Postanowienie NSA, sygn. akt I FSK 1329/06
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2007-02-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Podatek od towarów i usług
Pełnomocnik procesowy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 37 par. 1, art. 185
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 89 par. 1
journal: Dz.U. 1964 nr 43 poz 296
law: Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Krzysztof Stanik po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2007 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Biura Handlu Zagranicznego "P." Spółka z o.o. w Ś. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 19 grudnia 2005 r., o sygn. akt I SA/Go 2179/05 w sprawie ze skargi Biura Handlu Zagranicznego "P." Spółka z o.o. w Ś. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Z. z dnia 26 sierpnia 2005 r., (...) w przedmiocie określenia nadwyżki podatku naliczonego nad należnym za sierpień 2000 r. postanawia uchylić w całości postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 19 grudnia 2005 r., o sygn. akt I SA/Go 2179/05.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 19.12.2005 r., I SA/Go 2179/05, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim odrzucił skargę Biura Handlu Zagranicznego "P." Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w Ś. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Z. z dnia 26.08.2005 r. w przedmiocie określenia nadwyżki podatku naliczonego nad należnym za sierpień 2000 r.

W motywach tego rozstrzygnięcia wskazano, że Sąd wezwał skarżącą spółkę do przedłożenia:

- oryginału ewentualnie uwierzytelnionego odpisu pełnomocnictwa procesowego, z którego wynikałoby upoważnienie dla doradcy podatkowego, który podpisał skargę, do reprezentowania spółki,

- dokumentu, z którego wynikałoby upoważnienie dla Stefana G. /prezesa spółki/ do udzielenia w imieniu spółki pełnomocnictwa procesowego - odpisu pełnego z Krajowego Rejestru Sądowego /dalej "KRS"/ obejmującego stan prawny na dzień udzielenia pełnomocnictwa.

W odpowiedzi spółka nadesłała uwierzytelniony odpis pełnomocnictwa dla doradcy podatkowego z dnia 24.11.2005 r. oraz uwierzytelnioną przez doradcę podatkowego kopię odpisu pełnego z KRS -u.

Sąd uznał, że strona skarżąca mimo wezwania do usunięcia braków formalnych nie uzupełniła ich w zakreślonym terminie, co obligowało do odrzucenia skargi w oparciu o art. 58 par. 1 pkt 3 ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./ - zwana dalej "p.p.s.a.". Wyjaśniono, że nadesłane pełnomocnictwo zostało udzielone po dacie wniesienia skargi do WSA. Na skardze widniała bowiem data 28.09.2005 r., a z treści pełnomocnictwa wynikał, że zostało one udzielone w dniu 24.11.2005 r.

Odnośnie nadesłanej kopii odpisu pełnego z KRS Sąd stwierdził, że nie jest to dokument o którym mowa w art. 29 p.p.s.a. Przypomniano, iż doradca podatkowy, podobnie jak adwokat lub radca prawny, może uwierzytelniać za zgodność z oryginałem jedynie dokument udzielonego mu pełnomocnictwa. Odpis z KRS może skutecznie uwierzytelnić wyłącznie notariusz. W tym zakresie powołano się na wyrok NSA z dnia 09.02.2005 r., GSK 1337/04 /ONSAiWSA 2005 Nr 5 poz. 9/ oraz wyrok SN z dnia 19.05.2004 r., III CZP 21/04 /OSNC 2005 nr 7-8 poz. 118/.

Powyższe postanowienie zaskarżono skargą kasacyjną Biura Handlu Zagranicznego "P." Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w Ś., w której wniesiono o jego uchylenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych, zarzucając:

- naruszenie art. 46 par. 3 p.p.s.a. przez błędne uznanie, iż pełnomocnik nie złożył wymaganego tym przepisem pełnomocnictwa,

- naruszenie art. 58 par. 1 pkt 3 p.p.s.a. przez odrzucenie skargi mimo wypełnienia przez stronę skarżącą zaleceń Sądu, co do uzupełniania braków formalnych skargi, w zakresie przedłożenia dokumentu z którego wynikałoby upoważnienie do udzielenia pełnomocnictwa,

- naruszenie art. 48 p.p.s.a. przez jego niezastosowanie,

- naruszenie art. 6 p.p.s.a. przez jego niezastosowanie przy wzywaniu strony do uzupełnienia braków formalnych,

- naruszenie art. 220 par. 1 p.p.s.a. przez podjęcie przez Sąd czynności odnośnie złożonej skargi przed uiszczeniem od niej wpisu sądowego.

W uzasadnieniu do tak sformułowanych zarzutów strona przede wszystkim podkreśliła, że uzupełniła wszystkie wskazane braki formalne skargi.

Po pierwsze, do Sądu przesłano kopie odpisu z KRS, który to dokument stracił przymiot dokumentu urzędowego, ale mimo to nadal powinien być traktowany przynajmniej jako dokument.

