Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 551/08
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-12-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 33[9] ust. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 123 poz 1059
law: Obwieszczenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o radcach prawnych.
article: art. 7, art. 8, art. 77 par. 1, art. 84 par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Robotowska Sędzia NSA Krystyna Anna Stec (spr.) Sędzia NSA Jerzy Sulimierski Protokolant Jarosław Poturnicki po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2008 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. M.-S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 15 stycznia 2008 r. sygn. akt VI SA/Wa 2012/07 w sprawie ze skargi A. M.-S. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] września 2007 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W., 2. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz A. M.-S. 320 zł (trzysta dwadzieścia złotych) tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 15 stycznia 2008., sygn. akt VI SA/Wa 2012 oddalił skargę A. M.-S. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] września 2007 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację radcowską.

Sąd orzekał w następującym stanie sprawy:

W dniu [...] czerwca 2007 r. A. M.- S . przystąpiła do egzaminu konkursowego na aplikację radcowską przed Komisją Egzaminacyjną do spraw aplikacji radcowskiej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w W.

Uchwałą nr [...] z dnia [...] lipca 2007 r. Komisja Egzaminacyjna ustaliła, że A. M.-S. uzyskała z testu egzaminacyjnego 188 (sto osiemdziesiąt osiem) punktów, wobec czego otrzymała negatywny wynik egzaminu konkursowego na aplikację radcowską.

W skierowanym do Ministra Sprawiedliwości odwołaniu od powyższej uchwały A. M.-S. postawiła zarzut wadliwie sformułowanych pytań nr 117, 124, 165 oraz 192 oraz stwierdziła, że udzielone przez nią odpowiedzi na powyższe pytania winny być uznane za prawidłowe.

Rozpoznając powyższe odwołanie decyzją z dnia [...] września 2007 r. Minister Sprawiedliwości uchylił § 1 zaskarżonej uchwały i ustalił, iż A. M.-S. uzyskała w wyniku egzaminu konkursowego łącznie 189 (sto osiemdziesiąt dziewięć) punktów. Jednocześnie organ odwoławczy utrzymał w mocy zaskarżoną uchwałę w pozostałej części.

W ocenie Ministra Sprawiedliwości egzamin, którego skarżąca była uczestniczką, przeprowadzony został w trybie zgodnym z wymogami ustawy i rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie powoływania komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji radcowskiej i odwoływania jej członków oraz szczegółowego trybu i sposobu przeprowadzania egzaminu konkursowego i radcowskiego (Dz. U. Nr 258, poz. 2164, ze zm.). Z przebiegu egzaminu sporządzono prawidłowy protokół podpisany przez członków Komisji Egzaminacyjnej. Również uchwała Komisji Egzaminacyjnej podjęta została zgodnie z obowiązującymi przepisami. Powtórne sprawdzenie przez organ II instancji karty odpowiedzi skarżącej i przeliczenie punktacji wykazało, iż suma punktów określona w uchwale Komisji Egzaminacyjnej jest prawidłowa.

Według organu odwoławczego test egzaminacyjny, w oparciu o który przeprowadzony był egzamin, odpowiadał kryteriom, o których mowa w art. 339 ust. 1 oraz 331 ust. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. - o radcach prawnych (Dz. U. Nr 123, poz. 1059 ze zm.), z wyjątkiem pytania nr 192, co słusznie zarzuciła skarżąca.

Minister Sprawiedliwości stwierdził, że pytanie nr 192 dotknięte zostało oczywistą omyłką pisarską, polegającą na zamieszczeniu w jego treści nieprawidłowego przyimka (zamiast "na" użyto "w"). Taka zmiana spowodowała nadanie pytaniu innej treści, zaś po analizie zarówno pytania, jak i trzech alternatywnych odpowiedzi, stwierdzono, iż każda z udzielonych na powyższe pytanie odpowiedzi może być prawidłowa.

Minister Sprawiedliwości ustosunkowując się do zarzutów odnośnie wadliwej konstrukcji pytań nr 117, 124 oraz 165 uznał natomiast, że są one nieuzasadnione. W konsekwencji nie podzielił argumentacji skarżącej i postawionych przez nią tez.

