnioskodawcy, a więc organ nie może opierać się na ustaleniach prawdopodobnych" .

I tak w ocenie także Sądu, ZUS nie dość wnikliwie przeanalizował wystąpienie przesłanek umorzenia określonych w § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia. Reasumując, zdaniem WSA w sprawie konieczna jest ponowna, zgodna z ww. przepisami postępowania, ocena sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącej zarówno pod kątem przesłanek stwierdzenia całkowitej nieściągalności, jak również w kontekście wystąpienia przesłanek uzasadniających umorzenie zaległości określonych w rozporządzeniu, wskazanych przez Sąd w niniejszym uzasadnieniu.

Wyrok ten nie został zaskarżony skargą kasacyjna zatem stał się prawomocny a jego treść związała organ na podstawie art. 153 p.p.s.a. Na mocy bowiem tej regulacji ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Powyższe oznacza, iż organ ponownie orzekając w sprawie zobowiązany był do uwzględnienia zaleceń wynikających z w/w wyroku i to w sprawie uczynił, o czym poniżej.

Przypomnienia także wymaga iż podstawę analizy zasadności żądania strony o umorzenie ww. należności stanowiły przywołane przez Zakład przepisy art. 28 ust. 3 u.s.u.s w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Zgodnie ze stanowiącym podstawę rozstrzygnięcia przepisem art. 28 ust. 1 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub części, z zastrzeżeniem ust. 2 - 4. W ust. 2 tego przepisu wskazano, że należności z tytułu składek mogą być umarzane w przypadku ich całkowitej nieściągalności, które to przypadki zostały enumeratywnie wymienione w art. 28 ust. 3 w punktach od 1 do 6. Całkowita nieściągalność, o której mowa w tym przepisie zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2019 r., poz. 498, ze zm.).;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w powyższym przepisie jest wyczerpujące, a zatem stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia.

Regulując bowiem kwestię umorzenia należności z tytułu składek ustawodawca przesądził, że decyzja Zakładu ma charakter uznaniowy (na co wskazuje zwrot "należności mogą być umarzane"), a to oznacza, że organ ten, nawet w przypadku ustalenia, że spełniona jest którakolwiek z przesłanek z ust. 3 art. 28 u.s.u.s. nie ma obowiązku umorzenia zadłużenia. Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia wyraża się w tym, że organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanki uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Dopiero w przypadku stwierdzenia zaistnienia przesłanek umorzenia (nieściągalności) organ zyskuje swobodę wyboru, czy ulgi udzielić, czy też nie.

W przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji obejmuje samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, a nie rozstrzygnięcie będące wynikiem dokonania wyboru, o którym była mowa wyżej. Obowiązkiem Sądu jest dokonanie oceny, czy spełnione zostały przesłanki umorzenia. Natomiast o tym, czy składki powinny być umorzone, czy też nie, rozstrzyga organ administracji publicznej.

Jednocześnie podkreślić należy, że możliwość umorzenia składek mimo braku całkowitej nieściągalności została przewidziana w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. stanowiącym, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Szczegółowe zasady umarzania składek na tej podstawie określone zostały w przywołanym już rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. W myśl § 3 ust. 1 rozporządzenia, Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Odnosząc powyższe rozważania do stanu faktycznego niniejszej sprawy Sąd stwierdza, że w kontrolowanej sprawie organy ubezpieczeniowe prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy i dokonały jego trafnej oceny prawnej. Dotyczy to w szczególności ustaleń dotyczących wysokości osiąganych przez stronę dochodów, jej stanu rodzinnego i majątkowego. W toku przeprowadzonego postępowania ustalono, że skarżąca prowadziła działalność gospodarczą od [...] do [...]r. przy czym w okresie od [...]do [...] nie wywiązała się z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie z tytułu prowadzonej działalności. W ten sposób stała się dłużnikiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Zgodnie ponadto z ustaleniami Zakładu skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z babcią J. C., która osiąga dochód w wysokości [...] zł netto, dziadkiem S. C., który osiąga dochód w wysokości [...] zł netto oraz małoletnim synem L. M. Osiąga dochód z tytułu umowy o prace w A zawartą na czas określony od 1 lipca 2020 r. do 31 grudnia 2020 r. z wynagrodzeniem w wysokości [...] zł brutto, tj. [...] zł netto, korzysta z programu 500+ w wysokości 500,00 zł Funduszu Alimentacyjnego w wysokości 500,00 zł oraz zasiłku rodzinnego w wysokości 95,00 zł. . Skarżąca podała iż ponosi wydatki za wyżywienie -1 600,00 zł do 1 800,00 zł, wydatki związane z potrzebami syna - 300,00 zł, koszty dojazdów - 400,00 zł, koszty leczenia - 900,00 zł (po 300,00 zł), koszty mediów -1 200,00 zł, żłobek syna -1 000,00 zł. i posiada zobowiązania u osób fizycznych w wysokości 3 000,00 zł gdzie nie podano czy zobowiązania z tego tytułu są spłacane. Nie jest strona właścicielką nieruchomości oraz majątku ruchomego.

Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie nie ma wątpliwości co do tego i organ wyjaśnił szczegółowo w uzasadnieniu decyzji, że nie zachodzi całkowita nieściągalność składek w rozumieniu art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

W tych ramach Zakład ustalił, iż przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych; “ przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowania upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. - działalność gospodarcza została wyrejestrowana, lecz nie wystąpiła jednocześnie przesłanka braku następców prawnych: zgodnie zaś z wykładnią językową przywołanego przepisu, wszystkie wymienione okoliczności, tj.: zakończenie prowadzenia działalności gospodarczej, brak majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa muszą wystąpić łącznie wystąpienie którejkolwiek z ww. okoliczności wyklucza stwierdzenie zajścia przedmiotowej przesłanki. Organ wskazał iż w świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości podatkowej, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym (por. teza wyroku NSA w Katowicach z dnia 21 czerwca 2000 r., sygn. akt I SA/Ka 14/99). Podkreślił, że dopóki istnieje możliwość prowadzenia działań egzekucyjnych organ rentowy działając jako wierzyciel nie może stwierdzić, że zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużenia i zaniechać prób jego wyegzekwowania, przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie strona wnosi przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi, gdyż Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję; przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi - nie można bowiem jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne; Dyrektor Oddziału ZUS w B. prowadzi postępowanie egzekucyjne przez zastosowanie środka w postaci zajęcia rachunku bankowego w B S.A oraz C S.A i na tym etapie postępowania nie można stwierdzić, że w trakcie prowadzonego postępowania egzekucyjnego nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, gdyż obecnie prowadzone postępowanie nie zostało zakończone jako bezskuteczne. ZUS przy tym trafnie przytoczył wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15.12.2009 r., sygn. akt V SA/Wa 969/09, wskazując, że postępowanie egzekucyjne, które nadal jest w toku, wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Dopóki postępowanie toczy się, nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji. W zaistniałej w sprawie sytuacji, w ocenie Sądu uprawnione jest stanowisko organu, że istnieją możliwości dalszego chociażby częściowego uregulowania przez stronę zaległych składek i że na obecnym etapie nie da się stwierdzić, że w wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego nie odzyska się w przyszłości całości bądź części zobowiązania składkowego. Podkreślenia w tym miejscu wymaga, że ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zatem w sytuacji, gdy organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania zaległych składek, to podjęte w ramach uznania administracyjnego, negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne. Reasumując tę część rozważań uznać należy, że organ prawidłowo ocenił, że w sprawie nie zaistniała przesłanka całkowitej nieściągalności, bowiem zgromadzony i przeanalizowany materiał dowodowy nie wskazuje na wystąpienie sytuacji opisanych w art. 28 ust. 3 pkt od 1 do 6 u.s.u.s. Sąd w całości przy tym podziela w ślad za wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15.12.2009 r., sygn. akt V SA/Wa 969/09, pogląd że postępowanie egzekucyjne, które nadal jest w toku, wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Dopóki postępowanie toczy się, nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji. W konsekwencji powyższego Sąd uznał, iż organ zastosował się do zaleceń wynikających z wyroku WSA w Gliwicach z dnia 4 sierpnia 2020r sygn. akt I SA/GL 550/20 i ocenił przesłanki całkowitej nieściągalności określoną w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja wypełnia nałożone na organ wymogi z art. 153 p.p.s.a. Zaznaczenia w tym miejscu w sposób wyraźny wymaga okoliczność, iż z treści przepisu art. 28 ust. 3 u.s.u.s. jednoznacznie wynika, że nawet ustalenie, że w sprawie zachodzi stan całkowitej nieściągalności nie stanowi dla ZUS obowiązku wydania rozstrzygnięcia pozytywnego dla strony i przychylenia się do wniosku. Organ w ramach tej podstawy materialnoprawnej działa w ramach uznania administracyjnego co oznacza, iż samo ustalenie istnienia przesłanki ustawowej warunkującej możność umorzenia należności nie nakłada na organ takiego obowiązku. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 pkt 1 - 6 u.s.u.s. w tym ust. 3 daje potencjalną możliwość umorzenia należności. Kompetencję w zakresie umorzenia należności składkowych posiada wyłącznie ZUS Zatem organ ten może w ramach uznania administracyjnego jedynie podjąć decyzję, która odnosi się do wyboru konsekwencji prawnych umorzenia należności lub odmowy ich umorzenia, a to w sytuacji prawidłowego ustalenia, że zastosowanie instytucji umorzenia jest możliwe, bowiem przemawiają za tym przesłanki wskazane w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Wybór tej konsekwencji prawnej, to drugi etap postępowania organu w procesie wydawania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Zdaniem Sądu organ sprostał wymogom w zakresie sposobu prowadzenia postępowania w niniejszej sprawie albowiem najpierw dokonał oceny ustalenia przesłanek z art. 28 u.s.u.s. wyjaśniając w ten sposób stan faktyczny sprawy a następnie podjął decyzję w przedmiocie zakreślonym wnioskiem strony. Skład orzekający podkreśla, na co już wskazywano, iż rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia następuje w ramach uznania administracyjnego. Zatem nawet zaistnienie przewidzianych w cytowanych przepisach przesłanek nie zobowiązuje organu do zastosowania wnioskowanej ulgi. Ulga taka jest przywilejem, który może być wnioskodawcy przyznany decyzją ale nie jest jego prawem. ( por. wyrok WSA w Olsztynie I SA/Ol 332/19 z dnia 6 czerwca 2019 r.) Powyższe oznacza, iż jeżeli sposób procedowania w sprawie przez organ jest prawidłowy a po ustaleniu w sposób prawidłowy stanu faktycznego w sprawie organ w spornej decyzji wskazał w sposób czytelny wyraźny jednoznaczny przesłanki faktyczne i prawne w oparciu o które doszedł do przekonania iż ulgi nie może zastosować to decyzja o odmowie umorzenia nie narusza prawa. Skoro ustawodawca nie przewidział bowiem żadnej okoliczności, która obligowałaby ZUS do umorzenia należności z tytułu składek odmowa ich umorzenia nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki przemawiające za umorzeniem jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca.

