Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1057/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-12-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 136  ust. 3 i 5,  art. 229
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 145  par. 1  pkt 1  lit. a,  art. 152
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) Sędziowie WSA Emilia Lewandowska WSA Joanna Skiba Protokolant Małgorzata Kulińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 grudnia 2008 r. sprawy ze skargi E. W., L. J. i M. S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta W. z dnia [...] lutego 2007 r., nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu 3. zasądza od Wojewody [...] na rzecz E. W. i M. S. kwoty po [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania E. W., G. D. i L. J. od decyzji Prezydenta W. z dnia [...] lutego 2007 r. nr [...] odmawiającej zwrotu nieruchomości położonej w W. przy ul. [...]oznaczonej obecnie jako działki ewidencyjne nr [...] z obrębu [...] oraz nr [...] i nr [...]z obrębu [...] o łącznej powierzchni [...] m2 utrzymał powyższą decyzję w mocy.

W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił następująco stan faktyczny sprawy.

Decyzją Prezydenta W. z dnia [...] lutego 2007 r. orzeczono o odmowie zwrotu wyżej opisanej nieruchomości.

Nieruchomość ta, dla której prowadzona była księga wieczysta KW nr [...] została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa decyzją Naczelnika Dzielnicy W. nr [...] z dnia [...] marca 1976 r. na podstawie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r., Nr 10, poz. 64 ze zm.) w związku z przeznaczeniem jej zgodnie z decyzją lokalizacyjną Wydziału Urbanistyki i Architektury Prezydium Rady Narodowej W. z dnia [...] marca 1973 r. nr [...] pod budowę ciepłowni wraz z urządzeniami towarzyszącymi i strefą ochronną. Wywłaszczenie nastąpiło na wniosek Zakładów [...].

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] lutego 1995 r. nr [...] stwierdził nabycie prawa użytkowania wieczystego przez Zakłady [...] (obecnie [...] Sp. z o.o.) między innymi dla działek nr [...] z obrębu [...] oraz [...] z obrębu [...]. Prawo użytkowania wieczystego zostało wpisane do księgi wieczystej w dniu 26 lutego 1999 r. (powyższe wynika z odpisu księgi wieczystej KW [...] z dnia 3 grudnia 2003 r. znajdującego się w aktach administracyjnych).

Odwołanie od decyzji Prezydenta W. z dnia [...] lutego 2007 r. złożyli E. W., G. D. oraz L. J. domagając się jej uchylenia oraz wnosząc o nakazanie Prezydentowi W. wystąpienia do Sądu Rejonowego dla W. [...] o wykreślenie wpisu prawa użytkowania wieczystego [...] Sp. z o.o. dla nieruchomości będącej przedmiotem wniosku o zwrot, podjęcie innych niezbędnych kroków w celu potwierdzenia praw Skarbu Państwa do w/w nieruchomości oraz uzupełnienie dokumentacji w celu stwierdzenia, że sporna nieruchomość nie jest użytkowana na cele podane w decyzji wywłaszczeniowej.

Organ odwoławczy ustalił, iż nieruchomości o powierzchni [...] m2 dla której prowadzona była księga wieczysta KW nr [...] odpowiadają obecnie działki ewidencyjne nr [...] z obrębu [...] oraz działki nr [...] z obrębu [...] uregulowane w księdze wieczystej KW nr [...]. Uznał jednocześnie zarzuty odwołania dotyczące podjęcia działań prowadzących do wykreślenia wpisu użytkowania wieczystego na rzecz [...] Sp. z o.o. i przywrócenie władania tą nieruchomością przez Skarb Państwa za niezasadne i nie mogące być przedmiotem tego postępowania. Poza tym organ odwoławczy powołując się na zebrany materiał dowodowy podzielił stanowisko organu pierwszej instancji odmawiające zwrotu spornej nieruchomości spadkobiercom dawnych właścicieli z tego powodu, że znajduje się ona w użytkowaniu wieczystym [...] Sp. z o.o., a Skarb Państwa utracił władanie.

