Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1086/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-07-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rozwoju
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 7 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 1946 nr 16 poz 112
law: Rozporządzenie Ministra Odbudowy z dnia 7 kwietnia 1946 r. wydane w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej w sprawie obejmowania gruntów w posiadanie przez gminę m. st. Warszawy.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Wesołowska (spr.) Sędziowie WSA Anna Falkiewicz-Kluj WSA Przemysław Żmich Protokolant referent stażysta Aleksandra Cymerska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lipca 2019 r. sprawy ze skarg A. F., B. P., H. F., T. F. i W. F. na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] marca 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Inwestycji i Rozwoju na rzecz A. F. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 3. zasądza od Ministra Inwestycji i Rozwoju na rzecz H. F., T. F., W. F. i B. P. solidarnie kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Nieruchomość [...] położona przy ul. [...], ozn. nr hip. [...] (Nieruchomość), objęta została działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. nr 50, poz. 279, dalej: "dekret warszawski").

Zgodnie z zaświadczeniem Sądu Grodzkiego w [...] z [...] listopada 1948 roku nr [...], nieruchomość ta miała powierzchnię [...] sążni2, a tytuł własności uregulowany był na imię J. F. co do połowy na mocy wniosku z dnia 13 kwietnia 1942 roku z tytułu spadkobrania oraz przez zastrzeżenie na imię M. S. H. co do [...] części i H. I. co do [...] części na mocy aktu kupna z dnia [...] lipca 1943 roku na wniosek z 12 lipca 1943 roku. Z zaświadczenia tego wynika również, że do Wydziału Hipotecznego w dniu 9 czerwca 1947 roku wpłynął wniosek o przepisanie prawa własności [...] niepodzielnych części tej nieruchomości z M. S. H. na imię W. L. z tytułu nabycia na mocy aktu z [...] maja 1947 roku.

W dniu 22 grudnia 1948 roku do Wydziału Polityki Budowlanej Zarządu Miejskiego w [...] wpłynął wniosek W. L. z dnia 21 grudnia 1948 roku, działającego w imieniu własnym i jako negotiorum gestor w imieniu J. F. i H. I., o przyznanie właścicielom nieruchomości położonej przy ul. [...] ozn. nr hip. [...], placu zamiennego równej wartości, a w razie nieprzyznania placu zamiennego o przyznanie odszkodowania. W złożonym wniosku W. L. wskazał, że składa przedmiotowy wniosek, z uwagi na to, iż nieruchomość położona przy ul. [...] ozn. nr hip. [...] została przeznaczona na użyteczność publiczną i przeznaczona jest w prawomocnym planie zabudowy [...] na dzielnicę ambasad.

Orzeczeniem administracyjnym z [...] lipca 1951 roku Prezydium Rady Narodowej w [...] (Prezydium) odmówiło dotychczasowym właścicielom M. S. H., H. I. i W. L. przyznania prawa własności czasowej do gruntu i jednocześnie stwierdziło, że wszystkie budynki - fragmenty murów znajdujące się na powyższym gruncie przeszły na własność Skarbu Państwa.

W uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z opracowywanym planem zagospodarowania przestrzennego teren nieruchomości [...] położonej przy ul. [...] jest przeznaczony pod użyteczność publiczną, jednocześnie wskazano, że ponieważ korzystanie z gruntu przez dotychczasowych właścicieli nie da się pogodzić z przeznaczeniem terenu według opracowywanego planu zagospodarowania przestrzennego Prezydium nie może przyznać dotychczasowym właścicielom prawa własności czasowej.

Orzeczenie Prezydium zostało skierowane do M. S. H., H. I. i W. L. - do rąk administracji domu [...].

W dniu 16 maja 2017 roku do Ministerstwa Infrastruktury i Budownictwa wpłynął wniosek H. F., T. F., W. F. i B. P. o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium z [...] lipca 1951 roku odmawiającego przyznania prawa własności czasowej do gruntu Nieruchomości.

Po rozpoznaniu wniosku, Minister Inwestycji i Rozwoju (Minister), decyzją z [...] marca 2019 roku odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia odmawiającego przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...] położonej przy ul. [...], ozn. nr hip. [...] w części dotyczącej działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...].

Z uzasadnienia decyzji organu nadzoru wynika, że następstwo prawne po adresatach orzeczenia Prezydium ustalone zostało na podstawie znajdujących się w aktach administracyjnych postanowień sądów powszechnych.

