Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2147/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-05-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1
journal: Dz.U. 1957 nr 39 poz 174
law: Ustawa z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym.
article: § 1 ust. 1
journal: Dz.U. 1961 nr 39 poz 198
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Maria Wiśniewska (spr.), Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek, Sędzia NSA Czesława Nowak-Kolczyńska, Protokolant starszy inspektor sądowy Kamil Wertyński, po rozpoznaniu w dniu 24 maja 2017 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. A. i J. A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 lutego 2015 r. sygn. akt I SA/Wa 2692/14 w sprawie ze skargi M. A. i J. A. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi solidarnie na rzecz M. A. i J. A. kwotę 320 (trzysta dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 23 lutego 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 2692/14 oddalił skargę M. A. i J. A. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji.

W uzasadnieniu powyższego wyroku zawarto następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną:

Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. decyzją z dnia [...] listopada 1973 r., nr [...] orzekło, na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz.U. Nr 39, poz. 174, z późn. zm.) o przejęciu na rzecz Państwa opuszczonej nieruchomości rolnej o pow. [...] ha wraz z zabudowaniami, położonej we wsi C., gm. M., zapisanej w księdze wieczystej Kw nr [...] jako własność F. B. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że nieruchomość rolna położona we wsi C. wraz z zabudowaniami i przynależnościami o ogólnej powierzchni [...] ha została przez właściciela opuszczona w 1961 r. i od tego czasu pozostaje niezagospodarowana.

Wojewoda Poznański, po rozpoznaniu odwołania, decyzją z dnia [...] stycznia 1974 r., nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody Poznańskiego z dnia [...] stycznia 1974 r. wnieśli spadkobiercy byłego właściciela F. B. – M. A. i J. A.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] marca 2014 r., nr [...] odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Poznańskiego z dnia [...] stycznia 1974 r. oraz decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. z dnia [...] listopada 1973 r.

M. A. i J. A. wnioskiem z dnia 28 marca 2014 r. wystąpili do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2014 r.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia [...] czerwca 2014 r., utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] marca 2014 r.

Powołując się na art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym oraz § 1 "pkt" 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz.U.z 1961 r. Nr 39, poz. 198), organ wskazał, że w przedmiotowej sprawie podstawowe znaczenie ma ustalenie, czy nieruchomości położone we wsi C. stanowiły gospodarstwo rolne oraz czy było ono opuszczone, co stanowiłoby podstawę do przejęcia ich na własność Państwa bez odszkodowania.

Z akt sprawy wynika, że grunty wchodzące w skład gospodarstwa stanowiącego własność F. B. w momencie ich przejęcia na rzecz Państwa, na mocy decyzji z dnia [...] listopada 1973 r., obejmowały grunty orne kl. IV o pow. [...] ha, grunty orne kl. Vlz o pow. [...] ha, pastwiska kl. VI o pow. [...] ha, lasy kl. VI o pow. [...] ha, drogi o pow. [...] ha oraz zabudowania kl. VI o pow. [...] ha.. Zdaniem organu, przejęta na własność Państwa nieruchomość o pow. [...] ha stanowiła gospodarstwo rolne, w świetle ówcześnie obowiązujących przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (Dz.U. z 1972 r. Nr 31, poz. 215), bowiem przedmiotowe tereny obejmowały grunty orne, pastwiska trwałe, czyli nieruchomości rolne a także lasy, w niewielkiej części drogi i tereny zabudowane. Zarzuty zatem skarżących, że przedmiotowy grunt ze względu na jego rekreacyjny charakter oraz jego położenie i niską klasę gruntów i nie nadawał się do rolniczego zagospodarowania są bezpodstawne, bowiem niska jakość użytków rolnych oraz położenie określonych gruntów nie zwalnia właściciela od obowiązku rolniczego ich wykorzystania oraz tym samym nie powoduje utraty rolnego charakteru.

