Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 2119/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2006-11-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 632  Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Szkodzińska Sędziowie NSA Joanna Tuszyńska /spr. / AWSA Janusz Kasprzycki Protokolant Dorota Solarz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 listopada 2006 r. sprawy ze skargi Z. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 7 kwietnia 2003 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy w formie zasiłku celowego na żywność i dofinansowanie leków I. uchyla zaskarżoną decyzję II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej Z. M. kwotę 10 /dziesięć / złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] marca 2003 r. znak [...] Kierownik Filii Nr [...] Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, po rozpatrzeniu sprawy z wniosku Z. M., na podstawie uchwały Nr XXXIII/228/91 Rady Miasta Krakowa z dnia 14 października 1991 r. w sprawie utworzenia Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Krakowie, zmienionej uchwałą Rady Miasta Krakowa Nr XXVI/254/95 z dnia 19 lipca 1995 r, uchwałą Nr XIII/107/99 z dnia 17 marca 1999 r., uchwałą Nr XCIV/887/01 z dnia 5 grudnia 2001 r. oraz na podstawie "art. 104, 107, art. 43 ust. 1, art. 10 ust. 1 pkt 2, art. 2 ust. 3, 4, art. 4 oraz art. 31 a, art. 32 ust. 1, 2 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. z 1998 r. Nr 64 poz. 414 późniejszymi zmianami)", odmówił przyznania Z. M. zasiłku celowego na żywność i na dofinansowanie do leków.

W uzasadnieniu decyzji podano, że Z. M. w dniu [...] lutego 2003 r. złożyła w Filii Nr [...] Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej wniosek o przyznanie zasiłku celowego na żywność i dofinansowanie leków. Ustalono, że wnioskodawczyni prowadziła wspólne gospodarstwo domowe z synem M. - uczniem Liceum Ogólnokształcącego. Drugi syn wnioskodawczyni – Ł., przebywał za granicą. Z. M. pozostawała w stałym leczeniu PZP oraz internistycznym. Do końca grudnia 2002 r. pracowała i pobierała rentę, po czym, równocześnie utraciła oba źródła dochodu. Zakład Ubezpieczeń Społecznych w dniu [...] lutego 2003 r. wznowił od dnia [...] stycznia 2003 r. wypłatę renty dla Z. M., w kwocie [...] zł miesięcznie. Odmawiając przyznania zasiłku celowego organ podniósł, że zgodnie z art. 32 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może zostać przyznany zasiłek celowy z pomocy społecznej. Zasiłek ten może być przyznany na pokrycie części lub całości kosztów leków i leczenia, remontu mieszkania, opału, odzieży. Ogólną przesłanką przyznawania świadczeń z pomocy społecznej jest osiąganie przez ubiegającego się o to świadczenie, dochodu nie przekraczającego ustawowo określonych kwot oraz występowanie przynajmniej jednej z wymienionych w ustawie okoliczności uzasadniających przyznanie danego świadczenia (między innymi: bezdomność, bezrobocie, niepełnosprawność, długotrwała choroba). Zgodnie z treścią art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, konkretyzującego wysokość kryterium dochodowego, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobom i rodzinom, których dochód na osobę w rodzinie nie przekracza: [...] zł na osobę samotnie gospodarującą [...] zł na pierwszą osobę w rodzinie, [...] zł na drugą i dalsze osoby w rodzinie, [...] zł na każdą osobę w rodzinie poniżej 15 lat. Wskazano także, że zasiłek celowy jest świadczeniem przyznawanym na zasadzie uznania administracyjnego, na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej. Oznacza to, że organ może, lecz nie ma obowiązku przyznania świadczenia. Decyzja w sprawie przyznania zasiłku celowego powinna być poprzedzona wnikliwie przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym, w szczególności ustaleniem, czy w istocie zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej wymaga przyznania zasiłku. Organ ustalił, że dochód Z. M., liczony zgodnie z art.-2a ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, tj. z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, nie przekraczał ustawowego kryterium dochodu. Wnioskodawczyni w styczniu 2003 r. otrzymała jedynie alimenty w kwocie [...] zł. Na tej podstawie przyznano jej decyzją z dnia [...] lutego 2003 r. zasiłek celowy na żywność w kwocie [...] zł i zasiłek celowy w kwocie [...] zł na dofinansowanie energii. Organ stwierdził, że wnioskodawczyni "obecnie" mogła zaspokoić swoje niezbędne potrzeby bytowe. Oprócz bowiem alimentów w kwocie [...] zł, w lutym 2003 r. otrzymała rentę z wyrównaniem za styczeń 2003 r. w łącznej kwocie [...] zł, zaległe wynagrodzenie za pracę w kwocie [...] zł oraz zasiłek chorobowy w kwocie [...] zł. Łącznie dochód w lutym 2003 r. wynosił [...] zł. Organ zauważył, że rachunek za leki, jaki przedstawiła wnioskodawczyni, opiewał na kwotę [...] zł i zdaniem organu, taka kwota wydatkowana w lutym 2003 r., nie stanowiła znaczącego uszczuplenia w dochodzie wnioskodawczyni. Dodatkowo organ podniósł, że dysponował ograniczonymi środkami finansowymi i w pierwszej kolejności miał obowiązek zabezpieczyć potrzeby tych osób, które nie były w stanie samodzielnie ich zaspokoić. Tymczasem wnioskodawczyni "posiadała fundusze" na kupno żywności i leków.

