Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1879/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-10-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) § 1 pkt 1 lit. c)
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 7, 77 i 80
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 20 ust. 2 pkt 4
journal: Dz.U. 2016 poz 1518
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędziowie NSA Monika Nowicka del. WSA Katarzyna Matczak (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Maciej Kozłowski po rozpoznaniu w dniu 4 października 2018 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Z. Ch. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 20 lutego 2018 r. sygn. akt II SA/Bk 812/17 w sprawie ze skargi Z. Ch. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łomży z dnia [...] września 2017 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 20 lutego 2018 r., sygn. akt II SA/Bk 812/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę Z. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...]r., nr [...], w przedmiocie zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego w formie zasiłku pielęgnacyjnego.

Powyższy wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Burmistrz Miasta Z. (dalej: Burmistrz), decyzją z dnia [...]r., ustalił w pkt-cie 1, że świadczenia rodzinne w formie zasiłku pielęgnacyjnego pobrane przez Z. C. (dalej: skarżący) w okresie od [...] r. do [...] r. w łącznej kwocie [...] zł są świadczeniami nienależnie pobranymi, a w pkt-cie 2 zobowiązał go do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wraz z ustawowymi odsetkami za zwłokę liczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty zasiłku pielęgnacyjnego do dnia spłaty, oraz wskazał termin i sposób uregulowania należności i ustalenia wysokości odsetek. W uzasadnieniu wskazano, że na mocy decyzji z dnia [...] r. został przyznany na rzecz skarżącego zasiłek pielęgnacyjny na okres od [...] r. do [...] r. W dniu [...] r. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Z. (dalej: MOPS) uzyskał informację z ZUS Oddział w P. , że skarżący w okresie od [...] r. do [...] r. miał przyznany dodatek pielęgnacyjny. Zgodnie zaś z art. 16 ust. 6 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1518 ze zm.) dalej: u.ś.r., zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. W związku z tym MOPS wystąpił do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. (dalej: Kolegium) o stwierdzenie nieważności przedmiotowej decyzji, a po stwierdzeniu jej nieważności, decyzją z dnia [...]r. odmówił przyznania skarżącemu zasiłku pielęgnacyjnego na okres od [...] r. do [...]r. i przyznał ten zasiłek na okres od [...] r. do [...]r. W związku z tym świadczenia pobrane za okres od [...] r. do [...] r. w łącznej kwocie [...] zł są świadczeniami nienależnie pobranymi.

Od tej decyzji, skarżący złożył odwołanie, zarzucając jej naruszenie art. 30 u.ś.r. poprzez jego błędne zastosowanie, gdyż w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki do uznania pobranego świadczenia za nienależnie pobrane. W uzasadnieniu podał m.in., że niedopuszczalnym jest obarczanie strony postępowania skutkami niewłaściwego działania organu administracyjnego, spowodowanego wyłącznie jego zaniedbaniami poprzez niedopełnienie obowiązków przy wydawaniu decyzji przyznającej świadczenie. Skarżący stwierdził, że nie miał świadomości, iż będzie zobowiązany do zwrotu świadczeń, pozostawał w pełnym zaufaniu do organu i przekonaniu, że wypłacane zasiłki są zasadne. Nadto wskazał, że po stwierdzeniu nieważności decyzji przyznającej zasiłek została wydana nowa decyzja z dnia [...] r., w której organ częściowo odmówił wypłaty zasiłku, a częściowo ten zasiłek przyznał. Przepis art. 30 u.ś.r. nie przewiduje natomiast wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń w takim przypadku.

Decyzją z dnia [...]r., Kolegium uchyliło zaskarżoną decyzję w części oznaczonej jako pkt 2 i w tym zakresie orzekło o zobowiązaniu skarżącego do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego w formie zasiłku pielęgnacyjnego w łącznej kwocie [...] zł, a w pozostałym zakresie utrzymało zaskarżone rozstrzygnięcie bez zmiany. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie, po przedstawieniu stanu faktycznego oraz obowiązujących przepisów prawa, Kolegium stwierdziło, że w warunkach niniejszej sprawy spełniona została przesłanka z art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r. Podkreślono, że obowiązek zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wynika z art. 30 ust. 1 u.ś.r., który stanowi, że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, obowiązana jest do ich zwrotu i zauważyło, że w przepisie tym nie ma mowy o innych, a wskazanych w odwołaniu, przesłankach, od których uzależnia się uznanie pobranych świadczeń za nienależnie pobrane oraz obowiązek ich zwrotu. Przepis ten nie uwzględnia też sytuacji, z czyjej winy doszło do wydania decyzji rażąco naruszającej prawo. Ocena zatem świadomości osoby pobierającej świadczenie nie ma znaczenia przy uznawaniu świadczeń za niezależnie pobrane i żądania ich zwrotu. Odnosząc się do rozstrzygnięcia w części uchylającej zaskarżoną decyzję w zakresie zobowiązania skarżącego do uiszczenia odsetek, Kolegium, powołując się na art. 30 ust. 2b u.ś.r., wyjaśniło, że odsetki ustawowe za opóźnienie naliczane są od kwot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, o których mowa w ust. 2 pkt 1-3 i 5. W niniejszej sprawie podstawę uznania zasiłku pielęgnacyjnego za nienależnie pobrany stanowił ust. 2 pkt 4, co oznacza, że nie było w niej podstaw do naliczenia przedmiotowych odsetek.

