Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 436/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2011-10-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6040 Wyrób, rozlew i obrót alkoholami
Hasła tematyczne: Przeciwdziałanie alkoholizmowi
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 60, art. 206
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
article: art. 18 ust. 7 pkt 5 i ust. 10 pkt 2
journal: Dz.U. 2007 nr 70 poz 473
law: Ustawa z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi - tekst jedn.
article: art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 81, art. 10 § 1, art. 101 § 1 i § 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Sędzia WSA Elwira Brychcy Protokolant St. sekr. sądowy Katarzyna Sierszeńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 października 2011 r. sprawy ze skargi M.B. prowadzącej działalność gospodarczą pod firmą Sklep Wielobranżowy M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] 2011 r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych; I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] 2011 r. Nr [...], II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana, III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. na rzecz skarżącej kwotę [...]- ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta P. decyzją z dnia [...] 2011 r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 18 ust. 10 pkt 2 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz. U. z 2007 r. Nr 70, poz. 473) cofnął M. B. prowadzącej sklep wielobranżowy w P. przy ul. Ż. zezwolenie nr [...] z dnia [...] 2008 r. na sprzedaż napojów alkoholowych zawierających powyżej 18% przeznaczonych do spożycia poza miejscem sprzedaży w sklepie przy ul. Ż. w P..

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, ze wszczął postępowanie z urzędu z powodu braku ważnego tytułu prawnego do korzystania z lokalu, stanowiącego punkt sprzedaży napojów alkoholowych. Stwierdzono, że w aktach sprawy znajduje się umowa użyczenia przedmiotowego lokalu z dnia [...] 2008 r. zawarta pomiędzy M. B. a M. B. i M. B.. Tymczasem współwłaściciel tej nieruchomości S. P.-B., co wynika z przedłożonego odpisu z księgi wieczystej z dnia [...] 2006 r. powiadomiła organ, że jej mąż M. B. zmarł. Wobec powyższego pismem z dnia [...] 2010 r. wezwano M. B. do uzupełnienia aktualnej zgody na użytkowanie lokalu.

Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 18 ust. 7 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi warunkiem prowadzenia sprzedaży napojów alkoholowych do spożycia w miejscu sprzedaży lub poza miejscem sprzedaży jest posiadanie tytułu prawnego do korzystania z lokalu stanowiącego punkt sprzedaży. Natomiast zgodnie z art. 18 ust. 10 pkt 2 ostatnio powołanej ustawy zezwolenie na sprzedaż napojów alkoholowych cofa się w przypadku nieprzestrzegania określonych w ustawie warunków sprzedaży napojów alkoholowych. Mając na uwadze, że M. B. nie przedłożyła aktualnej zgody współwłaścicieli lokalu tj. S. P.-B. oraz M. B., a więc nie posiada ważnego tytułu prawnego do zajmowania lokalu przy ul. Ż. w P. orzeczono o cofnięciu wydanego zezwolenia.

M. B. wniosła odwołanie od powyższej decyzji, żądając jej uchylenia. Podniosła, iż wraz z mężem M. B. są współwłaścicielami ½ udziału nieruchomości przy ul. Ż. w P., tymczasem organ przyjął, że nie posiada tytułu prawnego do lokalu, w którym prowadzi sklep. Wskazała, że umowa użyczenia z [...] 2008 r. posiada podpisy współwłaścicieli nieruchomości, których życzył sobie organ i który ją zaakceptował. Współudział S. P.-B. w nieruchomości był ukrywany (zatajony). Odwołująca wraz z mężem dowiedzieli się o nim dopiero w lutym 2008 r., a roszczenia S. P.-B. powstały po śmierci syna M. [...] 2010 r. Odwołująca nadmieniła, że synowa nigdy nie wniosła żadnych nakładów finansowych do nieruchomości. Ponadto do odwołania dołączyła umowę darowizny zawartej z synem M. B., z której wynika, że z dniem [...] 2008 r. wraz z mężem stali się współwłaścicielami przedmiotowej nieruchomości. Odwołująca załączyła również zgodę męża na prowadzenie przedmiotowej działalności. M. B. wskazała też, że jej syn M. zmarł [...] 2010 r. i aktualnie toczy się postępowanie spadkowe po nim. W postępowaniu tym odwołująca wraz z mężem występują jako spadkobiercy ustawowi. Zaznaczyła, że S. P.-B. jest jedynie współwłaścicielką ¼ udziału w nieruchomości i nie posiada prawa do zwykłego zarządu nieruchomością. W tej sytuacji, zdaniem odwołującej, posiada ona tytuł prawny do przedmiotowej nieruchomości, w tym lokalu handlowego, w którym prowadzi działalność.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...] 2011 r. Nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzją. Organ odwoławczy przytoczył przepis art. 18 ust. 7 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi i stwierdził, że skoro nieruchomość, na której znajduje się przedmiotowy lokal stanowi współwłasność, winna mieć na sprzedaż alkoholu zgodę wszystkich współwłaścicieli. W chwili wydawania zezwolenia S. P.-B. jako współwłaścicielka nieruchomości winna również udzielić zgody, składając wraz z pozostałymi współwłaścicielami podpis na umowie użyczenia lub udzielić pełnomocnictwa mężowi do działania w jej imieniu. Skoro zaś M. B., pomimo wezwania organu I instancji, nie przedstawiła po śmierci syna M. B. zgody S. P.-B. na użytkowanie lokalu, to przyjąć należało, że nie posiada ona tytułu prawnego do zajmowanego lokalu , w którym sprzedaje alkohol. W związku z tym Kolegium uznało, że uzasadnione było, zważywszy na treść przepisu art. 18 ust. 10 pkt 2 ustawy o wychowaniu w trzeźwości (...) cofnięcie przedmiotowego zezwolenia.