W odwołaniu od powyższej decyzji oraz od decyzji z dnia [...] lutego 2003 r. o odmowie przyznania zasiłku stałego i renty socjalnej (znak [...]), Z. M. wniosła o przyznanie jej przedmiotowych świadczeń z pomocy społecznej.

Odwołująca zarzuciła, że w obu przypadkach tj. w decyzjach o odmowie przyznania wnioskowanych świadczeń, wzięto pod uwagę te same dochody. Wskazała, że w odpowiedzi na pismo Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, w piśmie z dnia [...] stycznia 2003 r. oraz w późniejszej rozmowie z pracownikiem Ośrodka, naświetliła trudną sytuację swojej rodziny. Z uwagi na brak możliwości refundacji w zakładzie pracy chronionej, przedłożyła osiem rachunków za leki, w tym środki ortopedyczne, na kwotę powyżej [...] zł. Jednak pracownik socjalny nie wziął ich pod uwagę. W styczniu 2003 r. zgłosiła się do pracownika socjalnego o pomoc ze względu na brak środków na podstawowe potrzeby. Jedynym jej dochodem wtedy były alimenty na syna M. w kwocie [...] zł. i kwota [...] zł otrzymana w dniu [...] stycznia 2003 r. od firmy "K.". Mimo to, zdaniem Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, pomoc jej się nie należała. W lutym 2003 r. otrzymała zasiłek chorobowy w kwocie [...] zł, który jednak podlegał zwrotowi. Ponadto w owym miesiącu otrzymała zaległe wynagrodzenie z ekwiwalentem za urlop w kwocie [...] zł, rentę z wyrównaniem za styczeń 2003 r. w wysokości [...] zł i alimenty w kwocie [...] zł. Pieniądze te odwołująca musiała częściowo zwrócić znajomym, którzy wcześniej jej pomogli w trudnej sytuacji życiowej. Z pieniędzy tych dokonała także wpłaty do spółdzielni mieszkaniowej w kwocie [...] zł, opłaciła gaz i prąd. Odwołująca zarzuciła, że w decyzji z dnia [...] marca 2003 r. napisano, że zasiłek celowy był przyznawany na zasadzie uznania administracyjnego. Niemniej nie wzięto pod uwagę, że była osobą bezrobotną niepełnosprawną, pozostającą od dawna w stałym leczeniu u kardiologa, neurologa, urologa i psychiatry. Dodała, że była bezrobotna od stycznia 2003 r., a jedynym rozwiązaniem byłoby znalezienie pracy. Z. M. dołączyła do odwołania kserokopie dwóch przelewów na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej "O." w K. z tytułu czynszu za luty 2003 r., w kwocie po [...] zł i [...] zł.

Decyzją z dnia 7 lipca 2003 r. znak [...] wydaną na podstawie art. 1, art 2, art. 3, art. 4 ust. 1, art. 32 ust. 1, 2 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. z 1998 r. Nr. 64 poz. 414 ze zm.) i art. 138 § 1 pkt. 1 k. p. a., Samorządowe Kolegium Odwoławcze, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] marca 2003 r.