W skardze na powyższą decyzję, złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, skarżący zarzucił naruszenie art. 30 u.ś.r. poprzez jego błędne zastosowanie - w sytuacji, gdy nie zachodzą przesłanki do uznania pobranego przez niego świadczenia za świadczenie nienależnie pobrane i żądania jego zwrotu. W uzasadnieniu powtórzono w większości argumentację zawartą w odwołaniu podkreślając, że weryfikacja przesłanek koniecznych do ubiegania się o zasiłek pielęgnacyjny i poczynienie ustaleń faktycznych w tym zakresie jest podstawowym obowiązkiem organu wydającego w tym zakresie decyzję. Niedopuszczalnym jest zatem obarczanie strony postępowania skutkami niewłaściwego działania organu, spowodowanego wyłącznie jego zaniedbaniami. W ocenie skarżącego, art. 30 u.ś.r. nie przywiduje możliwości wydania decyzji o uznaniu świadczenia za nienależne i jego zwrocie po wydaniu decyzji odmawiającej wypłaty zasiłku.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze, podtrzymując dotychczasowe stanowisko, wniosło o jej oddalenie jako bezzasadnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę, a uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie, zauważył, że kwestia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, do jakich zalicza się - zgodnie z art. 2 pkt 2 u.ś.r. - zasiłek pielęgnacyjny, została uregulowana w art. 30 u.ś.r. Zgodnie z ust. 1, osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. W ust. 2 pkt 1-5 ustawodawca wskazał w jakich sytuacjach, świadczenia rodzinne uważa się za nienależnie pobrane. Sąd stwierdził, że organy administracyjne trafnie uznały, że w niniejszej sprawie zaistniała podstawa wskazana w art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r., w świetle której za nienależnie pobrane uważa się świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego.

Sąd wskazał, że z akt niniejszej sprawy jednoznacznie wynika, że na mocy ostatecznej decyzji Kolegium z dnia [...] r., nr [...], stwierdzono nieważność decyzji Dyrektora MOPS z dnia [...] r., przyznającej skarżącemu zasiłek pielęgnacyjny na okres od [...] r. do [...] r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku prawomocnym wyrokiem z dnia 31 stycznia 2017 r., sygn. akt II SA/Bk 825/16, oddalił skargę skarżącego na powyższą decyzję. Ponadto decyzją z dnia [...] r. Dyrektor MOPS odmówił skarżącemu świadczenia na okres od [...] r. do [...] r., a przyznał je na okres od [...] do [...] r.

Sąd I instancji stwierdził, że zaistniała sytuacja wyczerpuje przesłankę określoną w art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r., a to skutkuje uznaniem świadczenia za nienależnie pobrane. Wskazał jednocześnie, że dla zastosowania tego przepisu decydujące znaczenie ma wyłącznie ustalenie, czy w sprawie wydano rozstrzygnięcie stwierdzające nieważność decyzji przyznającej świadczenie w oparciu o art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., co miało miejsce w niniejszej sprawie, albo czy wydano decyzję, którą po wznowieniu postępowania z przyczyn określonych w art. 145 § 1 k.p.a., uchylono dotychczasową decyzję o przyznaniu świadczenia i orzeczono o odmowie jego udzielenia. Sąd zgodził się z Kolegium, że treść art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r. jest jednoznaczna, bowiem przewiduje oczywisty skutek w razie wystąpienia opisanej w nim przesłanki, a decyzja zapadła w okolicznościach w nim opisanych ma charakter związany. Innymi słowy, przepis ten należy rozumieć w ten sposób, że każde świadczenie wypłacone w warunkach w nim opisanych należy traktować jako świadczenie pobrane nienależnie. Sąd zauważył również, że ustawodawca nie określił w tym przepisie żadnych dodatkowych przesłanek, w tym nie uzależnił jego zastosowania od spełnienia warunków, o których mowa w innych przepisach ustawy. Omawiana regulacja stanowi samodzielną podstawę do wydania rozstrzygnięcia w sprawie i nie przewiduje ani ponownej oceny przesłanek przyznania świadczenia, ani oceny istnienia po stronie świadczeniobiorcy określonego stanu świadomości o tym, czy uprawnienie do świadczenia przysługuje. Wskazał również, że bez znaczenia dla oceny legalności zaskarżonej decyzji pozostaje sygnalizowana przez skarżącego kwestia ewentualnego niewłaściwego działania lub zaniedbania organu przyznającego świadczenie w postaci zasiłku pielęgnacyjnego. W konsekwencji stwierdził, że kwestie te nie mogą stanowić istoty niniejszego postępowania, ani też być przedmiotem jakichkolwiek rozważań Sądu na tym etapie.