Minister ustalił następnie, że dla terenu obejmującego Nieruchomość został wydany miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego tzw. dzielnicy ambasad uchwalony 31 lipca 1948 roku, ogłoszony w 23 sierpnia 1948 roku w Monitorze Polskim Nr 68, poz. 533. Z planu wynika, że przedmiotowa nieruchomość była położona:

- w granicy terenów przeznaczonych na cele użyteczności publicznej, współżycia społecznego lub dla przedstawicielstw dyplomatycznych (pkt 7 oznaczeń do planu),

- w granicy terenów przeznaczonych pod zabudowę wolnostojącą z pozostawieniem niezabudowanej części terenu urządzonej jako ogrody i dziedzińce (pkt 18 oznaczeń do planu); z uwagi zamieszczonej na planie wynika, że spod zabudowy wyłączono i przeznaczono na urządzenie ogrodów użytku prywatnego m.in. część terenu przy ul. [...] ozn. na planie literami A, B, C, D, A obejmującą nieruchomość hip. [...],

- w granicy terenów przeznaczonych na urządzenia dróg wraz z urządzeniami pomocniczymi (pkt 23 oznaczeń do planu),

- w granicy terenów przeznaczonych pod postoje samochodowe do użytku publicznego (pkt 24 oznaczeń do planu).

Jednakże na planie zagospodarowania przestrzennego tzw. dzielnicy ambasad zamieszczona jest uwaga wskazująca, że na podstawie § 15 przedmiotowego rozporządzenia Główny Urząd Planowania Przestrzennego decyzją z [...] lipca 1948 roku L.dz. [...] wyraził zgodę na miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego w granicach podanych na planie z wyłączeniem obszaru obwiedzionego kolorem niebieskim i oznaczonego literami: S, T, U, W, X, Y, Z, Ai, Bi, Ci, S. Nieruchomość położona jest w granicy wyłączonego obszaru, co wynika ze sporządzonej w toku postępowania nadzorczego opinii geodezyjna uprawnionego geodety z [...] kwietnia 2018 roku. Tym samym przedmiotowa nieruchomość nie była objęta planem z 31 lipca 1948 roku.

Zatem w obowiązującym Ogólnym Planie Zabudowania [...] zatwierdzonym przez Ministerstwo Robót Publicznych w dniu 11 sierpnia 1931 roku, przedmiotowa nieruchomość znajduje się na terenie strefy IV - sposób zabudowania zwarty, 4 kondygnacje, 70% powierzchnia zabudowania, w granicy dzielnicy wyłącznie mieszkaniowej.

Oznaczało to, w ocenie organu, że przedmiotowe orzeczenie naruszało art. 7 ust. 2 dekretu. Tym niemniej, dla stwierdzenia jego nieważności konieczne było jeszcze ustalenie, czy wniosek dekretowy złożony został w terminie.

Organ wyjaśnił, że dokumentacja zgromadzona w aktach własnościowych Nieruchomości zawiera m.in. wniosek dekretowy, gdzie odręcznie dopisano datę upływu terminu na złożenie wniosku dekretowego tj. 16 luty 1949 roku oraz zaświadczenie Prezydium Rady Narodowej w [...] z [...] lutego 1951 roku, w którym wskazano, że Nieruchomość została objęta w posiadanie przez Gminę [...] sierpnia 1948 roku. Natomiast analiza rejonów wymienionych w ogłoszeniu o objęciu gruntów w posiadanie, zamieszczonym w Dzienniku Urzędowym Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego [...] Nr [...] z [...] sierpnia 1948 roku wskazuje, że żaden z nich nie obejmuje terenu Nieruchomości. Ustalenia te organ poczynił na podstawie opinii geodezyjnej uprawnionego geodety z [...] października 2018 roku.

Skoro Nieruchomość została objęta w posiadanie przez Gminę [...] lipca 1947 roku na podstawie ogłoszenia o objęciu gruntów w posiadanie zamieszczonego w Dzienniku Urzędowym Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego [...] nr [...] z dnia [...] lipca 1947 roku, to termin do złożenia wniosku o przyznanie prawa wieczystej dzierżawy upłynął w dniu 14 stycznia 1948 roku.

Wniosek o przyznanie właścicielom Nieruchomości placu zamiennego równej wartości, a w razie nieprzyznania placu zamiennego o przyznanie odszkodowania został złożony w dniu 22 grudnia 1948 roku, a zatem po upływie 6 miesięcznego terminu na złożenie wniosku. W ocenie organu nadzoru, złożenie wniosku po upływie terminu, stanowiło okoliczność wystarczającą do wydania decyzji odmownej.