W jego ocenie odnośnie pytania o numerze 117 ("Zgodnie z kodeksem postępowania cywilnego, termin do wniesienia zażalenia na postanowienie sądu co do nadania klauzuli wykonalności biegnie dla dłużnika: A. od daty wydania tego postanowienia B. od daty doręczenia mu zawiadomienia o wszczęciu egzekucji C. od daty doręczenia mu odpisu postanowienia, jeśli nastąpiło przed wszczęciem egzekucji.") prawidłowa odpowiedź (B) wynika wprost z art. 795 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego.

Podobnie w stosunku do pytania 124 ("W rozumieniu ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji, komercjalizacja przedsiębiorstwa państwowego polega na: A. wniesieniu majątku przedsiębiorstwa jako aportu do spółki prawa handlowego B. sprzedaży w drodze przetargu publicznego środków trwałych przedsiębiorstwa C. przekształceniu przedsiębiorstwa państwowego w spółkę akcyjną lub spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością.") uznał, że na odpowiedź (C) wskazują przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji (tekst jednolity: Dz. U. z 2002 r. Nr 171, poz. 1397 ze zm.) - w sposób wyraźny definiujące zarówno komercjalizację (art. 1 ust. 1) jak i prywatyzację przedsiębiorstwa państwowego (art. 1 ust. 2).

Co pytania o numerze 165 ("Zgodnie z ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych, 27-letnia osoba, która wykonuje pracę na podstawie umowy zlecenia: A. nie podlega ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu, B. podlega dobrowolnie ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu, C. podlega obowiązkowo ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu.") organ odwoławczy podniósł zaś, iż prawidłowa według klucza odpowiedź (C) na to pytanie, oparta została na treści art. 6 ust. 1 pkt 4 i ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), który stanowi, że: "obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnym i rentowym podlegają osoby fizyczne, które są osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, zwanymi dalej "zleceniobiorcami", oraz osobami z nimi współpracującymi, z zastrzeżeniem ust. 4", który brzmi: "osoby określone w ust. 1 pkt 4 nie podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, jeżeli są uczniami gimnazjów, szkół ponadgimnazjalnych, szkół ponadpodstawowych lub studentami, do ukończenia 26 lat." W świetle powyższego w ocenie organu omawiane pytanie zostało sformułowane jasno i dotyczyło osób wykonujących pracę na podstawie umowy zlecenia, pytanie nie dotyczyło natomiast pracowników, które to pojęcie na gruncie ustawy o ubezpieczeniach społecznych definiuje art. 8. Organ podkreślił ponadto, że w pytaniu tym nie chodziło również o zbieg tytułów do ubezpieczenia, o czym traktuje art. 9 ustawy, a użyty w tym przepisie termin "dobrowolnie", nie oznacza "dobrowolnego ubezpieczenia emerytalnego i rentowego", lecz statuuje, że na swój wniosek można dodatkowo zostać objętym tym ubezpieczeniem, jeżeli posiada się kilka tytułów do ubezpieczenia.

Orzekając w sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. stwierdził, że skarga A. M.-S. nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja Ministra Sprawiedliwości nie narusza prawa.

Sąd pierwszej instancji wskazał, że egzamin konkursowy, w którym brała udział skarżąca, odbył się w roku 2007, co oznacza, że w sprawie miały zastosowanie przepisy powołanej wyżej ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych w jej kształcie nadanym ustawą z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i innych ustaw (Dz. U. Nr 163, poz. 1361).

W ocenie WSA decyzja zaskarżona odpowiada art. 33 ust. 1 i 2, art. 331 ust. 1 i 2, art. 3310 ust. 1 i 2 oraz art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych. Dokonując wykładni ostatniego z przywołanych uregulowań Sąd pierwszej instancji przyjął, że pytanie egzaminacyjne powinno być zredagowane dostatecznie precyzyjnie, aby uniknąć wątpliwości ze strony osoby egzaminowanej, co do zakresu przedmiotowego danego pytania. Poprawna odpowiedź na testowe pytanie musi pozostawać w zgodności z kontekstem pytania - zatem odrzucić należy istnienie innej prawidłowej odpowiedzi poza wskazaną przez zespół konkursowy, jeżeli powodowałoby to potrzebę wyjścia poza granice zakreślone pytaniem. Jeżeli więc odpowiedź jest właściwa wyłącznie dla konkretnej sytuacji nieopisanej w pytaniu z testu jednokrotnego wyboru bądź wychodzi poza zakres i logikę pytania tzn. nie jest to - na użytek ww. egzaminu - odpowiedź prawidłowa. WSA wywodził, że istotę testu wyboru stanowi okoliczność, że wszystkie proponowane odpowiedzi mają cechy prawdopodobieństwa albo są w części poprawne - wybrać jednak należy najlepszą, najbardziej oczywistą i najpełniejszą. Nie jest rzeczą zdającego - bez specjalnego polecenia w pytaniu - rozważanie sytuacji szczególnych ani czynienie jakichkolwiek założeń niewynikających z treści pytania. Według Sądu, jeżeli odpowiedź jest właściwa wyłącznie dla pewnej konkretnej sytuacji - nieopisanej w pytaniu - oznacza to, że test został sformułowany w sposób naruszający art. 339 ust. 1 ustawy. Stwierdzono też, że test ze swej istoty nie pozwala na przedstawienie pełnej wiedzy co do całokształtu zagadnień, nie pozwala na wykazanie sytuacji wyjątkowych i odstępstw od reguł, nie daje pola na polemikę, dyskusje czy przedstawienie wątpliwości.

