Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 1830/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-08-08 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1, ust. 3 pkt 5, art. 83 ust. 4
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Zajda Sędzia NSA Zofia Borowicz Sędzia del. WSA Piotr Przybysz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 8 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej P. H. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 17 października 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 766/17 w sprawie ze skargi P. H. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 17 października 2017r., sygn. akt I SA/Gl 766/17, oddalił skargę P. H. (dalej określanego zamiennie: jako: "wnioskodawca", "strona" lub "skarżący") na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] maja 2017r., nr [...]w przedmiocie umorzenia zadłużenia z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres styczeń 2016 – wrzesień 2016.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Dyrektor Oddziału ZUS w R. decyzją z [...] maja 2017r., nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2016r., poz. 23) – dalej jako "k.p.a.", oraz art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2016r. poz. 963 z późn. zm.) - dalej określanej też jako "ustawa" lub "u.s.u.s.", utrzymał w mocy decyzję z [...] lutego 2017r., nr [...], odmawiającą P. H. umorzenia zadłużenia z tytułu składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres od stycznia do września 2016r.

Uzasadniając decyzję, organ wskazał, że oceniając wniosek uwzględniono art. 28 ust. 3 u.s.u.s. oraz przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) – dalej jako "rozporządzenie z 2003r." Następnie, po przytoczeniu treści stosownych przepisów, stwierdzono, iż nie wystąpiły okoliczności, które pozwalałyby podjąć decyzję zgodnie z wnioskiem, gdyż nie wystąpiły okoliczności wymienione w art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 3, 4, 4a, 5 powołanej ustawy. W zakresie elementów wynikających z pkt 6 organ stwierdził, że aktualnie w stosunku do zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres od stycznia 2016r. do września 2016r. nie było prowadzone postępowanie egzekucyjne i naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdzili braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Organ podkreślił, że nie wystąpiły też przesłanki określone w ust. 2 i 3 § 3 rozporządzenia z 2003r.

W ocenie Dyrektora ZUS całkowita nieściągalność, to również trwała nieściągalność, a o takiej trudno mówić w odniesieniu do wnioskodawcy, gdyż nadal prowadzi działalność gospodarczą i z tego tytułu osiąga przychód.

Organ ustalił nadto, że wnioskodawca:

- poniósł stratę za okres styczeń – listopad 2016r. w wysokości 19.065,78 zł,

- nie uzyskuje dochodów z innych źródeł,

- prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe,

- ponosi stałe koszty utrzymania z tytułu miesięcznych opłat w wysokości 300 zł, związane z leczeniem w kwocie 120 zł oraz z wyżywieniem ok. 400 zł- 500 zł,

- nie posiada majątku nieruchomego i innych praw majątkowych oraz wierzytelności,

- posiada samochód OPEL ZAFIRA - rok prod. 2007,

- oprócz zaległości z tytułu składek posiada zobowiązania wobec PKN Orlen S.A., co do których prowadzone jest postępowanie egzekucyjne za pośrednictwem komornika, oraz u mechanika z tytułu napraw pojazdu,

- wykazał, że posiada majątek firmowy na kwotę 11.000 zł,

- nie figuruje w ewidencji osób korzystających z pomocy społecznej,

- wskazuje na stan zdrowia wymagający stałego zażywania lekarstw;

- posiada nieruchomość, tj. grunt oddany w użytkowanie wieczyste.

Organ wskazał nadto, że w stosunku do zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres od stycznia 2014r. do marca 2015r. jest prowadzone postępowanie egzekucyjne przez komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w T..

Organ uznał, że nie wystąpiły przesłanki warunkujące umorzenie zaległości. Ryzyko związane z prowadzoną działalnością gospodarczą ponosi zawsze płatnik, który powinien poszukać możliwości rozwiązania swojej sytuacji płatniczej bez udziału państwa. Trudności związane z uzyskiwaniem dochodów z prowadzonej działalności nie są równoznaczne z niemożliwością zapłaty składek i nie stanowią automatycznej podstawy umorzenia zaległych składek. Spłata zadłużenia może być dokonywana w systemie ratalnym, który ogranicza negatywne konsekwencje wynikające z przymusowego ich dochodzenia. Organ zwrócił nadto uwagę, że zadłużenie jest nieodległe, co uzasadnia przyjęcie założenia, że istnieje realna możliwość jego zaspokojenia do upływu terminu przedawnienia. Z kolei umorzenie oznacza definitywną rezygnację z należnych ZUS składek.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach P. H. zarzucił Dyrektorowi ZUS naruszenie:

1. art. 7 k.p.a. i art. 8 k.p.a. w zw. z art. 28 ust. 1 w zw. z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 2003r. w zw. z art. 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a. poprzez przeprowadzenie w sposób nierzetelny oceny dowodów i nieprawidłowe uznanie, iż w sprawie nie zachodzą przesłanki do umorzenia należności, oraz uzasadnienie swojego stanowiska przez organ rentowy w zaskarżonej decyzji w sposób pozbawiony logiki;

2. art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. poprzez nieprawidłowe uznanie, że w sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność należności, o której mowa w powołanym wyżej przepisie.

