Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 4334/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-01-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Finanse publiczne
Skarżony organ: Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 55; art. 56; art. 64 ust. 1;
journal: Dz.U. 2013 poz 885
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Arkadiusz Tomczak, Sędzia WSA - Justyna Mazur, Sędzia NSA - Piotr Piszczek (spr.), Protokolant st. specjalista - Justyna Macewicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kary pieniężnej uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

W wyniku kontroli drogowej [...] Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego decyzją z [...] października 2012 r., nr [...] nałożył na stronę karę pieniężną w wysokości w wysokości 10.000 zł. Podstawę faktyczną rozstrzygnięcia stanowiło naruszenie przepisów ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2012 r., poz. 1265 ze zm.).

Pismem z 22 stycznia 2014 r. skarżący zwrócił się z prośbą o umorzenie w całości ww. kary pieniężnej. We wniosku wskazał, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji materialnej bowiem posiada niską emeryturę, której wysokości nie daje możliwości spłaty nałożonej kary pieniężnej. Ponadto wyjaśnił, że jest osobą w podeszłym wieku z problemami zdrowotnymi, co wiąże się z dużymi wydatkami na leki. Do wniosku załączył dokumentację medyczną oraz decyzję ZUS o przyznaniu dodatku pielęgnacyjnego.

Na wezwanie organu skarżący nadesłał oświadczenie o majątku, dochodach i źródłach utrzymania. Do oświadczenia skarżący dołączył roczne obliczenie podatku przez organ rentowy PIT-40A.

Po przeprowadzeniu dodatkowego postępowania wyjaśniającego Główny Inspektor Transportu Drogowego (dalej: Główny Inspektor lub organ) decyzją z [...] kwietnia 2014 r. odmówił umorzenia w całości kary pieniężnej nałożonej decyzją [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z [...] października 2012 r. w wysokości 10.000 zł.

W wyniku rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, organ decyzją z [...] czerwca 2014r. utrzymał w mocy decyzję własną z [...] kwietnia 2014 r.

Uzasadniając rozstrzygnięcie o tej treści, organ w pierwszym rzędzie przedstawił podstawę prawną rozpatrzenia wniosku skarżącego, a następnie wymienił elementy materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. Wskazał więc, iż skarżący prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe. Uzyskuje dochód netto z tytułu świadczenia emerytalnego w wysokości 1.574,99 zł miesięcznie, jest współwłaścicielem mieszkania w [...] oraz właścicielem samochodu osobowego M. z 1997 r. Główny Inspektor ustalił również, że na średniomiesięczne wydatki strony składają się: czynsz - 561,23 zł; opłaty za: energię elektryczną - 69,37 zł, gaz - 117,38 zł, lekarstwa - 200 zł, środki chemiczne - 30 zł, wyżywienie - 600 zł. W konsekwencji średniomiesięczne wydatki gospodarstwa domowego wynoszą ok. 1577,98 zł.

Następnie organ stwierdził, że łączna kwota wydatków przewyższa dochody uzyskiwane przez stronę, jednakże organ nie był w stanie ocenić wszystkich dochodów gospodarstwa domowego z uwagi na brak wskazania dochodu uzyskiwanego przez żonę skarżącego.

Główny Inspektor stanął na stanowisku, że z przesłana przez skarżącego dokumentacja nie daje podstaw do udzielenia wnioskowanej ulgi. Organ zauważył, że udzielenie ulgi w postaci całkowitego umorzenia nałożonej kary pieniężnej ma charakter wyjątkowy. W jego ocenie strona nie wskazała wszystkich dochodów gospodarstwa domowego. Organ nie kwestionował trudnej sytuacji strony spowodowanej niskim dochodem oraz pogarszającym się stanem zdrowia z uwagi na przebytą operację. Jednak podkreślił, że trudna sytuacja materialna zobowiązanego sama w sobie nie może być uznana za przesłankę umożliwiającą zastosowanie wnioskowanej ulgi, a tym bardziej nie można jej utożsamiać z ważnym interesem zobowiązanego. W przeciwnym razie prowadziłoby to do absurdu. Zawsze bowiem ulga w zapłacie zobowiązania leży w interesie (faktycznym) ukaranego. W rezultacie każdy zobowiązany znajdujący się w trudnej sytuacji majątkowej spełniałby przesłankę przyznania ulgi. Dlatego ważne jest wykazanie nadzwyczajności tej sytuacji, w której strona znalazła się niezależnie od swojego postępowania.

W ocenie organu materiał dowodowy zgromadzony w niniejszej sprawie nie wskazuje na ważny interes dłużnika, tj. brak jest podstaw do stwierdzenia, iż strona nie jest w stanie uregulować zaległości ze względu na nadzwyczajne okoliczności powstałe bez winy zobowiązanego. Podkreślił, że strona posiada stały dochód z tytułu świadczenia emerytalnego, co może stanowić podstawę do spłaty zobowiązania chociażby w ratach. Zaznaczył również, że nałożenie kary pieniężnej zawsze wiąże się z trudnościami i problemami dla strony. W przeciwnym wypadku kara pieniężna nie pełniłaby swojej roli i funkcji w systemie prawa, która ma charakter prewencyjny wymuszający na ukaranym przestrzeganie przepisów ustawy o transporcie drogowym. Z kolei uzasadniony interes Skarbu Państwa w takich przypadkach wymaga, ażeby kara pieniężna stanowiąca jego dochód była przez zobowiązanego poniesiona w całości.

Główny Inspektor wskazał na funkcją grzywien i kar administracyjnych, którą jest zapewnienie realizacji wykonawczo - zarządzających zadań administracji. Tam, gdzie przepisy nakładają na osoby fizyczne i prawne pewne obowiązki, powinien znaleźć się również przepis określający konsekwencję niespełnienia takiego obowiązku. Brak stosownej sankcji powoduje, że przepis staje się martwy, a niespełnianie obowiązków nagminne. Kara pieniężna wiąże się zawsze z niewypełnieniem nałożonych przez ustawodawcę wymogów, ważnych z punktu widzenia właściwego funkcjonowania życia społecznego, a jej uiszczenie ma spełniać funkcję represyjno - prewencyjną.

Zdaniem organ w ramach dyspozycji art. 56 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009r. o finansach publicznych (Dz.U. z 2013r., poz. 885 ze zm., dalej: u.f.p.) nie musiał on, a jedynie mógł przychylić się do wniosku strony, jednakże dokonując analizy zgromadzonego materiału dowodowego Główny Inspektor stwierdził, że jest on obowiązany kierować się nie tylko możliwościami płatniczymi strony, ale też uzasadnionym interesem publicznym. Dlatego też uznał, że w sprawie brak jest podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji.