Odnosząc się do kwestii skierowania orzeczenia do M. S. H., H. I. i W. L. organ wyjaśnił, że w dniu jego wydania M. S. H. nie była już współwłaścicielką Nieruchomości. Jak jednak wynika z zaświadczenia Sądu Grodzkiego w [...] z [...] listopada 1948 roku nr [...], tytuł własności ww. nieruchomości uregulowany był na imię J. F. oraz przez zastrzeżenie na imię M. S. H. i H. I. W obowiązującym w dniu wydania orzeczenia stanie prawnym obowiązywała instytucja rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych uregulowana w art. 20 Dekretu z dnia 11 października 1946 roku - Prawo rzeczowe {Dz.U. nr 57, poz. 319) zgodnie, z którym w razie niezgodności między treścią księgi wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym treść księgi rozstrzyga na korzyść tego, kto przez czynność prawną nabywa własność lub inne prawo rzeczowe, chyba że chodzi o rozporządzenie bezpłatne albo że nabywca działał w złej wierze (rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych).

Biorąc pod uwagę powyższe uregulowania należało dojść do wniosku, że Prezydium rozpatrując wniosek W. L. i wydając orzeczenie z [...] lipca 1951 roku oparło się wynikającym z księgi wieczystej stanie własności i dlatego skierowało przedmiotowe orzeczenie do M. S. H., bowiem to ona widniała w księdze wieczystej nieruchomości przy ul. [...] jako jedna ze współwłaścicielek nieruchomości. Skierowanie do niej orzeczenia Prezydium nie może więc zostać uznane za skierowanie orzeczenia do osoby nie będącej stroną w sprawie.

Podsumowując organ uznał, że nie zaistniały przesłanki o których mowa w art. 156 § 1 k.p.a., co uzasadniało odmowę stwierdzenia nieważności orzeczenia.

Skarżąca, A. F. T., nie zgadzając się z powyższą decyzją wniosła do tutejszego sądu skargę podnosząc w niej zarzut naruszenia :

1) prawa materialnego, tj.

- art. 7 ust. 2 dekretu warszawskiego przez niewłaściwe zastosowanie i pominięcie, że orzeczenie administracyjne Prezydium z [...] lipca 1951 roku zostało wydane z rażącym naruszeniem przepisów o korzystaniu z przedmiotowej nieruchomości w sytuacji, gdy korzystanie z przedmiotowej nieruchomości przez dotychczasowych właścicieli dało się pogodzić z przeznaczeniem gruntu według planu zabudowy, co w konsekwencji doprowadziło do niezasadnej odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego;

- art. 9 ust. 1 i 2 oraz art. 44 rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 22 marca 1928 roku o postępowaniu administracyjnym (Dz. U. Nr 36, poz. 341, z późn. zm., dalej r.p.a.) w zw. z art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego przez niezastosowanie wskutek przyjęcia, że pominięcie w orzeczeniu Prezydium J. F. jako strony postępowania nie stanowi rażącego naruszenia prawa, a tym samym podstawy do stwierdzenia nieważności wyżej wymienionego orzeczenia administracyjnego;

- art. 9 ust. 1 i 2 oraz art. 44 rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 22 marca 1928 roku o postępowaniu administracyjnym w zw. z art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego przez niewłaściwe zastosowanie wskutek przyjęcia, że skierowanie orzeczenia administracyjnego do osoby nieposiadającej przymiotu strony w sprawie (M. S. H.) nie stanowi podstawy nie stanowi podstawy stwierdzenia nieważności wyżej orzeczenia;

2) naruszenie przepisów postępowania, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.

- art. 8 § 1 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak należytego uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz nieodniesienie się do wszystkich zarzutów zawartych we wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego, w tym niewskazanie w uzasadnieniu podstaw pominięcia jako strony postępowania J. F., co w konsekwencji uniemożliwia realizację zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa;

- art. 7 kp.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez:

• nieograniczenie się w procesie weryfikacji orzeczenia Prezydium z [...] lipca 1951 roku do materiału dowodowego zawartego w aktach sprawy administracyjnej w postępowaniu zwyczajnym,

• brak wyczerpującego rozpatrzenia i wszechstronnej analizy zgromadzonego materiału dowodowego i nieuwzględnienie faktu, że w materiale dowodowym brak jest dokumentów potwierdzających niemożliwość powiadomienia byłych właścicieli nieruchomości położonej przy ulicy [...] w [...] o objęciu nieruchomości w posiadanie, co w konsekwencji doprowadziło do nieuzasadnionego przyjęcia, że przedmiotowa nieruchomość została skutecznie objęta w posiadanie przez gminę z dniem [...] lipca 1947 roku,

• ustalenie stanu faktycznego w oparciu o fakty i zdarzenia nieznajdujące oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym w postaci ogłoszenia o przystąpieniu do objęcia przedmiotowego gruntu opublikowanego w Dzienniku Urzędowym Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego [...] nr [...] z dnia [...] maja 1947 roku.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa radcy prawnego, według norm prawem przepisanych.

