Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1131/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2020-12-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art 24 ust. 2a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Jerzy Solarski Sędziowie WSA Piotr Godlewski AWSA Karina Gniewek-Berezowska /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 16 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi B. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego ( dalej: "Kolegium", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") z dnia [...] sierpnia 2020 r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta ( dalej: "organ I instancji") z dnia [...] lipca 2020 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia B. P. ( dalej: "skarżąca") prawa do świadczeń rodzinnych.

W podstawie prawnej decyzji wskazano art. 17 pkt 1 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 256, ze zm.; dalej: "k.p.a.") oraz art. 2, art. 4, art. 5, art. 6 ust. 1, art. 8, art. 13, art. 24 ust. 1 , ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111, ze zm.).

Wydanie decyzji organu II instancji nastąpiło po dokonaniu następujących ustaleń faktycznych: decyzją z dnia [...] lipca 2020 r. , nr [...], organ I instancji odmówił skarżącej świadczeń rodzinnych w postaci: zasiłku rodzinnego na dziecko, S. S., w kwocie 124,00 zł miesięczne, na okres od 1 października 2019 r. do 31 października 2019 r.; zasiłku rodzinnego na dziecko, J. Z., w kwocie 95,00 zł miesięczne, na okres od 1 października 2019 r. do 31 października 2019 r.; dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego, S. S., w kwocie 110,00 zł miesięcznie, na okres od 1 maja 2019 r. do 31 października 2019 r. W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że w dniu 8 czerwca 2020 r. wpłynął wniosek skarżącej o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na okres zasiłkowy 2018/2020 wraz z aktualnym wyrokiem sądowym w sprawie orzeczenia o niepełnosprawności. Wyrok sądowy przedstawiony przez stronę z dnia 26 lutego 2020 r. uprawomocnił się w dniu 5 marca 2020 r. Z uwagi na to, iż do dnia złożenia przez stronę wniosku minęło więcej niż 3 miesiące, a także zważając na to, że okres zasiłkowy 2018/2019 upłynął z końcem października 2019 r. odmówił prawa do wnioskowanych świadczeń.

W odwołaniu skarżąca podniosła, że termin do składania dokumentów mijał 5 czerwca 2020 r. W tym dniu jej młodsze dziecko bardzo źle się czuło, a nie mogła zostawić go pod niczyją opieką. Wyjaśnia, że korzystała z teleporady lekarskiej. Złożone dokumenty zostały dostarczone 8 czerwca 2020 r [pic](poniedziałek). W związku z tym zwróciła się o przywrócenie terminu. Jako powód wskazała niepoinformowanie jej przez Sąd o konieczności złożenia prośby o wydanie klauzuli pełnomocności wyroku. W związku z czym czekała bardzo długo na informacje. W dniu 13 maja 2020 r. podczas próby złożenia niezbędnych dokumentów w MOPR została poinformowana, że potrzebny jest jeszcze dokument z Sądu. Dzień po jego otrzymaniu złożyła go w siedzibie MOPR. Podniosła przy tym, że sytuacja epidemiologiczna spowodowana COVID-19 utrudniła szybsze otrzymanie orzeczenia, z powodu procedur, które zostały wprowadzone. Kolegium nie podzieliło powyższych zarzutów i opisaną na wstępie decyzją utrzymało decyzję organu I instancji w mocy.

Wyjaśniło, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza przepisów postępowania administracyjnego i przepisów prawa materialnego normujących kwestie związane z ustaleniem prawa do świadczeń rodzinnych.

