Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 746/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-10-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17  ust. 1  pkt 4
journal: Dz.U. 2003 nr 228 poz 2255
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Iwona Kosińska sędzia WSA Monika Sawa (spr.) asesor WSA Iwona Ścieszka Protokolant referent Aleksandra Cymerska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 października 2021 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] lutego 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] po rozpatrzeniu odwołania A. K. utrzymał w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] z [...] stycznia 2021r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego

Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Decyzją z dnia [...] stycznia 2021r. Nr [...] Kierownik Miejsko- Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] - działając z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy [...] - odmówił przyznania A. K. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką - G. P. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ przytoczył treść przepisów regulujących zasady i tryb przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego, podkreślając, że zgodnie z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Organ wskazał, że z dołączonego orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS z dnia [...].10.2019r. wynika, że niepełnosprawność G. P. istnieje od [...].08.2019r. Powyższe uniemożliwia przyznanie stronie wnioskowanego świadczenia, gdyż niepełnosprawność matki powstała po ukończeniu wieku, o którym mowa w art. 17 ust. 1b. Ponadto organ wskazał, że z wywiadu środowiskowego wynika, że G. P. mieszka sama i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, córka A. K. przyjeżdża do niej codziennie bądź co drugi dzień - w zależności od zgłaszanych potrzeb. G. P. leczy się u lekarzy specjalistów z powodu chorób przewlekłych. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła A. K. zarzucając organowi naruszenie prawa materialnego poprzez naruszenie art. 17 ust. 1b u.ś.r, bez uwzględnienia treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21.10.2014 r. sygn. akt K 38/13, w którym uznano niekonstytucyjność części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Odwołująca powołała się również na wyroki sądów administracyjnych w tym zakresie. SKO po rozpoznaniu odwołania wskazało, że z akt sprawy wynika, że wnioskiem z dnia [...].10.2020r. A. K. wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką – G. P. (ur. [...]. 06.1954r.). Do wniosku strona dołączyła m.in.: - orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS w [...] z dnia [...].10.2019r. Nr akt [...], z którego wynika, że G. P. od dnia [...].08.2019r. jest niezdolna do samodzielnej egzystencji. Orzeczenie wydano do dnia [...].10.2022r.; - odpis aktu zgonu męża G. P. – Z. P.; - oświadczenie wnioskodawczyni o rezygnacji z podejmowania zatrudnienia na rzecz opieki nad mamą; - oświadczenia trzech pozostałych córek G. P. o braku możliwości sprawowania opieki nad mamą. Organ wskazał, że prowadząc postępowanie wyjaśniające organ I instancji przeprowadził w dniu [...].10.2020r. u G. P. - osoby wymagającej opieki - rodzinny wywiad środowiskowy, z którego wynika, że G. P. zamieszkuje sama w domu jednorodzinnym w [...]. W trakcie wywiadu G. P. podała, że od wielu lat boryka się z problemami zdrowotnymi, leczy się u lekarzy specjalistów. Podała, że córka A. K. przyjeżdża do niej codziennie bądź co drugi dzień w zależności od zgłaszanych potrzeb. Oświadczyła, że bez pomocy drugiej osoby nie jest w stanie posprzątać w domu, zrobić zakupów, zadbać o porządek w obrębie podwórka, zrobić prania. Córka wykonuje wszelkie prace porządkowe na zewnątrz, np. koszenie trawnika, a także organizuje pomoc związaną z remontem domu (naprawa dachu), załatwia sprawy urzędowe, sprząta, pierze. SKO podniosło, że prowadząc postępowanie wyjaśniające wezwało stronę do złożenia wyjaśnień w charakterze strony. Strona stawiła się osobiście w siedzibie SKO w dniu [...].12.2020r. i po pouczeniu o treści art. 233 § 1 Kk i o prawie odmowy udzielania odpowiedzi na poszczególne pytania (art. 86 w zw. z art. 83 § 2 k.p.a.) - odebrało od niej zeznania w celu ustalenia, czy strona sprawuje opiekę nad matką w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., czy faktyczne sprawowanie opieki jest niemożliwe do pogodzenia z pracą zarobkową opiekuna. Odwołująca zeznała, że jej mama – G. P. mieszka w miejscowości [...], gm. [...]. Dom, w którym mieszka mama jest własnością strony. Mama jest wdową, mieszka sama i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Strona wraz z rodziną: partnerem i dwójką dzieci (9 i 12 lat) zamieszkuje w miejscowości [...], gm. [...] w odległości około 8 - 9 km od mamy. Strona prowadzi czteroosobowe gospodarstwo domowe. Partner pracuje w firmie budowlanej. Strona oświadczyła, że obecnie posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, wcześniej był orzeczony lekki stopień niepełnosprawności. Leczy się na chorobę [...]. Strona podała, że ostatnio pracowała w 2013 lub 2014 roku w ZGRP w [...] przez okres ok. 3 - 4 miesięcy. Od tamtej pory nigdzie nie pracuje i opiekuje się mamą. Mama porusza się samodzielnie po domu, nie jest osobą leżącą ani pampersowaną. Mama ubiera i myje się sama, sama je posiłki. Mama choruje na [...], korzysta z koncentratora tlenu. Strona zeznała, że obecnie w czasie nauki zdalnej dzieci, czasami przebywa z dziećmi u mamy, czasami nocuje. Jej partner też do nich przyjeżdża i również pomaga w opiece nad mamą, zawozi ją do lekarza, wykonuje pewne prace w domu i podwórku. Strona podała, że robi zakupy, gotuje obiady dla całej rodziny, sprząta, zawozi mamę do lekarza, wykupuje leki. Mama ma jeszcze trzy córki, które odwiedzają mamę, w razie potrzeby strona może liczyć na ich pomoc. Na czas przyjazdu strony na przesłuchanie do SKO mama została sama w domu. Mama jak zostaje sama w domu, to może liczyć na pomoc siostry ciotecznej, która mieszka obok mamy. Odwiedza ją codziennie, zazwyczaj rano piją kawę. Strona oświadczyła, że zawsze może zostawić mamę pod opieką cioci. Gdy strona jedzie na podanie leku do [...] z mamą zostają siostry lub ciocia. Strona podała, że do października 2020r. pobierała specjalny zasiłek opiekuńczy na mamę, teraz nie składała wniosku o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres zasiłkowy 2020/2021.

