Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 122/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2017-05-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 9 ust. 2, art. 2 pkt 4
journal: Dz.U. 2016 poz 169
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów
article: art. 3 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2016 poz 1518
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
article: art. 10 ust. 1 pkt 9, art. 20 ust. 1, art. 9 ust. 1, art. 21 ust. 1 pkt 79
journal: Dz.U. 2015 poz 251
law: Ustawa z dnia 16 stycznia 2015 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz ustawy - Ordynacja podatkowa

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Henryk Ożóg, Sędziowie sędzia WSA Ewa Kamieniecka, sędzia NSA Julia Szczygielska (spr.), Protokolant Z-ca Kierownika Sekretariatu Agnieszka Figura, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 16 maja 2017 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami I. oddala skargę w całości; II. przyznaje adwokatowi M.B. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu kwotę 590,40 (słownie: pięćset dziewięćdziesiąt 40/100) złotych w tym 23 % VAT tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu sądowym.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu decyzją z dnia [...] listopada 2016r., Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. po rozpatrzeniu odwołania M. S. od decyzji Prezydenta W. z dnia [...] października 2016r., Nr [...] odmawiającej przyznania prawa do zasiłku rodzinnego na K. T. wraz z dodatkiem z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego oraz dodatkiem z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego na okres zasiłkowy 2016/2017, Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Organ odwoławczy rozstrzygnięcie swe oparł na następujących ustaleniach faktycznych i prawnych sprawy:

Wnioskiem z dnia 9 sierpnia 2016r. M. S. wystąpiła do organu pierwszej instancji o przyznanie prawa do świadczeń rodzinnych na K. T. na okres zasiłkowy 2016/2017.

Z ustaleń organu pierwszej instancji wynika, że w 2015 r. w rodzinie M. S., dochód osiągnęła: M. S. z tytułu umorzenia zaległości czynszowej (PIT 8C) w kwocie netto 17.366,96 zł (18.429,96 zł – 1.063,00 zł) oraz z tytułu alimentów na rzecz K. T. (dochód nieopodatkowany) w kwocie 13.890,45 zł, zaś A. S. osiągnął dochód z tytułu umorzenia zaległości czynszowej (PIT 8C) w kwocie netto 16.078,96 zł, dochód z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie rocznej 6.000,00 zł (500,00 zł miesięcznie) oraz dochód uzyskany w dniu 1 lutego 2015r. przez A.S. z tytułu nabycia prawa do renty socjalnej w kwocie średniomiesięcznej 645,91 zł.

Przyjęto zatem, że miesięczny dochód na osobę w rodzinie M. S. wynoszący 1.696,87 zł (17.366,96 zł + 13.890,45 zł + 16.078,96 zł + 6.000,00 zł = 5.3336,37 / 12 = 4.444,70 + 645,91 zł = 5.090,60 zł / 3 =/1.696,87), przekracza ustawowe kryterium dochodowe (764,00 zł).

Organ ustalił także, że miesięczna kwota przekroczenia kryterium dochodowego wyniosła 2.798,60 zł (5.090,60 zł – 2.292,00 zł) i jest wyższa od miesięcznej kwoty zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami, które mogłaby uzyskać na dziecko M. S., tj. 242,33 zł. Na kwotę tę składa się zasiłek rodzinny w wysokości 129,00 zł, dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w kwocie 8,33 zł (100,00 zł / 12) oraz dodatek z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego - 110,00 zł.

Wobec tego organ I instancji wydał opisaną na wstępie decyzję, na mocy której odmówił prawa do wnioskowanych świadczeń rodzinnych, uzasadniając rozstrzygnięcie przekroczeniem kryterium dochodowego.

M. S. odwołała się od powyższej decyzji, wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy i uwzględnienie faktu, że przyjęta do dochodu jej rodziny kwota 17.366,96 zł oraz 16.078,96 zł powstała z umorzenia zaległości czynszowych, stąd nie powinna być potraktowana jako dochód.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymując w mocy decyzję organu I instancji nie podzieliło zarzutów odwołania, podkreślając, że zgodnie z przepisem art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2016 r., poz. 1518, ze zm.), zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 764,00 zł.

