Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 625/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-03-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
6560
Hasła tematyczne: Podatek dochodowy od osób fizycznych
Podatek od nieruchomości
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 24 ust. 8a
journal: Dz.U. 2016 poz 2032
law: Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Dumas (sprawozdawca), Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, Sędzia WSA del. Kazimierz Maczewski, Protokolant Katarzyna Nowik, po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2018 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu działającego z upoważnienia Ministra Finansów od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 10 listopada 2015 r. sygn. akt I SA/Wr 1284/15 w sprawie ze skargi B. V. na interpretację indywidualną Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu działającego z upoważnienia Ministra Finansów z dnia 19 marca 2015 r. nr ILPB1/415-1450/14-2/AG w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych. oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 10 listopada 2015 r., sygn. akt I SA/Wr 1284/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w sprawie ze skargi B. V. uchylił interpretację indywidualną Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu działającego w imieniu Ministra Finansów z dnia 19 marca 2015 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych

Z uzasadnienia wyroku Sądu pierwszej instancji, że we wniosku o wydanie interpretacji strona wskazała, iż jest wspólnikiem (komandytariuszem) spółki komandytowej, która jest producentem wyrobów garmażeryjnych. Pozostałymi wspólnikami spółki są: inna osoba fizyczna (komandytariusz) oraz spółka z ograniczoną odpowiedzialnością (komplementariusz). Spółka komandytowa posiadała udziały w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością (dalej: SPZOO 1), które objęła w roku 2010 w zamian za wkład niepieniężny w postaci zorganizowanej części przedsiębiorstwa, w skład której wchodził szereg różnego rodzaju składników majątkowych, zobowiązań, należności, jak również pracowników. W zamian za wniesiony wkład niepieniężny, spółka komandytowa objęła 100% udziałów w kapitale zakładowym SPZOO 1. Następnie spółka komandytowa utworzyła w grudniu 2014 roku nową spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością (dalej: SPZOO 2). Kapitał zakładowy SPZOO 2 (będącej na moment wniesienia wkładu spółką z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji) pokryty został przez spółkę komandytową w całości wkładem niepieniężnym w postaci wszystkich posiadanych przez spółkę udziałów w SPZOO 1 (których łączna wartość nominalna odpowiada 100% kapitału zakładowego SPZOO 1), objętych uprzednio za wkład niepieniężny w postaci zorganizowanej części przedsiębiorstwa. Cała wartość wniesionych do SPZOO 2 udziałów w SPZOO 1 została przekazana na kapitał zakładowy, nie powstało więc tzw. agio. W zamian za otrzymane w ramach wkładu niepieniężnego udziały w SPZOO 1, SPZOO 2 wyemitowała własne udziały, które zostały objęte przez spółkę komandytową. Spółka komandytowa objęła zatem 100% udziałów w SPZOO 2 i stała się jej jedynym wspólnikiem. Ponadto strona wskazała, że zarówno ona, jak i pozostali wspólnicy spółki komandytowej, a także SPZOO 1 i SPZOO 2 podlegają w Polsce opodatkowaniu od całości swoich dochodów bez względu na miejsce ich osiągnięcia (nieograniczony obowiązek podatkowy).

W tak przedstawionym stanie faktycznym strona wniosła o udzielenie odpowiedzi na pytanie: "Czy transakcja polegająca na wniesieniu przez spółkę komandytową wkładu niepieniężnego do nowoutworzonej SPZOO 2 w postaci wszystkich udziałów w kapitale zakładowym SPZOO 1, składających się na 100% kapitału zakładowego SPZOO 1, pociągnie za sobą powstanie przychodu po stronie wnioskodawcy, jeżeli spółka komandytowa objęła w zamian za ten wkład 100% udziałów w kapitale zakładowym SPZOO 2?".

W opinii strony, wniesienie przez spółkę komandytową wkładu niepieniężnego do nowoutworzonej SPZOO 2 w postaci wszystkich udziałów w kapitale zakładowym SPZOO 1, składających się na 100% kapitału zakładowego SPZOO 1, nie będzie skutkowało powstaniem przychodu. Zdaniem strony, w sprawie zastosowanie będzie miało wyłączenie określone w art. 24 ust. 8a ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r. poz. 361, ze zm., dalej: u.p.d.o.f.).