Ponadto organ wskazał, że oględziny przedmiotowego gospodarstwa rolnego dokonane komisyjnie w dniach: [...] lutego 1971 r., [...] maja 1972 r. i [...] września 1972 r. wykazały, że ww. nieruchomości wraz z zabudowaniami i przynależnościami zostały opuszczone przez właściciela w 1961 r. i grunty te od tego czasu leżały odłogiem. Gospodarstwo F. B. spełniało zatem wszystkie przesłanki do uznania go za gospodarstwo rolne. Odpowiadało również kryteriom gospodarstwa opuszczonego, bowiem w dacie przejęcia oraz podczas trzech przeprowadzanych lustracji gospodarstwa nikt nie zamieszkiwał, ani jego właściciel ani nikt z jego rodziny. Ponadto gospodarstwo to nie było uprawiane ani poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę. Z tych przyczyn podlegało ono przejęciu na rzecz Państwa bez odszkodowania w trybie przepisów ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym.

M. A. i J. A. wnieśli na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o jej uchylenie w całości oraz poprzedzającej ją decyzji. Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 kpa oraz art. art. 156 § 1 pkt 2 kpa przez błędne przyjęcie, że decyzja Wojewody Poznańskiego z dnia [...] stycznia 1974 r. oraz utrzymana nią w mocy decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. z dnia [...] listopada 1973 r. nie zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa, w szczególności art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Powołanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu i na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm., zwanej dalej "ppsa") oddalił ją.

Sąd pierwszej instancji, badając legalność zaskarżonej decyzji pod kątem wystąpienia przesłanki z art. 156 § 1 kpa, powołał się na art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, po nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 15 lipca 1961 r. zmieniającą tę ustawę (Dz. U. Nr 32, poz. 161). Przepis ten stanowił podstawę wydania kwestionowanej decyzji z [...] listopada dnia 1973 r., który brzmiał, że gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. z 1959 r. Nr 14, poz. 78), jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955 r. oraz wszelkie inne gospodarstwa opuszczone przez właścicieli mogą być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostanie za niezbędne. W niniejszej sprawie chodzi o "wszelkie inne gospodarstwa opuszczone przez właścicieli", a nie te, o jakich mowa w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. Przesłanki przejęcia w takim przypadku określa się więc na dzień wydawania decyzji w tym przedmiocie.

Ponadto zgodnie z § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych, który również został powołany w podstawie prawnej kontrolowanej w trybie nadzorczym decyzji, gospodarstwem rolnym opuszczonym było gospodarstwo, na którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie jest w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę. Wystąpienie przesłanki przejęcia gospodarstwa rolnego wymagało przede wszystkim ustalenia, czy nieruchomość spełnia cechy gospodarstwa rolnego opuszczonego. W niniejszej sprawie organ dysponował bardzo ubogim materiałem dowodowym, gdyż nie udało się zgromadzić kompletnych akt archiwalnych dotyczących przejęcia przedmiotowej nieruchomości na własność Państwa, w tym decyzji Wojewody Poznańskiego z dnia [...] stycznia 1974 r. Głównym materiałem dowodowym, którym dysponował organ, była kwestionowana w postępowaniu nadzorczym decyzja z dnia [...] listopada 1973 r., z której wynika, że na podstawie pisma Biura Gromadzkiego PGRN w M. z dnia [...] stycznia 1971 r. oraz protokołów komisyjnych z [...] lutego 1971 r., z [...] maja 1972 r. i z [...] września 1972 r. przedmiotowa nieruchomość rolna została opuszczona w 1961 r. przez właściciela F. B. i od tego czasu grunty leżą odłogiem. Te same ustalenia zostały zawarte w piśmie Ministra Rolnictwa z dnia [...] maja 1974 r. stanowiącym odpowiedź na zażalenie pełnomocnika skarżącego z dnia 16 kwietnia 1974 r. Ponadto pełnomocnik F. B. w zażaleniu z dnia 16 kwietnia 1974 r. wskazał, że ze względu na słaby stan gleby, brak budynków gospodarczych, bliskość lasów, jakakolwiek gospodarka na tym terenie jest nieekonomiczna i niecelowa, jej cel jest wybitnie rekreacyjny. Prawidłowe jest zatem stanowisko organu, że gospodarstwo było opuszczone, gdyż jego właściciel nie miał nawet zamiaru go uprawiać. Wobec braku innych dokumentów potwierdzających okres nieuprawiania gruntu – trudno jest jednoznacznie ustalić, od kiedy ziemia leżała odłogiem. Jednakże w świetle ww. dokumentów okres, w jakim gospodarstwo nie było uprawiane nie ma decydującego znaczenia, bowiem liczy się sam fakt nieuprawiania ziemi.

