Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 182/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2009-04-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6172 Notariusze i aplikanci notarialni
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 71k par. 2
journal: Dz.U. 2002 nr 42 poz 369
law: Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Grzelak Sędziowie Sędzia WSA Ewa Marcinkowska (spr.) Sędzia WSA Danuta Szydłowska Protokolant Monika Staniszewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 kwietnia 2009 r. sprawy ze skargi M.B. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację notarialną 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz skarżącego M. B. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

VI SA/WA 182/09

UZASADNIENIE

M. B. wniósł skargę na decyzję Ministra Sprawiedliwości nr [...] z dnia [...] listopada 2008 r. wydaną w wyniku rozpoznania odwołania od uchwały nr [...] z dnia [...] września 2008 r. Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Izby Notarialnej w B., którą to decyzją Minister Sprawiedliwości działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 71k § 2 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 369, ze zm.), utrzymał zaskarżoną uchwałę w mocy.

Do wydania powyższej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

W dniu [...] września 2008 r. M. B. przystąpił do egzaminu konkursowego na aplikację notarialną, przeprowadzonego przez Komisję Egzaminacyjną do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Izby Notarialnej w B..

Uchwałą nr [...]z dnia [...] września 2008 r. Komisja Egzaminacyjna ustaliła wynik egzaminu skarżącego na 189 punktów.

Od powyższej uchwały M. B. wniósł odwołanie do Ministra Sprawiedliwości. W odwołaniu skarżący zarzucił, że pytanie nr 14 wymagało dokonania skomplikowanych obliczeń matematycznych, co oznacza, że w istocie jest ono kazusem, a tym samym narusza przepisy regulujące tryb przeprowadzenia egzaminu konkursowego, w tym w szczególności art. 71j § 1 ustawy — Prawo o notariacie. Ponadto zarzucił, że pytanie nr 90 zostało sformułowane w sposób niejasny, co pozwala na uznanie jako poprawnej zarówno odpowiedzi "A", jak i "B", a sposób sformułowania pytania nr 148 powoduje, że żadna z proponowanych odpowiedzi nie jest prawidłowa. Skarżący zarzucił również, że pytanie nr 160 było sformułowane nieprecyzyjnie, co pozwalało na uznanie, iż poprawną, z punktu widzenia obowiązujących przepisów, była także odpowiedź "C".

W związku z powyższym, skarżący wniósł o ustalenie, że wynik złożonego przez niego egzaminu wynosi 193 punkty i uznanie, że osiągnął wynik pozytywny z egzaminu konkursowego.

Minister Sprawiedliwości rozpoznając odwołanie decyzją z dnia [...] listopada 2008 r. utrzymał w mocy zaskarżoną uchwałę nr [...] z dnia [...] września 2008 r. Komisji Egzaminacyjnej w sprawie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego.

W uzasadnieniu decyzji Minister Sprawiedliwości wskazał, iż rozpoznając odwołanie poddał analizie zarówno prawidłowość przygotowania egzaminu (w tym także testu egzaminacyjnego), jak i jego przebiegu. W wyniku analizy całości dokumentacji związanej z egzaminem ustalił, że egzamin, którego skarżący był uczestnikiem, przeprowadzony został w trybie zgodnym z wymogami ustawy i rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej oraz szczegółowego trybu i sposobu przeprowadzania egzaminu konkursowego i notarialnego (Dz. U. Nr 258, poz. 2168, z późn. zm.). Ponowna analiza testu wraz z kartą odpowiedzi skarżącego i przeliczenie punktacji wykazała zaś, że wynik egzaminu konkursowego M. B. został ustalony prawidłowo, a zatem uzyskał on z egzaminu 189 punktów. Organ podkreślił przy tym, że decyzja dotycząca ustalenia wyniku egzaminu konkursowego nie jest decyzją uznaniową, w której Minister Sprawiedliwości ma możliwość wyboru i swobodnej oceny, jaki wynik kandydata może uznać za pozytywny. Ustawa w art. 71j § 3 jednoznacznie przesądza bowiem, że pozytywny wynik uzyskuje kandydat, który otrzymał co najmniej 190 punktów.