W uzasadnieniu skargi, skarżący podniósł, że w toku postępowania, przedstawił szereg dokumentów, z których wynika, że nie ma możliwości finansowych, aby uregulować zadłużenie. Jak wskazał, takie same dowody składał również do Biura KRRiT w sprawie o umorzenie należności z tytułu opłaty abonamentowej, która decyzją z [...] maja 2017r. umorzyła w całości zadłużenie z tytułu opłaty abonamentowej. Tymczasem Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie umorzył nawet w części zadłużenia. W ocenie skarżącego nie sposób zrozumieć, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie potrafił ustalić na podstawie przedłożonych dowodów oraz wyjaśnień, że jego sytuacja życiowa i finansowa uzasadnia umorzenie zadłużenia, podczas gdy KRRiT potrafiła dokonać takich ustaleń na podstawie tylko części tych samych dowodów, które znajdują się w posiadaniu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i umorzyć zaległości w całości. Skarżący uznał, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie przeprowadził rzetelnie oceny zgromadzonych dowodów, albowiem z tychże dowodów wynika, że należności powinny być umorzone co najmniej w części, w oparciu o § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej. Za nielogiczne uznał stanowisko organu, cytując sprzeczne ze sobą fragmenty uzasadnienia decyzji. Wskazał nadto, że nie jest w stanie zaspokoić podstawowych potrzeb życiowych takich jak zakup ubrania czy żywności. Za błędne uznał stanowisko organu, że niekorzystanie z pomocy społecznej dyskwalifikuje go z możliwości uzyskania ulgi. W ocenie skarżącego ZUS rażąco przekroczył granice uznania administracyjnego.

Skarżący zarzucił organowi błędną ocenę istnienia przesłanki określonej w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. poprzez zastosowanie jego rozszerzającej wykładni.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Sąd I instancji oddalając skargę wskazał, że tut. Sąd rozstrzygał już sprawę umorzenia skarżącemu składek za okres od stycznia 2014r. do maja 2015r. oddalając skargę wyrokiem z 20 lipca 2016r., sygn. akt I SA/Gl 75/16. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 10 maja 2017r., sygn. akt II GSK 5600/16, oddalił skargę kasacyjną skarżącego wniesioną od tego wyroku.

Sąd I instancji podzielił rozważania prawne i argumentację podniesioną w w/w wyroku z 20 lipca 2016r., przyjął ją za własną i odwołał się do jej treści, poza tymi elementami, które różnią się w sprawie, a dotyczą straty z prowadzonej działalności gospodarczej i umorzenia skarżącemu należności z tytułu abonamentu przez KRRiT.

Sąd I instancji zaznaczył, że zaskarżona decyzja ma charakter uznaniowy, wobec czego Sąd oceniając legalność skarżonego aktu wziął pod uwagę stan faktyczny sprawy oraz stan prawny istniejący w dniu wydania kwestionowanego aktu. W takim przypadku kontrola sądowo-administracyjna obejmuje zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tj. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy oraz rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi – w postaci umorzenia należności, jak również, czy organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego.

Poza sporem w rozpoznawanej sprawie pozostają następujące fakty:

- prowadzenia przez skarżącego działalności gospodarczej (osobowy przewóz pasażerów),

- prowadzenie jednoosobowego gospodarstwa domowego,

- osiąganie przychodu z prowadzonej działalności gospodarczej w latach 2012-2016 (przychody w wysokości ok. 3.000,00 zł-3.200,00 zł miesięcznie).

Jak wynika nadto z oświadczenia majątkowego skarżącego, zamieszkuje on w mieszkaniu będącego własnością syna ponosząc wydatki w wysokości łącznej około 900 zł miesięcznie, z tego na wyżywienie 400 – 500 zł, lekarstwa – 120 zł i ponoszenie opłat z tytułu korzystania z mieszkania około 300 zł. Skarżący wskazał nadto, że prowadzona działalność gospodarcza w formie przewozu osób (taksówkarz) przynosi straty. Skarżący nie korzysta z pomocy społecznej. W ocenie Sądu I instancji nawet pobieżna analiza wskazanych wartości, tj. zestawienie ponoszonych kosztów i straty, uprawnia wniosek, że skarżący nie przedstawił swojej sytuacji w sposób rzetelny. Trudno bowiem za odpowiadającą prawdzie uznać sytuację, w której ponosząc – jak to przedstawił skarżący – permanentną stratę – ponosić jednocześnie wydatki wskazane w oświadczeniu, nie mając innego źródła przychodu. Wskazane wartości są nie do pogodzenia, a to uzasadnia wniosek, że skarżący nie przedstawił rzeczywistej sytuacji. Na marginesie należałoby wskazać, że opłaty rtv obciążają właściciela odbiorników, stąd też twierdzenie skarżącego, że nie posiada żadnego mienia ruchomego – poza Oplem Zafirą – może budzić uzasadnione wątpliwości.