Z kolei art. 3 pkt 2 i pkt. 2a ustawy stanowi, że za dochód rodziny uważa się przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy.

Wedle art. 3 pkt 1 lit. a), ustawy o świadczeniach rodzinnych, ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie, oznacza to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób, m. in.: przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, 30b, 30c i 30e ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne.

Z kolei wedle przepisu art. 9 ust. 1 i 1a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlegają wszelkiego rodzaju dochody, z wyjątkiem dochodów wymienionych w art. 21, 52, 52a i 52c oraz dochodów, od których na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku. Jeżeli podatnik uzyskuje dochody z więcej niż jednego źródła, przedmiotem opodatkowania w danym roku podatkowym jest, z zastrzeżeniem art. 25e, art. 29-30c, art. 30e, art. 30f oraz art. 44 ust. 7e i 7f, suma dochodów z wszystkich źródeł przychodów (1a).

Zgodnie zaś z art. 10 ust. 1 pkt 9 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, źródłami dochodu są także inne źródła dochodu od tych, które zostały enumeratywnie wyliczone w tym przepisie.

Przepis art. 20 w/w ustawy o podatku dochodowym (...), zawiera z kolei przykładowe (zwrot "w szczególności") wyliczenie innych źródeł dochodu.

W świetle powyższej regulacji uznać należy – zdaniem Kolegium, że dochodem w rozumieniu tej ustawy są wszelkie przychody, z różnych - niewymienionych w ustawie źródeł - jeśli ustawa nie stanowi wyraźnie, że nie podlegają one opodatkowaniu.

Kolegium stwierdziło zatem, że umorzenie czynszu stanowi inne źródło dochodu w rozumieniu przepisu art. 10 ust. 1 pkt 9. w zw. z art. 20 ustawy o podatku dochodowym, i tym samym - stosownie do przepisu art. 3 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych, kwota tego umorzenia podlega uwzględnieniu w dochodzie rodziny branym pod uwagę przy ustalaniu prawa do świadczeń.

Ustalając dochód rodziny M. S. należało – w ocenie Kolegium uwzględnić w nim kwoty 17.366,96 zł oraz 16.078,96 zł z tytułu umorzenia zaległości czynszowych, stanowiące dochód odpowiednio : M. S. oraz A. S., zgodnie z zeznaniem podatkowym za 2015 r. PIT 8C.

Dalej Kolegium wskazało, że jak wynika z akt sprawy, w dniu 1 lutego 2015 r. A. S. nabył prawo do renty socjalnej i osiągnął z tego tytułu dochód średniomiesięczny w kwocie 645,91 zł.

Nadto, M. S. uzyskała dochód niepodlegający opodatkowaniu z tytułu alimentów na rzecz K. T. w kwocie rocznej 13.891,45 zł. W rodzinie odwołującej się uzyskano także dochód z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie rocznej 6.000,00 zł.

Z akt sprawy wynika także, że w rodzinie Wnioskodawczyni nie nastąpiła utrata dochodu za 2015 r.

W konsekwencji powyższych ustaleń Kolegium stwierdziło, że dochód na osobę w rodzinie M. S. brany pod uwagę przy ustalaniu prawa do świadczeń rodzinnych na okres 2016/2017, wynosi 1.696,87 zł (17.366,96 zł + 13 890,45 zł + 16.078,96 zł + 6.000,00 zł = 53.336,37 zł / 12 = 4.444,70 zł + 645,91 zł = 5.090,60 zł / 3 = 16.96,87 zł), a tym samym przekracza ustawowe kryterium dochodowe (764,00 zł).

