Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 136/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-05-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 3 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 1926 nr 101 poz 580
law: Ustawa z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwem dla stosunków prywatnych wewnętrznych.
article: art. 145 a par. 1, art. 151 par. 1
journal: Dz.U. 1980 nr 9 poz 26
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Marciniak Sędziowie WSA Gabriela Nowak WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant referent stażysta Andżelika Abramowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 maja 2016 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Skarbu Państwa, po rozpatrzeniu wniosku M. i E. małżonków B. o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] października 2015 r., nr [...] orzekającą o odmowie uchylenia decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] marca 2011 r., nr [...].

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] marca 2011 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2011 r., nr [...] odmówił A. A. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A. A. i J. A. nieruchomości w miejscowości l., woj. [...], poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, że z przedłożonych do akt sprawy dokumentów wynika A. A. i J. A. zamieszkiwali w dniu 1 września 1939 r. na terenach obecnego państwa polskiego z zamiarem stałego pobytu, tj. w W. Nie została więc spełniona przesłanka z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej warunkująca przyznanie prawa do rekompensaty (Dz. U. z 2014 r. poz. 195) – zwanej dalej "ustawą".

Pismem z dnia 29 lipca 2014 r. A. A. wystąpiła do Wojewody [...] z wnioskiem o wznowienie postępowania w przedmiotowej sprawie.

Postanowieniem z dnia [...] września 2014 r., nr [...] Minister Skarbu Państwa wznowił postępowanie w sprawie zakończonej ostateczną decyzją Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] marca 2011 r.

Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] października 2015 r., nr [...] odmówił uchylenia decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] marca 2011 r., nr [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że jedynym miejscem zamieszkania A. A. i J. A. w dniu 1 września 1939 r. była W., natomiast miejscowość l. mogła się dopiero takim miejscem zamieszkania stać w przyszłości.

Od powyższej decyzji E. B. i M. B. złożyli wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] października 2015 r., nr [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że wyrokiem z dnia 23 października 2012 r., sygn. akt. SK 11/12, ogłoszonym w dniu 30 października 2012 r. (Dz. U. z 2012 r. poz. 1195) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 2 pkt 1 ustawy w zakresie, w jakim uzależnia prawo do rekompensaty od zamieszkiwania w dacie 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W dniu 27 lutego 2014 r. weszła w życie ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. 2014 r. poz. 195) – zwana dalej "ustawą zmieniającą". Na podstawie art. 1 ustawy zmieniającej dokonano zmiany przepisu art. 2 ustawy. Na podstawie znowelizowanego art. 2 ustawy prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: 1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu przepisów: a) art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych (Dz. U. Nr 101, poz. 580) lub b) art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego (Dz. U. z 1932 r. Nr 112, poz. 934), lub c) § 3-10 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Skarbu co do § 2 ust. 3-5, z Ministrem Spraw Wojskowych co do §§ 20, 21, 22, 24 ust. 3, § 49 ust. 1 i 2, § 55 i § 56 oraz z Ministrem Spraw Zagranicznych co do § 18 ust. 1 i 2, § 51i§ 55, o meldunkach i księgach ludności (Dz. U. Nr 54, poz. 489) - oraz opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić; 2) posiada obywatelstwo polskie.

Z kolei art. 2 ust. 1 ustawy zmieniającej stanowi, że osoby, którym odmówiono potwierdzenia prawa do rekompensaty z powodu niespełnienia wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, mogą złożyć wniosek o wznowienie postępowania. Przepisy dotyczące wznowienia postępowania, o którym mowa w art. 145a Kpa, stosuje się odpowiednio, z tym że termin na zgłoszenie żądania wznowienia postępowania wynosi 6 miesięcy i biegnie od dnia wejścia w życie ustawy zmieniającej. Przepisów art. 146 § 1 Kpa oraz art. 272 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej "Ppsa" nie stosuje się. Zgodnie z art. 145a § 1 Kpa można żądać wznowienia postępowania w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja.