Organ nie zgodził się z zarzutami skarżącego dotyczącymi pytania nr 14 wskazując, iż prawidłowa według klucza odpowiedź "A" na to pytanie oparta jest na art. 933 § 1 i § 2 k.c., natomiast skarżący udzielił odpowiedzi "C". W ocenie organu nie jest zasadne twierdzenie odwołania, że dla udzielenia odpowiedzi na pytanie nr 14 wymagane było posiadanie kalkulatora, skoro wymagane było tylko wykonanie dwóch prostych działań matematycznych. Organ podkreślił, że przepisy art. 933 § 1 i 2 k.c. są przepisami prawa cywilnego i nie sposób zgodzić się z twierdzeniem, by wykraczały poza zakres egzaminu konkursowego. Według organu wyliczony czas na udzielenie odpowiedzi - przy niemylących pozostałych odpowiedziach - był wystarczający, ponadto skarżący opuścił salę egzaminacyjną 25 minut przed końcem egzaminu konkursowego. W tych okolicznościach zarzut, iż skarżący miał zbyt mało czasu, aby odpowiedzieć na pytanie, jest całkowicie bezzasadny.

Organ za niezasadny uznał również zarzut niejasnego sformułowania pytania nr 90, podkreślając, iż prawidłowa według klucza odpowiedź "A" na to pytanie oparta jest na art. 17 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. - Prawo wekslowe, a skarżący na to pytanie udzielił odpowiedzi "B". W ocenie organu, wbrew zarzutowi skarżącego konstrukcja tego pytania jest czytelna i logiczna. W pytaniu wskazano źródło prawa, którego dotyczy zagadnienie (prawo wekslowe), określono podstawowe zdarzenie podlegające ocenie (sytuacja prawna dłużnika) i określoną sytuację pozostającą z tym zdarzeniem w związku, a związaną z odpowiedzialnością dłużnika względem pierwszego albo kolejnego wierzyciela wekslowego i ze wskazaniem indosu, jako sposobu nabycia weksla przez kolejnego wierzyciela. Pytanie to nie wymaga zatem wyjaśnienia szczegółowego zakresu możliwej obrony dłużnika wekslowego i nie wymaga szczegółowej wiedzy o przypadkach wyjątkowych przewidzianych w prawie wekslowym, których dotyczy orzecznictwo Sądu Najwyższego powołane w odwołaniu.

Organ nie zgodził się też z zarzutami skarżącego, że pytanie nr 148 zostało sformułowane w taki sposób, iż żadna z proponowanych odpowiedzi nie jest poprawna. Organ podkreślił, iż prawidłowa według klucza odpowiedź na to pytanie to odpowiedź "A", oparta na art. 37 § 4 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, natomiast skarżący na to pytanie udzielił odpowiedzi "B". Odnosząc się do zarzutów odwołania dotyczących tego pytania organ wskazał, iż w systemie prawa cywilnego obowiązuje zasada numerus clausus czynności prawnych jednostronnych. Organ podkreślił jednocześnie, że udzielenie pełnomocnictwa jest czynnością prawną odrębną od czynności dokonywanych na jego podstawie. W omawianym wypadku należy zatem oddzielnie rozpatrywać kwestie ważności samego pełnomocnictwa od ważności umowy sprzedaży nieruchomości, dokonanych na jego podstawie. Pełnomocnictwo do zbycia nieruchomości powinno być sporządzone w formie aktu notarialnego i w przypadku, gdy umocowanie dotyczy zbycia nieruchomości objętej wspólnością ustawową małżeńską, winno być udzielone przez oboje małżonków. W sytuacji, gdy pełnomocnictwa do sprzedaży nieruchomości objętej wspólnością ustawową udziela jeden z małżonków - pełnomocnictwo to jako czynność prawna jednostronna jest bezwzględnie nieważna. Nie jest możliwe w związku z tym powołanie się na tzw. pełnomocnictwo udzielone w sposób dorozumiany, gdyż przepisy prawa jednoznacznie nakazują zachowanie formy szczególnej pod rygorem nieważności. Natomiast czynność prawna dotycząca umowy sprzedaży, w której mocodawca legitymuje się nieważnym pełnomocnictwem, jest czynnością prawną dotknięta sankcją bezskuteczności zawieszonej, w której osoba występująca w imieniu obojga małżonków działa jako falsus procurator. Ważność tak dokonanej czynności uzależniona będzie od potwierdzenia jej przez oboje małżonków. Stwierdzić zatem należy, że o ile czynność prawna polegająca na zbyciu nieruchomości na podstawie nieważnego pełnomocnictwa jest czynnością ważną, acz bezskuteczną, o tyle samo udzielenie pełnomocnictwa, w sytuacji opisanej w odpowiedzi "A" powyższego pytania, jest bezwzględnie nieważne, gdyż stosunek prawny pełnomocnictwa w ogóle nie powstał.

