Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1607/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-11-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone wyroki i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 141 § 4, art. 153
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 5 pkt 20, art. 66 ust. 1 pkt 16
journal: Dz.U. 2008 nr 164 poz 1027
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Anna Stec (spr.) Sędziowie NSA Stanisław Gronowski Gabriela Jyż Protokolant Karol Sienkiewicz po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2014 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej H. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 15 kwietnia 2013 r. sygn. akt VI SA/Wa 2689/12 w sprawie ze skargi H. D. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] października 2012 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W.; 2. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz H. D. 280 (dwieście osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2013 r., sygn. akt VI SA/Wa 2689/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. oddalił skargę H. D. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] października 2012 r. w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego.

Przedstawiając stan sprawy Sąd I instancji wskazał, że H. D. w dniu 3 marca 2011 r. złożyła do Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia wniosek o wydanie decyzji w sprawie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu pobieranych świadczeń.

Ostatecznie, po rozpatrzeniu powyższego wniosku, organ ustalił, że H. D. podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu pobierania emerytury przyznanej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych od 1 maja 2005 r. oraz z tytułu pobierania świadczenia wdowiego przez Zarząd Ubezpieczeń Społecznych B. w USA od dnia 1 lutego 2010 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 9 grudnia 2011 r., sygn. akt VI SA/Wa 1757/11 uchylił decyzję Prezesa NFZ z dnia [...] czerwca 2011 r. oraz utrzymaną nią w mocy decyzję [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ z dnia [...] maja 2011 r., w zakresie ustalenia, że skarżąca podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu pobierania świadczenia wdowiego przez Zarząd Ubezpieczeń Społecznych B. w USA od dnia 1 lutego 2010 r.

Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ, w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r., ponownie ustalił, że H. D. podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu pobierania świadczenia wdowiego wypłacanego przez Zarząd Ubezpieczeń Społecznych B. w USA od dnia 1 lutego 2010r.

Decyzją z dnia [...] października 2012 r. Prezes NFZ utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Wskazał, że w przepisach art. 66 ust. 1 pkt 16 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027 ze zm.; dalej: ustawa o świadczeniach) w zw. z art. 5 pkt 20 ww. ustawy, ustawodawca nie wymienił szczegółowo wszystkich aktów prawnych regulujących kwestię objęcia zaopatrzeniem emerytalnym i rentownym. Wskazał jednak w sposób wyraźny, że za osobę pobierającą emeryturę lub rentę uważa się osobę "objętą zaopatrzeniem emerytalnym lub rentowym". Organ odwoławczy podniósł, że Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ zwrócił się do Ambasady Stanów Zjednoczonych Ameryki z prośbą o udzielenie informacji, jaki jest charakter prawny uposażenia pod nazwą "świadczenie wdowie" w świetle norm USA. Ambasada Stanów Zjednoczonych Ameryki pismem z dnia 31 lipca 2012 r. poinformowała, że o świadczenie wdowie mogą ubiegać się wdowa lub wdowiec w wieku minimum lat 60 lub 50 (w przypadku całkowitej i długotrwałej niezdolności do pracy); oraz wdowa lub wdowiec w dowolnym wieku, mający na utrzymaniu dziecko osoby ubezpieczonej do lat 16 lub niepełnosprawne (niepełnosprawność musiałaby nastąpić przed ukończeniem przez dziecko 22 roku życia). Jednocześnie Ambasada poinformowała, że informacje na temat uprawnień do wszelkich świadczeń znajdują się na stronie internetowej Social Security Administration.

Prezes NFZ stwierdził, że skarżąca otrzymuje świadczenie z Social Security Administration, czyli z amerykańskiego ubezpieczenia społecznego. Świadczenie wdowie wypłacane przez Zarząd Ubezpieczeń Społecznych w B. jest świadczeniem rentowym wypłacanym z zagranicy, a zatem rodzi obowiązek objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym. Według Prezesa NFZ okoliczność, że w polskim systemie objęcia zaopatrzeniem emerytalnym lub rentowym nieznane jest pojęcie "świadczenia wdowiego", nie stanowi okoliczności wyłączającej tego typu świadczenie spod kręgu osób, o których mowa art. 66 ust. 1 pkt 16 ustawy o świadczeniach.

