Wyrok NSA oz. w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 586/97
NSA oz. w Poznaniu
Data orzeczenia: 1997-08-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 618  Wywłaszczanie i zwrot nieruchomości
Powołane przepisy: article: art. 69 ust. 1
journal: Dz.U. 1991 nr 30 poz. 127
law: Obwieszczenie Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia 28 lutego 1991 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.
article: art. 64 ust. 2
journal: Dz.U. 1991 nr 44 poz. 194
law: Obwieszczenie Przewodniczącego Komitetu Badań Naukowych z dnia 10 maja 1991 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 25 lipca 1985 r. o jednostkach badawczo-rozwojowych.
Teza: Stan zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu /art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości - Dz.U. 1991 nr 30 poz. 127 ze zm./ powstał już z chwilą wygaszenia prawa jej użytkowania przez jednostkę Polskiej Akademii Nauk.

Artykuł 64 ust. 2 ustawy z dnia 25 lipca 1985 r. o jednostkach badawczo-rozwojowych /Dz.U. 1991 nr 44 poz. 194 ze zm./ przewiduje, że uwłaszczenie tych jednostek może nastąpić jeżeli nie narusza to praw osób trzecich. Prawem osoby trzeciej jest prawo do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

TEZY

Stan zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu /art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości - Dz.U. 1991 nr 30 poz. 127 ze zm./ powstał już z chwilą wygaszenia prawa jej użytkowania przez jednostkę Polskiej Akademii Nauk.

Artykuł 64 ust. 2 ustawy z dnia 25 lipca 1985 r. o jednostkach badawczo-rozwojowych /Dz.U. 1991 nr 44 poz. 194 ze zm./ przewiduje, że uwłaszczenie tych jednostek może nastąpić jeżeli nie narusza to praw osób trzecich. Prawem osoby trzeciej jest prawo do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.


SENTENCJA

oddala skargę w przedmiocie zwrotu nieruchomości.


UZASADNIENIE

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Istota sporu w sprawie niniejszej sprowadzała się do dwóch przesłanek stosowania art. 69 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.

Pierwsza z nich, to wynikająca wprost z art. 69 ust. 1 wymienionej ustawy przesłanka zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Druga wynikać winna z oceny czy w chwili wydawania decyzji kończącej postępowanie wszczęte na skutek żądania zwrotu nieruchomości Skarb Państwa bądź gmina władały sporną nieruchomością. Konieczność oceny w tym zakresie jest konsekwencją poglądu prawnego prezentowanego między innymi w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 22 grudnia 1993 r. III AZP 24/93, a ujętego także w wytycznych zawartych w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 12 maja 1994 r. III ARN 22/94 oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 grudnia 1994 r. SA/Po 2823/94.

Mimo, że w skardze znalazły się zarzuty dotyczące ustaleń co do zbędności przedmiotowej działki na cel określony w decyzji o wywłaszczenie zagadnienie to, jak się wydaje, w niniejszym stopniu było sporne niż drugie z uprzednio przedstawionych. Zauważyć bowiem należy, że w decyzji wywłaszczeniowej cel wywłaszczenia został określony bardzo precyzyjnie. Celem tym bowiem była budowa konkretnie oznaczonego obiektu, a mianowicie Instytutu Genetyki i Hodowli Roślin. Równocześnie ściśle określono podmiot, na którego rzecz nastąpiło wywłaszczenie, to jest Zakład Genetyki Roślin Polskiej Akademii Nauk. Celem wywłaszczenia było więc wzniesienie konkretnie oznaczonego obiektu przez konkretnie oznaczoną jednostkę.

Nie może budzić zastrzeżeń stwierdzenie, że stronie skarżącej nie przysługują uprawnienia sukcesora uniwersalnego jednostki, na rzecz której nastąpiło wywłaszczenie. Wbrew wywodom skargi natomiast nie istniała żadna forma sukcesji syngularnej, która powodowałaby przejęcie możności wykonania prac ściśle określonych w decyzji wywłaszczeniowej na wskazanym terenie: Skoro zmiana użytkownika gruntu wiązała się ze zmianami w planie zagospodarowania przestrzennego, to świadczyło to o niemożności realizacji celu wywłaszczenia przez podmiot określony w decyzji wywłaszczeniowej.

Sąd podziela stanowisko organów orzekających w sprawie, według którego, stan zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu powstał już z chwilą wygaszenia prawa jej użytkowania przez jednostkę Polskiej Akademii Nauk. Z tą chwilą bowiem ściśle określony cel wywłaszczenia nie mógł już być osiągnięty gdyż ustała możność wzniesienia obiektów Instytutu Genetyki i Hodowli Roślin PAN.

