Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 3208/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-10-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6030 Dopuszczenie pojazdu do ruchu
Hasła tematyczne: Ruch drogowy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: § 2  ust 1 i § 4 ust 1
journal: Dz.U. 2007 nr 186 poz 1322
law: Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 22 lipca 2002 r. w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie: Sędzia NSA Monika Nowicka Sędzia del. WSA Sławomir Antoniuk (spr.) Protokolant: st. asystent sędziego Dorota Kozub - Marciniak po rozpoznaniu w dniu 7 października 2016 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Włocławku od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 8 września 2014 r. sygn. akt II SA/Bd 601/14 w sprawie ze skargi M.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Włocławku z dnia 7 kwietnia 2014 r. nr SKO-448/14 w przedmiocie rejestracji przyczepy 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2. zasądza od M.S. na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Włocławku kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem wydanym w trybie uproszczonym w dniu 8 września 2014 r. sygn. akt II SA/Bd 601/14 uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Włocławku z dnia 7 kwietnia 2014 r. nr SKO-448/14 oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Starosty Powiatowego we Włocławku z dnia 22 lutego 2014 r. nr KD.5410.4.1.2014 w przedmiocie rejestracji przyczepy, stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu oraz zasądził od organu na rzecz skarżącego kwotę 200 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd Wojewódzki wskazał, iż wnioskiem z dnia 7 lutego 2014 r. M.S. zwrócił się o rejestrację przyczepy samochodowej marki [...] nr VIN: [...] rok produkcji 1985. Wnioskodawca załączył do wniosku odpisy dokumentów poświadczone przez notariusza za zgodność odpisu z okazanym dokumentem tj. dowód rejestracyjny nr [...], zaświadczenia o przeprowadzonym badaniu technicznym nr [...], dokumenty potwierdzające zawarcie umowy ubezpieczenia OC, tablicę rejestracyjną nr [...] oraz fakturę nr [...], umowę zakupu z dnia 30 grudnia 1991 r., protokół zdawczo-odbiorczy z dnia 4 grudnia 1991 r. oraz protokół zdawczo-odbiorczy maszyn i urządzeń stanowiących aport rzeczowy.

Decyzją z dnia 22 lutego 2014 r. Starosta Powiatowy we Włocławku odmówił rejestracji przedmiotowej przyczepy samochodowej uznając, iż wnioskodawca nie udokumentował przejścia na własność przyczepy na rzecz podmiotu, od którego nabył on pojazd.

Od ww. decyzji M.S. wniósł odwołanie, w którym podniósł, iż do wniosku załączył wszystkie wymagane prawem dokumenty i nie zgadza się decyzją odmowną.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Włocławku decyzją z dnia 7 kwietnia 2014 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy podniósł, iż wnioskodawca przedstawił w oryginale wszystkie wymagane dokumenty stwierdzające przejście własności pojazdu z D. Sp. z o.o. z siedzibą w M. na rzecz strony. Ze znajdującego się w aktach sprawy dowodu rejestracyjnego dołączonego do wniosku rejestracji przyczepy samochodowej o numerze rejestracyjnym [...] wynika, iż rejestracja przyczepy wskazanej w tym dowodzie była na rzecz T. Sp. z o.o. z siedzibą w M. Jeżeli zatem wnioskodawca domaga się zarejestrowania pojazdu winien również wykazać dokumentem przejście własności z T. Sp. z o.o. na D. Sp. z o.o., co wyraźnie wynika z § 4 ust. 2 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 22 lipca 2002 r. w sprawie rejestracji i oznaczenia pojazdów (tekst jedn. Dz. U z 2007 r. Nr 186, poz. 1322 ze zm. – dalej jako rozporządzenie z dnia 22 lipca 2002 r.). Na tę okoliczność skarżący przedstawił jedynie protokół zdawczo-odbiorczy maszyn i urządzeń stanowiących aport rzeczowy, a w oświadczeniu z dnia 7 lutego 2014 r. podał, iż nie jest w stanie przedstawić innych dokumentów własności pojazdu z powodu likwidacji firmy, na którą figuruje dowód rejestracyjny. Organ zakwestionował powyższy protokół zdawczo-odbiorczy z powodu braku określenia danych identyfikujących poszczególne pojazdy w zakresie numeru, VIN. W tym zakresie Samorządowe Kolegium Odwoławcze podzieliło stanowisko organu I instancji, ponieważ w jego ocenie opisany protokół zdawczo-odbiorczy maszyn i urządzeń zawiera wykaz wielu przyczep skrzyniowych bez wskazania żadnych cech identyfikujących te przyczepy. Podany został tylko numer inwentarzowy stosowany przez podmiot przekazujący. Tego rodzaju dane nie pozwalały na uznanie takiego dokumentu, jako potwierdzającego przejście własności przedmiotowej przyczepy z wskazanego T. na rzecz D. Sp. z o.o. Indywidualizacja określonego pojazdu umożliwia stwierdzenie, czy dokumenty potwierdzające nabycie prawa własności pojazdu dotyczą konkretnie oznaczonego pojazdu. Jeśli pojazd pozbawiony jest cech go identyfikujących, czy też umowa przeniesienia własności nie wskazuje cech identyfikujących pojazd, to niemożliwa jest weryfikacja tego czy przedłożone organowi administracji dokumenty faktycznie potwierdzają prawo własności. Dokumentów takich nie można traktować jako dowodu własności pojazdu. Z tej przyczyny uzasadniona stała się odmowa rejestracji samochodu, wobec niespełnienia przesłanki określonej art. 72 ust. 1 pkt. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 1137 ze zm.) - vide wyrok WSA w Gdańsku z dnia 16 listopada 2006 r. sygn. akt III SA/Gd 442/2006, publik. Lex Polonica nr 2304837).