SKO wskazało, że warunki nabywania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego określają przepisy art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. z 2020r, poz. 111). Zgodnie z art. 17 ust. 1 świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zgodnie z art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje tylko wówczas, gdy niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. SKO wskazało, że w niniejszej sprawie organ I instancji odmówił przyznania odwołującej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką z uwagi właśnie na brzmienie art. 17 ust. 1b. SKO podkreśliło, że przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r. wydanym w sprawie o sygn. akt. K 38/13 w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Z tych przyczyn art. 17 ust. 1b nie może być stosowany w dotychczasowym brzmieniu po wejściu w życie orzeczenia TK. Bez znaczenia przy tym jest fakt, iż od ponad sześciu lat ustawodawca nie zmienił tego przepisu, pozostawiając go w niezmienionej treści. W świetle powyższego organ stwierdził, że w niniejszej sprawie nie było dopuszczalne oparcie decyzji odmownej na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji. SKO podniosło, że jednak w tym przypadku przesłanką odmownej decyzji w zakresie świadczenia pielęgnacyjnego jest fakt niespełnienia przez Odwołującą innych ustawowych przesłanek do otrzymania wnioskowanego świadczenia. Organ podniósł, że z treści cytowanego art. 17 ust. 1 wynika, że świadczenie pielęgnacyjne kierowane jest do osób, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego osobiście, zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej lub nie podejmują zatrudnienia. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje zatem wskazanym w art. 17 ust. 1 osobom, jeżeli spełniają łącznie dwie przesłanki; pierwsza dotyczy sprawowania osobistej opieki nad osobą niepełnosprawną, druga natomiast przesłanka dotyczy niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania tej opieki. Z kolei obowiązek alimentacyjny według art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego polega na dostarczaniu środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Wśród krewnych w linii prostej rozróżnia się linię wstępną (rodzice, dziadkowie, pradziadkowie) oraz linie zstępną (dzieci, wnuki, prawnuki). W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości, zdaniem organu, że odwołująca się jako córka niepełnosprawnej G. P. jest osobą, na której zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny. Organ wskazał, że w niniejszej sprawie kwestią sporną jest zaistnienie drugiej przesłanki, tj. niepodejmowanie lub rezygnacja przez odwołującą z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Organ wskazał, że art. 17 ust. 1 u.ś.r. określa dwa niezależne od siebie stany faktyczne, a mianowicie: 1) osoba wnosząca o przyznanie świadczenia nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) osoba wnosząca o przyznanie świadczenia rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dzieckiem albo osobą legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W pierwszym, unormowano sytuację, kiedy osoba zainteresowana przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego nie pracuje i nie trudni się jakąkolwiek pracą zarobkową, czyli nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, by opiekować się osobą legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, w drugim zaś - kiedy z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, osoba zainteresowana uzyskaniem świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje z dotychczasowego sposobu aktywności zawodowej i zarobkowej (np.: rozwiązuje stosunek pracy, rezygnuje z prowadzonej działalności gospodarczej). Świadczenie pielęgnacyjne ma bowiem na celu zrekompensować osobie - która zmuszona była zrezygnować z zatrudnienia lub nie może podjąć zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny - utracony zarobek. Ważne jest ustalenie, że wyłącznie z powodu konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną osoba sprawującą taką opiekę rezygnuje z pracy bądź nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

