Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 221/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2021-06-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 7, 77 par.1 i  art. 80
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz Sędziowie sędzia WSA Agnieszka Olesińska (spr.) sędzia WSA Tomasz Wójcik po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 1 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Inne z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za listopad 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

A. K. (Skarżąca) wnioskiem z dnia [...] stycznia 2021 r. wystąpiła o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za listopad 2020 r.

Decyzją z dnia [...] lutego 2021 r. [...] odmówił Skarżącej prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należnych składek na ubezpieczenie społeczne i na ubezpieczenie zdrowotne za wnioskowany okres.

W uzasadnieniu organ przywołał treść przepisu § 10 ust. 1 i § 11 pkt 2 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 stycznia 2021 r. w sprawie wsparcia uczestników obrotu gospodarczego poszkodowanych wskutek pandemii COVID-19 (Dz. U. z 2021 r. poz. 152 – dalej zwane "rozporządzeniem"). Dalej organ wskazał, że we wniosku Skarżąca wskazała jako przeważający rodzaj działalności PKD 85.59.B, Organ podał, że wskazany przez Skarżącą we wniosku kod PKD jest niezgodny z rejestrami REGON. Organ uznał, że kod PKD przeważającej działalności na dzień 30 września w rejestrze REGON (PKD 47.91.Z) nie uprawnia Skarżącej do zwolnienia z opłacanie składek.

W skardze do Sądu strona podniosła, że od [...] listopada 2019 r. ma zawieszoną działalność w firmie [...]. Z tej firmy nie uzyskuje żadnego dochodu. Jej jedynym źródłem dochodu jest spółka cywilna – [...] o PKD 8559.B.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację w sprawie. Ponadto organ wskazał, że wobec treści wniosku złożonego przez Skarżącą organ nie był zobowiązany ani uprawniony do ustalania rodzaju działalności gospodarczej prowadzonej przez spółkę cywilną. Wspólnicy spółki cywilnej i spółka cywilna są bowiem na gruncie ubezpieczeń społecznych odrębnymi podmiotami, wobec czego przesłanki uzyskania prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania składek są oceniane tylko w odniesieniu do tego podmiotu, który wystąpił z wnioskiem o przyznanie takiego zwolnienia. Mając zatem na względzie, że podmiotem składającym wniosek z dnia [...] stycznia 2021 r. nie była spółka cywilna, ale Skarżąca, jako przedsiębiorca będący wspólnikiem tej spółki – we wniosku podany został bowiem numer NIP, REGON oraz nazwa indywidualnej działalności gospodarczej Skarżącej (CODE), rozpoznając ten wniosek organ analizował wyłącznie sytuację Skarżącej jako przedsiębiorcy, nie zaś sytuację spółki cywilnej, której wspólnikiem jest skarżąca. W konsekwencji, dla rozstrzygnięcia sprawy istotny był rodzaj przeważającej działalności gospodarczej skarżącej, natomiast bez znaczenia pozostawał rodzaj działalności wykonywanej przez spółkę cywilną. Okoliczność ta podlegałaby badaniu wyłącznie wówczas, gdyby wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacenia składek na ubezpieczenia społeczne złożyła spółka cywilna. Sytuacja taka w niniejszej sprawie nie miała jednak miejsca. W związku z powyższym fakt, że przeważającym rodzajem działalności gospodarczej spółki cywilnej, której wspólnikiem jest Skarżąca, jest działalność oznaczona kodem PKD 85.59.B, nie uzasadnia przyznania Skarżącej zwolnienia z obowiązku opłacenia składek. Organ stwierdził, że w okolicznościach faktycznych sprawy warunkiem pozytywnego uwzględnienia wniosku Skarżącej jest bowiem prowadzenie działalności uprawniającej do zwolnienia przez samą Skarżącą.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 - dalej: "p.p.s.a.") lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Na wstępie wyjaśnić należy, że sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. poz. 374 ze zm.). Zgodne z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Ponadto stosownie do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 października 2020 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz.U. z 2020 r. poz. 1829), począwszy od 17 października 2020 r. miasto na prawach powiatu Bydgoszcz, będące siedzibą tut. Sądu, zostało objęte strefą czerwoną. W związku z tym zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 20 maja 2021 r. skierowano sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w dniu 1 czerwca 2021 r. (k. 18 akt sądowych).