Minister Skarbu Państwa zauważył, że nowelizacja przepisu art. 2 ustawy, wprowadzona ustawą zmieniającą, zmodyfikowała wymóg zamieszkiwania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 1 września 1939 r. w ten sposób, że przy ocenie jego spełnienia należy uwzględnić przepisy obowiązujące w tej dacie. Należy więc wykazać, że właściciel pozostawionej nieruchomości miał w dniu 1 września 1939 r. "dodatkowe" miejsce zamieszkania w rozumieniu ówczesnych przepisów. Przedwojenne przepisy przewidywały, że dana osoba mogła posiadać więcej, niż jedno miejsce zamieszkania. Właściciel nieruchomości mógł więc zamieszkiwać na obecnym terytorium Polski, ale jednocześnie posiadać takie "dodatkowe" miejsce zamieszkania na byłym jej terytorium. Każde jednak z tych miejsc musiało spełniać kryteria określone w przepisach przedwojennych.

Zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych miejsce zamieszkania musiało być miejscem na terenie Polski, gdzie obywatel polski mieszkał "z zamiarem stałego pobytu". Artykuł 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego z dnia 29 listopada 1930 r. przewidywał, że miejscem zamieszkania była miejscowość, w której pozwany przebywał z zamiarem stałego pobytu, a zgodnie z § 3 rozporządzenia z dnia 23 maja 1934 r. przez zamieszkanie w gminie rozumiało się fakt zajmowania w obrębie gminy mieszkania wśród okoliczności, wskazujących na ześrodkowanie tam stosunków osobistych i gospodarczych. Paragraf 4 ust. 1 wyżej wymienionego rozporządzenia przewidywał ponadto, że zmiana miejsca zamieszkania następuje przez rzeczywiste zamieszkanie w obrębie innej gminy, połączone z zamiarem ustalenia tam swej siedziby.

Minister Skarbu Państwa wskazał, że jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego A. A. i J. A. w dniu 1 września 1939 r. zamieszkiwali w W. przy ul. [...]. Okoliczność tą potwierdzają liczne dokumenty zgromadzone w toku postępowania wyjaśniającego. Przede wszystkim w umowie przyrzeczenia kupna - sprzedaży z dnia [...] sierpnia 1939 r. odnośnie A. A. wskazano, iż jest ona mieszkanką m. W. (ul. [...]), a czasowo zam. w m-ku I., gminy [...]. Dodatkowo strony umowy zobowiązały się zawrzeć umowę przyrzeczoną w W. przed notariuszem wskazanym przez A. A. Ponadto ustalenia te potwierdzają dane z ankiety z dnia [...] maja 1952 r. sporządzonej w celu otrzymania dowodu osobistego, w której A. A. wskazała, iż do 1939 r. oraz w czasie okupacji mieszkała w W. Należy również zauważyć, że także pozwolenie na nabycie gruntu wydane przez Wojewodę [...] w dniu [...] sierpnia 1939 r., wskazuje na miejsce stałego zamieszkania A. A. w W. Dodatkowo ostatnim meldunkiem wpisanym w dowodzie osobistym A. A. w dniu [...] listopada 1930 r. jest W. Wprawdzie widnieje również meldunek z dnia [...] października 1928 r. w gminie [...], jednakże jak wyżej wspomniano z kolejnych wpisów wynika, że A. A. została zameldowana w W. Na stałe zamieszkiwanie małżonków A. w W. wskazują również oświadczenia strony zawarte w kierowanych do organu wojewódzkiego pismach. W oświadczeniu o miejscach zamieszkania z dnia [...] stycznia 2009 r. pełnomocnik strony wskazał, że A. A. zamieszkiwała w miejscowości l. wyłącznie w latach 1928-1930, a nie do 1939 r. (jak wyjaśniano w późniejszych pismach). Następnie, z uwagi na pracę męża który był zatrudniony w W. jeszcze przed wybuchem II wojny światowej zamieszkała z nim w W. W pismach z dnia: 31 marca 2009 r., 20 sierpnia 2010 r., 25 stycznia 2011 r. oraz 24 lutego 2011 r. A. A. wyjaśniła również, że jej mąż pracował jako [...] m.in. w W. i przez te lata wielokrotnie odwiedzała męża. Wnioskodawczyni wskazywała, że z wizytami tymi wiązała się konieczność meldowania w miejscu pobytu, co wiązało się z obowiązkiem meldowania się w różnych miejscach. Informacji tej nie potwierdza jednak zgromadzony w sprawie materiał dowodowy. Przede wszystkim brak jest takich wpisów meldunków w dowodzie osobistym A. A. po 1930 r. Zarówno A. A., jak i jej następcy prawni wskazywali, iż małżeństwo A. miało dwa miejsca zamieszkania, z czego główne było w miejscowości l.

