Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt I SA/Bk 473/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2023-02-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2, 3 i 3a
journal: Dz.U. 2022 poz 1009
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marcin Kojło, Sędziowie asesor sądowy WSA Justyna Siemieniako (spr.), sędzia WSA Dariusz Marian Zalewski, Protokolant sekretarz sądowy Renata Kryńska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 8 lutego 2023 r. sprawy ze skargi J. N. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] sierpnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję nr [...] wydaną w pierwszej instancji w dniu [...] czerwca 2022 r., w której odmówiono J. N. (dalej również jako "skarżąca") umorzenia należności z tytułu składek.

Z akt sprawy wynika, że skarżąca w dniu 29 kwietnia 2022 r. wniosła o umorzenie zadłużenia z tytułu składek za rok 2021. Powołała się na swoją trudną sytuację zdrowotną a także finansową firmy w związku z pandemią Covid-19.

Decyzją z [...] maja 2022 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 61a Kodeksu postępowania administracyjnego, art. 30, art. 32, art. 83b ust. 1 i art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r., poz. 423 – dalej: "u.s.u.s.") odmówił wszczęcia postępowania w zakresie umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne za okresy 11.2021 – 03.2022 i składek na ubezpieczenia zdrowotne za okres 10.2021 – 03.2022, zaś na podstawie art. 61a Kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 28 ust. 3a, art. 32 i art. 83b ust. 1 u.s.u.s. odmówił wszczęcia postępowania w zakresie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za zatrudnianych pracowników, w części finansowanej przez płatnika, tj. składek na ubezpieczenia społeczne za okres 11.2021 – 03.2022 i składek na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 11.2021 – 03.2022 r. Organ wyjaśnił, że z mocy powołanych przepisów nie jest możliwe umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne za zatrudnianych pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych, a także umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ww. Fundusze w części finansowanej przez płatnika, ponieważ Zakład jest pozbawiony możliwości orzekania w tym zakresie. Skarżąca nie złożyła wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w orzeczonym tą decyzją zakresie.

Po rozpoznaniu wniosku w pozostałym zakresie Prezes ZUS ww. decyzją z dnia [...]sierpnia 2021 r.

1. na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32 u.s.u.s. odmówił skarżącej umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem składek, odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek w części finansowanej przez płatnika oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie 9.912,50 zł, w tym: ubezpieczenie społeczne za okres 11.2021 – 03.2022, ubezpieczenie społeczne za okres 11.2021 – 03.2022 i Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 10.2021 – 03.2022;

2. na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r.. Nr 141, poz. 1365) odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres 10.2021 – 03.2022 w łącznej kwocie 2.037,59 zł

Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes ZUS zaskarżoną do Sądu decyzją, utrzymując w mocy własne rozstrzygnięcie wydane w pierwszej instancji ustalił, że skarżąca jest mężatką, jest mikroprzedsiębiorcą, sytuacja finansowa firmy na przestrzeni lat kształtuje się następująco:

- rok 2019 r. - przychód 380.176,46 zł, koszty 285.336,90 zł, zaliczka na podatek dochodowy 13.316,00 zł, dochód 94.839,56 zł, majątek firmowy 15.256,27 zł;

- rok 2020 r. - przychód 293.495,65 zł, koszty 250.319,65 zł, zaliczka na podatek dochodowy 3.607,00 zł, dochód 43.176,00 zł, majątek firmowy 16.519,43;

- rok 2021 r. - przychód 264.005,27 zł, koszty 252.084,13 zł, dochód 11.921,14 zł, majątek firmowy 17.305,00 zł.