W skardze z 25 lipca 2014 r. skarżący wniósł o uwzględnienie mniejszej skargi jako uzasadnionej w całości. W razie nieuwzględnienia powyższego wniosku zwrócił się o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji, bądź uchylenie w części zaskarżonej decyzji poprzez częściowe umorzenie kary pieniężnej nałożonej na skarżącego i rozłożenie jej na raty ze względu na jego trudną sytuację materialną. Zaskarżonej decyzji zarzucił:

1. naruszenie art. 56 u.f.p. poprzez niewłaściwą jego wykładnię i błędne zastosowanie polegające na uznaniu, iż dokumentacja przedstawiona przez skarżącego nie daje podstaw do udzielenia ulgi,

2. niezastosowanie wobec skarżącego art. 92 c ustawy z dnia 18 sierpnia 2011r. o zmianie ustawy o transporcie drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2011 r. Nr. 244 poz. 1454),

3. niewspółmierność kary nałożonej na skarżącego do stopnia naruszenia przepisów.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 10 marca 2015 r., V SA/WA 2299/14 uwzględnił skargę i uchylił decyzję Organu z dnia [...] czerwca 2014 r.

W motywach wskazano, że w przedmiotowej sprawie istotę sporu pomiędzy skarżącym a organem administracji stanowi odmowa umorzenia w całości kary pieniężnej w wysokości 10.000 zł nałożonej za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym. Główny Inspektor Transportu Drogowego w oparciu o przepis art. 55, 56 ust. 1 pkt 5, art. 61 ust. 1 pkt 1, art. 64 ust. 1 i art. 67 u.f.p. uznał, że w przypadku skarżącego nie ma podstaw do umorzenia w całości nałożonej kary pieniężnej.

Przechodząc do oceny zaskarżonej decyzji Sąd przypomniał, że w ustawie o finansach publicznych ustawodawca przewidział możliwość m.in. umarzania w całości albo w części spłaty niepodatkowych należności budżetowych o charakterze publicznoprawnym stanowiących dochody budżetu państwa albo budżetu jednostki samorządu terytorialnego (art. 55 w zw. z art. 64 ust. 1 i art. 60 pkt 7 u.f.p.).

W art. 56 ust. 1 u.f.p. wymienione zostały sytuacje, w których należności, o których mowa w art. 55, mogą być umarzane w całości. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące tzn. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż należności są nieściągalne, a zaistnienie którejkolwiek z tych przesłanek daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego zadłużenia. Przesłanki te są następujące:

1) osoba fizyczna zmarła, nie pozostawiając żadnego majątku albo pozostawiła majątek niepodlegający egzekucji na podstawie odrębnych przepisów przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty 6000 zł,

2) osoba prawna została wykreślona z właściwego rejestru osób prawnych przy jednoczesnym braku majątku (...),

3) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności lub postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne,

4) jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej uległa likwidacji,

5) zachodzi ważny interes dłużnika lub interes publiczny.

Stosownie natomiast do treści art. 57 ustawy na wniosek dłużnika:

1) należności mogą być umarzane w części,

2) mogą zostać odroczone terminy spłaty całości lub części należności,

3) płatność całości lub części należności może zostać rozłożona na raty

- w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi, w szczególności możliwościami płatniczymi dłużnika oraz uzasadnionym interesem Skarbu Państwa.

Sąd miał na uwadze, iż zaskarżone rozstrzygnięcie wydane zostało w ramach tzw. uznania administracyjnego, co nakazywało sądowi dokonanie oceny prawidłowości działań podejmowanych przez organ administracyjny dla należytego wyjaśnienia sprawy i ustalenia prawidłowego stanu faktycznego.

W ocenie Sądu stan faktyczny sprawy nie został ustalony przez organy prawidłowo, materiał dowodowy nie został zgromadzony wyczerpującego a jego ocena narusza podstawową zasadę postępowania dowodowego, tj. zasadę swobodnej oceny dowodów.

Sąd wskazał, że oceniając zebrany w sprawie materiał dowodowy obrazujący sytuację materialną skarżącego organ podał, jaki dochód osiągał skarżący oraz jakie miesięczne wydatki obciążają jego budżet. Organ ponownie rozpoznając sprawę wskazał, że wydatki skarżącego przekraczają jego dochody, jednakże jak zauważył strona nie podała dochodów jego żony. Ten fakt był jedną z przyczyn odmowy umorzenia należności. Sąd zwrócił uwagę, że ta uwaga organu pojawiła się dopiero w decyzji wydanej na skutek złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Organ rozpoznając sprawę po raz pierwszy tego argumentu nie podnosił. Powyższe uniemożliwiło skarżącemu zajęcie określonego stanowiska w tym zakresie. Co więcej skoro Organ wiązał z tym faktem określone skutki prawne, to winien zwrócić się do skarżącego z określonym żądaniem, a nie z tego faktu wyciągać negatywne dla strony konsekwencje. W tym miejscu należy również zauważyć, że organ uniemożliwił także na etapie odwoławczym zapoznanie się z materiałem dowodowym i ewentualne załączenie tych dokumentów. To, że w zasadzie tylko strona jest w posiadaniu określonych wiadomości jest oczywiste, jednakże organ widząc, że określone fakty mogą mieć znaczenie dla sprawy winien zwrócić się do strony o ustosunkowanie się do nich. To Organ bowiem jest dysponentem postępowania i to on kształtuje postępowanie dowodowe przy współpracy skarżącego. Dopiero brak tej współpracy winien powodować, że organ wyciąga negatywne konsekwencje z braku współdziałania. W przedmiotowej sprawie strona nie wykazała braku współpracy i na każde żądanie i także z własnej inicjatywy składała dowody, które w jej ocenie były zasadnicze. Natomiast rola organu w sprawie sprowadziła się do stwierdzenia, że albo strona nie przedstawiła wszystkich niezbędnych informacji, albo też, że pomimo stwierdzenia trudnej sytuacji majątkowej, to organ stosując uznanie administracyjne odmówił zastosowania ulgi mając na uwadze uzasadniony interes publiczny.

Sąd dostrzegł, że Główny Inspektor po pierwsze nie zwrócił się o wyjaśnienie do skarżącego jakie są dochody jego żony. Ponadto nie ustalił pełnego majątku strony. Nie ustalił bowiem czy posiada określone środki pieniężne zgromadzone na lokatach, rachunkach bankowych itp. Samo wskazanie na trudną sytuację skarżącego i następnie bezrefleksyjna odmowa zastosowania ulgi, jawi się jako dowolność działania organu. Sąd podkreślił, że skoro ustawodawca umożliwił także, co do kar pieniężnych zastosowanie ulgi, to wbrew twierdzeniom organu nie wiązał możliwości zastosowania umorzenia należności z wystąpieniem nadzwyczajnych okoliczności, rozumianych jako okoliczności powstałych bez winy zobowiązanego (popełnienie czynu zagrożonego karą).