Za chybiony organ uznał także zarzut nieprecyzyjnego sformułowania pytania nr 160, podnosząc, iż prawidłowa według klucza odpowiedź "A" na to pytanie oparta jest na art. 6 pkt 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.), zgodnie z którym celem publicznym w rozumieniu powołanej ustawy jest opieka nad nieruchomościami stanowiącymi zabytki w rozumieniu przepisów o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Skarżący na to pytanie udzielił natomiast odpowiedzi "C". Organ podkreślił, iż przy tak sformułowanym przepisie ustawowym dla oceny spełnienia przesłanki "celu publicznego" nie ma znaczenia, kto realizuje powinność opieki nad zabytkami, istotny jest sposób sprawowania opieki. Postanowienia wskazanego przepisu ustawy o gospodarce nieruchomościami odnoszą się przede wszystkim do postępowania wywłaszczeniowego (art. 112 i n. ustawy) oraz do prawa pierwokupu (art. 109 ust. 1 pkt 1 oraz ust. 3 pkt 5 ustawy). Organ zgodził się z odwołującym, że aktem podstawowym dla regulacji opieki nad zabytkami jest ustawa o ochronie zabytków, jednak ustawa ta przewiduje wypadki, w jakich możliwe jest pozbawienie własności dotychczasowego właściciela zabytku. W odniesieniu do zabytku nieruchomego przejęcie na własność państwa, zgodnie z art. 50 ust. 4 pkt 2 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, następuje w trybie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami na wniosek konserwatora zabytków lub starosty, w sytuacji zagrożenia dla zabytku nieruchomego wpisanego do rejestru, polegającego na możliwości jego zniszczenia lub uszkodzenia (brak opieki). Zatem zastosowanie znaleźć musi w pełnym zakresie procedura wywłaszczeniowa. Ta z kolei nie byłaby możliwa, gdyby nie kwalifikacja opisanej opieki nad zabytkami w ustawie o gospodarce nieruchomościami, jako realizacji celu publicznego (art. 112 ugn). Z tej przyczyny nie można podzielić zarzutów skarżącego odnośnie tego pytania.

W konkluzji organ stwierdził, iż rozważania skarżącego przedstawione w odwołaniu, choć wskazują na swobodną umiejętność posługiwania się literaturą prawniczą, to jednak pomijają istotę postawionego w pytaniu zagadnienia. W kontekście argumentów podniesionych w odwołaniu, stwierdzić bowiem należy, że urzeczywistnienie właściwej opieki nad zabytkami nie byłoby możliwe, gdyby nie wskazane wyżej rozwinięcie opieki nad zabytkami w ustawie o gospodarce nieruchomościami. Dlatego odpowiedź "C", sugerowana w odwołaniu jako poprawna, nie może zostać uznana za prawidłową.

W skardze na tę decyzję skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie M. B. zarzucił organowi:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego tj.:

- art. 71j § 1 ustawy z dnia 14 lutego 1991 roku - Prawo o notariacie poprzez błędne przyjęcie, że udzielone przez skarżącego odpowiedzi na pytania nr: 14, 90, 148 i 160 egzaminu konkursowego są nieprawidłowe i jednoczesne przyjęcie, że wymienione pytania zostały przygotowane zgodnie z wymogami ustawy prawo o notariacie;

- art. 71j § 3 ustawy - Prawo o notariacie poprzez błędne przyjęcie, że skarżący nie uzyskał pozytywnego wyniku z egzaminu konkursowego na aplikację notarialną,

2 . naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, tj.:

- art. 7 oraz art. 8 k.p.a. poprzez rozstrzygnięcie wszelkich wątpliwości co do zakresu egzaminu konkursowego na aplikację notarialną oraz treści pytań wskazanych w odwołaniu na niekorzyść skarżącego;

- art. 10 § 1 k.p.a. poprzez uniemożliwienie przed wydaniem decyzji wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów, co pozbawiło skarżącego możliwości właściwej obrony swoich praw i interesów,

- art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez poczynienie błędnych ustaleń faktycznych i nierozważenie w sposób wnikliwy i wszechstronny zebranego w sprawie materiału dowodowego,

- art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak merytorycznego ustosunkowania się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji do zarzutów oraz wątpliwości podnoszonych przez skarżącego w odwołaniu.

Wniósł w związku z tym o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że organ ustosunkowując się do zarzutów wskazanych w odwołaniu, dokonał jedynie ich pobieżnej oceny i nie odniósł się do nich w sposób precyzyjny i jednoznaczny, nie uzasadnił również w sposób nie budzący wątpliwości dlaczego odmawia ich uwzględnienia, w oparciu o obowiązujący stan prawny, doktrynę oraz orzecznictwo sądowe.

Skarżący ponownie zarzucił, że wbrew zapisom art. 71j § 1 ustawy - Prawo o notariacie pytanie zawarte w teście konkursowym nr 14 nie spełniało norm tego przepisu i było w istocie kazusem, którego odpowiedź nie wynikała wprost z przepisów prawa. Przyznał, że pytanie to zostało oparte na przepisie art. 933 § 1 i § 2 k.c., jednak do udzielenia na nie odpowiedzi, należało dokonać wyliczeń matematycznych wykraczających poza zasady egzaminu konkursowego. W ocenie skarżącego, w sytuacji gdy odpowiedź na pytanie nie wynika wprost z przepisu prawa, co jest zasadą oraz gdy na jedno pytanie ustawodawca przewidział przy rozwiązywania testu tylko 57,6 sekund, dokonywanie dwóch działań, nawet matematycznie prostych stało w sprzeczności z regułą określoną w art. 71j § 1 ustawy - Prawo o notariacie. Podstawą nieuwzględnienia powyższego zarzutu nie może być natomiast bezzasadne tłumaczenie Ministra Sprawiedliwości, że skarżący opuścił salę na 25 minut przed upływem regulaminowego czasu i mógł dokonać sprawdzenia swoich odpowiedzi.

Podobnie zdaniem skarżącego, Minister Sprawiedliwości niezasadnie oddalił podnoszone w odwołaniu zarzuty odnośnie pytania nr 90. W ocenie skarżącego, na tak sformułowane pytanie, prawidłowa jest zarówno odpowiedź "A" wskazana w teście odpowiedzi, jak też odpowiedź "B", zakreślona przez niego w teście. Zdaniem skarżącego pytanie nr 90 zostało zadane w sposób niedookreślony. Z treści pytania nie wynika, jak twierdzi w decyzji organ, że chodziło o generalną zasadę wyrażoną w art. 17 Prawa wekslowego. Pytanie sformułowano w sposób wskazujący, że chodzi o wszystkie możliwe przypadki odpowiedzialności dłużnika wekslowego wobec wierzyciela wymienione w Prawie wekslowym. Skarżący zarzucił, że organ w uzasadnieniu swojego stanowiska w ogóle nie ustosunkował się do zarzutów podnoszonych w odwołaniu o braku wskazania rodzaju indosu, zaś powołane orzeczenia Sądu Najwyższego potraktował jako "przypadki wyjątkowe".