Organ podkreślił, że rodzaj świadczenia, jaki jest wypłacany H. D. przez Zarząd Ubezpieczeń Społecznych B. w USA, w oryginalnej wersji językowej brzmi "survivors benefits" - strona internetowa Social Security Administration (www.ssa.gov). Powyższe określenie przez Ambasadę Stanów Zjednoczonych w piśmie z dnia 28 kwietnia 2011 r. zostało przetłumaczone jako "świadczenie wdowie". Według organu krąg osób uprawnionych do otrzymania powyższego świadczenia oraz okoliczności jego wypłacania są zbliżone do kręgu osób uprawnionych i okoliczności uprawniających do otrzymywania renty rodzinnej, o której mowa w przepisach art. 65-74 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.).

Organ zwrócił uwagę, że osoba otrzymująca rentę rodzinną nie jest wprost wymieniona w definicji osób pobierających emeryturę lub rentę (art. 5 pkt 20 ustawy o świadczeniach), co jednak w żaden sposób nie świadczy, że taka osoba nie spełnia warunku do objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu pobierania takiej renty (art. 66 ust. 1 pkt 16 ustawy o świadczeniach). Z tego kręgu nie można więc również wyłączyć osób pobierających "świadczenie wdowie". Biorąc zatem pod uwagę różnice wynikające z tłumaczenia wypłacanego H. D. świadczenia oraz charakter tego świadczenia organ uznał, że jest to świadczenie rentowe, a zatem H. D. winna na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 16 ustawy o świadczeniach podlegać obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tego tytułu od dnia 1 lutego 2010 r.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. wniosła H. D.

Sąd I instancji uzasadniając swoje rozstrzygnięcie w sprawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), wskazał przede wszystkim, że przy rozpoznaniu sprawy był związany, na mocy art. 153 p.p.s.a., oceną prawną i wskazaniami Sądu wyrażonymi w wyroku z dnia 9 grudnia 2011 r., sygn. akt VI SA/Wa 1757/11, a zagadnieniem spornym w sprawie jest kwestia, czy "świadczenie wdowie" otrzymywane z USA jest rentą, o której mowa w art. 66 ust. 1 pkt 16 i art. 5 pkt 20 ustawy o świadczeniach. Rozpoznając obecną skargę Sąd I instancji nie dopatrzył się naruszenia przepisu art. 153 p.p.s.a.

W ocenie WSA skarżąca nie zakwestionowała w żaden sposób, że o świadczenie które otrzymuje z Social Security Administration mogą ubiegać się wdowa lub wdowiec w wieku minimum lat 60 lub 50 (w przypadku całkowitej i długotrwałej niezdolności do pracy); oraz wdowa lub wdowiec w dowolnym wieku, mający na utrzymaniu dziecko osoby ubezpieczonej do lat 16 lub niepełnosprawne (niepełnosprawność musiałaby nastąpić przed ukończeniem przez dziecko 22 roku życia). Z pism skarżącej kierowanych do ZUS oraz dyrektora [...]Oddziału NFZ Sąd wywiódł, że skarżąca ubiegała się o rentę jako wdowa po J. D. zmarłym [...] marca 1986 r. w Nowym Jorku. Wskazywała, że ma na utrzymaniu dwoje małoletnich dzieci, które są dziećmi zmarłego męża.

Wobec tego WSA uznał za słuszne przyjęcie przez organ, że krąg osób uprawnionych do otrzymania "świadczenia" wdowiego" jest zbliżony do kręgu osób uprawnionych do otrzymania renty rodzinnej z systemu Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (akt. 65-74 ustawy o rentach).

Dalej Sąd wskazał, że zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 16 ustawy o świadczeniach obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby pobierające emeryturę lub rentę. Przy czym w myśl art. 5 pkt 20 ustawy o świadczeniach za osobę pobierającą emeryturę lub rentę uważa się osobę objętą zaopatrzeniem emerytalnym lub rentowym, pobierającą rentę socjalną albo rentę strukturalną na podstawie ustawy z dnia 26 kwietnia 2001 r. o rentach strukturalnych w rolnictwie (Dz. U. Nr 229, poz. 2273 ze zm.), oraz osobę otrzymującą emeryturę lub rentę z zagranicy.