Sąd pierwszej instancji podkreślił, że ani ustawa z dnia 13 lipca 1957 r., ani rozporządzenie z dnia 5 sierpnia 1961 r. nie zawierały definicji gospodarstwa rolnego. Brak definicji danego pojęcia skutkuje koniecznością posiłkowania się dla dokonania jego wykładni innymi aktami prawnymi. Powyższe oznacza, że dany przepis może być stosowany jedynie "odpowiednio", a to przesądza o braku możliwości naruszenia go w sposób rażący. Definicja "gospodarstwa rolnego" zawarta została jedynie w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności gospodarstw rolnych. Zgodnie z jego brzmieniem, za gospodarstwo rolne uważane były wszystkie należące do tej samej osoby (osób) nieruchomości rolne, jeżeli stanowią lub mogą stanowić zorganizowaną całość gospodarczą wraz z budynkami, urządzeniami, inwentarzem żywym i martwym (...). Do gospodarstwa rolnego zalicza się również lasy i grunty leśne oraz nieużytki należące do właściciela nieruchomości, jeżeli stanowią lub mogą stanowić z tym gospodarstwem zorganizowaną całość gospodarczą. Zatem także nieruchomości niezabudowane budynkami gospodarczymi, w części zalesione oraz o niekorzystnym spadku terenu mogły stanowić gospodarstwo rolne. Z akt sprawy wynika, że grunty wchodzące w skład gospodarstwa stanowiącego własność F. B. w momencie ich przejęcia na rzecz Państwa obejmowały grunty orne kl. IV o pow. [...] ha, grunty orne kl. Vlz o pow. [...] ha, pastwiska kl. VI o pow. [...] ha, lasy kl. VI o pow. [...] ha, drogi o pow. [...] ha oraz zabudowania kl. VI o pow. [...] ha. W tej sytuacji nie można zarzucić nieważności decyzji wywłaszczeniowej z uwagi na błędną wykładnię, gdyż z obowiązujących wówczas przepisów w sposób niewątpliwy nie wynikało, że gospodarstwo rolne poza gruntami rolnymi musi zawierać również bezwzględnie budynki i mieć korzystne położenie.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wnieśli M. A. i J. A.