M. B., reprezentowana przez radcę prawnego, wniosła skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P.. Zarzuciła organowi odwoławczemu:

1. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, przez niewłaściwe zastosowanie art. 18 ust. 10 pkt 2 w zw. z art. 18 ust. 7 pkt 5 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi w związku z art. 206 i art. 60 kodeksu cywilnego przez uznanie, że skarżąca nie posiada ważnego tytułu prawnego do korzystania z lokalu stanowiącego punkt sprzedaży napojów alkoholowych,

2. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.

1) art. 97 § 1 pkt 4 kpa przez niezawieszenie postępowania w sprawie w sytuacji, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależało od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny sąd,

2) art. 101 § 1 i 3 kpa przez nierozpatrzenie wniosku strony skarżącej o zawieszenie postępowania i art. 6, 7 i 8 kpa przez naruszenie przez organ administracji publicznej zasady działania na podstawie przepisów prawa oraz zasady prowadzenie postępowania w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej przez nierozpatrzenie wniosku strony o zawieszenie postępowania w formie postanowienia, co w konsekwencji pozbawiło skarżącą możliwości poddania rozstrzygnięcia kontroli w administracyjnym toku instancji oraz ustalenie błędnego stanu faktycznego sprawy, który legł u podstaw wydania zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, iż zaraz po wszczęciu postępowania w sprawie cofnięcia zezwolenia skarżąca pismem z dnia 23 grudnia 2010 r. złożyła wniosek o zawieszenie postępowania z uwagi na toczące się w Sądzie Rejonowym w P. postępowania spadkowe po współwłaścicielu nieruchomości, synu skarżącej – M. B., do czasu wydania prawomocnego rozstrzygnięcia w przedmiocie podziału majątku spadkowego, jak również toczące się postępowanie przygotowawcze w Prokuraturze. Wniosek w przedmiocie zawieszenia postępowania administracyjnego skarżąca podtrzymała w uzupełniającym piśmie z dnia 12 stycznia 2011 r., wskazując jednocześnie, że S. P.-B. ukrywała przez lata, że posiada ¼ udziałów we współwłasności nieruchomości.