Ponadto ustalono, że firma skarżącej otrzymuje opłaty nabywców tylko natychmiastowe, ma kilku kluczowych klientów, nie jest w strukturze kapitałowej; grupa kapitałowa nie jest jednym z kluczowych odbiorców; firma nie otrzymuje grantów lub dotacji. Z ustaleń organów wynika, że skarżąca nie pracuje zarobkowo; od 2004 r. pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 2.169,76 zł netto; nie posiada dochodów z innych źródeł; nie korzysta z pomocy społecznej oraz innych form pomocy; stałe wydatki związane z utrzymaniem oszacowała na łączną kwotę 1.800,00 zł w tym: 1.200,00 zł czynsz, 350,00 zł opłaty eksploatacyjne, 250,00 zł koszty związane z leczeniem; prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem J. N., który osiąga dochód w wysokości 3.000,00 zł netto miesięcznie; posiada inne zobowiązania pieniężne z tytułu zaciągniętych kredytów i w bankach, które są spłacane w łącznej miesięcznej kwocie 1.850,00 zł. Skarżąca posiada: mieszkanie spółdzielcze własnościowe o powierzchni 84 m2 położone w Białymstoku przy ul. Skorupskiej; prawa majątkowe na rachunku bankowym w ALIOR BANK w kwotach 5.950,52 zł i 2.984,92 zł; samochód osobowy marki Toyota Avensis Combi z 2008 r.; inne składniki mienia ruchomego, takie jak:- laptop DELL o wartości 1.200,00 zł, licencje i certyfikaty wyrobów o wartości około 10.000,00 zł; wierzytelność: pobrana zaliczka w kwocie 3.000,00 zł – firma informatyczna T. - termin spłaty – spór. Skarżąca wskazała, że sposobem na poprawę sytuacji materialnej jest praca oraz wiara, że nie da zniszczyć tego, co budowała ogromny wysiłkiem przez 25 lat, służąc ludziom schorowanym, zaś sposobem na uregulowanie należności jest wyłączenie z dochodów bieżących i przyszłych, które aktualnie spadły o 30 % i spadają dalej.

Ustalono też, że w 2020 r. skarżąca zachorowała na COVID-19. Ponadto 18 grudnia 2020 r. podczas upadku złamała rękę; przez złamanie ręki spóźniła się z odwołaniem od pozwu do sądu o jeden dzień.

Na podstawie księgi przychodów i rozchodów ustalono, że w okresie od stycznia 2022 r. do kwietnia 2022 r. firma skarżącej osiągnęła przychód w wysokości 90.530,51 zł, koszty wyniosły 97.852,52 zł, strata z działalności - 7.322,01 zł.

Ponadto z ustaleń organu wynika, że skarżąca nadal prowadzi działalność gospodarczą B. PHU R. polegającą na produkcji urządzeń, instrumentów oraz wyrobów medycznych, włączając dentystyczne. Skarżąca ma troje dzieci, skorzystała z Tarczy Antykryzysowej, która miała na celu łagodzenie skutków epidemii, tj. została zwolniona z opłacania składek za miesiące marzec, kwiecień oraz maj 2020 r.; uzyskała też pomoc rekompensującą negatywne konsekwencje ekonomiczne związane z COVID-19 od Starosty Powiatu B. w formie pożyczki w wysokości 5.000,00 zł.

Analizując sprawę pod kątem ustawy z dnia 30 kwietnia 2004 r. o postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy publicznej (Dz. U.z 2021 r., poz. 743) organ stwierdził, że zostały spełnione wszystkie przesłanki wynikające z art. 107 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, a ewentualne umorzenie zadłużenia stanowiłoby pomoc de minimis.

Ustalenia zostały poczynione na podstawie oświadczenia skarżącej o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi pełnej księgowości, a także danych wygenerowanych z systemu informatycznego i z rejestrów centralnych.

Prezes ZUS wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 2 z zastrzeżeniem art. 30 u.s.u.s. należności z tytułu składek (w tym także odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Organ dokonał więc oceny przesłanek wystąpienia całkowitej nieściągalności określonych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. Stwierdził, że: (-) przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych; (-) przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: - sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowania upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe, - nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, - nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, - ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytuł V ustawy Prawo upadłościowe; (-) nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. – skarżąca nadal prowadzi działalność gospodarczą (-) przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wniesiono, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; (-) przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi, bowiem Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję; (-) przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi – Dyrektor Oddziału ZUS w Białymstoku nie prowadzi obecnie wobec zadłużenia na koncie skarżącej postępowania egzekucyjnego. Na obecną chwilę nie został ustalony brak możliwości dochodzenia egzekucyjnego przez uprawnione w tym zakresie organy. Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek nieopłacone w terminie podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub egzekucji sądowej. Stwierdzenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne na obecnym etapie byłoby przedwczesne. Wskazano że skarżąca: (-) nadal prowadzi działalność gospodarczą; {-} posiada dochód z pobieranego świadczenia emerytalnego; (-)- posiada samochód osobowy o wartości pozwalającej na dokonanie zastawu skarbowego; (-) posiada następców prawnych. Zdaniem organu, możliwości przymusowego dochodzenia zaległości z tytułu składek nie zostały przez organ rentowy wyczerpane. Dopóki zaś istnieje możliwość prowadzenia działań egzekucyjnych, organ rentowy działając jako wierzyciel nie może stwierdzić, że zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużenia i zaniechać prób jego wyegzekwowania.