Po drugie, na wezwanie sądowe strona przedłożyła uwierzytelniony odpis pełnomocnictwa udzielony doradcy podatkowemu w dniu 01.09.2003 r. do reprezentowania skarżącej spółki przed NSA. Pełnomocnictwo to było zgodne z ówcześnie obowiązującym prawem i powinno zachować ciągłość mimo zmian, jakie zaszły w procedurze sądowoadministracyjnej.

W końcowej części uzasadnienia autor skargi kasacyjnej zwrócił uwagę, że stanowisko Sądu odnośnie braku możliwości uwierzytelniania przez profesjonalnych pełnomocników odpisów z KRS jest zbyt radykalne. Rygorystyczne jego przestrzeganie skomplikuje i opóźni przebieg postępowania sądowego. Poza tym stanowisko to pozostaje w jawnej sprzeczności z utrwaloną praktyką pełnomocników, a także z faktem, że w innych postępowania w tym samym Sądzie strona, mimo posługiwania się kopia KRS, nie była wzywana o przedłożenie oryginału. Ponadto tego rodzaju postępowania jest powszechnie aprobowane w sądach powszechnych.

W skardze kasacyjnej zawarto również wniosek o połączenie do wspólnego rozpoznania spraw od I SA/Go 2172/05 do I SA/Go 2178/05.

Po rozpoznaniu złożonej skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, co następuje:

Skarga kasacyjna zawiera uzasadnione podstawy.

Zanim jednak zostanie rozwinięte powyższe stwierdzenie, rozstrzygnięcia wymaga zawarty w skardze kasacyjnej wniosek o połączenie spraw I SA/Go 2172-2179/05 do wspólnego rozpoznania. W sprawach od I SA/Go 2172/05 do I SA/Go 2178/05 strona cofnęła skargę kasacyjną, wobec czego postępowania te zostały ostatecznie umorzone postanowieniami tut. Sąd z dnia 09.11.2006 r. od I FSK 1039/05 do I FSK 1045/05. Badany wniosek zatem jest bezprzedmiotowy, gdyż nie istnieją już postępowania, które mogłyby ewentualnie zostać połączone do wspólnego rozpoznania.

Przechodząc do oceny zgłoszony zarzutów, za trafny należy uznać zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 58 par. 1 pkt 3 p.p.s.a. Przepis ten naruszono w dwojaki sposób. Po pierwsze, Sąd przedwcześnie zastosował opisaną w nim sankcję - odrzucenie skargi z powodu braków formalnych. Po drugie, zaś błędnie uznał, iż złożona skarga kasacyjna dotknięta była brakami formalnymi w zakresie w jakim strona złożyła nieprawidłowo - jego zdaniem - uwierzytelnioną kopię odpisu pełnego z KRS.

Odnośnie pierwszego z wytkniętych błędów, tj. przedwczesnego odrzucenia skargi w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, iż w sytuacji gdy po wezwaniu do przesłania pełnomocnictwa procesowego dla osoby, która w imieniu strony podpisała skargę, okaże się, że ta osoba nie ma legitymacji do zastępowania strony, Sąd zanim odrzuci skargę powinien wezwać bezpośrednio stronę do samodzielnego podpisania skargi i dopiero po bezskutecznym upływie terminu do dokonania tej czynności, skargę odrzucić. Pogląd taki wyrażono m.in. w wyroku NSA z dnia 17.06.2005 r., I FSK 20/05 /nie publ./ gdzie wprost stwierdzono: "skargę podpisaną w imieniu Skarżącego przez osobę, która nie może go reprezentować można odrzucić dopiero wówczas gdy nie zatwierdził tej czynności swoim podpisem Skarżący, po prawidłowym wezwaniu go do takiego działania." W tym samym tonie Naczelny Sąd Administracyjny wypowiedział się także w postanowieniu z 27.10.2005 r., I FSK 378/05 /nie publ./. Dla zastosowania omawianej procedury nie ma przy tym znaczenia powód, dla którego dana osoba nie może być pełnomocnikiem strony.

Zaprezentowane stanowisko, które tut. Sąd w pełni podziela, wynika z założenia, że skoro Sąd odmówił - tak jak w rozpatrywanej sprawie - doradcy podatkowemu, który podpisał w imieniu spółki skargę, statusu pełnomocnika w dacie złożenia skargi i stwierdził, iż nie był on podmiotem uprawnionym do dokonania tej czynności procesowej, to konsekwentnie należało uznać podpis tego doradcy podatkowe za niebyły. W tym zaś przypadku ujawnił się kolejny brak formalny skargi, tj. brak podpisu. Dlatego też Sąd w trybie art. 49 par. 1 p.p.s.a. powinien wezwać bezpośrednio skarżącą do samodzielnego podpisania skargi.

Drugie z dostrzeżonych uchybień dotyczy coraz częściej pojawiającego się problemu, a mianowicie kwestii czy profesjonalny pełnomocnik procesowy /na gruncie postępowania sądowoadministracyjnego również doradca podatkowy w sprawach dotyczących zobowiązań podatkowych/ może uwierzytelnić oprócz dokumentu pełnomocnictwa także dokument, z którego wynika umocowania dla osoby udzielającej pełnomocnictwa do działania w imieniu strony postępowania sądowego, będącej osobą prawną lub inną jednostką organizacyjną posiadającą zdolność sądową?