Skarżąca wskazała, że ustawa o wychowaniu w trzeźwości (...) nie definiuje pojęcia "tytuł prawny" do lokalu, wobec czego w grę wchodzi znaczenie tego pojęcia, jakie wynika z systemu prawa, tworzonego przez całokształt obowiązujących przepisów. Pojęcie tytułu prawnego jest pojęciem bardzo szerokim, gdyż może to być zarówno tytuł o charakterze prawnorzeczowym (własność, wieczyste użytkowanie), jak i tytuł o charakterze obligacyjnym, wynikający z zawartej przez wnioskodawcę umowy (np. umowy najmu, dzierżawy, użyczenia, czy innych umów). W związku z tym, wbrew stanowisku organu, skarżąca w dacie złożenia wniosku o wydanie zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych, jak i w okresie późniejszym posiadała i nadal posiada ważny tytuł prawny do korzystania z przedmiotowego lokalu. Tytuł ten wynikał początkowo z przedłożonej organowi I instancji umowy użyczenia lokalu z dnia [...] 2008 r. podpisanej, według najlepszej wiedzy skarżącej, przez wszystkich współwłaścicieli nieruchomości – M. B. i M. B., od dnia [...] 2009 r. zaś z prawa współwłasności nieruchomości, na której przedmiotowy lokal jest usytuowany. Fakt, iż udział S. P.-B. we współwłasności nieruchomości, nabyty na mocy umowy rozszerzającej ustrój wspólności majątkowej małżeńskiej, został przez nią zatajony w dacie złożenia wniosku o wydanie zezwolenia nie powinien wpływać negatywnie na prawo skarżącej do korzystania z przedmiotowego lokalu, skoro S. P.-B. po otrzymaniu przez skarżącą zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych przez okres 2,5 roku, aż do śmierci męża – M. B., w sposób dorozumiany godziła się na korzystanie przez skarżącą z lokalu i sprzedaż w nim napojów alkoholowych. Stosownie zaś do art. 60 kc wola osoby dokonującej czynności prawnej może być wyrażona przez każde zachowanie się tej osoby, który ujawnia jej wolę w sposób ostateczny. Z tych względów za mylne należy uznać stanowisko organów, iż S. P.-B. nie wyraziła zgody na korzystanie przez skarżącą z lokalu stanowiącego punkt sprzedaży napojów alkoholowych w lokalu przy ulicy Ż.

Zgodnie z art. 140 kodeksu cywilnego w granicach określonych przez ustawy i zasady współżycia społecznego właściciel może, z wyłączeniem innych osób, korzystać rzeczy zgodnie ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem swego prawa, w szczególności może pobierać pożytki i inne dochody z rzeczy. W tym samych granicach może rozporządzać rzeczą. Stosownie do art. 195 kc własność tej samej rzeczy może przysługiwać niepodzielnie kilku osobom (współwłasność). W myśl zaś art. 206 kc każdy ze współwłaścicieli jest uprawniony do współposiadania rzeczy wspólnej oraz do korzystania z niej w takim zakresie, jaki daje się pogodzić ze współposiadaniem i korzystaniem z rzeczy przez pozostałych współwłaścicieli. Podkreślić należy, że powołany przepis art. 206 k.c. ma charakter dyspozytywny, albowiem współwłaściciele rzeczy wspólnej mogą ustalić inny sposób korzystania z tej rzeczy. W szczególności dopuszczalne jest dokonanie podziału quoad usum, tj. wyodrębnienie określonych części rzeczy wspólnej do wyłącznego korzystania przez poszczególnych współwłaścicieli.

W związku z powyższym – zdaniem skarżącej - uprawnienia wynikające z zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych nie naruszają prawa własności S. P.-B. do posiadania i korzystania z nieruchomości wspólnej. Istotne jest, że ani w momencie ubiegania się skarżącej o wydanie zezwolenie na sprzedaż napojów alkoholowych, ani w okresie korzystania z tego zezwolenia przez skarżącą S. P.-B. nie kwestionowała tytułu prawnego skarżącej do posiadania i korzystania z lokalu stanowiącego punkt sprzedaży napojów alkoholowych. Wynikało to z faktu, że współwłaściciele nieruchomości, na której znajduje się wskazany lokal, określili konkretny sposób korzystania z tej nieruchomości przez poszczególnych współwłaścicieli, wyłączając w tym zakresie zastosowanie art. 206 kc przez dokonanie podziału rzeczy wspólnej - nieruchomości gruntowej zabudowanej położonej w P. przy ulicy Ż. do wyłącznego korzystania. Porozumienie to polegało na przyznaniu poszczególnym współwłaścicielom wyłącznego prawa do korzystania z określonej części nieruchomości budynkowej posadowionej na wskazanej nieruchomości, w ten sposób, że jej współwłaściciele: Skarżąca – M. B. oraz jej mąż – M. B., posiadający 1/2 udziałów we współwłasności nieruchomości, otrzymali do wyłącznego korzystania wyodrębnioną część nieruchomości na parterze budynku o powierzchni ok. 40 m2, stanowiącą faktycznie odrębny lokal (z osobnym wejściem), w którym Skarżąca prowadzi działalność gospodarczą pod firmę "Sklep Wielobranżowy". Pozostali współwłaściciele w 1/4 części nieruchomości – M. B. oraz S. P.-B. zajęli do wyłącznego korzystania dwa piętra budynku, o łącznej pow. ok. 120 m2. Tym samym współwłaściciele przedmiotowej nieruchomości dokonali tzw. podziału quoad usum, czyli podziału rzeczy wspólnej do korzystania przez przyznanie poszczególnym współwłaścicielom określonej części nieruchomości do wyłącznego korzystania. Umowa w powyższym zakresie, choć nie została zawarta w formie pisemnej, była respektowana przez wszystkich współwłaścicieli nieruchomości począwszy od 2008 roku. Zgodnie zaś ze stanowiskiem judykatury korzystanie przez poszczególnych współwłaścicieli w sposób wyłączny z określonych lokali mieszkalnych znajdujących się we wspólnej nieruchomości, przy aprobowaniu tego stanu przez wszystkich współwłaścicieli, stanowi zachowanie mogące zostać poczytane za dorozumiane złożenie oświadczeń woli składających się na umowę o podział rzeczy wspólnej do korzystania (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 lutego 2004 r., IV CK 17/03, Lex nr 479366). Podkreślenie przy tym wymaga okoliczność, że na mocy tej umowy M. B. wraz z S. P.-B. korzystali z przedmiotowej nieruchomości w zakresie przewyższającym przysługujące im udziały we współwłasności nieruchomości.