Stosownie do art. 5 ust. 3 ustawy, w przypadku gdy dochód rodziny przekracza kwotę, o której mowa w ust. 1 lub 2, pomnożoną przez liczbę członków danej rodziny o kwotę nie wyższą niż łączna kwota zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami przysługujących danej rodzinie w okresie zasiłkowym, na który jest ustalane prawo do tych świadczeń, zasiłek rodzinny wraz z dodatkami przysługuje w kwocie ustalonej zgodnie z ust. 3a.

Wedle przepisu art. 5 ust. 3a ustawy, w przypadku przekroczenia kwoty uprawniającej daną rodzinę do zasiłku rodzinnego, o której mowa w ust. 3, zasiłek rodzinny i dodatki do zasiłku rodzinnego przysługują w wysokości różnicy między łączną kwotą zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami, o której mowa w ust. 3, a kwotą, o którą został przekroczony dochód rodziny. Zgodnie z przepisem art. 5 ust. 3b ustawy, łączną kwotę zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami, o której mowa w ust. 3, stanowi suma przysługujących danej rodzinie w danym okresie zasiłkowym:

1) zasiłków rodzinnych podzielonych przez liczbę miesięcy, na które danej rodzinie jest ustalane prawo do tych zasiłków;

2) dodatków do zasiłku rodzinnego, o których mowa w art. 10, art. 11 a, art. 12a i art. 13, podzielonych przez liczbę miesięcy, na które danej rodzinie jest ustalane

prawo' do tych dodatków;

3) dodatków do zasiłku rodzinnego, o których mowa w art. 9, art. 14 i art. 15, podzielonych przez 12.

Jak wynika z akt sprawy, miesięczna kwota przekroczenia kryterium dochodowego wyniosła 2.798,60 zł (5.090,60 zł – 2.292,00 zł (764,00 zł x3)) i jest wyższa od miesięcznej kwoty zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami, które mogłaby uzyskać na dziecko M. S., tj. 242,33 zł. Na kwotę tę składa się zasiłek rodzinny w wysokości 129,00 zł, dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w kwocie 8,33 zł (100,00 zł/12) oraz dodatek z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego - 110,00 zł.

Wobec tego, przyjąć należy – zdaniem Kolegium, że odwołująca się nie spełnia wymaganego przez prawo warunku nabycia prawa do świadczeń rodzinnych na K. T.

Kolegium podkreśliło także, że warunki przyznania prawa do świadczeń rodzinnych zostały określone w sposób konkretny i sprawdzalny, zaś organ rozstrzygając o przyznaniu i prawa nie dysponuje uznaniem. Dlatego też - w sytuacji niespełnienia tych warunków - nie jest możliwe przyznanie tych świadczeń. Oznaczałoby to bowiem działanie wbrew przepisom ustawy, naruszające obowiązujące prawo.

Wobec powyższego, Kolegium orzekło jak w osnowie.

W skardze na powyższą decyzję M. S. - przedstawicielka ustawowa K. T. wniosła o uchylenie wydanych w sprawie decyzji zarzucając zaskarżonej decyzji

1. rażące naruszenie przepisów postępowania w szczególności art. 138 § 1 k.p.a., przez przyjęcie, że w sprawie nie istnieją przesłanki do uchylenia decyzji organu I instancji;

2. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię przepisu art. 3

pkt 1 lit a ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1518 ze zm.).

W uzasadnieniu skargi podkreśliła, że skarżącej i Jej synowi A. S., z uwagi na trudną sytuację dochodową i rodzinną Prezydent Miasta W. działając na podstawie uchwały nr XLVII/1415/10 Rady Miejskiej W. z dnia 18 marca 2010 roku w sprawie szczegółowych zasad, sposobu i trybu umarzania, odraczania lub rozkładania raty spłaty należności pieniężnych mających charakter cywilnoprawnych przypadających Gminie W. lub jej jednostkom podległym oraz wskazania organu i osób do tego uprawnionych, umorzył w całości dług powstały z tytułu zaległości czynszowych za zamieszkały przez rodzinę lokal mieszkalny. Następnie Naczelnik Urzędu Skarbowego dla W.-K. na podstawie art. 67a § 1 ustawy Ordynacja podatkowa, uwzględniając trudną sytuację rodziny umorzył należny podatek z tego tytułu.