W niniejszej sprawie Sąd stanął na stanowisku, że doradca podatkowy, jak wynika z art. 37 par. 1 p.p.s.a., może uwierzytelnić jedynie odpis udzielonego mu pełnomocnictwa.

Pogląd taki, tyle że na gruncie postępowania cywilnego w odniesieniu do radców prawnych działających w oparciu o pełnomocnictwo substytucyjne, wyrażono w uchwale SN z dnia 19.05.2004 r., III CZP 21/04 /OSNC 2005 nr 7-8 poz. 118/, na którą z resztą powołano się w zaskarżony postanowieniu. Sąd Najwyższy, dowodząc wyjątkowości uprawnienia dla profesjonalnych pełnomocników do uwierzytelniania dokumentów, opowiedział się za ścisłą interpretacją art. 89 par. 1 Kpc /odpowiednik art. 37 par. 1 p.p.s.a./.

Nie wchodząc w dywagacje na temat słuszności zaprezentowanego stanowiska, stwierdzić należy, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego pojawił się również pogląd zgoła odmienny. W uchwale z dnia 30.03.2006 r., III CZP 16/06, Sąd Najwyższy wyraźnie dopuścił możliwość uwierzytelnienia przez profesjonalnego pełnomocnika nie tylko dokumentu pełnomocnictwa, ale także odpisu z właściwego rejestru, jako dokumentu wykazującego umocowanie organu osoby prawnej udzielającego pełnomocnictwa.

Sąd Najwyższy zauważył, że w sytuacji gdy mocodawca jest osobą prawną, działającą przez swoje organy, wykazanie umocowania może nastąpić jedynie przez jednoczesne przedstawienie dokumentu pełnomocnictwa oraz innych stosownych dokumentów potwierdzających, że osoba udzielającą pełnomocnictwa jest uprawniona do działania za mocodawcę. W praktyce sądowej będzie to najczęściej odpis z właściwego rejestru sądowego. W związku z tym stwierdzono, że taki dokument należy traktować jako element pełnomocnictwa procesowego. Stąd też wykluczono możliwość, ażeby dokument będący częścią pełnomocnictwa podlegał rygorom dalej idącym niż samo pełnomocnictwo. Na tej zaś podstawie Sąd Najwyższy doszedł do wniosku, że w świetle art. 89 par. 1 Kpc przez pojęcie pełnomocnictwo należy rozumieć "komplet dokumentów niezbędnych dla wykazania umocowania pełnomocnika do działania za mocodawcę". Zatem możliwość uwierzytelniania odpisu pełnomocnictwa na gruncie tego przepisu oznacza dla profesjonalnego pełnomocnika uprawnienie do uwierzytelnienia wszystkich dokumentów składających się na dokument pełnomocnictwa.

Mimo iż powyższe uwagi odnoszą się do postępowania cywilnego mogą one zostać recypowane na grunt postępowania przed sądami administracyjnymi z uwagi na identyczną treść przepisów art. 89 par. 1 Kpc i art. 37 par. 1 p.p.s.a. Dlatego też tut. Sąd w pełni podziela stanowisko Sądu Najwyższego zawarte w uchwale z dnia 30.03.2006 r., III CZP 16/06.

Niezależnie od tego zwrócić należy uwagę również na to, że konsekwentne stosowanie poglądu o braku kompetencji profesjonalnego pełnomocnika do uwierzytelniania dokumentu, ujawniającego źródło umocowania pełnomocnika, doprowadziłoby do naruszenia konstytucyjnej zasady prawa do sądu dla osób prawnych oraz jednostek organizacyjnych posiadających osobowość sądową jako stron postępowania sądowego. Ta bowiem grupa podmiotów musiała by, w przypadku zatrudnienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego, spełnić dodatkowe wymagania formalne /uzyskać oryginał lub uwierzytelniony przez notariusza odpis z KRS/ względem osób fizycznych. Do takiej sytuacji nie można jednak dopuścić w demokratycznym państwie prawa.

W świetle powyższych uwag uznać należy, że w niniejszej sprawie doradca podatkowy należycie wykazał swoje umocowanie do działania w imieniu skarżącej spółki, więc wniesiona skarga nie zawierała braków formalnych w tym zakresie.

Odnośnie wniosku autora skargi kasacyjnej o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego nie znajduje on w ocenie Sądu uzasadnienia prawnego. Przepisy art. 203 i 204 p.p.s.a., które regulują kwestię zawrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają bowiem zastosowania do postępowania toczącego się na skutek skargi kasacyjnej od postanowienia, co wprost wynika z ich treści. Sprawia to tym samym, że zgłoszony wniosek w przedstawionym zakresie jest nieuzasadniony. Z tego względu tut. Sąd nie orzekł o zwrocie kosztów sądowych od organu na rzecz strony, która wniosła skargę kasacyjną mimo uchylenia zaskarżonego postanowienia.

Wobec powyższych stwierdzeń Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 p.p.s.a. w zw. z art. 182 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.