Na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2008 r. skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli E. W., L. J. i M. S. zarzucając jej naruszenie art. 6, art. 7, art. 9, art. 12 i art. 107 § 1 KPA, bezpodstawne przyjęcie, że ustanowienie użytkowania wieczystego stanowi nieodwracalną utratę władania spornym gruntem przez Skarb Państwa oraz obrazę art. 136 i 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

W uzasadnieniu skargi podnieśli, że przesłanki zwrotu wywłaszczonych nieruchomości określają przepisy art. 136 ust. 3 i 5 ugn.

Według art. 229 ugn roszczenie o zwrot nieruchomości nie przysługuje jeżeli przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami została ona sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione o księdze wieczystej. W niniejszej sprawie wpis do księgi wieczystej prawa wieczystego użytkowania nastąpił po wejściu w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami.

W tej sytuacji art. 229 ugn w niniejszej sprawie zdaniem skarżących nie może mieć zastosowania.

Zdaniem skarżących Prezydent W. oraz Wojewoda [...] prowadząc postępowanie administracyjne o zwrot wywłaszczonej nieruchomości obowiązani byli podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, czego nie uczynili.

Z uzasadnienia decyzji Prezydenta i Wojewody [...] wynika, że organ pierwszej instancji jak i drugiej instancji ograniczył się do ustalenia faktu, iż przedmiotowa nieruchomość przed dniem1 stycznia 1998 roku została oddana osobie trzeciej w użytkowanie wieczyste.

Ponadto zdaniem skarżących oddając w wieczyste użytkowanie przedmiotową nieruchomość naruszono zasadę wynikającą z art. 9 Kpa o poinformowaniu stron o okolicznościach faktycznych i prawnych mających wpływ na ich prawa i obowiązki, ponieważ nie poinformowano osób zainteresowanych o zamiarze oddania wywłaszczonej nieruchomości w użytkowanie wieczyste osobom trzecim.

Natomiast zdaniem skarżących okoliczność dotycząca braku władania wywłaszczoną nieruchomością sama przez się nie może stanowić podstawy do odmowy zwrotu jej poprzedniemu właścicielowi lub jego następcy prawnemu ponieważ przepisy ugn nie traktują tego jako przesłanki materialno - prawnej zwrotu nieruchomości.

Zdaniem skarżących na Prezydencie W. i Wojewodzie [...] spoczywał obowiązek podjęcia działań mających na celu odzyskanie przedmiotowej nieruchomości poprzez ustalenie, czy istnieje możliwość stwierdzenia nieważności decyzji o przekazaniu nieruchomości w użytkowanie wieczyste oraz rozwiązanie umów oddających grunt w użytkowanie wieczyste lub stwierdzenia ich wygaśnięcia.

Zgodnie bowiem z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 12 maja 1994 roku, sygn. akt ARN 22/94, OSNP 1994/7/108 w razie wystąpienia przesłanki zwrotu nieruchomości określonej w art. 69 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (obecnie art. 136 ust. 3 ugn) na organie prowadzącym postępowanie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości spoczywa obowiązek doprowadzenia do stanu, w którym gmina na powrót włada nieruchomością podlegającą zwrotowi.

Wydanie decyzji odmawiającej zwrotu nieruchomości z naruszeniem powinności o których mowa wyżej stanowi zdaniem skarżących naruszenie przepisów art. 6, 7, 9, 12 i 107 § 1 KPA oraz art. 229 i art. 136 ust. 1 i 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami i dlatego wnieśli o jej uchylenie oraz uchylenie decyzji pierwszoinstancyjnej.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Skargi są zasadne, a podniesione w nich zarzuty w ocenie Sądu zasługują na uwzględnienie.

Kontrola sądowo-administracyjna decyzji organów administracji publicznej w zakresie ich zgodności z prawem sprowadza się do wyjaśnienia w toku rozpoznawania danej sprawy, czy organy te nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania zaskarżonej decyzji.