Skarżący podtrzymał także zarzuty odnośnie pytania nr 148 wskazując, iż na tak sformułowane pytanie żadna z proponowanych odpowiedzi nie jest poprawna. W szczególności nie można za trafną uznać odpowiedzi zawartej w teście pod literą "A". W ocenie skarżącego argumentacja przedstawiona w decyzji wskazuje na niezrozumienie przez organ treści art. 37 k.r.o. Powołując się na poglądy doktryny skarżący podniósł, że tylko jednostronne czynności prawne prowadzące do zbycia, obciążenia, odpłatnego nabycia nieruchomości oraz pozostałe enumeratywnie wymienione w treści § 1 art. 37 k.r.o. czynności prawne są bezwzględnie nieważne, jeżeli zostały dokonane bez zgody drugiego małżonka. Do takich czynności nie należy zaś udzielenie pełnomocnictwa na sprzedaż nieruchomości. Czynność ta nie prowadzi bowiem do zbycia nieruchomości, a jest jedynie czynnością upoważniającą. Wbrew twierdzeniu organu zawartym w decyzji, nie jest również przesądzona w systemie prawa cywilnego zasada numerus clausus czynności jednostronnych. Wręcz przeciwnie, kwestia ta pozostaje sporną. Skarżący podkreślił, że żaden z przepisów prawa cywilnego regulujących instytucję pełnomocnictwa nie nakłada na mocodawcę wymogu uzyskania zgody osoby trzeciej na jego udzielenie. Udzielenie pełnomocnictwa należy do kompetencji każdej osoby posiadającej zdolność do czynności prawnych.

Skarżący nie zgodził się także ze stanowiskiem i argumentacją Ministra Sprawiedliwości zawartą w decyzji, a odnoszącą się do pytania nr 160. Zdaniem skarżącego pytanie nr 160 zostało sformułowane nieprecyzyjnie, co powodowało, że poprawną i właściwą odpowiedzią, z punktu widzenia obowiązujących przepisów prawa, była odpowiedź "C", a nie tylko odpowiedź "A", przyjęta jako prawidłowa w kluczu odpowiedzi Komisji Egzaminacyjnej. Skarżący podkreślił, iż nie ulega żadnej wątpliwości, że obowiązki wynikające z opieki nad zabytkami są powinnością ustawową właściciela lub posiadacza zabytku, które zostały na niego nałożone w ustawie o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Na tak postawione pytanie odpowiedź zawarta pod literą "C" jest w świetle obowiązujących przepisów prawa jak najbardziej poprawną i prawidłową, bowiem opieka nad nieruchomościami stanowiącymi zabytki w rozumieniu przepisów o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, stanowi realizację powinności ustawowej nie mającej rozwinięcia w przepisach ustawy o gospodarce nieruchomościami. To ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami reguluje całościowo problematykę opieki nad zabytkami. Natomiast ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami odwołuje się do instytucji zabytku jedynie w kilku artykułach. Jednakże żaden z przepisów tej ustawy nie definiuje pojęcia opieki nad zabytkami, ani nie rozwija przepisów ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami w zakresie opieki nad nimi sprawowanej. Całkowicie zatem, pozbawionym oparcia w powołanych przepisach prawa, jest twierdzenie Ministra Sprawiedliwości, że takim rozwinięciem opieki nad zabytkami są przepisy dotyczące wywłaszczania nieruchomości. Przepisy te regulują bowiem tryb wywłaszczenia wszelkich nieruchomości przeznaczonych na cele publiczne lub co do których wydana została decyzja o ustaleniu lokalizacji celu publicznego i nie są przepisami dotyczącymi regulacji samej opieki nad nieruchomościami stanowiącymi zabytki w rozumieniu przepisów o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Zdaniem skarżącego - wbrew twierdzeniom organu - pytanie to nie zostało sformułowane w sposób jasny i precyzyjny, jak wymagają tego przepisy egzaminu na aplikację notarialną. Minister Sprawiedliwości nie uwzględnił również faktu, że obowiązki w zakresie opieki nad zabytkami nałożone przepisami ustawy o ochronie zbytków i opiece nad zabytkami mają szersze zastosowanie, bowiem dotyczą wszystkich osób będących właścicielami i posiadaczami terytorialnego, zaś normy prawne zawarte w ustawie o gospodarce nieruchomościami w przeważającej większości adresowane są do Skarbu Państwa i jednostek samorządu terytorialnego. Powyższe jednoznacznie wskazuje, że pytanie nr 160 sformułowane zostało w taki sposób, że poprawną i właściwą odpowiedzią, z punktu widzenia obowiązujących przepisów, była również odpowiedź "C", a nie jak przyjął błędnie organ - tylko odpowiedź "A".