Sąd I instancji uznał, że organ dostatecznie wywiązał się z obowiązku zbadania występowania przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. i w rozporządzeniu z 2003r.

Po przywołaniu treści art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. Sąd I instancji stwierdził, że wyliczenie zawarte w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. jest wyczerpujące, a to oznacza, że stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia zadłużenia powstałego wobec ZUS.

Sąd I instancji podkreślił, że w odniesieniu do skarżącego nie mają zastosowania przesłanki określone w pkt 1, 2, 3, 4 i 4a. Z kolei z zakresie przesłanek określonych w pkt 5 i 6 ZUS (orzekając w II instancji) stwierdził, że wobec skarżącego nie jest prowadzone postępowanie egzekucyjne; organ egzekucyjny nie stwierdził braku majątku podlegającego egzekucji, zatem przedwczesne jest stwierdzenie, że w ramach tego postępowania nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Wobec skarżącego prowadzone jest przez komornika sądowego postępowanie egzekucyjne, które obejmuje należności wobec PKO Orlen i ZUS na podstawie wystawionych w dniu 12 sierpnia 2015r. tytułów wykonawczych, obejmujących zaległości wobec zakładu od stycznia 2014r. Postępowanie to nie zostało umorzone, a to oznacza, że wymieniona w pkt 5 przesłanka nie została spełniona. W odniesieniu do należności będących przedmiotem rozstrzygania w niniejszej sprawie, postępowanie egzekucyjne nie zostało jeszcze wszczęte.

Co do przesłanki wskazanej w pkt 6 w/w przepisu, to zdaniem Sądu I instancji jest oczywiste, że nie została ona spełniona, skoro sam skarżący – w oświadczeniu o stanie majątkowym i rodzinnym – wskazuje na ponoszenie miesięcznych wydatków w kwocie około 900 zł miesięcznie i posiadanie mienia ruchomego w postaci Opla Zafiry.

W opisanej sytuacji zasadnie organ przyjął, że nie jest możliwe umorzenie składek na ubezpieczenie społeczne skarżącego z tytułu ich całkowitej nieściągalności, gdyż nie została spełniona żadna z przesłanek określonych w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s.

Sąd I instancji podkreślił przy tym, że umorzenie składek wynikające z tego przepisu jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji, gdy spełniony zostanie którykolwiek ze stanów faktycznych dotyczący całkowitej nieściągalności składek. Brak natomiast takiego stanu stanowi negatywną przesłankę umorzenia należności. Niezależnie jednak od powyższej konstatacji należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności - na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Przesłanki umorzenia należności na podstawie ust. 3a sprecyzowane zostały w § 3 rozporządzenia z 2003r., zgodnie z którym Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W ocenie skarżącego organ naruszył § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia, gdyż uregulowanie zaległych składek uderzy w podstawy jego egzystencji. Sąd I instancji zaakceptował pogląd ZUS, że sytuacja skarżącego może się zmienić i może on w przyszłości osiągać przychody. Skoro bowiem w 2014r. skarżący uzyskiwał dochód rzędu 3000 zł miesięcznie, to działalność ta była opłacalna. Przejściowe kłopoty nie przesądzają jeszcze o tym, że skarżący nie będzie w stanie uiścić przynajmniej części należności wobec ZUS, chociażby w systemie ratalnym. Trudno bowiem uznać, że skarżący będzie prowadził działalność gospodarczą, która przynosi stałe straty.

Odnosząc się do stanowiska KRRiT Sąd I instancji wskazał, że decyzje o umorzeniu są tzw. decyzjami uznaniowymi, a to oznacza, że organ nie jest zobowiązany do umorzenia należności nawet w sytuacji, gdy stwierdzi istnienie przesłanek warunkujących ich umorzenie. To, że KRRiT umorzyła skarżącemu należności z tytułu zaległych opłat z tytułu posiadania odbiorników, nie oznacza, że ZUS był zobowiązany do podjęcia rozstrzygnięcia tożsamej treści. Sąd wskazał, że należności wobec ZUS mają szczególne znaczenie społeczne. Umorzenie ich oznacza całkowitą rezygnację z ich uregulowania, co w konsekwencji oznacza zmniejszenie środków na prowadzoną przez ZUS działalność. Oczywistym jest przy tym, że dochodzenie przez ZUS należnych składek zawsze będzie odbierane przez zobowiązanego jako uciążliwość i niemożność zaspokojenia określonych potrzeb. Nie oznacza to jednak, że brak zaspokojenia tychże potrzeb wypełnia przesłankę niezbędnych potrzeb. Nie każda bowiem potrzeba, to potrzeba niezbędna.