Ponadto organ odwoławczy podniósł, że wskazany protokół nie jest oryginałem dokumentu, a więc i z tego powodu nie mógłby stanowić podstawy dla ustalenia prawa własności przedmiotowej przyczepy. Sytuacji nie zmienia również przedstawienie odpisu tego dokumentu z uwagi na treść § 4 ust. 2 lit. "a" rozporządzenia z dnia 22 lipca 2002 r. i brak możliwości przedstawienia uwierzytelnionego odpisu w innych przypadkach, a także z powodu tego, iż przedstawiony dokument nie spełnia wymogu odpisu uwierzytelnionego, gdyż jest jedynie stwierdzeniem zgodności odpisu z okazanym dokumentem.

M.S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Włocławku z dnia 7 kwietnia 2014 r. W skardze podniósł zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez przyjęcie, iż protokół zdawczo-odbiorczy sporządzony przy wnoszeniu aportu do spółki kapitałowej, powinien zawierać numer VIN przyczepy, podczas gdy żadne przepisy nie regulują jak szczegółowo powinien być opisany przedmiot aportu, tym bardziej nie zobowiązują do wskazania numeru VIN w protokole. Podniósł także zarzutu naruszenia prawa procesowego, mający istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 7, art. 77, art. 75, art. 80 k.p.a., poprzez brak wszechstronnego zgromadzenia i zbadania materiału dowodowego i oparciu się wyłącznie o dokumenty przedstawione przez wnioskodawcę w sytuacji, gdy okoliczności sprawy budziły wątpliwości organu I instancji. Z uwagi na powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej i utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji.

Skarżący w uzasadnieniu skargi wskazał, że przyczepa, o której rejestrację wystąpił, stanowiła aport rzeczowy. W aktach znajdujących się w Krajowym Rejestrze Sądowym w P. o numerze [...] prowadzonych dla spółki T. oraz numerze KRS [...] prowadzonych dla K. Spółka z o.o. z siedzibą w P., które to [...] działało wcześniej pod firmą D. znajdują się dokumenty, z których wprost wynika, iż wszelkie mienie ruchome będące własnością pierwszej z wymienionych spółek zostaje przeniesione jako aport na rzecz nowo powstałej Spółki D. Sp. z o.o., którego nazwę zmieniono na D. Sp. z o.o. uzyskując w zamian udziały w owej Spółce. W powyższych aktach znajduje się akt notarialny z dnia [...] r., będący umową spółki, z którego wynika, iż T. Sp. z o.o. staje się wspólnikiem nowo powstałej Spółki, w zamian za aport, wymieniony w załączniku nr 2 do umowy spółki (do skargi załączono wykaz maszyn będących własnością T. Sp. z o.o., które mocą umowy spółki stały się własnością nowo powstałej spółki, która następnie w dniu [...] r. zmieniła swoją nazwę na D.).

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy uznając zarzuty skargi za zasadne, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. – dalej jako p.p.s.a.), orzekł jak na wstępie.

W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji, powołując się na treść art. 72 ust. 1 pkt 1-5 ustawy Prawo o ruchu drogowych i § 4 pkt 1 rozporządzenia z dnia 22 lipca 2002 r., stwierdził, iż żądanie przez organ przedstawienia wszelkich dokumentów potwierdzających fakt przeniesienia własności pojazdu następuje wówczas, gdy dane odnoszące się do zbywcy pojazdu, zawarte w dowodzie własności pojazdu dołączonym do wniosku o rejestrację, są niezgodne z danymi właściciela zawartymi w dowodzie rejestracyjnym i karcie pojazdu, jeżeli była wydana. W rozpoznawanej zaś sprawie skarżący dołączył do wniosku o rejestrację pojazdu wszystkie wymagane przez wskazane wyżej przepisy dokumenty, w tym m.in. dowód własności w postaci umowy sprzedaży z dnia 30 grudnia 1991 r. zawartej pomiędzy D. Sp. z o.o. a skarżącym oraz fakturę nr [...] z dnia 30 grudnia 1991 r. Prawidłowość tych dokumentów nie została zakwestionowana przez organ. Organy nie wykazały również aby zbywca przedmiotowego pojazdu, D. Sp. z o.o. z siedzibą w M. nie było jego właścicielem. Brak jest również jakichkolwiek wiadomości o toczącym się postępowaniu karnym w sprawie przedmiotowej przyczepy i nie pojawiła się żadna osoba trzecia, która rościłaby sobie do niej prawo. W umowie z dnia 30 grudnia 1991 r. zawarto zapis, że "T. przeniosło na rzecz D. przyczepę [...] nr rej. [...] protokołem zdawczo – odbiorczym jako aport rzeczowy (protokół - ksero w załączeniu). Przedsiębiorstwo nasze nie dokonało wymiany dowodu rejestracyjnego". Z powyższego zapisu wynika, że w związku ze zmianą właściciela przyczepy wymiana dowodu rejestracyjnego spoczywała na D., które tego nie uczyniło.