Ponadto – zdaniem Sądu - co jest równie ważne jak stan majątkowy strony organ w ogóle nie rozważał okoliczności mających znaczenie dla sprawy a dotyczących stanu zdrowia skarżącego, jego wieku i możliwości zarobkowych skarżącego. Podkreślić należy, iż z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika aby organ kwestionował oświadczenie i złożone przez niego dokumenty dotyczące stanu zdrowia. W ocenie sądu ta okoliczność ma doniosłe znaczenie dla rozstrzygnięcia jego wniosku, gdyż oprócz kosztów ponoszonych na zakup leków, dochodzą również koszty samego leczenia (dojazdy, ewentualna rehabilitacja, dieta itp.).

W ocenie Sądu teoretyczne rozważania organów administracji o sensie nakładania "kar pieniężnych" oraz konieczności ich egzekwowania oraz analiza pojęć "interes strony", "interes państwa" bez jej osadzenia w realiach przedmiotowej sprawy nie może zostać zaakceptowany w świetle art. 7 kpa., który stanowi, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, art. 77 § 1 k.p.a. w myśl którego organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, jak również art. 80 k.p.a. zgodnie z którym organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Również uzasadnienie decyzji, w którym organ administracji skupił się na wskazanych elementach nie może zostać uznane za dopuszczalne ze względu na treść przepisu art. 107 § 3 k.p.a., zgodnie z którym uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Powyższe oznacza – zdaniem Sądu - że w zaskarżonej decyzji organ nie ocenił obiektywnie sytuacji finansowej, zdrowotnej oraz możliwości zarobkowych skarżącego, w kontekście jego aktualnych możliwości płatniczych.

Sąd zwrócił uwagę, że brak interesu publicznego przemawiającego za umorzeniem grzywny nie został w sprawie w sposób dostateczny wykazany. W ocenie sądu interes publiczny nie powinien być rozumiany, jako sprzeczny z indywidualnym interesem obywatela. Sytuacja, w której zapłata zaległości powodowałaby konieczność sięgania przez zobowiązanego i jego rodzinę, pozbawionych możliwości zaspokojenia swoich podstawowych potrzeb życiowych, do innej formy pomocy państwa, powodującej również konieczność korzystania z publicznych środków finansowych, niewątpliwie nie jest zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym.

Przyjęcie stanowiska, że "interes publiczny" ma wyższą rangę niż "ważny interes dłużnika" oznacza, że norma prawna, która dopuszcza umorzenie należności w uzasadnionych przypadkach, wobec bezustannie niezadowalającego stanu finansów publicznych nie znalazłaby w praktyce w ogóle zastosowania. Takie rozumowanie byłoby natomiast sprzeczne ze społeczną funkcją omawianej instytucji prawnej (zob. wyrok NSA z 20 marca 2007 r. sygn. akt II GSK 345/06 – publ. orzeczenia.nsa.gov.pl).

W rozpoznawanej sprawie, zdaniem Sądu, zabrakło szczegółowego rozważenia i indywidualnego podejścia do szczególnej sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego z punktu widzenia skutków dla zobowiązanego i jego rodziny, co oznacza, że zaskarżona decyzja nie mieści się w sferze swobodnego uznania, lecz nosi cechy dowolności. Ponownego podkreślenia wymaga, że skoro ustawodawca przewidział możliwość umorzenia kar, to powoływanie się przez organ na funkcje tych kar i czynienie z tej okoliczności oraz z faktu niepodania przez skarżącego dochodów żony głównych argumentów przemawiających za odmową jest zupełnie niewystarczające i może stanowić o niezrozumieniu instytucji umorzenia należności.

Reasumując, Sąd zwrócił uwagę, że w świetle powyższych rozważań stwierdzić należy, że ustalenia dokonane przez organ na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego są niepełne i w konsekwencji niewyczerpująco rozpatrzone, co doprowadziło do wydania decyzji o nieprzekonującej treści i tym samym krzywdzącej skarżącego, czym dopuszczono się naruszenia reguł procesowych zawartych w art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. oraz naruszenia prawa materialnego, tj. art. 56 ust. 1 u.f.p.

W ocenie Sądu biorąc pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy, organ ponownie badając sprawę winien poddać wnikliwej analizie sytuację życiową i materialną wnioskodawcy oraz jego rodziny, ze szczególnym uwzględnieniem dochodów i niezbędnych wydatków, biorąc pod uwagę konieczność utrzymania gospodarstwa domowego na poziomie niezagrażającym egzystencji. Na tej dopiero podstawie, organ będzie mógł sformułować realną i racjonalną ocenę dotyczącą obecnej i przyszłej sytuacji finansowej skarżącego i jego rodziny oraz perspektyw uzyskania dochodów na poziomie umożliwiającym zapłatę kary pieniężnej. Ocena ta winna uwzględniać indywidualną, obiektywnie trudną sytuację zobowiązanego. Organ winien także rozważyć możliwość częściowego umorzenia należności na co zwraca uwagę strona w skardze.

W przypadku zaistnienia jakichkolwiek wątpliwości co do merytorycznego rozstrzygnięcia niniejszej sprawy w świetle zgromadzonego materiału dowodowego, organ ma obowiązek przeprowadzenia dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia materiałów i dowodów w sprawie.

Na zakończenie Sąd wskazał, że w postępowaniu w przedmiocie umorzenia należności, brak jest możliwości uwzględniania jakichkolwiek zarzutów (słusznych czy też nie) dotyczący zasadności nałożenia kary pieniężnej. Odnośnie zasadności nałożenia tej kary przysługiwały stronie określone środki prawne, z których mogła skorzystać. Natomiast w niniejszym postępowaniu powyższych kwestii się nie rozstrzyga, gdyż jej przedmiotem jest tylko umorzenie istniejących należności. Sąd zwrócił uwagę, że organ rozpoznający wniosek skarżącego o umorzenie w wypadku stwierdzenia, że wydane rozstrzygnięcie w przedmiocie kary, np. rażąco narusza prawo, ma możliwość działania z urzędu (patrz art. 156 w związku z art. 157 § 2 k.p.a.) w celu ewentualnego wyeliminowania takiego aktu.

Realizując wytyczne WSA w Warszawie Główny Inspektor Transportu Drogowego decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r. – stosownie do treści art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 127 § 3 kpa w zw. z art. 55, 56, art. 57 pkt 1, art. 60 pkt 7 i art. 61 ust. 4 i 5, art. 64 ust. 1 ufp – uchylił w całości decyzję własną z dnia [...] kwietnia 2014 r. i odmówił umorzenia w całości oraz w części kary pieniężnej nałożonej w drodze decyzji administracyjnej [...] Wojewódzkiego Inspektora Drogowego z dnia [...] października 2012 r. w wysokości 10.000 zł.

Z dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych wynika, że Strona prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe, a ze złożonych dokumentów można wywnioskować, że w 2014 r. Skarżący uzyskiwał dochód miesięczny w wysokości 1574,99 zł (emerytura).