SKO po analizie całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego stwierdziło, że odwołująca nie zalicza się do żadnej ze wskazanych wyżej grup. Przede wszystkim odwołująca nie jest osobą rezygnującą z zatrudnienia, skoro nie pracuje już od ok. 6 lat - jak podała ostatnio pracowała w 2013 lub 2014r. Organ wskazał, że z akt sprawy wynika, że odwołująca nie podejmuje zatrudnienia nie tylko z powodu konieczności sprawowania opieki nad matką, lecz także z uwagi na konieczność zajmowania się własnym domem (strona oświadczyła bowiem, że zamieszkuje w innej miejscowości w odległości ok 8-9 km od mamy, gdzie prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z partnerem i dwójką dzieci w wieku 9 i 12 lat) oraz z uwagi na własny stan zdrowia (strona posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności). W orzecznictwie wskazuje się, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje temu, kto nie pozostaje w zatrudnieniu tylko i wyłącznie dlatego, aby sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną powinno być zatem wyłącznym powodem rezygnacji bądź niepodejmowania zatrudnienia. Rezygnacja lub niepodejmowanie pracy musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś przyczynami leżącymi po stronie osoby, która tę opiekę ma sprawować. Opieka sprawowana nad bliską osobą musi w sposób oczywisty stanowić wyłączną przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia albo jego niepodejmowaniem, a sprawowaną opieką musi być ścisły i bezpośredni. SKO wskazało, że nie kwestionuje faktu sprawowania przez odwołującą opieki nad matką, aczkolwiek z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika bezspornie, że opieka nad matką nie jest wyłącznym powodem niepodejmowania zatrudnienia, a ponadto deklarowana nad mamą opieka nie jest sprawowana w sposób ciągły i nie zajmuje stronie całego dnia. Organ wskazał, że z akt sprawy wynika bowiem, że strona zajmuje się przede wszystkim prowadzeniem własnego domu w miejscowości [...], gdzie mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z partnerem i dwójką niepełnoletnich dzieci - część dnia strona poświęca więc również opiece nad dziećmi. W ocenie SKO całość zgromadzonego materiału dowodowego wskazuje, że opieki sprawowanej przez stronę nie można uznać za opiekę, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie ma ona bowiem charakteru stałego i długotrwałego, wyłączającego podjęcie zatrudnienia. Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (por. wyrok NSA z 2 lutego 2017r., sygn, akt l OSK 2201/15). Z akt sprawy wynika, że matka odwołującej mieszka sama w domu jednorodzinnym będącym własnością strony, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Strona wraz z rodziną zamieszkuje w odległości ok 8-9 km od mamy, w domu partnera. Mama strony w trakcie wywiadu podała, że córka przyjeżdża do niej codziennie bądź co drugi dzień, w zależności od zgłaszanych potrzeb. Również strona w trakcie składania zeznań przed SKO oświadczyła, że jeździ do mamy, czasami codziennie, czasami jeździ tam z dziećmi, niekiedy nocują. Jej partner też do nich przyjeżdża, wykonuje wówczas prace w domu i podwórku. Strona gotuje wówczas obiad dla całej rodziny. Z powyższego wynika więc, że odwołująca odwiedza mamę, czasami zostaje u mamy na noc z rodziną, ale znaczną część doby mama pozostaje sama. W ocenie Kolegium także zakres czynności wykonywanych przez stronę przy mamie wskazanych w trakcie postępowania: m.in. robienie zakupów, gotowanie obiadów, przygotowywanie posiłków, zawożenie na wizyty lekarskie, wykupywanie leków, sprzątanie, pranie, nie są czynnościami zajmującymi odwołującej większość dziennego czasu i uniemożliwiającymi podjęcie pracy - np. na część etatu. Strona wskazała, że jej mama mieszka sama, ubiera i myje się sama, samodzielnie je posiłki, porusza się samodzielnie po domu. Nie jest pampersowana, w toalecie obsługuje się samodzielnie. Nie jest osobą leżącą, nie wymaga więc szczególnej pielęgnacji. Może pozostać sama w domu, na noc również. Z powyższego wynika więc, że podstawowe czynności dnia codziennego mama strony wykonuje samodzielnie albo przy nieznacznej pomocy odwołującej. Pomoc odwołującej zasadniczo więc sprowadza się do wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego, takich, jakie wykonuje się zwykle w każdym gospodarstwie domowym, również w tych rodzinach, gdzie członkowie rodziny pracują. Czynności bowiem takie jak: pranie, sprzątanie, przygotowywanie posiłków, opłacanie rachunków, zawożenie do lekarza czy kupno leków to zwykłe czynności wykonywane w każdej, przeciętnej rodzinie, również przez osoby pracujące i nie są one przeciwskazaniem do podjęcia pracy. Opisane przez stronę czynności opiekuńcze wykonywane przy mamie to pomoc, która świadczona jest zwykle na rzecz starszych rodziców - także przez osoby pracujące. Ponadto odwołująca w trakcie składania wyjaśnień w Kolegium wskazała, że w opiece nad mamą pomagają również jej siostry, partner oraz mieszkająca obok mamy siostra cioteczna, która odwiedza mamę codziennie. W ocenie SKO sprawowana przez Odwołującą opieka nad matką - z uwagi na rodzaj i czasokres czynności wspomagających matkę w jej codziennym funkcjonowaniu - nie spełnia wymogów opieki, o jakiej mowa we wskazanym przepisie art. 17 ust. 1 u.ś.r. Ponadto z akt sprawy wynika, że dom jednorodzinny, w którym obecnie zamieszkuje mama strony, jest własnością strony, a zatem czynności wykonywane przy domu (remont dachu) oraz w obejściu (koszenie trawnika, prace porządkowe) to czynności wykonywane przez stronę na własnej nieruchomości, nie można ich zatem zaliczyć do czynności opiekuńczych nad mamą. Powyższe okoliczności w ocenie Kolegium przesądzają o tym, że opieka sprawowana nad matką przez stronę nie wymaga takiego zaangażowania czasowego z jej strony, że niemożliwe jest podjęcie zatrudnienia nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Tylko natomiast opieka uniemożliwiająca jakąkolwiek pracę jest przesłanką przyznania świadczenia. W orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że art. 17 ust. 1 ustawy należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyroki NSA: z 5 czerwca 2012r., sygn. akt I OSK 2454/11, z 23 października 2020r. sygn. akt I OSK 1148/20). Taka zaś sytuacja w ocenie Kolegium w niniejszej sprawie nie zaistniała. Wskazane powyżej okoliczności faktyczne, zdaniem SKO powodują, że odwołująca nie spełnia kumulatywnie wszystkich przesłanek warunkujących przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. SKO wskazało, że nie kwestionuje, że odwołująca świadczy pomoc swojej mamie, jednakże zdaniem organu świadczenie pielęgnacyjne nie może być traktowane jako "wynagrodzenie" za świadczenie pomocy przez dziecko swoim rodzicom, a taka sytuacja miałaby miejsce w przypadku uwzględnienia wniosku Odwołującej. Odwołująca z uwagi na ciążący na niej obowiązek alimentacyjny wobec rodziców, ma obowiązek udzielenia mamie pomocy i wsparcia.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosła A. K. (skarżąca) zaskarżając ją w całości.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