Skarżąca podkreśliła, że mieszka z dwójką niepełnosprawnych dzieci, małoletnią K. T. oraz A. S.. Skarżąca nie pracuje, gdyż sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym synem i z tego tytułu otrzymuje świadczenie pielęgnacyjne. A. S. otrzymuje rentę socjalną. W okresie świadczeniowym 2015/2016 A. S. i K.T. otrzymywali świadczenie z funduszu alimentacyjnego w wysokości po 500 zł miesięcznie.

Nadto strona stwierdziła, że na okres 2016/2017 organ także odmówił przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego z powodu przekroczenia dochodu, w skład którego wliczono kwotę umorzenia zaległości czynszowych (decyzja [...] z dnia 23.11.2016 r. i [...] z dnia 23.11.2016 r.) Tym samym rodzina skarżącej została pozbawiona znacznej części dochodu.

Zdaniem skarżącej, zasadą jest, że wliczenie do dochodu relewantnego przy ustalaniu prawa do zasiłku rodzinnego podlega każdy przychód w rozumieniu ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2016 r, poz. 2032 ze zm.; dalej: "u.p.d.o.f."), który nie jest zwolniony od podatku dochodowego od osób fizycznych (w szczególności na podstawie art. 21 ust. 1 u.p.d.o.f.), a zarazem nie został wymieniony w art. 3 pkt 1 lit. c u.ś.r. Przepis art. 21 ust. 1 u.p.d.o.f. wylicza szereg rodzajów dochodów, które są wolne od podatku dochodowego, w tym m.in.: świadczenia rodzinne otrzymane na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych, dodatki rodzinne i pielęgnacyjne, świadczenia pieniężne otrzymane w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów oraz zasiłki porodowe otrzymane na podstawie odrębnych przepisów (pkt 8), a także świadczenia z pomocy społecznej (pkt 79).

Dokonując, przez pryzmat przywołanych regulacji, kwalifikacji prawnej kwoty umorzonej należności z tytułu zaległości czynszowych lokalu, trzeba zdaniem skarżącej zwrócić uwagę na przesłanki, jakie legły u podstaw orzeczenia o umorzeniu tej należności, a okoliczności, na podstawie, których Prezydent W. i Naczelnik Urzędu Skarbowego we W. umorzyli zaległości czynszowe oraz zaległości podatkowe pokrywają się z przesłankami, jakie obowiązany jest uwzględnić organ przyznający świadczenia z pomocy społecznej, której to pomocy - jak wynika z art. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2016 r., poz. 930 ze zm.) - udziela się osobom i rodzinom w szczególności z powodu m.in.: ubóstwa, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, potrzeby ochrony macierzyństwa.

W ocenie skarżącej, kwota należności z tytułu należności czynszowych przez wzgląd na trudną sytuację socjalno-bytową osoby dłużnika, stanowi w istocie specyficzną postać świadczenia z pomocy społecznej w rozumieniu art. 21 ust. 1 pkt 79 ustawy o podatku dochodowych od osób fizycznych, na rzecz tej osoby, i jako przychód wolny od podatku dochodowego od osób fizycznych nie podlega wliczeniu do dochodu rodziny skarżącej, (tak WSA w Poznaniu w wyroku z dnia 23 marca 2011 r., sygn.akt IV SA/Po 108/11).

Z kolei w wyroku WSA w Poznaniu z dnia 13 lipca 2016r., sygn.akt IV SA/Po 143/16 – wskazała skarżąca, Sąd podkreślił aspekt celowościowy i prawnokonstytucyjny - omawianego zagadnienia.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie podkreślić należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny nie orzeka o istocie sprawy administracyjnej, czyli nie przyznaje określonych uprawnień, jak i nie odmawia ich przyznania, lecz rozstrzyga o legalności decyzji, to jest o ich zgodności z prawem na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonej decyzji.