W ocenie Sądu Wojewódzkiego, wobec niepodważenia prawdziwości tytułu własności osoby wnioskującej o rejestrację pojazdu, nie występowały okoliczności przewidziane w § 4 ust. 2 rozporządzenia z dnia 22 lipca 2002 r., umożliwiające organowi ustalanie przeniesienia własności na podstawie wszelkich dokumentów. Sam fakt, że w okolicznościach konkretnej sprawy, organ nie jest w stanie ustalić wszystkich właścicieli danego pojazdu, nie może skutkować odmową jego zarejestrowania.

Zdaniem Sądu I instancji, organy odnośnie rejestracji przedmiotowej przyczepy nie wzięły pod uwagę cytowanego powyżej zapisu umowy z dnia 30 grudnia 1991 r. Brak wymiany dowodu rejestracyjnego przez nabywcę (D.) było niewątpliwie niedopełnieniem obowiązku spoczywającego na tym podmiocie. Jednakże nie może odpowiedzialności z tego tytułu ponosić obecny właściciel. Tym bardziej, że od zawarcia umowy sprzedaży upłynęło ponad 20 lat.

Sąd Wojewódzki podkreślił, iż skoro w myśl art. 73 ust. 1 Prawa o ruchu drogowym, rejestracji pojazdu dokonuje się na wniosek właściciela, to taka regulacja oznacza, że już w chwili składania wniosku o rejestrację kwestia prawa własności musi być rozstrzygnięta (por. wyrok NSA z dnia 2 sierpnia 2011 r. sygn. I OSK 1415/10). Natomiast w niniejszej sprawie kwestia prawa własności została należycie udokumentowana, w sytuacji gdy skarżący przedstawił dowód własności w postaci umowy sprzedaży, a z akt sprawy nie wynika aby jego prawo własności było przez kogokolwiek kwestionowane.

Sąd ten stwierdził, iż rozpatrując ponownie sprawę organ I instancji powinien wziąć pod uwagę załącznik nr 2 stanowiący wykaz maszyn i urządzeń T. Sp. z o.o. wniesionych jako aport rzeczowy do D. Sp. z o.o., które mocą umowy spółki z dnia [...] r., stały się własnością nowo powstałej Spółki. Dane wskazane w oświadczeniu do umowy z 1991 r. wraz z protokołem z dnia [...] r. oraz załącznik nr 2 do umowy z dnia [...] r. pozwolą organom na zidentyfikowanie przedmiotowej przyczepy.

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 8 września 2014 r. sygn. akt II SA/Wa 1813/13 stał się przedmiotem skargi kasacyjnej wniesionej przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Włocławku do Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Zaskarżając przedmiotowy wyrok w całości Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Włocławku, na podstawie art. 176 w zm. z art. 188 § 1 p.p.s.a., wniosło o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi, a w przypadku uznania, iż doszło do naruszenia przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 176 w zw. z art. 185 § 1 p.p.s.a., uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy do ponownego rozpoznania, a także zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa prawnego.

Autor skargi kasacyjnej, na podstawie art. 174 p.p.s.a., zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt. 1 p.p.s.a..), tj.:

1) art. 72 ust. 1 pkt 1 i art. 73 ust.1 ustawy Prawo o ruchu drogowym w zw. z § 4 ust.1 pkt 2 i 2a rozporządzenia z dnia 22 lipca 2002 r., poprzez uznanie, iż możliwe jest dokonanie rejestracji pojazdu na podstawie dokumentów niebędących oryginałami lub uwierzytelnionymi kopiami, co w konsekwencji prowadzi do niewłaściwego zastosowania art. 73 ust.1 ustawy Prawo o ruchu drogowym, gdy prawidłowa wykładania prowadzi do wniosku, że podstawą takiej rejestracji mogą być wyłącznie oryginały dokumentów lub w określonych przypadkach uwierzytelnione kopie;

2) art. 72 ust. 1 pkt. 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym w zw. z § 4 ust 2. rozporządzenia z dnia 22 lipca 2002 r., poprzez błędną wykładnię prowadzącą do uznania, iż kolejny nabywca pojazdu nie może ponosić odpowiedzialności z powodu braku wymiany dowodu przez poprzedniego nabywcę pojazdu, a tym samym dopuszczenia możliwości uznania za wystarczający do rejestracji dokumentu przeniesienia własności od ostatniego posiadacza mimo braku zgodności danych zbywcy z danymi w dowodzie rejestracyjnym, co pozostaje w sprzeczności z wyraźnym brzmieniem § 4 ust 2 tego rozporządzenia; tymczasem prawidłowa wykładania prowadzi do wniosku, iż okoliczności te nie wyłączają obowiązku przedstawienia dowodu własności pojazdu pomiędzy aktualnym zbywcą pojazdu i podmiotem figurującym w dowodzie rejestracyjnym oraz zastosowania § 4 ust 2 powołanego rozporządzenia;

3) § 4 ust. 2 i 2 a rozporządzenia z dnia 22 lipca 2002 r.;

4) naruszenie prawa materialnego w postaci zapisu w umowie (brak jednostki redakcyjnej) z dnia 30 grudnia 1991 r., poprzez uznanie że informacja zawarta w umowie o nabyciu przedmiotowej przyczepy przez D. Sp. z o.o. od T. Sp. z o.o. w drodze aportu stanowi wystarczający dowód nabycia tej przyczepy przez D.; tymczasem prawidłowa wykładania takowego zapisu nie pozwala na uznanie przedmiotowego zapisu jako dokumentu wykazującego przejście prawa własności przedmiotu rejestracji z T. sp. z o.o. na D.