Zaskarżając wyrok w całości, jako podstawę kasacyjną wskazali na naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 kpa przez błędne przyjęcie, że decyzja Wojewody Poznańskiego z dnia [...] stycznia 1974 r. oraz utrzymana nią w mocy decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. z dnia [...] listopada 1973 r. nie zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa, w szczególności art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że Sąd pierwszej instancji nie przeprowadził wystarczająco pogłębionej analizy mającej na celu ustalenie, na podstawie dokumentacji znajdującej się w aktach sprawy, czy nieruchomość znacjonalizowana stanowiła gospodarstwo rolne. W opinii skarżących natomiast znacjonalizowana nieruchomość nie tylko nie stanowiła gospodarstwa rolnego ale nie mogła być nawet uznana za nieruchomość rolną. Za gospodarstwo rolne uważa się bowiem należące do tej samej osoby nieruchomości rolne. Najistotniejszą cechą nieruchomości rolnej zgodnie z definicją z § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. jest, aby nieruchomość była lub mogła być użytkowana na cele produkcji rolnej. Natomiast nieruchomość F. B. nie była użytkowana na cele produkcji rolnej i co wynika jasno ze zgromadzonej dokumentacji, do takiego celu użytkowana być nie mogła. Świadczą o tym podnoszone przez stronę wielokrotnie argumenty, że nieruchomość miała charakter rekreacyjny i ze względu na jej położenie (otulina rezerwatu przyrody) oraz charakter gleb i ukształtowanie terenu nie nadawała się do zagospodarowania rolniczego, podobnie zresztą jak działki sąsiednie. Kluczowy w tym względzie jest protokół z wizji lokalnej przeprowadzonej w dniu [...] sierpnia 1991 r. przez przedstawiciela Urzędu Wojewódzkiego w P., z którego wynika, że nieruchomość nie nadaje się do rolniczego zagospodarowania.

Podkreślono również, że w decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. z dnia [...] listopada 1973 r. orzeczono o przejęciu na własność Państwa nieruchomości rolnej, a nie gospodarstwa rolnego. Nie dokonano zatem w decyzji ustalenia, że przedmiotowa nieruchomość jest gospodarstwem rolnym, czy jego częścią. Organ posługuje się wyłącznie określeniem "nieruchomość rolna", podczas gdy pojęcie gospodarstwo rolne jest pojęciem szerszym niż nieruchomość rolna i dlatego pojęcia te nie mogą być traktowane zamiennie.

W konkluzji skargi kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżących kosztów postępowania kasacyjnego.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną uczestnik postępowania – Uniwersytet Przyrodniczy w P. wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. W jej uzasadnieniu podzielił stanowisko zawarte w zaskarżonym wyroku Sądu pierwszej instancji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718, z późn. zm., zwanej dalej "ppsa") Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Granice te determinują kierunek postępowania Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wobec niestwierdzenia z urzędu nieważności postępowania Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza swoje rozważania do oceny wskazanych w skardze kasacyjnej podstaw kasacyjnych.

Analizowana sprawa dotyczy decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Poznańskiego z dnia [...] stycznia 1974 r., nr [...] utrzymującej w mocy decyzję Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. z dnia 17 listopada 1973 r., nr [...], którą na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz.U. Nr 39, poz. 174, z późn. zm.) orzekło o przejęciu na rzecz Państwa opuszczonej nieruchomości rolnej o pow. [...] ha wraz z zabudowaniami, położonej we wsi C., gm. M., zapisanej w księdze wieczystej Kw nr [...] jako własność F. B.

Rażące naruszenie prawa to zastosowanie przepisu prawa do stanu faktycznego niezapisanego w tym przepisie, na podstawie którego została wydana decyzja w trybie zwykłym. Według art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. "Gospodarstwo rolne i działki określone w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz.U. z 1959 r. Nr 14, poz. 78), jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955 r. oraz wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogą być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostanie za niezbędne". Przejęcie gospodarstwa rolnego na tej podstawie uzależnione było od spełnienia łącznie dwóch przesłanek: – po pierwsze, przejęciu podlegało gospodarstwo rolne, – po drugie, gospodarstwo rolne opuszczone. Wystąpienie pierwszej przesłanki wymagało ustalenia, czy nieruchomość spełnia cechy gospodarstwa rolnego opuszczonego. Ten tryb był dopuszczalny bowiem tylko do opuszczonych gospodarstw rolnych, a nie do wszystkich nieruchomości wskazujących cechy opuszczenia. Powołana ustawa z dnia 13 lipca 1957 r. nie zawierała definicji ustawowej gospodarstwa rolnego. Dla ustalenia czy nieruchomość spełnia cechy gospodarstwa rolnego opuszczonego należało zastosować przepisy prawa definiujące pojęcie gospodarstwa rolnego w dniu wydania decyzji przez Wojewodę Poznańskiego. Jak zasadnie przyjął Sąd w zaskarżonym wyroku należało zastosować § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych, który stanowił, że "Za gospodarstwo rolne opuszczone uważa się gospodarstwo, na którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie jest w całości lub większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę" oraz § 1 ust. 1 i § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (Dz.U. z 1972 r. Nr 31, poz. 215) zawierające definicję nieruchomości rolnej i gospodarstwa rolnego.