Argumentacja skargi sprowadza się do wyrażenia stanowiska, że skarżący nie akceptuje oceny organu, że nie spełnia warunków do umorzenia zaległości, ponieważ jest chory, uzyskuje stratę w prowadzonej działalności, nie ma oszczędności i majątku. Twierdzenia te nie wnoszą niczego nowego do oceny sytuacji majątkowej skarżącego dokonanej wyżej. Zasadnie, zdaniem Sądu orzekającego w sprawie, organ uznał, że nie ma przesłanek prawnych do ostatecznej rezygnacji z należności. Skoro skarżący nie posiada na ten moment majątku na zaspokojenie należności, istnienie zaległości niczego nie zmienia w jego sytuacji majątkowej, wpływa to jedynie na brak możliwości prowadzenia skutecznie egzekucji. Nie jest to jednak wystarczająca przesłanka do rezygnacji przez organ ze swoich należności. Sąd I instancji przywołał orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego stwierdzające, że ZUS jako dysponent środków publicznych oceniając istnienie przesłanek umorzenia składek zobligowany jest do uwzględnienia interesu publicznego, a nie tylko interesu indywidualnego wnioskodawcy. W sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s. interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza zasadę równego traktowania ubezpieczonych.

Zdaniem Sądu I instancji organ sprostał wymaganiom dotyczącym sposobu prowadzenia postępowania dowodowego i nie naruszył – wbrew twierdzeniu skarżącego – przepisów postępowania zarówno w zakresie zbadania przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s., jak i na podstawie art. 28 ust. 3a tej ustawy w związku z § 3 rozporządzenia z 2003r.

Nie bez znaczenia dla oceny prawidłowości rozstrzygnięcia pozostaje fakt, że skarżący w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą, co uzasadnia wniosek, że stratę potraktował jako przejściowe trudności. Trudno bowiem z zasadami doświadczenia życiowego i logiki przyjąć, że skarżący będzie prowadził działalność gospodarczą w dłuższym okresie czasu generującą stratę.

Konkludując Sąd I instancji stwierdził, że w przedmiotowej sprawie odmowa ta nie ma charakteru dowolnego. W decyzji organ prawidłowo przeanalizował sytuację majątkową i finansową strony skarżącej i wskazał na okoliczności uzasadniające odmowę umorzenia należności z tytułu składek. Ustalenia organu, jak również wywiedzione wnioski w sprawie odmowy udzielenia ulgi nie uchybiły przepisom prawa procesowego ani materialnego. Organ podał przesłanki, które zdecydowały o odmowie uwzględnienia wniosku.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wniósł P. H. reprezentowany przez adwokata.

Zaskarżonemu wyrokowi skarżący zarzucił:

1. naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, o którym mowa w art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017r., poz. 1369 ze zm.) - dalej p.p.s.a.:

a) art. 28 ust. 1 w zw. z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie tychże przepisów polegające na uznaniu, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych w decyzji z [...] maja 2017r., nr [...], utrzymującej w mocy decyzję z [...] lutego 2017r., nr [...], odmawiającą skarżącemu umorzenia składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres od stycznia 2016r. do września 2016r. - prawidłowo zastosował w/w przepisy, podczas gdy wydane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzje były oparte na nieprawidłowej wykładni językowej, celowościowej oraz systemowej tychże przepisów;

b) art. 28 ust. 1 w zw. z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie tychże przepisów polegające na uznaniu, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych w decyzji z 16 maja 2017r., utrzymującej w mocy decyzję nr [...] z dnia [...] lutego 2017r., prawidłowo zastosował w/w przepisy, podczas gdy wydane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzje były oparte na nieprawidłowej wykładni językowej, celowościowej oraz systemowej tychże przepisów;

c) art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia z 2003r., poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie tychże przepisów polegające na uznaniu, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych w decyzji z [...] maja 2017r. prawidłowo zastosował w/w przepisy, podczas gdy wydane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzje były oparte na nieprawidłowej wykładni językowej, celowościowej oraz systemowej tychże przepisów;

2) naruszenie przepisów o postępowaniu w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, o którym mowa w art. 174 pkt 2 ppsa, a to:

a) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. przy zastosowaniu art. 145 § 2 p.p.s.a. w związku z przepisami ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks Postępowania Administracyjnego (tu: art. 7, art. 8) poprzez oddalenie skargi pomimo wystąpienia podstaw uzasadniających uchylenie w całości decyzji z [...] maja 2017r. oraz decyzji ją poprzedzającej, a które to podstawy polegały na braku realizacji naczelnych zasad postępowania administracyjnego, tj. zasady prawdy obiektywnej, zasady pogłębiania zaufania i wydaniem przedmiotowych decyzji na podstawie niepełnego materiału dowodowego oraz przekroczenie granic uznaniowości przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, co skutkowało odmową umorzenia zaległych składek, pomimo istnienia uzasadnionych przesłanek do umorzenia przedmiotowych należności.

