Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 15/06
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2006-12-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6163 Gospodarowanie nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Stahl /spr./ Sędziowie Alicja Plucińska – Filipowicz Zygmunt Zgierski Protokolant Agnieszka Majewska po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2006 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej W. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 15 września 2005 r. sygn. akt II SA/Po 1131/03 w sprawie ze skargi W. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] marca 2003 r. nr [...] w przedmiocie nieodpłatnego przyznania własności działki oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 15 września 2005 r. oddalił skargę W. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] marca 2003 r.Nr [...] w przedmiocie nieodpłatnego przyznania własności działki.

W uzasadnieniu Sąd wyjaśnił, że W. D. wniosła pismem z dnia 12 sierpnia 2002 r. o przyznanie jej prawa własności dwóch działek, położonych we wsi K. pow. Ś., przekazanych w 1975 r. jako gospodarstwo rolne na rzecz Skarbu Państwa, tzn.1/ działki obejmującej budynek mieszkalny i budynki gospodarcze, wydzielonej do bezpłatnego dożywotniego użytkowania J. Z. i W. D. decyzją Naczelnika Miasta i Gminy K. z dnia 7 kwietnia 1975 r. nr [...];2/działki niezabudowanej o pow.0,50 ha, oddanej powyższą decyzją w bezpłatne użytkowanie dożywotnie J. Z.

We wniosku stwierdzono, że sporna nieruchomość stanowiła współwłasność W. D. i jej brata J. Z. W 1975 r. została przejęta na własność Skarbu Państwa z jednoczesnym przyznaniem obu współwłaścicielom prawa dożywotniego użytkowania lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarczych oraz z przyznaniem J.Z. prawa dożywotniego użytkowania działki gruntu rolnego o pow. 0,50 ha. Nieruchomości te były użytkowane przez J.Z. i jego siostrę a mojego śmierci przez W. D. i jej zstępnych. W. D. we wniosku powołała się na przepis art. 118 ust.1 ,2 i 2a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników(Dz.U. z 1991 r.,Nr 7,poz.24 ze zm.).

Starosta P. w dniu 30 stycznia 2003 r. podjął, na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. w związku z wystąpieniem do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu o ewentualne stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy K. w dnia 7 kwietnia 1975 r. w części dotyczącej przyznania W. D. prawa bezpłatnego użytkowania lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarczych z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Skarbowi Państwa za spłaty pieniężne, postanowienie o zawieszeniu z urzędu przedmiotowego postępowania w zakresie nieodpłatnego nadania na własność na rzecz W. D. części działki na której znajdują się lokal mieszkalny i budynki gospodarcze przydzielone do dożywotniego użytkowania (nr geod.działki 531/5 część).Od postanowienia tego W. D. nie wniosła zażalenia.

Decyzją z dnia [...] lutego 2003r. Starosta P. orzekł o umorzeniu jako bezprzedmiotowego postępowania w pozostałym zakresie, tzn. w części dotyczącej nadania na własność W. D. części działki gruntu rolnego przyznanego do bezpłatnego użytkowania J. Z., powołując się na przepis art. 118 ust.2a pow.ustawy wskazujący kto może ubiegać się o przyznanie tytułu własności we wskazanym trybie. Wyjaśnił przy tym , że wniosek W.D. w pozostałym zakresie będzie rozstrzygnięty odrębną decyzją.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu decyzją z dnia [...] marca 2003 r. uchyliło tę decyzję i orzekło o odmowie nieodpłatnego nadania na własność W. D. działki gruntu przydzielonej do bezpłatnego dożywotniego użytkowania J. Z., posiadającej ozn. geod.obręb K. ,ark.mapy 6,działka nr 521/5 część, o pow.0,50 ha, zapis w KW nr [...] jako własność Gminy K. Zdaniem organu odwoławczego powołany przepis stanowi o braku podstaw do przyznania tej działki W. D. ale orzeczenie powinno zapaść w formie decyzji merytorycznej , a nie w formie decyzji umarzającej postępowanie jako bezprzedmiotowe.

W skardze do Sądu W. D. wnosiła o uchylenie tej decyzji i orzeczenie o nieodpłatnym nabyciu przez nią wskazanej działki. Następnie skarżąca zmodyfikowała żądania wnosząc o uchylenie decyzji I i II instancji i orzeczenie merytoryczne odnośnie bezpłatnego nabycia działki zabudowanej lub przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zdaniem skarżącej decyzja zaskarżona została wydana na niekorzyść strony odwołującej się , z naruszeniem art. 139 k.p.a.(błędnie wskazano art.138 k.p.c.),nie wyjaśniono wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych sprawy,naruszono art. 118 ust.1 i 2 pow.ustawy poprzez odmowę przyznania prawa własności do zarówno całości jak i części działki. Nie uwzględniono faktu, że skarżąca jest spadkobierczynią po J. Z. wobec czego nabyła prawo do przyznania jej prawa własności niezabudowanej nieruchomości.