Uwzględniając charakter świadczenia pobieranego przez skarżącą Sąd I instancji doszedł do wniosku, że jest to w istocie renta (rodzinna) przyznana na gruncie przepisów obowiązujących w USA. Otrzymywanie tego świadczenia przez skarżącą z zagranicy uprawniało zaś organ do stwierdzenia, że H. D. powinna na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 16 ustawy o świadczeniach podlegać obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tego tytułu od dnia 1 lutego 2010 r.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła H. D., zaskarżając to orzeczenie w całości, wnosząc o jego uchylenie w całości i rozpoznanie i uwzględnienie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie, a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Wyrokowi, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zarzuciła naruszenie:

- przepisów prawa materialnego przez nieprawidłowe zastosowanie przepisu art. 66 ust. 1 pkt 16 ustawy o świadczeniach i uznanie, że świadczenie wdowie, które otrzymuje skarżąca jest rentą i tym samym podlega obowiązkowi opłacania składki zdrowotnej,

- przepisów prawa materialnego przez nieprawidłową interpretację w sprawie przepisu art. 5 pkt 20 ustawy o świadczeniach i uznanie, że skarżąca z tytułu pobierania świadczenia wdowiego z USA winna być traktowana jako osoba pobierająca emeryturę lub rentę, gdyż objęta jest zaopatrzeniem rentowym przez ubezpieczenie społeczne w USA,

- przepisów prawa materialnego przez nieprawidłowe zastosowanie w sprawie przepisu art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach, mimo że nie wystąpiły wszystkie okoliczności wskazane w tym przepisie, tj. nie ma podstaw do uznania, że świadczenie wdowie, które otrzymuje skarżąca, mieści się w zakresie świadczeń wymienionych w art. 66 ust. 1 ustawy o świadczeniach,

- przepisów postępowania w zakresie, który miał wpływ na wynik sprawy tj. w zakresie art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.; dalej: p.u.s.a.) w zw. z art. 3 § 2 pkt 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1, 8, 107 § 3 oraz 9 k.p.a. oraz art. 6 k.p.a. w zw. z art. 2 i 7 Konstytucji RP przez oddalenie zamiast uwzględnienia skargi, a w konsekwencji nieuchylenie decyzji organów, mimo naruszenia przez organy przepisów postępowania, które to uchybienia miały wpływ na wynik sprawy, gdyż doprowadziły do niezebrania i nierozważania całego materiału dowodowego w sprawie i ustalenia nieprawidłowego stanu faktycznego i uznania, że skarżąca z tytułu otrzymywania świadczenia wdowiego z USA podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu w Polsce, a uchybienia te polegały na:

- oparciu się przez organ I i II instancji na tłumaczeniu zwrotu "survivors benefits" wynikającym z tłumacza internetowego, zamiast przeprowadzenia w tym kierunku postępowania dowodowego na podstawie dokumentów urzędowych,

- uznaniu że świadczenie pobierane przez skarżącą jest podobne do renty rodzinnej, przy niewskazaniu, na czym te podobieństwa polegają i czy rzeczywiście charakter świadczenia wdowiego odpowiada charakterowi renty rodzinnej,

- naruszeniu przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. w zakresie art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w zw. z art. 153 p.p.s.a. przez oddalenie skargi w sytuacji, gdy organ nie wykonał zaleceń wyrażonych w wyroku WSA w W. z dnia 9 grudnia 2011 r., sygn. akt VI SA/Wa 1757/11 i nie dokonał zbadania i uzasadnienia w sposób rzetelny charakteru świadczenia otrzymywanego przez skarżącą w świetle norm USA i czy świadczenie to może zostać uznane za rentę z zagranicy w rozumieniu art. 5 pkt 20 ustawy o świadczeniach,

- naruszeniu przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. w zakresie art. 141 § 4 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 66 ust. 1 pkt 16 i art. 5 pkt 20 ustawy o świadczeniach, przez wybiórcze przedstawienie stanu sprawy, nieodniesienie się do wszystkich zarzutów podniesionych w skardze oraz uchylenie się od dokonania szczegółowej oceny.

W uzasadnieniu zarzutów skargi kasacyjnej podniesiono m.in., że zaakceptowanie przez WSA twierdzeń organu, że stan faktyczny zaistniały w sprawie dotyczący skarżącej podlega pod dyspozycję przepisu art. 5 pkt 20 ustawy o świadczeniach, po dokonaniu jego rozszerzającej wykładni i zastosowaniu analogii do innej instytucji prawa polskiego (renty rodzinnej), stoi w sprzeczności z zasadą praworządności.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, mimo że nie wszystkie podstawy, na których ją oparto, są usprawiedliwione.