Analizując następnie przesłanki umorzenia z art. 28 ust. 3a w zw. z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r.. Nr 141, poz. 1365) organ nie znalazł podstaw do umorzenia należności. Stwierdził, że powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia. Jeżeli w danym okresie skarżąca nie posiadała wystarczających środków finansowych na opłacenie należnych składek w terminie, to obowiązana jest do ich uregulowania teraz.

Organ wyjaśnił, że obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek. Za ryzyko związane z prowadzoną działalnością, jak również negatywnymi skutkami oraz za wszelkie rozliczenia odpowiada podmiot prowadzący działalność.

Organ wskazał, że wystąpienie przesłanki § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Organ wymienił schorzenia skarżącej i jej męża, stwierdził jednak, że stan zdrowia lub fakt pozostawania w stałym leczeniu nie jest samoistną przesłaną do umorzenia należności, gdyż przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek tylko wtedy, gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W przypadku skarżącej przesłanka ta nie zachodzi, gdyż jest aktywna zawodowo i nadal prowadzi działalność gospodarczą, która może stanowić źródło dochodu, także na spłatę zadłużenia wobec ZUS. Ponadto skarżąca pobiera świadczenie emerytalne przyznane na stałe, które podlega corocznej waloryzacji i jest wypłacane niezależnie od stanu zdrowia.

ZUS stwierdził, że ograniczone możliwości płatnicze skarżącej nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste. Każda osoba przejściowo może wykazać, że znajduje się w trudnej sytuacji, lecz ZUS jest obowiązany w sposób dokładny i racjonalny ocenić sytuację i podjąć decyzję, czy uznaje ją za przesłankę do zastosowania umorzenia należności, czy też nie.

Dalej organ wyjaśnił, że specyfika działalności gospodarczej charakteryzuje się tym, że dochody uzyskiwane z tego tytułu są zmienne i uzależnione od sytuacji panującej w gospodarce. Dla oceny możliwości płatniczych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą istotny jest nie dochód, a osiągnięty przychód z tej działalności. Dochód jest jedynie wynikiem bilansowym przychodów i kosztów ich uzyskania. Strata wynikająca z zeznań podatkowych i bilansu jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych. Trudności finansowe zaś nie są równoznaczne z niemożnością zapłaty zaległych zobowiązań z tytułu składek i nie mogą stanowić automatycznie podstawy do ich umorzenia.

Organ zaznaczył, że sytuacja związana z wirusem COVID-19 nie była sytuacją trwałą i ostateczną. Aktualnie wszystkie obostrzenia, które zostały wprowadzone 20 marca 2020 r. na obszarze Rzeczpospolitej Polskiej w związku z stanem epidemii wirusa SARS-CoV-2, zostały ściągnięte. Ponadto podkreślono, że w związku z zaistniałą sytuacją w celu łagodzenia skutków epidemii wprowadzono regulacje, które składają się na Tarczę Antykryzysową, a skarżąca z tych form pomocy korzystała.

Analizując dochody i wydatki skarżącej i jej rodziny organ stwierdził, że aktualny dochód rodziny wynosi 5.068,71 zł. Kształtuje się on na poziomie znacznie wyższym od ustalonego przez IPiSS minimum socjalnego w I kwartale 2022 r., które dla 2-osobowego gospodarstwa emeryckiego wynosi 2.334,05 zł. W niniejszej sprawie niewątpliwie nie można stwierdzić zaistnienia sytuacji ubóstwa. Zaznaczono przy tym, że do obliczenia dochodu w gospodarstwie domowym nie został uwzględniony dochód skarżącej z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, gdyż za miesiące od stycznia 2022 r. do kwietnia 2022 r. firma osiągnęła stratę.

ZUS ocenił sytuację finansową skarżącej jako niemającą charakteru trwałego. Dalsze prowadzenie działalności gospodarczej przez skarżącą oznacza, że przy odpowiednim zaangażowaniu działalność ta może przynieść dochody pozwalające na poprawę sytuacji finansowej oraz sukcesywną spłatę zadłużenia.