Ze względu na odrębne uregulowanie sposobu korzystania z nieruchomości wspólnej skarżąca wraz z mężem zyskała wyłączne prawo do korzystania z lokalu, stanowiącego punkt sprzedaży napojów alkoholowych. W świetle poglądów judykatury dokonanie podziału quoad usum ma ten skutek, iż każdy ze współwłaścicieli może podejmować samodzielnie pewne czynności w stosunku do tych części rzeczy wspólnej, z których samodzielnie korzysta. W przypadku lokalu oznacza to, że dopuszczalne jest zawarcie przez korzystającego z niego współwłaściciela umowy użyczenia z osobą trzecią. Umowa taka pozostaje poza granicami czynności dotyczących rzeczy wspólnej, a więc nie może podlegać kwalifikacji jako czynność zwykłego zarządu lub czynność przekraczająca zakres zwykłego zarządu (zob. wyrok SN z dnia 10 lutego 2004 r., IV CK 17/03, MP 2007/14/791).

Odnosząc powyższe rozważania do stanu faktycznego przedmiotowej sprawy wskazano, że skoro skarżąca na mocy dokonanego pomiędzy współwłaścicielami nieruchomości podziału quood usum zyskała wyłączne prawo do korzystania z lokalu stanowiącego punkt sprzedaży napojów alkoholowych, nie sposób uznać, jak to uczyniło Kolegium, iż skarżąca nie posiada ważnego tytułu prawnego do korzystania z tego lokalu w rozumieniu art. 18 ust. 7 pkt 5 ustawy o wychowaniu w trzeźwości (...) z uwagi na brak zgody S. P.-B. oraz M. B. na użytkowanie lokalu. Wobec faktu, że skarżąca posiada wyłączne prawo do korzystania z przedmiotowego lokalu jest oczywiste, iż nie ma ona obowiązku uzyskania późniejszej zgody pozostałych współwłaścicieli na użytkowanie tego lokalu, albowiem może podejmować samodzielnie czynności dotyczące wskazanej części nieruchomości. Zgoda tychże współwłaścicieli została bowiem wyrażona w chwili zawarcia porozumienia w przedmiocie podziału nieruchomości wspólnej do wyłącznego korzystania.

Niezależnie od powyższego skarżąca podnosi, że Kolegium, za organem I instancji, ustaliło błędny stan faktyczny sprawy. Jak wskazała skarżąca w odwołaniu od decyzji, wniesionym w dniu [...] 2011 roku M. B. utracił status współwłaściciela nieruchomości po zawarciu umowy darowizny z dnia [...] 2008r., na mocy której darował on swój udział wynoszący 1/2 części tej nieruchomości swoim rodzicom - M. i M. B.. Pozostała część nieruchomości, na mocy wspólności umownej majątkowej małżeńskiej rozszerzonej, stanowiła współwłasność S. P.-B. oraz M. B., który zmarł w dniu 1 listopada 2010 r. Sposób korzystania z nieruchomości wspólnej był aprobowany przez wszystkich współwłaścicieli, w tym S. P.-B., która dopiero po śmierci męża ujawniła organowi I instancji, iż jest od 2006 r. współwłaścicielką tej nieruchomości. Okoliczność ta jednak nie ma wpływu na fakt posiadania przez skarżącą tytułu prawnego do korzystania z lokalu, stanowiącego punkt sprzedaży napojów alkoholowych, albowiem skarżącej, po dokonaniu podziału quoad usum, przysługuje wyłączne prawo do korzystania z tego lokalu.