Z kolei żona strony W. P. z tytułu pobieranej emerytury uzyskiwała kwotę 1098,49 miesięcznie.

Na miesięczne wydatki gospodarstwa domowego przedstawione przez stronę w oświadczeniu o majątku składają się opłaty za: czynsz - ok. 562,57 zł, energia elektryczna - ok. 69,37 zł, gaz - ok. 11,38 zł, żywność - ok. 1.200 zł, leki - ok. 306,68 zł (za jedną osobę), prywatne wizyty lekarskie - ok. 300 zł, rehabilitację - ok. 200 zł, środki czystości - ok. 30 zł, odzież - ok 100 zł.

Ponadto Strona wskazała, że przebyła operację w sierpniu 2014 r. - zapalenie otrzewnej z poważnymi komplikacjami zdrowotnymi oraz stale pogarszająca się sytuacją zdrowotna pod względem k., złe wyniki badań n. oraz d. powodują stale wzrastające wydatki na leki i wizyty lekarskie. Strona wskazała, że wymaga stałej opieki lekarskiej i rodzinnej.

Organ wskazał, że obecnie miesięczne wydatki gospodarstwa domowego to kwota ok. 2.886 zł miesięcznie, przy przychodach miesięcznych w wysokości ok. 2.673,48 zł.

Ponadto organ wskazał, że Strona jest współwłaścicielem mieszkania w O. o pow. 71,92 m2 oraz właścicielem pojazdu marki M. z 1997 r. Nie posiada żadnych innych nieruchomości, oszczędności i przedmiotów wartościowych.

W odniesieniu do wydatków wskazanych w piśmie z dnia 30 czerwca 2015 r. organ wskazał, że strona wskazała na następujące kwoty wydatków: czynsz - ok. 561,23 zł, energia elektryczna - ok. 69,37 zł, gaz - 117,38 zł, lekarstwa 200 zł, środki chemiczne 30 zł, wyżywienie 600 zł, co w konsekwencji daje łączną miesięczną kwotę wydatków w wysokości ok. 1,577.98 zł. Przyjmując zwiększone wydatki na wymienione w piśmie strony kwoty na leki do 306,68 zł ( o 106,68 zł więcej), na żywność - 800 zł ( o 200 zł więcej) oraz na prywatne wizyty lekarskie - 300 zł, to łączna kwota wydatków będzie wynosiła ok. 2.184.66 zł.

Zatem Organ zestawiając miesięczne wydatki (w tym wydatki związane ze złym stanem zdrowia) z miesięcznymi przychodami strony gospodarstwa domowego wnioskodawcy i jego małżonki doszedł do wniosku, że pozostają wolne środki pieniężne. Uwzględniając wydatki wskazane przez wnioskodawcę w piśmie z dnia 30 czerwca 2015 r. Organ wskazał, że w dyspozycji gospodarstwa domowego wnioskodawcy i jego współmałżonki pozostaje kwota wolnych środków w wysokości ok. 488,82 zł.

Niewątpliwym jest – zdaniem organu – że wnioskodawca posiada liczne schorzenia, których leczenie pochłania wskazane przez wnioskodawcę nakłady finansowe. Jednak organ zwrócił uwagę, że zarówno skarżący jak i jego małżonka uzyskują stałe świadczenie emerytalne, które zabezpiecza ich codzienne potrzeby.

Organ wskazał, że wysokość wydatków wskazanych w oświadczeniu o majątku i dochodach oraz w własnoręcznym piśmie Wnioskodawcy z dnia 30 czerwca 2015 r. jest różna.

W kontekście dokumentów i informacji przekazanych przez stronę podkreślić należy, że w niniejszym postępowaniu ustalenie pewnych faktów, zwłaszcza tych, o których wie wyłącznie strona, pozostaje poza zakresem możliwości organu. Ważna w tym przypadku jest inicjatywa strony zmierzająca do aktywnego dostarczania materiału dowodowego. Dłużnik, będąc zainteresowany pomyślnym rozpoznaniem podania powinien przedłożyć wszelkie niezbędne dokumenty, oraz te, które w jego ocenie przemawiają za pozytywnym rozstrzygnięciem jego sprawy.

Mając na uwadze art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, organ wskazuje mając na względzie wyrok WSA w Warszawie z dnia 10 marca 2015 r. sygn. akt V SA/Wa 2299/14, że ponownie rozpatrując sprawę uwzględnił dochód żony wnioskodawcy, z którą prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe.

W ww. wyroku wskazuje, że skoro ustawodawca umożliwił także, co do kar pieniężnych zastosowanie ulgi, to wbrew twierdzeniom organu nie wiązał możliwości zastosowania umorzenia należności z wystąpieniem nadzwyczajnych okoliczności, rozumianych jako okoliczności powstałych bez winy zobowiązanego (popełnienie czynu zagrożonego karą).

Analizując przesłanki umorzenia należności w całości Organ stwierdził, że w przedmiotowej sprawie należy wziąć pod uwagę następujące przesłanki: zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności lub postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne lub zachodzi ważny interes dłużnika lub interes publiczny.

Organ wskazał, że nie każde trudności finansowe mogą uzasadniać zastosowanie ulgi w postaci umorzenia należności, lecz tylko takie, które w konkretnych okolicznościach wiązałyby się z zagrożeniem dla istotnego interesu zobowiązanych, w szczególności dla realizacji podstawowych potrzeb bytowych osób zobowiązanych i ich rodzin, czy też - w konsekwencji, z koniecznością sięgania po pomoc społeczną (wyrok WSA w Poznaniu z dnia 3 czerwca 2014 r. sygn. akt III SA/Po 1780/13). Wobec powyższego organ wskazał, że w jego ocenie nie zachodzi zagrożenie dla istotnego interesu zobowiązanego. Mając na uwadze powyższe organ wskazał, że nie zachodzi przesłanka ważnego interesu strony, gdyż sytuacja ekonomiczna strony, a w szczególności fakt, że w dyspozycji gospodarstwa domowego pozostaje kwota wolnych środków, nie wskazuje, że jest zagrożony interes strony i realizacja podstawowych potrzeb bytowych.

Analiza materiału dowodowego – zdaniem Organu – wskazuje, że zobowiązany i jego rodzina nie są pozbawieni możliwości zaspokojenia swoich podstawowych potrzeb życiowych i nie są zmuszeni do sięgania do innych form pomocy państwa, powodującej konieczność korzystania z publicznych środków finansowych.

Organ wskazał, iż w przypadku złożenia przez uprawnioną osobę wniosku o umorzenie w całości należności pieniężnej organ związany jest przesłankami wymienionymi w art. 56 ufp. Dopiero gdy dojdzie do ustalenia, iż w sprawie wystąpiła którakolwiek z tych przesłanek, można w granicach uznania administracyjnego rozważać kwestię udzielenia wnioskowanej ulgi. Oznacza to, iż organ może przejść do rozważania umorzenia w całości należności tylko w przypadku ustalenia, iż w sprawie zaistniała którakolwiek z przesłanek z art. 56 ufp.