W interpretacji indywidualnej z dnia 19 marca 2015 r. Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu uznał stanowisko strony za nieprawidłowe. Organ podniósł, że zwolnienie z art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f. obowiązuje, gdy w transakcje wymiany zaangażowane są podmioty będące podatnikami podatku dochodowego. Tymczasem, w przedmiotowej sprawie warunek podmiotów dokonujących transakcji "wymiany udziałów" nie został spełniony, bowiem transakcji "wymiany udziałów" dokonuje spółka komandytowa, jako udziałowiec pierwszej spółki z o.o. To spółka komandytowa wymienia udziały SPZOO 1 w zamian otrzymując udziały SPZOO 2, a więc stroną transakcji "wymiany udziałów" nie są wspólnicy spółki komandytowej, tylko ta spółka i to w stosunku do spółki komandytowej jako udziałowca należy oceniać realizację przez nią warunków wyłączenia z art. 24 ust. 8a ustawy. Według organu, jeśli ta spółka komandytowa spełniałaby przesłanki wyłączenia, o którym mowa w tym przepisie, to dopiero wtedy na jej wspólnikach, w tym na wnioskodawcy, nie ciążyłby obowiązek zapłaty podatku z tytułu objęcia udziałów w spółce kapitałowej.

Strona, po bezskutecznym wezwaniu do usunięcia naruszenia prawa, złożyła skargę zarzucając naruszenie: 1) art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f. poprzez błędną wykładnię skutkująca uznaniem, że wymieniony przepis nie znajduje zastosowania w stanie faktycznym przedstawionym we wniosku o wydanie zaskarżonej interpretacji indywidualnej, ze względu na fakt, iż jednym z uczestników opisanej w tym stanie faktycznym transakcji "wymiany udziałów" jest spółka komandytowa; 2) art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f. poprzez błędną wykładnię polegającą na bezpodstawnym braku zastosowania wykładni prowspólnotowej wymienionego przepisu u.p.d.o.f. w oparciu o treść art. 8 Dyrektywy Rady 2009/133/WE z dnia 19 października 2009 r. w sprawie wspólnego systemu opodatkowania mającego zastosowanie w przypadku łączenia, podziałów, podziałów przez wydzielenie, wnoszenia aktywów i wymiany udziałów dotyczących spółek różnych państw członkowskich oraz przeniesienia statutowej siedziby SE lub SCE z jednego państwa członkowskiego do innego państwa członkowskiego (Dz. U. UE. 2009 r., L 310, s. 34; dalej: "Dyrektywa 2009/133").

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej interpretacji.

W zaskarżonym wyroku WSA we Wrocławiu na wstępie zauważył, że sporna kwestia była już przedmiotem orzekania przez sądy administracyjne – w wyroku z dnia 30 stycznia 2015 r., II FSK 3244/12, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że: "efekt w postaci zwolnienia z opodatkowania przychodu osiągniętego na skutek transakcji tzw. wymiany udziałów rozciąga się na wspólników spółki komandytowej będącej udziałowcem spółki kapitałowej nabywanej w zamian za udziały spółki nabywającej". Pogląd ten WSA w pełni podzielił, przywołując część rozważań NSA przedstawionych w ww. orzeczeniu. I tak, w ocenie Sądu pierwszej instancji, z art. 24 ust. 8A u.p.d.o.f. nie wynika, aby przychód podlegający zwolnieniu musiał wystąpić bezpośrednio u udziałowca zbywającego udziały spółki. Zwolnieniu podlega bowiem sam przychód, niezależnie od tego u kogo on wystąpi. Spółka komandytowa jest przejrzysta podatkowo, przez co nie ma własnych przychodów, a te które osiągnie przypisać należy jej wspólnikom. Zdaniem WSA, stosując analizowany przepis do spółki komandytowej należy zatem uznać, że prawidłowo zastosowany wywrze on skutek w stosunku do jej wspólników.