Skarżący kasacyjnie na podstawie art. 176 w zw. z art. 185 § 1 p.p.s.a., a także na podstawie art. 188 p.p.s.a., powołując się na powyższe podstawy, wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach, względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] maja 2017r. w przypadku uznania, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych.

Ponadto w skardze kasacyjnej - na zasadzie art. 106 § 3 p.p.s.a. – wniesiono o dopuszczenie dowodu z:

a) postanowienia komornika sądowego przy sądzie rejonowym komornika sądowego A. K. z [...] listopada 2017r., sygn. akt [...], na okoliczność prowadzenia wobec skarżącego egzekucji przez komornika sądowego na wniosek wierzyciela ZUS co do zaległych składek na ubezpieczenie społeczne, bezskuteczności tej egzekucji, braku majątku skarżącego umożliwiającego wyegzekwowanie kwot wyższych, aniżeli koszty postępowania egzekucyjnego, zaistnienia przesłanek uzasadniających umorzenie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne;

b) wniosku skarżącego do KRRiT z 28 grudnia 2016r. oraz

c) pisma skarżącego do KRRiT z 23 marca 2017r.;

oba na okoliczność okoliczności uzasadniających umorzenie przez KRRiTV należności z tytułu abonamentu rtv na mocy decyzji z [...] maja 2017r., oznaczonej jako [...], braku odbiornika TV.

Skarżący kasacyjnie oświadczył, że zrzeka się rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Wobec tego, że taka sytuacja w rozpatrywanym przypadku nie ma miejsca, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym.

Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach i nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie przypomnienia wymaga, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu. Skargę kasacyjną, w granicach której operuje Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zmiana lub rozszerzenie podstaw kasacyjnych ograniczone jest natomiast, określonym w art. 177 § 1 p.p.s.a. terminem do wniesienia skargi kasacyjnej. Rozwiązaniu temu towarzyszy równolegle uprawnienie strony postępowania do przytoczenia nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych sformułowanych w skardze. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.

Z postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów wynika, że spór prawny w rozpatrywanej sprawie dotyczy oceny prawidłowości stanowiska Sądu I instancji, który kontrolując zgodność z prawem decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] maja 2017r., nr [...], w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej, stwierdził, że decyzja ta nie jest niezgodna z prawem.

Według Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzuty skargi kasacyjnej oraz prezentowana w ich uzasadnieniu argumentacja nie dają podstaw, aby twierdzić, że wyrok Sądu I instancji nie odpowiada prawu.

Skarga kasacyjna została oparta zarówno na zarzucie naruszenia prawa materialnego, jak i procesowego. Zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną Sąd I instancji naruszył art. 28 ust. 1 w zw. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s. oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 rozporządzenia z 2003r., w wyniku dokonania nieprawidłowej wykładni językowej, celowościowej oraz systemowej oraz niewłaściwego zastosowania.

Ponadto skarżący kasacyjnie wskazał, że Sąd I instancji naruszył przepisy postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy poprzez naruszenie naczelnych zasad postępowania administracyjnego, to jest naruszył art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. przy zastosowaniu art. 145 § 2 p.p.s.a. w związku z art. 7 i art. 8 k.p.a.

Należy zauważyć w tym miejscu, że zawarty w art. 8 k.p.a. nakaz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, ma charakter materialnoprawny.

Ocenę zarzutów naruszenia przepisów postępowania, do których odnieść należy się w pierwszej kolejności - poprzedzić należy przypomnieniem, że o ich skuteczności nie decyduje każde naruszenie przepisów postępowania, lecz tylko i wyłącznie takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przez "wpływ", o którym mowa na gruncie przywołanego przepisu, rozumieć należy bowiem istnienie związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym stanowiącym przedmiot zarzutu skargi kasacyjnej, a wydanym w sprawie zaskarżonym orzeczeniem sądu administracyjnego I instancji, który to związek przyczynowy, jakkolwiek nie musi być realny, to jednak musi uzasadniać istnienie hipotetycznej możliwości odmiennego wyniku sprawy. Wynikającym z przepisu art. 176 p.p.s.a. obowiązkiem strony wnoszącej skargę kasacyjną jest więc nie tylko wskazanie podstaw kasacyjnych, lecz również ich uzasadnienie, co w odniesieniu do zarzutu naruszenia przepisów postępowania powinno się wiązać z uprawdopodobnieniem istnienia wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy, co wiąże się z obowiązkiem wykazania i uzasadnienia, że następstwa zarzucanych uchybień były na tyle istotne, że kształtowały lub współkształtowały treść kwestionowanego orzeczenia w taki sposób, że w sytuacji, gdyby do nich nie doszło, wyrok sądu administracyjnego I instancji byłby inny.

