Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 919/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2007-05-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz M. Geremek WSA Małgorzata Górecka (spr.) As. sąd. Małgorzata Bejgerowska Protokolant: st. sekr. sąd. Barbara Dropek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 maja 2007 r. przy udziale Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej sprawy ze skargi J.D. na decyzję Wojewody z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie dotyczącej wypłacenia odszkodowania za nieruchomość. I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) adwokatowi W.K. kwotę [...] ( [...] )złotych uwzględniającą podatek od towarów i usług w wysokości [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. /-/ M. Bejgerowska /-/ T. M. Geremek /-/ M. Górecka KS d


UZASADNIENIE

Decyzją nr [...] z dnia [...] Starosta K. na podstawie art. 105 kpa umorzył postępowanie z wniosku J.D. o odszkodowanie za nieruchomości w miejscowości Z., gmina G. przejęte na poszerzenie drogi gminnej nr [...] relacji [...].

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji podał, iż J.D. wnioskiem z dnia [...] zgłosił żądanie wypłaty odszkodowania za przejęcie części działek nr [...] i [...] na poszerzenie drogi gminnej w miejscowości Z. Na podstawie operatu pomiarowego nr [...] z dnia [...]. ustalono, że z nieruchomości będących własnością J. i A. małż. D. t.j. z działki nr [...] wydzielono działkę nr [...]o pow. [...] ha, a z działki nr [...] wydzielono działkę nr [...] o pow. [...] ha- pod poszerzenie drogi gminnej nr [...] relacji [...]. Wydzielone działki zostały włączone do działki nr [...] o pow [...]ha i tym numerem oznaczona jest przedmiotowa droga.

Z zaświadczenia Starosty K. z dnia [...] wynika, że przedmiotowa działka nr [...] została zajęta pod drogę publiczną w oparciu o przepis art. 51 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 21 marca 1985r. o drogach publicznych (Dz. U. Nr 14, poz. 60, ze zm.). W treści tego zaświadczenia Starosta K. potwierdził przejście na własności Skarbu Państwa działki nr [...] jako drogi wybudowanej z udziałem czynu społecznego. Owo zaświadczenie zostało oparte na zeznaniach świadków. Następnie decyzją z dnia [...] Wojewoda stwierdził nabycie przez Gminę G. z dniem [...] z mocy prawa własności nieruchomości położonej w obrębie Z. Gm. G. oznaczonej numerem ewid J.D. o pow. [...] ha. W oparciu o przepis art. 18 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (dz. U. Nr 32, poz. 191, ze zm.).

Powyższe - w ocenie organu I instancji-oznacza, że zgodnie z art. 51 ust. 1 pkt 2 ustawy o drogach publicznych skoro przedmiotowe grunty zostały zajęte pod drogi publiczne, wybudowane w czynie społecznym tak więc stały się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa a zatem prowadzenie postępowania w niniejszej sprawie stało się bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. i należało je umorzyć.

Odwołanie od powyższej decyzji Starosty K. z dnia [...] wniósł J.D. żądając jej uchylenia.

Odwołujący podał, że zajęcie przedmiotowych działek nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa, do chwili obecnej nie wydano decyzji wywłaszczeniowej jak i nie wypłacono stosownego odszkodowania. Odwołujący podał nadto, iż nigdy nie zrzekł się prawa własności do przedmiotowych działek i przepis art. 51 ustawy o drogach publicznych nie znajduje w omawianej sprawie zastosowania bowiem winno się stosować przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami. Wobec powyższego odwołujący zażądał wznowienia postępowania.

Rozpatrując odwołanie Wojewoda decyzją nr [...] z dnia [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Starosty K. z dnia [...].

W uzasadnieniu powyższej decyzji organ odwoławczy oparł się na ustaleniach poczynionych przez organ I instancji i za tym organem podał, iż stosownie do art. 51 ust. 1 pkt 2 ustawy z 21 marca 19854r. o drogach publicznych przedmiotowe grunty z mocy prawa stały się własnością Skarbu Państwa i za ich zajęcie na drogi publiczne w tym trybie ustawa nie przewiduje odszkodowania. Organ odwoławczy dalej stwierdził, iż odszkodowanie za grunty zajęte pod drogi publiczne jest przewidziane przepisem art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998r. przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. nr 133, poz. 872, ze zm.) z tym, że stan faktyczny omawianej sprawy nie odpowiada wymogom tego przepisu prawa gdyż na dzień 31.12.1998r. sporna działka nr 258/1 była już własnością Skarbu Państwa. Z kolei w sytuacji, gdy odwołujący kwestionuje tytuł własności Skarbu Państwa do przedmiotowej działki, może dochodzić swych praw do niej w postępowaniu cywilnym przed sądem powszechnym. Organ odwoławczy uznał zatem za organem I instancji, ze żądanie odwołującego jest bezprzedmiotowe i postępowanie należało umorzyć w oparciu o przepis art. 105 § 1 k.p.a.