Działając zatem w granicach kompetencji wynikających z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. z 2016r., poz.1066) w związku z art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 - zwanej dalej p.p.s.a.), Wojewódzki Sąd Administracyjny jest obowiązany skontrolować, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu, czy też to prawo narusza i w zależności od tej oceny orzec w sposób przewidziany w art. 145 lub art. 151 p.p.s.a.

Dokonując kontroli legalności podjętych w niniejszej sprawie decyzji, Sąd stosownie do zapisu art. 134 p.p.s.a. - nie jest związany granicami skargi. Oznacza to, że Sąd bierze z urzędu pod uwagę wszelkie naruszenia prawa proceduralnego, materialnego, niezależnie od treści podnoszonych w skardze zarzutów, jednakże w zakresie oceny legalności nie może wykraczać poza sprawę, która była lub winna być przedmiotem postępowania przed organami administracji publicznej i której dotyczy zaskarżone rozstrzygnięcie.

Przeprowadzona w powyższym zakresie kontrola nie wykazała – wbrew zarzutom skargi, by zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 p.p.s.a., co powoduje, że skarga nie mogła zostać uwzględniona.

Podstawę materialnoprawną podjętych w niniejszej sprawie decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2016, poz.1518 ze zm.), zwaną dalej: u.ś.r. , a która to określa tak warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych, jak i zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń (art.1 ust.1 ).

Powyższa ustawa ustanawia przy tym ścisłe kryteria przyznawania przedmiotowego zasiłku, niewątpliwie uzależnione od dochodu wnioskodawcy.

I tak w art. 5 ust. 1 powołanej ustawy postanowiono, że zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 674 zł (§ 1 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 2015 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna (Dz. U. z 2015 r. poz.1238).

Zgodnie zaś z ust. 2 w przypadku, gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym albo o znacznym stopniu niepełnosprawności, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 764 zł (§ 1 ust. 1 pkt 2 w/w rozporządzenia).

Z powołanych wyżej przepisów jednoznacznie wynika, że podstawową kwestią warunkującą przyznanie prawa do zasiłku rodzinnego stanowi dochód rodziny w przeliczeniu na osobę.

Ustawowa definicja dochodu zawarta art. 3 pkt 1 lit. a u.ś.r. stanowi zaś, że ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie - oznacza to, (...) przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art.27, 30b, 30c i 30e ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych , pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne.

Z kolei pojęcie "dochód rodziny" oznacza sumę dochodów członków rodziny (art. 3 pkt 2 u.ś.r.), a "dochodem członka rodziny" jest przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4b (art. 3 pkt 2a u.ś.r.).

W niniejszej sprawie kluczową kwestią jest dokonanie oceny, czy orzekające w sprawie organy zasadnie przyjęły za dochód umorzoną przez Prezydenta W. kwotę stanowiąca zaległość z tytułu należności czynszowych, innymi słowy, czy był to przychód podlegający opodatkowaniu na zasadach określonych w art.27, 30b, 30c i 30e ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 2016r.,poz.2032) –zwaną dalej u.p.d.o.f., gdy dochód ten niewątpliwie miał istotny wpływ na ustalenie miesięcznego dochodu na osobę w rodzinie skarżącej, w następstwie, którego uniemożliwił przyznanie prawa do przedmiotowego świadczenia.

Odwołać się w tym miejscu należy do przepisu art.10 ust.1 u.p.d.o.f. , który określa katalog źródeł przychodów podlegających opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych.

Zważyć przy tym należy, że omawiana ustawa o podatku dochodowym (...), poprzez wprowadzenie w pkt 9 w/w art.10 ust.1 pojęcia " innych źródeł" jako źródła przychodów podlegających opodatkowaniu, w przepisie art. 20 ust. 1 konkretyzuje pojęcie "innych źródeł przychodów", poprzez przykładowe wskazanie innych źródeł, używając określenia "w szczególności".