Podniósł także zarzut naruszenia przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt. 2 p.p.s.a.) tj.:

1) art. 145 1 pkt. 1 lit. c) oraz art. 151 p.p.s.a. i art. 141 § 4 w zw. z art 153 p.p.s.a., poprzez błędne przyjęcie, iż skarżący dołączył do wniosku o rejestrację wszystkie wymagane dokumenty, których prawidłowość nie została zakwestionowana przez organ;

2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 141 § 4 w zw. z art. 153 p.p.s.a., wobec wyrażenia w orzeczeniu takich wskazań, co do dalszego postępowania, których nie da się pogodzić z stanem faktycznym sprawy, a obowiązek związania nimi organu, doprowadzi do naruszenia prawa;

3) art. 133 § 1 p.p.s.a., poprzez wydanie wyroku w oparciu o dokumenty nie wchodzące w poczet akt sprawy administracyjnej, tj. kopii załącznika numer 2 i kopii aktu notarialnego z dnia [...] r., załączonych po raz pierwszy do skargi na decyzję.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej kasator podkreślił, iż Sąd I instancji z naruszeniem przepisów określonych w pkt 1 zarzutów skargi kasacyjnej uznał, że dla rejestracji pojazdu wystarczający jest dokument sprzedaży pojazdu z dnia 30 grudnia 1991 r. wraz z fakturą z tegoż dnia przez zbywcę – D. Dowód rejestracyjny nie był bowiem wystawiony na to D. lecz na T. Sp. z o.o. W takiej sytuacji wnioskodawca, a nie organ, winien wykazać dokumentem przejście własności z T. Sp. z o.o. na D., stosownie do treści § 4 ust. 2 rozporządzenia z dnia 22 lipca 2002 r. W tym zakresie więc nieuprawniona jest ocena Sądu, iż umowa sprzedaży z dnia 30 grudnia 1991 r. wraz z fakturą jest wystarczającym dokumentem niezbędnym do rejestracji. Nieuprawniona jest też ocena Sądu, że to organ winien wykazać, że D. nie było właścicielem pojazdu. Organ, bowiem nie jest uprawniony do rozstrzygania kwestii prawa własności, a przedstawienie wymaganych prawem dokumentów spoczywa na stronie. Organ natomiast dokonuje oceny wiarygodności tych dokumentów. Kwestia przejścia prawa własności nie może być, jak to proponuje Sąd Wojewódzki oceniania z punktu widzenia braku informacji o kwestionowaniu tytułu własności przez inny podmiot. Nadto w okolicznościach niniejszej sprawy nie zachodziła sytuacja, iż poprzedni właściciel nie był znany, lecz sytuacja braku wiarygodnego dokumentu wykazującego przejście własności przedmiotu rejestracji z podmiotu figurującego w dowodzie rejestracyjnym na D. Nieuprawniona jest również ocena Sądu i skutki z tego wywodzone, iż strona nie powinna ponosić ujemnych konsekwencji braku wymiany dowodu rejestracyjnego po nabyciu przez wskazane D., który to obowiązek spoczywał na tym podmiocie. Nie jest to zaniedbanie organu a jest to obowiązek spoczywający na podmiocie, który bierze udział w obrocie prawnym. Nie może więc być tak, iż zaniedbania takich podmiotów obrotu prawego zmieniać będą wymogi prawne wynikające z obowiązujących przepisów lub czynić takie wymogi, jako nieistniejące. Żaden przepis prawa bowiem nie zwalnia ze stosowania określonych przepisów ze względu na zaniedbania innych uczestników obrotu w zakresie obowiązków rejestracyjnych.

Nadto, Sąd I instancji uznał, że kwestia prawa własności jest w niniejszej sprawie należycie udokumentowana w sytuacji gdy skarżący przedstawił dowód własności w postaci umowy sprzedaży z dnia 30 grudnia 1991 r., a z akt nie wynika by była ta własność kwestionowana. Dając zalecenia organowi wskazał, iż dane zawarte w oświadczeniu do umowy z 1991 r. wraz z protokołem z dnia [...] r. oraz załącznikiem nr 2 do umowy z dnia [...] r. pozwolą na zidentyfikowanie przedmiotowej przyczepy. Tym samym Sąd uznał, że podstawą do ustaleń w tym zakresie mogą być dokumenty, które nie są oryginałami lub uwierzytelnionymi kopiami. Przy czym umowa (kopia) z dnia [...] r. i kopia załącznika nr 2 nie były materiałem dowodowym w sprawie przed organami administracji, gdyż strona ich nie załączyła, a więc nie powinny one rzutować na ocenę prawidłowości wydanej decyzji. W tym zakresie Sąd nie powinien kontrolować zgodności z prawem zaskarżonej decyzji w oparciu o dane wynikające z dokumentów załączonych dopiero do skargi, a nie złożonych w trakcie postępowania administracyjnego do akt sprawy, albowiem narusza tym art. 133 p.p.s.a. Sąd dokonał więc ocen i ustaleń w oparciu o dokumenty nie wynikające z akt sprawy, czym naruszył art. 141 § 4 i art. 133 § 1 p.p.s.a i nie dokonał analizy dokumentów ich treści, w szczególności różnic w zakresie oznaczenia przyczep w protokole przekazania przyczepy z dnia 30 grudnia 1991 r. i protokołem (kopią). Nie dokonał również analizy dokumentów pod względem ich wiarygodności. Prawidłowa ocena stanu faktycznego oraz wykładania powołanych przepisów winna doprowadzić Sąd do zastosowania art. 151 p.p.s.a zamiast art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) p.p.s.a. Co istotne, załączona do skargi umowa jest jedynie kopią dokumentu nie potwierdzoną za zgodność z oryginałem, a załącznik numer 2 (kopia) nie jest częścią aktu notarialnego (kopii) albowiem nie jest opatrzony podpisem ani pieczęcią notariusza czy stron umowy, nie wiadomo nawet czy jest kompletny, a więc nie może być uznany za wiarygodny. Z umowy tej nie wynika by przedmiotem aportu było całe mienie T., lecz tylko określone w załączniku nr 2. Wobec tego nie można wnioskować, iż wśród ujawnionych tam urządzeń znajduje się przedmiotowa przyczepa, gdyż załącznik ten nie zawiera wystarczających cech identyfikacyjnych pozwalających na ustalenie, iż chodzi o przedmiotową przyczepę. Zidentyfikować przedmiotową przyczepę można by tylko i wyłącznie gdyby wnioskodawca do załączonych kopi dokumentów (czego nie uczynił) przedstawił ich oryginał lub uwierzytelnione kopie oraz przynajmniej dokument w postaci książki inwentarzowej T. Sp. z o.o. w której numery inwentarzowe odpowiadają określonemu przedmiotowi. Takiego dokumentu zaś strona nie przedłożyła, a dokumenty (kopie) w postaci protokołu zdawczo odbiorczego, czy załączony na etapie skargi - a więc spóźniony - dowód w postaci załącznika numer 2 nie są oryginałami ani uwierzytelnionymi kopiami tych dokumentów. Prawo własności pojazdu winno wynikać wprost ze złożonych dokumentów, a co za tym idzie nie może ono nasuwać jakichkolwiek wątpliwości interpretacyjnych. Taki zaś rezultat można osiągnąć wyłącznie w razie przedłożenia organowi rejestrującemu dokumentów potwierdzających stan niesporny i zgodny z rzeczywistością.

