Postanowienie WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 872/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2014-12-10 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6115 Podatki od nieruchomości, w tym podatek rolny, podatek leśny oraz łączne zobowiązanie pieniężne
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy w części
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 2 pkt 2, art. 258 par. 2 pkt 7,
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie Anna Ambroziak po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" Nr "[...]" w przedmiocie: zobowiązania podatkowego z tytułu podatku od nieruchomości od gruntów za wrzesień-grudzień 2007 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych


UZASADNIENIE

We wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie prawnej (PPPr) z dnia 24 października 2014 r., Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska "[...]" (zwany dalej "skarżącym", "WIOŚ"), wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Podniósł, że jest jednostką budżetową, która jako dysponent trzeciego stopnia środków budżetowych nie ma prawa uruchomienia środków budżetowych, a jedynie realizuje wydatki ujęte w planie finansowym. Podkreślił, że plan finansowy pozostaje niezmieniony od kilku lat i przyznawany jest w drodze decyzji przez Wojewodę "[....]", w którym przewidziane są z góry kwoty na poszczególne paragrafy. Wyjaśnił, że sprawa objęta skargą dotyczy zobowiązania podatkowego wynikającego ze współwłasności 16 współwłaścicieli, zaś zgodnie z zasadą uiszczania wpisu stosunkowego od wysokości należności pieniężnej objętej zaskarżonym aktem, WIOŚ zobligowany byłby do pokrycia wydatków dotyczących również innych osób. Zaznaczył, że będąc dysponentem środków publicznych zobligowany jest do wydatkowania ich w sposób celowy i oszczędny z zachowaniem zasady optymalnego doboru metody i środków służących osiągnięciu założonych celów – art. 44 ustawy o finansach publicznych. Dodatkowo skarżący wskazał, że na podstawie art. 94 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych jak i na podstawie art. 14 ustawy o opłatach w sprawach karnych zwolniony jest z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, powyższe spowodowało również brak odpowiedniego paragrafu w budżecie WIOŚ na koszty sądowe.

We wniosku złożonym na urzędowym formularzu, skarżący wykazał, że wartość środków trwałych wynosi "[...]" zł. Za ubiegły rok poniósł stratę wg bilansu na kwotę "[...]’ zł. Na rachunku bankowym na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku posiadał środki w wysokości "[...]" zł.

Rozpoznając niniejszy wniosek, wskazać należy, iż w świetle art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie ppsa, zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części, czyli prawo pomocy w zakresie częściowym, może być przyznane, gdy osoba prawna lub jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści przytoczonych przepisów wynika, że to na stronie ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. To strona powinna zatem przekonać sąd (referendarza sądowego), że nie posiada wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym było i jest dla niej obiektywnie niemożliwe. Przytoczone przepisy stanowią bowiem wyjątek od zasady, wyrażonej w art. 199 ppsa, zgodnie z którą to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie.

Mając na uwadze powyższe, stwierdzić należy, iż w warunkach niniejszej sprawy, skarżący nie wykazał, że spełnia przesłankę, uzasadniającą zwolnienie go od kosztów sądowych.

W pierwszej kolejności, przystępując do rozpoznania przedmiotowej sprawy należy stwierdzić, że fakt, iż skarżący jest jednostką budżetową, nie może stanowić wyłącznej podstawy do przyznania prawa pomocy. Podkreślić bowiem należy, że WIOŚ wchodzi w skład administracji zespolonej w województwie. Zgodnie zaś z art. 51 pkt 3 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie ( Dz. U nr 31, poz. 206 ze zm.) zwierzchnikiem administracji zespolonej w województwie jest wojewoda, który ma obowiązek zapewnić warunki skutecznego działania administracji. Użyte przez ustawodawcę sformułowanie "skuteczne działanie" obejmuje m.in. należną organizację oraz zapewnienie środków, których wysokość umożliwi wykonanie ustawowych zadań. Do zadań organu administracji, jakim jest wnioskodawca, zaliczyć można również prowadzenie postępowań administracyjnych, a co za tym idzie udział w postępowaniach sądowoadministracyjnych dotyczących prowadzonej działalności, czy też posiadanego majątku. Oznacza to, że organ administracji powinien liczyć się z koniecznością poniesienia związanych z tym kosztów i przewidzieć w budżecie środki na ten cel. Brak takich środków, bez względu na to, czy spowodowany niedopatrzeniem, czy też niezależnym od danej jednostki budżetowej ograniczeniem przyznanych środków, nie stanowi podstawy do przyznania prawa pomocy, które również jest formą pomocy finansowanej z budżetu państwa. Należy uznać, że skoro ustawodawca nie przewidział generalnego zwolnienia organów administracji publicznej od kosztów sądowych, winny one przewidywać ewentualność ponoszenia takich wydatków. Jeżeli jednak zdecydowały się przeznaczyć posiadane środki na inne cele, czy też nie przewidziały takiej pozycji w swoim planie finansowym, nie mogą powoływać się na ten fakt w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (por. postanowienie NSA z dnia 6 września 2007 r., II OZ 709/07, niepubl.).