W ocenie Ministra Skarbu Państwa, zgromadzone w sprawie dowody wyraźnie jednak wskazują, że A. A. wraz z małżonkiem dopiero zamierzała zamieszkać w I., co potwierdza fakt nabywania gruntu rolnego w tej miejscowości. Ponadto sam fakt, że J. A. pochodził z W. nie daje podstaw do tego, żeby przyjąć, iż tam do wybuchy wojny w 1939 r. nadal posiadał miejsce zamieszkania, tym bardziej, że dowody zgormadzone w sprawie wyraźnie wskazują, że rodzina A. zarówno przed wojną, jak i w czasie okupacji swoje życie związała z W.

Ponadto zarówno oświadczenia A. A., jak i jej następców prawnych odnośnie miejsca zamieszkania małżonków A. nie zostały poparte żadnymi dowodami wskazującymi, iż do 1939 r. zamieszkiwali w I.

M. B. podczas przesłuchania w dniu [...] października 2015 r. na pytanie odnośnie miejsca pracy (zajęcia) A. A. przed wybuchem II Wojny światowej oświadczył, że niewykIuczone, iż A. A. przed wybuchem wojny pracowała w gospodarstwie rolnym rodziców męża w I. oraz przed wybuchem Il Wojny światowej A. A. była "przy mężu". Strona nie jest zatem w pełni przekonana gdzie przebywała na stałe A. A. i czy gospodarstwo rolne rodziców jej męża było jej i męża miejscem zamieszkania. Odnośnie zaś miejsca pobytu ich jedynego syna W. A., M. B. wskazał, że w chwili rozpoczęcia działań wojennych "pewnie był z rodzicami". Oznacza to, iż strona nie ma wiedzy popartej wiarygodnymi dowodami odnośnie miejsca zamieszkania rodziny A. w l. W 1939 r. syn małżonków A. miał niecałe 14 lat, w związku z tym obejmował go obowiązek szkolny. Skoro, jak sugeruje strona, był on w tym czasie z rodzicami, a więc w W., oznacza to, iż tam właśnie uczęszczał do szkoły. Odnośnie meldunków A.A. w W. z lat 30-tych wyjaśnił, że wynikały one z przyczyn administracyjnych i nie odzwierciedlały stanu faktycznego w tym znaczeniu, że dla A. A. miejscem zamieszkania była I. Zatem strona sama przyznała, iż ówcześnie przepisy prawne odnośnie meldunku były bardzo restrykcyjne, zatem gdyby A. A. faktycznie miała miejsce zamieszkania w I., zostałoby to odnotowane. W dokumencie przedłożonym przez M. B. w postaci umowy przyrzeczenia sprzedaży gruntów z dnia [...] maja 1930 r. odnośnie strony kupującej J.A. wskazano: zamieszkały i miejsce prawnego zamieszkania dla skutków tego aktu sobie obierający (...) w miasteczku I. Zdaniem Ministra Skarbu Państwa, takie oznaczenie strony kupującej zostało dokonane wyłącznie dla potrzeb czynności notarialnej i w żaden sposób nie definiowało miejsca zamieszkania J. A., a jedynie indywidualizowało tę osobę. Nawet przyjmując, że J.A. faktycznie zamieszkiwał w I. w 1930 r., to z całokształtu zgromadzonych dowodów wynika, że przeniósł się on do W. właśnie po 1930 r. Dodatkowo okoliczność, iż umowa ta dotyczyła nieruchomości gruntowej, na której nie było budynków murowanych, tym bardziej wskazuje, że pobyt w I. nie miał charakteru stałego.