Dalej Sąd podniósł, że inaczej powinno się oceniać spełnienie warunków opisanych w art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f. Do przedmiotowej umowy stanąć ma bowiem spółka komandytowa, a nie jej wspólnicy. W związku z tym wszelkie obwarowania ustawowe umożliwiające zwolnienie przychodu z opodatkowania powinny być ocenianie pod kątem ich spełnienia przez spółkę, która ma być stroną przedmiotowego stosunku prawnego. W analizowanej sytuacji trzeba uwzględnić, zdaniem WSA, charakter prawny spółki komandytowej, a w szczególności to, że nie jest ona jednolicie postrzegana na gruncie różnych gałęzi prawa. Spółka komandytowa jako jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej posiada co do zasady zdolność prawną, stąd też może ona skutecznie nabywać prawa i obowiązki, w tym także nabywać i zbywać udziały w innych podmiotach. Niemniej jednak okoliczność ta nie może być przesądzająca dla oceny skutków podatkowych zdarzeń, skoro dla celów podatku dochodowego spółka komandytowa jest transparentna.

Następnie Sąd szerzej odniósł się do Dyrektywy Rady 2009/133 i orzekł, że skoro jej przepisy nie pozostawiają wątpliwości, iż przychody wspólników akcjonariusza podatkowo przejrzystego z tytułu transakcji "wymiany udziałów" podlegają zwolnieniu, a wprowadzone w wyniku implementacji krajowe przepisy, różniące się szerszym zakresem podmiotowym, nie stanowią inaczej, to przyjąć należy, że dokonujący interpretacji organ dokonał błędnej wykładni art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f.

W skardze kasacyjnej wywiedzionej od ww. wyroku Dyrektor Izby Skarbowej we Wrocławiu zaskarżył go w całości, wnosząc o jego uchylenie w całości i oddalenie skargi, ewentualnie uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA we Wrocławiu oraz zasądzenie od skarżącego na rzecz organu kosztów postępowania wg norm przepisanych, zarzucając, na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej "p.p.s.a.") naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 24 ust 8a u.p.d.o.f. przez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że do przychodów nie zalicza się wartości udziałów będących przedmiotem transakcji "wymiany udziałów", o której mowa w tym przepisie, także wtedy, gdy uczestnikiem transakcji (wspólnikiem, którego udziały są nabywane) jest spółka komandytowa, a zwolnienie podatkowe w takim przypadku przysługuje wspólnikom spółki komandytowej.

W piśmie procesowym skarżącej z dnia 16 sierpnia 2017 r. wniosła ona o oddalenie skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Przede wszystkim podnieść należy, iż Sąd pierwszej instancji zakreślił przedmiot sporu, jako sprowadzający się do kwestii "czy w przedstawionym przez skarżącą stanie faktycznym zastosowanie będzie miało zwolnienie określone w art. 24 ust. 8A u.p.d.o.f.". Skarżący kasacyjnie organ nie kwestionował takiego ujęcia problemu występującego w sprawie; w skardze kasacyjnej kontestował stanowisko wyrażone w zaskarżonym wyroku wyłącznie odnośnie do tak zakreślonego przedmiotu interpretacji.

W tym miejscu przypomnieć należy, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. granice rozpoznania sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny zakreślają zarzuty skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny z urzędu bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, która w rozpatrywanej sprawie nie zachodzi. Rozpoznanie sprawy w granicach skargi kasacyjnej oznacza, że Naczelny Sąd Administracyjny związany jest wskazanymi w niej podstawami.

Wniesiona w niniejszej sprawie skarga kasacyjna została oparta na podstawie kasacyjnej z art. 174 pkt 1 p.p.s.a. Zarzucono w niej naruszenie art. 24 ust 8a u.p.d.o.f. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzut ten nie jest zasadny.

Jak słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji, identyczny problem jak występujący w rozpoznanej sprawie był już przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego w wyroku z dnia 30 stycznia 2015 r. sygn. akt II FSK 3244/12 (dostępny: orzeczenia.nsa.gov.pl – CBOSA). Sąd orzekający w sprawie niniejszej w całej rozciągłości podziela stanowisko zawarte w przywołanym orzeczeniu II FSK 3244/12, dlatego posłuży się odpowiednio argumentacją w nim przedstawioną.