Ponadto, zdaniem skarżącej Kolegium wydając zaskarżoną decyzję dopuściło się również naruszenia wskazanych poniżej przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. W przedmiotowej sprawie przed wydaniem przez decyzji organy powinny były rozstrzygnąć kwestię prawa własności nieruchomości, na której znajduje się lokal stanowiący punkt sprzedaży napojów alkoholowych. Organ I instancji uzyskał informację o śmierci współwłaściciela nieruchomości – M. B. już [...] 2010 r. Przed Sądem Rejonowym P. toczy się postępowanie spadkowe po zmarłym ([...] i [...] – sprawa stwierdzenia nabycia spadku oraz [...] – sprawa o spis inwentarza). W toku postępowania administracyjnego, skarżąca w pismach z [...] 2010 r. oraz z [...] 2011 r. wniosła o zawieszenie postępowania w sprawie do czasu wydania przez tenże Sąd prawomocnego orzeczenia w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku oraz podziału majątku spadkowego. Kwestia powyższa miała bowiem decydujący wpływ na określenie stanu prawnego nieruchomości położonej w P. przy ulicy Ż., w tym zwłaszcza prawa do korzystania z lokalu znajdującego się na tej nieruchomości, stanowiącego punkt sprzedaży napojów alkoholowych, bowiem organ administracji publicznej nie jest właściwy do samodzielnego ustalenia kręgu spadkobierców po M. B.. Pomimo wystąpienia w sprawie zagadnienia wstępnego dotyczącego tytułu prawnego do korzystania z lokalu stanowiącego punkt sprzedaży napojów alkoholowych, organ nie zawiesił postępowania administracyjnego, tym samym dopuścił się naruszenia art. 97 § 1 pkt 4 kpa, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Nie rozpatrując zaś wniosku skarżącej w przedmiocie zawieszenia postępowania organ dopuścił się naruszenia przepisu art. 101 § 1 i 3 k.p.a. Zgodnie ze stanowiskiem judykatury, każdy wniosek o zawieszenie postępowania - niezależnie od zasadności takiego żądania - musi być zatem rozpatrzony przez organ w drodze postanowienia.

W ocenie skarżącej organy obu instancji dopuściły się naruszenia zasady praworządności oraz zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, bowiem nie dokonały wszechstronnego i dostatecznego wyjaśnienia okoliczności przedmiotowej sprawy. Świadczy o tym między innymi fakt, że organy te dokonały ustalenia błędnego stanu faktycznego sprawy, wskazując że skarżąca winna przedstawić aktualną zgodę pozostałych współwłaścicieli nieruchomości – S. P.-B. oraz M. B. na użytkowanie lokalu stanowiącego punkt sprzedaży napojów alkoholowych, w sytuacji, gdy M. B. nie jest od roku 2008 współwłaścicielem wskazanej nieruchomości, zaś pomiędzy jej aktualnymi współwłaścicielami została dokonany podział quoad usum rzeczy wspólnej do wyłącznego korzystania. Konsekwencją błędnie ustalonego przez organy stanu faktycznego sprawy było uznanie, iż skarżąca nie posiada ważnego tytułu do korzystania z lokalu stanowiącego punkt sprzedaży napojów alkoholowych, co legło u podstaw wydania zaskarżonej decyzji. Organy naruszyły również zasadę prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej oraz zasady praworządności przez nierozpatrzenie wniosku skarżącej o zawieszenie postępowania w sprawie, co konsekwencji pozbawiło skarżącą możliwości poddania rozstrzygnięcia kontroli w administracyjnym toku instancji. Zarówno organ I, jak i II instancji, w toku postępowania nie odniosły się w jakikolwiek sposób do przedmiotowego wniosku skarżącej, co pozwala na stwierdzenie, iż ani w sposób formalny, ani merytoryczny w ogóle nie rozpatrzyły tego wniosku.