Uwzględniając powyższe, według Naczelnego Sądu Administracyjnego nie ma podstaw, aby twierdzić, że w rozpatrywanej sprawie doszło do naruszenia wskazanych przez stronę skarżącą przepisów postępowania w sposób, w jaki przedstawiono to w skardze kasacyjnej, zwłaszcza zaś, aby skutkiem zarzucanego ich naruszenia był istotny - w przedstawionym powyżej rozumieniu tego pojęcia - wpływ na wynik sprawy.

Autor skargi kasacyjnej zarzuca w aspekcie procesowym brak realizacji naczelnych zasad postępowania administracyjnego, tj. zasady prawdy obiektywnej, zasady pogłębiania zaufania i wydanie przedmiotowych decyzji na podstawie niepełnego materiału dowodowego oraz przekroczenie granic uznaniowości przez organ. Skutkiem tego naruszenia była odmowa umorzenia zaległych składek, pomimo istnienia – zdaniem skarżącego kasacyjnie - uzasadnionych przesłanek do umorzenia należności.

Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, wbrew zarzutom skargi kasacyjnej w tym zakresie, że organy administracji publicznej w sposób prawidłowy przeprowadziły postępowanie administracyjne, a Sąd I instancji - dokonując kontroli judykacyjnej - trafnie uznał, że w aspekcie procesowym działania organu były prawidłowe i zgodne z naczelnymi zasadami tego postępowania.

Warto również zaznaczyć, że decyzja w sprawie umorzenia należności składkowych posiada charakter uznaniowy, co oznacza, że organ może, ale nie musi udzielić stosownej ulgi, nawet w przypadku spełnienia przez podatnika przesłanek. Świadczy o tym sposobie normowania użycie w art. 28 ust. 2 i 3a u.s.u.s. wyrażenia "mogą być umarzane" oraz zastosowanie w konstrukcji § 3 ust. 1 rozporządzenia z 2003r. terminu "może". Nawet zatem w przypadku wystąpienia okoliczności unormowanych w ww. przepisach Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie jest bezwzględnie zobowiązany do umorzenia należności składkowych. Nie oznacza to jednak, że decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek może być dowolna. Wynikająca z art. 7 k.p.a. zasada praworządności zobowiązuje organy administracji publicznej do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Prawidłowe ustalenie stanu faktycznego w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek wymaga od organu – stosownie do art. 77 § 1 k.p.a. – wyczerpującego zebrania i oceny materiału dowodowego w celu dokładnego ustalenia sytuacji osobistej i materialnej dłużnika i na tej podstawie zbadania, czy zaistniały przesłanki umorzenia należności określone w powyższych przepisach prawnych. Dopiero wówczas organ jest uprawniony do wyboru określonego rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności o charakterze uznaniowym (umorzenie bądź odmowa umorzenia). Zarówno poczynione ustalenia w sprawie oraz ich analiza z punktu widzenia przesłanek umorzenia, jak i motywy wyboru rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi w postaci umorzenia należności winny przy tym znajdować pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a.

Dokonując analizy niniejszej sprawy należy zwrócić uwagę na zakres postępowania, w tym także w aspekcie dowodowym organu administracji publicznej. Organ podejmował czynności mające na celu ustalenie sytuacji majątkowej i finansowej zarówno na etapie postępowania po jego zainicjowaniu przez stronę, jak i na etapie postępowania wywołanego wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy, realizując w ten sposób zasadę prawdy obiektywnej, unormowaną w art. 7 k.p.a.

Należy podkreślić, że to na wnioskującym o umorzenie zaległych składek ciąży obowiązek przedstawienia i wykazania swojej sytuacji rodzinnej i majątkowej (wyrok NSA z 20 lutego 2018r., II GSK 1513/16, LEX nr 2478977). Przepis art. 7 k.p.a. nie może być rozumiany jako zwalniający stronę z obowiązku wykazywania inicjatywy dowodowej w tym zakresie.

Organ zapewnił także skarżącemu możliwość aktywnego uczestnictwa w postępowaniu. Wydanie przez organ negatywnej decyzji dla skarżącego nie może stanowić podstawy do uznania, iż organ przekroczył ramy uznania administracyjnego w niniejszej sprawie. Organ zarówno w decyzji z [...] lutego 2017r., jak i w decyzji z [...] maja 2017r. szczegółowo opisał motywy i przesłanki, którymi kierował się wydając rozstrzygnięcie w ramach uznania administracyjnego. Organ prawidłowo przyjął, po zebraniu materiału dowodowego i ustaleniu stanu faktycznego, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą wyżej określone przesłanki umorzenia należności. Sąd I instancji prawidłowo zaakceptował to stanowisko organu.