Przytaczając przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych wyjaśniło, że świadczeniami rodzinnymi są zasiłek rodzinny oraz dodatki do zasiłku rodzinnego ( art. 2 pkt 1 u.ś.r.). Do zasiłku rodzinnego przysługują dodatki z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego (art. 8 pkt 5). Prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, z wyjątkiem świadczeń, o których mowa w art. 9, art. 14, art. 15, art. 15a, art. 15b, art. 16, art. 17 i art. 17c (art. 24 ust. 1). Prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego (art. 24 ust. 2). Jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności (art. 24 ust. 2a). Okresem zasiłkowym jest okres od dnia 1 listopada do dnia 31 października następnego roku kalendarzowego, na jaki ustala się prawo do świadczeń rodzinnych ( art. 3 pkt 10). Dodatek z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka przysługuje matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, a także osobie uczącej się na pokrycie zwiększonych wydatków związanych z rehabilitacją lub kształceniem dziecka w wieku:

1) do ukończenia 16. roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności;

1) powyżej 16. roku życia do ukończenia 24. roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym albo o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 13 ust. 1). W wysokości 90,00 zł na dziecko w wieku do ukończenia 5. roku życia; 110,00 zł na dziecko w wieku powyżej 5. roku życia do ukończenia 24. roku życia (art. 13 ust. 2).

Po przeanalizowaniu akt sparwy organ stwierdził, że skoro skarżąca złożyła w dniu 8 czerwca 2020 r. wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na okres zasiłkowy 2018/2019 i do tego wniosku dołączyła wyrok Sądu Rejonowego z dnia 26 lutego 2020 r. sygn. akt [...] oddalający jej odwołanie od orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie, którym utrzymano orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności dla Miasta zaliczające S. S. do osób niepełnosprawnych do dnia 24 kwietnia 2022 r., i wyrok ten uprawomocnił się w dniu 5 marca 2020 r., to organ nie ma prawnej możliwości, przyznania świadczenia rodzinnego "wstecz", czyli za miesiące poprzedzające złożenie wniosku. Podkreślił, że termin z art. 24 ust. 2a u.ś.r. ma charakter terminu prawa materialnego, nie podlega modyfikacji i nie jest dopuszczalne jego przywrócenie

W razie niezachowania terminu strona nie może żądać przyznania świadczenia wstecz, powołując się na brak możliwości wcześniejszego złożenia wniosku. Okoliczność, przyczyny niezłożenia wniosku, w tym ewentualny brak winy strony, nie mają znaczenia dla ustalenia początkowej daty przyznania świadczenia, jaki związany jest z datą złożenia wniosku.

W świetle powyższego za prawidłowe organ odwoławczy ocenił stanowisko organu I instancji o odmowie przyznania wnioskowanych świadczeń rodzinnych.

W skardze do Sądu skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

- art. 24 ust. 2a u.ś.r. w zw. z uchylonym już art.15zzr ust. 1 pkt. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 374), art. 9 k.p.a., art. 69 Konstytucji RP.

W uzasadnieniu skargi wyjaśniła, że w dniu 26 lutego 2020 r. Sąd Rejonowy wydał wyrok sygn. akt [...] w sprawie oddalenia jej odwołania od orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie z dnia [...] lipca 2019 r. (nr sprawy [...]), na mocy którego podtrzymano orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności dla Miasta z dnia [...] czerwca 2019 r. (nr [...]), zaliczające S. S. do osób niepełnosprawnych do dnia 24 kwietnia 2022 r. W/w wyrok stał się prawomocny w dniu 5 marca 2020 r.W związku z powyższym, w dniu 13 maja 2020 r. udała się do MOPR celem złożenia niezbędnych dokumentów w zakresie otrzymania następujących zasiłków:

1.zasiłku rodzinnego na dziecko S. S. w wysokości 124,00 zł miesięcznie oraz na dziecko- J. Z. w kwocie 95,00 zł miesięcznie za okres od 1 października 2019 r. do 31 października 2019 r.;

2.dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego wnioskowanego na S. S., w kwocie 110,00 zł miesięcznie za okres od 1 maja 2019 r. do 31 października 2019 r.;

3. dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego powyżej 5 roku życia, wnioskowanego na S. S., w kwocie 110 zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2019 r. do 31 maja 2019 r.

4. zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu niepełnosprawności dla dziecka poniżej 16 roku życia dla S. S. w wysokości 184,42 zł miesięcznie za okres od 1 maja 2019 r. do 31 października 2019 r. oraz w wysokości 215,84 zł miesięcznie za okres od 1 listopada 2019 r. do 30 maja 2020 r.

Podczas próby złożenia dokumentów została poinformowana o konieczności przedłożenia wyroku z klauzulą prawomocności. Wcześniej nikt jej o tym nie poinformował.

Stosownie do pouczenia, złożyła do Sądu Rejonowego wniosek o wydanie wyroku z dnia 26 lutego 2020 r. wraz ze stwierdzeniem jego prawomocności, jednakże w związku z panującą sytuacją epidemiologiczną w Polsce otrzymanie wyroku stało się czasochłonne. Wyrok ten otrzymała w dniu 5 czerwca 2020 r., ale nie mogła go przedłożyć z powodu choroby dziecka. Uczyniła to w dniu 8 czerwca 2020 r.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, jednocześnie zwracając się z wnioskiem o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W uzasadnieniu podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Sprawa została rozpoznana zgodnie z wnioskiem organu i przy braku sprzeciwu skarżącej w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na postawie art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.").

Stosownie do art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną ( art. 134 § 1 p.p.s.a.), a kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest w granicach sprawy.

W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach.

Dokonując kontroli w wyżej zakreślonych granicach Sąd uchylił zaskarżoną decyzję stwierdzając, że doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, jak i procesowego które miały wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja odmawiająca skarżącej przyznania świadczeń rodzinnych na dziecko S. S., w kwocie 124 zł na okres od 1 października 2019 r. do 31 października 2019 r., na J. Z. w kwocie 95 zł miesięcznie na okres od 1 października 2019 r. do 31 października 2019 r. oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego wnioskowanego na S. S. w kwocie 110 zł na okres od 1 maja 2019 r. do 31 października 2019 r. Pozostałe sprawy skarżącej zostały zarejestrowane i rozpoznane pod sygn. akt II SA/Rz 1129/20 i II SA/Rz 1130/20.

W sprawie organy zgodnie przyjęły, że nie można przyznać skarżącej wnioskowanych świadczeń z mocą wsteczną, ponieważ przyznanie tych świadczeń uzależnione jest od niepełnosprawności, a wyrok rozstrzygający ostatecznie tą kwestie został złożony z uchybieniem 3 miesięcznego terminu, o którym mowa w art. 24 ust 2a u.ś.r.

Ze stanowiskiem tym nie można się zgodzić.

Zgodnie z art. 4 u.ś.r. zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka.

2. Prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku przysługuje:

1) rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka;

2) opiekunowi faktycznemu dziecka;

3) osobie uczącej się.

Na podstawie art. 5 u.ś.r. zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 674,00 zł 2 ( ust. 1 ). W przypadku gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym albo o znacznym stopniu niepełnosprawności, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 764,00 zł ( ust. 2) (...)

Zasadą jest przyznawanie świadczeń na okres zasiłkowy, z wyjątkiem między innymi zasiłku pielęgnacyjnego.

W niniejszej sprawie objęcie postępowaniem okresu od 1 października 2019 r. do 31 października 2019 r. uzasadniał dotychczasowy przebieg postępowania. Z akt sprawy wynika, że świadczenia, których aktualnie dotyczy postępowanie ( okres zasiłkowy 2018/2019) były już przedmiotem postępowania ( wniosek z dnia 29 sierpnia 2018 r.)

Decyzją z dnia[...] listopada 2018 r. Prezydenta Miasta przyznał skarżącej następujące świadczenia:

1) zasiłek rodzinny na dziecko do 5 lat, na J. Z. w kwocie 95 zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2018 r. do 31 października 2019 r.,

2) zasiłek rodzinny na dziecko w wieku 5-18 lat, na S. S. w kwocie 124 zł miesięcznie na okres do 1 listopada 2018 r. do 31 października 2019 r.

3) dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego powyżej 5 roku życia na S. S. w kwocie 110 zł miesięcznie na okres od 1 listopada 2019 r. do 30 kwietnia 2019 r.

4) dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na S. S. w kwocie 110 zł płatne jednorazowo w miesiącu wrześniu 2019 r.

Decyzją z dnia [...] września 2019 r.nr [...] Prezydent Miasta uchylił wyżej opisaną decyzję wskazując, że w dniu 24 września 2019 r. do organu właściwego wierzyciela wpłynęło oświadczenie o dochodzie uzyskanym przez partnera skarżącej z tytułu umowy o pracę świadczonej w okresie od 18 marca 2019 r. do 30 września 2019 r. W podstawie prawnej tej decyzji wskazano art. 163 k.p.a. Zawiadomieniem z dnia 4 listopada 2019 r. organ poinformował o wszczęciu postępowania w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych za okres od 1 maja 2019 r. do 30 września 2019 r. Postanowieniem z kolei z dnia [...] grudnia 2019 r. zawiesił to postępowanie wskakując, że toczy się postępowanie sądowe w sprawie o przyznanie orzeczenia o niepełnosprawności dla dziecka, od którego także uzależnione jest prawo do świadczeń rodzinnych w wyżej wymienionym okresie.

Wnioskiem z dnia 8 czerwca 2020 r. skarżąca ponownie zwróciła się o przyznanie między innymi świadczeń rodzinnych na J. Z. i S. S. oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na S. S. z tytułu kształcenia i rehabilitacji.

Zgodnie z art 163 k.p.a., który stanowił podstawę wydania decyzji z dnia [...] września 2019 r.: organ administracji publicznej może uchylić lub zmienić decyzję, na mocy której strona nabyła prawo, także w innych przypadkach oraz na innych zasadach niż określone w niniejszym rozdziale, o ile przewidują to przepisy szczególne. Przepisem szczególnym jest z kolei art. 32 u.ś.r. Na podstawie tego przepisu organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń.

Decyzja weryfikująca, wydana na podstawie art. 32, jest aktem administracyjnym, którego cechą jest to, że wywołuje skutek prawny od momentu wydania lub od momentu wskazanego w jego rozstrzygnięciu co do uzyskanego przez stronę prawa do świadczenia rodzinnego w okresie, gdy strona z tego prawa korzysta. Decyzja taka wpływa na dotychczasowy zakres uprawnień strony. Ze względu na ten konstytutywny charakter decyzji może ona wywierać wyłącznie skutki ex nunc - z mocą od wydania decyzji. Brak jest więc jakichkolwiek podstaw, by w trybie art. 32 ust. 1 ustawy uchylać lub zmieniać decyzję pierwotną z mocą wsteczną (ex tunc). Oznacza to także, że wystąpienie przesłanek wymienionych w art. 32 ust. 1 ustawy legitymuje właściwy organ do wydania decyzji orzekającej o utracie lub zmianie wysokości świadczenia, czy też okresu, na jaki świadczenie zostało przyznane, jednak z zastrzeżeniem, że takie działanie możliwe jest jedynie ze skutkiem na przyszłość (por. wyroki NSA: z 19 stycznia 2009 r., I OSK 535/2008, Lexis.pl nr 2445335; z 3 listopada 2011 r., I OSK 1035/11).

W niniejsze sprawie uchylenie decyzji z dnia[...] listopada 2018 r. decyzją z dnia [...] września 2019 r. oznaczało, że miała ona skutek na przyszłość i dotyczyła objętego niniejszym postępowaniem okresu od 1 października 2019 r. do 31 października 2019 r. W związku z powyższym prawidłowo organ objął postępowaniem ten okres. W przypadku zaś dodatku z tytułu kształcenia i rehabilitacji, decyzja z dnia [...] września 2019 r., uchylała decyzje z dnia[...] listopada 2018 r., którą przyznano skarżącej dodatek na okres od 1 listopada 2018 r. do 30 kwietnia 2019 r. ( końcowa data okresu ustalonej niepełnosprawności). W związku z powyższym prawidłowo objęto decyzją okres od 1 maja 2019 r. do 31 października 2019 r.