Wykonując na gruncie art. 153 p.p.s.a. wskazanie WSA w Warszawie co do częściowego umorzenia kary pieniężnej nałożonej w drodze decyzji administracyjnej, organ wskazał, że w przedmiotowej sprawie przesłanki z art. 57 u.f.p. tj. przypadek uzasadniony względami społecznymi lub gospodarczymi, a w szczególności możliwości płatnicze dłużnika, nie występują, przez co nie ma podstaw do umorzenia w części nałożonej kary pieniężnej. Sytuacja bytowa nie jest w przypadku strony i jego małżonki zagrożona. Sytuacja finansowa wskazuje, że strona nie musi korzystać z dodatkowych świadczeń związanych z pomocą społeczną, wobec tego w ocenie organu sytuację finansową gospodarstwa domowego wnioskodawcy należy, określić jako stabilną i niezagrażającą normalnemu zaspokajaniu codziennych potrzeb. Organ analizując sytuację finansową strony, uwzględniając również słuszny interes Skarbu Państwa i mając na względzie nadesłany materiał dowodowy wskazał, że strona może rozważyć wystąpienie do Głównego Inspektora Transportu Drogowego o udzielenie innej ulgi w spłacie zobowiązań pieniężnych, tj. rozłożenia płatności na raty.

Ponadto organ zwrócił uwagę, że kara pieniężna ze swej natury jest dolegliwością mającą przede wszystkim charakter prewencyjny. Z jednej strony wymusza na ukaranym działania zgodne z obowiązującymi przepisami, z drugiej natomiast zapewnia realizację wykonawczo - zarządzających zadań administracji. Tam, gdzie przepisy nakładają na osoby fizyczne i prawne pewne obowiązki, powinien znaleźć się również przepis określający konsekwencje ich niewypełnienia. Brak stosownej sankcji powoduje, że przepis staje się martwy, a niespełnianie obowiązków nagminne. W wyroku z dnia 18 kwietnia 2000 r. sygn. K. 23/99 Trybunał Konstytucyjny zwrócił uwagę, iż stosowanie sankcji administracyjnych o charakterze pieniężnym stanowi co prawda przejaw władczej ingerencji państwa w sferę praw majątkowych jednostki, ale jednocześnie podkreślił, że ingerencja ta stanowi sankcję niezgodnego z prawem zachowania danego podmiotu. Grzywna lub kara pieniężna wiąże się zawsze z niewypełnieniem nałożonych przez ustawodawcę wymogów, ważnych z punktu widzenia właściwego funkcjonowania życia społecznego. W ocenie organu brak w niniejszej sprawie jest przesłanki interesu publicznego do umorzenia ww. kary pieniężnej nałożonej w drodze mandatu karnego. Penalizacja przestrzegania przepisów ustawy o transporcie drogowym prowadzi do poprawy bezpieczeństwa na drogach. Organ podkreślił, iż poza wyjątkowymi i szczególnymi wypadkami nie należy dopuszczać do sytuacji w której mogłoby powstać społeczne przekonanie, że naruszenie przepisów prawa nie pociąga za sobą dotkliwych konsekwencji finansowych.

Jak już wspomniano, organ w ramach dyspozycji art. 56 i art. 57 u.f.p. nie musiał, a jedynie mógł przychylić się do wniosku strony. Podejmowanie decyzji o charakterze uznaniowym nie zwalnia oczywiście organu z obowiązku zebrania i wyczerpującego rozważenia zebranego materiału dowodowego. W przedmiotowej sprawie organ rozpatrzył w pełni przedstawiony przez skarżącego materiał dowodowy, jednak nie znalazł podstaw do zastosowania ulgi w postaci umorzenia należności w całości oraz w części. Rozstrzygnięcie nie miało charakteru dowolnego, lecz było wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.), wszechstronnego zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), zaś zaskarżona decyzja odpowiada wymogom określonym w art. 107 § 1 i 3 k.p.a.

W skardze – postulującej uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego – zarzucono naruszenie następujących przepisów :

a) błędną wykładnię a w rezultacie niewłaściwe zastosowanie art. 56 ust. 1 pkt 5 oraz art. 57 u.f.p. poprzez przyjęcie, iż nie zachodzi ważny interes dłużnika uzasadniający umorzenie nałożonej na niego kary w całości lub w części, a osiągane przez niego dochody umożliwiają mu jej uiszczenie;

b) art. 7 k.p.a. poprzez brak obiektywizmu przy rozpoznaniu sprawy, nie uwzględnienie interesu skarżącego oraz tendencyjność przy kalkulowaniu jego sytuacji majątkowej.

W motywach Skarżący zwrócił uwagę, że zaskarżona decyzja z dnia [...] sierpnia 2015 roku nadal nosi znamiona dowolności, a całokształt podejmowanych przez organ działań należy ocenić jako tendencyjny i ukierunkowany nie na merytoryczne i obiektywne rozpoznanie wniosku Skarżącego, lecz na wyegzekwowanie za wszelką cenę kary pieniężnej w jej pełnej wysokości.

Jaskrawym przejawem powyższej tezy – zdaniem Strony – jest sposób w jaki organ dokonał oszacowania sytuacji majątkowej skarżącego. Już samo zsumowanie wskazanych przez skarżącego wydatków daje kwotę 2886 złotych, która w sposób ewidentny przewyższa osiągane przez jego gospodarstwo dochody, wynoszące 2673,48 złotych. Organ trafnie przyjmuje jedynie tę ostatnią wartość. W przypadku pierwszej z nich dokonuje natomiast zadziwiającej ekwilibrystyki, stosując wyliczenie zasługujące na miano ,,kreatywnej księgowości". Z niewyjaśnionych bliżej przyczyn, organ liczy bowiem dochody skarżącego jak sumę emerytur otrzymywanych miesięcznie zarówno przez niego, jak i przez jego żonę, wydatki natomiast kalkulowane są już jednak przy użyciu dziwnej metody, zdającej się de facto negować istnienie małżonki skarżącego z równoczesnym ustaleniem, że może się ona obyć bez pożywienia. W ten tylko sposób można bowiem wytłumaczyć, dlaczego zadeklarowana przez skarżącego kwota wydatków na żywność została zmniejszona o połowę. Dalej zwrócono uwagę, iż osoba dorosła nie jest w stanie wyżywić się za kwotę 10 złotych dziennie. Co więcej organ zupełnie ignoruje fakt, iż wskazana kwota wydatków na leki w wysokości 306,68 złotych odnosi się wyłącznie do jednej osoby, co zostało zresztą wyraźnie zaznaczone w oświadczeniu z dnia 30 czerwca 2015 roku. Organ nie wyjaśnił również, dlaczego w swych wyliczeniach dotyczących miesięcznych wydatków skarżącego, które dały mu kwotę 2184,66, złotych zupełnie pominął wydatki na rehabilitację w kwocie 200 złotych oraz wydatki na odzież w kwocie 100 złotych. Skarżący w tej sytuacji może się jedynie domyślać, iż organ zdaje się traktować rehabilitację i wydatki na lekarstwa jako pojęcia tożsame, co oceniane być musi jako przejaw złej woli i wspomnianego już tendencyjnego rozpoznania wniosku. W konsekwencji podana przez organ kwota 488,82 złotych, jaka ma rzekomo pozostawać co miesiąc do swobodnej dyspozycji skarżącego, nie znajduje jakiegokolwiek oparcia w faktach i jest jedynie świadectwem dowolności organu przy rozpoznawaniu sprawy.