Skarżący kasacyjnie kwestionuje powyższą ocenę argumentując, że zmieniły się okoliczności sprawy w porównaniu z sytuacją, której dotyczył wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 20 lipca 2016r., sygn. akt I SA/GI 75/16, zawarta w którym argumentacja została w pełni podzielona w zaskarżonym wyroku Sądu I instancji. W tym kontekście kasator przywołuje m.in. fakt wydania w dniu [...] listopada 2017r. przez komornika sądowego A. K. postanowienia o sygn. akt [...] o umorzenia postępowania egzekucyjnego wobec bezskutecznej egzekucji. Przypomnieć w tym miejscu należy, że w postępowaniu kasacyjnym, jeżeli nie ma szczególnych przepisów postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, to na podstawie art. 193 p.p.s.a. stosuje się odpowiednio przepisy postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania. Celem postępowania dowodowego, o którym mowa w art. 106 § 3 p.p.s.a., jest ocena, czy organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy i czy prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego do poczynionych ustaleń, co oznacza, że postępowanie dowodowe przed sądem administracyjnym nie może zmierzać do rozpatrzenia sprawy, w tym ustalania stanu faktycznego sprawy. W orzecznictwie NSA zwraca się uwagę, że "Sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy, a więc sąd ten rozpatruje sprawę na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego aktu. W drodze wyjątku, zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a., sąd może przeprowadzić dowód uzupełniający z dokumentów. Nie jest natomiast jego rolą uzupełniania materiału dowodowego" (por. wyrok NSA z 19 sierpnia 2016r., I GSK 1792/14). Ponadto dopuszczenie nowego dowodu z dokumentu jest uprawnieniem, a nie obowiązkiem sądu (por. wyrok NSA z 25 września 2012r., II OSK 840/11; wyrok NSA z 17 grudnia 2015r., II OSK 2501/15). Przepis art. 106 § 3 p.p.s.a. nie daje podstawy do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego za organ administracji bądź dokonywania ocen, które w przekonaniu sądu powinny mieć miejsce na etapie postępowania administracyjnego jako konieczne dla podjęcia merytorycznego rozstrzygnięcia.

Mając to na uwadze wykluczyć należy, by Naczelny Sąd Administracyjny w ramach kontroli instancyjnej mógł podjąć się ustalenia stanu faktycznego sprawy (por. wyrok NSA z 19 stycznia 2016r., II GSK 26/14). Naczelny Sąd Administracyjny nie przeprowadził zatem dowodów, o przeprowadzenie których wniesiono w skardze kasacyjnej. Należy również przypomnieć, że sądy administracyjne biorą pod uwagę stan faktyczny i prawny istniejący w dniu wydania zaskarżonego aktu, zaś przywołane przez autora skargi kasacyjnej postanowienie komornika sądowego o umorzeniu postępowania egzekucyjnego w powodu bezskuteczności egzekucji zostało wydane już po wydaniu zaskarżonego wyroku. Sądy administracyjne, w tym i Naczelny Sąd Administracyjny, nie mogąc ustalać stanu faktycznego sprawy tym bardziej nie są uprawnione do ustalania stanu faktycznego sprawy na dzień orzekania przez sąd. Na marginesie należy również zauważyć, że jeżeli, jak wywodzi autor skargi kasacyjnej, opłaty z tytułu abonamentu rtv zostały umorzone z powodu braku odbiornika tv, to fakt umorzenia opłat z tytułu abonamentu rtv nie świadczy o tym, jak wywodził skarżący w skardze do sądu administracyjnego, że KRRiT stwierdziła, że sytuacja życiowa i finansowa skarżącego uzasadnia umorzenie zadłużenia.

Podsumowując należy uznać, że autor skargi kasacyjnej nie podważył dokonanych przez organ ustaleń faktycznych, zaakceptowanych przez Sąd I instancji. Brak zatem podstaw do stwierdzenia, że Sąd I instancji dopuścił się naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. przy zastosowaniu art. 145 § 2 p.p.s.a. w związku z art. 7 k.p.a.

Dokonując analizy zarzutów o charakterze materialnoprawnym Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że organ administracji w sposób prawidłowy dokonał wykładni i zastosował przepisy prawa materialnego, a kontrola dokonana przez Sąd I instancji w tym zakresie została przeprowadzona właściwie.

Zgodnie z art. 83 ust. 1 pkt 3 u.s.u.s. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek.