Naczelny Sąd Administracyjny za zasadny uznał zarzut naruszenia art. 153 p.p.s.a.

Zgodnie z tym przepisem ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia.

W orzecznictwie trafnie podnosi się, że przytoczony przepis ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny - orzekając ponownie w tej samej sprawie - nie może pominąć ani oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, ani też wskazań co do dalszego postępowania, gdyż są one wiążące w sprawie. Uregulowanie zawarte w art. 153 p.p.s.a. oznacza, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, bo jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w danej sprawie. Z kolei związanie samego sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 153 p.p.s.a., oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania (por. wyrok NSA z dnia 21 marca 2014 r., sygn. akt I GSK 534/12).

Przez "ocenę prawną", o której mowa w przywołanym przepisie, zasadniczo rozumie się wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie. "Ocena" odnosi się do sposobu kwalifikowania przez sąd jakichś stanów rzeczy lub zdarzeń jako wykazujących określone cechy. Ma ona charakter "prawny", gdy dokonywana przez sąd kwalifikacja odnosi się do wykładni i zastosowania przepisów prawa materialnego i procesowego, stanowiących podstawę prawną w rozpatrywanej przez sąd sprawie (por. wyrok NSA z dnia 30 października 2014 r., sygn. akt I GSK 143/13 - i powołane tam: wyrok SN z 13 czerwca 2002 r., sygn. akt III RN 106/01; wyrok NSA z dnia 15 marca 2012 r., sygn. akt II OSK 2562/10).

W uzasadnieniu uprzednio wydanego w sprawie wyroku z dnia 9 grudnia 2011r. VI SA/Wa 1757/11, Sąd z treści przepisu art. 66 ust. 1pkt 16) ustawy o świadczeniach - który stanowi, że obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają: osoby pobierające emeryturę lub rentę, osoby w stanie spoczynku pobierające uposażenie lub uposażenie rodzinne oraz osoby pobierające uposażenie po zwolnieniu ze służby lub świadczenie pieniężne o takim samym charakterze – wywiódł, że ustawodawca nakłada obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego na enumeratywnie wymienione osoby, a to: 1/ pobierające emeryturę lub rentę, 2/ pobierające uposażenie z tytułu stanu spoczynku lub uposażenie rodzinne, 3/ pobierające uposażenie po zwolnieniu ze służby lub świadczenie pieniężne o takim samym charakterze.

W pisemnych motywach powołanego orzeczenia Sąd wskazał, że w przytoczonym przepisie termin "świadczenie pieniężne o takim samym charakterze" ustawodawca odniósł wyłącznie do osób pobierających uposażenie po zwolnieniu ze służby, a art. 66 ust. 1pkt 16) ustawy o świadczeniach - jako nakładający określony obowiązek względem obywatela - nie podlega wykładni rozszerzającej. Oznacza to, że dla zasadności jego zastosowania stan faktyczny będący źródłem obowiązku musi odpowiadać stanowi prawnemu w normie tej określonemu.

WSA w uzasadnieniu wyroku z dnia 9 grudnia 2011 r. przyjął też, że analiza art. 5 pkt 20 ustawy o świadczeniach pozwala na przyjęcie, że za osobę pobierająca emeryturę lub rentę m.in. uważa się osobę otrzymującą emeryturę lub rentę z zagranicy. Innymi słowy - zdaniem tego Sądu - przepis ów wyraźnie stawia znak równości między emeryturą i rentą - krajową jak i zagraniczną.

Z powyższego w uprzednio wydanym orzeczeniu Sąd wyprowadził wniosek, że zastosowanie art. 66 ust. 1 pkt 16 ustawy wymaga ustalenia czy pobierane świadczenie zagraniczne (w tej sprawie "świadczenie wdowie") jest równoważne rencie zagranicznej.

Zdaniem składu orzekającego Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnienie zaskarżonego wyroku wskazuje, że Sąd I instancji nie miał podstaw, by organowi zarzucić uchybienie zasadzie wynikającej z art. 153 p.p.s.a. co do przedstawionej wyżej wiążącej wykładni. Wykładni tej nie uchybił także Sąd I instancji. Tak więc w kwestii dokonanej wykładni powołanych przepisów prawa materialnego uchybień zasadzie związania oceną prawna w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. nie można w obecnie rozpatrywanej sprawie stwierdzić.