Obecnie skargę na powyższą decyzję Wojewody z dnia [...] do tutejszego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniósł J.D. żądając jej uchylenia i zasądzenia kosztów postępowania.

Skarżący zaprzeczał aby przedmiotowa droga publiczna została wybudowana w latach 70- tych w czynie społecznym jak również odmawiał wiarygodności zeznaniom świadków w tej kwestii stwierdzając, iż wymienione w ich zeznaniach drogi zostały wybudowane pod koniec XIX wieku podczas parcelacji majątku ziemskiego kiedy to powstała wieś Z.

Nadto wskazywał i na to, że w omawianej sprawie nie znajdują zastosowania przepisy ustawy o drogach publicznych a ich zastosowanie przez organ spowodowało bezpodstawne wzbogacenie Skarbu Pastwa kosztem skarżącego.

Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wskazał, iż nie zasługuje ona na jej uwzględnienie.

Na rozprawie w dniu 23 maja 2007r. reprezentujący skarżącego pełnomocnik – działająca z urzędu adwokat wniosła o zasądzenie kosztów nieopłaconego zastępstwa procesowego, zaś swój udział w sprawie w imieniu Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej w Poznaniu zgłosiła Prokurator [...], która wniosła o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługiwała na jej uwzględnienie albowiem skarżona decyzja nie narusza prawa.

Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 - 3 tej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) wynika, że zaskarżona decyzja ulega uchyleniu wówczas, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, stwierdzi wady, będące przyczynami wznowienia postępowania, stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

W ocenie Sądu tego rodzaju naruszeń prawa zaskarżonej decyzji organu drugiej instancji i poprzedzającej ją decyzji Starosty K. z dnia [...] zarzucić nie można.

Materialno - prawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 51 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 21 marca 1985r. o drogach publicznych (Dz. U. Nr 14, poz. 60, ze zm.), zastosowanie którego doprowadziło do uznania wniosku skarżącego za bezprzedmiotowy, co spowodowało umorzenie postępowania administracyjnego w oparciu o przepis art. 105 § 1 k.p.a.

Zgodnie z treścią art. 51 ust. 1 pkt 2 wyżej powołanej ustawy o drogach publicznych z dniem 1.10.1985r. grunty oddane i zajęte pod drogi publiczne, wybudowane z udziałem czynu społecznego i istniejące w tym dniu stały się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa.

W omawianej sprawie Starosta K. wydał w dniu [...] zaświadczenie, w którym stwierdził, że przedmiotowa działka nr 358/1 stanowi drogę gminną, została wybudowana z udziałem czynu społecznego i z mocy prawa stała się własnością Skarbu Państwa.

Owo zaświadczenie stwierdzające spełnienie warunków nabycia prawa własności przedmiotowej działki przez Państwo było wystarczającym dokumentem do ujawnienia w księdze wieczystej na mocy art. 51 ust. 1 pkt 2 cytowanej już ustawy o drogach publicznych prawa własności gruntu zajętego pod drogę publiczną (uchwała SN z dnia 20 września 1994r., III CZP 108/94, OSNC 1995/2/28; teza 1 do wyroku NSA w Katowicach z 4.10.1990r., S.A./Ka 496/90, OSP 1993/3/50) – odpis księgi wieczystej Kw. nr 13678 z dnia 1.06.2004r.

