Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 386/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2017-10-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 33 ust. 1 i art. 39 ust. 1
journal: Dz.U. 1952 nr 4 poz 31
law: Dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych - tekst jednolity.
article: art. 47 ust. 1
journal: Dz.U. 1958 nr 17 poz 70
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości.
article: art. 128 ust. 1 i art. 129 ust. 5 pkt 3
journal: Dz.U. 2016 poz 2147
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Beata Łomnicka Sędziowie : WSA Aldona Gąsecka-Duda WSA Tadeusz Kiełkowski (spr.) Protokolant : starszy sekretarz sądowy Małgorzata Piwowar po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 października 2017 r. sprawy ze skargi M. R., W. M. i E. P. na decyzję Wojewody [...] z dnia 19 stycznia 2017 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy ustalenia i wypłaty odszkodowania skargę oddala


UZASADNIENIE

Wojewoda decyzją z dnia 19 stycznia 2017 r., znak [...], działając na podstawie art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 2147) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.) po rozpatrzeniu odwołania M. R., W. M., E. P. od decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia 16 maja 2016 r. znak [...] – utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia 16 maja 2016 r. znak [...]

Powyższa decyzja, która jest przedmiotem skargi, zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

Pismem z dnia 27 lutego 1956 r. Dyrekcja Budowy Osiedli [...] w K. zwróciła się do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. o wywłaszczenie na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonych w K. w gm. kat. [...] położonych przy ul. R. i B. przy pętli tramwajowej, w tym części parceli 1. kat. [...] obj. lwh [...]. Zezwoleniem z dnia 19 marca 1956 r., nr [...], Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. zezwoliło Dyrekcji Budowy Osiedli [...] w K. na objęcie nieruchomości położonych w K. przy ul. R. i ul. B. , w tym m.in. części nieruchomości oznaczonej jako parcela 1. kat. "[...]" lwh [...]. Orzeczeniem z dnia 17 października 1956 r., nr [...], Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. działając na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r., Nr 4 poz. 31) orzekło o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa na cele Dyrekcji Budowy Osiedli [...] w K. nieruchomości położonych w K. w gm. kat [...] i gm. kat. [...], w tym nieruchomości oznaczonej jako parcela 1. kat. [...] objętej wykazem hipotecznym lwh [...] stanowiącej własność W. O. . W uzasadnieniu ww. orzeczenia organ wyjaśnił, iż ustalenie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość nastąpi na wniosek przynajmniej jednej ze stron w oddzielnym orzeczeniu.

Na podstawie wpisów ujawnionych w wykazie hipotecznym lwh [...] ustalono, iż uregulowana w nim parcela 1. kat. [...] stanowiła w chwili przejęcia własność W. O. na podstawie aktu zamiany, działu i darowizny z dnia [...] stycznia 1925 r. W wyniku porównania mapy katastralnej z aktualną mapą ewidencyjną ustalono, iż parcela 1. kat. [...] [...] weszła w skład nieruchomości oznaczonych jako działki nr [...], nr [...] oraz nr [...] obr. [...] jedn. ewid. [...]. Działka nr [...] uregulowana jest w księdze wieczystej [...], działka nr [...] ujawniona jest w księdze wieczystej [...], natomiast działka nr [...] objęta jest księgą wieczystą [...]. W księgach wieczystych: [...], [...] oraz [...] jako właściciel figuruje Gmina Miejska [...]