Skarżący H. F., T. F., W. F. i B. P. decyzji Ministra zarzucili :

1. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, w postaci art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 8 § 1 k.p.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. k.p.a. poprzez nieustosunkowanie się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji do wszystkich zarzutów podniesionych we wniosku z dnia 16 maja 2017 r. o stwierdzenie nieważności odmownego orzeczenia dekretowego, a mianowicie zarzutu braku prawidłowego ustalenia kręgu stron postępowania zakończonego wydaniem ww. orzeczenia i pominięcia jako strony postępowania J. F.

Skarżący wskazali, że naruszenie powyższych przepisów niewątpliwie miało wpływ na wynik sprawy, albowiem doprowadziło do bezzasadnej odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia z 1951 roku, w sytuacji gdy rozpoznanie tegoż zarzutu powinno doprowadzić Ministra do wydania odmiennej decyzji;

2. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, w postaci:

2.1. art. 7 ust. 1 w zw. z art. 4 dekretu warszawskiego w związku z § 5, § 7 i § 8 rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia 7 kwietnia 1946 roku wydanego w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej w sprawie obejmowania gruntów w posiadanie przez gminę m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 16, poz. 112, dalej "rozporządzenie z 7 kwietnia1946 roku"), w związku z art. 7 i 77 § 1 k.p.a. zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez błędne uznanie, że Nieruchomość została objęta w posiadanie przez Gminę [...] w dniu [...] lipca 1947 roku, podczas gdy brak jest dowodów na przeprowadzenie poszczególnych czynności określonych w przepisach ww. rozporządzenia, tj. brak jest powiadomienia byłego właściciela o czynnościach obejmowania gruntu, mimo że istniała taka możliwość, zaś ogłoszenie o objęciu gruntu w posiadanie opublikowane w dniu [...] lipca 1947 r. wskazuje błędne dane współwłaściciela nieruchomości, co łącznie skutkuje tym, iż nie można przyjąć jako daty pewnej objęcia ww. nieruchomości w posiadanie w dniu [...] lipca 1947 r. oraz że wniosek dekretowy złożony w trybie art. 7 dekretu jest spóźniony;

Skarżący wskazali, że naruszenie powyższych przepisów niewątpliwie miało wpływ na wynik sprawy, albowiem Minister uznał, że odmowne orzeczenie dekretowe naruszało art. 7 ust. 2 dekretu z uwagi na błędnie dokonaną przez organ dekretowy analizę planistyczną Nieruchomości, jednakowoż nie można stwierdzić jego nieważności z uwagi na fakt, że wniosek dekretowy był spóźniony;

2.2. art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 158 k,p.a. poprzez błędną ocenę, że orzeczenie Prezydium z [...] lipca 1951 roku w przedmiocie odmowy przyznania prawa własności czasowej do gruntu Nieruchomości nie jest dotknięte wadą nieważności, a będące konsekwencją:

1) naruszenia art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 107 § 1 k.p.a. poprzez niedokonanie przez Ministra analizy kwestii prawidłowego ustalenia przez organ dekretowy kręgu stron postępowania zakończonego wydaniem odmownego orzeczenia dekretowego, w sytuacji gdy organ dekretowy pominął jako stronę postępowania J. F., czym naruszył art. 9 ust. 1 i 2 oraz art. 44 r.p.o., w zw. z art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego;

dokonanie w ww. zakresie ustaleń powinno doprowadzić Ministra do konstatacji, że okoliczność ta stanowi rażące naruszenie przepisów postępowania administracyjnego i wypełnia podstawę opisaną w art. 156 § 1 pkt 2 in fine k.p.a.;

2) naruszenia art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego w zw. z art. 9 ust. 1 i 2 oraz art. 44 rozporządzenia. o postępowaniu administracyjnym poprzez

a. błędne uznanie, że w przypadku zbycia roszczeń dekretowych do nieruchomości przed rozpoznaniem wniosku dekretowego, orzeczenie rozpoznające tenże wniosek należy skierować do byłego właściciela nieruchomości, który zbył te roszczenia, tj. w niniejszej sprawie do M. S. H., mimo że w dniu wydania orzeczenia nie przysługiwały jej żadne prawa ani roszczenia w stosunku do Nieruchomości, a więc orzeczenie obarczone jest wadą opisaną w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a.; 3) naruszenia art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 107 § 1 k.p.a.

b. niedokonanie przez Ministra analizy kwestii prawidłowości doręczenia odmownego orzeczenia dekretowego stronom postępowania, w sytuacji gdy została ona doręczona - do rąk administracji domu [...], co stanowi o naruszeniu przez organ dekretowy przepisów art. 23 r.p.a.: odmowne orzeczenie dekretowe nie zostało doręczone żadnej ze stron postępowania, a wyłącznie innemu podmiotowi, jest więc obarczone wadą opisaną w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a.