Analizując postanowienia art. 24 ust. 8A u.p.d.o.f., na tle którego zaistniał spór, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że efekt w postaci zwolnienia z opodatkowania przychodu osiągniętego na skutek transakcji tzw. "wymiany udziałów" rozciąga się na wspólników spółki komandytowej będącej udziałowcem spółki kapitałowej nabywanej w zamian za udziały spółki nabywającej.

Z opisanego we wniosku o udzielenie interpretacji indywidualnej zdarzania przyszłego wynika, że transakcja wymiany udziałów została przeprowadzona pomiędzy dwiema spółkami, tj. spółką kapitałową (nabywca) oraz spółką komandytową (udziałowiec kapitałowej spółki, której udziały stanowią przedmiot transakcji). Jednakże w świetle postanowień art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.d.o.f. przychód z tytułu tej operacji powstał u wspólników spółki komandytowej, nie zaś u samej spółki. Zgodnie bowiem z ww. przepisem przychody z udziału w spółce niebędącej osobą prawną u każdego podatnika określa się proporcjonalnie do jego prawa do udziału w zysku (udziału) oraz, z zastrzeżeniem ust. 1a, łączy się z pozostałymi przychodami ze źródeł, z których dochód podlega opodatkowaniu według skali, o której mowa w art. 27 ust. 1.

Pomimo więc, że zawierającym transakcję będzie spółka komandytowa, to osiągnięty z tego tytułu przychód powstanie po stronie jej wspólników. W konsekwencji, także postanowienia przepisu art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f. powinny oddziaływać na sytuację wspólników tej spółki, a nie samej spółki, skoro ta nie może osiągnąć żadnego przychodu.

Jak zwrócił uwagę NSA w przytaczanym orzeczeniu, a także, jak zasadnie odnotował Sąd pierwszej instancji, art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f. nie wprowadza żadnych obostrzeń podmiotowych związanych z powstaniem przychodu. Zwolnieniu podlega sam przychód, który - co oczywiste - związany musi być z wymianą udziałów. W żadnym jednak miejscu ustawodawca nie wskazał o czyj konkretnie przychód chodzi. Co do zasady przychód powinien powstać u udziałowca/udziałowców spółki, której udziały są zbywane. Niemniej jednak, w sytuacji tak specyficznej jak przedstawiona we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej, gdzie inny podmiot dokonuje czynności wywołującej wystąpienie określonych skutków podatkowych (tu spółka komandytowa jako wspólnik spółki kapitałowej), a jeszcze inny osiąga z tego tytułu przychód (wspólnik spółki komandytowej), w zastępstwie niejako pierwszego z wymienionych, zwolnienie powinno dotyczyć podmiotu rzeczywiście przedmiotowy przychód osiągającego, a więc rzeczonego wspólnika.

Inaczej mówiąc, skoro z omawianego przepisu nie wynika wprost, że przychód podlegający zwolnieniu musi wystąpić bezpośrednio u udziałowca zbywającego udziały spółki, to jak najbardziej uprawnione jest stanowisko, iż w warunkach takich jak przedstawione w niniejszej sprawy nie ma podstaw, by twierdzić, iż przychód nie podlega zwolnieniu. Zgodzić się należy ze stanowiskiem wynikającym z pisma procesowego skarżącej, iż zaprezentowane stanowisko wzmacnia wprowadzona z dniem 1 stycznia 2015 r., ustawą z dnia 29 sierpnia 2014 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2014 r., poz. 1324), normatywna zmiana treści art. 24 ust. 8b u.p.d.o.f.

Zwolnieniu podlega zatem sam przychód, niezależnie od tego u kogo on wystąpi. Spółka komandytowa jak wiadomo jest przejrzysta podatkowo, przez co nie ma własnych przychodów, a te które osiągnie przypisać należy jej wspólnikom. Stosując analizowany przepis do spółki komandytowej należy więc uznać, że prawidłowo zastosowany wywrze on skutek w stosunku do jej wspólników. Natomiast wszelkie obwarowania ustawowe umożliwiające zwolnienie przychodu z opodatkowania powinny być jak najbardziej ocenianie pod kątem ich spełnienia przez spółkę, która ma być stroną przedmiotowego stosunku prawnego.