W ocenie Sądu, organy administracyjne ustaliły wszystkie istotne okoliczności w niniejszej sprawie i dokonały prawidłowej oceny całokształtu zgromadzonego w niej materiału dowodowego, czemu dały wyraz w uzasadnieniu wydanych w sprawie decyzji. Sąd nie dopatrzył się również z urzędu naruszenia zasad postępowania administracyjnego oraz przepisów prawa materialnego.

Na zakończenie wskazano, że po uprawomocnieniu się zaskarżonej decyzji skarżący w trybie art. 30 ust. 9 u.ś.r. może złożyć wniosek o umorzenie bądź rozłożenie na raty kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych z uwagi na trudną sytuację materialną i życiową rodziny. Rozpoznanie takiego wniosku następuje w odrębnym postępowaniu.

Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku skargę kasacyjną złożył skarżący, reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika. Zaskarżając przedmiotowy wyrok w całości, zarzucił Sądowi I instancji:

1. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2017r., poz. 1369) dalej: p.p.s.a. w zw. z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz.U. z 2017r., poz. 2188) w zw. z art. 7, 77 i 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2013 r., poz. 267) dalej: k.p.a., poprzez dokonanie dowolnej oceny materiału dowodowego i nieuwzględnienie faktu, że organ administracyjny, po wydaniu decyzji stwierdzającej nieważność decyzji przyznającej zasiłek, ponownie rozpoznał wniosek skarżącego i na podstawie art. 32 u.ś.r. wydał nową decyzję odmawiającą skarżącemu prawa do zasiłku, która nie była decyzją wydaną wskutek wznowienia postępowania, a tym samym nie spełniała wymogu z art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r.,

2. naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r. poprzez jego błędne zastosowanie, bowiem w stanie faktycznym niniejszej sprawy przedstawionym w pierwszej podstawie kasacyjnej nie zachodzą przesłanki do uznania pobranego przez skarżącego świadczenia za świadczenie nienależnie pobrane i żądania jego zwrotu.

W oparciu o przytoczone podstawy kasacyjne, pełnomocnik skarżącego kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania lub orzeczenie co do istoty sprawy i uchylenie decyzji organów obu instancji, a ponadto o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Wniósł również o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej zauważył, że Sąd I instancji pominął całkowicie fakt, że nowa decyzja z dnia [...] r., podjęta po stwierdzeniu nieważności decyzji przyznającej skarżącemu zasiłek pielęgnacyjny, nie została wydana wskutek wznowienia postępowania, a zatem nie spełniała wymogu z art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r. W przedstawionym stanie faktycznym, przepis ten nie może mieć zatem zastosowania, gdyż funkcjonująca aktualnie w obrocie prawnym decyzja wydana została na podstawie art. 32 u.ś.r.

