Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1481/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-11-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 83 ust. 1
journal: Dz.U. 2004 nr 39 poz 353
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Dnia 16 listopada 2009 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Bujko po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2009 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej L.L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 czerwca 2009 roku sygn. akt II SA/Wa 347/09 oddalającego skargę L.L. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2009 roku nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 10 czerwca 2009 r. oddalił skargę L.L. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia stycznia 2009 r. w przedmiocie przyznania świadczenia rentowego w drodze wyjątku.

W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji wskazał, że wyrokiem z dnia 3 września 2008 r. sygn. akt II SA/Wa 667/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2008 r. w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia rentowego w drodze wyjątku.

Wobec uchylenia przez Sąd zaskarżonej decyzji, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] stycznia 2009 r. uchylił w całości decyzję z dnia [...] stycznia 2008 r. odmawiającą przyznania renty rodzinnej dla małoletniego syna L. L. i przyznał na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) rentę rodzinną dla jej syna B. od dnia wydania decyzji do dnia 30 czerwca 2010 r. pod warunkiem kontynuowania nauki w systemie dziennym. Wysokość renty określił na kwotę 636,29 zł miesięcznie.

Skargę na powyższą decyzję wniosła L.L. podnosząc zarzut opieszałości organu w sprawie przyznania renty rodzinnej podkreślając, że wniosek o rentę złożyła 21 stycznia 2007 r. Wskazała, że pomimo uprawomocnienia się wyroku z dnia 3 września 2008 r., Prezes ZUS wydał decyzję o przyznaniu renty rodzinnej dopiero 12 stycznia 2009 r. W ocenie skarżącej, przyznanie świadczenia powinno nastąpić od dnia złożenia jej wniosku, to jest od 13 listopada 2007 roku.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że decyzja wydana na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. ma charakter konstytutywny, kształtujący prawo. Prawo do świadczenia powstaje zatem wraz z jego przyznaniem, określonym i ukształtowanym w decyzji je przyznającej. Wobec powyższego brak jest podstaw prawnych do przyznania tego prawa przed datą jego powstania, to jest wypłaty tego świadczenia za okres przed datą wydania decyzji. W związku z powyższym, zarzuty skarżącej zmierzające do wykazania, że renta powinna być przyznana i wyrównana z data wsteczną tj. od daty wniesienia wniosku, bądź uprawomocnienia się wyroku WSA z dnia 3 września 2008 r., Sąd I instancji uznał za nieuzasadnione.

W ocenie Sądu I instancji nie można uznać, że organ w okresie od 24 listopada 2008 r., tj. od daty doręczenia mu wyroku WSA z dnia 3 września 2008 r. do 12 stycznia 2009 r. tj. do daty wydania przedmiotowej decyzji, którą przyznano świadczenie naruszył art. 12 § 1 k.p.a. W omawianym 1,5 miesięcznym okresie organ prowadził zgodnie z wytycznymi Sądu postępowanie uzupełniające, które zakończyło się wydaniem decyzji z [...] stycznia 2009 r. przyznającej prawo do świadczenia.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła L.L. zarzucając naruszenie przepisów postępowania - art. 141 § 4 ustawy poprzez niewskazanie stanu faktycznego przyjętego przez Sąd I instancji w przedmiotowej sprawie, niedostateczne wyjaśnienie i interpretację treści obowiązujących przepisów obowiązujących, więc podstawy prawnej wyroku, co powoduje, że wyrok ten nie poddaje się kontroli kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, albowiem według art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Związanie podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym - zdaniem skarżącego - uchybił sąd, określenia, jaką postać miało to naruszenie, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego - wykazania dodatkowo, że to wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Złożona w rozpatrywanej sprawie skarga kasacyjna formalnie odpowiada przedstawionym wymogom, a podniesiony w niej zarzut należy uznać za częściowo usprawiedliwiony. Skarżąca zarzuciła Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie niewskazanie stanu faktycznego przyjętego przez Sąd I instancji w przedmiotowej sprawie, niedostateczne wyjaśnienie i interpretację treści obowiązujących przepisów, więc w istocie podstawy prawnej wyroku, co powoduje, że wyrok ten nie poddaje się kontroli kasacyjnej. Tym samym w ocenie skarżącej doszło do naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie.