W odpowiedzi na skarżę kasacyjną reprezentowany przez pełnomocnika uczestnik postępowania – M.S. wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania przez Naczelnym Sądem Administracyjnym, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna sformułowana przez stronę skarżącą zasługuje na uwzględnienie.

Naczelny Sąd Administracyjny związany jest podstawami skargi kasacyjnej bowiem według art. 183 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie żadna z wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania nie zaistniała, wobec czego kontrola Naczelnego Sądu Administracyjnego ograniczyć się musiała wyłącznie do zbadania zawartych w skardze kasacyjnej zarzutów.

W myśl art. 174 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tej zaś sytuacji, w pierwszej kolejności, trzeba odnieść się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania, bowiem dopiero wówczas, gdy zostanie przesądzone, że stan faktyczny przyjęty przez Sąd I instancji za podstawę orzekania jest prawidłowy albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do oceny zasadności zarzutów prawa materialnego.

Zarzuty skargi kasacyjnej, dotyczące naruszenia przepisów procesowych zmierzają do wykazania, iż Sąd I instancji wydał zaskarżony wyrok z naruszeniem art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 141 § 4, art. 153 i art. 133 § 1 p.p.s.a. w sytuacji, gdy rozstrzygnięcie powinien oprzeć na przepisie art. 151 p.p.s.a.

Naruszenie przepisów postępowania administracyjnego może polegać w szczególności na niedopełnieniu wynikających z tych przepisów obowiązków organu lub uniemożliwieniu stronie skorzystania z przysługujących jej uprawnień procesowych. Warunkiem uwzględnienia skargi z tego powodu jest ustalenie, że stwierdzone naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naruszenie o jakim mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. nie pozostawia w zasadzie wątpliwości co do tego, że obejmuje on wyłącznie przypadki, w których gdyby nie naruszono przepisów proceduralnych, to najprawdopodobniej zapadłaby decyzja o innej treści. Jak trafnie twierdzi się w doktrynie, w tej kategorii podstaw uchylenia decyzji i postanowienia mieści się brak należytej staranności wykazanej przez organ administracji publicznej w prowadzeniu sprawy, a wyrażający się w rozstrzygnięciu o niej bez pełnej znajomości stanu faktycznego oraz materiału dowodowego występującego w sprawie (por. Tadeusz Woś, Postępowanie sądowoadministracyjne, Warszawa 2000, str. 305-306). Stąd też regułą jest, że uchylenie decyzji lub postanowienia w oparciu o powołany przepis następuje wtedy, gdy naruszono przepisy procesowe, a uchybienie im mogło w sposób istotny oddziaływać na treść decyzji lub postanowienia. Obowiązkiem sądu uwzględniającego skargę na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. jest więc nie tylko wskazanie przepisu, czy przepisów postępowania, którym organ administracji publicznej uchybił, ale również wykazanie prawdopodobieństwa oddziaływania naruszeń prawa procesowego na wynik sprawy administracyjnej (wyrok NSA z dnia 21 listopada 2014 r. sygn. akt II OSK 1098/13 - wszystkie powołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl).