Podkreślając, że sąd administracyjny nie jest organem, który niejako w trzeciej instancji dokonuje sprawdzenia testu - WSA przyjął, że jego rolą jest zbadać czy organ odwoławczy uczynił zadość obowiązkowi ponownego rozpatrzenia sprawy i czy rozpatrzenie to nie zawiera błędów, gdy idzie o ocenę zgromadzonych dowodów.

Mając powyższe na uwadze Sąd pierwszej instancji uznał, że organowi nie można postawić zarzutu, że niniejszą sprawę załatwił z naruszeniem norm procesowych. Z obszernego i szczegółowego uzasadnienia decyzji wynika bowiem - jak podniesiono - że organ przeanalizował całość dokumentacji związanej z przeprowadzonym egzaminem i ustosunkował się do wszystkich zarzutów skarżącej. Według WSA Minister Sprawiedliwości zasadnie stwierdził, iż test egzaminacyjny, w oparciu o który przeprowadzony był egzamin, odpowiadał kryteriom, o których mowa w art. 339 ust. 1 oraz art. 331 ust. 3 ustawy o radcach prawnych - z wyjątkiem zakwestionowanego przez skarżącą pytania nr 192, które zostało dotknięte pomyłką pisarską, co spowodowało nadanie temu pytaniu innej treść i co w konsekwencji skutkowało ustaleniem przez organ odwoławczy, iż skarżąca uzyskała w wyniku egzaminu konkursowego 189 punktów.

Odnosząc się do kwestionowanego pytania nr 117 Sąd uznał, iż nie nasuwa wątpliwości stanowisko organu, że dotyczyło ono zdarzenia, którego ziszczenie powoduje dla dłużnika rozpoczęcie biegu terminu do wniesienia zażalenia, a nie tego, czy przed ziszczeniem się tego zdarzenia może on skutecznie wnieść zażalenie na postanowienie co do nadania klauzuli wykonalności. Treść art. 795 § 2 k.p.c. nie pozostawia wątpliwości, że momentem tym jest zawiadomienie dłużnika o wszczęciu egzekucji, a zatem prawidłową jest odpowiedź wskazana w kluczu odpowiedzi.

Zdaniem WSA nie sposób też podważać poglądu organu, który nie podzielił argumentacji skarżącej co do odpowiedzi na pytanie nr 165 testu wyboru. Według Sądu organ trafnie przyjął, że pytanie to nie zawierało żadnych elementów wskazujących na to, że chodzi w nim o zbieg tytułów do ubezpieczenia lub o sytuację, gdy osoba 27-letnia wykonuje jednocześnie pracę na podstawie umowy zlecenia oraz na podstawie umowy o pracę. Jedynie prawidłową (bez czynienia dodatkowych założeń) odpowiedzią na to pytanie była więc wskazana w kluczu.

Odnośnie natomiast pytania nr 124 testu prawidłowa według klucza odpowiedź, w ocenie WSA, wynika wprost z treści art. 1 ust. 1 powołanej wyżej ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji, zawierającego ustawową definicję komercjalizacji.

Reasumując, według Sądu pierwszej instancji, zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności. Sąd nie dopatrzył się naruszenia prawa zaskarżoną decyzją, a uzasadnienie tej decyzji spełnia wymogi art. 107 § 3 k.p.a. i odnosi się do wszystkich zarzutów podniesionych w odwołaniu przez skarżącą.