W analizowanej sytuacji trzeba uwzględnić charakter prawny spółki komandytowej, a w szczególności to, że nie jest ona jednolicie postrzegana na gruncie różnych gałęzi prawa. Spółka komandytowa jako jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości prawnej posiada co do zasady zdolność prawną, stąd też może ona skutecznie nabywać prawa i obowiązki, w tym także nabywać i zbywać udziały w innych podmiotach. Niemniej jednak okoliczność ta nie może być przesądzająca dla oceny skutków podatkowych zdarzeń, skoro dla celów podatku dochodowego spółka komandytowa jest transparentna. Ustawodawca podatkowy stanowiąc, że spółka komandytowa nie jest podatnikiem podatku dochodowego (podatku dochodowego od osób fizycznych, podatku dochodowego od osób prawnych) – uznał, że podatnikami są wspólnicy takich spółek i konsekwentnie przenosi skutki podatkowe na poziom wspólników (art. 8 ust. 1 i 2 u.p.d.o.f.). Skoro więc art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f. rozstrzyga tylko kwestię jakich wartości do przychodów się nie zalicza, to ustalenie do czyich konkretnie przychodów tych wartości się nie zalicza, musi uwzględniać kto jest podatnikiem w związku z zaistnieniem określonego zdarzenia.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, stanowisko zaprezentowane w interpretacji indywidualnej może budzić wątpliwości natury konstytucyjnej, różnicuje bowiem sytuacje podatkową podmiotów ze względu na ich formę prawną; skorzystanie ze zwolnienia uzależnia w istocie nie od zaistnienia określonych ustawowo warunków – art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f. in principio, które co wynika z wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej zostaną spełnione – ale od formy prowadzonej działalności. Wspomnieć też warto, że wspólnicy spółki komandytowej osobiście ponoszą konsekwencje działań spółki komandytowej na gruncie regulacji dotyczącej podatku dochodowego i to pomimo, że nie brali w nich udziału. Nie powinni być więc dyskryminowani poprzez dokonywanie niekorzystnej dla nich wykładni przepisu prawa, który przewiduje przywilej.

Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji, że przepisy Dyrektywy 2009/133 można odnosić do zdarzenia opisanego we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej. Wbrew stanowisku organu, Dyrektywa Rady 2009/133 obejmowała swym zakresem również stan faktyczny niniejszej sprawy. Wprawdzie warunkiem zastosowania wspomnianego aktu prawa wspólnotowego jest, aby spółki uczestniczące w transakcjach łączenia, podziałów, podziałów przez wydzielenie, wnoszenia aktywów oraz wymiany udziałów miały swe siedziby w co najmniej dwóch państwach członkowskich (art. 1 lit. a Dyrektywy), to należy mieć na uwadze, iż polski ustawodawca implementując te przepisy do polskiego systemu podatkowego pominął ten warunek. Dostosowując prawo krajowe ewidentnie rozszerzono katalog podmiotów objętych dyspozycją art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f. Przez to polskie przepisy są korzystniejsze dla podatnika od wspólnotowych, albowiem pozwalają one wyłączyć spod opodatkowania przychody osiągnięte przez podmioty biorące udział w transakcji wymiany udziałów, o ile tylko podlegają one w państwie członkowskim Unii Europejskiej lub innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego opodatkowaniu od całości swoich dochodów, bez względu na miejsce ich osiągnięcia. Transakcja wymiany udziałów może zatem dotyczyć wyłącznie krajowych spółek, tak jak to ma miejsce w sprawie i nie będzie to powodowało wyłączenia obowiązywania skutków Dyrektywy.