Odnośnie zaś wiążących "wskazań, co do dalszego postępowania" należy zauważyć, że stanowią one oczywistą konsekwencję sformułowanej w wyroku "oceny prawnej".

Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Sąd I instancji kontrolując legalność kwestionowanej decyzji pod kątem zastosowania się przez organ do oceny prawnej i wskazań, co do dalszego postępowania - w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. - wziął pod uwagę stanowisko wyrażone w uprzednim orzeczeniu WSA, że: "Zagadnieniem spornym w niniejszej sprawie jest /.../ kwestia, czy "świadczenie wdowie" otrzymywane z USA jest rentą, o której mowa w art. 66 ust. 1 pkt 16 i art. 5 pkt 20 ustawy o świadczeniach. A w okolicznościach niniejszej sprawy, w ocenie Sądu, organ ten kwestii nie wyjaśnił (...), a ponadto, że "W niniejszej sprawie, o ile Prezes NFZ mógł domniemywać, że świadczenie wdowie wypłacane przez Zarząd Ubezpieczeń Społecznych w B. stanowi świadczenie o charakterze rentowym, to już zupełnie nie wskazał podstaw prawnych i faktycznych umożliwiających przyjęcie, że "świadczenie o charakterze rentowym" równoważne jest rencie, o której mowa w art. 66 ust. 1 pkt 16 i art. 5 pkt 20 ustawy o świadczeniach (...).

Tymczasem zalecenia zawarte w wyroku wydanym w sprawie VI SA/Wa 1757/11 jednoznacznie wskazują na konieczność oceny, jaki charakter ma "świadczenie wdowie" w świetle norm w USA, czy jest tym samym uposażeniem co renta z zagranicy, o której mowa w art. 5 pkt 20 ustawy o świadczeniach. Zgodnie z tymi zaleceniami konieczne było dokonanie ustaleń faktycznych i analizy prawnej przepisów, które wykazałyby "ponad wszelką wątpliwość" podstawę materialną wydania rozstrzygnięcia.

Niewątpliwie Sąd I instancji zaskarżonym wyrokiem podzielił stanowisko organu, że "uwzględniając charakter świadczenia pobieranego przez skarżącą jest to w istocie renta (rodzinna) przyznana na gruncie przepisów obowiązujących w USA".

Z uzasadnienia zaskarżonego obecnie wyroku nie wynika jednak - wbrew zaleceniom zawartym w uprzednim orzeczeniu - w świetle jakich norm USA oceniono charakter "świadczenia wdowiego". Sąd I instancji ograniczył się do stwierdzenia, że skarżąca nie zakwestionowała, że "świadczenie, które otrzymuje z Social Security Administration mogą ubiegać się wdowa lub wdowiec w wieku minimum 60 lub 50 lat (w przypadku całkowitej i długotrwałej niezdolności do pracy) oraz wdowa lub wdowiec w dowolnym wieku, mający na utrzymaniu dziecko osoby ubezpieczonej do lat 16 lub niepełnosprawne (niepełnosprawność musiałaby nastąpić przed ukończeniem przez dziecko 22 roku życia). Dodatkowo zaś podniósł jedynie, że krąg uprawnionych do otrzymania "świadczenia wdowiego" "jest zbliżony do kręgu osób uprawnionych do otrzymania renty rodzinnej z systemu Funduszu Ubezpieczeń Społecznych" – wskazując "art. 65-74 ustawy o czynnościach i rentach z FUS".

W tym stanie rzeczy uznać należy, że Sąd I instancji kontrolując legalność kwestionowanej decyzji nie ocenił, czy organ – z poszanowaniem art. 153 p.p.s.a. – zastosował się do zalecenia wyjaśnienia, jaki charakter prawny ma uposażenie pod nazwą "świadczenie wdowie" w świetle norm USA.

W świetle powyższego za trafny uznać należy też postawiony Sądowi I instancji zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Przepis ten stanowi bowiem, że uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie.

Niewątpliwie istotą uzasadnienia jest wykazanie trafności podjętego rozstrzygnięcia. Podstawa prawna rozstrzygnięcia (wyroku) obejmuje wskazanie zastosowanych przepisów prawnych oraz wyjaśnienie przyjętego przez sąd sposobu ich wykładni i zastosowania. Znaczenie procesowe tego elementu uzasadnienia uwidacznia się w tym, że ma on dać rękojmię, iż sąd dołoży należytej staranności przy podejmowaniu rozstrzygnięcia; ma umożliwić sądowi wyższej instancji ocenę, czy przesłanki, na których oparł się sąd niższej instancji, są trafne (por. uchwała NSA z dnia 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09).