I tak zgodnie z tym przepisem należą do nich m.in. "inne nieodpłatne świadczenia nienależące do przychodów określonych w art. 12 - 14 i 17".

Wprawdzie pojęcie "nieodpłatne świadczenie" nie zostało zdefiniowane w u.p.d.o.f., tym niemniej w orzecznictwie ugruntowany został pogląd, że ma ono szerszy zakres niż w prawie cywilnym, z tego to przede wszystkim względu, że obejmuje ono wszystkie zjawiska gospodarcze i zdarzenia prawne, których następstwem jest uzyskanie korzyści kosztem innego podmiotu, lub te wszystkie zdarzenia prawne i zdarzenia gospodarcze, których skutkiem jest nieodpłatne, tj. nie związane z kosztami lub inną formą ekwiwalentu, przysporzenie majątku tej osobie, mające konkretny wymiar finansowy (por. wyrok NSA z dnia 23 września 2010r., sygn. akt II FSK 716/09, wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2015r., sygn.akt II FSK 1138/13, wyrok NSA z dnia 21 stycznia 2016r., sygn.akt II FSK 2805/13, jak i wyrok WSA w Gliwicach z dnia 19 listopada 2009 r., sygn. akt I SA/Gl 394/09).

Wskazać przy tym również należy, że w orzecznictwie przyjęte zostało stanowisko, iż obok pieniędzy i wartości pieniężnych, ustawodawca w art. 11 w/w ustawy o podatku dochodowym (...), za przychody uważa również wartości otrzymanych świadczeń w naturze, "inne nieodpłatne świadczenia", podkreślając, że "przychodem są nie tylko aktywa zwiększające majątek podatnika, ale także zmniejszenie jego pasywów" (por. wyrok NSA z dnia 18 marca 2015 r., II FSK 1026/13).

I tak tego rodzaju "nieodpłatnym świadczeniem" jest umorzenie wymagalnych należności ciążących na osobie fizycznej, wynikłych z zawartej przez nią umowy. Rezygnacja z tych świadczeń przez wierzyciela stanowi w istocie zwolnienie dłużnika z długu (art. 508 Kodeksu cywilnego) i oznacza uzyskanie po stronie dłużnika, podlegającego opodatkowaniu nieodpłatnego świadczenia wyrażającego się w zmniejszeniu określonych ciężarów majątkowych. Gdyby nie fakt umorzenia spornych należności, dłużnik byłby zobowiązany do ich uiszczenia, co powodowałoby uszczuplenie jego majątku (por. ww. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 19 listopada 2009 r., sygn. akt I SA/Gl 394/09 i powoływane tam orzecznictwo).

Istotne jest przy tym, że wykazywaniu przychodów z innych źródeł służy formularz PIT-8C ( § 1 pkt 3 lit. a) rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 17 listopada 2014r. w sprawie określenia niektórych wzorów oświadczeń, deklaracji i informacji podatkowych obowiązujących w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych - Dz. U. z 2014 r.,poz.1634).

Powyższe ustalenia pozwalają w ocenie Sądu w niniejszej sprawie na stwierdzenie, że kwota - wartość umorzonych należności z tytułu opłat za lokal (czynsz), a wynikająca z zawartej umowy cywilnoprawnej, wykazana w deklaracji PIT-8C, jest dochodem w rozumieniu art. 3 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Stąd organy, ustalając dochód rodziny M. S., zasadnie uwzględniły w nim kwoty 17.366,96 zł oraz 16.078,96 zł, z tytułu umorzenia zaległości czynszowych, stanowiące odpowiednio dochód: M. S. oraz A. S., zgodnie z zeznaniem podatkowym za 2015 r. PIT 8C.

Wskazać przy tym należy, że w myśl zasady powszechności opodatkowania, ustanowionej w art.9 ust.1 w/w ustawy o podatku dochodowym (..), opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlegają wszelkiego rodzaju dochody, z wyjątkiem dochodów wymienionych w art.21, 52, 52a i 52c oraz dochodów, od których na podstawie przepisów ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku.