1. naruszenie prawa materialnego, to jest art. 17 ust. 1 Ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. Z 2020 r., poz. 111) poprzez odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia, pomimo że skarżąca spełnia wszystkie przesłanki do jego otrzymania, a w szczególności zrezygnowała z zatrudnienia oraz nie podejmuje takowego tylko i wyłącznie ze wzglądu na konieczność zajmowania się niepełnosprawną matką G. P.;

2. rażące naruszenie art. 7 k.p.a. poprzez nie podjęcie przez organ wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, co miało miejsce w związku z:

a) nie ustaleniem okoliczności, że Skarżąca z dniem [...] listopada 2014 r. - w celu sprawowania opieki nad matką - rozwiązała umową zlecenie Nr [...] zawartą ze Związkiem Gmin Regionu [...], która to umowa trwała od [...] września 2014 r. z pierwotnie ustalonym okresem obowiązywania do dnia [...] grudnia 2014 r.

b) nie ustaleniem okoliczności, że Skarżąca w okresie od [...]-07-2012 r. do [...]-04- 2013 r. pobierała na swoją matką w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w [...] świadczenie pielęgnacyjne;

c) nie ustaleniem okoliczności, że skarżąca w okresie od [...]-11-2014 r. do [...]-10- 2020 r. pobierała na swoją matkę w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w [...] specjalny zasiłek opiekuńczy.