W ocenie Ministra Skarbu Państwa, z materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że jedynym miejscem zamieszkania A. A. i J. A. w dniu 1 Września 1939 r. była W. Miejscowość I. mogła dopiero takim miejscem zamieszkania stać się w przyszłości, na co wskazuje zakup gruntu w I. przez małżonków A. Sam jednak fakt zakupu nieruchomości nie dowodzi, że miejscowość ta była miejscem zamieszkania właścicieli pozostawionego mienia. A. i J. małżonkowie A. do czasu wybuchy Il Wojny światowej posiadali jedno miejsce zamieszkania, którym było miasto W. Nie posiadali oni innych, tzw. "dodatkowych" miejsc zamieszkania w rozumieniu przedwojennych przepisów, określonych w art. 2 pkt 1 lit. a-c ustawy. Nie spełniali więc przesłanki zamieszkiwania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Od decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] grudnia 2015 r., nr [...] M.B. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzucił: 1) naruszenie art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 Kpa, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez: a) brak wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego, brak oceny, na podstawie całoksztaltu okoliczności co zostało, zdaniem organu, udowodnione i jaki ostatecznie stan faktyczny został przez organ ustalony, co w zasadniczy sposób utrudnia weryfikację prawidłowości zaskarżonej decyzji w aspekcie przesłanki zamieszkiwania poprzedników prawnych skarżącego na byłym terytorium RP, b) jednostronną i wybiórczą analizę dowodów wskazujących na zamieszkiwanie byłych właścicieli nieruchomości zabużańskiej w W. z jednoczesnym pominięciem w procesie wnioskowania szeregu okoliczności wskazujących na to, że l. była dla J. A., a tym bardziej dla A. A. co najmniej równorzędnym z W. miejscem zamieszkania, takich jak: posiadanie przez J. A. w l. domu rodzinnego, w którym A. A. spędzała większość czasu, niewątpliwy wieloletni pobyt małżonków w l., która wtedy była ich wyłącznym miejscem zamieszkania, tymczasowy i zarobkowy charakter związania się J.A. z W., oświadczenie A. A. zawarte w umowie z dnia [...] sierpnia 1939 r., zarejestrowanej w Urzędzie Skarbowym w B., że jest osobą czasowo zamieszkałą w l. itp.; c) brak należytego wyjaśnienia sprawy w aspekcie zmienionego art. 2 ustawy, z uwzględnieniem stanu prawnego obowiązującego przed 1 września 1939 r., w szczególności dotyczącego możliwości posiadania wielu miejsc zamieszkania, a także w aspekcie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2012 r., sygn. akt SK 11/1012, kwestionującego konstytucyjność uzależniania prawa do rekompensaty od zamieszkiwania 1 września 1939 r. na byłym terytorium RP, czego przejawem jest treść uzasadnienia decyzji, w którym brak należytego wyjaśnienia jej podstawy prawnej; 2) mające wpływ na wynik sprawy naruszenie prawa materialnego, a konkretnie art. 1 i 2 ustawy i art. 64 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP i w zw. z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2012 r. poprzez: a) uznanie za słuszną odmowę potwierdzenia prawa do rekompensaty z tej przyczyny, iż J. i A. A. w dniu 1 września 1939 r. nie mieli miejsca zamieszkania na byłym terytorium RP, w sytuacji gdy Trybunał Konstytucyjny wyrokiem orzekł, iż art. 2 pkt 1 ustawy w zakresie, w jakim uzależnia prawo do rekompensaty od zamieszkiwania 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; b) wadliwe określenie przesłanek możliwości posiadania kilku miejsc zamieszkania w rozumieniu przepisów obowiązujących przed 1 września 1939 r., a w szczególności niewzięcie pod uwagę tego, iż przepisy te dopuszczały posiadanie jednego głównego miejsca zamieszkania i dowolnej ilości dodatkowych i że w związku z tym kryteria ustalania tych różnych miejsc zamieszkania nie mogły być takie same. W oparciu o powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu wskazał, że w zaskarżonej decyzji organ w głównej mierze skupił się na chronologicznym omówieniu czynności przeprowadzonych w toku długotrwałego postępowania. Brak jest natomiast wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego, a przede wszystkim oceny na podstawie całokształtu okoliczności, co zostało uznane za udowodnione. Nie wiadomo jakie dowody zostały uznane za wiarygodne, nie wiadomo czy organ dał wiarę twierdzeniom stron, wszystkim czy tylko niektórym i dlaczego tak uczynił. Powyższe w zasadniczy sposób utrudnia ocenę prawidłowości zaskarżonej decyzji. Z niektórych dowodów wynika bowiem, że małż. A. główne miejsce zamieszkania mieli w l., a więc na byłym terytorium RP inne zaś mogą sugerować, że głównym miejscem ich zamieszkania była W. Organ konstatując, iż jedynym miejscem zamieszkania małż. A. była W. pominął lub niedostatecznie rozważył szereg okoliczności wynikających z materiału dowodowego. Chodzi w szczególności o następujące fakty: - l. była miejscowością rodzinną J. A., tam mieszkali jego rodzice i bracia, tam małż. A. wzięli ślub, urodził się ich syn i przez wiele lat l. była ich jedynym miejscem zamieszkania. W tym kontekście zdumienie budzi ustalenie organu, że nie mogli oni mieszkać w l., bo kupili grunty bez zabudowań, - oboje małżonkowie A. od dzieciństwa związani byli z W. i ich, a właściwie głównie J. A., wyjazd do W. miał charakter tymczasowy, podyktowany względami zarobkowymi; - małż. A. nie posiadali w W. żadnego majątku, zajmowali lokal służbowy, a oszczędności lokowali w nabycie kolejnych nieruchomości w l., - w sierpniu 1939 r. A. A. bez wątpienia mieszkała w l., bo wynika to z jej oświadczenia zawartego w umowie przedwstępnej kupna nieruchomości z [...] sierpnia 1939 r. posiadającego datę pewną (poświadczenie Urzędu Skarbowego w B.).