Co więcej organ pomimo argumentacji wyrażonej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 10 marca 2015 roku (sygn. akt V SA/Wa 2299/14), nadal konsekwentnie zdaje się nadawać interesowi publicznemu rangę nieproporcjonalnie wyższą w stosunku do interesu dłużnika, co równoznaczne jest z błędną wykładnią art. 56 ust. 1 pkt 5 u.f.p. Organ zdaje się bowiem zupełnie pomijać fakt, iż możliwości zarobkowe osoby w wieku 77 lat, obciążonej poważnymi schorzeniami o chronicznym charakterze, są de facto żadne. Uprawnionym jest tym samym założenie, iż osiągane przez skarżącego dochody będą miały na przestrzeni czasu charakter stały, podczas gdy ponoszone przez niego wydatki, związane między innymi z kosztami leczenia, będą przejawiały tendencję wzrostową. Argumentacja organu zdaje się przy tym zupełnie tracić z pola widzenia wysokość nałożonej na skarżącego kary pieniężnej, która jest sumą niebagatelną, znacznie przekraczającą nie tylko miesięczne dochody skarżącego, ale również poziom przeciętnych miesięcznych wynagrodzeń w Polsce. Organ co prawda wskazuje, iż egzekucja kary ma na celu poprawę bezpieczeństwa na drogach, akcentując jej prewencyjny charakter, jest to jednakże stanowisko zgoła irracjonalne.

Uwarunkowania osobiste skarżącego w istocie wykluczają go bowiem z kierowania pojazdami mechanicznymi. Co więcej, nałożona na niego kara nie miała związku z naruszeniem zasad bezpieczeństwa w ruchu drogowym. Tym samym nie sposób przyjąć, aby organ wykazał istnienie interesu publicznego przemawiającego za wydaniem decyzji odmownej. Z przedstawioną argumentacja organu można byłoby się zgodzić bowiem jedynie wówczas, gdyby odnosiła się ona do osoby w pełni sil fizycznych, która nadal byłaby aktywnym kierowcą, oraz co do której zachodziłoby uzasadnione przypuszczenie, iż może ona stwarzać zagrożenie dla bezpieczeństwa w ruchu drogowym, np. mając na uwadze jej postawę, osobiste uwarunkowania oraz czyn, za który nałożona na nią karę.

W odpowiedzi na skargę – żądając jej oddalenia – podniesiono argumenty zbieżne z motywami decyzji i oderwane od stanu faktycznego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje :

Skarga jest zasadna.

Na wstępie wskazać trzeba, że w art. 56 ust. 1 ufp ustawodawca określił enumeratywnie zamknięty katalog przesłanek warunkujących umorzenie należności określonych w art. 55 ufp. Przepisy te stosownie do unormowania art. 64 ufp mają zastosowanie do należności określonych w art. 60 ufp, w tym wskazanych w art. 60 pkt 7 ufp nieopodatkowanych należności budżetowych o charakterze publiczno-prawnym pobieranych przez państwowe jednostki budżetowe, do których należą kary pieniężne. Umorzenia należności i związana z nią swoboda podejmowania decyzji możliwa jest zatem po zaistnieniu w sprawie co najmniej jednej z przesłanek wymienionych w art. 56 ust. 1 ufp.

Przy rozpatrywaniu sprawy i wydaniu rozstrzygnięcia, jak podkreślono w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, Organ korzystał ze swobody uznania administracyjnego na co wskazują zawarte w art. 64 i art. 55 ufp sformułowania "może udzielać", "mogą być umarzane". Powyższe oznacza, że Organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem - w przypadku stwierdzenia przesłanki - uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Tak pozostawiony luz decyzyjny jest konieczny ze względu na to, iż nie da się przewidzieć wszystkich sytuacji związanych z "ważnym interesem publicznym" bądź "ważnym interesem dłużnika". Oczywistym przy tym jest, że wydanie aktu uznaniowego poprzedzać winno należyte zgromadzenie i przeanalizowanie materiału dowodowego, prawidłowe ustalenie stanu faktycznego i przeprowadzenie wnioskowania opartego na zasadach logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego. Wszystkie te elementy winny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu podjętej decyzji. Stanowisko takie zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 września 2014 r. sygn. akt II GSK 1076/13. Ponadto Sąd ten zaznaczył, że rozstrzygnięcie nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 kpa) wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 kpa), zaś decyzja winna spełniać wymogi określone w art. 107 § 1 i § 3 kpa.

W tym miejscu należy zauważyć, że w sądownictwie administracyjnym poddano weryfikacji dotychczasowe rozumienie uznania administracyjnego, jako uzależnioną jedynie od woli organu administracji możliwość wyboru sposobu rozstrzygnięcia sprawy. W wyroku z dnia 11 czerwca 1981 r., sygn. akt SA 820/81, opubl. ONSA 1981, nr 1, poz. 57, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że zakres swobody organu administracji, wynikający z przepisów prawa materialnego, jest ograniczony ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, w tym art. 7 k.p.a., co oznacza, że treść i zakres ochrony słusznego interesu indywidualnego w działaniach organów sięgają do granic kolizji z interesem społecznym.

Z treści art. 64 ust. 1 oraz art. 55 i 56 u.f.p. wynika, że decyzje wydane na podstawie tych przepisów mają charakter uznaniowy. Uznanie administracyjne charakteryzuje się tym, że organ administracji publicznej ma możliwość wyboru pozytywnego lub negatywnego dla strony rozstrzygnięcia. W związku z tym obowiązkiem organu orzekającego jest podejmowanie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, jak i załatwienie sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywatela. Oczywistym jest więc, że wydanie aktu uznaniowego poprzedzać winno należyte zgromadzenie i przeanalizowanie materiału dowodowego, prawidłowe ustalenie stanu faktycznego i przeprowadzenie wnioskowania opartego na zasadach logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego. Wszystkie te elementy winny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu podjętej decyzji.