Odmawiając przyznania wnioskowanych na opisany wyżej okres świadczeń, czyli wstecz, organy zgodnie przyjęły, że skoro wyrok Sądu Rejonowego z dnia 26 lutego 2020 r. sygn. akt [...] rozstrzygający ostatecznie kwestię niepełnosprawności S. S. uprawomocnił się w dniu 5 marca 2020 r., to złożenie przez skarżącą kompletnego wniosku w dniu 8 czerwca 2020 r. nastąpiło z uchybieniem przewidzianego w art. 24 ust. 2a u.ś.r.

Zgodnie z tym przepisem jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności.

Powyższe rozwiązanie umożliwia zatem nabycie prawa do świadczenia za okres wsteczny, uwzględniając czas rozpatrywania sprawy przez organ właściwy do ustalenia niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Skorzystanie jednak z dobrodziejstwa tego przepisu obwarowane jest wystąpieniem ze stosownym wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności w ściśle określonym terminie, tj. w okresie 3 miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.

Sąd nie zgadza się z dokonaną przez organy wykładnią art. 24 ust. 2a u.ś.r.

Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego w sytuacji, kiedy orzeczenie o niepełnosprawności wydaje sąd powszechny w formie wyroku, wykładni przepisu art. 24 ust. 2a u.ś.r., należy dokonać nie tylko z uwzględnieniem funkcji, którą realizować ma świadczenie pielęgnacyjne oraz mechanizmu jego przyznawania uzależnionego od uzyskania orzeczenia o niepełnosprawności, ale i też innych regulacji, przewidzianych w systemie prawa. W przypadku bowiem wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności przez powiatowe i wojewódzkie zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności (o których mowa w art. 24 ust. 2a u.ś.r.), orzeczenia te są z urzędu doręczane zainteresowanym wraz z pouczeniem o środku odwoławczym i taki środek może złożyć tylko sam zainteresowany - od daty orzeczenia o niepełnosprawności lub o stopniu niepełnosprawności. W przypadku wyroków sądów powszechnych, nie są one z urzędu doręczane stronom, a ponadto zainteresowanemu, jak i drugiej stronie - wojewódzkiemu zespołowi do spraw orzekania o niepełnosprawności - przysługuje środek zaskarżenia. W konsekwencji prowadzi do przyjęcia, iż wskazany w tym przepisie trzymiesięczny termin do złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego biegnie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu, nie zaś od dnia jego wydania. (wyroki NSA z dnia 28 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2143/15, z dnia 25 sierpnia 2017 r., sygn. akt I OSK 1863/18, z dnia 2 marca 2018 r., sygn. akt I OSK 2991/17, z dnia 14 grudnia 2018 r. sygn. akt I OSK 1780/18; z dnia 10 stycznia 2019 r. sygn. akt I OSK 3075/18).

Czym innym jest jednak data prawomocności wyroku, a czym innym orzeczenie o stwierdzeniu prawomocności wyroku, które to orzeczenie zwane nadaniem klauzuli prawomocności jest wydawane po dacie prawomocności wyroku i może być wydane kilka dni po nim, kilka tygodni, a nawet kilka miesięcy - w zależności także od tego czy wyrok Sądu I instancji był zaskarżony, czy w II instancji został utrzymany w mocy, czy też zmieniony w całości lub części.

W związku z powyższym wymóg złożenia przez osobę zainteresowaną wraz z wnioskiem o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego kompletu dokumentów, w tym zaopatrzonego w klauzulę prawomocności wyroku sądowego ustalającego niepełnosprawność - zgodnie z ustawą o świadczeniach rodzinnych – powinien powodować po stronie organu konieczność pouczenia osoby działającej bez profesjonalnego pełnomocnika, w jakich okolicznościach wyrok sądu powszechnego staje się prawomocny. (wyrok NSA z dnia 28 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2143/15, wyrok WSA w Krakowie z dnia 3 listopada 2016 r. sygn. akt III SA/Kr 553/16 oraz wyrok WSA w Krakowie z dnia 4 września 2018 r. sygn. akt III SA/Kr 789/18). Strona nie powinna ponosić ujemnych konsekwencji nieświadomości w tym zakresie.