A. M.-S. wniosła skargę kasacyjną od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. domagając się jego uchylenia w całości.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie:

prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych z dnia 6 lipca 1982 r. (Dz. U. Nr 123, poz. 1059 ze zm.) - polegające na tym, że stan faktyczny ustalony w sprawie Sąd błędnie uznał za odpowiadający stanowi hipotetycznemu przewidzianemu we wskazanej wyżej normie prawnej wyrażonej w art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, a mianowicie uznał, że kwestionowane przez Skarżącą pytania konkursu na aplikację nie naruszają art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, nie zawierają bowiem, wbrew twierdzeniom skarżącej, więcej niż jedną odpowiedź prawidłową i są skonstruowane prawidłowo;

naruszenie przepisów postępowania poprzez naruszenie art. 145 § 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej: p.p.s.a. - w zw. z art. 7 i 8 k.p.a. oraz 77 § 1 i 84 § 1 k.p.a. - polegające na nieskontrolowaniu przez Sąd prawidłowości ustaleń faktycznych dokonanych przez organ administracji i wadliwej ocenie, że przeprowadzone przez ten organ postępowanie administracyjne dawało podstawy do zmiany kwestionowanej przez skarżącą uchwały w niewystarczającym zakresie, gdyż przyznawała ona wyłącznie jeden punkt w miejsce wnioskowanych czterech, tym samym nieuchyleniu decyzji organu - Ministra Sprawiedliwości - mimo naruszenia przez ten organ przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 7 k.p.a., 8 k.p.a. oraz art. 77 § 1 k.p.a. oraz 84 § 1 k.p.a. polegającego na niewyjaśnianiu wszystkich wątpliwości powstałych na tle materiału dowodowego (testu na aplikację radcowską) oraz naruszeniu zasady praworządności, zasady prawdy obiektywnej a także nieprzeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu logiki na okoliczność prawidłowości kwestionowanych przez Skarżącą pytań konkursu na aplikację radcowską.

Autor skargi kasacyjnej stwierdził, że WSA - mimo dokonania w pełni prawidłowej wykładni art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych - przepis ten zastosował niewłaściwie.

W uzasadnieniu wniesionego środka odwoławczego kasator wskazał m. in., że w treści pytania nr 165 zawarte jest ograniczenie sugerujące, gdzie należy "poszukiwać" poprawnej odpowiedzi. Ograniczenie to brzmi następująco: "Zgodnie z ustawą". Wywodzono, że ograniczenia tego typu są powszechne w testach wiedzy, a ich zadaniem jest podkreślenie, że pytanie dotyczy wprost wiedzy na temat faktów (w tym przypadku regulacji zawartych w ustawie), a nie analizy konkretnego przypadku (pytanie nie ma charakteru tak zwanego "case study"). Ograniczenie takie jednak akurat w przypadku pytania 165 jest ograniczeniem, które nie spełnia swojej roli. W treści art. 6 powoływanej wyżej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wprost zapisane jest wyłączenie obowiązku ubezpieczenia emerytalnego i rentowego: "Obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają, z zastrzeżeniem art. 8 i 9, osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są(...) ". Wyłączenie zapisane w art. 9 ww. ustawy między innymi stwierdza, że ubezpieczenie emerytalne i rentowe w pewnych okolicznościach może mieć charakter dobrowolny (zbieg tytułów). Jedną z takich właśnie okoliczności jest wykonywanie zatrudnienia na podstawie umowy o pracę u pracodawcy B oraz jednoczesne wykonywanie pracy na podstawie umowy zlecenia u pracodawcy A. Na podstawie treści zawartej w rdzeniu pytania 165 nie można jednak stwierdzić, czy okoliczności takie mają miejsce czy też nie. Pytanie byłoby sformułowane poprawnie, gdyby wyłączenie wynikało z przepisów innej ustawy. W tej jednak sytuacji treść pytania odwołuje się do przepisów tej samej ustawy, brak jest jednak dodatkowych informacji pozwalających na stwierdzenie, jaki jest stan faktycznych wszystkich możliwych stosunków pracy u przywołanej w pytaniu "27 letniej osoby".

Podsumowując powyższą analizę w skardze kasacyjnej stwierdzono, że podanie poprawnej odpowiedzi na pytanie 165 z testu nie jest możliwe, ponieważ podanie takiej odpowiedzi wymagałoby przyjęcia dodatkowych założeń.