Podkreślić należy, że owa nieprawidłowa implementacja nie uprawnia do odstąpienia od prounijnej wykładni art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f. Pojęcia i instytucje unijne powinny być bowiem interpretowane jednolicie. Stanowisko takie zostało wyrażone przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, który stwierdził, że "jeżeli ustawodawstwo krajowe dostosowuje się w zakresie rozwiązań sytuacji czysto wewnętrznych do uregulowań przyjętych w prawie Unii Europejskiej, w celu uniknięcia dyskryminacji podmiotów krajowych lub zakłócenia konkurencji, jest w interesie Unii, by w celu uniknięcia rozbieżnej wykładni w przyszłości przepisy i pojęcia przejęte z prawa Unii były interpretowane w sposób jednolity, bez względu na warunki, w jakich mają być stosowane (zob. wyroki: z dnia 17 lipca 1997 r. w sprawie C-28/95 Leur-Bloem, Rec. s. I-4161, pkt 32; z dnia 15 stycznia 2002 r. w sprawie C-43/00 Andersen og Jensen, Rec. s. I-379, pkt 18; z dnia 20 maja 2010 r. w sprawie C-352/08 Modehuis A. Zwijnenburg, pkt 33 oraz wyrok z dnia 10 listopada 2011 r., w sprawie C-126/10, Foggia – Sociedade Gestora de Participações Sociais SA p. Secretário de Estado dos Assuntos Fiscais, niepub., pkt 21).

Przechodząc natomiast do samej Dyrektywy należy zwrócić uwagę, że ta, w przepisie art. 8 ust. 3, wyraźnie wskazuje, iż: "Jeżeli państwo członkowskie uważa akcjonariusza za fiskalnie przejrzystego, na podstawie oceny dotyczącej charakteru prawnego akcjonariusza dokonanej przez to państwo członkowskie, zgodnie z przepisami, na podstawie których został utworzony, państwo to w konsekwencji opodatkowuje wspólników, którzy uzyskują korzyści od akcjonariusza stosownie do ich udziału w zyskach akcjonariusza w sytuacji wystąpienia tych zysków, państwo to nie opodatkowuje dochodu, zysków lub zysków kapitałowych tych wspólników, wynikających z przydziału akcjonariuszowi papierów wartościowych reprezentujących kapitał przejmującej lub nabywającej spółki".

Przepis ten jest odpowiednikiem art. 8 ust. 3 poprzednio obowiązującej dyrektywy Rady 90/434/EWG z dnia 23 lipca 1990 r. w sprawie wspólnego systemu opodatkowania mającego zastosowanie w przypadku łączenia, podziałów, wydzieleń, wnoszenia aktywów i wymiany udziałów dotyczących spółek różnych Państw Członkowskich oraz przeniesienia statutowej siedziby SE lub SCE pomiędzy Państwami Członkowskimi (Dz.U.UE.L.1990.225.1). Został do tej Dyrektywy wprowadzony dyrektywą Rady 2005/19/WE z dnia 17 lutego 2005 r. zmieniającą dyrektywę Rady 90/434/EWG w sprawie wspólnego systemu opodatkowania mającego zastosowanie w przypadku łączenia, podziałów, wnoszenia aktywów i wymiany udziałów, dotyczących spółek różnych Państw Członkowskich (Dz.U.UE.L.2005.58.19). W pkt 13 preambuły Dyrektywy zmieniającej stwierdzono: "W przypadku gdy akcjonariusze spółek prowadzących transakcje regulowanych dyrektywą 90/434/EWG są traktowani jako fiskalnie przejrzyści, osoby, które uzyskują korzyści od akcjonariuszy nie powinny podlegać opodatkowaniu w związku z operacjami restrukturyzacyjnymi."

Intencją ustawodawcy unijnego przez wprowadzenie art. 8 ust. 3 do Dyrektywy 90/434, a następnie do zastępującej ją dyrektywy 2009/133 było zatem zwolnienie z opodatkowania przychodów wspólników podatkowo przejrzystych akcjonariuszy (udziałowców) spółek dokonujących wymiany udziałów i innych czynności restrukturyzacyjnych regulowanych powyższymi Dyrektywami. Państwa członkowskie zostały więc zobowiązane do wprowadzenia do swojego systemu prawnego zwolnienia z opodatkowania przychodów uzyskiwanych przez wspólników spółki przejrzystej podatkowo wynikających z przydziału tej spółce jako akcjonariuszowi (udziałowcowi) papierów wartościowych reprezentujących kapitał nabywającej spółki.