3. rażące naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia przez organ całości materiału dowodowego, co miało miejsce w związku nie przeprowadzeniem dowodu na okoliczności wskazane w punktach a), b) oraz c) powyżej, skutkujące ich pominięciem;

4. rażące naruszenie art. 80 k.p.a. w związku z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez dokonanie przez Organ, w zaskarżonej decyzji, dowolnej oceny dowodów, opartej na niekompletnym materiale dowodowym oraz nie w pełni rozpatrzonym, co doprowadziło do sprzecznego z rzeczywistym stanem sprawy stwierdzenia, iż:

a) skarżąca nie spełnia wszystkich przesłanek do otrzymania wnioskowanego świadczenia, a w szczególności, że wyłącznie ze względu na konieczność zajmowania się niepełnosprawną matką G. P. nie zrezygnowała z pracy oraz nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej;

b) opieka sprawowana przez Skarżącą nad niepełnosprawną matką G. P. nie może zostać uznana za opiekę, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., gdyż nie ma charakteru stałego i długotrwałego, wyłączającego podjęcie zatrudnienia:

c) matka skarżącej, pomimo orzeczonej niepełnosprawności i stwierdzonej niezdolności do samodzielnej egzystencji, nie wymaga szczególnej pielęgnacji skoro mieszka sama, ubiera i myje się sama i nie jest osobą pampersowanemu;

d) dom, w którym mieszka matka skarżącej jest własnością skarżącej, a zatem remonty i prace w obejściu Skarżąca wykonuje na własnej nieruchomości;

5. rażące naruszenie art. 107 § 1 pkt 8) k.p.a. w związku z faktem, że zaskarżona decyzja została podpisana z podaniem imion i nazwisk jednak bez podania stanowisk służbowych pracowników organu upoważnionych do wydania decyzji.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów zastępstwa prawnego.

Skarżąca wniosła także o dopuszczenie dowodu z dokumentów tj. zaświadczenia Związku Gmin Regionu [...] z dnia [...] listopada 2014 r., zaświadczenia Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia [...] marca 2021 r. oraz zaświadczenia lekarskiego z dnia [...] marca 2021 r. - wszystkich na okoliczność, że skarżąca spełnia wszelkie przesłanki do uzyskania wnioskowanego świadczenia oraz dowodu z przesłuchania Skarżącej w charakterze strony - na okoliczność opieki, jaką sprawuje skarżąca nad niepełnosprawną matką oraz na okoliczność spełnienia przez skarżącą przesłanek do uzyskania wnioskowanego świadczenia.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., który stanowił materialnoprawną podstawę decyzji organów obu instancji, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom (niż wskazane w pkt 1-3), na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Jak zatem z powyższego wynika, do przyznania osobom wymienionym we wskazanych przepisach świadczenia pielęgnacyjnego, konieczne jest łączne spełnienie dwóch przesłanek. Pierwsza z nich dotyczy sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Druga z kolei dotyczy niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania takiej opieki.

Jak wynika z akt administracyjnych niniejszej sprawy i co stanowi okoliczność niesporną, skarżąca jest córką osoby wymagającej opieki, czyli jest osobą spokrewnioną z tą osobą w pierwszym stopniu. W tej sytuacji skarżąca niewątpliwie należy do kręgu osób określonych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