Postanowieniem z dnia 26 lutego 1986 r., sygn. akt [...], Sąd Rejonowy dla [...] w K. stwierdził, iż spadek po zmarłej dnia 23 marca 1979 r. W. O. zd. G. nabyli: B. O., D. L. zd. O., M. R. zd. O. po 2/8 cz. oraz M. S. i W. W. po 1/8 cz. Postanowieniem z dnia 12 grudnia 2007 r., sygn. akt [...], Sąd Rejonowy dla [...] w K. Wydział [...] stwierdził, iż spadek po B. O., córce [...] i W. na podstawie ustawy nabyli: siostra D. L. zd. O. w 4/20 cz., siostra M. R. zd. O. w 4/20 cz., siostrzenica M. S. zd. W. w 2/20 cz., siostrzeniec W. W. w 2/20 cz., siostrzenica I. W. zd. G. w 4/20 cz., wnuczka cioteczna I. R. zd. O. w 2/20 cz., wnuczka cioteczna W. M. zd. O. w 1/20 cz. i wnuk cioteczny A. O. w 1/20 cz. Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w C. Wydział [...] z dnia 1 lipca 2008 r., sygn. akt [...], stwierdzono, iż prawa do spadku po A. O. , zmarłym dnia 30 grudnia 2007 r. w C. na podstawie ustawy nabyli: matka K. S. zd. M. w 6/16 cz. oraz siostry W. M. i E. N. po 5/16 cz. każda. Zgodnie z aktem poświadczenia dziedziczenia z dnia [...] lipca 2010 r., Rep. A Nr [...], spadek po K. S. na podstawie ustawy nabyły córki: W. M. w 1/2 cz. oraz E. N. w 1/2 cz. Jak wynika z aktu poświadczenia dziedziczenia z dnia [...] marca 2014 r., Rep. A Nr [...] spadek po D. L. , córce F. i W. na podstawie ustawy wprost nabyli: syn M. L. oraz córki L. L. i J. L. każdy po 1/3 cz.

Pismem z dnia 22 października 2002 r. D. L., B. O., M. R., M. S. i W. W. zwrócili się o odszkodowanie m.in. za nieruchomość wywłaszczoną na rzecz Skarbu Państwa orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia 4 października 1956 r., nr [...] oznaczoną jako parcela 1. kat. [...] objętą lwh [...]. Na podstawie opisanych wyżej postanowień właściwych sądów oraz aktów poświadczenia dziedziczenia organ w toku postępowania stwierdził, że prawa strony stosownie do przepisu art. 30 § 4 Kodeksu postępowania administracyjnego przysługują: M. R., M. S., W. W., I. W., I. R., L. L., J. L., M. L., W. M. oraz E. P..

Prezydent Miasta K. decyzją z dnia 16 maja 2016 r., znak [...], działając na podstawie art. 104 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 23), art. 128 ust. 1 w związku z art. 129 ust. 1 i ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 1774 ze zm.) i upoważnienia Nr [...] Prezydenta Miasta K. z dnia 25 marca 2009 r. orzekł o odmowie ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość oznaczoną jako parcela 1. kat. [...] o pow. 0,0744 ha objętą wykazem hipotecznym lwh [...] stanowiącą uprzednio własność W. O. wywłaszczoną na rzecz Skarbu Państwa orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia 17 października 1956 r., nr [...] na cele Dyrekcji Budowy Osiedli [...] w K..

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał w szczególności, że w przedmiotowej sprawie należy mieć na uwadze przepisy dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, w oparciu o które nastąpiło wywłaszczenie odnośnej nieruchomości i które regulowały kwestię ustalania i wypłaty odszkodowań. Przepisy te przewidywały trzyletni okres na złożenie wniosku przez zainteresowane osoby o ustalenie i wypłatę odszkodowania z tego tytułu pod rygorem przedawnienia roszczenia odszkodowawczego. Zgodnie z przepisami przejściowymi kolejnych regulacji prawnych dotyczących wywłaszczania nieruchomości i wypłaty z tego tytułu odszkodowań, trzyletni okres przedawnienia roszczenia odszkodowawczego (liczony od daty ostateczności orzeczenia wywłaszczeniowego) obowiązywał również w odniesieniu do poprzedniego właściciela odnośnej nieruchomości, a postępowanie wykazało, iż osoby uprawnione nie złożyły stosownego wniosku w tym zakresie w ustawowym terminie. W tej sytuacji zasadnym było orzeczenie o odmowie ustalenia i wypłaty odszkodowania na rzecz spadkobierców poprzedniego właściciela odnośnej nieruchomości.