Skoro zatem, przepisy Dyrektywy nie pozostawiają wątpliwości, że przychody wspólników akcjonariusza podatkowo przejrzystego z tytułu tzw. transakcji "wymiany udziałów" podlegają zwolnieniu, a wprowadzone w wyniku implementacji krajowe przepisy, różniące się szerszym zakresem podmiotowym, nie stanowią inaczej, to przyjąć należy, że organ dokonał błędnej wykładni art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f.

Nie można przy tym zgodzić się z wyrażonym w skardze kasacyjnej stanowiskiem organu, że zarówno zakres, jak i cel Dyrektywy Rady 2009/133 powodują, iż przepis art. 8 ust. 3 tego aktu może odnosić się wyłącznie do sytuacji, gdy jedno państwo członkowskie traktuje podmiot będący nierezydentem jako podmiot fiskalnie przejrzysty, podczas gdy państwo jego rezydencji uznaje go za podmiot będący podatnikiem podatku dochodowego (s. 9 uzasadnienia skargi kasacyjnej). Argument ten jest niezasadny chociażby dlatego, że polski ustawodawca rozszerzył zakres obowiązywania tej regulacji, w przeciwieństwie do unormowania wspólnotowego, które wymaga udziału podmiotów z co najmniej dwóch państw członkowskich. Argumentacja organu byłaby słuszna, gdyby ustawodawca zaimplementował przepisy Dyrektywy zgodnie z ich brzmieniem. Wówczas przepis art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f. należałoby stosować wyłącznie do sytuacji, gdy jedno państwo członkowskie traktuje podmiot będący nierezydentem jako podmiot fiskalnie przejrzysty, podczas gdy państwo jego rezydencji uznaje go za podmiot będący podatnikiem podatku dochodowego. W przypadku przyjętego przez polskiego ustawodawcę rozwiązania, wręcz niemożliwe jest przyjęcie takiego kryterium (gdzie wszystkie podmioty dokonujące wymiany udziałów mogą podlegać opodatkowaniu w Polsce).

Odnosząc się do stanowiska wyrażonego w skardze kasacyjnej, należy podkreślić że zakres przedmiotowy wyłączenia z opodatkowania przychodów związanych z transakcją wymiany udziałów, przewidziany 24 ust. 8a u.p.d.o.f., w stanie prawnym obowiązującym w 2014 r., ograniczony został przesłankami podmiotowymi nieodnoszącymi się do wspólników spółki nabywającej oraz wspólników spółki, której udziały (akcje) są nabywane. Dopiero od dnia 1 stycznia 2015 r. ustawodawca zadecydował o zawężeniu podmiotowego zakresu stosowania wyłączenia z przychodów przewidzianego w art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f. poprzez dodanie nowego warunku stosowania tego wyłączenia w postaci podatkowego statusu wspólnika, który od dnia 1 stycznia 2015 r. musi być podatnikiem podatku dochodowego. Wynika to choćby z podstawowych zasad rządzących techniką prawodawczą. Wprowadzone dookreślenie zakresu podmiotowego zwolnienia wynikało m.in. właśnie z tego, do jakiej interpretacji prowadził (prowadzi) stan poprzedzający zmianę.

Reasumując, wykładnia przepisu art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f. pozwala na przyjęcie, że przepis ten obejmuje zwolnieniem w nim przewidzianym wspólników spółki komandytowej będącej udziałowcem spółki nabywanej w ramach wymiany udziałów zdefiniowanej w tym przepisie.

Zarazem, podobnie jak w wyroku z dnia 13 marca 2018 r., sygn. akt II FSK 1299/16, w niniejszej sprawie można zauważyć, że w dwóch wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego (jeden z dnia 13 lutego 2015 r. II FSK 3280/12, drugi z dnia 30 stycznia 2015 r. II FSK 3244/12 wyrażono różniące się wzajemnie poglądy na gruncie analogicznego problemu jak występujący w sprawie niniejszej. Sąd orzekający w rozpoznanej sprawie nie miał wątpliwości co do kierunku rozstrzygnięcia, stąd – jak wynika z powyższego uzasadnienia – za uzasadnione uznał racje przedstawione w drugim z ww. orzeczeń, podobnie, jak nie uznano, iż przedmiotowa rozbieżność osiągnęła skalę, która uzasadnia wystąpienie z pytaniem prawnym.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.