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z 22 października 2020 r. sygn. akt II FSK 1389/18 i II FSK 1600/18 w sytuacji objęcia strefą czerwoną, skierowanie sprawy celem rozpoznana na posiedzeniu niejawnym nie jest uzależnione od zgody lub sprzeciwu strony. Podobnie orzekł NSA w postanowieniu z 1 grudnia 2020 r. sygn. akt II FSK 2207/18. Powyższe znajduje także oparcie w poglądzie zaprezentowanym w uchwale NSA z dnia 30 listopada 2020 r., sygn. akt II OPS 6/19.

Sąd w obecnym składzie ww. poglądy podziela. W konsekwencji skierowanie niniejszej sprawy na posiedzenie niejawne nie ma charakteru dowolnego.

Oceniając zaskarżoną decyzję według podanych kryteriów stwierdzić należy, że narusza ona prawa w stopniu nakazującym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja ZUS z dnia [...] lutego 2021 r. odmawiająca Skarżącej prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należnych składek na ubezpieczenie zdrowotne za listopad 2020 r. Odmawiając Skarżącej przyznania wnioskowanego zwolnienia organ wskazał, że we wniosku Skarżąca wskazała, że prowadziła przeważającą działalność gospodarczą oznaczoną kodem PKD 85.59.B. Skarżąca w skardze z kolei wskazała, że od [...] listopada 2019 r. ma zawieszoną działalność w firmie [...], a jej jedynym źródłem dochodu jest spółka cywilna – [...] o PKD 85.59.B.

Przed przystąpieniem do rozstrzygnięcia powyższego sporu wskazać należy, że analogiczny spór był już przedmiotem rozważań i rozstrzygnięcia przez WSA w Rzeszowie oraz Białymstoku, które wyrokami z dnia 25 marca 2021 r. sygn. akt I SA/Rz 189/21 oraz z dnia 28 kwietnia 2021 r. sygn. akt I SA/Bk 140/21 uchylały decyzje [...]. Analogiczny problem był rozstrzygany w wyroku WSA w Bydgoszczy o sygn. I SA/Bd 222/21. Podzielając stanowiska i poglądy zawarte w powyższych wyrokach, Sąd w dalszej części uzasadnienia posłuży się argumentacją zawartą w przywołanych powyżej orzeczeniach.

Stosownie do treści § 10 ust. 1 rozporządzenia zwalnia się z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych odpowiednio za okres od dnia 1 stycznia 2021 r. do dnia 31 stycznia 2021 r. albo za okres od dnia 1 grudnia 2020 r. do dnia 31 stycznia 2021 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za te okresy, na zasadach określonych w art. 31zo-31zx ustawy o COVID-19, z uwzględnieniem przepisów niniejszego rozdziału, płatnika składek prowadzącego, na dzień 30 listopada 2020 r., działalność oznaczoną według Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) 2007, jako rodzaj przeważającej działalności, kodami:

1) 47.71.Z, 47.72.Z, 47.81.Z, 47.82.Z, 47.89.Z,

2) 49.32.Z, 49.39.Z, 52.23.Z, 55.10.Z, 55.20.Z, 55.30.Z, 56.10.A, 56.10.B, 56.21.Z, 56.29.Z, 56.30.Z, 59.11.Z, 59.12.Z, 59.13.Z, 59.14.Z, 59.20.Z, 74.20.Z, 77.21.Z, 79.11.A, 79.12.Z, 79.90.A, 79.90.C, 82.30.Z, 85.51.Z, 85.52.Z, 85.53.Z, 85.59.A, 85.59.B, 86.10.Z w zakresie działalności leczniczej polegającej na udzielaniu świadczeń w ramach lecznictwa uzdrowiskowego, o którym mowa w art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o lecznictwie uzdrowiskowym, uzdrowiskach i obszarach ochrony uzdrowiskowej oraz o gminach uzdrowiskowych, lub realizowanej w trybie stacjonarnym rehabilitacji leczniczej, 86.90.A, 86.90.D, 90.01.Z, 90.02.Z, 90.04.Z, 91.02.Z, 93.11.Z, 93.13.Z, 93.19.Z, 93.21.Z, 93.29.A, 93.29.B, 93.29.Z, 96.01.Z, 96.04.Z

- którego przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów podatkowych uzyskany w jednym z dwóch miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku był niższy co najmniej o 40% w stosunku do przychodu uzyskanego w miesiącu poprzednim lub w analogicznym miesiącu roku poprzedniego, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek przed dniem 1 listopada 2020 r.

Skarżąca, składając w dniu [...] stycznia 2021 r. wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek dla płatników w określonych branżach, wskazała jako przeważającą działalność oznaczoną kodem PKD 85.59.B. Określona zatem przez Skarżącą działalność mieści się wśród rodzajów działalności wymienionych w art. 31zo ust. 10 ustawy o COVID-19, których wykonawcy mogą skorzystać ze zwolnienia przewidzianego w tym przepisie. Organ stwierdził jednakże, iż wskazany przez Skarżącą we wniosku kod PKD 85.59.B. przeważającej działalności gospodarczej jest niezgodny z rejestrami REGON. Z akt administracyjnych wynika, iż na dzień, na który należy dokonać oceny – a więc [...] września 2020 r. – jako przeważającą działalność w rejestrze REGON Skarżąca miała podaną działalność oznaczoną kodem 47.91.Z, która nie jest objęta wykazem określonym w art. 31zo ust. 10 ustawy o COVID-19.

Na podstawie regulacji zawartej w § 10 ust. 2 rozporządzenia oceny spełnienia warunku, o którym mowa w ust. 1 w zakresie oznaczenia prowadzonej działalności według Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD) 2007 dokonuje się na podstawie danych zawartych w rejestrze REGON w brzmieniu na dzień 30 listopada 2020 r.

Zdaniem Sądu treść powyższych regulacji nie oznacza, że organ może bezkrytycznie przyjmować dane statystyczne zawarte w CEiDIG, co do uwidocznionego w ewidencji rodzaju przeważającej działalności gospodarczej prowadzonej przez płatnika na dzień [...] listopada 2020 r. Istotne jest bowiem ustalenie, jaką przeważającą działalność gospodarczą (według PKD) przedsiębiorca faktycznie prowadził w tym dniu, a nie jaki rodzaj przeważającej działalności figurował w ewidencji CEiDIG. Podkreślenia bowiem wymaga, że zasadniczym celem rozwiązań prawnych wprowadzonych m.in. w zakresie zwolnienia z obowiązku opłacenia należnych składek było udzielenie wsparcia najbardziej poszkodowanym przedsiębiorcom działającym w branżach, które znalazły się w trudnej sytuacji w związku z nowym zasadami bezpieczeństwa, czy też ponoszących koszty związane z obostrzeniami sanitarnymi. Organy powinny zatem dążyć do udzielania pomocy wszystkim przedsiębiorcom, którzy rzeczywiście, a nie tylko formalnie spełniają kryteria do uzyskania pomocy. W ocenie Sądu, pozbawienie tego wsparcia jedynie z uwagi na fakt, że przedsiębiorca nie uaktualnił na dzień [...] listopada 2020 r. w odpowiedniej rubryce w ewidencji CEiDG kodu działalności gospodarczej, którą prowadzi faktycznie jako działalność przeważającą, kłóci się z konstytucyjnymi wartościami demokratycznego państwa prawnego, równości i niedyskryminacji. Poprzestanie na językowej wykładni omawianych przepisów może doprowadzić do sytuacji, że pomoc otrzymają przedsiębiorcy, którzy mają wpisany kod PKD jako rodzaj przeważającej działalności wymieniony w § 10 rozporządzenia choć rzeczywiście nie prowadzą przeważającej działalności w zakresie objętym tym kodem. W konsekwencji organ dopuścił się naruszenia powyższych przepisów dokonując ich błędnej wykładni.