Na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. Skarżący wnieśli o przeprowadzenie dowodów uzupełniających z następujących dokumentów na okoliczności wskazane w uzasadnieniu skargi:

1) wierzytelnej fotokopii oświadczenia J. F. z dnia [...] kwietnia 1942 roku z księgi hipotecznej o numerze [...],

2) wierzytelnej fotokopii wypisu aktu notarialnego Rep. [...] z dnia [...] lipca 1943 roku z księgi hipotecznej o numerze [...].

W odpowiedzi na skargi organ wniósł o ich oddalenie.

Uczestnik postępowania – Skarb Państwa Kancelaria Sejmu - w toku rozprawy również wniósł o oddalenie skarg.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje :

Skargi są zasadne, zaskarżona decyzja narusza prawo w stopniu uzasadniającym jej wyeliminowanie z obrotu, pomimo że nie wszystkie podniesione w nich zarzuty okazały się zasadne.

Orzeczeniem dekretowym odmówiono przyznania prawa własności czasowej M. S. H., H. I. i W. L. Niesporne jest, że przed datą wydania orzeczenia dekretowego ([...] lipca 1951) M. S. H. zbyła na rzecz W. L. udział w prawie własności Nieruchomości jak również wszystkie przysługujące jej roszczenia wynikające z dekretu warszawskiego. Umowa zbycia zawarta została [...] maja 1947 roku.

Minister rozpoznając sprawę ustalił, że M. S. H. z uwagi na umowę z [...] maja 1947 roku w dniu wydania orzeczenia dekretowego nie była już współwłaścicielką Nieruchomości. Ustalenie to sąd w pełni podziela i przyjmuje za podstawę dalszej oceny zgodności z prawem decyzji Ministra.

Skoro S. H. zbyła udział w prawie własności nieruchomości jak również wszystkie roszczenia wynikające z dekretu warszawskiego na rzecz W. L., nie mogła być stroną postępowania dekretowego, nie miała już bowiem interesu prawnego. Organ dekretowy nie mógł zatem orzekać o jej prawach i obowiązkach, ani wskazywać jej jako adresatki orzeczenia. Sąd podkreśla w tym miejscu, że w orzeczeniu dekretowym wprost wskazano że odmawia się prawa własności czasowej S. H., W. L. oraz M. I. Oznacza to, że orzeczenie dekretowe było skierowane do tych trzech osób i orzekało o prawach i obowiązkach tych trzech osób.

Skierowanie orzeczenia do podmiotu niebędącego stroną oznacza, że jest ono dotknięte wadą o której mowa w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a.. Jeżeli zachodzą przesłanki negatywne o których mowa w art. 156 § 2 k.p.a., to jest o ile od daty doręczenia decyzji upłynęło więcej niż 10 lat (w przypadku wad wymienionych w art. 156 § 1 pkt 1, 3, 4 i 7), ewentualnie jeżeli decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne, organ stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa, wskazując okoliczności z powodu których nie było możliwe stwierdzenie nieważności decyzji (art. 158 § k.p.a.)

Sąd podkreśla w tym miejscu, że skierowanie decyzji do podmiotu, niebędącego stroną uzasadnia stwierdzenie nieważności decyzji, nawet jeżeli decyzję skierowano do osoby niebędącej stroną w sytuacji gdy wobec tej osoby można było wydać tego typu decyzję wcześniej (por. Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, R. Hauser, M. Wierzbowski, Warszawa 2018, str. 1209).

Minister rozpoznając sprawę dostrzegł, że orzeczenie dekretowe skierowane zostało do M. S. H. Prawidłowo również wskazał, że skierowanie decyzji do podmiotu niebędącego stroną oznacza określenie w decyzji praw i obowiązków danego podmiotu. Uznał jednak, że decyzja nie jest dotknięta wadą, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a., bowiem skierowana została do podmiotu wpisanego do księgi wieczystej. Argument ten jest niezasadny.

Idąc bowiem tokiem rozumowania Ministra, orzeczenie dekretowe powinno być skierowane do M. S. H., H. I. i J. F. Nie powinno być natomiast kierowane do W. L. Tymczasem również o jego prawach i obowiązkach orzekł organ dekretowy w orzeczeniu z [...] lipca 1951 roku.