Organ zwrócił też uwagę, że obowiązek spłaty zaległych składek nie oznacza, że muszą być one uregulowane jednorazowo. Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych przewiduje możliwość (po spełnieniu niezbędnych wymogów w tym zakresie) udzielenia ulgi w formie układu ratalnego. W ramach udzielonej ulgi istnieje także możliwość dostosowania warunków spłaty do sytuacji materialnej wnioskodawcy, umożliwiając tym samym regulowanie zobowiązania, przy jednoczesnym zapewnieniu środków utrzymania.

Nie godząc się z takim rozstrzygnięciem skarżąca wywiodła skargę do tut. sądu, podnosząc zarzuty nieuwzględnienia przez organ jej sytuacji zdrowotnej i finansowej, która uległa znaczącemu pogorszeniu w związku z sytuacją pandemiczną.

Z kolei pełnomocnik skarżącej w piśmie uzupełniającym skargę zarzucił naruszenie:

- art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. poprzez zaniechanie szczegółowej analizy przesłanek umorzenia należności składkowych i zindywidualizowania sytuacji skarżącej w aspekcie istnienia jej ważnego interesu i stanu majątkowego, a także jej wieku, przewlekłej choroby, konieczności zajmowania się chorym mężem, uniemożliwiające uzyskiwanie dochodu pozwalającego na opłacanie należności;

- art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez brak podjęcia efektywnych czynności zmierzających do wyjaśnienia stanu faktycznego (brak koncentracji materiału dowodowego, wszechstronnej oceny materiału dowodowego), co doprowadziło do naruszenia zasady praworządności, interesu społecznego i słusznego interesu skarżącej;

- art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. z uwagi na brak adekwatnego uzasadnienia decyzji przejawiającego się w niewyczerpującym i nieprzekonującym wyjaśnieniu motywów wydanego rozstrzygnięcia.

Wskazując na powyższe zarzuty pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji w całości oraz o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, wg norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Kontrolując legalność zaskarżonej decyzji sąd stwierdza, że odpowiada ona prawu.

Przypadki, których wystąpienie umożliwia umorzenie należności z tytułu składek ZUS w całości bądź w części wynikają z art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej

z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności

z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Z przepisów tych wynika, że należności te mogą zostać umorzone w razie stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s.) lub w uzasadnionych przypadkach pomimo braku całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.).

Rozpatrując wniosek skarżącej organ był zobligowany w pierwszym rzędzie ocenić, czy zachodzi całkowita nieściągalność składek objętych żądaniem. Zgodnie

z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2019 r. poz. 498 ze zm.);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w tym przepisie ma charakter wyczerpujący, a tym samym stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek

z przesłanek określonych w tej normie, daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec ZUS zadłużenia.

W analizowanym przypadku prawidłowo organ stwierdził, że nie występuje żaden z przypadków wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji skrupulatnie i wyczerpująco odniósł się kolejno do poszczególnych przesłanek, które ustawodawca uznaje za świadczące o całkowitej nieściągalności składek. Sąd ocenę tą w pełni podziela zauważając jednocześnie, że podjętych ustaleń nie kwestionuje również strona skarżąca.

Oczywistym jest i nie wymaga głębszego uzasadnienia, że nie ziściła się przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. Nie wystąpiła również przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 2 u.s.u.s. Brak jest jakichkolwiek powodów by sądzić, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowania upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe, - nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, - nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, - ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytuł V ustawy Prawo upadłościowe. Z akt nie wynika, aby takie postępowania w ogóle się toczyły. Tym samym nie zostały spełnione przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 4 i 4b u.s.u.s. Przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie ma zastosowania w sprawie, ponieważ nie ulega wątpliwości, że wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wnosi skarżąca, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Bez wątpienia nie ziściła się również przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. Skarżąca nie zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej. Przeciwnie, cały czas działalność tę prowadzi.

Słuszna jest również ocena, że nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności wymienione w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s. Nie wykazano, aby którykolwiek ze wskazanych w przepisie organów prowadził postępowanie egzekucyjne. Ponadto już z ustaleń poczynionych przez ZUS w sprawie jasno wynika, że skarżąca posiada majątek, z którego możliwe jest przymusowe egzekwowanie należności ZUS. Nie ma więc powodu, by rozważać wystąpienie bezskuteczności egzekucji. Z tych względów bezprzedmiotowe na gruncie tej sprawy byłoby rozważanie, czy kwoty, jakie mogą być uzyskane w postępowaniu egzekucyjnym, nie przekroczą wydatków egzekucyjnych.