W realiach rozpatrywanego przypadku nie ulega wątpliwości, że na dzień [...] listopada 2020 r. zgłoszony przez Skarżącą kod przeważającej działalności PKD 47.91.Z, nie jest kodem, który uprawnia do zwolnienia z obowiązku opłacania składek za listopad 2020 r. Jak wynika jednak z treści skargi skarżąca prowadzi działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej [...], której PKD 85.59.B jest kodem uprawniającym do zwolnienia stosownie do regulacji § 10 ust. 1 rozporządzenia. Organ w ogóle nie odniósł się do powyższej okoliczności naruszając tym samym art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2020 r. poz. 256 – dalej "k.p.a"). Stanowisko organu przedstawione w odpowiedzi na skargę nie może sanować tychże braków. Organ w istocie nie wyjaśnił wszystkich okoliczności sprawy, w tym zwłaszcza rodzaju faktycznie wykonywanej przez Skarżącą działalności będącej działalnością przeważającą oraz okoliczności, czy Skarżąca tylko na dzień [...] listopada 2020 r. prowadziła działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej. W konsekwencji stwierdzić należy, że organ dopuścił się naruszenia przepisów postępowania, poprzez niezebranie i nierozpatrzenie materiału dowodowego niezbędnego do podjęcia rozstrzygnięcia, w sytuacji, gdy w sprawie niezbędne było przeprowadzenie postępowania dowodowego w celu ustalenia, czy skarżąca faktycznie wykonuje działalność gospodarczą tylko w formie spółki cywilnej pod kodem PKD 85.59.B, który to kod uprawnia do skorzystania z prawa do omawianego zwolnienia.

W ocenie Sądu organ dopuścił się naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ nie przeprowadzono w sposób należyty postępowania dowodowego i nie wyjaśniono wszystkich okoliczności sprawy. Rolą organu w przedmiotowej sprawie było ustalenie faktycznie wykonywanej przez Skarżącą działalności gospodarczej, a nie jedynie oparcie się przy ocenie zasadności przyznania zwolnienia na danych zamieszczonych w rejestrze REGON. W związku z tym doszło do naruszenia przepisów postępowania w zakresie obowiązku organu co zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego w sprawie. Organ powinien był ustalić, czy Skarżąca wykonuje wskazaną we wniosku działalność gospodarczą, oznaczoną kodem 85.59.B, co uprawniałoby ją do uzyskania zwolnienia z obowiązku płacenia składek. Wskutek jednak zaniechań organu w zakresie postępowania dowodowego doszło do wskazanego wyżej naruszenia przepisów postępowania, a w konsekwencji do błędnej wykładni i nieprawidłowego zastosowania art. 31zo ust. 10 ustawy o COVID-19.

Zauważyć należy, że wykładnia powyższego przepisu dokonana przez organ jest poprawna jedynie na gruncie jego brzmienia językowego. Zgodnie z taką wykładnią nie jest możliwe zwolnienie przedsiębiorcy z obowiązku opłacania należnych składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, jeżeli wskazany na dzień [...] września 2020 r. w rejestrze REGON rodzaj działalności gospodarczej nie mieści się w wykazie określonym w tym przepisie. Organ, posługując się taką wykładnią, odmówił Skarżącej przedmiotowego zwolnienia.