Pismem z dnia 6 czerwca 2016 r. M. R., W. M. i E. P. złożyły odwołanie od powyższej decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia 16 maja 2016 r. Odwołujące się zarzuciły zaskarżonej decyzji naruszenie: 1) art. 128 w zw. z art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez niezastosowanie tych przepisów i odmowę przyznania odszkodowania stronom z tytułu wywłaszczenia nieruchomości oznaczonej jako parcela 1. kat. [...] o pow. 0,0744 ha objętą wykazem hipotecznym lwh [...] stanowiącą uprzednio własność W. O. podczas gdy wszystkie przesłanki określone w tych przepisach do przyznania odszkodowania zostały spełnione; 2) art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. poprzez błędną jego wykładnię polegającą na uznaniu, że okolicznością wyłączająca zastosowanie tego przepisu jest przedawnienie roszczenia o odszkodowanie za wywłaszczenie nieruchomości na podstawie nieobowiązującego art. 39 ust. 1 dekretu o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych z dnia 26 kwietnia 1949 r. (Dz.U. Nr 27, poz. 197), tj. z dnia 26 stycznia 1952 r. (Dz.U. Nr 4, poz. 31), podczas gdy art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. nie wskazuje na przyczynę nie ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość; 3) art. 6 k.p.a. poprzez oparcie zaskarżonej decyzji na nieobowiązującym przepisie prawa tj. art. 39 ust. 1 dekretu o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych z dnia 26 kwietnia 1949 r. (Dz.U. Nr 27, poz. 197), tj. z dnia 26 stycznia 1952 r. (Dz.U. Nr 4, poz. 31); 4) art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a. poprzez nie wzięcie pod uwagę okoliczności, że brak jest dowodów wskazujących na przedawnienie roszczenia o odszkodowanie na podstawie art. 39 ust. 1 dekretu o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych z dnia 26 kwietnia 1949 r. (Dz.U. Nr 27, poz. 197), tj. z dnia 26 stycznia 1952 r. (Dz.U. Nr 4, poz. 31), gdyż zebrany materiał dowodowy nie pozwala na stwierdzenie, że orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia 17 października 1956 r. nr L[...] zostało ówczesnym właścicielom wywłaszczonej nieruchomości prawidłowo doręczone, a termin do zaskarżenia tej decyzji został dla nich otwarty: brak potwierdzeń nadania i odbioru orzeczenia o wywłaszczeniu, strony postępowania wywłaszczeniowego nie wiedziały o jego wszczęciu, strony nie były wówczas w posiadaniu wywłaszczanej nieruchomości, organ nie znał adresów stron, strony nie zostały zawiadomione o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego w sposób umożliwiający im faktyczne powzięcie informacji o jego wszczęciu, organ nie wystąpił do sądu z wnioskiem o wyznaczenie zastępców na podstawie art. 13 Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej o postępowaniu administracyjnem z dnia 22 marca 1928 r. (Dz.U. Nr 36, poz. 341); 5) art. 130 u.g.n. poprzez nie przeprowadzenie dowodu z opinii rzeczoznawcy majątkowego w celu ustalenia wysokości należnego stronom odszkodowania. Odwołujące się wniosły o: 1) uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie stronom postępowania odszkodowania za nieruchomość oznaczoną jako parcela 1. Kat. [...] o pow. 0,0744 ha objętą wykazem hipotecznym lwh [...] stanowiącą uprzednio własność W. O. wywłaszczoną na rzecz Skarbu Państwa orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia 17 października 1956 r., nr [...] na cele Dyrekcji Budowy Osiedli [...] w K.; 2) przeprowadzenie na podstawie art. 136 k.p.a. w zw. z art. 130 u.g.n. dowodu z opinii rzeczoznawcy majątkowego, określającej wartość wywłaszczonej nieruchomości.

Wojewoda opisaną na wstępie decyzją z dnia 19 stycznia 2017 r., znak [...], utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia 16 maja 2016 r.