Z powyższego należy sformułować następujące wnioski:

- skoro w ustawie z dnia 21 marca 1985r. o drogach publicznych nie ma przepisu, który upoważniałby organ administracyjny do stwierdzenia nabycia przez Państwo gruntu zajętego pod drogę publiczną , toteż decyzja Naczelnika Gminy G. z dnia [...] orzekająca o przejściu na własność Skarbu Państwa z mocy prawa przedmiotowych działek ([...] i [...]) z dniem [...]. została wydana bez podstawy prawnej,

- skoro nastąpiło z mocy prawa z dniem [...] przejście spornych działek na własność Państwa i nastąpiło potwierdzenie tego przejścia przez wydanie zaświadczenia , które stało się podstawą do ujawnienia w księdze wieczystej tego prawa po stronie Skarbu Państwa, toteż obecnie nie ma możliwości dokonać wywłaszczenia tych działek w oparciu o przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2004r. Nr 261, poz. 2603, ze zm.) bowiem te działki przeszły już na własność Skarbu Państwa (obecnie na własność Gminy G.), zaś art. 113 ust.1 ustawy o gospodarce nieruchomościami przesądza jednoznacznie, że nieruchomość może być wywłaszczona tylko na rzecz Skarbu Państwa lub na rzecz jednostki samorządu terytorialnego, zaś ust. 2 tego artykułu statuuje zakaz wywłaszczania prawa własności przysługującego Skarbowi Państwa.

W omawianej sprawie skarżący żądał aby wypłacono jemu odszkodowanie za bezprawnie – jego zdaniem – zajęte działki na poszerzenie istniejącego pasa drogowego.

W jego ocenie w niniejszej sprawie nie miały zastosowania przepisy o drogach publicznych, gdyż kwestionował on ustalenia, że przedmiotowa droga została wybudowana w czynie społecznym, kwestionował też zeznania świadków, które legły u podstaw uznania przez organ wydający zaświadczenie, że sporna droga publiczna została wybudowana w czynie społecznym. Skarżący twierdził, iż działki zajęte na poszerzenie drogi publicznej zostały zajęte samowolnie (pismo skarżącego z dnia [...] 2005r. uznane przez organ I instancji jako "wniosek" i notatka służbowa spisana w dniu [...].2006r., k. 35 akt administracyjnych). Skarżący na tej podstawie żądał "wznowienia postępowania w oparciu o przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami" dążąc tym samym aby doszło do wywłaszczenia przedmiotowych działek i wypłacenia jemu za nie odszkodowania.

W ocenie Sądu orzekającego, tak sformułowane żądanie skarżącego słusznie uznano za kwestionowanie zasadności przejęcia swej własności na rzecz Skarbu Państwa w trybie art. 51 ust. 1 pkt 2 ustawy o drogach publicznych. Ten tryb stanowił szczególną formę wyzbycia się własności przez dotychczasowego jej właściciela, który nakładał na organy decyzyjne w tych sprawach szczególny obowiązek ustalenia rzeczywistej woli osoby, której przypisuje się dokonanie czynności prawnej w postaci oddania gruntów pod drogi publiczne ze świadomością utraty ich własności bez materialnej rekompensaty (teza 1 do wyroku NSA w Warszawie z dnia 16.05.1988r., IV S.A. 227/88, OSP 1991/6/138) bowiem przepisy ustawy z dnia 21 marca 1985r. o drogach publicznych w istocie nie przewidywały w takim przypadku jak omawiany, wypłaty odszkodowania jak i jakiejkolwiek rekompensaty. Także wymagały spełnienia i tej przesłanki aby oddane grunty zajęte zostały pod drogi publiczne wybudowane z udziałem czynu społecznego. Skoro więc skarżący kwestionował aby zaistniały przesłanki wymienione w omawianym przepisie bowiem – jego zdaniem – przedmiotowe działki zajęto samowolnie a droga nie była wybudowana w czynie społecznym, to tym samym należało uznać, że kwestionował tytuł własności Skarbu Państwa do przedmiotowych działek nabyty w oparciu o wyżej podaną podstawę prawną bo tylko wypełnienie omawianych przesłanek wywoływało skutek prawny w postaci przejścia na własność Państwa z dniem [...]. takich gruntów (oddanych i zajętych pod drogi publiczne wybudowane w czynie społecznym).

Tak więc słusznie uznano w skarżonej decyzji, że skoro skarżący kwestionuje tytuł własności Skarbu Państwa do gruntu, o jakim mowa w art. 51 ust. 1 pkt 2 ustawy o drogach publicznych, może on dochodzić swoich praw do tego gruntu w postępowaniu cywilnym, przed sądem powszechnym.