W rozpoznawanej sprawie istota problemu – wobec związania oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania – sprowadza się do tego, czy świadczenie otrzymywane przez skarżąca z zagranicy jest – w świetle norm USA – równoważne rencie, o której mowa w art. 66 ust. 1 pkt 16 i art. 5 pkt 20 ustawy o świadczeniach. Rozważań co do podstaw prawnych w tym zakresie brak.

Podkreślenia wymaga też, że w wyroku z dnia 9 grudnia 2011 r., sygn. akt VI SA/Wa 1757/11 Sąd wskazał, że spełnienie normy wynikającej z przepisu art. 8 k.p.a. determinuje prowadzenie postępowania administracyjnego w taki sposób, aby w szczególności w uzasadnieniu decyzji przekonać stronę, że jej stanowisko zostało poważnie wzięte pod uwagę, a uzasadnienie decyzji (art. 107 § 1 k.p.a.) ma na celu wykazanie procesu myślowego, który doprowadził do ustalenia treści rozstrzygnięcia.

W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie poddano też ocenie czy organ - także co do sposobu stosowania tych przepisów procesowych - nie naruszył art. 153 p.p.s.a.

Wniosku o uchylenie zaskarżonego wyroku nie usprawiedliwia natomiast zarzut naruszenia art. 1 § 1 i 2 ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych w związku z art. 3 § 2 pkt 1 i art. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 7, 77 § 1 w zw. z art. 2 i 7 Konstytucji RP.

Przede wszystkim skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela wyrażany w orzecznictwie NSA pogląd, że art. 1 § 1 i 2 Prawa o ustroju sądów administracyjnych ma charakter przepisu ustrojowego, który Sąd mógłby naruszyć odmawiając rozpoznania skargi, mimo wniesienia jej z zachowaniem przepisów prawa bądź rozpoznając ją, ale stosując przy kontroli inne kryterium niż kryterium zgodności z prawem (por. np. wyrok NSA z dnia 21 kwietnia 2009 r., sygn. akt II FSK 2/08). Taka sytuacja w rozpatrywanym przypadku nie miała natomiast miejsca. Stwierdzić trzeba, że wadliwej wykładni czy też wadliwego zastosowania przez sąd przepisów prawa materialnego lub procesowego nie można utożsamiać z zarzutem zastosowania przy kontroli kryterium innego niż kryterium zgodności z prawem.

Z kolei art. 3 § 1 p.p.s.a. jest jednym z przepisów wyznaczających zakres przedmiotowy postępowania sądowoadministracyjnego. Analogicznie do tego, co wyżej zostało już powiedziane, ewentualne naruszenie przez sąd przy rozstrzygnięciu sprawy prawa materialnego czy procesowego nie oznacza, że sąd ten uchybił wynikającemu z ww. regulacji zakresowi kontroli działalności administracji publicznej, jak i że nie zastosował środków określonych w ustawie. Wadliwe ich zastosowanie jest kwestią odrębną.

Nie ulega wątpliwości, że zgodnie z art. 7 i 77 § 1 k.p.a. to na organie (co podkreślił także WSA w uprzednio wydanym wyroku) spoczywa obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego sprawy. Autor skargi kasacyjnej nie wskazał jednak jakich dowodów – z naruszeniem tych przepisów – nie przeprowadzono i nie rozpatrzono. W uzasadnieniu środka odwoławczego brak też uzasadnienia w czym przejawia się uchybienie powołanych przepisów Konstytucji RP. Naczelny Sąd Administracyjny – będąc związanym podstawami skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.) - nie ma zatem możliwości odniesienia się do tak postawionych zarzutów.

Odnosząc się do zarzutów naruszenia prawa materialnego – przez ich niewłaściwe zastosowanie – należy stwierdzić, że kwestia ta może być przedmiotem oceny dopiero wówczas, gdy zostanie przeprowadzona analiza podstaw prawnych do stwierdzenia, że wypłacane skarżącej świadczenie z zagranicy jest równoważne rencie, o której mowa w art. 66 ust. 1 pkt 16 i że stanowi rentę zagraniczną w rozumieniu art. 5 pkt 20 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.

Mając na uwadze całokształt rozważań – skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 2 pkt 2 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 490).