Realizując normę zawartą w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., pomimo braku całkowitej nieściągalności składek, organ ocenił również żądanie skarżącej z punktu widzenia przesłanek zawartych w rozporządzeniu w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, do którego odsyła ww. przepis i art. 28 ust. 3b u.s.u.s. Zgodnie § 3 ust. 1 tego aktu, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego

i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Podkreślenia wymaga, że przywołany przepis rozporządzenia daje organowi - podobnie jak w przypadku stwierdzenia stanu całkowitej nieściągalności, o jakiej mowa w art. 28 u.s.u.s., możliwość, a nie obowiązek umorzenia zaległości. To w gestii uznania organu pozostaje, czy przy zaistniałym stanie faktycznym za zasadne uzna umorzenie należności. Rozstrzygnięcie w tym przedmiocie pozostawiono uznaniu organu administracji publicznej, co oznacza, że umorzenie należności ZUS nie jest obligatoryjne nawet w przypadku ustalenia trudnej sytuacji majątkowej i rodzinnej. W ramach uznania administracyjnego organ może, ale nie musi wydać decyzji zgodnej z wnioskiem. Umorzenie należności jest zatem prawem, a nie obowiązkiem organów. Uznaniowy charakter tego typu decyzji nie oznacza jednak, że wyboru rozstrzygnięcia (umarzam/nie umarzam) organ może dokonać w sposób całkowicie dowolny. Rozstrzygnięcie wniosku o umorzenie należności musi zostać poprzedzone dogłębnym wyjaśnieniem i rozważeniem wszystkich istotnych okoliczności, w szczególności tych podnoszonych przez stronę, a w uzasadnieniu decyzji winny być przedstawione motywy rozstrzygnięcia podjętego w ramach uznania administracyjnego.

Zdaniem sądu organ sprostał tym wymaganiom. Pamiętać trzeba, że ciężar udowodnienia okoliczności wskazujących na stan majątkowy i sytuację rodzinną spoczywa na wnioskodawcy, który powinien stosowną dokumentacją i wyjaśnieniami wykazać, że nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego, czy też jego rodziny. To osoba wnioskująca o umorzenie należności dysponuje danymi i dokumentacją, która może mieć znaczenie dla oceny możliwości uwzględnienia wniosku w tym przedmiocie. W rozpoznawanej sprawie organ dysponował materiałem dowodowym zaoferowanym przez skarżącą. Ponadto pozyskał informacje z dostępnych baz danych i rejestrów. W ocenie sądu, organ dokonał właściwej oceny zebranego materiału i trafnie stwierdził, że w przypadku skarżącej nie zaistniały podstawy do wnioskowanego przez nią umorzenia należności z tytułu składek.

Oceny tej nie sposób dokonać bez wskazania, że uzasadnione przypadki,

o którym mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. to takie, które są wyjątkowe, szczególne, powstałe z przyczyn całkowicie obiektywnych (niezależnych od dłużnika). Umorzenie należności na powyższej podstawie prawnej ustawodawca dopuścił jedynie w sytuacjach szczególnie krytycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia oraz inne względy społeczne i znikome źródło przychodów na utrzymanie jest niemożliwe wywiązywanie się strony z zobowiązań wobec ZUS (zob. np. wyrok NSA z dnia 30 stycznia 2014 r. sygn. akt II GSK 1705/12).

Zdaniem sądu, organ prawidłowo ustalił, że nie wystąpiły przesłanki umorzenia, określone w art. 28 ust. 3a w zw. z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 cyt. rozporządzenia. Skarżąca uzasadnia żądanie w zakresie umorzenia należności na ubezpieczenia społeczne problemami natury finansowej oraz złym stanem zdrowia.

Opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawi skarżącej możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Organ wziął pod uwagę podnoszone przez wnioskodawcę okoliczności i w ocenie Sądu, w prawidłowy sposób dokonał ich oceny, logicznie i przekonująco argumentując swoje stanowisko. Przede wszystkim organ dokonał analizy dochodów skarżącej i jej małżonka, a następnie porównał je z przedstawionymi przez nią wydatkami. Stwierdził, że aktualny dochód rodziny wynosi 5.068,71 zł i kształtuje się on na poziomie znacznie wyższym od ustalonego przez IPiSS minimum socjalnego w I kwartale 2022 r., które dla 2-osobowego gospodarstwa emeryckiego wynosi 2.334,05 zł. Organ nie uwzględniał przy tym dochodów skarżącej z działalności gospodarczej, uwzględniając, że w badanych miesiącach 2022 r. działalność ta odnotowywała stratę. Zauważenia wymaga stałość i pewność uzyskiwanych dochodów przez skarżącą i jej małżonka. Z punktu widzenia zaspokajania potrzeb życiowych znaczenie ma również to, że skarżąca cały czas prowadzi działalność gospodarczą, co daje podstawę sądzić, że pomimo trudniejszego okresu pandemicznego, aktualnie również ona przynosi zysk. Sąd wywodzi to z poziomu obrotu generowanego w poszczególnych miesiącach 2022 r.

Nie ulega też wątpliwości, że w sprawie nie zaszły przesłanki umorzenia w postaci poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub nadzwyczajnego zdarzenia, powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego dalszego prowadzenia działalności gospodarczej.

Skarżąca powołuje się na wystąpienie nadzwyczajnych zdarzeń jakimi była pandemia, wskazuje też na wystąpienie wojny na Ukrainie. Bez wątpienia są to sytuacje nowe, niemożliwe do przewidzenia i wpływające na zakres i rozmiary działalności wielu przedsiębiorców. Skarżąca nie zdołała jednak wykazać, że sytuacja ta spowodowała poniesienie takich strat materialnych, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby ją pozbawić możliwości dalszego prowadzenia działalności. Już sam fakt, że skarżąca działalność nadal prowadzi wskazuje na to, że przesłanka ta się nie ziściła. Słusznie ZUS ocenił sytuację finansową skarżącej jako niemającą charakteru trwałego. Dalsze prowadzenie działalności gospodarczej przez skarżącą oznacza, że przy odpowiednim zaangażowaniu działalność ta może przynieść dochody pozwalające na poprawę sytuacji finansowej oraz sukcesywną spłatę zadłużenia.

Trudno też odmówić racji organowi, który zauważa, że sytuacja związana z wirusem COVID-19 nie była sytuacją trwałą i ostateczną. Obostrzenia, które zostały wprowadzone na obszarze Rzeczpospolitej Polskiej w związku z stanem epidemii wirusa SARS-CoV-2, już nie obowiązują. Ponadto znaczenie w sprawie ma to, że skarżąca korzystała z pomocy państwa – została zwolniona z opłacania składek za miesiące marzec, kwiecień oraz maj 2020 r.; uzyskała też pomoc rekompensującą negatywne konsekwencje ekonomiczne związane z COVID-19 od Starosty Powiatu B. w formie pożyczki w wysokości 5.000,00 zł.

Organ wykazał, że w przedmiotowej sprawie nie została dowiedziona przesłanka przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Organ poczynił staranne ustalenia co do stanu zdrowia skarżącej i jej małżonka. Nie kwestionował też podnoszonej przez nią okoliczności sprawowania opieki nad małżonkiem.

Nie sposób jednak zaprzeczyć twierdzeniu organu, który zauważa. Iż przesłanki umorzenia z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, muszą być spełnione kumulatywnie, to znaczy, że przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego płacenie należności. Podstawą umorzenia zaległości z tytułu składek nie jest bowiem sam fakt zaistnienia choroby, a jedynie trudny stan majątkowy będący efektem tej choroby. Przy czym zaznaczyć trzeba, że jako trudny stan majątkowy rozumie się sytuację, w której opłacenie zaległości spowodowałoby po stronie zobowiązanego niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb.

Z sytuacją taką nie mamy do czynienia w tej sprawie. Przedstawione przez organ okoliczności sprawy nie pozostawiają jakichkolwiek wątpliwości co do tego, że sytuacja zdrowotna skarżącej i potrzeba sprawowania opieki nad małżonkiem nie pozbawiają jej uzyskiwania dochodu umożliwiającego płacenie należności. W sposób oczywisty skarżąca, bez względu na stan zdrowia, uzyskuje świadczenia emerytalne, i na to sytuacja zdrowotna pozostaje całkowicie bez wpływu. Niezależnie zaś od tego, skarżąca cały czas prowadzi działalność gospodarczą, zatrudniając pracowników, a ponadto współpracując z synem. Ewidentnie, przedstawiona w sprawie sytuacja zdrowotna, której organy nie kwestionują, nie uniemożliwia skarżącej uzyskiwania dochodu, w tym z działalności gospodarczej. Mając na uwadze, że skarżąca pomimo prezentowanych przeciwności kontynuuje prowadzenie działalności gospodarczej, która z istoty swojej jest nastawiona na zysk, Sąd uznaje ze uzasadnione przewidywanie organu, że trudności, jakie wystąpiły w 2021 r. były przejściowe i skarżąca będzie w stanie zaistniałe zadłużenie spłacić. Jest to tym bardziej realne, że ZUS oferuje możliwości rozłożenia zaległości na odpowiednie dla zobowiązanego układy ratalne.