W odpowiedzi Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

W piśmie procesowym z 3 października 2011 r. uczestniczka postępowania S. P.-B. wskazała, że 28 kwietnia 2011 r. zakończyło się postępowanie o nabycie spadku po zmarłym jej mężu M. B., w dowód czego przedłożyła postanowienie Sądu Rejonowego Poznań (sygn. akt [...]), którym stwierdzono, że spadek po zmarłym M. B. na podstawie testamentu notarialnego z dnia [...] 2007 r. nabyła w całości jego żona S. T. P.-B.. Zdaniem uczestniczki postępowania od tego momentu jest ona współwłaścicielką ½ udziału w nieruchomości przy ul. Ż. w P.. Ponadto podniosła, że skarżąca mogła z łatwością ustalić, kto był współwłaścicielem przedmiotowej nieruchomości, bowiem S. P.-B. jako współwłaściciel nieruchomości była ujawniona w księdze wieczystej, o czym świadczy odpis księgi z [...] 2006 r. KW nr [...]. Wskazała też, że nigdy nie wyrażała zgody i nadal nie wyraża na prowadzenie przez skarżącą punktu sprzedaży napojów alkoholowych powyżej 18% w sklepie przy ul. Ż. w P..

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skargę okazała się uzasadniona.

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontrolę zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Zgodnie z art. 134 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl zaś przepisu art. 145 § 1 p.p.s.a., Sąd uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie i orzeka o ich uchyleniu w sytuacji, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...]2011 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] 2011 r., którą to cofnięto M. B. zezwolenie na sprzedaż napojów alkoholowych o zawartości alkoholu powyżej 18% w sklepie wielobranżowym w P. przy ul. Ż.. Organy uznały, że skarżąca nie posiada tytułu prawnego do przedmiotowego lokalu, w którym w oparciu o wydane zezwolenie nr [...] z dnia [...] 2008 r. sprzedaje napoje alkoholowe o zawartości alkoholu powyżej 18%. Rolą Sądu było zatem zbadanie, czy organy w oparciu o obowiązujące w chwili rozstrzygania przez nie przepisy prawa trafnie uznały, że ziściły się przesłanki uprawniające organy do cofnięcia M. B. wspomnianego zezwolenie, tj. rzeczywiście utraciła ona tytuł prawny do lokalu, w którym sprzedaje alkohol.

Badając legalność wydanych w sprawie decyzji w granicach sprawy, Sąd doszedł do przekonania, iż zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzającą ją decyzja Prezydenta Miasta P. naruszają przepisy postępowania, a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). Organy orzekające prowadząc niniejsze postępowanie dopuściły się naruszenia zasady prawdy obiektywnej (art. 7 kpa) i stanowiących jej emanację przepisów postępowania dowodowego (art. 77 § 1, art. 80 i art. 81 kpa). W istocie bowiem nie podjęły wszelkich niezbędnych czynności, by ustalić, czy skarżąca posiadała tytuł prawny do lokalu przy ul. Ż. w P., który był objęty przedmiotowym zezwoleniem. Nadto, organy obu instancji nie umożliwiły stronom przed wydaniem decyzji wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (art. 10 § 1 kpa).

Wspomnieć należy, iż podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz. U. z 2007 r. Nr 70, poz. 473 ze zm.), dalej: ustawa. Zgodnie z art. 18 ust. 7 pkt 5 powołanej ustawy, jednym z warunków prowadzenia sprzedaży napojów alkoholowych do spożycia w miejscu lub poza miejscem sprzedaży jest posiadanie tytułu prawnego do korzystania z lokalu, stanowiącego punkt sprzedaży. W przypadku zaś nieprzestrzegania określonych w ustawie warunków sprzedaży napojów alkoholowych organ zezwalający cofa zezwolenie (art. 18 ust. 10 pkt 2 ustawy).

Zauważyć należy, iż ustawa o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi nie definiuje pojęcia "tytuł prawny" do lokalu, wobec czego w grę wchodzi znaczenie tego pojęcia, jakie wynika z systemu prawa, tworzonego przez całokształt obowiązujących przepisów. Stąd też pojęcie tytułu prawnego jest pojęciem bardzo szerokim, gdyż może to być zarówno tytuł o charakterze prawno-rzeczowym (własność, wieczyste użytkowanie), jaki i tytuł o charakterze obligacyjnym, wynikający z zawartej przez wnioskodawcę umowy (np. umowa najmu, dzierżawy, użyczenia, czy innych umów).