Działanie w ramach uznania administracyjnego nakłada na organ obowiązek wyważenia interesu publicznego z indywidualnym interesem strony, gdyż zobowiązuje go do tego art. 2 Konstytucji RP w każdym przypadku, w którym w sprawie ma zastosowanie norma prawna uzależniająca załatwienie sprawy od tzw. uznania administracyjnego. Decyzja o charakterze uznaniowym musi więc odpowiednio wyważać interesy przeciwstawnych stron - interesu obywatela z interesem publicznym, kierując się przy tym proporcjonalnością uwzględnienia obu rodzajów interesów (por. wyroki NSA z dnia 22 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 182/12, z dnia 21 stycznia 2012 r., sygn. akt II GSK 1632/12 i z dnia 24 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 335/13, opubl. orzeczenia.nsa.gov.pl). W państwie prawa nie ma miejsca dla mechanicznie i sztywno pojmowanej nadrzędności interesu ogólnego nad interesem indywidualnym, o ile ten ostatni można uznać za słuszny interes. Oznacza to, że w każdym przypadku organ ma obowiązek wskazać nie tylko, o jaki interes ogólny (publiczny) chodzi, ale także, że jest on na tyle ważny i znaczący, iż bezwzględnie wymaga ograniczenia uprawnień indywidualnych obywateli (por. wyrok SN z dnia 18 listopada 1993 r., sygn. akt III ARN 49/93, opubl. OSNCP 1994/9/181).

Sprawa niniejsza została zainicjowana wnioskiem o umorzenie kary pieniężnej w kwocie 10.000 zł. Zdaniem Organu brak ku temu podstaw, albowiem wydanie pozytywnej decyzji premiowałoby osoby, które nie zastosowały się do obowiązku uiszczenia kary pieniężnej, zwłaszcza w sytuacji, kiedy wnioskodawcy i jego małżonkowi – po odliczeniu wydatków - pozostaje miesięcznie kwota 488,82 zł.

Nadto – zdaniem Organu – sytuacja życiowa i majątkowa Wnioskodawcy nie wskazują, by w sposób trwały nie posiadał możliwości płatniczych.

Takie stanowisko Organu, w świetle tego, co wyżej wskazano nie zasługuje na aprobatę. Jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych, przepisy będące podstawą rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, tj. art. 55, art. 56, art. 60 pkt 7, art. 61 ust. 1 pkt 5 oraz art. 64 ufp, nie wykluczają możliwości umarzania należności pochodzących z niezapłaconych kar pieniężnych. Skoro tak jest, to podstawą odmowy umorzenia tych zobowiązań na rzecz budżetu nie może być argumentacja odwołująca się do karno-administracyjnego charakteru należności objętej postępowaniem, w tym zasad nieuchronności odpowiedzialności. Zatem, jak wskazuje się w judykaturze, dla wydania decyzji w sprawie umorzenia należności w trybie art. 55 w zw. z art. 64 ust. 1 u.f.p. nie ma znaczenia karnoprawny charakter należności, ocena postawy wnioskodawcy oraz wychowawczy charakter ciążącej na nim należności (por. wyroki NSA z dnia 3 grudnia 2012 r., sygn. akt II GSK 1227/12; z dnia 21 stycznia 2014 r., II GSK 1632/12 oraz z dnia 24 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 335/13, opubl. orzeczenia.nsa.gov.pl). Zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie, argumentacja odmowna nie może też zasadzać się na stanowisku, iż umorzenie należności z tytułu kary pieniężnej naruszałoby zasadę sprawiedliwości i równości wobec prawa. Zaprezentowane w decyzji stanowisko Organu wskazuje więc na negowanie zasadności stosowania ulgi poprzez umorzenie należności o charakterze karnym.

Główny Inspektor Transportu Drogowego powołuje się z zaskarżanej decyzji właśnie na interes publiczny. Jakkolwiek jednak w interesie publicznym leży, by wszyscy zobowiązani wywiązywali się z zapłaty należności stanowiących dochód państwa to interes publiczny należy rozumieć nie tylko jako potrzebę zapewnienia maksymalnych środków po stronie dochodów w budżecie państwa, ale też jako ograniczanie jego ewentualnych wydatków np. na zasiłki dla bezrobotnych czy pomoc społeczną (wyrok NSA z dnia 30 maja 2001 r. sygn. akt III SA 830/00).

NSA w wyroku z dnia 20 marca 2007 r. sygn. akt II GSK 345/06 (Lex nr 321267) podkreślił, że "(...) gdy ustawodawca przewidział możliwość zastosowania umorzenia należności w uzasadnionych wypadkach organ odmawiając zastosowania tej instytucji zobowiązany był należycie wskazać, że okoliczności konkretnej sprawy nie uzasadniają potraktowania jej w sposób szczególny (...). Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego pozbawianego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych do środków pomocy państwa, nie jest bowiem zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym; (...) norma prawna, która dopuszcza umorzenie należności w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, wobec permanentnie niezadowalającego stanu finansów ubezpieczeń społecznych, nie znalazłaby w praktyce ogóle zastosowania. Takie rozumienie byłoby natomiast sprzeczne ze społeczną funkcją omawianej instytucji prawnej" (zob. też wyrok NSA z dnia 21 maja 2009 r., II GSK 1045/08).

Na szczęście rodzina skarżącego nie musi korzystać z pomocy Państwa ale rygorystyczne wyegzekwowanie należności może do tego doprowadzić.

Należy zwrócić również uwagę na fakt, iż pojęcie "interes dłużnika" lub "interes publiczny" nie zostało zdefiniowane w ustawie o finansach publicznych. Przy wykładni tego przepisu należy zatem posłużyć się orzecznictwem sądów administracyjnych ukształtowanym w sprawach podatkowych. W orzecznictwie wykreowany jest pogląd, że skoro umorzenie należności jest instytucją nadzwyczajną, odstępstwem od zasady regulowania należności, to ważny interes dłużnika winien być utożsamiany przede wszystkim (ale nie tylko) z sytuacjami nadzwyczajnymi, losowymi takimi jak klęski żywiołowe powodujące utratę majątku, trwałą niezdolnością do zarobkowania wywołana kalectwem, chorobą. Za ważny interes podatnika można uznać także normalną sytuacje ekonomiczną, w tym wysokość uzyskiwanych przez stronę dochodów, konieczność ponoszenia określonych wydatków, np. związanych z kosztami leczenia członków rodziny skarżącego (wyrok NSA z dnia 2 września 1999 r., sygn. akt SA/Sz 1753/98; wyrok NSA z dnia 31 stycznia 2006 r., sygn. akt I FSK 570/05).

O "ważnym interesie zobowiązanego" może decydować zatem sytuacja ekonomiczna, możliwość zarobkowania, sytuacja zdrowotna, rodzinna jak również skutki ekonomiczne, jakie wystąpią w wyniku realizacji obciążenia dla niego i jego najbliższej rodziny. Judykaty te odnoszą się do sytuacji rodziny Skarżącego.