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy, przytoczywszy ustalenia faktyczne organu I instancji, wskazał w szczególności, że orzeczenie Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z 17 października 1956 r. wydane zostało na podstawie art. 1, 10 i 21 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. Nr 4, poz. 31 z 1952 r.), który został uchylony ustawą z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Przepis przejściowy art. 47 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości stanowił, że postępowanie wywłaszczeniowe wszczęte po wyzwoleniu, a w dniu wejścia w życie ww. ustawy jeszcze nie zakończone ma być nadal prowadzone według przepisów dekretu z odpowiednim zastosowaniem przepisów ustawy dotyczących właściwości organów orzekających. Czynności dokonane w dotychczasowym postępowaniu pozostają w mocy, a odszkodowanie ustala się według zasad odszkodowania przewidzianych w ustawie, jeżeli wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego nastąpiło po dniu 1 lipca 1956 r., a dotychczas nie ustalono odszkodowania, zaś w pozostałych przypadkach odszkodowanie ustala się według przepisów dekretu. Postępowanie wywłaszczeniowe zostało wszczęte na wniosek Dyrekcji Budowy Osiedli [...] w K. z dnia 27 lutego 1956 r., a zatem przed 1 lipca 1956 r., wobec czego sprawę ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość należy rozpatrywać z uwzględnieniem przepisu art. 39 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. regulującego kwestię przedawnienia roszczeń odszkodowawczych. Przepis art. 39 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. stanowił, że roszczenia odszkodowawcze z tytułu wywłaszczenia nieruchomości przedawniają się po upływie trzech lat od dnia, w którym orzeczenie o wywłaszczeniu stało się ostateczne w toku instancji. W przypadku zaś istnienia sporu, przewidzianego w art. 26 ust. 3 (którego przedmiotem jest prawo własności nieruchomości), przedawnienie nie biegnie w czasie od wniesienia pozwu do prawomocnego zakończenia sporu, jeżeli pozew wniesiony został w terminie jednego roku od dnia zgłoszenia własności nieruchomości. Przedawnienie następuje w każdym razie po upływie sześciu lat od przedmiotowego dnia. Ostateczność orzeczenia PRWN w K. z dnia 17 października 1956 r., ujawnionego w księdze wieczystej nr [...] została potwierdzona z dniem 29 lutego 1968 r. na złożonej w zbiorze dokumentów decyzji. W treści orzeczenia wskazano, iż: "ustalenie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość nastąpi na wniosek przynajmniej jednej ze stron w oddzielnym orzeczeniu". Nie udało się odnaleźć dokumentów świadczących o złożeniu przez poprzedniego właściciela nieruchomości lub Dyrekcję Budowy Osiedli [...] w K. wniosku o ustalenie odszkodowania lub potwierdzających istnienie sporu co do tytułu własności wywłaszczonych parcel, jak również dokumentów wskazujących na ustalenie odszkodowania za przedmiotową nieruchomość lub też złożenie odszkodowania do depozytu sądowego. W tej sytuacji prawidłowe są ustalenia, że upłynął już 3-letni termin przedawnienia roszczenia odszkodowawczego; w ocenie organu odwoławczego, przedawnienie przedmiotowego roszczenia nastąpiło co najmniej z dniem 28 lutego 1971 r. Zaskarżona decyzja z dnia 16 maja 2016 r. jest zatem prawidłowa.

Odnosząc się do zarzutów odwołania, organ odwoławczy podzielił pogląd, że art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. stanowi podstawę do wydania decyzji o ustaleniu odszkodowania również za nieruchomości wywłaszczone przed wejściem w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, tj. przed 1 stycznia 1998 r. w tym również na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych. Niemniej jednak przepis ten dotyczy jedynie tych roszczeń odszkodowawczych, które stosownie do art. 39 nie uległy przedawnieniu. Ustalenie wskutek podjętych czynności, że stan faktyczny przedmiotowej sprawy spełnia przesłanki art. 39 ust. 1 dekretu, wyłącza zastosowanie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. W ocenie organu odwoławczego, art. 39 dekretu z 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych w zakresie, w jakim odnosi się do stanów z daty jego obowiązywania, tj. do tych roszczeń odszkodowawczych, które powstały z tytułu wywłaszczenia nieruchomości decyzjami kończącymi postępowania wywłaszczeniowe wszczęte przed 1 lipca 1956 r. i które stały się ostateczne, znajduje nadal zastosowanie. Organy administracji orzekając w sprawie ustalenia odszkodowania za nieruchomości wywłaszczone przed wejściem w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1998 r. o gospodarce nieruchomości na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., nie mogą pomijać powyższego przepisu. Organy administracji, wydając rozstrzygnięcia na podstawie przepisu art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., nie mogą bowiem stosując ww. przepis naruszać przepisy, które na podstawie poprzednio obowiązującego dekretu uregulowały już kwestie przedawnienia przedmiotowych roszczeń odszkodowawczych. Przyjęcie proponowanej przez pełnomocnika odwołujących wykładni art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. prowadziłoby bowiem do naruszenia zasady lex retro non agit. Dalej organ odwoławczy, nawiązując do zarzutu naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., wyjaśnił, że kwestia legalności orzeczenia PWRN o wywłaszczeniu nieruchomości, jak i poprzedzającego go postępowania może być poddana ocenie na stosowny wniosek stron złożony do właściwych organów jedynie w tzw. postępowaniach nadzwyczajnych. Organy administracji orzekające w sprawie o ustalenie odszkodowania za nieruchomość wywłaszczoną decyzją PWRN w K. z dnia 17 października 1956 r. są bowiem związane ww. decyzją, której ostateczność z dniem 29 lutego 1968 r. została potwierdzona na egzemplarzu decyzji złożonym w zbiorze dokumentów księgi wieczystej nr [...]. Organ odwoławczy zaznaczył też, że wobec przedawnienia roszczenia odszkodowawczego nie było podstaw do pozyskiwania opinii rzeczoznawcy majątkowego.