W niniejszej sprawie skarżąca otrzymała zezwolenie z [...] 2008 r., bowiem – poza spełnieniem pozostałych wymogów określonych w art. 18 ust. 7 ustawy – wylegitymowała się umową użyczenia lokalu zawartą w dniu [...] 2008 r. pomiędzy współwłaścicielami nieruchomości M. B. i M. B., a skarżącą. Organy orzekające cofnęły zaś zezwolenie, stwierdzając, że skoro zmarł M. B. – jeden ze współwłaścicieli nieruchomości i ujawniony został fakt, iż żona zmarłego S. P.-B. w chwili zawarcia umowy użyczenia ([...] 2008 r.) była również współwłaścicielką nieruchomości, to do uznania, że skarżąca posiada tytuł prawny do lokalu, o którym mowa w art. 18 ust. 7 pkt 5 ustawy, konieczna jest zgoda aktualnych współwłaścicieli nieruchomości – S. P.-B. i M. B., której skarżąca nie uzyskała.

W ocenie Sądu ustalenia organów były nie tylko niewystarczające, ale i błędne. Po pierwsze uszło uwadze organów, iż aktem notarialnym z dnia [...] 2008 r. M. B. darował udział wynoszący połowę nieruchomości przy ul. Ż. w P. swym rodzicom M. i M. B. (k. 22-25 akt adm. I instancji). Tym samym mija się z prawdą twierdzenie organów, iż M. B. jako współwłaściciel nieruchomości powinien "wyrazić zgodę na prowadzenie przez skarżącą sprzedaży napojów alkoholowych" w tym lokalu. Od dnia zawarcia umowy darowizny M. i M. B. stali się współwłaścicielami przedmiotowej nieruchomości.

W ocenie Sądu zbadania w niniejszej sprawie wymagało, czy współwłaściciele nie zawarli w istocie umowy dotyczącej sposobu korzystania przez nich ze spornej nieruchomości. Przy czym badaniem objąć należało także okres następujący po zawarciu aktu darowizny na rzecz skarżącej i jej męża, to jest od dnia [...]2008 r.

Z tego też powodu rozważenia wymagał m.in. fakt niekwestionowania przez S. P. – B. prawa skarżącej do korzystania ze spornego lokalu, aż do chwili śmierci męża M. B.. Dopiero bowiem w dniu 8 grudnia 2010 r., a więc już po śmierci męża M. B., która nastąpiła w dniu [...] 2010 r. (k. 11 akt adm. I instancji), zwróciła się do organu I instancji o udostępnienie dokumentacji dotyczącej zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych w przedmiotowym lokalu.

Niewątpliwe jest, co wynika z odpisu księgi wieczystej (k. 12-15 akt adm. I instancji), że S. P.-B. była współwłaścicielem nieruchomości na mocy umowy rozszerzającej ustrój wspólności majątkowej małżeńskiej już w chwili zawarcia umowy z dnia [...] 2008r. pomiędzy jej mężem M. B., M. B. a skarżącą Wprawdzie z pisemnego dokumentu nie wynika, by była jej stroną jednakże zgoda taka nie musi być wyrażona w sposób bezpośredni, lecz może wynikać z okoliczności, w jakich doszło do porozumienia w sprawie fizycznego podziału, bądź też z okoliczności, jakie towarzyszą realizacji tego porozumienia (por. wyrok SN z dnia 14 listopada 1963 r., III CR 81/63, OSNC 1964/9/189, Lex nr 105437).

Zważyć należy, iż zasadą jest, że każdy ze współwłaścicieli jest uprawniony do współposiadania rzeczy wspólnej oraz do korzystania z niej w takim zakresie, jaki daje się pogodzić ze współposiadaniem i korzystaniem z rzeczy przez pozostałych współwłaścicieli (art. 206 kc). Niemniej jednak dopuszczalne jest – jak trafnie wskazano w skardze – dokonanie podziału nieruchomości quoad usum, tj. wyodrębnienie określonych części rzeczy wspólnej do wyłącznego korzystania przez poszczególnych współwłaścicieli (por. wyrok SN z dnia 14 listopada 1963 r., III CR 81/63, OSNC 1964/9/189, Lex nr 105437, również postanowienie SN z 30 października 2002 r., V CK 369/02, Lex nr 487504, wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 15 czerwca 1993 r., I ACr 400/93, OSA 1994/6/33). Przy czym umowa quoad usum może kształtować stosunki wzajemne między współwłaścicielami na tle korzystania z rzeczy wspólnej inaczej niż wynika to z treści art. 206 k.c. i postanowienia takiej umowy są wiążące. Podkreślenia wymaga raz jeszcze, że dopuszczalne jest zawarcie w sposób dorozumiany umowy, mocą której dokonano podziału rzeczy wspólnej do korzystania. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 10 lutego 2004 r. (IV CK 17/03, LM. Prawn. 2007/14/791. Lex nr 274609) wskazał, iż dopuszczalność takiej umowy nie budzi wątpliwości, a z uwagi na to, że rodzi ona jedynie skutki obligacyjne, nie zmieniając stosunków własnościowych, jej zawarcie nie wymaga zachowania określonej formy. Brak także przyczyn, dla których umowa taka nie mogłaby zostać zawarta w sposób dorozumiany, gdyż zgodnie z treścią art. 60 kc wola osoby dokonującej czynności prawnej może – co do zasady – zostać wyrażona przez każde zachowanie się, które ujawnia jej wolę w sposób dostateczny.