Przystępując do omówienia pierwszego z zarzutów skargi kasacyjnie, tj. art. 141 § 4 p.p.s.a. przypomnieć należy, iż zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. jako samodzielna podstawa kasacyjna może być skutecznie postawiony w dwóch przypadkach: 1) gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów, wymienionych w tym przepisie i 2) gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy, wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki i dlaczego stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania. Naruszenie to musi być przy tym na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Za jego pomocą nie można skutecznie zwalczać prawidłowości przyjętego przez sąd stanu faktycznego, czy też stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego. Art. 141 § 4 p.p.s.a. określa jedynie obligatoryjne elementy uzasadnienia, zaś ewentualne merytoryczne wady argumentacji, mającej uzasadniać przyjęte stanowisko sądu, czy też wady wskazań co do dalszego postępowania, nie są równoznaczne z ich brakiem, a tylko w tym ostatnim przypadku można mówić o naruszeniu art. 141 § 4 p.p.s.a. (wyroki NSA: z dnia 26 marca 2013 r. sygn. akt I GSK 1064/11; z dnia 11 września 2014 r. sygn. akt I FSK 1335/13). Uzasadnienie sporządzone przez Sąd I instancji, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie budzi zastrzeżeń w świetle art. 141 § 4 p.p.s.a., sam fakt, iż skarżący kasacyjnie nie zgadza się z przyjętym przez ten Sąd stanowiskiem nie świadczy o wadliwości konstrukcji samego uzasadnienia.

Także za niezasadny należy uznać zarzut naruszenia art. 133 p.p.s.a., poprzez wydanie wyroku w oparciu o dokumenty nie wchodzące w poczet akt administracyjnych. W istocie bowiem Sąd I instancji, rozstrzygając kwestię przejścia prawa własności przyczepy, która została przez M.S. zgłoszona do rejestracji, na kolejnych nabywców, w swej ocenie nie posłużył się dołączonymi do skargi kopiami aktu notarialnego z dnia [...] r. oraz "załącznikiem 2", bowiem nie przeprowadził z nich dowodu uzupełniającego w trybie art. 106 § 3 p.p.s.a., lecz przyjął, iż kwestia prawa własności została należycie udokumentowana, w sytuacji gdy skarżący przedstawił dowód własności w postaci umowy sprzedaży, a z akt sprawy nie wynika aby jego prawo własności było kwestionowane. Podkreślenia wymaga, że sąd administracyjny nie ustala stanu faktycznego sprawy lecz ocenia, czy organy ustaliły ten stan zgodnie z regułami obowiązującymi w procedurze administracyjnej. Dokonywanie przez sąd administracyjny samodzielnych ustaleń faktycznych jest dopuszczalne w takim zakresie, w jakim jest to niezbędne do dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu. Ze wskazanej w art. 133 § 1 p.p.s.a. zasady wynika, że sąd administracyjny orzeka na podstawie akt. Sąd ten rozpatruje sprawę na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania kontrolowanej przez siebie decyzji. Takiej też oceny, choć nie sposób się z nią zgodzić, Sąd I instancji dokonał. Nie oznacza to jednak, iż z uwagi na powyższe, dopuścił się naruszenia art. 133 p.p.s.a.

Za zasadny należy natomiast uznać zarzut naruszenia art. 145 § 1 lit. c) w zw. z art. 153 p.p.s.a., z uwagi na wyrażenie w orzeczeniu wskazań, co dalszego postępowania, albowiem zalecenia te nie były trafne, a przez to wymagane, o czym szerzej przy omawianiu zarzutów naruszenia prawa materialnego.

Odnosząc się zatem do zarzutów naruszenia prawa materialnego wypada wskazać, iż zgodnie z art. 72 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 1137 ze zm.), rejestracji dokonuje się na podstawie dowodu własności pojazdu lub dokumentu potwierdzającego powierzenie pojazdu, o który mowa w art. 73 ust. 5 (w niniejszej sprawie przepis ten nie ma zastosowania). W świetle art. 73 ust. 1 tej ustawy, rejestracji pojazdu dokonuje się na wniosek właściciela. Z powyższych regulacji prawnych jednoznacznie wynika, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek przedłożenia wymaganych dokumentów. Oczywiście nie oznacza to zakazu wyjaśniania z urzędu okoliczności faktycznych, lecz organ administracji, co do zasady, nie jest władny pozyskiwać dokumentów prywatnych, obrazujących przebieg transakcji cywilnoprawnych w zakresie przeniesienia prawa własności.

Słusznie stwierdził Sąd I instancji, już w chwili składania wniosku o rejestrację pojazdu kwestia prawa własności strony musi być rozstrzygnięta. Co do zasady, brak wymaganego dowodu własności pojazdu w chwili składania wniosku nie uniemożliwia wydania decyzji w sprawie o rejestrację pojazdu. Jednak w takiej sytuacji musi dojść do wydania decyzji o odmowie zarejestrowania samochodu. Wszelkie bowiem działania naruszające wymogi prawne w tej materii, a zwłaszcza rejestrowanie pojazdów na podstawie niepełnych ustaleń, poczynionych w oparciu o dokumenty niepozwalające jednoznacznie stwierdzić prawo własności wnioskodawcy do rejestrowanego pojazdu, wywołują poważną szkodę dla interesu społecznego, albowiem decyzja o rejestracji pojazdu w praktyce nadaje wnioskodawcy rejestrującemu pojazd prawo legalnego posługiwania się dowodem rejestracyjnym, czyli dokumentem, który musi potwierdzać jedynie dane prawdziwe. Osoby posługujące się dowodem rejestracyjnych w ruchu drogowym uchodzą za prawowitych właścicieli pojazdu, a więc konieczna jest stuprocentowa pewność, że osoby legitymujące się takim dokumentem są rzeczywiście do tego upoważnione i są prawowitym właścicielem pojazdu. Naruszenie tej zasady może godzić w interesy osób trzecich (patrz wyrok NSA z dnia 2 lutego 2007 r. sygn. akt I OSK 418/06, publik. LEX nr 255973), a ich ochronie służy system rejestracji pojazdów.