W niniejszej sprawie nie jest kwestionowane, że matka skarżącej, urodzona [...] czerwca 1954 r., od 2012 roku legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności i została zaliczona do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym. Ponadto z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS wynika, że G. P. została uznana za niezdolną do samodzielnej egzystencji od [...] sierpnia 2019 r., a stan jej zdrowia powoduje utratę zdolności do samodzielnego wykonywania większości codziennych czynności. Z akt sprawy wynika, że odwołująca się obecnie nie jest zatrudniona i świadczyła prace na podstawie umowy zlecenia w okresie od [...] września 2014 r. do [...] listopada 2014 r. Odwołująca się legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym, które umożliwia je podjęcie zatrudnienia w warunkach chronionych . Sąd podkreśla, że dla przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie wystarczy sam fakt rezygnacji z zatrudnienia ale musi istnieć związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia czy z poszukiwania pracy a sprawowaną opieką nad niepełnosprawną od 2012 r, ( w stopniu znacznym) matką, którego skarżąca nie wykazała. Zwrócić należy bowiem uwagę, że opieka świadczona osobie o znacznym stopniu niepełnosprawności, niezdolnej do samodzielnej egzystencji oznacza całkowitą zależność tej osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem, jak również konieczność udzielania pomocy, w tym również w pełnieniu ról społecznych - co oznacza współdziałanie w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji oraz w pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka, zależnych od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych. Z akt sprawy nie wynika, że niepodejmowanie zatrudnienia przez skarżącą jest spowodowane właśnie koniecznością objęcia niepełnosprawnego członka rodziny wymaganą opieką. Jak słusznie wskazały organy na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym wywiadu środowiskowego przeprowadzonego zarówno ze skarżącą jak i jej matką, zakres świadczonej przez skarżącą opieki nie wypełnia znamion tego przepisu. Opieka świadczona przez skarżącą mieści się w ramach realizacji obowiązków wobec swoich rodziców – skarżąca robi zakupy, przygotowuje i przywozi posiłki ponieważ jej matka bardzo często nie jest w stanie ich sobie samodzielnie przygotować, skarżąca niejednokrotnie zawozi matkę na wizyty u lekarza, a partner skarżącej pomaga w czynnościach wokół domu m.in w koszeniu trawy. Czynności tego rodzaju są również bardzo często wykonywane przez osoby czynne zawodowo codziennie. Sąd zwraca także uwagę, że skarżąca nie mieszka pod tym samym, co matka adresem mimo, że tak wskazała we wniosku. Odwiedza ją codziennie lub co drugi dzień, a w opiece wspomagają ją siostry i ciotka – siostra cioteczna matki, która odwiedza ją codziennie. W ocenie Sądu, w świetle powyższych okoliczności skarżąca nie wykazała, że rezygnacja z pracy zarobkowej (okres 3 miesięcy w roku 2014), brak podejmowania zatrudnienia, spowodowane jest obecnie koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o znacznym stopniu niepełnosprawności, w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Zważyć bowiem należy, że osoba dotknięta niepełnosprawnością nie jest zdolna do pracy i wymaga stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych takich jak czynności samoobsługowych - higiena, poruszanie się, prowadzenie gospodarstwa domowego, komunikacja i funkcjonowanie w społeczeństwie. Jednoczesne rozróżnianie przez ustawodawcę opieki stałej i długoterminowej wskazuje, że nie wymaga ona, aby osoba ją sprawująca przebywała bez jakichkolwiek przerw w ciągu dnia w pobliżu osoby, która opieki takiej w świetle orzeczenia o stopniu niepełnosprawności potrzebuje. Otóż według treści tej regulacji opieka powinna być sprawowana codziennie w taki sposób, który uniemożliwia wykonywanie przez opiekunów pracy zarobkowej. Z akt sprawy nie wynika aby opiekę w takim zakresie nad niepełnosprawną matką sprawowała skarżąca. Z akt sprawy wynika natomiast, że skarżąca pomaga matce, wspomaga ją w codziennych czynnościach, w których współdziałają i pomagają skarżącej siostry, (na których zgodnie z art. 132 kro również ciąży obowiązek alimentacyjny) i ciotka, która mieszka po sąsiedzku. Okoliczność, że skarżąca we wskazanych w skardze okresach – od [...] lipca 2012 do [...] kwietnia 2013 r. pobierała świadczenie pielęgnacyjne (czyli przed podjęciem zatrudnienia) a następnie w okresie od [...] listopada 2014 r. do [...] października 2020 r. pobierała specjalny zasiłek dla opiekuna nie przesądza o tym, że zakres świadczonej przez nią opieki wypełnia znamiona powołanego na wstępie przepisu. Błędne ustalenie przez organ, że dom, w którym mieszka matka skarżącej stanowi jej własność, a nie własność skarżącej nie ma wpływu na treść rozstrzygnięcia. Zakres bowiem wykonywanych prac związanych z utrzymaniem tej nieruchomości nie może stanowić podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.