Jako wskazanie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia należy przyjąć sformułowanie "zwięzłe przedstawienie stanu sprawy", a przez to sformułowanie należy rozumieć zarówno zwięzły opis tego, co działo się w sprawie w postępowaniu przed organami administracji publicznej, jak i przedstawienie stanu faktycznego sprawy, przyjętego przez sąd. Te wymagania uzasadnienie zaskarżonego wyroku spełnia.

W ocenie Sądu rozpoznającego skargę kasacyjną zaskarżony wyrok nie spełnia wymagań w zakresie wskazania podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienia. Uzasadnienie Sądu I instancji w zasadzie sprowadza się do całkowicie gołosłownego stwierdzenie, że rozstrzygnięcie podjęte przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) jest rozstrzygnięciem o charakterze konstytutywnym. Takie sformułowanie podstawy prawnej rozstrzygnięcia w żaden sposób nie mieści się wymogach art. 141 § 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia nieodzownie wiąże się z takim przedstawieniem interpretacji zastosowanych przepisów, aby strona skarżąca miała możliwość zapoznania się ze stanowiskiem sądu. W tym przypadku ten wymóg w żadnej mierze nie został spełniony.

Poprzestając na stwierdzeniu, że decyzja oparta na przepisie art 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest decyzją o charakterze konstytutywnym i wyprowadzając z tego wniosek, że świadczenie to może być przyznane od dnia wydania decyzji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie całkowicie pominął treść pozostałych przepisów tejże ustawy, które mają zasadnicze znaczenie dla ustalenia momentu, od którego wypłacane powinno być przedmiotowe świadczenie, co jest konsekwencją między innymi usytuowania przepisu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznej.

Stosownie do treści art. 100 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, prawo do świadczeń określonych w ustawie powstaje z dniem spełnienia wszystkich warunków wymaganych do nabycia tego prawa.

Jednym ze świadczeń przewidzianych w przepisach ustawy jest świadczenie przyznawane na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie.

Przepis art 100 ust. 1 ustawy w żaden sposób nie różnicuje poszczególnych świadczeń określonych w ustawie, jednolicie ustalając moment powstania prawa do ich uzyskania. Potwierdza to również systematyka przepisów cytowanej ustawy, która w żaden sposób nie wyłącza świadczeń określonych w dziale VI ustawy (świadczenia przyznawane w szczególnym trybie) poza nawias zasad ustalania świadczeń określonych w dziale VIII ustawy. W odniesieniu do świadczenia w drodze wyjątku znajdzie zatem zastosowanie art. 100 ust. 1 ustawy, a w konsekwencji również art. 129 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym świadczenia wypłaca się poczynając od dnia powstania prawa do tych świadczeń, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek lub wydano decyzję z urzędu. Zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy będzie miało zatem określenie momentu, w którym małoletni syn skarżącej zaczął spełniać warunki do uzyskania świadczenia oraz moment złożenia wniosku. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie daje odpowiedzi na pytanie, czy rozważanie w zakresie możliwości zastosowania przedstawionych wyżej przepisów Sąd I instancji w ogóle przeprowadził. Innymi słowy, Sąd I instancji pominął w ocenie stanu prawnego, że czy rzeczywiście przepisy cytowanej ustawy uzależniają moment przyznania świadczenia od charakteru decyzje je przyznającej. Fakt, że decyzja ma charakter prawotwórczy nie oznacza bowiem, że ów stan prawny musi zostać powstać z dniem wydania tejże decyzji.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny obowiązany będzie do dokładnej i szczegółowej oceny stanu prawnego sprawy, co znajdzie odzwierciedlenie w uzasadnieniu wyroku spełniającym wymogi art. 141 § 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za mającą usprawiedliwione podstawy i na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 182 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.