Skarżący podkreślił ponadto, że przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego nakładają na organy administracji publicznej obowiązek podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz jej załatwienia mając na uwadze interes społeczny i słuszny interes obywatela, zebranie i rozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, zapewnienie stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i zgłoszonych żądań oraz wszechstronnego wyjaśnienia zawartego rozstrzygnięcia w uzasadnieniu decyzji. Ponadto na mocy art. 8 k.p.a. obowiązane są prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębić zaufanie obywateli do organów Państwa. Zdaniem skarżącego Minister Sprawiedliwości nie wyjaśnił w sposób precyzyjny i jednoznaczny, dlaczego odmawiając uwzględnienia jego zarzutów przyjął, iż nie może on uzyskać pozytywnego wyniku z egzaminu konkursowego tym bardziej, że brakowało mu jedynie jednego punktu do zmiany uchwały Komisji Konkursowej. Skarżący podniósł też, iż przed wydaniem skarżonej decyzji organ nie poinformował go, że może wypowiedzieć się co do zebranych dowodów i materiałów, przez co uniemożliwił mu należytą obronę swoich praw i interesów. W tym zakresie organ uchybił zatem zasadom postępowania administracyjnego, w tym w szczególności art. 7, art. 8, art. 10 § 1, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a.

Minister Sprawiedliwości w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji odnośnie kwestionowanych przez skarżącego pytań egzaminacyjnych. Odnosząc się natomiast do zarzutów skargi dotyczących naruszenia przepisów postępowania organ podkreślił, iż dokonał oceny wszystkich okoliczności na podstawie całokształtu materiału dowodowego, a w uzasadnieniu decyzji w sposób obszerny i szczegółowy odniósł się do wszystkich sformułowanych w odwołaniu zarzutów. Organ przyznał, że przed wydaniem decyzji stronie nie umożliwiono wypowiedzenia się co do zebranych dowodów w sprawie, jednak nie miało to istotnego wpływu na rozstrzygniecie, gdyż materiał dowodowy istniejący w sprawie ogranicza się do dokumentacji egzaminu, którego skarżący był uczestnikiem i który jest mu znany.

Skarżący w piśmie procesowym z dnia [...] kwietnia 2009 r. podtrzymał zarzuty skargi przedstawiając dodatkową argumentację odnośnie kwestionowanych pytań nr 148 oraz nr 160.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną /uchwałę/ lub postanowienie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji lub postanowienia. Sąd nie bada więc celowości, czy też słuszności zaskarżonego aktu.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

Dokonując oceny zasadności wniesionej przez M. B. skargi na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] listopada 2008 r. Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Przy wydaniu zaskarżonej decyzji, zdaniem sądu, doszło bowiem do naruszenia wskazanych przez skarżącego przepisów prawa materialnego.

Postępowanie konkursowe na aplikację notarialną jest postępowaniem administracyjnym, które przeprowadza powołany w tym celu organ Komisja Egzaminacyjna do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości danej Izby Notarialnej, od której rozstrzygnięcia przysługuje stronie odwołanie do Ministra Sprawiedliwości.

Zgodnie z art. 71j ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie (Dz. U. z 2002r. Nr 42, poz. 369, ze zm.) egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Kandydat może wybrać tylko jedną odpowiedź. Za każdą prawidłową odpowiedź kandydat uzyskuje 1 punkt. Test sprawdza komisja w składzie, który przeprowadza egzamin konkursowy. Pozytywny wynik z egzaminu konkursowego otrzymuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 190 punktów.

Przepis art. 71b § 3 ustawy – Prawo o notariacie stanowi natomiast, że egzamin konkursowy ma za zadanie i polega na sprawdzeniu wiedzy kandydata na aplikanta notarialnego, z zakresu prawa: konstytucyjnego, cywilnego, postępowania cywilnego, gospodarczego, spółek prawa handlowego, pracy i ubezpieczeń społecznych, rodzinnego i opiekuńczego, administracyjnego, postępowania administracyjnego, finansowego, europejskiego, prywatnego międzynarodowego, ustroju sądów, samorządu notarialnego i innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej, a także warunków wykonywania zawodu notariusza i etyki tego zawodu .