Wbrew twierdzeniu strony skarżącej, w niniejszej sprawie nie ma miejsca wyjątek, o którym stanowi cyt. wyżej przepis art.9 ust.1 u.p.d.o.f.

Wprawdzie zgodnie z przepisem art.21 ust.1 pkt 79 u.p.d.o.f. - wolne od podatku dochodowego są świadczenia z pomocy społecznej, co jednakże nie ma miejsca w niniejszej sprawie, albowiem umorzenie przedmiotowych zaległości czynszowych nie mieści się w pojęciu "świadczeń z pomocy społecznej".

Odwołać się w tym miejscu należy do przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015, poz,163 ze zm.), która to w Dziale II zatytułowanym : "Świadczenia z pomocy społecznej" w art.36 wyczerpująco wylicza te świadczenia, klasyfikując je jako świadczenia pieniężne, obejmujące siedem form pomocowych (pkt 1) oraz świadczenia niepieniężne, obejmujące szesnaście form – działań o charakterze usługowym, rzeczowym, instytucjonalnym, inspirującym lub inicjującym (por. I Sierpowska, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, s.149).

Cyt. wyżej przepis art.36 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej – ustalając zamknięty katalog świadczeń z pomocy społecznej, nie pozwala na przyporządkowanie innych świadczeń, niż taksatywne wymienione w nim świadczenia z pomocy społecznej.

Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, że skoro niesporne jest w sprawie, że rodzinie strony skarżącej w 2015r. umorzona została zaległość (należność) czynszowa w łącznej kwocie 33.445,92 zł , to nie ulega wątpliwości, że strona uzyskała w ten sposób dochód w rozumieniu ww. przepisu art. 3 ust.1 pkt 1 u.ś.r.

Niesporna jest w niniejszej sprawie także okoliczność, że skarżąca wniosek o przyznanie przedmiotowych świadczeń złożyła w dniu 9 sierpnia 2016 r., a więc w okresie zasiłkowym 2016/2017, co zatem oznacza, iż rokiem kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy był rok 2015.

W tej sytuacji zasadne było doliczenie umorzonej kwoty zaległości (należności) czynszowej do dochodu rodziny skarżącej za ten rok.

Mając na względzie treść ustawy o świadczeniach rodzinnych należy stwierdzić, że organy obu instancji prawidłowo ustaliły dochód w rodzinie skarżącej, który w przeliczeniu na osobę w rodzinie przekracza kryterium dochodowe uprawniające do zasiłku rodzinnego oraz dodatków.

Zauważyć przy tym należy, że choć sytuacja trzyosobowej rodziny strony skarżącej osiągającej niewysoki dochód jest bardzo trudna, to organy administracyjne nie są uprawnione do kierowania się zasadami współżycia społecznego w sprawach dotyczących przyznawania świadczeń rodzinnych na podstawie w/w ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych.

Na poparcie tego stanowiska przytoczyć należy ugruntowane orzecznictwo sądowoadministracyjne, w którym przyjęte zostało, że decyzja w przedmiocie przyznania przedmiotowych świadczeń nie jest decyzją uznaniową (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 19 marca 2009 r., sygn. akt I SA/Wa 50/09 opubl. LEX nr 533503).

Podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ obowiązany jest dokonać ustaleń, a następnie wydać decyzję, uwzględniając wskazane w ustawie okoliczności. Brak jest w tym względzie jakiejkolwiek swobody organu co do uznania, że pomimo niespełnienia ustawowych przesłanek, świadczenie można przyznać również z uwagi na zaistniałą trudną sytuację finansową, społeczną, czy też zdrowotną strony.

Tak jak to już wyżej Sąd podkreślił, organ nie może według swojego uznania przyznać owego świadczenia kierując się zasadami współżycia społecznego, czy słuszności w sytuacji nawet bardzo ciężkich okoliczności życiowych dotyczących rodziny wnioskodawcy.