"Za gospodarstwo rolne uważa się wszystkie należące do tej samej osoby nieruchomości rolne, jeżeli stanowią lub mogą stanowić zorganizowaną całość gospodarczą wraz z budynkami, urządzeniami, inwentarzem żywym i martwym, zapasami oraz prawami i obowiązkami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa rolnego."

Ustalenie wystąpienia tak założonego hipotetycznego stanu faktycznego w danej sprawie może być wyłącznie podstawą do oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji.

Zatem jak wynika z powyższych przepisów, nieruchomość rolna jest jedynie podstawowym składnikiem gospodarstwa rolnego, wobec czego była ona objęta szczególnym reżimem prawnym dopiero wówczas gdy wchodziła lub potencjalnie mogła wchodzić w skład gospodarstwa rolnego. Zauważyć należy, że kontrolowaną w trybie nadzoru decyzją Wojewody Poznańskiego z dnia [...] stycznia 1974 r. (której brak w aktach administracyjnych) utrzymującą w mocy decyzję Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w O. z dnia [...] listopada 1973 r., przejęto na rzecz Państwa opuszczoną nieruchomość rolną, a nie gospodarstwo rolne, jak to przewidywał art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r.

Organ rozpoznający sprawę w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej, a następnie Sąd pierwszej instancji, kontrolując zgodność z prawem decyzji rozstrzygającej żądanie stwierdzenia nieważności obowiązani są przeprowadzić wszechstronną ocenę zgromadzonego w postępowaniu zwykłym materiału dowodowego, który dał podstawę do wydania decyzji o "przejęciu nieruchomości rolnej" na własność Państwa. W trybie stwierdzenia nieważności decyzji nie rozstrzyga się sprawy administracyjnej merytorycznie, nie oznacza to jednak zwolnienia organu właściwego od oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie przejęcia "opuszczonej nieruchomości rolnej" na własność Państwa. Sąd pierwszej instancji, kontrolując zaskarżoną decyzję nie dokonał wyczerpującej oceny jej zgodności z prawem. Nie można przyjąć jako prawidłowego procesu kontroli, jak słusznie zarzucono w skardze kasacyjnej, stwierdzenia, że bezspornie było to gospodarstwo rolne opuszczone. Istotą całej sprawy było wyjaśnienie, przez kontrolę prawidłowości procesu subsumpcji zastosowaną przez organ nadzoru, czy decyzja w postępowaniu zwykłym wydana do "nieruchomości rolnej" mogła stosować rozwiązania prawne odnoszące się do gospodarstwa rolnego, nie naruszając tym rażąco prawa. Zastosowanie przepisu prawa do stanu faktycznego niezapisanego w przepisie prawa stanowi rażące naruszenie prawa.

Ponadto należy mieć na uwadze, jak już wcześniej stwierdzono w orzecznictwie, że decyzje administracyjne ingerujące w podstawowe prawa jednostki, jakim jest prawo własności wymagają szczególnie wnikliwej oceny zgodności z przepisami prawa i wartościami demokratycznego państwa prawnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 grudnia 2010 r., sygn. akt I OSK 282/10, publ. https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Uchylenie się przez Sąd od takiej kontroli powoduje zasadność zarzutu skargi kasacyjnej. W tym stanie rzeczy, skoro skarga kasacyjna oparta została na usprawiedliwionych podstawach, na mocy art. 185 § 1 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.

O kosztach postępowania Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 203 pkt 1 ppsa.