Na rozprawie pełnomocnik skarżącej przyznała, że sporny grunt nadany wskazaną decyzją w użytkowanie dożywotnie J.Z. nie może być nadany skarżącej w trybie administracyjnym. skarżaca nadesłała także mapę ewidencyjną działki gruntu nr 531/5 i wypis z rejestru gruntów i podniosła, że w istocie nie ubiegała się o przyznanie własności działki niezabudowanej a jedynie nieruchomości zabudowanej a tym samym niedopuszczalne było merytoryczne negatywne rozstrzygnięcie wniosku w zakresie całej działki nr 531/5.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznał skargę za niezasadną, podnosząc że postanowienie o zawieszeniu postępowania w części dotyczącej nieodpłatnego nabycia nieruchomości zabudowanej, oddanej do wspólnego użytkowania J.Z. i W. D. nie zostało zaskarżone i stało się prawomocne.Z tego względu zaskarżona decyzja mogła odnosić się tylko do działki niezabudowanej – gruntu rolnego o pow. 0,50 ha i tylko w tym zakresie W. D. mogła wnieść odwołanie a następnie skargę.Kwestia ewentualnego nabycia przez W.D. własności działki zabudowanej będzie rozstrzygnięta odrębną decyzją i zasadnie Starosta ograniczył się do rozpoznania wniosku tylko w odniesieniu do gruntu niezabudowanego. Tytuł do tego gruntu w oparciu o decyzję z 1975 r. uzyskał tylko J.Z. na mocy art. 12 ust.1 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne(Dz.U. Nr 21,poz.118).Ponieważ skarżąca jako siostra nie jest zstępnym osoby uprawnionej do użytkowania gruntu brak było przesłanek do przypisania jej prawa wnioskowania o nieodpłatne przekazanie prawa własności przedmiotowej działki gruntu rolnego(art. 118 ust.1 i 2a pow.ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Za niezasadny uznał Sąd także zarzut naruszenia art. 139 k.p.a., wskazując że utrwalona jest linia orzecznictwa w myśl której taka zmiana treści decyzji ( zastąpienie w stanie faktycznym i prawnym sprawy umorzenia postępowania - merytorycznym rozstrzygnięciem o odmowie nieodpłatnego przyznania prawa własności gruntu ) nie narusza zasady reformationis in peius.

Pełnomocnik W. D. zaskarżyła powyższy wyrok wnosząc o uchylenie go w całości i przyznanie skarżącej nieodpłatnie prawa własności zabudowanej nieruchomości ozn . jako działka nr 531/5 ark 6 obręb K. Gm. K. i zasądzenie kosztów procesu oraz , ewentualnie ,o uchylenie orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania .

Pełnomocnik zarzuciła: 1/niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych i prawnych oraz sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego materiału dowodowego przez pominięcie ustalenia, że skarżąca jako jedyna spadkobierczyni po J.Z. nabyła na podstawie pkt I pakt 5 w zw. z pakt 1 decyzji Naczelnika Miasta i Gminy K. z 7 kwietnia 1975 r.prawo do samodzielnego ubiegania się o przyznanie jej nieruchomości objętej wnioskiem, która wbrew twierdzeniom Sądu jest nieruchomością zabudowaną;2/naruszenie przepisu art. 139 k.p.c.(chyba chodziło o 139 k.p.a.)poprzez przyjęcie,iż uchylenie decyzji umarzającej postępowanie i wydanie decyzji odmownej w sprawie przyznania nieruchomości nie stanowi zmiany na niekorzyść skarżącej gdy tymczasem decyzja i wyrok pozbawiają W.D. możliwości realizacji uprawnienia nabytego na podstawie p.I 5 decyzji z dnia 7 kwietnia 1975 r.;3/naruszenie prawa materialnego wskutek błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania przepisu art. 118 ust.1 i 2 ustawy z 20 grudnia 1990 r. oraz p.I decyzji z dnia 7 kwietnia 1975 r. przez odmowę przyznania zainteresowanej zarówno całości jak i części działki gdy zgodnie z pow.art. 118 ust.2 organ był ustawowo zobowiązany do przyznania skarżącej własności nieruchomości w zakresie wynikającym z powołanej decyzji o przekazaniu gospodarstwa rolnego Państwu;4/wskazane naruszenia przepisów postępowania i prawa materialnego stanowią uchybienia mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bo odmowa przyznania całej działki nr 531/5 pozbawiła skarżącą możliwości realizacji nabytego prawa podmiotowego do nabycia zarówno całości jak i części zabudowanej nieruchomości ozn.geod.jako działka nr 531/5 ark.6 obr.K.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Przede wszystkim należy wyjaśnić , że skarga kasacyjna jest sformalizowanym środkiem prawnym i m.in. z tego względu przepis art.175 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi(Dz.U. Nr 153,poz. 1270 ze zm.)wprowadza wymóg sporządzania skargi kasacyjnej przez adwokata lub radcę prawnego, którzy powinni dawać rękojmię należytego sporządzenia tej skargi. Zgodnie z art.176 P.p.s.a. skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom przypisanym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany.W sytuacji gdy Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, spełnienie wskazanych ustawowych wymogów ma szczególne znaczenie.W myśl art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:1/naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;2/naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Podstawy skargi kasacyjnej W. D. w większości nie spełniają powyższych wymogów, co ogranicza zakres rozpoznania skargi. Także oczekiwania dotyczące uchylenia wyroku i przyznania skarżącej nieodpłatnie prawa własności zabudowanej nieruchomości są nieprawidłowe, bo ani Naczelny Sąd Administracyjny ani wojewódzkie sądy administracyjne nie rozpoznają spraw merytorycznie co do ich istoty, nie zastępują organów administracji a tylko dokonują kontroli legalności zaskarżonych decyzji ( i orzeczeń) . Naczelny Sąd Administracyjny nie może zatem "przyznać Skarżącej nieodpłatnie własności zabudowanej nieruchomości...",ponadto zaskarżona do sądu decyzja nie dotyczyła zabudowanej nieruchomości tylko działki gruntu rolnego ( w sprawie nieruchomości zabudowanej ma być wydana odrębna decyzja a postępowanie administracyjne jest zawieszone).