Podniesiono też, że mimo iż skarżąca znała reguły egzaminu konkursowego to z powodu zawarcia w treści pytania lub propozycji odpowiedzi błędu logicznego, o którym mowa powyżej, skarżąca musiała dokonać dodatkowego założenia po to by udzielić prawidłowej odpowiedzi. Założenie, iż osoba poddawana testowi jednokrotnego wyboru nie ma dokonywać jakichkolwiek dodatkowych założeń niewynikających z treści pytania, jest zdaniem skarżącej słuszne i go nie kwestionuje. Jednak w odniesieniu do pytania 165 udzielenie odpowiedzi bez tych założeń było z powodu wskazanego błędu logicznego niemożliwe. Nie została bowiem w tym przypadku zastosowana metodologia testu jednokrotnego wyboru, przyjęta w art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych.

Reasumując wywody skarżąca stwierdziła, iż konstrukcja pytania nr 165 dotknięta jest błędem logicznym, co potwierdza błędne zastosowanie przepisu art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych. Pytanie to bowiem jest pytaniem zadanym nieprecyzyjnie. Komisja je układająca nie zastosowała w nim żadnego z wyłączeń, jakie miały miejsce w innych pytaniach, takich jak: w pytaniu nr 76 - (...) w braku odmiennego zastrzeżenia co do terminu płatności odsetek (...), pytaniu nr 78 - (...) jeżeli naprawienie szkody ma nastąpić w pieniądzu, a szczególne okoliczności nie wymagają przyjęcia za podstawę cen istniejących w innej chwili (...), pytaniu 130 - (...) w razie dokonania czynu nieuczciwej konkurencji (po uwzględnieniu wyłączeń zawartych w ustawie),(...) lub też wyłączenia zaproponowanego przez skarżącą w niniejszej skardze.

Zdaniem autora skargi kasacyjnej także pozostałe z kwestionowanych pytań dotknięte są błędem, odpowiedzi prawidłowe według klucza nie są bowiem w ich przypadku jedynymi prawidłowymi.

Odnośnie pytania o numerze 117 strona wskazała, że zgodnie z wyrokiem SN z 5 maja 1988 r., sygn. akt III CZP 29/88 dopuszczalne jest zażalenie na postanowienie sądu co do nadania klauzuli wykonalności wniesione przed doręczeniem mu zaświadczenia o wszczęciu egzekucji - zatem z zaproponowanych odpowiedzi dwie z nich są prawidłowe (B i C).

Co do pytania nr 124 strona wskazała na wprowadzenie ustawą z dnia 12 maja 2006 r. o zmianie ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji oraz o zmianie niektórych innych ustaw działu "IIa" i stwierdziła, że wobec treści art. 20g pytanie było nieprecyzyjne, ponieważ dwie z trzech proponowanych odpowiedzi na nie były prawidłowe.

Minister Sprawiedliwości wniósł odpowiedź na skargą kasacyjną, podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko domagał się jej oddalenia i zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

ęłęóęłęóDokonane w art. 183 p.p.s.a. związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej - z wyjątkiem branej z urzędu pod rozwagę nieważności postępowania - oznacza, że Sąd ten nie może wyjść poza jej zakres i sformułowane zarzuty.

W świetle powyższego - przy braku zarzutu naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych, dla oceny czy usprawiedliwione są podstawy skargi kasacyjnej, sprowadzające się do zarzutu wadliwych ustaleń stanu faktycznego sprawy i niewłaściwego zastosowania ww. przepisu - za wiążącą przyjąć należy wykładnię dokonaną przez WSA w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.

Dla przypomnienia: według WSA wykładnia przywołanego art. 339 ust. 1 - zgodnie z którym "Egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy propozycje odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa(...)" - wskazuje m.in., że pytanie musi być zredagowane dostatecznie precyzyjnie, aby uniknąć wątpliwości ze strony osoby egzaminowanej, co do zakresu przedmiotowego danego pytania; odrzucić należy istnienie innej prawidłowej odpowiedzi, poza wskazaną przez zespół konkursowy, jeżeli powodowałoby to potrzebę wyjścia poza granice zakreślone pytaniem; nie jest rzeczą zdającego - bez specjalnego polecenia w pytaniu - rozważanie sytuacji szczególnych ani czynienie jakichkolwiek założeń niewynikających z treści pytania.