Za prawidłową Sąd uznaje również dokonaną przez Zakład analizę stanu faktycznego i wyprowadzoną na jego tle ocenę prawną przesłanek określonych w § 3 ust. 1 pkt 1 - 3 rozporządzenia. Zauważyć w tym względzie należy, że przy ocenie przesłanek wskazanych w tym przepisie należy brać pod uwagę między innymi to, czy spłata zadłużenia w dłuższym czasie nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych (np. wyżywienie, ubrania, leki itp.), czy mają charakter okresowy, czy stały i pogłębiający się. W orzecznictwie na gruncie omawianego przepisu podkreśla się, że umorzenie należności jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie trudnych, gdy ze względu na stan zdrowia, inne względy społeczne i brak szans na uzyskiwanie dochodów nie jest możliwe wywiązywanie się ze zobowiązań wobec ZUS. W związku z tym trudna sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długów musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały, a więc występować w dłuższym okresie czasu. Prawidłowo organ przeanalizował zgromadzone dowody pod kątem wystąpienia przesłanki związanej z możliwością pozbawienia skarżącej - w wyniku opłacenia należności z tytułu składek - zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia). Sąd nie znajduje podstaw do zakwestionowania prawidłowości ustaleń poczynionych w zaskarżonej decyzji w tym zakresie. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia w ślad za oświadczeniem skarżącej organ uwzględnił w budżecie domowym uzyskiwany w ramach wieloosobowego gospodarstwa domowego dochód świadczenia emerytalne J. C. (babcia) [...] zł netto i S. C. który w wysokości [...] zł netto dochody strony z umowy o pracę, programu 500+ z Funduszu Alimentacyjnego i zasiłek rodzinny w łącznej kwocie ok 2100 zł netto. Wskazano także na wielkość ponoszonych wydatków w łącznej kwocie ok 5600 zł . Zestawienie wydatków z dochodami wskazuje iż bilansują się one gdyż twierdzeń co do pożyczek w jakikolwiek sposób nie wykazano. W tej sytuacji Sąd podziela także pogląd Zakładu, że skarżąca nie wykazała trudności w zakresie pokrywania bieżących opłat. Ponadto nie posiada zadłużenia z innych tytułów. Jakkolwiek dochody równe są wydatkom trudno przyjąć by uregulowanie zaległych należności mogło pociągnąć dla strony skarżącej i jej rodziny zbyt ciężkie skutki, czynione są w oparciu o materiał dowodowy oferowany przez wnioskodawcę. Skoro bowiem przepis stanowi wprost, że to zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek określonych w § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., to znaczy, że w tym zakresie ciężar dowodu spoczywa na wnioskodawcy (por. m.in. wyroki NSA: z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. akt II GSK 1416/10, z dnia 6 czerwca 2012 r., sygn. akt II GSK 685/11 oraz z dnia 8 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2410/11, powoływane wyroki dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zdaniem sądu skarżąca nie wykazała spełnienia przesłanek określonych w § 3 ust. 1 rozporządzenia. Organ dokonał analizy stanu faktycznego sprawy i wskazał iż obecna sytuacja strony nie jest trudna, jak również, że ma charakter stały i pogłębiający się. Od 1 lipca 2020 r. strona zatrudniona jest na umowę o pracę i z tego tytułu osiąga dochód. Wprawdzie, umowa o pracę jest zawarta na czas określony do 21 grudnia 2020 r., jednakże nie można przyjąć, że nie będzie przedłużona. ZUS zauważył, że strona podjęła starania, by polepszyć swoją sytuację życiową podjęła zatrudnienie, a syn uczęszcza do żłobka.