Podkreślić należy w tym miejscu, że wniosek dekretowy złożony został właśnie przez W. L. działającego w imieniu własnym oraz w imieniu pozostałych byłych współwłaścicieli Nieruchomości, to jest w imieniu H. I. i J. F. Z korespondencji znajdującej się w aktach własnościowych Nieruchomości wynika, że organ dekretowy nie kwestionował, że W. L. nabył prawa do Nieruchomości od S. H., w tym roszczenia dekretowe. Fakt zawarcia umowy z [...] maja 1947 roku ujawniony został również w księdze wieczystej prowadzonej dla nieruchomości o czym świadczy zaświadczenie Sądu Grodzkiego w [...] z [...] listopada 1948 roku. Skierowanie orzeczenia do S. H. było prawdopodobnie następstwem omyłki organu dekretowego. Jak jednak wskazano, nawet omyłkowe skierowanie decyzji do podmiotu niebędącego stroną postępowania oznacza, że akt ten dotknięty jest wadą o której mowa w art. 156 1 pkt 4 k.p.a.

Podsumowując tę część rozważań wskazać należy, że orzeczenie dekretowe skierowane zostało do podmiotu niebędącego stroną postępowania, co oznacza wypełnienie stanu faktycznego o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a.

Pozostałe zarzuty podniesione w skargach sąd uznaje za niezasadne.

W obu skargach podnoszono argumenty związane z pominięciem przez organ dekretowy J. F. jako strony postępowania.

W pierwszej kolejności wskazać należy, ze pominięcie określonego podmiotu jako strony postępowania nie stanowi podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji. Pominięcie strony postępowania może natomiast stanowić przesłankę do wznowienia postępowania. Z wnioskiem takim może wystąpić jednak wyłącznie pominięta strona. Zatem okoliczność, że J. F. pominięty został w orzeczeniu dekretowym nie może stanowić podstawy do stwierdzenia jego nieważności.

Rzeczywiście, w decyzji z [...] marca 2019 roku organ nie odniósł się do kwestii pominięcia J. F. w orzeczeniu dekretowym, co może zostać uznane za naruszenie przepisów postępowania. Jak jednak wynika z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. sąd uwzględnia tylko takie naruszenia przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W niniejszej sprawie, brak ustosunkowania się w decyzji do problematyki pominięcia jednej ze stron postępowania dekretowego uznać należy za naruszenie nie mające wpływu na wynik sprawy.

Pozostałe zarzuty podniesione w obu skargach dotyczyły problematyki związanej z kwestią dochowania terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej oraz możliwością poczynienia przez organ nadzoru odmiennych ustaleń w tym zakresie niż organ dekretowy.

Na wstępie wskazać należy na pewną niekonsekwencję stanowiska Skarżących. Skarżący negują możliwość poczynienia przez organ nadzoru odmiennych ustaleń co do terminu złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej, podzielając jednocześnie ustalenia tego organu, co do możliwości pogodzenia korzystania z gruntu przez dawnych właścicieli nieruchomości [...] z jej przeznaczeniem w miejscowym planie zagospodarowania. Innymi słowy, Skarżący akceptują te ustalenia faktyczne dokonane przez organ nadzoru, które są dla nich korzystne, negując ustalenia, które doprowadziły organ do wniosku, że decyzja dekretowa nie narusza w sposób rażący art. 7 ust. 2 dekretu warszawskiego z uwagi na złożenie wniosku dekretowego po terminie.

Sąd rozpoznający sprawę zna i w pełni podziela poglądy wyrażane w orzecznictwie sądów administracyjnych, z których wynika, że w toku postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji (orzeczenia) z uwagi na rażące naruszenie prawa nie jest możliwe prowadzenie dodatkowego postępowania dowodowego a postępowanie to nie może zmienić się w swoistą trzecią instancję. Organ nadzoru rzeczywiście winien ograniczyć swoje postępowanie do ustalenia, czy w świetle materiału dowodowego znajdującego się w aktach zakończonych wydaniem badanej przezeń decyzji doszło do rażącego naruszenia prawa.

Tym niemniej, organ nadzoru nie może pominąć treści przepisów prawa stanowiących podstawę wydania decyzji, ani też nie może pomiąć okoliczności, które uznane zostały przez ustawodawcę za powszechnie znane, a więc znane również organowi wydającemu badaną decyzję. Do takich okoliczności zaliczyć należy informacje wynikające z dokonanych ogłoszeń o przystąpieniu do obejmowania gruntów w posiadanie przez Gminę [...] oraz o objęciu gruntów w posiadanie.