Skarżący podkreślił, że A. A. nie określiła swej obecności w l. w sierpniu 1939 r. jako czasowego pobytu w rozumieniu rozporządzenia nr [...] z dnia [...] maja 1934 r. tylko jako czasowe zamieszkanie (skr. zam.). Gdyby organ należycie rozpoznał sprawę, to powinien uwzględnić tę okoliczność jako istotną dla oceny, czy l. była chociażby tzw. dodatkowym miejscem zamieszkania w rozumieniu art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwem dla stosunków prywatnych wewnętrznych i art. 24 § 2 Kpc z 1932 r. W związku z tym, że przesłanka miejsca zamieszkania zainteresowanych w dniu 1 września 1939 r. stanowiła podstawę zaskarżonego orzeczenia, powyższe naruszenia art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 Kpa miały istotny wpływ na wynik sprawy.

W ocenie skarżącego, organ się sprostał również obowiązkowi należytego sporządzenia uzasadnienia decyzji w zakresie wyjaśnienia jej podstawy prawnej. Samo przytoczenie przepisów bez przedstawienia ich interpretacji i znaczenia w realiach konkretnej sprawy nie może być uznane za spełnienie wymogów z § 3 art. 107 Kpa. W czasie trwania postępowania zmienił się stan prawny, dotyczący rekompensat. Swój pogląd wyraził Trybunał Konstytucyjny, a istotne kwestie nadal są przedmiotem sporów prawnych. Trybunał Konstytucyjny w powyższym wyroku orzekł, że art. 2 pkt 1 ustawy w zakresie, w jakim uzależnia prawo do rekompensaty od zamieszkiwania 1 września 1939 r. na byłym terytorium RP, jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji. Mimo to organ mocą zaskarżonej decyzji utrzymał w mocy orzeczenie odmawiające stronie prawa do rekompensaty właśnie z tej przyczyny, że zdaniem organu nie został spełniony kwestionowany wymóg zamieszkiwania. Powyższe wskazuje na to, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa materialnego w postaci wskazanych przepisów ustawy, Konstytucji i wyroku Trybunału Konstytucyjnego, przez niewłaściwą jego wykładnię i zastosowanie.