Podkreślił organ, iż nie udokumentowano kto opiekuje się dziadkami podczas pobytu strony w pracy i poinformował, że w sytuacji konieczności całodobowej opieki na chorymi dziadkami, to stronie przysługuje prawo ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, jako rekompensaty za niemożność uzyskiwania dochodu z powodu opieki nad chorymi członkami rodziny.

ZUS podniósł, że Strona może podjąć się spłaty zadłużenia w formie układu ratalnego dostosowując wysokość raty do możliwości płatniczych Skarżącej. Wyjaśnił przy tym, że rozłożenie należności z tytułu składek na raty wymaga złożenia stosownego wniosku i jest rozpoznawane w odrębnym postępowaniu. Wyjaśnił także Skarżącej, że zawarcie umowy o rozłożenie na raty należności stwarza dla zobowiązanej następujące korzyści: - umożliwia uregulowanie należności w dłuższym okresie czasu, - brak naliczania odsetek za zwłokę od następnego dnia po dniu wpływu wniosku o udzielenie ulgi, - od składek, które rozłożono na raty, ZUS zobowiązany jest do każdej raty naliczyć opłatę prolongacyjną wynoszącą połowę odsetek za zwłokę, - ogranicza negatywne konsekwencje wynikające z przymusowego ich dochodzenia w trybie egzekucji (w okresie obowiązywania umowy ratalnej ZUS nie wszczyna postępowań egzekucyjnych, a wszczęte egzekucje ulegają zawieszeniu z mocy prawa).

Organ podał także, iż zgromadzone dowody w trakcie toczącego się postępowania nie wskazują na to, że zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych, natomiast było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Zdarzenie losowe i klęska żywiołowa nie były przyczyną powstania zadłużenia na koncie strony jako płatnika składek zatem w jej przypadku nie zachodzi przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia.