Pismem z dnia 22 lutego 2017 r. M. R., W. M. i E. P. zaskarżyły powyższą decyzję Wojewody z dnia 19 stycznia 2017 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Skarżące zarzuciły zaskarżonej decyzji naruszenie: 1) art. 128 w zw. z art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez niezastosowanie tych przepisów i odmowę przyznania odszkodowania stronom z tytułu wywłaszczenia nieruchomości oznaczonej jako parcela 1. kat. [...] o pow. 0,0744 ha objętą wykazem hipotecznym lwh [...] stanowiącą uprzednio własność W. O. , podczas gdy wszystkie przesłanki określone w tych przepisach do przyznania odszkodowania zostały spełnione; 2) art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. poprzez błędną jego wykładnię polegającą na uznaniu, że okolicznością wyłączającą zastosowanie tego przepisu jest przedawnienie roszczenia o odszkodowanie za wywłaszczenie nieruchomości na podstawie nieobowiązującego art. 39 ust. 1 dekretu o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych z dnia 26 kwietnia 1949 r. (Dz.U. Nr 27, poz. 197), tj. z dnia 26 stycznia 1952 r. (Dz.U. Nr 4, poz. 31), podczas gdy art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. nie wskazuje na przyczynę nie ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość; 3) art. 39 ust. 1 dekretu o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych z dnia 26 kwietnia 1949 r. (Dz.U. Nr 27, poz. 197), tj. z dnia 26 stycznia 1952 r. (Dz.U. Nr 4, poz. 31) oraz art. 129 ust. 5 pkt u.g.n. w zw. z art. 128 ust. 1 u.g.n. poprzez błędną wykładnię tych przepisów polegającą na uznaniu, że na podstawie art. 39 ust. 1 powołanego dekretu doszło do przedawnienia roszczenia o odszkodowanie określonego w art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. w zw. z art. 128 ust. 1 u.g.n., podczas gdy przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami nakładają na organy nowy obowiązek odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości i tym samym kreują po stronie wywłaszczonego nowe roszczenie o odszkodowanie, które nie może być uznane jako takie za przedawnione na podstawie przepisu wcześniejszego; 4) art. 6 k.p.a. poprzez oparcie zaskarżonej decyzji na nieobowiązującym przepisie prawa tj. art. 39 ust. 1 dekretu o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych z dnia 26 kwietnia 1949 r. (Dz.U. Nr 27, poz. 197), tj. z dnia 26 stycznia 1952 r. (Dz.U. Nr 4, poz. 31); 5) art. 130 u.g.n. poprzez nie przeprowadzenie dowodu z opinii rzeczoznawcy majątkowego w celu ustalenia wysokości należnego stronom odszkodowania. Skarżące wniosły o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji w całości. W uzasadnieniu skargi sformułowana została argumentacja na poparcie powyższych zarzutów i wniosków.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda podtrzymał stanowisko oraz argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 1066) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie rozstrzyga sprawy administracyjnej merytorycznie, lecz ocenia zgodność aktu z przepisami prawa.

Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, należało uznać, że nie ma podstaw do pozbawienia jej mocy wiążącej. Zarzuty skargi okazały się niezasadne.

Orzekające w sprawie organy administracji publicznej prawidłowo zidentyfikowały i ustaliły relewantne w sprawie okoliczności faktyczne. Należą do nich przede wszystkim data wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego, podstawa prawna i data ostateczności orzeczenia o wywłaszczeniu, data złożenia wniosku o odszkodowanie, a także – gdy idzie o aspekt podmiotowy – krąg następców prawnych ówczesnych właścicieli.

W świetle zebranego w toku postępowania administracyjnego materiału dowodowego nie ulega wątpliwości, że postępowanie o wywłaszczenie nieruchomości oznaczonej jako parcela 1. kat. [...], będącej naówczas własnością W. O. , wszczęte zostało na wniosek Dyrekcji Budowy Osiedli [...] w K. z dnia 27 lutego 1956 r. Zakończyło się ono orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia 17 października 1956 r., nr [...], na mocy którego wywłaszczono odnośną nieruchomość na rzecz Skarbu Państwa, stosując przepisy dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r., Nr 4 poz. 31). Orzeczenie to stało się ostateczne najpóźniej w dniu 29 lutego 1968 r., co wynika z adnotacji dokonanej na jego odpisie złożonym do zbioru dokumentów księgi wieczystej KW [...]; odpis ten był podstawą ujawnienia zmian własnościowych we wspomnianej księdze wieczystej. Wniosek o odszkodowanie został złożony – po raz pierwszy, wcześniej nikt z uprawnionych z takim wnioskiem nie występował – pismem z dnia 22 października 2002 r. przez D. L., B. O., M. R., M. S. i W. W.. Uwzględniając dokonane w toku postępowania ustalenia co do porządku dziedziczenia, obecnie następcami prawnymi ówczesnej właścicielki nieruchomości są występujące w sprawie strony.

Dokonując kwalifikacji prawnej powyższego stanu faktycznego pod kątem zasadności złożonego wniosku Prezydent Miasta K., a następnie Wojewoda uwzględnili istotne przepisy dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (t.j. Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31), ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1958 r. Nr 17 poz. 70) i wreszcie obecnej ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 2147 ze zm., dalej "u.g.n."). Przepisy przyjęte za podstawę rozstrzygnięcia zostały prawidłowo zinterpretowane i zastosowane.

W świetle przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych orzeczenie o odszkodowaniu za wywłaszczoną nieruchomość było wydawane w postępowaniu odrębnym od postępowania wywłaszczeniowego i wymagało złożenia odrębnego wniosku przez którąkolwiek ze stron postępowania wywłaszczeniowego (art. 33 ust. 1 dekretu). Zgodnie z art. 39 ust. 1 dekretu roszczenia odszkodowawcze przedawniały się po upływie trzech lat od dnia, w którym orzeczenie o wywłaszczeniu stało się ostateczne w toku instancji. Ustęp 2 powołanego przepisu stanowił zaś, że: "W przypadkach istnienia sporu, przewidzianego w art. 26 ust. 3 , przedawnienie nie biegnie w czasie od wniesienia pozwu do prawomocnego zakończenia sporu, jeżeli pozew wniesiony został w terminie jednego roku od dnia, o którym mowa w ust. 1. Przedawnienie następuje w każdym razie po upływie sześciu lat od dnia, o którym mowa w ust. 1".