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wyrażany jest pogląd, że skoro ustawodawca w postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie wprowadził – wzorem procedury cywilnej – zwolnienia od opłat sądowych Skarbu Państwa oraz instytucji państwowych (których zadanie nie polega na prowadzeniu działalności gospodarczej), podmioty te powinny uwzględniać w swojej działalności koszty niezbędne do prowadzenia postępowań sądowych, albowiem w przeciwnym wypadku zostaną pozbawione możliwości realizacji swych praw przed sądem. Podmioty takie nie mogą też wymagać, by instytucja prawa pomocy wypełniała brak ustawowego zwolnienia wobec przyjmowanej praktyki nieuwzględniania kosztów postępowania w planach finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 27 lutego 2007 r., I FZ 567/06, postanowienie NSA z dnia 16 kwietnia 2007 r., I FZ 123/07, niepubl. oraz postanowienie NSA z dnia 29 grudnia 2006 r., I FZ 550/06 i postanowienie WSA w Warszawie z dnia 21 lipca 2010 r., I SO/Wa 19/10, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Odnosząc się do stwierdzeń skarżącego dotyczących braku możliwości uruchomienia środków budżetowych na koszty sądowe, których nie uwzględniono jako wydatki w planie finansowym podkreślić należy, że w sytuacji gdy plan finansowy zatwierdzony na ten rok nie przewidywał wydatków na koszty sądowe, istnieje prawna możliwość na pozyskanie koniecznych na ten cel środków w trybie przeniesień wydatków z innych podziałek klasyfikacji wydatków. Dysponenci części budżetowych w tym przypadku wojewodowie mogą dokonywać przeniesienia wydatków pomiędzy rozdziałami i paragrafami, mogą też upoważnić kierowników podległych jednostek np. WIOŚ do dokonania przeniesień wydatków w obrębie jednego rozdziału – art. 171 ust. 5 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U Nr 157, poz. 1240 ze zm.). Przeniesienia te nie mogą jedynie zwiększać planowanych wydatków na uposażenia i wynagrodzenia ze stosunku pracy, o ile odrębne przepisy nie stanowią inaczej. Kierownik jednostki podległej np. WIOŚ nie może dokonywać przeniesień wydatków: polegających na zwiększeniu lub zmniejszeniu wydatków majątkowych jednorazowo o kwotę powyżej 100.000 zł; polegających na zwiększeniu lub zmniejszeniu wydatków majątkowych na inwestycje budowlane, niezależnie od kwoty, czy też zwiększających planowane wydatki na uposażenia i wynagrodzenia ze stosunku pracy, o ile odrębne przepisy nie stanowią inaczej. Tym samym twierdzenie skarżącego jakoby nie miał możliwości prawnych do uzyskania koniecznych środków na opłacenie kosztów sądowych nie znajduje potwierdzenia w obowiązującym stanie prawnym. Skarżący uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy nie wyjaśnił, czy posiada takie upoważnienie, ewentualnie czy z takim wnioskiem o takie upoważnienie do właściwego organu – w tym przypadku Wojewody "[...]:" wystąpił, a jeżeli nie, to dlaczego tego nie uczynił. Zatem fakt, iż WIOŚ nie przewidział tego rodzaju wydatków w planie finansowym, nie może stanowić przesłanki do przyznania prawa pomocy.

Dodatkowo należy stwierdzić, że również podnoszona przez skarżącego okoliczność konieczności uiszczenia wpisu sądowego w sytuacji, gdy decyzja dotyczy interesu prawnego innych osób, które w związku z tym są uczestnikami tego postępowania przez Wojewódzkim Sądem Administracyjnym nie może stanowić podstawy do przyznania prawa pomocy. Podkreślić należy, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy rozpoznaje się go wyłącznie pod kątem spełnienia przesłanek przez wnioskodawcę, a zatem fakt, iż zaskarżony akt dotyczy interesu prawnego innych osób nie wpływa na rozpoznanie przedmiotowego wniosku.

Na zakończenie należy zauważyć, że w rozpoznawanej sprawie na obecnym etapie postępowania, niezbędnym do poniesienia kosztem sądowym jest wpis należny od skargi, który wynosi 100 zł. Jest to kwota stosunkowo niewielka w porównaniu z wartością posiadanych środków trwałych czy też stratą bilansową za poprzedni rok, która w ocenie referendarza sądowego nie ma dużego wpływu na możliwości finansowe WIOŚ. Fakt obowiązku uiszczenia wpisów sądowych w innych jedenastu sprawach, nie może zmieniać tej oceny. Jak ustalono, łączna wysokość wpisów od skarg w tych sprawach wynosi 5.579 zł. Ze złożonego zaś oświadczenia wynika, że skarżący na datę złożenia wniosku posiadał środki finansowe na rachunku bankowym w kwocie "[...]" zł. Okoliczność, że WIOŚ dysponowało środkami na koncie nie stanowi pozytywnej przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Należy mieć bowiem na uwadze, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego, a jego przyznanie następuje w sytuacjach wyjątkowych, szczególnych, po uprzednim wnikliwym zbadaniu sytuacji materialnej wnioskodawcy.

Nie ulega wątpliwości, że posiadane przez WIOŚ środki finansowe przeznaczone są na finansowanie zadań, do których został powołany. Niemniej jednak oczywistym jest, iż wnosząc sprawę do sądu należy liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych i z koniecznością zgromadzenia w tym celu odpowiednich środków finansowych, w tym na opłacenie kosztów postępowania.

W złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wskazano zatem okoliczności, które mogłyby uzasadniać przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

W świetle powyższego, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, orzeczono jak w sentencji.