Przechodząc do zarzutów skargi kasacyjnej należy je uznać za niezasadne i w większości wadliwie sformułowane.Zarzuty dotyczące naruszenia prawa procesowego nie zawierają wskazania przepisów , które stosował i które, zdaniem wnoszącej skargę , naruszył Sąd I instancji. Pierwszy z zarzutów jest niejasno sformułowany a przede wszystkim nie zawiera wskazania jakiegokolwiek naruszonego przepisu procedury sądowoadministracyjnej ani nawet procedury administracyjnej. Nie jest rzeczą naczelnego Sadu Administracyjnego wyręczanie pełnomocnika i dokonywanie ustaleń o jakie naruszenia i jakich przepisów chodzi. Drugi zarzut również nie wskazuje naruszonego przepisu procedury sądowoadministracyjnej i powtarza błędne określenie naruszonego przepisu ( kodeksu postępowania administracyjnego a nie kodeksu postępowania cywilnego) art. 139 którego Sąd I instancji nie stosował (już w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd wskazywał , że błędnie w piśmie procesowym rozszerzającym zarzuty skargi powołano przepis art. 139 k.p.c. a nie art. 139 k.p.a.).Gdyby nawet uznać dopuszczalność zarzutu skargi kasacyjnej odnoszącego się do naruszenia k.p.a.( co jest kwestią dyskusyjną) to i tak byłby on niezasadny. W orzecznictwie sądowym ugruntowane jest stanowisko iż uchylenie przez organ odwoławczy decyzji umarzającej postępowanie i wydanie decyzji merytorycznej o odmowie przyznania określonego świadczenia(uprawnienia), nie ma istotnego wpływu na wynik sprawy i nie prowadzi do naruszenia zakazu reformationis in peius.

Zarzut naruszenia prawa materialnego – art.118 ust.1 i 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników ( Dz.U. z 1991 r.,Nr 7,poz.24 ze zm.,)jest – w świetle brzmienia powołanych przepisów – oczywiście niezasadny. Przede wszystkim ponownie pojawia się zarzut sprzecznej z prawem odmowy przyznania całości jak i części działki podczas gdy zakres rozpoznania sprawy przez Sąd I instancji wyznaczał przedmiot zaskarżonej decyzji, zawężony do działki gruntu rolnego. Ponadto w sytuacji gdy grunt rolny był przyznany w dożywotnie użytkowanie tylko J. Z. to w sprawie miał zastosowanie przepis art. 118 ust.2a pow. ustawy. Uprawnienie do przyznania prawa własności działki określonej w ust.1 lub 2 w świetle powołanego przepisu ma zstępny osoby uprawnionej a W. D. nie jest zstępnym J. Z. Przepis na który powołano się w skardze kasacyjnej (art.118 ust.2 pow.ustawy) odnosi się do prawa własności działki zabudowanej a tej kwestii zaskarżona decyzja nie rozstrzygała.

Zarzut 4 skargi kasacyjnej jest niejasny i niezrozumiały, stanowi połączenie zarzutów procesowych i materialnych bez wskazania konkretnych naruszonych przepisów i ponownie odnoszony jest do odmowy nabycia zarówno całości jak i części zabudowanej nieruchomości ozn.geod. jako działka nr 531/5.

Z wyjaśnień na rozprawie i z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika, że zarzuty skarżącej dotyczą m.in. wadliwego ,jej zdaniem, oznaczenia działek - zabudowanej ,do wspólnego użytkowania przez W. D. i J. Z. i działki rolnej, przekazanej do użytkowania tylko J. Z. - oraz ich granic, określonych w decyzji z dnia 7 kwietnia 1975 r. tylko poprzez odesłanie do księgi wieczystej. Nie są to sprawy które mogą być badane i rozstrzygane w tym postępowaniu.

Zważywszy zatem, że zarzuty skargi kasacyjnej nie były zasadne, na podstawie art. 184 P.p.s.a. skargę należało oddalić.