Niesporne jest, że [...] maja 1947 roku ukazało się ogłoszenie o przystąpieniu do objęcia gruntu w organie urzędowym Zarządu Miejskiego. W ogłoszeniu tym w pozycji [...] wskazano Nieruchomość, podając jej adres, numer księgi wieczystej jak również podano imiona i nazwiska właścicieli. Wskazano termin oględzin nieruchomości oraz wezwano dotychczasowych właścicieli do wzięcia udziału w oględzinach. Termin oględzin wyznaczono na [...] czerwca 1947 roku, a więc zgodnie z brzmieniem § 4 pkt 2 Rozporządzenia z 7 kwietnia 1946 roku.

Ogłoszenie o przystąpieniu do obejmowania gruntów opublikowane zostało przed dniem zawarcia umowy pomiędzy S. H. a W. L.

Oględziny nieruchomości przeprowadzone zostały [...] czerwca 1947 roku. Żaden z byłych współwłaścicieli nieruchomości nie wziął w nich udziału. Z protokołu oględzin wynika, że organ nie znał adresu dotychczasowych właścicieli.

Następnie, [...] lipca 1947 roku opublikowane zostało ogłoszenie o objęciu gruntów w posiadanie przez Gminę. W ogłoszeniu rzeczywiście jako właścicieli wskazano S. H., H. I. i W. F.

Okoliczność ta nie może jednak przesądzać o wadliwości objęcia gruntów w posiadanie przez Gminę na podstawie przepisów Rozporządzenia z 7 kwietnia 1947 roku.

Zgodnie z art. 1 dekretu warszawskiego z dniem jego wejścia w życie, wszelkie grunty na obszarze m. st. Warszawy przeszły na własność gminy m. st. Warszawy. Dekret warszawski wszedł w życie z dniem 21 listopada 1945 roku. Zatem już z dniem 21 listopada 1945 roku dotychczasowi właścicieli utracili prawo własności gruntów położonych na obszarze [...]. Organ dekretowy mógł zatem uznać, przy dokonywaniu ogłoszeń o przystąpieniu do obejmowania gruntów, że pod pojęciem dotychczasowych właścicieli rozumieć należy osoby będące właścicielami gruntów 21 listopada 1945 roku.

Zatem nawet jeżeli w ogłoszeniu z [...] lipca 1947 roku jako dotychczasowych właścicieli wskazano S. H., H. I. i W. F., to działanie to mieściło się w ramach dopuszczalnej wykładni pojęcia dotychczasowy właściciel.

Ogłoszenia zostały zatem dokonane prawidłowo.

Skarżący wskazywali, że organ dekretowy naruszył przepisy rozporządzenia z 7 kwietnia 1947 roku nie kierując do dotychczasowych właścicieli zawiadomienia o przystąpieniu do obejmowania gruntów w posiadanie.

Zgodnie z § 5 rozporządzenia z 7 kwietnia 1947 roku, Zarząd Miejski niezależnie od ogłoszenia przesyłał dotychczasowym właścicielom gruntu, w miarę posiadanych danych, zawiadomienie o przystąpieniu do obejmowania gruntu w posiadanie.

Przepis ten rzeczywiście nakładał na Zarząd Miejski obowiązek przesyłania dotychczasowym właścicielom zawiadomień o przystąpieniu do obejmowania gruntu w posiadanie. Zawiadomienia te miały być jednak dokonywane "w miarę posiadanych danych". Oznacza to, że organ zobligowany był do wysłania zawiadomienia o ile posiadał odpowiednie dane. Nie wynika natomiast z tego przepisu, by organ zobowiązany był do podejmowania dodatkowych czynności mających na celu ustalenie adresów dotychczasowych właścicieli.

Rzeczywiście, w pewnych sytuacjach, jeżeli z akt postępowania dekretowego wynika wprost, że organ dysponował adresem dotychczasowych właścicieli, (właściciele zgłaszali się do organu, prowadzili z nim korespondencję) zaniechanie skierowania zawiadomienia do właścicieli uznać można by za rażące naruszenie procedury obejmowania gruntów, skutkujące niemożnością uznania, iż Gmina objęła grunt w posiadanie. Jednak z akt niniejszej sprawy nie wynika, by organ dekretowy dysponował adresami właścicieli nieruchomości.

Sąd w toku rozprawy dopuścił na wniosek Skarżących dowód z dokumentów dołączonych do skargi, to jest oświadczenia J. F. z [...] kwietnia 1942 roku oraz wypisu aktu notarialnego z [...] lipca 1943 roku. W dokumentach tych znajdowały się adresy J. F. oraz S. H. i H. I. Z dokumentów tych nie wynika jednak, by organ dekretowy dysponował tymi adresami, nie wynika również, by adresy te były aktualne na dzień dokonywania ogłoszenia o przystąpieniu do obejmowania gruntów czy też na dzień ogłoszenia o sporządzonym protokole oględzin.