W ocenie Sądu jednakże wykładnia przyjęta przez organ nie jest poprawna. Należy zwrócić uwagę, że celem wprowadzenia szczególnych rozwiązań w związku z epidemią COVID-19 była pomoc przedsiębiorcom, którzy znaleźli się w trudnej sytuacji z uwagi na zmniejszenie popytu na ich usługi, spadek zainteresowania przedmiotem ich działalności, czy też wprowadzane przez ustawodawcę zakazy prowadzenia określonej działalności gospodarczej w okresie epidemii. Nie ulega wątpliwości, że działania ustawodawcy zmierzały do udzielenia pomocy osobom, które faktycznie wykonują określoną działalność gospodarczą, a skutki epidemii dotknęły ich w szczególności. Wykładnia językowa przepisu art. 31zo ust. 10 ustawy o COVID-19 mogłaby prowadzić do absurdalnej sytuacji, w której przedsiębiorca faktycznie wykonujący działalność wskazaną w tym przepisie nie uzyskałby zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek tylko z tego względu, iż na dzień [...] września 2020 r. nie miał zaktualizowanego wpisu w rejestrze REGON co do przeważającego rodzaju prowadzonej działalności, podczas gdy osoba prowadząca w rzeczywistości działalność nieobjętą wykazem wskazanym w tym przepisie, a posiadająca jedynie odpowiedni wpis w rejestrze REGON takie zwolnienie by uzyskała.

W związku z powyższym Sąd stwierdził, iż wykładnia językowa przepisu art. 31zo ust. 10 ustawy o COVID-19 może prowadzić do rezultatu absurdalnego, prowadzącego do skutków niemożliwych do zaakceptowania z aksjologicznego punktu widzenia. Ponadto należy zwrócić szczególną uwagę na cel ustanowienia tej regulacji, co uprawnia do posłużenia się wykładnią celowościową dla wyjaśnienia znaczenia normy dekodowanej z tego przepisu. W doktrynie przyjmuje się, iż działalność ustawodawcza ma charakter celowy, a więc służy realizacji określonych celów, które musi również uwzględniać sąd, dokonując interpretacji przepisu (zob. L. Morawski, Wstęp do prawoznawstwa, Toruń 2014, s. 152). Zgodnie z wykładnią celowościową wskazanej regulacji uprawnionym do uzyskania zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek jest przedsiębiorca, który na dzień [...] września 2020 r. faktycznie wykonywał działalność wskazaną w przepisie art. 31zo ust. 10 ustawy o COVID-19, niezależnie od wpisu widniejącego w tym dniu w rejestrze REGON. Brak odpowiedniego wpisu w rejestrze REGON nie powinien wpływać na rzeczywiste uprawnienia przedsiębiorcy, o ile rzeczywiście, faktycznie prowadził on działalność objętą preferencją.

W razie stwierdzenia przez organ, że Skarżąca prowadziła działalność objętą treścią przepisu art. 31zo ust. 10 ustawy o COVID-19, należy uznać, że warunek uzyskania zwolnienia z opłacania składek ze względu na rodzaj prowadzonej działalności, jest spełniony.

Sąd administracyjny nie zastępuje w orzekaniu organów administracyjnych, a jedynie kontroluje zaskarżoną przez stronę decyzję pod względem prawnym i w przypadku ustalenia, że narusza ona prawo – uchyla ją, podając przyczyny, które skłoniły do tego sąd. Sąd administracyjny nie jest władny do przyznania pomocy publicznej w postaci zwolnienia z obowiązku opłacania składek, gdyż to należy do uprawnień ZUS, który po ponownie przeprowadzonym postępowaniu, kierując się wskazaniami Sądu, zawartymi w uzasadnieniu wyroku, wyda stosowne rozstrzygnięcie.

Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a uchylił zaskarżoną decyzję.