Żadne inne niż określone w ustawie kryteria nie mogą decydować o przyznaniu świadczenia.

W niniejszej sprawie nie doszło także do naruszenia zasady sprawiedliwości społecznej, wpływającej na rozumienie zasady równości. Choć sprawiedliwość społeczna łączy się z konstytucyjną zasadą równości, to nie oznacza konieczności przyznania wszystkim kategoriom obywateli (grup podmiotów) jednakowych praw i obowiązków. Poszczególne kategorie podmiotów winny być traktowane równo, tzn. według jednakowej miary, bez zróżnicowań dyskryminujących i faworyzujących, tylko wówczas, gdy u podłoża określonych regulacji prawnych leży jednakowa sytuacja faktyczna tych podmiotów (orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z 11.12.1996 r., K 11/96, OTK 1996/6/54, s. 411, aprobowane przez B. Banaszaka, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, C.H. Beck 2012, s. 53-57, nb 12). Z tych zatem względów nie doszło do naruszenia Konstytucji RP.

Wyrażona w art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasada równości wobec prawa nie daje bowiem samoistnej podstawy do przyjęcia, iż wszystkie osoby znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej, zdrowotnej i osobistej uprawnione są do przyznania świadczeń rodzinnych. Konstytucja RP stanowi jedynie o prawie do zabezpieczenia społecznego, przy czym samo powołanie się na ten przepis nie jest wystarczającą podstawą do udzielenia świadczenia z pomocy społecznej (por. wyrok SN z dnia 14 marca 2002 r., III RN 141/01, OSNP 2002, nr 24, poz. 584).

Wydane w sprawie decyzje nie naruszają także art. 71 ust. 1 Konstytucji RP. Zważyć należy, że w przepisach Konstytucji zawarte są tzw. normy programowe. Nie są one na gruncie powszechnie przyjętej doktryny normami o charakterze reguł, które nadawałyby się do bezpośredniego zastosowania i z których wynikałyby bezpośrednio prawa podmiotowe (T. Gizbert-Studnicki, A. Grabowski, Normy programowe w Konstytucji, w: J. Trzciński Charakter i struktura norm konstytucyjnych, Wyd. Sejm. 1997 r., s. 108,111-113; wyrok TK z: 27.1.1999 r." K 1/98, OTK 1999/1/3, s. 46; 10.7.2000 r" SK 21/99, OTK 2000/5/144, s. 834, aprobowane przez L. Garlickiego w: Konstytucja RP. Komentarz, Wyd. Sejm. 2003 t. III s. 1,uw. 2; s. 2 uw. 4 tiret drugie do art. 18).

Art. 71 ust. 1 zd. 1, nie może być podstawą do dochodzenia roszczeń na podstawie Konstytucji. Art. 71 ust. 1 zd. 2 formułuje prawo podmiotowe, które może być dochodzone tylko "w granicach określonych w ustawie" (art. 81 Konstytucji).

Podkreślić przy tym również należy, że utrwalony jest pogląd, iż przepisy art. 32 ust. 1 i art. 67 Konstytucji nie mogą być samoistnym źródłem roszczeń o zasiłek (por. wyrok SN z dnia 14 marca 2002 r.- III RN 141/01, OSNP 2002/24/584).

W konsekwencji powyższych ustaleń, stwierdzić należy, że kontrola zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, a do czego ograniczają się kompetencje sądu administracyjnego, jako że Sąd nie może oprzeć kontroli o kryterium słuszności czy sprawiedliwości społecznej, nie wykazała by zaskarżona decyzja, jak poprzedzająca ją decyzja o organu pierwszej instancji wydana została z naruszeniem przepisów, o którym stanowi art. 145 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny nie mógł zatem uwzględnić skargi z braku uzasadnionych ku temu podstaw i wobec tego oddalił ją w myśl art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Orzeczenie o wynagrodzeniu dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu, orzeczono na podstawie art. 250 p.p.s.a.

H.B.7.06.2017 r.