Zdaniem skarżącego, organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w sposób Iakoniczny odniósł się do kwestii definicji miejsca zamieszkania w rozumieniu przepisów obowiązujących do 1 września 1939 r. W zasadzie uchylił się od pogłębionej analizy problemu, odwołując się do ustaleń faktycznych poczynionych z wadami, o jakich była mowa wcześniej. Jednocześnie jednak organ wyraził pogląd, iż każde z wielu miejsc zamieszkania spełniać musi takie same, określone w przepisach, kryteria, by za miejsce zamieszkania mogło być uznane. Rozumowanie to nie uwzględnia okoliczności, na które zwrócił uwagę TK w uzasadnieniu cytowanego wyroku wskazując, że przepisy międzywojenne - w przeciwieństwie do obecnego art. 25 Kc - dopuszczały posiadanie kilku miejsc zamieszkania - jednego głównego (w którem skupia się główny i przeważający zakres jego (obywatela) działalności - art. 3 prawa prywatnego międzydzielnicowego, w którym osoba interesowana posiada siedzibę główną, lub w której wykonywa główny swój zawód albo urząd, lub gdzie znajduje się jej majętność albo - o ile chodzi o małoletnich i niewłasnowolnych - gdzie znajduje się ich prawne miejsce zamieszkania" - § 9 rozporządzenia meldunkowego oraz dowolnej liczby dodatkowych (uzasadnienie wyroku SK 11/2012). Tym samym więc a contrario kryteria dla uznania miejsca zamieszkania dodatkowego musiały zawierać mniej wymogów. Uwzględnienie powyższego przy orzekaniu pozwoliłoby inaczej ocenić związek małż. A. z I. Czyż bowiem nie jest przynajmniej dodatkowym miejscem zamieszkania miejsce, w którym zainteresowani mają swój dom rodzinny, gdzie często i przez dłuższe okresy przebywają, pracują w gospodarstwie rolnym, mają swoją "majętność", inwestują w nowe nieruchomości i wiążą z tym miejscem swoją przyszłość. W komentarzu do art. 24 Kpc z 1930 r. stwierdza się: "Pozwany ma zamieszkanie w kilku miejscowościach, jeżeli w każdej z nich jego zamieszkanie jest dla otoczenia widoczne..." (Kodeks Postępowania cywilnego z komentarzem cz. I str. 61 - dr Świętosław Kruszelnicki 1938). Również więc i ta podstawa prawna nie podważa uznania małż A. za zamieszkałych również w l.

W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał prezentowane w sprawie stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga jest nieuzasadniona.

Sąd zwraca uwagę, że przedwojenne przepisy dotyczące ustalania miejsca zamieszkania osoby fizycznej jako główną zasadę wskazywały to, że miejscem zamieszkania danej osoby jest to gdzie mieszka lub przebywa z zamiarem stałego pobytu – wynika to z przepisów art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych, art. 24 § 1 Kodeksu Postępowania Cywilnego i § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. (...) o meldunkach i księgach ludności. W stosunku do osób mających jedno miejsce zamieszkania decydujące znaczenie miały dwie okoliczności - obiektywna (faktyczne zamieszkanie w danym miejscu) i subiektywna (zamiar pobytu i siedziby w danym miejscu).

Jeżeli chodzi o osoby mające kilka miejsc zamieszkania nie obowiązywał wymóg dotyczący wskazania zamiaru stałego pobytu. Wówczas to obowiązują następujące kryteria: miejscem zamieszkania tej osoby jest - stosownie do okoliczności: 1) miejscowość siedziby głównej danej osoby lub wykonywania zawodu lub urzędu; 2) miejscowość majętności tej osoby - § 9 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. (...) o meldunkach i księgach ludności; 3) miejsce głównego i przeważającego zakresu działalności obywatela polskiego – art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych.

Istotna była również zasada, że mężatka sądownie nie rozłączona idzie, co do miejsca zamieszkania za mężem (art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych).

Jeżeli chodzi natomiast o nieletnie dzieci ślubne obowiązywała zasad, że nieletnie dzieci ślubne szły do miejsca zamieszkania ojca (art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych).

Z powyższych przepisów wynika zatem, że decydujące znaczenie dla ustalenia miejsca zamieszkania członków rodziny (żony, dzieci) miało miejsce zamieszkania męża i ojca.