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy stwierdzić raz jeszcze należy, iż zadaniem organów było ustalenie, czy do takiego podziału nie doszło. Skarżąca wskazuje, iż wspólnie z mężem M. B. posiadają ½ udziału w przedmiotowej nieruchomości. Jednocześnie otrzymali do wyłącznego korzystania wyodrębnioną część nieruchomości na parterze budynku o powierzchni ok. 40 m2, stanowiąca faktycznie wyodrębniony lokal z osobnym wejściem, w którym skarżąca prowadzi sklep objęty zezwoleniem na sprzedaż napojów alkoholowych. Pozostali współwłaściciele (uprzednio M. B.), a obecnie S. P.-B. zajęła do wyłącznego korzystania dwa piętra budynku o łącznej powierzchni ok. 120 m2.

Postępowanie dowodowe w tym zakresie nie zostało przeprowadzone.

Gdyby zaś okazało się, że faktycznie skarżąca posiada wyłączne prawo do korzystania z lokalu stanowiącego punkt sprzedaży alkoholu na mocy podziału nieruchomości do korzystania oznaczałoby to, że posiada tytuł prawny do lokalu i brak jest podstaw do cofnięcia zezwolenia.

Podkreślić w tym miejscu należy, że prawa i obowiązki wynikające z umowy określającej sposób korzystania z rzeczy wspólnej przez współwłaścicieli są prawami majątkowymi nie związanymi ściśle z osobą współwłaściciela lecz z udziałem w rzeczy. Prawa te nie gasną z chwilą śmierci współwłaściciela lecz przechodzą na jego spadkobierców (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4.10.2002r. III CKN 521/01)

Mając na względzie wskazane wady postępowania wyjaśniającego Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

Na marginesie wskazać trzeba, że słusznie skarżąca podała, iż na organie I instancji ciążył obowiązek rozpatrzenia wniosku z dnia [...] 2010 r., którym zwróciła się o zawieszenie postępowania. Nie oceniając zasadności tego wniosku, Sąd pragnie stwierdzić, że nierozpoznanie w formie postanowienia wniosku strony o zawieszenie postępowania powoduje pozbawienie jej możliwości poddania kontroli stanowiska organu co do zasadności i podstaw zawieszenia. Każde postanowienie w przedmiocie zawieszenia postępowania administracyjnego podlega bowiem, w myśl art. 101 § 1 i § 3 kpa zaskarżeniu (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 27 października 2009 r., Lex nr 573671). Ponadto każdy wniosek o zawieszenie postępowania – niezależnie od zasadności takiego żądania – musi być rozpatrzony przez organ w drodze postanowienia. Strona powinna być też pouczona o prawie zaskarżenia takiego aktu. Niedopuszczalne jest wydanie decyzji kończącej postępowanie bez uprzedniego rozpatrzenia złożonego żądania zawieszenia postępowania (por. wyrok NSA z dnia 13 lipca 2006 r., I OSK 1405/ 05, Lex nr 275467). Niemniej jednak zauważyć należy, iż w chwili rozpoznawania skargi przez Sąd zagadnienie wstępne zostało już rozstrzygnięte. Postanowieniem z dnia [...] 2011 r. Sąd Rejonowy P. sygn. akt [...], k. 75 akt sądowych) stwierdził, że spadek po zmarłym M. B. nabywa w całości jego żona S. T. P.-B..

Postanowienie jest prawomocne.

Z tego powodu przyjąć należało, że wykazane uchybienie nie miało wpływu na zaskarżone rozstrzygnięcie.

Prowadząc ponowne postępowanie, organy orzekające, poza zastosowaniem się do oceny prawnej i wytycznych wskazanych wyżej, umożliwią stronom, czego dotychczas nie uczyniły, przed wydaniem decyzji wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

O wykonalności zaskarżonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 p.p.s.a., zaś o kosztach postępowania w oparciu o przepis art. 200 w zw. z art. 205 § 2 i § 2 ust. 1 i 2 oraz § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).