Powyższe stanowisko prezentowane jest w utrwalonym już orzecznictwie: wyrok NSA w Warszawie z dnia 12.05.1995r., II S.A. 217/94, ONSA 1996/2/91; teza 2 do wyroku NSA w Katowicach z dnia 4.10.1990r., S.A./Ka 496/90, OSP 1993/3/50, jak i w piśmiennictwie: L. Stecki- glosa do wyroku NSA z 4.10.1990r., OSP 1993/3/50-t.2; W. Chróścielewski- glosa do wyroku NSA z 16.05.1988r., OSP 1991/6/138- t.2) .

W zależności od okoliczności środek ochrony prawa może przybrać formę powództwa ustalającego przewidzianego w art. 189 k.p.c., albo powództwa o usunięcie niezgodności pomiędzy stanem prawnym ujawnionym w księdze wieczystej a stanem prawnym rzeczywistym (por. art. 10 ustawy z dnia 6 lipca 1982r. o księgach wieczystych i hipotece- t.j. Dz. U. z 2001r. Nr 124, poz. 1361, ze zm.), jeżeli prawo własności państwa do gruntu zajętego pod drogę publiczną zostało wpisane bez podstawy prawnej (uzasadnienie uchwały SN z 20.09.1994r., III CZP 108/94, OSNC 1995/2/28).

Tylko bowiem tą drogą (powództwa cywilnego ) skarżący może zakwestionować tytuł prawny Państwa do gruntu nabytego w trybie art. 51 ust. 1 pkt 2 ustawy o drogach publicznych i w sytuacji korzystnego dla skarżącego wyroku może realizować swoje żądania.

Z tej też przyczyny organy administracji publicznej uznały, że żądanie strony nie dotyczy sprawy podlegającej rozstrzygnięciu co do istoty przez organ administracji bowiem aby uczynić zadość żądaniu skarżącego należy rozstrzygnąć spór o prawo własności gruntów, o którym mowa w art. 51 ust. 1 pkt 2 ustawy o drogach publicznych a tym samym ustalić czy zostały spełnione przesłanki, o których mowa w tym przepisie, zaś ustalenie prawa własności Państwa do takich gruntów i rozstrzygnięcie sporu w tym przedmiocie następuje nie w postępowaniu administracyjnym lecz w postępowaniu cywilnym. Dlatego postępowanie administracyjne wszczęte z takim żądaniem, jako bezprzedmiotowe na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. umorzono.

W ocenie Sądu orzekającego ustalenia organów obydwu instancji były prawidłowe. Prawidłowo też zostało odczytane żądanie skarżącego.

Zdaniem Sądu orzekającego odczytanie przez organ administracji publicznej omawianego wniosku skarżącego z dnia [...] 2005r. jako wniosku o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją administracyjną Naczelnika Gminy G. z dnia [...] orzekającą o przejściu z mocy prawa spornych działek z dniem [...] na własność Skarbu Państwa - pomijając kwestię zachowania terminu wniesienia podania w sprawie wznowienia postępowania (art. 148 k.p.a.) i spełnienia przesłanek wznowienia postępowania (art. 145 k.p.a) – byłoby błędne bowiem ze względu na rodzaj decyzji kończących wznowione postępowanie wskazanych w treści art. 151 k.p.a. organ, nawet w sytuacji gdyby stwierdził istnienie podstaw do jej uchylenia, nie mógłby wydać w omawianej sprawie nowej decyzji rozstrzygającej o istocie sprawy zgodnie z żądaniem wniosku . Na uwadze należy mieć nadto przesłanki negatywne uchylenia decyzji administracyjnej określone przepisem art. 146 k.p.a.

Organ administracji publicznej winien z urzędu stwierdzić nieważność decyzji Naczelnika Gminy G. z dnia [...] bowiem została ona wydana bez podstawy prawnej(art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.)- o czym była mowa we wcześniejszej części niniejszego uzasadnienia.

Biorąc powyższe pod uwagę należało uznać, ze skarga nie zasługuje na jej uwzględnienie i wobec tego na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz,. U. nr 153, poz. 1270, ze zm.) orzeczono jak w pkt. I sentencji.

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu orzeczono w pkt. II sentencji na podstawie art. 250 w/ w ustawy w zw. z §18 pkt 1 ppkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1348, ze zm.).

/-/ M. Bejgerowska /-/ T. M. Geremek /-/ M. Górecka

KS d