Fakt, że strona skarżąca prowadzi działalność o charakterze zbliżonym do tej jaką zamierzała prowadzić na nieruchomości jednostka Polskiej Akademii Nauk w opisanej sytuacji pozostaje bez istotnego znaczenia albowiem nie jest to prowadzenie działalności przez jednostkę, na której rzecz nastąpiło wywłaszczenie.

Zgodnie z wytycznymi zawartymi w wyrokach Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego ocenę drugiego ze wskazanych na wstępie zagadnień sprowadzającego się do kwestii władania nieruchomością oparto na ocenie stanu prawnego tejże nieruchomości. Nie było spornym, że w stosunku do działki, której dotyczyła zaskarżona decyzja w chwili jej wydawania, możliwość obciążenia jej prawem użytkowania wieczystego wystąpić mogła jedynie przy przyjęciu, że ziściły się warunki określone w art. 64 ust. 1 ustawy o jednostkach badawczo rozwojowych.

Sąd w pełni podziela prezentowany jednolicie w orzecznictwie pogląd, według którego powstanie z mocy prawa, użytkowania wieczystego na mocy powołanego przepisu nie wymaga wydania decyzji administracyjnej nawet o znaczeniu deklaratoryjnym.

Nadto, skoro użytkowanie wieczyste powstawałoby w omawianym przypadku z mocy prawa z dniem 11 marca 1991 r., wpis użytkowania wieczystego do księgi wieczystej nie miałby znaczenia konstytutywnego.

W sprawie niniejszej jednak istotne znaczenie miała inna kwestia.

Art. 64 ust. 2 ustawy o jednostkach badawczo-rozwojowych przewiduje, że instytucja z art. 64 ust. 1 tej ustawy nie narusza praw osób trzecich. Niezależnie od tego czy przyjąć, że możność żądania zwrotu nieruchomości na podstawie art. 69 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości odpowiada cywilnoprawnemu pojęciu roszczenia czy też stanowi instytucję prawa administracyjnego, uznać należy, że możność taka stanowi prawo o jakim mowa w art. 64 ust. 2 wymienionej ustawy. Wobec daleko idącej tożsamości zapisów ustawowych uprawnionym jest odwołanie się we wskazanym zakresie do dorobku literatury i orzecznictwa odnoszącego się do stosowania art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. nr 79 poz. 464 ze zm./. Stąd też należy przyjąć, że takim prawem osoby trzeciej jest prawo do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości /vide: Gerard Bieniek, Zenon Marmaj, Ustawa o Gospodarce Gruntami i Wywłaszczaniu Nieruchomości, Komentarz, Zachodnie Centrum Organizacji, Warszawa, Zielona Góra, 1995 r., str. 240/. Wobec tego, podobnie, powstanie warunków do nabycia użytkowania wieczystego na podstawie art. 64 ust. 1 ustawy o jednostkach badawczo-rozwojowych nie może naruszać prawa do zwrotu nieruchomości.

Pewne wątpliwości w orzecznictwie budzi zagadnienie, czy możność żądania zwrotu nieruchomości stanowi prawo osoby trzeciej tylko wtedy gdy żądanie zostało wyartykułowane przed datą tzw. uwłaszczenia. Rozstrzyganie tego problemu w sprawie niniejszej było zbędne jeśli zważyć, że podanie o zwrot nieruchomości złożono w 1990 r. podczas gdy uwłaszczenie na podstawie art. 64 ust. 1 ustawy o jednostkach badawczo-rozwojowych następowało według stanu na dzień 11 marca 1991 r.

Zgodnie z dotychczasowymi stwierdzeniami prawo do zwrotu nieruchomości nie mogło być naruszone funkcjonowaniem instytucji z art. 64 ust. 1 ustawy o jednostkach badawczo-rozwojowych. Zatem zbędnym było jednoznaczne ustalenie czy istniały przesłanki wymienione w tym przepisie. Tym bardziej nie zachodziła prejudycjalność postępowania wieczystoksięgowego. Sąd podziela pogląd, według którego zarząd ani użytkowanie nieruchomości nie stanowią przeszkody do jej zwrotu. Powołać się w tym zakresie należy na pogląd literatury, według którego na skutek zwrotu nieruchomości zarówno zarząd jak i użytkowanie wygasają /Gerard Bieniek, Zenon Marmaj, op.cit. str. 240/.

Mając na względzie powyższe okoliczności oddalono skargę na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./.