Zdaniem Sądu, wbrew temu co twierdzi skarżący M. B., w niniejszej sprawie przedłożono dowody, z których wynika, że J. A. zamieszkiwał w okresie bezpośrednio przedwojennym i w dniu 1 września 1939 r. w W. Miejsce zamieszkania w W. w tym okresie potwierdzają: oświadczenie A. A. z dnia [...] stycznia 2009 r. wskazujące, że mąż przed wybuchem II wojny światowej był zatrudniony w W., oświadczenie A. A. z dnia [...] marca 2009 r., zaświadczenie nr [...], oświadczenie A. A. z dnia [...] sierpnia 2010 r. wskazujące, że J. A. i A. A. do wybuchu wojny w 1939 r. formalnie zameldowani byli w I., natomiast J. A. w latach 30-tych XX w. zatrudniał się jako [...] w W., a w 1936 r. otrzymał stałą pracę - pracował w [...] i faktycznie zamieszkiwał w okresie od 1936-1945 w mieszkaniu służbowym w budynku narożnym przy ul. [...] oraz że wybuch II wojny światowej zastał J. A. z małżonką A. A. w W. Przebywanie J. A. i A. A. w W. przed i w czasie wybuchu wojny w 1939 r. potwierdził też M. B. w piśmie z dnia 6 października 2015 r. i podczas przesłuchania strony (pkt 4 i 5 protokołu z dnia 18 listopada 2015 r.).

Miejsce zamieszkania J. A. do połowy lat 30-tych XX w. na byłym terytorium RP potwierdzają: zaświadczenie o obywatelstwie polskim Nr [...] z 1930 r., akt z dnia [...] sierpnia 1930 r. kupna-sprzedaży nieruchomości niezabudowanej w miasteczku I., zapisanej w księdze wieczystej nr hip. [...].

Nie można pominąć tego, że z oświadczeniem A. A. z dnia 20 sierpnia 2010 r. i z dnia 25 stycznia 2011 r. wskazującym, że od ślubu w 1928 r. J. A. i A. A. do wybuchu wojny w 1939 r. formalnie zameldowani byli w I., gdzie zamieszkiwali w domu rodziców męża, stoi w sprzeczności treść dowodu A. A. wystawionego przez Starostę [...], z którego wynika, że metryka ślubu wystawiona była w 1924 r., a A. A. zameldowana była w Gminie [...] w 1928 r., natomiast w 1930 r. uzyskała zameldowanie w Mieście W.

Z oświadczeń M. B. z dnia 6 października 2015 r. i zawartego w protokole z dnia 18 listopada 2015 r. wynika, że stałe miejsce zamieszkania w I. małżonków A. bezpośrednio przed wybuchem II wojny światowej potwierdzają takie okoliczności jak: 1) treść przedwstępnej umowy kupna – sprzedaży z dnia [...] sierpnia 1939 r. gruntu o pow. ok. [...] ha, położonego w I. (adnotacja o czasowym zamieszkiwaniu A. A. w I.), 2) fakt pobrania przez Urząd Skarbowy w B. od umowy opłaty stemplowej, 3) pochodzenie małżonków A. z W. i związanie z tymi terenami ich najistotniejszych spraw życiowych (posiadanie rodziny, ślub, urodzenie dziecka, zakup nieruchomości w I.), 4) brak majątku w W. i czasowe tam zamieszkiwanie w celach zarobkowych, 5) treść umowy przyrzeczenia sprzedaży gruntów z dnia [...] maja 1939 r., gdzie wskazano miejsce zamieszkania J. A. w I.

Z przedłożonych dowodów – zdaniem Sądu - wynika jasno, gdzie w okresie bezpośrednio przedwojennym i w dniu 1 września 1939 r. skupiał się główny zakres działalności J. A., tzn. gdzie miał on siedzibę główną i wykonywał swój zawód. Tym miejscem była W. Materiał dowodowy sprawy pozwala uznać, że w końcu lat 20-tych i w pierwszej poł. lat 30-tych J. A. miał miejsce zamieszkania u swoich rodziców w I. W 1924 r. J. A. ożenił się z A. A. W 1925 r. urodził się w I. ich syn W. A. W latach 30-tych XX w. J.A. pracował w różnych miejscach m.in. w W. W 1936 r. otrzymał stałą pracę i mieszkanie służbowe w W. W latach 30-tych inwestował wraz z żoną w nieruchomości w I.