W tej sytuacji, organ administracyjny nie może dochodzić zwrotu należności w trybie u.ś.r., a jedynie na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu lub nienależnym świadczeniu w rozumieniu kodeksu cywilnego, chociaż również w tym przypadku nie byłoby to uzasadnione. Skarżący pozostawał bowiem w pełnym zaufaniu do organu administracyjnego i był przekonany, że wobec wydania decyzji przyznającej zasiłek pielęgnacyjny jego wypłata jest zasadna. Zgodnie z art. 7, 77 i 80 k.p.a., to organ miał obowiązek zbadania wszelkich istotnych dla sprawy okoliczności, więc nie ma obecnie podstaw do obarczania skarżącego jakimikolwiek skutkami własnego, niewłaściwego działania. Pełnomocnik wskazał jednocześnie, że MOPS zarówno w piśmie z dnia [...] r., jak i w uzasadnieniu podjętego w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia, przyznał, że na dzień wydania decyzji przyznającej zasiłek pielęgnacyjny z dnia [...] r. był w posiadaniu informacji, że skarżący pobiera dodatek pielęgnacyjny, gdyż jego żona, wnioskując o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu opieki nad nim w dniu [...] r. dostarczyła zaświadczenie z ZUS z tego też dnia, zgodnie z którym od [...]r. skarżący pobiera ten dodatek. Skoro zatem organ administracyjny, pomimo ciążących na nim obowiązków, nie zweryfikował tej informacji, w wyniku czego wydał decyzję przyznającą zasiłek pielęgnacyjny na okres od [...] r. do [...] r., to niedopuszczalne jest obarczanie skarżącego skutkami niewłaściwego działania organu, spowodowanego jego zaniedbaniami. Pełnomocnik powołał się przy tym na stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, zgodnie z którym nie można uznać pobranych świadczeń za nienależne, jeżeli strona przyjmowała je bez świadomości, że jej się nie należały. Zwrot obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze (wyrok z dnia 15 kwietnia 2015 r., sygn. akt IV SA/Gl 787/14). Zauważył, że również w orzecznictwie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie (wyrok z dnia 5 lipca 2016 r., sygn. akt III SA/Kr 186/16), jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok z dnia 17 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 2234/14), zakwalifikowanie świadczenia jako nienależnie pobranego na podstawie art. 30 ust. 2 u.ś.r. wiąże się ze świadomością osoby, która je pobierała. Podkreślił natomiast, że skarżący przez cały czas - zarówno na etapie wnioskowania o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego, jak i cały okres jego pobierania, pozostawał w dobrej wierze. Wyłącza to zatem świadome wprowadzenie organu w błąd, czy też złą wiarę po jego stronie.

Postanowieniem z dnia 21 czerwca 2018 r., Naczelny Sąd Administracyjny umorzył postępowanie z wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji z uwagi na pozostające wciąż w mocy postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z 23 listopada 2017 r., wstrzymujące jej wykonanie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, z późn zm) dalej: p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli w sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania, wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, to Sąd rozpoznając sprawę związany jest granicami skargi. Związanie granicami skargi oznacza związanie podstawami zaskarżenia wskazanymi w skardze kasacyjnej oraz jej wnioskiem. W świetle art. 174 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1/ naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2/ naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W niniejszej sprawie, skarga kasacyjna oparta została na obydwu podstawach ustawowych. Żadna z nich nie okazała się jednak usprawiedliwiona. Z uwagi na ścisły związek podniesionych w ich ramach zarzutów, Naczelny Sąd Administracyjny odniesie się do tych podstaw łącznie.

W pierwszej kolejności, konieczne jest wskazanie, że w warunkach niniejszej sprawy podstawą uznania za nienależnie pobrany zasiłku pielęgnacyjnego za okres od [...] r. do [...] r. był art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r. W świetle tego przepisu, za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się:

1/ świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo

2/ świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego.

Jak wyraźnie wynika z brzmienia przytoczonego przepisu, dla uznania danego świadczenia rodzinnego za nienależnie pobrane istotne jest ustalenie, że w wyniku uruchomienia jednego ze wskazanych trybów nadzwyczajnych doszło do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji, na podstawie której przyznane zostało to świadczenie. W przypadku stwierdzenia nieważności tej decyzji istotne jest ponadto, aby podstawą podjęcia rozstrzygnięcia w tym trybie był art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

W okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy, nie jest sporne to, że decyzją z dnia [...] r., nr [...], Kolegium stwierdziło nieważność decyzji Dyrektora MOPS z dnia [...] r., przyznającej skarżącemu zasiłek pielęgnacyjny na okres od [...] r. do [...] r. jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa, a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku prawomocnym wyrokiem z dnia 31 stycznia 2017 r., sygn. akt II SA/Bk 825/16, oddalił skargę skarżącego na powołaną w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku decyzję Kolegium z dnia [...] r., nr [...], utrzymującą w mocy wskazaną własną decyzję Kolegium.