Szczegółowy tryb rejestracji pojazdu określa rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 22 lipca 2002 r. w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów (Dz. U. z 2007 r. Nr 186, poz. 1322 ze zm.) stanowiąc w § 2 ust. 1 i § 4 ust. 1, iż rejestracji dokonuje się na podstawie m.in. dowodu własności pojazdu, którym jest w szczególności jeden z następujących dokumentów: umowa sprzedaży; umowa zamiany; umowa darowizny; umowa o dożywocie; faktura VAT; prawomocne orzeczenie sądu rozstrzygające o prawie własności. W przypadku gdy dane odnoszące się do zbywcy pojazdu zawarte w dowodzie własności pojazdu dołączonym do wniosku o rejestrację są niezgodne z danymi właściciela zawartymi w dowodzie rejestracyjnym i karcie pojazdu, jeżeli była wydana, jako dowód własności wymagany do rejestracji rozumie się wszystkie dokumenty potwierdzające fakt przeniesienia prawa własności pojazdu - § 4 ust. 2.

W świetle powołanych wyżej przepisów, osoba, na rzecz której dokonuje się rejestracji pojazdu, powinna udokumentować swoje prawo własności do tego pojazdu. Innymi słowy, zarejestrowany może być jedynie pojazd, który stanowi przedmiot uregulowanego prawa własności. Tożsamość pojazdu, jako przedmiotu własności, identyfikują, obok jego marki, jego indywidualne cechy, w tym przypadku nr podwozia (ramy), numer identyfikacyjny pojazdu nadany i umieszczony przez producenta – VIN. Dane te objęte są treścią dowodu rejestracyjnego pojazdu.

W niniejszej zaś sprawie nie było kwestionowane, iż wnioskodawca przedstawił w oryginale wszystkie wymagane dokumenty stwierdzające przejście własności pojazdu z D. Sp. z o.o. z siedzibą w M. na rzecz strony. Jednakże w dowodzie rejestracyjnym przyczepy o nr [...] jako właściciel ujawnione zostało T. Sp. z o.o. z siedzibą w M. Wobec powyższego wnioskodawca przedstawił organowi rejestrującemu "Protokół zdawczo-odbiorczy maszyn i urządzeń stanowiących aport rzeczowy", w którym jako przekazującego wskazano T., przejmującego D., zaś w pkt 4 – 8 jako przedmiot przekazania wyszczególniono 4 przyczepy skrzyniowe ze wskazaniem nr inwentarzowego: 4/ST/88, 5/ST/88, 6/ST/88 i 7/ST/88, lecz bez podania danych je identyfikujących w zakresie numeru podwozia (ramy), VIN. W umowie sprzedaży z dnia 30 grudnia 1991 r. przenoszącej prawo własności przyczepy [...] nr rej. [...] z D. na M. S. zawarto zapis, iż "T. przeniosło na rzecz D. przyczepę [...] nr rej. [...] protokołem zdawczo-odbiorczym jako aport rzeczowy (protokół ksero w załączeniu) Przedsiębiorstwo nasze nie dokonało wymiany dowodu rejestracyjnego". Z powyższych dokumentów wynika, iż D. stało się właścicielem 4 przyczep skrzyniowych, lecz z jakiegokolwiek dokumentu nie wynika, aby jedną z tych 4 pojazdów była przyczepa [...] o nr rejestracyjnym [...] o nr podwozia [...], którą skarżący kasacyjnie nabył drogą kupna. Nie występuje więc powiązanie przyczepy wymienionej w numerze inwentarzowym z danymi identyfikującymi przyczepę stanowiącą obecnie własność skarżącego kasacyjnie. Przepis § 4 ust. 2 rozporządzenia z dnia 22 lipca 2002 r. dopuszcza jako dowód każdy dokument pozwalający stwierdzić przeniesienie prawa własności. Jednakże takiego dokumentu w sprawie brak. Treść umowy sprzedaży rzeczonej przyczepy oraz dane zawarte w dowodzie rejestracyjnym dla nr [...], nie są zgodne z danymi identyfikującymi przyczepy skrzyniowe zawartymi w ww. protokole zdawczo-odbiorczym. Skoro danych zawartych w przedmiotowej umowie sprzedaży (w oświadczeniu) organ nie mógł zweryfikować dostępnymi mu dowodowymi, to wystąpił stan nieuregulowanego prawa własności uzasadniający brak podstaw do rejestracji pojazdu. Nadto, wpływu na prawidłowo ustalony przez organ stan faktyczny sprawy nie mogły mieć następczo załączone do skargi kopie dokumentów (aktu notarialnego z dnia [...] r. wraz z załącznikiem 2 do umowy spółki), albowiem one również nie identyfikują przedmiotowego pojazdu jako mienia wniesionego aportem rzeczowym do Spółki D., ponieważ posługują się jedynie numerem inwentaryzacyjnym, nie zaś identyfikującym pojazd.

W świetle powyższych uwag stwierdzić należy, iż Sąd Wojewódzki dokonał błędnej wykładni art. 72 ust. 1 pkt 1 ustawy – Prawo o ruchy drogowym w zw. z § 4 ust. 2 rozporządzenia z dnia 22 lipca 2002 r., wskutek czego niezasadnie przyjął, iż w ustalonym stanie faktycznym sprawy powinno dojść do rejestracji ww. pojazdu na postawie art. 73 ust. 1 powołanej ustawy. Tym samym zarzuty skargi kasacyjnej mówiące o naruszeniu wskazanych przepisów okazały się zasadne.