W tym stanie rzeczy - w ocenie składu orzekającego Naczelnego Sądu Administracyjnego - trafny jest zarzut skargi kasacyjnej, że wbrew ustaleniu przyjętemu przez WSA przy wyrokowaniu konstrukcja pytania nr 165 i odpowiedzi na nie uchybiają powyższemu wymogowi.

Zakwestionowane pytanie i propozycje odpowiedzi miały bowiem następujące brzmienie: "Zgodnie z ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych, 27-letnia osoba, która wykonuje pracę na podstawie umowy zlecenia: A. nie podlega ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu, B. podlega dobrowolnie ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu, C. podlega obowiązkowo ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu."

Fakt - na co zasadnie zwrócił uwagę kasator - że w omawianym pytaniu użyto zwrotu "Zgodnie z ustawą..." oznacza, że tak sformułowane pytanie odnosi się do kontekstu wszystkich przepisów zawartych w powołanej wyżej ustawie z dnia 13 października 1998 r. - o systemie ubezpieczeń społecznych.

Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 4 tej ustawy obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnym i rentowym podlegają - z zastrzeżeniem art. 8 i 9 - osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, zwanymi dalej "zleceniobiorcami", oraz osobami z nimi współpracującymi, z zastrzeżeniem ust. 4.

W myśl zaś ust. 4 - do którego odsyła przytoczone uregulowanie - osoby określone w ust. 1 pkt 4 nie podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, jeżeli są uczniami gimnazjów, szkół ponadgimnazjalnych, szkół ponadpodstawowych lub studentami, do ukończenia 26 lat.

Z kolei według art. 9 ustawy - co do którego zastrzeżenie czyni art. 6 ust. 1 - m. in. osoba spełniająca warunki do objęcia obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z kilku tytułów, (o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 2, 4-6 i 10) jest objęta obowiązkowo ubezpieczeniami z tego tytułu, który powstał najwcześniej. Może ona jednak dobrowolnie, na swój wniosek, być objęta ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi także z pozostałych, wszystkich lub wybranych tytułów lub zmienić tytuł ubezpieczeń (z zastrzeżeniem ust. 7).

Na gruncie przytoczonych unormowań prawidłowa ocena relacji pomiędzy pytaniem a proponowanymi odpowiedziami prowadzi do wniosku, że o ile pytanie w swej treści uwzględnia uregulowanie ust. 4 art. 6 - zastrzega bowiem, że pytanie dotyczy osoby 27 letniej - o tyle nie zawiera informacji, wskazujących czy osoba wykonująca prace na podstawie umowy zlecenia pozostaje w stosunku pracy z innym pracodawcą.

Tak więc przychylić należy się do stanowiska wyrażonego w skardze kasacyjnej, że bez poczynienia tych zastrzeżeń wybór jednej z proponowanych odpowiedzi - jako jedynej prawidłowej - nie jest możliwy. Pytanie - bez dodatkowych założeń ze strony osoby zdającej egzamin - nie pozwala na wybór odpowiedzi w oparciu o jednoznaczne kryteria wynikające ze stanu prawnego, do którego pytanie nawiązuje. Tym samym stwierdzić trzeba, że pytanie obarczone jest wadą konstrukcyjną i nie odpowiada wymogom z art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych.

Nie było wszak w sprawie kwestionowane, że nie jest rzeczą zdającego - bez specjalnego polecenia w pytaniu - czynienie jakichkolwiek założeń niewynikających z treści pytania; jeżeli zaś odpowiedź jest właściwa dla sytuacji nieopisanej w pytaniu z testu jednokrotnego wyboru to znaczy, zgodnie z wykładnią art. 339 ust. 1 dokonaną przez Sąd, że na użytek ww. egzaminu nie jest to odpowiedź prawidłowa.

Tym samym w odniesieniu do pytania o numerze 165 za celny uznać należy zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt. 1 lit. "c" p.p.s.a. w związku z objętymi skargą kasacyjną przepisami z zakresu postępowania administracyjnego.