Okoliczność ta przesądza zatem o ziszczeniu się przesłanki z art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r. warunkującej uznanie świadczenia rodzinnego za nienależnie pobrane. Wskazane w nim przesłanki mają bowiem charakter rozłączny. Jak słusznie zaś zauważył Sąd I instancji w niniejszej sprawie mamy do czynienia z pierwszą sytuacją opisaną w tym przepisie, a mianowicie wydaniem rozstrzygnięcia stwierdzającego nieważność decyzji przyznającej świadczenie w oparciu o art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Podkreślić jednocześnie należy, że zgodnie z warunkami, określonymi w art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r., wskazanymi w nim trybami nadzwyczajnymi objęta powinna zostać decyzja, na podstawie której przyznane zostało świadczenie rodzinne. W przypadku stwierdzenia jej nieważności oznacza to, że sprawa wraca do stanu, w jakim znajdowała się przed jej wydaniem, a właściwy organ co do zasady rozpatruje ją ponownie. Postępowanie to jest postępowaniem odrębnym, które nie ma znaczenia dla oceny zaistnienia omawianej przesłanki z art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r. Decyzja wydana w tym postępowaniu ma jednak wpływ na wymiar należności, o której zwrocie orzeka następnie właściwy organ.

W konsekwencji stwierdzić należy, że w warunkach niniejszej sprawy, podnoszona przez pełnomocnika skarżącego okoliczność trybu, w jakim wydana została nowa decyzja, która - jak wskazał - nie była decyzją wydaną wskutek wznowienia postępowania, nie ma znaczenia dla oceny spełnienia przesłanki z art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r. Podkreślić należy, że w niniejszej sprawie, po stwierdzeniu nieważności decyzji z dnia [...] r., naturalnym trybem rozpoznania pierwotnego wniosku skarżącego był tryb zwykły. Wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego nie budzi też to, że w tym właśnie trybie, mimo błędnego powołania w podstawie prawnej decyzji z dnia [...] r. art. 32 u.ś.r., rozpoznany został wniosek skarżącego, o czym dobitnie świadczy rozstrzygnięcie i uzasadnienie podjętej decyzji.

W świetle powyższego, stwierdzić należy, że Sąd I instancji prawidłowo uznał, że w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy - prawidłowo ustalonych w zakresie istotnych elementów stanu faktycznego - art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r. znajduje zastosowanie. Podstawy kasacyjne, w ramach których pełnomocnik skarżącego podjął próbę zakwestionowania prawidłowości dokonanej przez Sąd I instancji kontroli legalności zaskarżonych decyzji we wskazanym zakresie uznać należy tym samym za nieusprawiedliwione.

W dalszej kolejności, na marginesie tylko, gdyż przyjęta przez Sąd I instancji wykładnia art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r. nie została zakwestionowała w ramach przywołanych w skardze podstaw kasacyjnych, stwierdzić należy, że Sąd ten właściwie wskazał, że w przepisie tym ustawodawca, poza omówionymi wyżej warunkami, nie określił żadnych innych, od których oceny zależne byłoby uznanie świadczenia rodzinnego za nienależnie pobrane. W konsekwencji, jak przyjmuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, decyzja zapadła w okolicznościach w nim opisanych ma niejako charakter związany. Oznacza to, że każde świadczenie wypłacone w tych warunkach należy traktować jako świadczenie pobrane nienależnie. Regulacja ta jest jednocześnie regulacją odmienną od pozostałych zamieszczonych w art. 30 ust. 2, dlatego też w jej przypadku nie można brać pod uwagę świadomości strony co do spełnienia przesłanek ustawowych, ewentualnego wprowadzenia w błąd, świadomości podania nieprawdy, ani oceniać skutków braku pouczenia o prawie do określonego świadczenia (por. np. wyrok NSA z dnia 18 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OSK 1773/12, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze powyższe, stwierdzić zatem należy, że wobec zastosowania w niniejszej sprawie art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r., przy podejmowaniu rozstrzygnięcia co do uznania zasiłku pielęgnacyjnego za nienależnie pobrany nie można było wziąć pod uwagę przywołanych w uzasadnieniu skargi kasacyjnej okoliczności związanych z brakiem złej woli po stronie skarżącego, czy też winą organu administracyjnego w podjęciu wadliwej decyzji wskutek jej wydania, pomimo istnienia w jego posiadaniu informacji stanowiących przeszkodę do przyznania zasiłku pielęgnacyjnego. Nawiązując natomiast do poglądów sądów administracyjnych, na które powołał się pełnomocnik skarżącej w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, stwierdzić należy, że wyrażone zostały one na tle regulacji, zawartych w art. 30 ust. 2 pkt 1 i 2 u.ś.r., dlatego też nie mogły być uznane za adekwatne w okolicznościach niniejszej sprawy.

Na zakończenie, zauważyć jednak pozostaje, że okoliczności przywołane w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, a związane z przyczynieniem się organu do podjęcia wadliwej decyzji mogą być uznane za podstawę umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, odroczenia terminu płatności albo rozłożenia na raty w trybie art. 30 ust. 9 u.ś.r.

Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.