Sąd podziela stanowisko wyrażone w uzasadnieniu wyroku WSA w Gliwicach z dnia 5 lutego 2020 r., sygn. akt II SA/Gl 1300/19, zgodnie z którym jeżeli strona nie była obecna przy ogłoszeniu wyroku zmieniającego orzeczenie o stopniu niepełnosprawności i tym samym nie pouczono jej o tym, czym jest prawomocność wyroku oraz o tym, że wyrok nie podlega doręczeniu z urzędu, to datą początkową trzymiesięcznego okresu na złożenie wniosku powinna być data, w której strona dowiedziała się o prawomocności wyroku oraz o tym, że doręczenie stronie odpisu prawomocnego wyroku nie następuje z urzędu, lecz wymaga złożenia przez nią wniosku do sądu. Od tej bowiem daty strona może wystąpić o doręczenie jej wyroku sądu powszechnego wraz z klauzulą prawomocności, aby po otrzymaniu tego wyroku załączyć go do wniosku o przyznanie świadczenia. Dopiero bowiem w takiej sytuacji można przyjąć, że strona wie o prawomocności wyroku zmieniającego orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu tej niepełnosprawności, oraz posiada wiedzę o konieczności złożenia wniosku o jego doręczenie.

W takiej sytuacji złożony przez osobę niepełnosprawną w rozsądnym terminie wniosek o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego wraz z kompletem dokumentów wskazujących na niepełnosprawność w znacznym stopniu będzie zawsze złożony w terminie umożliwiającym przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego od miesiąca, w którym złożono wniosek o orzeczenie tej niepełnosprawności ( wyrok WSA w Gliwicach w wyroku z dnia 19 lutego 2020 r., sygn. akt II SA/Gl 1526/19 ).

W niniejszej sprawie skarżąca konsekwentnie podnosiła, że nie miała świadomości co do konieczności przekazania organowi odpisu wyroku wraz z klauzulą prawomocności. O powyższym dowiedziała się składając wniosek w dniu 15 maja 2020 r. Bezpośrednio po uzyskaniu tej informacji zwróciła się do sądu powszechnego o nadesłanie wyroku. Ze znajdującego się w aktach wyroku, wynika, że uprawomocnił się w dniu 5 marca 2020 r., ale klauzula prawomocności tego wyroku została nadana w dniu 1 czerwca 2020 r. Skarżąca otrzymała odpis wyroku w dniu 5 czerwca 2020 r., a 8 czerwca 2020 r. przedłożyła go do organu. W ocenie Sądu w takiej sytuacji organ nieprawidłowo przyjął jako początkową datę liczenia trzymiesięcznego terminu datę 5 marca 2020 r.

Przedstawione okoliczności sprawy wskazują na to, że skarżąca w rozsądnym terminie podjęła działania zmierzające do otrzymania prawomocnego wyroku i co należy podkreślić bezpośrednio po jego otrzymaniu przedłożyła wyrok organowi. Nie przedłożenie przez nią wyroku we wcześniejszym terminie wynikało ze stanu jej nieświadomości, o czym informowała organ II instancji we wniesionym przez siebie odwołaniu. Organ II instancji nie podważył jej twierdzeń, a ograniczył się wyłącznie do porównania daty prawomocności wyroku z datą jego przedłożenia do organu, pomijając kwestię od kiedy skarżąca mogła i dowiedziała się o jego prawomocności.

Mając to wszystko na uwadze Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 24 ust. 2a u.ś.r. W ponownie przeprowadzonym postępowaniu zadaniem organu II instancji będzie wydanie rozstrzygnięcia w oparciu o zaprezentowaną przez Sąd wykładnię.