W nawiązaniu do treści wyżej zacytowanych przepisów Sąd uznał za trafny zarzut skarżącego polegający na wadliwym skonstruowaniu pytania nr 14, które było w rzeczywistości kazusem opartym na przepisach art. 933 § 1 i 2 k.c.

Pytanie brzmiało:

"Zgodnie z Kodeksem cywilnym, gdy spadkodawca pozostawił czworo rodzeństwa i jednego z rodziców, gdyż drugi zmarł wcześniej, to żyjący rodzic dziedziczy z ustawy:

A. 3/8 całości spadku,

B. 1/5 całości spadku,

C. 1/4 całości spadku."

Udzielenie prawidłowej odpowiedzi na tak skonstruowane pytanie wymagało od kandydata wykazania się nie tylko znajomością przepisów dotyczących zasad dziedziczenia ustawowego zawartych w paragrafach 1 i 2 art. 933 k.c., lecz również umiejętnością zastosowania tych przepisów do określonego stanu faktycznego opisanego w tym pytaniu. Egzamin konkursowy na aplikację notarialną polega, zgodnie z treścią przepisu art. 71b § 3 ustawy, na sprawdzeniu wiedzy kandydata na aplikanta, z zakresu prawa, ale nie na wykazaniu się przez kandydata umiejętnością stosowania przepisów prawa w praktyce. Pytania oraz zawarte w nich, zgodnie z kluczem, odpowiedzi prawidłowe, muszą zatem wynikać z konkretnych przepisów prawa. Należy zgodzić się z organem, że udzielenie odpowiedzi prawidłowej na to pytanie wymagało, przy wykazaniu się znajomością przepisów art. 933 § 1 i 2 k.c., wykonania dwóch prostych działań matematycznych na ułamkach. Kazus zawarty w pytaniu nr 14 nie był więc trudny. Jednak, w ocenie Sądu, tak skonstruowane pytanie, niezależnie od stopnia jego trudności, nie powinno znaleźć się w teście egzaminacyjnym na aplikację, który ma za zadanie sprawdzić wiedzę kandydata ze znajomości przepisów prawa.

W ocenie Sądu - jeśli chodzi natomiast o pytania nr 90, nr 148 oraz nr 160 - uznać należy, iż organ prawidłowo, w sposób wszechstronny i przekonywujący odniósł się do zarzutów podniesionych przez skarżącego w odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej nr [...] z dnia [...] listopada 2008 r. Minister w sposób pełny przedstawił obowiązujący w tej materii stan prawny oraz wyjaśnił stronie skarżącej, dlaczego jej stanowisko nie znajduje uzasadnienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny podziela w pełni dokonaną przez Ministra Sprawiedliwości materialnoprawną ocenę stawianych zarzutów, uznając, iż w świetle obowiązujących przepisów prawa strona skarżąca udzieliła niepoprawnych odpowiedzi na te pytania. Sporne pytania testowe mieszczą się w ramach zakresu przedmiotowego egzaminu konkursowego na aplikację notarialną. Zostały sformułowane zgodnie z zaleceniem zawartym w przepisie art. 71j § 1 ustawy – Prawo o notariacie, zaś odpowiedź wskazana przez organ, jako właściwa - wynika z poprawnego w tym zakresie klucza odpowiedzi załączonego do testu. Pytania te oparte były na przepisach prawa i zostały sformułowane jednoznacznie, a wśród propozycji odpowiedzi była wyłącznie jedna poprawna odpowiedź. Absolwent wydziału prawa, a więc osoba przygotowana teoretycznie, winna rozumieć ich sens i istotę. Udzielenie przez skarżącego błędnych odpowiedzi na te pytania było, w ocenie Sądu, wynikiem czynienia przez niego pewnych dodatkowych założeń nie wynikających z treści pytania oraz jego własnej interpretacji przepisów.

Wobec tego, że uchwałą Komisji Egzaminacyjnej nr [...] z dnia [...] września 2008 r., utrzymaną w mocy decyzją Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] listopada 2008 r., ustalony został wynik egzaminu konkursowego skarżącego na 189 punktów, a jedno z pytań, zdaniem Sądu, zostało sformułowane nieprawidłowo, zasadnym było uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Stwierdzając, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu, Sąd działał na podstawie art. 152 p.p.s.a.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a.