Rzeczywiście, z akt postępowania dekretowego wynika, że w ocenie organu dekretowego termin na złożenie wniosku rozpoczął bieg [...] sierpnia 1948 roku. Jak ustalił organ nadzoru, w tym dniu opublikowane zostało w Dzienniku Urzędowym Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego [...] ogłoszenie nr [...]. Ogłoszenie to jednak, jak wynika z opinii biegłego geodety, nie dotyczyło Nieruchomości.

Ogłoszenia o obejmowaniu gruntów w posiadanie publikowane w Dzienniku Urzędowym Rady Narodowej uznać należy za informacje powszechnie znane, których treść winna być wzięta pod uwagę przez organ dekretowy. W realiach niniejszej sprawy, z ogłoszeń tych wynika, że termin, o którym mowa w art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego w odniesieniu do Nieruchomości rozpoczął bieg [...] lipca 1947 roku. W. L. złożył wniosek 22 grudnia 1948 roku, zatem 17 miesięcy po dacie objęcia gruntu w posiadanie przez Gminę, a więc po terminie o którym mowa w art. 7 ust. 1 dekretu.

W konsekwencji, orzeczenie dekretowe, odmawiające dawnym właścicielom prawa własności czasowej nie naruszało rażąco przepisów dekretu. Przyznanie prawa własności czasowej było bowiem możliwe o ile wniosek złożony został w terminie i o ile korzystanie z gruntu przez dotychczasowego właściciela dawało się pogodzić z przeznaczeniem gruntu według planu zagospodarowania.

Z ustaleń faktycznych poczynionych przez organ nadzoru wynika, że możliwe było korzystanie z Nieruchomości przez jej dotychczasowych właścicieli zgodnie z jej przeznaczeniem w planie zagospodarowania.

Tym niemniej, w sytuacji w której wniosek dekretowy złożony został po terminie, nie było możliwe przyznanie dotychczasowym właścicielom prawa własności czasowej, nawet jeżeli korzystanie przez nich z nieruchomości dawało się pogodzić z jej przeznaczeniem w planie zagospodarowania.

W konsekwencji, organ postąpił prawidłowo uznając, że decyzja organu dekretowego odmawiająca przyznania prawa własności czasowej nie narusza rażąco przepisów dekretu warszawskiego.

Sąd nie podziela stanowiska Skarżących, że w realiach niniejszej sprawy organ nadzoru winien był stwierdzić nieważność orzeczenia dekretowego, z uwagi na spełnienie przesłanki zgodności korzystania z Nieruchomości przez jej dotychczasowych właścicieli z przeznaczeniem w planie zagospodarowania, zaś terminowość złożenia wniosku powinna być badana przez Prezydenta [...] w toku jego ponownego rozpatrywania wniosku. Organ nadzoru zobligowany był do ustalenia, czy orzeczenie dekretowe narusza rażącą prawo. Ustalenie, że wniosek dekretowy złożony został po terminie skutkowało koniecznością przyjęcia, że odmowa przyznania prawa własności czasowej była prawidłowa.

Podsumowując uznać należy, że zarzuty skarg zmierzające do wykazania, że orzeczenie dekretowe dotknięte jest wadą, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. były niezasadne. Zasadne okazały się jedynie zarzuty z których wynika, że orzeczenie dekretowe skierowane zostało do podmiotu nie będącego stroną postępowania to jest do M. S. H. Oznacza to, że orzeczenie z [...] lipca 1951 roku dotknięte jest wadą o której mowa w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a.. W zakresie, w jakim wady o której mowa w art. art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. skarżący upatrywali w skierowaniu decyzji do administracji domu, również należało uznać za niezasadne. Odróżnić należy bowiem kwestie dotyczące skierowania decyzji do podmiotu niebędącego stroną, w znaczeniu ukształtowania jego sytuacji prawnej, od fizycznego skierowania decyzji do podmiotu nie będącego stroną.

Rozpoznając ponownie sprawę Minister uwzględni, że orzeczenie dekretowe skierowane zostało do podmiotu niebędącego stroną postępowania i wyda rozstrzygnięcie uwzględniające treść art. 156 § 2 i 158 § 2 k.p.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznając, że Minister naruszył przepisy prawa materialnego, odmawiając zastosowania art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a., pomimo skierowania orzeczenia dekretowego do podmiotu który nie był stroną postępowania, uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § pkt 1 lit a) p.p.s.a.

O kosztach postępowania sąd orzekł na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. zasądzając na rzecz Skarżących zwrot uiszczonych przez nich wpisów od skarg oraz wynagrodzenie ich pełnomocników.