W uzasadnieniu wskazano, że zaskarżona decyzja była prawidłowa. Podstawową zasadę udzielania pomocy społecznej, w tym zasiłku celowego, formułuje art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z tym przepisem, prawo do świadczeń przysługuje w tym trybie tylko w wypadku łącznego spełnienia kryterium dochodowego oraz zachodzenia którejś z okoliczności wymienionych w art. 3 pkt 2-11 cytowanej ustawy. Okolicznościami tymi jest między innymi bezrobocie, bezdomność, bezradność w sprawach opiekuńczo - wychowawczych i prowadzenie gospodarstwa domowego oraz długotrwała choroba. Organ odwoławczy ustalił, że w styczniu 2003 r. dochód rodziny Z. M. w wysokości [...] zł, nie przekroczył kryterium dochodowego uzasadniającego przyznanie pomocy społecznej. Pomoc nie została jej jednak przyznana przez organ l instancji, gdyż organ ten ustalił, że niezbędne potrzeby bytowe wnioskodawczyni "na etapie wydawanego rozstrzygnięcia", nie wymagały przyznania zasiłku. Z wywiadu środowiskowego i dokumentów wynikało, że w lutym 2003 r. wnioskodawczyni otrzymała w sumie kwotę [...] zł (alimenty w kwocie [...] zł, renta z wyrównaniem w kwocie [...] zł, zaległe wynagrodzenie za pracę w kwocie [...] zł, zasiłek chorobowy w kwocie [...] zł). Dodano, że Z. M. wnioskowała o zasiłek celowy na dofinansowanie kosztów leczenia i na żywność, tymczasem przedłożyła jedynie rachunek na kwotę [...] zł. Dlatego organ l instancji uznał, że ta kwota nie stanowiła znacznego uszczuplenia w dochodzie wnioskodawczyni. Wskazano jednocześnie, że w związku z niskimi dochodami w styczniu 2003 r., przyznano Z. M. zasiłki celowe na żywność ([...] zł) i na dofinansowanie energii ([...] zł). Organ odwoławczy dodatkowo stwierdził, że sytuacja wnioskodawczyni była badana zgodnie z zasadą, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej.

Z. M. wniosła o ponowne rozpatrzenie jej odwołania w skardze na powyższą decyzję oraz na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 7 lipca 2003 r. (znak [...]) stwierdzające, że odwołanie Z. M. od decyzji z dnia [...] lutego 2003 r. nr [...] o odmowie przyznania Z. M. zasiłku stałego i renty socjalnej, zostało wniesione z uchybieniem terminu. Obie skargi zostały rozdzielone do odrębnego rozpoznania. Skargę na określone powyżej postanowienie z dnia 7 lipca 2003 r. zarejestrowano pod sygn. akt II SA Kr 2118/03.

W uzasadnieniu skarżąca zarzuciła, że była dyskryminowana przez MOPS, który odmówił jej udzielenia pożyczki, odmówił pomocy w styczniu 2003 r.- a pomoc na ten miesiąc uzyskała dopiero w lutym 2003 r., pracownik socjalny określał jej dochód na podstawie odcinków renty nie biorąc pod uwagę pomniejszenia jej dochodów o zwrot niesłusznie wypłaconego zasiłku chorobowego, poza tym dyktował jej, co miała napisać w oświadczeniu do spółdzielni mieszkaniowej, niepotrzebnie wysłał do PFRON, ponadto nie przyznano jej refundacji za środki ortopedyczne

W piśmie z dnia [...] września 2003 r., uzupełniając skargę, Z. M. dodała, że jej syn Ł. nie miał obowiązku rejestrowania się w Grodzkim Urzędzie Pracy, ponieważ był zwolniony, jako uczeń szkoły policealnej. Wskazała, że "wymuszanie rejestracji w GUP jest uzasadnione syna, gdyż nie ukończył 26 roku życia i był na jej utrzymaniu oraz otrzymywał świadczenia z funduszu alimentacyjnego". Ponadto skarżąca dodała, że nadal czuła się dyskryminowana, gdyż MOPS nie uwzględnił jej usprawiedliwienia nie podjęcia pieniędzy z zasiłku celowego i specjalnego w dniu [...] sierpnia 2003 r. i przesunął o 21 dni termin na podjęcie pieniędzy. Tymczasem skarżąca spóźniła się w dniu [...] sierpnia 2003 r. gdyż, w tym dniu jej młodszy syn M. był przewieziony na oddział specjalistyczny.

Dodatkowo uzupełniając skargę, pismem z dnia [...] grudnia 2003 r., Z. M. wniosła o włączenie do akt sprawy kserokopii dokumentów szczegółowo określonych w powyższym piśmie, "celem zrozumienia" podejścia pracowników Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, w jej trudnej sytuacji. Z załączonych do pisma dokumentów, wymieniła: kserokopię skargi do MOPS z dnia [...] lipca 2003 r. (związanej z długotrwałym rozpatrywaniem sprawy), kserokopię pism z MOPS z dnia [...] września 2003 r. i z dnia [...] listopada 2003 r. oraz odpowiedzi skarżącej na te pisma- odpowiednio z dnia [...] października 2003 r. i z dnia [...] listopada 2003 r., kserokopię decyzji MOPS z dnia [...] sierpnia 2003 r. o odmowie przyznania zasiłku wyrównawczego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Podniesiono także, że skarżąca stale korzystała z różnych form pomocy społecznej, a jej zastrzeżenia, do działalności MOPS, nie dotyczyły istoty zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153 poz. 1271 ze zm.), sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153 poz. 1270 ze zm.). Dlatego też właściwym do rozpoznania skargi jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie.