W opisanej sytuacji Sąd nie znalazł podstaw do zakwestionowania stanowiska Organu, albowiem ustalenia w tym zakresie zostały oparte są na niekwestionowanych i udokumentowanych ustaleniach ZUS-u oraz na oświadczeniach samej skarżącej, które wykazały, że sytuacja skarżącej rzeczywiście nie jest na tyle trudna i złożona by organ, w sposób nieuprawniony odmówił umorzenia należności. Samo zaś powołanie się na trudną sytuację osobistą, finansową oraz zdrowotną nie może stanowić samoistnej podstawy do umorzenia należności skoro skarżąca nie znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej jej spłatę wnioskowanej należności, chociażby w układzie ratalnym, gdy osiąga dochody z pracy i z innych źródeł a nadto pozostaje we wspólnym z krewnymi gospodarstwie domowym. W ocenie Sądu, wyrażone w powyższym zakresie stanowisko Organu mieści się w ramach uznania administracyjnego. Uznanie jak wyżej wskazano oznacza przyznanie organowi administracji przy podejmowaniu decyzji pewnego stopnia swobody, pozwalającej na wybór spośród kilku prawnie dopuszczalnych wariantów rozstrzygnięć tego, który organ uważa za najbardziej właściwy. Od oceny organu zależy więc czy wydana zostanie decyzja umarzająca należności w całości lub w części albo też czy organ odmówi umorzenia należności." Obowiązkiem natomiast Sądu jest dokonanie oceny, czy w sposób prawidłowy, z zachowaniem reguł wynikających z kodeksu postępowania administracyjnego oraz przepisów prawa materialnego, przeprowadzono postępowanie i czy spełnione zostały przesłanki umorzenia. Natomiast Sąd nie rozstrzyga o tym, czy składki powinny być umorzone, czy też nie, bowiem o tym uprawniony jest decydować tylko organ administracji publicznej (tutaj ZUS) w ramach przysługującego mu uznania administracyjnego. Zdaniem Sądu, podejmując zaskarżone rozstrzygnięcie, Zakład uwzględnił całokształt okoliczności występujących w sprawie, w tym sytuację skarżącej. Wnioski wyprowadzone zostały w sposób przekonujący i znajdują swój wyraz w treści uzasadnienia decyzji. Dokonana przez organ ocena mieści się w ramach uznania administracyjnego, które w sprawie nie nosiło cech oceny dowolnej (art. 80 K.p.a.). Zarówno wnioski te, jak i wyrażona ocena nie budzą też zastrzeżeń Sądu z punktu widzenia zasad logiki i doświadczenia życiowego. Natomiast fakt, że – wbrew oczekiwaniom Skarżącej – wnioski te przemawiają za odmową umorzenia należności, nie może stanowić przesłanki determinującej konieczność wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Zaakcentować należy, że uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia wyraża się w tym, iż dopiero w przypadku stwierdzenia zaistnienia przesłanek umorzenia organ zyskuje swobodę wyboru, czy ulgi udzielić, czy też nie a rozstrzygnięcie to nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 k.p.a., wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.) oraz jego oceny (art. 80 k.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 k.p.a. i to w sprawie miało miejsce .

Końcowo nawiązując ponownie do treści wyroku WSA w Gliwicach o sygn. akt I SA/GL 552/20 zdaniem składu orzekającego w sprawie i w zakresie oceny sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącej pod kątem wystąpienia przesłanek uzasadniających umorzenie zaległości określonych w rozporządzeniu organ zadośćuczynił zaleceniom wynikającym z w/w wyroku. W tym względzie wnikliwie przeanalizował wystąpienie przesłanek umorzenia określonych w § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia opierając swe rozważania o ustalenia dotyczące okoliczności stanu faktycznego istniejące w czasie podejmowania decyzji .

W tym stanie sprawy Sąd nie znajdując podstaw do uznania zasadności zarzutów naruszenia art. 153 p.p.s.a, czy naruszenia przepisów prawa procesowego a to art. 7, 8, 80 i 107 i 138 § 1 pkt 1 kpa , działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi jako niezasadnej.