Wobec tego – zdaniem Sądu – miejsce zamieszkania J. A. należało ustalić na podstawie przepisu art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych oraz § 9 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. § 9 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. (...) o meldunkach i księgach ludności. Okoliczności sprawy wskazują, że tym miejscem była W. – tu skupiała się siedziba J. A. i główny zakres jego działalności.

Z powyższych przepisów wynika, że pierwszorzędne znaczenie miało kryterium ześrodkowania swych interesów mieszkaniowo-zawodowych. W ocenie Sądu, posiadanie majętności w I. mogłoby służyć jako wiodące kryterium wówczas, gdyby nie można było ustalić, gdzie skupia się główna działalność i siedziba J. A. Skoro zaś udało się ustalić, że w okresie bezpośrednio poprzedzającym wybuch II wojny światowej i w dniu 1 września 1939 r. J. A. skupił swoje interesy zawodowe i zamieszkiwał w W., to należało przyjąć, że jego miejscem zamieszkania w rozumieniu art. 2 pkt 1 ustawy była W. (obecne terytorium RP). Mając zaś na uwadze treść przepisu art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych należało przyjąć, że W. była także miejscem zamieszkania A. A. i W. A., skoro było to miejsce zamieszkania J. A.

Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd wskazuje, że faktycznie przepis § 9 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] maja 1934 r. (...) o meldunkach i księgach ludności wskazuje, iż za miejsce zamieszkania osoby, zwykle mieszkającej w dwóch lub więcej miejscowościach, będzie uważana stosownie do okoliczności jedna z tych miejscowości, a mianowicie ta, w której osoba interesowana posiada siedzibę główną, lub w której wykonywa główny swój zawód lub urząd, lub gdzie znajduje się jej majętność. Skarżący pomija jednak, że zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych, jeżeli obywatel ma kilka miejsc zamieszkania, - właściwe jest prawo miejsca, w którem skupia się główny i przeważający zakres jego działalności.

Biorąc pod uwagę to, że przepis art. 2 pkt 1 ustawy w zakresie przesłanki "miejsca zamieszkania" odwołuje się do obu tych regulacji, trzeba przyjąć, że głównym kryterium ustalenia przedwojennego miejsca zamieszkania J. A. było miejsce jego siedziby i głównej działalności zawodowej. Samo pochodzenie J. A. i A. A. z [...], zamieszkiwanie młodego małżeństwa z małym dzieckiem z rodzicami J. A. w I., inwestowanie tam w nieruchomości niezabudowane nie mogło mieć decydującego znaczenia dla niniejszej sprawy. Dla niniejszej sprawy miał znaczenie okres bezpośrednio przedwojenny, a więc czas, gdy rodzina A. ustabilizowała się w sensie ekonomicznym, gdy J. A. zdobył stałą pracę i stałe mieszkanie. Trafnie wskazał Minister Skarbu Państwa, że przyszłe plany rodziny A. związane z późniejszym wybudowaniem domu i zamieszkaniem w I. nie mogły mieć znaczenia decydującego. W niniejszej sprawie ustalenie miejsca zamieszkania rodziny A. odnosiło się do konkretnego momentu czasowego, a nie okresu całego życia tej rodziny. Sąd nie podziela stanowiska skarżącego, że zamieszkanie rodziny A. w okresie bezpośrednio przedwojennym w W. miało charakter czasowy. J. A. od 1936 r. miał stałą pracę w W. i stałe miejsce zamieszkania (przy ul. [...] mieszkał także po wojnie – zaświadczenie nr [...]). Jego pobyt nie miał charakteru sezonowego lub przemijającego.

Z tych względów Sąd uznał, że zaskarżona decyzja odpowiadała prawu, a podniesione w skardze zarzuty naruszenia przepisów postępowania i prawa materialnego nie mogły być skuteczne i doprowadzić do uwzględnienia skargi. Minister Skarbu Państwa prawidłowo bowiem przyjął, że w niniejszej sprawie nie potwierdziła się podstawa wznowienia postępowania, wynikająca z art. 2 ust. 1 ustawy zmieniającej w zw. z art. 145a § 1 Kpa. Wobec tego Minister Skarbu Państwa miał podstawy do wydania decyzji odmownej na podstawie art. 151 § 1 pkt 1 Kpa.

Biorąc pod uwagę powyższe Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.