Z treści przepisu art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. wynika, że należności z tytułu składek mogą być przez ZUS umarzane w całości lub w części tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

Całkowita nieściągalność, o której mowa powyżej, zachodzi zaś w sytuacjach wskazanych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s., a zatem, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2015r. poz. 233 i naprawcze);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W sytuacji braku całkowitej nieściągalności, a zatem, gdy nie zachodzą przesłanki wskazane w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., może dojść do umorzenia należności składkowych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Przepis ten ma zastosowanie jedynie do należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Do umorzenia tego typu należności może dojść tylko w uzasadnionych przypadkach, o których mowa w § 3 ust. 1 rozporządzenia z 2003r. W przepisie tym wskazano, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Skarżący w toku postępowania administracyjnego nie wykazał, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Nie twierdził, że poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia. Nie udowodnił również przewlekłej choroby lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, która to okoliczność uniemożliwiałaby lub w znaczny sposób utrudniałaby wykonywanie pracy zarobkowej i uzyskiwanie dochodu umożliwiającego spłatę zadłużenia. Wprawdzie skarżący powołał się na problemy zdrowotne, ale sam fakt choroby nie został wymieniony w rozporządzeniu z 2003r. jako przesłanka umożliwiająca umorzenie zaległości, zatem samo jej wystąpienie nie uzasadnia umorzenia długu (wyrok NSA z 20 lutego 2018r., II GSK 1513/16, LEX nr 2478977). Ponadto skarżący pomimo choroby nadal prowadzi działalność gospodarczą, co oznacza, że choroba nie pozbawiła go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Poza tym podstawą umorzenia zaległości z tytułu składek nie jest sam fakt zaistnienia choroby, a jedynie trudny stan majątkowy będący efektem tej choroby. Przy czym jako trudny stan majątkowy rozumie się sytuację, w której opłacenie zaległości spowodowałoby po stronie zobowiązanego niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb.

Dodać należy, że umorzenie należności jest definitywną rezygnacją z możliwości ich wyegzekwowania, w związku z powyższym taka decyzja musi być podejmowana bardzo rozważnie.

Podkreślić należy, że nawet w przypadku, gdy spełnione zostaną przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 2, 3 i 3a u.s.u.s. oraz w § 3 rozporządzenia z 2003r., nie zobowiązuje to ZUS do umorzenia należności z tytułu składek. Decyzja w tym zakresie jest pozostawiona uznaniu Zakładu. Organ rentowy może zatem odmówić umorzenia składek, mimo iż np. opłacenie należności z tego tytułu pozbawiłoby zobowiązanego niezbędnych potrzeb życiowych.

Organ zobowiązany jest uwzględnić aktualne możliwości płatnicze zobowiązanego, ale także powinien mieć na względzie możliwość spłaty zadłużenia w przyszłości. Kontynuowanie przez skarżącego prowadzenia działalności gospodarczej daje zatem podstawę do przypuszczenia, że również i skarżący ma nadzieję, że w przyszłości osiągnie dochód z prowadzonej działalności gospodarczej. Trudna sytuacja materialna (finansowa) w dacie złożenia wniosku oraz wydania zaskarżonej decyzji nie stanowi autonomicznie o umorzeniu, a subiektywne przekonanie strony o spełnieniu przesłanek i brak bieżących wolnych środków pieniężnych u dłużnika nie uzasadnia rezygnacji z dochodzenia zaległości.

O istnieniu ważnego interesu zobowiązanego nie może decydować jego subiektywne przekonanie, lecz kryteria zobiektywizowane. Ważny interes zobowiązanego jest rozumiany przede wszystkim jako sytuacja, gdy z powodu nadzwyczajnych, losowych przypadków (np. trwała utrata możliwości zarobkowania, utrata losowa majątku) nie jest on w stanie uregulować swoich zaległości. Niewątpliwie dolegliwość ekonomiczna z powodu konieczności zapłaty zaległości składkowych jest oczywista, ale sama w sobie nie stanowi o ważnym interesie osoby zobowiązanej, który należy rozważyć na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia z 2003r.

Jeżeli zatem istnieje możliwość wyegzekwowania należności choćby w części, a umorzenie zaległości przy braku przesłanki całkowitej nieściągalności jest zastrzeżone jedynie dla sytuacji szczególnie krytycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia oraz inne względy społeczne i znikome źródło przychodów na utrzymanie, niemożliwe jest wywiązanie się strony ze zobowiązań wobec ZUS, to negatywne dla strony rozstrzygnięcie nie może być uważane za dowolne. Brak zatem podstaw do stwierdzenia, że Sąd I instancji dopuścił się naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. przy zastosowaniu art. 145 § 2 p.p.s.a. w związku z art. 8 k.p.a.

W tym stanie rzeczy uznać należy, że zarzuty skargi kasacyjnej są nieuzasadnione, a Sąd I instancji dokonał prawidłowej wykładni przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i nie dopuścił się naruszenia prawa materialnego, jak też procesowego.

Nie znajdując więc podstaw do uwzględnienia skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.