Co zaś się tyczy zarzutu naruszenia art. 72 ust. 1 pkt 1 Prawa o ruchu drogowym w zw. z § 4 ust. 1 pkt 2 i 2a rozporządzenia z dnia 22 lipca 2002 r. poprzez uznanie, iż możliwe jest dokonanie rejestracji pojazdu na podstawie dokumentów niebędących oryginałami lub uwierzytelnionymi kopiami, co w konsekwencji prowadzi do niewłaściwego zastosowania art. 73 ust.1 ustawy Prawo o ruchu drogowym, należy przyznać skarżącemu kasacyjnie rację, iż prawidłowa wykładania powyższych przepisów prowadzi do wniosku, że podstawą takiej rejestracji mogą być wyłącznie oryginały dokumentów lub w określonych przypadkach uwierzytelnione kopie.

W orzecznictwie NSA akcentuje się pogląd, iż za prawdziwy dokument uważa się dokument, który nie budzi wątpliwości co do tego, iż posiada trzy następujące cechy brane łącznie: a) został wystawiony przez osobę lub instytucję, która powinna go wystawić, b) treść dokumentu odpowiada rzeczywistości, c) dokument posiada treść niezmienioną, tj. tę którą nadał mu wystawca (por. wyrok NSA z dnia 20 lutego 2003 r. sygn. akt II SA/Gd 2283/00). Organ rejestrujący, zgodnie z brzmieniem § 4 ust. 2 powołanego rozporządzenia, dokonując ustaleń w zakresie przeniesienia prawa własności pojazdu nie może posłużyć się jakimkolwiek dowodem dopuszczalnym przepisami k.p.a. (np. oświadczeniem strony, zeznaniem świadków – art. 75 § 1 k.p.a.), lecz tylko dokumentem, bowiem takie ograniczenie wynika ze specyfiki postępowania rejestracyjnego określonego uregulowaniem szczególnym, jakim jest wskazany przepis. Oznacza to, iż zasadą jest dołączanie do wniosku o rejestrację pojazdu dokumentów w oryginale, zaś wyjątek od tej zasady dopuszcza złożenie uwierzytelnionej notarialnie kopii, lecz tylko w przypadku określonym w § 4 ust. 2a tego rozporządzenia. Jest to celowy zabieg prawodawcy, albowiem w świetle § 3 ust. 1 i 2 obowiązującego w dacie orzekania przez organy administracji rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 27 września 2003 r. w sprawie szczegółowych czynności organów w sprawach związanych z dopuszczeniem pojazdu do ruchu oraz wzorów dokumentów w tych sprawach (tekst jedn. Dz. U. z 2007 r. Nr 137, poz. 968 ze zm.), organ rejestrujący zamieszcza w bazie danych dane i informacje o pojazdach zarejestrowanych, czasowo zarejestrowanych, wyrejestrowanych oraz ich właścicielach i niektórych posiadaczach z uwzględnieniem danych i informacji, o których mowa w art. 80b ust. 1 i 1a ustawy (ust. 1 pkt 5 - dane o właścicielu pojazdu oraz o posiadaczu, o którym mowa w art. 73 ust. 5: a) imię i nazwisko (nazwę lub firmę), b) adres zamieszkania (siedziby), c) numer ewidencyjny Powszechnego Elektronicznego Systemu Ewidencji Ludności (PESEL), d) numer identyfikacyjny REGON. Aby ten cel osiągną organ rejestrujący musi oprzeć swe ustalenia na wiarygodnych dokumentach, a wiec takich, które nie pozostawiają wątpliwość, co do praw właścicielskich danego pojazdu. Organy administracji dokonują rejestracji na podstawie dokumentów potwierdzających niesporne stany w sferze stosunków własnościowych. Nie mogą natomiast ani kreować ani korygować tych stosunków. W tej sytuacji, gdy wnioskodawca nie przedstawi bezspornych dowodów własności pojazdu i jego podstawowych elementów, obowiązane są odmówić zarejestrowania zgłoszonego pojazdu (por. wyrok NSA z dnia 14 października 1998 r. sygn. akt II SA 1093/98). Organy administracji nie mogą również zajmować się badaniem dobrej, czy złej wiary przy ocenie przedstawianych im dowodów. W sprawie dotyczącej rejestracji pojazdu zarówno organy administracji publicznej jak i sąd administracyjny nie mogą zajmować się oceną istnienia dobrej wiary jednej ze stron umowy zawieranej w przekonaniu, że jest ona czynnością przenoszącą jego własność, gdyż te sprawy należą do właściwości sądu powszechnego (por. wyrok NSA z dnia 9 grudnia 2005 r. sygn. akt I OSK 234/05).

Nie jest natomiast zasadny zarzut skargi kasacyjnej mówiący o naruszeniu prawa materialnego w postaci zapisu w umowie. W art. 174 pkt 1 p.p.s.a. ustawodawca wymienił dwie formy naruszenia prawa materialnego: błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Postanowienia umowy cywilnoprawnej nie stanowią przepisu prawa ogólnie obowiązującego, a więc i nie podlegają ocenie w ramach ich wykładni i stosowania.

Biorąc pod uwagę, iż objęta kontrolą sądową decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Włocławku nie narusza prawa, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 p.p.s.a. w zw. art. 151 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok w całości i oddalił skargę wniesioną do Sądu I instancji.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie przepisu art. 203 pkt 2 p.p.s.a.