W rozpoznawanej sprawie przedmiotem kontroli sądu jest decyzja Wojewody [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] lutego 2007 r. odmawiającą zwrotu nieruchomości położonej w W. przy ulicy [...] oznaczonej obecnie jako działki ewidencyjne nr [...]z obrębu [...] oraz nr [...] z obrębu [...] o łącznej powierzchni [...] m2.

W pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutów skarg dotyczących naruszenia przez organ art. 136 ust. 3 i 5 oraz art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 o gospodarce nieruchomościami (tj. Dz. U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603 ze zm.) obowiązujących w dacie wydania zaskarżonych decyzji.

Zgodnie z treścią art. 136 ust. 3 powyższej ustawy właściciel lub jego następca prawny mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137 tej ustawy, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Jednakże zgodnie z treścią art. 229 tej samej ustawy roszczenie o którym mowa w art. 136 ust. 3 nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, czyli przed dniem 1 stycznia 1998 r. nieruchomość taka została sprzedana lub ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.

Art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami został zamieszczony w Dziale VII tej ustawy zatytułowanym "Przepisy przejściowe, zmiany w przepisach obowiązujących i przepisy końcowe". Jest on przepisem przejściowym o charakterze intertemporalnym.

Istota tego rodzaju przepisów polega na tym, że odnoszą się one do stosunków prawnych zastanych w momencie wprowadzania w życie nowej regulacji prawnej i mają na celu specjalne uregulowanie tych stosunków prawnych w świetle wchodzących w życie nowych przepisów prawa.

Przepis art. 229 powyższej ustawy w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji jednoznacznie stanowi iż roszczenie o którym mowa w art. 136 ust. 3 nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.

Oznacza to, że jeżeli przed dniem 1 stycznia 1998 r. rozporządzono wywłaszczoną nieruchomością w sposób określony w art. 229 ustawy i fakt ten przed tą datą został ujawniony w księdze wieczystej to wówczas roszczenie o zwrot tej nieruchomości byłemu właścicielowi lub jego spadkobiercom nie przysługuje, choćby spełnione były przesłanki zwrotu wynikające z art. 136 w związku z art. 137 tej ustawy. Przyjęcie odmiennej wykładni art. 229 ustawy nie dałoby się pogodzić z ratio legis tego przepisu. Ważna jest bowiem także wykładnia systemowa, która to metoda interpretacji przepisu prawnego nakazuje brać pod uwagę założenia systemu prawa w którym dany przepis funkcjonuje, treść innych norm prawa, jak również cel przepisu i jego położenie w tekście aktu prawa. Powyższa wykładnia art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. jest zgodna z dotychczasowym orzecznictwem NSA (wyrok NSA z dnia 27.02.2007 r. I OSK 544/06, LEX nr 362099).

Odnosząc powyższe rozważania do przedmiotowej sprawy należy podnieść, że ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dokumentacyjnego wynika bezspornie, że zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 136 § 3 i art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami jest zasadny.

Prawdą jest, że Wojewoda [...] decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 1995 r. stwierdził nabycie prawa użytkowania wieczystego przez Zakłady [...] między innymi dla działek ewidencyjnych nr [...] z obrębu [...] oraz [...] z obrębu [...]. Natomiast z odpisu księgi wieczystej KW nr [...] do której przeniesiona została wywłaszczona nieruchomość uregulowana wcześniej w księdze wieczystej KW nr [...]) z dnia 3 grudnia 2003 r. wynika wprost, że prawo użytkowania wieczystego zostało wpisane dopiero w dniu 26 lutego 1999 r., a więc po dniu wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami (1.01.1998 r.). Wniosek o wpis tego prawa do księgi wieczystej został złożony w dniu 17 września 1998 r. a więc również po wejściu w życie ustawy.

Dlatego też zdaniem sądu art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie może mieć zastosowania w rozpoznawanej sprawie. Art. ten stanowił podstawę materialnoprawną orzeczenia pierwszoinstancyjnego, a organ odwoławczy błędu tego nie zauważył utrzymując to orzeczenie w mocy.

Ponownie rozpoznając sprawę organy powinny mieć na uwadze, że roszczenie spadkobierców dawnych właścicieli o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie wygasło.

Mając na uwadze powyższe sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.