Na uwagę zasługuje fakt, iż Główny Inspektor Transportu Drogowego dokonał błędnego wyliczenia dochodu mojego gospodarstwa domowego, przez co naruszył art. 7 w zw. z art. 77 § 1 kpa. Organ administracji publicznej jest bowiem obowiązany kierować się zasadą prawdy obiektywnej także wówczas, gdy decyzja wydana w sprawie indywidualnej ma charakter uznaniowy. Korzystanie z uznania administracyjnego oznacza, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Wybór taki nie może być jednak dowolny. Musi on wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Kontrola decyzji uznaniowej polega w szczególności na sprawdzeniu czy jej wydanie poprzedzone było prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy (wyrok NSA z dnia 2 lutego 1996 r., sygn. akt II SA 2875/95).

W ocenie Sądu brak jest podstaw aby uznać, że wymóg prawidłowego wyjaśnienia stanu faktycznego został zrealizowany. Przede wszystkim zwrócić uwagę należy na to, że Organ zestawiając ,,Oświadczenie o majątku, dochodach i źródłach utrzymania składane jako załącznik do wniosku" - datowane 30 czerwca 2015 r., złożone z klauzulą pouczenia o odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania (art. 233 k.k.) całkowicie je eliminuje jako podstawę ustaleń faktycznych, przyznając pryzmat pismu – z tej samej daty, które zostało skierowane przez Skarżącego do Głównego Inspektora Transportu Drogowego i czyni na podstawie dokumentu prywatnego całkowicie dowolne ustalenia. W szczególności na k.6 uzasadnienia decyzji wskazuje, że łączna kwota tych wydatków wynosi 2184,66 zł.

Jeżeli weźmie się dochody małżonków (tj. ich emerytury), to w skali miesiąca wynoszą 2673,48 zł. Bilansując te kwoty – zdaniem Organu – pozostaje 488,82 zł nadwyżki.

Organ zupełnie nie dostrzegł, że oprócz wydatków wspólnych (jak np. czynsz, energia elektryczna itp.) są wydatki ujęte indywidualnie jak np. żywność 800 zł – wyraźnie zaznaczono ,,jedna osoba" – vide ostatnia strona pisma Skarżącego z dnia 30 czerwca 2015 r.

Jest oczywiste, że gdyby przyjąć – jak chciałby Organ – że jest to kwota wystarczająca na wyżywienia obojga małżonków, to jest to niemożliwe, albowiem gdy się przyjmie, że miesiąc odpowiada 31 dniom, to dziennie każde z nich mogłoby przeznaczyć na żywność ok. 13 zł ( śniadanie, obiad, kolacja).

Mając na względzie powyższe – w ocenie Sądu – kwota na wyżywienie - z racji ograniczenia jej do swojej osoby przez wnioskodawcę – powinna być zdecydowanie wyższa. W ocenie Sądu bardziej zbliżone do rzeczywistości są wydatki wskazane w oświadczeniu złożonym pod rygorem odpowiedzialności z art. 233 k.k. i wynoszą one 2886 zł miesięcznie. Tam np. wskazano, że wydatki na żywność zamykają się kwotą 1200 zł, co należy uznać za racjonalne.

Wadą ustaleń faktycznych jest to, że Organ nie ocenił składowych sum poszczególnych wydatków w obu zestawieniach pod kątem ich racjonalności i wysokości. Przywołując wcześniejszy przykład np. wydatki na żywność wskazana w formularzu, to kwota 1200 zł, zaś w piśmie prywatnym 800 zł. Próżno szukać w uzasadnieniu przyczyny, dla których na potrzeb dokonania ustaleń faktycznych przyjęto tę drugą kwotę odnoszącą się jedynie do wnioskodawcy, z pominięciem wyżywienia jego małżonki, co trafnie zostało zanegowane w uzasadnieniu skargi.

W ocenie Sądu znaczna kwota nałożonego na stronę zobowiązania, może uzasadniać umorzenie należności w przedmiotowej sprawie. Organ dalej stwierdza, że takie rozstrzygnięcie stanowiłoby w istocie premiowanie strony, która nie zastosowała się do obowiązku uiszczenia kary pieniężnej. Jednakże jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 lipca 2015 r., sygn. II GSK 1341/14 przepisy będące podstawą rozstrzygnięcia (...), tj. art. 55, art. 56 ust. 1 pkt 3 i 5 oraz art. 64 ust. 1 u.p.f., nie wykluczają możliwości umarzania należności pochodzących z niezapłaconych kar. Skoro tak jest, to podstawą odmowy umorzenia tych zobowiązań na rzecz budżetu nie może być argumentacja odwołująca się do oceny postawy ubiegającego się o umorzenie oraz charakter należności objętej postępowaniem. Zatem dla wydania decyzji w sprawie umorzenia należności (...) nie ma znaczenia także ocena postawy wnioskodawcy oraz wychowawczy charakter ciążącej na nim należności (wyroki NSA z dnia 3 grudnia 2013 r., sygn. akt II GSK 1227/12, z dnia 21 stycznia 2014 r., sygn. akt II GSK 1632/12, z dnia 24 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 335/13).

Główny Inspektor Transportu Drogowego pomimo sporządzenia uzasadnienia dokonał tego niekompletnie, poprzez co naruszył zasadę zawartą w art. 11 kpa. Przepis ten zawiera postulat zobowiązujący organ do sporządzania uzasadnienia w taki sposób, aby wyrażone były motywy działania organu, celowość, racjonalność oraz słuszność postępowania, aby doprowadzić do takiej sytuacji, w której strona wykona decyzję bez konieczności użycia przymusu, który jest ostatecznością. Ponadto w przypadku decyzji uznaniowych, gdzie rozważana jest kwestia ważnego interesu publicznego lub interesu dłużnika, w szczególności, gdy decyzja jest dla strony niekorzystna, organ zobowiązany jest w sposób wyczerpujący wyjaśnić przyczyny i przebieg przeprowadzonego rozumowania (wyr. NSA z dnia 4 września 2014 r., sygn. akt II GSK 1076/13). Organ w uzasadnieniu dowolnie ustalił stan faktyczny, a zatem nie dokonał szczegółowej analizy sytuacji majątkowej Skarżącego. Ograniczył się jedynie do stwierdzenia, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzi przesłanka z art. 56 ust. 1 pkt 5 ufp., co wymaga pogłębionej analizy z uwzględnieniem powyższych wskazań Sądu.

Nie przesądzając treści rozstrzygnięcia – widząc potrzebę uwzględnienia powyższych sugestii Sądu – należało w myśl art. 145 § 1 pkt 1 a i c p.p.s.a. orzec jak w sentencji. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy wziąć należy pod uwagę powyższe rozważania.