W ocenie Sądu, istnieje solidna podstawa do przyjęcia, że skarżąca, biorąc pod uwagę uzyskiwanie stałych dochodów z emerytury i z prowadzonej działalności gospodarczej rokuje na dokonanie spłat swoich zaległości. Jej sytuacja materialno – bytowa, biorąc dodatkowo pod uwagę skłonność organów do zawarcia układu ratalnego, daje pozytywną prognozę co do spłat zadłużenia.

Sąd nie miał wątpliwości w tej sprawie, że materiał dowodowy nie dawał podstaw aby uznać, że sytuacja, w jakiej znalazła się skarżąca jest na tyle wyjątkowa, że uzasadnia uwzględnienie jej wniosku o umorzenie zaległości wobec ZUS.

Sąd nie podzielił w tej sytuacji zarzutów skargi naruszenia przepisów prawa materialnego ani procesowego.

W ocenie sądu, organ dostatecznie wywiązał się też z nałożonych na niego obowiązków, tj. zebrał cały dostępny materiał dowodowy i dokonał jego oceny, a następnie rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi. Organ rozważył wszystkie okoliczności podane przez skarżącą oraz okoliczności wynikające z danych będących w jego posiadaniu. Stan faktyczny sprawy, będący podstawą rozstrzygnięcia, nie budzi wątpliwości. Okoliczność, że skarżąca nie zgadza się z oceną jego sytuacji majątkowej i osobistej, w tym zdrowotnej, nie oznacza, że decyzja jest wadliwa. Organ ocenił zebrany materiał dowodowy w sposób kompletny, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, co znalazło wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Nie doszło do naruszenia zarzucanych przepisów postępowania tj. art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Skarżąca musi zdawać sobie sprawę z tego, że umorzenie należności z tytułu składek stanowiłoby wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Jeżeli zatem, tak jak w badanej sprawie, istnieje możliwość wyegzekwowania zaległych należności, a umorzenie zaległości przy braku przesłanki całkowitej nieściągalności jest zastrzeżone jedynie dla sytuacji wyjątkowych, wręcz krytycznych, gdy np. ze względu na wiek, stan zdrowia, stan majątkowy i dochodowy oraz inne względy społeczne niemożliwe jest wywiązanie się dłużnika ze zobowiązań wobec ZUS, to negatywne dla skarżącej rozstrzygnięcie nie może być uważane za dowolne.

Podkreślić należy, że w sytuacji, gdy skarżąca nie jest w stanie spłacić swojego zadłużenia jednorazowo, nie uzasadnia to umorzenia należności z tytułu składek. Organ wyraźnie deklaruje skłonność do dokonania dostosowanego do możliwości skarżącej rozłożenia należności na raty.

Za niezasadny Sąd uznaje zarzut braku adekwatnego uzasadnienia decyzji przejawiającego się w niewyczerpującym i nieprzekonującym wyjaśnieniu motywów wydanego rozstrzygnięcia. Przesłanki umorzenia należności z tytułu składek wynikają z art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Wszystkie zostały przez organ omówione, a sytuacja skarżącej została oceniona przez ich pryzmat. W ramach tego organ badał wystąpienie w sprawie skarżącej przesłanki całkowitej nieściągalności i przesłanek natury materialno – zdrowotnej skarżącej i jej małżonka. Uzasadnienie decyzji spełnia wymóg rozpoznania sprawy w całym jej zakresie. Przepisy nie dają podstaw do rozważań w zakresie słusznego interesu strony postępowania i interesu publicznego (takie przesłanki umorzenia zaległości podatkowych zawiera art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej, który w sprawach umorzenia należności z tytułu składek nie znajduje zastosowania).

Nie znajdując podstaw do uwzględnia skargi sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2020 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259).