Wskazać bowiem trzeba, że ękonsekwencją przyjęcia w ustawie o radcach prawnych zasady, że kontrolę prawidłowości działania komisji egzaminacyjnej sprawuje Minister Sprawiedliwości, jest wymóg przeprowadzenia przez wymieniony organ postępowania według zasad i kryteriów określonych w kodeksie postępowania administracyjnego, w tym w szczególności z zachowaniem zasady prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.) i ze spełnieniem wymogu nie tylko wyczerpującego zebrania ale i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.).

Na gruncie rozpoznawanej sprawy - w świetle tego, co wyżej powiedziano - zgromadzony materiał nie został rozpatrzony należycie. Doprowadziło to, w odniesieniu do omawianego pytania z testu egzaminacyjnego, do błędnego ustalenia, że pytanie to spełnia wymóg przewidziany art. 339 ust. 1 ustawy o radcach prawnych. W konsekwencji usprawiedliwione jest też oparcie skargi kasacyjnej na podstawie naruszenia ww. przepisu przez niewłaściwe jego zastosowanie. Zgodzić bowiem należy się z autorem skargi kasacyjnej, że Wojewódzki Sąd Administracyjny błędnie uznał, iż rzeczywisty stan faktyczny sprawy odpowiada wyrażonemu w wskazanej normie prawnej.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego stwierdzone naruszenia prawa miały istotny wpływ na wynik sprawy z uwagi na to, że skarżąca uzyskała z egzaminu konkursowego na aplikację po rozpoznaniu przez Ministra Sprawiedliwości odwołania od uchwały komisji egzaminacyjnej 189 punktów, to jest jeden punkt mniej od wymaganego minimum.

Już z tych względów zawarty w skardze kasacyjnej wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku zasługiwał na uwzględnienie.

Dodatkowo wskazać jednak trzeba, że pozostałe zarzuty sformułowane w skardze kasacyjnej okazały się nieuzasadnione.

Zgodnie z art. 84 § 1 k.p.a. - naruszenie którego w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. WSA zarzucił kasator - "Gdy w sprawie wymagane są wiadomości specjalne, organ administracji publicznej może zwrócić się do biegłego lub biegłych o wydanie opinii". Biorąc pod uwagę charakter sprawy i organów orzekających w obu instancjach niepodobna przyjąć by w sprawie zachodził przypadek wymagający wiadomości specjalnych, uzasadniających dopuszczenie dowodu z opinii biegłego.

Naczelny Sąd Administracyjny podziela nadto w całości pogląd Sądu pierwszej instancji, aprobujący stanowisko Ministra Sprawiedliwości odnośnie prawidłowości konstrukcji pytań testowych o nr 117 i 124, wyrażone w decyzji z dnia 17 września 2007r. W ocenie składu orzekającego strona zaś nie wykazała, aby zaskarżone rozstrzygnięcie w tej kwestii naruszało prawo.

Zdaniem sądu kasacyjnego brzmienie pytania nr 117 i proponowanych odpowiedzi - a to: "Zgodnie z kodeksem postępowania cywilnego, termin do wniesienia zażalenia na postanowienie sądu co do nadania klauzuli wykonalności biegnie dla dłużnika: A. od daty wydania tego postanowienia B. od daty doręczenia mu zawiadomienia o wszczęciu egzekucji C. od daty doręczenia mu odpisu postanowienia, jeśli nastąpiło przed wszczęciem egzekucji.") - uzasadniły przyjęcie, że pytanie sformułowano w sposób jasny, odpowiedź "B" wynika zaś wprost z treści art. 795 k.c., zaś powołany przez stronę wyrok Sądu Najwyższego dotyczy innej kwestii, a to dopuszczalności zażalenia.

Odnosząc się do zarzutu dotyczącego pytanie o numerze 124 ("W rozumieniu ustawy o komercjalizacji i prywatyzacji, komercjalizacja przedsiębiorstwa państwowego polega na: A. wniesieniu majątku przedsiębiorstwa jako aportu do spółki prawa handlowego B. sprzedaży w drodze przetargu publicznego środków trwałych przedsiębiorstwa C. przekształceniu przedsiębiorstwa państwowego w spółkę akcyjną lub spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością.") podzielić należy pogląd Sądu pierwszej instancji, że prawidłowa według klucza odpowiedź "C" oparta jest na ustawowej definicji komercjalizacji i wynika wprost z treści art. 1 ust.1 przywołanej wyżej ustawy z dnia 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 185 powołanej na wstępie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania kasacyjnego postanowiono zgodnie z art. 203 pkt 1 p.p.s.a.