Okoliczność, że ostateczność odnośnego orzeczenia wywłaszczeniowego została stwierdzona dopiero w dniu 29 lutego 1968 r. (a zatem po uchyleniu dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r., pod rządami ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości) – implikowała konieczność rozważenia kwestii intertemporalnych. Regulował je art. 47 ust. 1 wspomnianej ustawy, który stanowił, że: "Postępowanie wywłaszczeniowe wszczęte po wyzwoleniu, a w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy jeszcze nie zakończone będzie prowadzone nadal według dotychczasowych przepisów z odpowiednim zastosowaniem przepisów niniejszej ustawy dotyczących właściwości organów orzekających. Czynności dokonane w dotychczasowym postępowaniu pozostają w mocy, a odszkodowanie ustala się według zasad odszkodowania przewidzianych w niniejszej ustawie, jeżeli wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego nastąpiło po dniu 1 lipca 1956 r., a dotychczas nie ustalono odszkodowania; w pozostałych przypadkach odszkodowanie ustala się według przepisów dotychczasowych". Postępowanie o wywłaszczenie nieruchomości oznaczonej jako parcela 1. kat. [...], będącej naówczas własnością W. O. , zostało wszczęte przed 1 lipca 1956 r., a zatem jest to "pozostały przypadek" w rozumieniu powołanego przepisu przejściowego, wobec czego mają doń zastosowanie "przepisy dotychczasowe" – tj. przepisy dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, a w tym art. 39. Roszczenie o odszkodowanie zgłoszone w niniejszym postępowaniu przedawniło się zatem – uwzględniając ustalenia co do daty ostateczności orzeczenia wywłaszczeniowego – najpóźniej z dniem 28 lutego 1971 r., na co trafnie wskazał organ II instancji. Skutek ten nastąpił z mocy prawa i musi być brany pod uwagę z urzędu w postępowaniu administracyjnym. W ocenie Sądu, Wojewoda ma rację także wtedy, gdy twierdzi, że art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. stanowi podstawę do wydania decyzji o ustaleniu odszkodowania również za nieruchomości wywłaszczone przed dniem wejścia w życie tej ustawy, tj. przed dniem 1 stycznia 1998 r., w tym również na podstawie przepisów dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych – jednakowoż pod warunkiem, że roszczenia odszkodowawcze nie uległy przedawnieniu po myśli art. 39 dekretu. Rozstrzygnięcie o odmowie ustalenia odszkodowania jest zatem prawidłowe i odpowiada prawu.

Zarzuty podniesione w skardze są w dużej mierze zbieżne z tymi, które zostały uprzednio podniesione w odwołaniu (dotyczy to pierwszego, drugiego, czwartego i piątego zarzutu skargi). Organ odwoławczy ustosunkował się do tych zarzutów w sposób wyżej zreferowany. Sąd stanowisko organu odwoławczego w tym zakresie podziela; poza tym poczynione dotychczas rozważania zawierają odniesienie się do zarzutów skargi i implikują uznanie tych zarzutów za niezasadne.

Należy podkreślić, że – w ocenie Sądu – nie został naruszony art. 128 ust. 1 ani art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. (do przepisów tych nawiązują zarzuty skargi – pierwszy, drugi i, poniekąd, trzeci). Jak już zaznaczono wyżej, stosowanie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. do stanów faktycznych sprzed wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami nie jest wprawdzie a limine wykluczone, ale – z drugiej strony – nie może nastąpić w oderwaniu od regulacji ongiś obowiązujących. W szczególności nie można przyjąć, że roszczenie swego czasu wygasłe dzięki wspomnianemu przepisowi niejako "odżywa". W ocenie Sądu, zaprezentowany w skardze pogląd, w świetle którego odnośne przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami są samodzielną podstawą do ustalenia i wypłaty odszkodowania, zaś przepisy dekretu dotyczące przedawnienia jako nieobowiązujące nie mogą mieć obecnie zastosowania do tego roszczenia – nie znajduje uzasadnienia. Zdaniem Sądu, istniały podstawy do uwzględnienia art. 39 ust. 1 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych przy kwalifikacji roszczenia jako przedawnionego – przepis ten nie został zatem naruszony; nie został też naruszony art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.). W obliczu braku podstaw do ustalenia odszkodowania z uwagi na przedawnienie nie było potrzebne przeprowadzenie dowodu z opinii rzeczoznawcy majątkowego – nie został zatem naruszony art. 130 u.g.n.

Wykładnia prawa, które legła u podstaw zaskarżonej decyzji i która została uznana przez Sąd za prawidłową, jawi się jako ugruntowana w orzecznictwie sądów administracyjnych. Naczelny Sąd Administracyjny zaprezentował ją w szczególności w powołanych przez Wojewodę wyrokach z dnia 5 listopada 2015 r. (I OSK 3062/14, CBOSA) i z dnia 18 czerwca 2014 r. (I OSK 2813/12, CBOSA).

Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.