Zgodnie z treścią art. 3 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

W wyniku dokonanej oceny stwierdzić należy, że kwestionowana decyzja jest nieprawidłowa i podlega uchyleniu na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (w skrócie "ppsa").

Organ odwoławczy nie ustosunkował się do zarzutów podniesionych w odwołaniu.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze powtórzyło ustalenia organu i instancji odnośnie uzyskanych przez skarżącą w lutym 2003r. dochodów, ale w ogóle nie odniosło się do faktów podniesionych przez nią w odwołaniu i do kserokopii dowodów wpłat dokonanych przez nią na rzecz Spółdzielni.

Organ ustalił między innymi, że skarżąca w lutym 2003r otrzymała zasiłek chorobowy w kwocie [...] zł. Z. M. podnosiła, że zasiłek ten podlega zwrotowi. Ani kierownik filii MOPS, ani SKO nie ustaliło, czy kwota ta została zwrócona.

W aktach administracyjnych znajduje się rachunek za leki z dnia [...].02.2003r na kwotę [...] zł. Jednakże na kartach 200 - 206 akt znajdują się kserokopie innych faktur za leki i środki ortopedyczne na znacznie wyższe kwoty. Do tych dowodów organ w ogóle się nie odniósł.

W wywiadzie (k.267) odnotowano wysokość wydatków poniesionych przez Z. M. za rachunki za gaz i energię. Wpisano również , że skarżąca uiściła w lutym 2003r na rzecz spółdzielni mieszkaniowej kwotę [...] zł i [...] zł. Z dowodów dołączonych do odwołania wynika uiszczenie należności na rzecz spółdzielni w wysokości [...] zł i [...] zł.

Tak więc twierdzenie organu odwoławczego , iż "niezbędne potrzeby życiowe wnioskodawczyni na etapie wydawanego rozstrzygnięcia nie wymagają przyznania zasiłku" było przedwczesne , gdyż organ wziął pod uwagę wyłącznie dochody skarżącej, pomijając dokonane przez nią wydatki.

Artykuł 32 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej stanowi, że w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może zostać przyznany zasiłek celowy z pomocy społecznej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów leków i leczenia, remontu mieszkania, opału i odzieży, pobytu dziecka w żłobku lub przedszkolu, a także kosztów pogrzebu. Z brzmienia tego przepisu wynika, że decyzja podejmowana w tej kwestii przez organ administracji ma charakter uznaniowy i zależy od tak zwanego uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy rozeznać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań. Nie znaczy to jednak, że organ administracji może podejmować decyzję w sposób całkowicie dowolny, jest bowiem związany przepisami ustawy Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym art. 7 i 77 § 1 k.p.a., jak również przepisami ustawy o pomocy społecznej, w tym art. 2. Kontrola uznania administracyjnego powinna polegać nie tylko na badaniu zachowania granic uznania, ale także na szczególnie dokładnej analizie postępowania dowodowego poprzedzającego decyzję i realizacji zasad ogólnych postępowania administracyjnego. Pełnej kontroli podlega także sposób interpretowania przez organ - występujących w tekście normatywnym - pojęć nieostrych w analizowanym tu przypadku, zwłaszcza pojęcia "niezbędna potrzeba" (art. 32 ust. 1 omawianej ustawy).

Z przyczyn wyżej wskazanych uznać należy , że zaskarżona decyzja narusza przepisy art.7 , 77 i 107 kpa.

Podkreślenia jednakże wymaga , że udzielona pomoc społeczna nie zawsze musi być przyznana w takiej wysokości, aby w pełni mogła zaspokoić zaistniałe potrzeby, gdyż nie pozwala na to ograniczoność środków, jakimi dysponują Ośrodki Pomocy Społecznej. Zaspokajanie potrzeb powinno być ukierunkowane w pierwszej kolejności na te osoby, które ze względu na całkowity brak dochodów lub ich nieznaczną wysokość bez udzielenia im pomocy nie byłyby w stanie egzystować.

Stosownie do przepisu art. 145 §1 pkt 1 lit.c) Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeżeli stwierdzi, że narusza ona przepisy postępowania, jeżeli mogło to mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W niniejszej sprawie Sąd uznał, że opisane uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy i dlatego, na podstawie powołanego wyżej przepisu, orzeczono jak w sentencji.