Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 740/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2021-09-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6063 Opłaty eksploatacyjne
Hasła tematyczne: Opłaty administracyjne
Skarżony organ: Urząd Górniczy
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 140 i art. 153
journal: Dz.U. 2020 poz 1064
law: Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzanna Sałuda Sędziowie Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć (spr.) Asesor WSA Piotr Pyszny Protokolant Katarzyna Czabaj po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 września 2021 r. sprawy ze skargi "A" w K. na decyzję Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie opłaty podwyższonej za wydobycie kopaliny bez wymaganej koncesji oddala skargę.


UZASADNIENIE

Prezes Wyższego Urzędu Górniczego (dalej: organ odwoławczy, WUG) decyzją z [...] nr [...], Idz. [...], utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Okręgowego Urzędu Górniczego w G. (dalej: organ pierwszoinstancyjny) z [...] nr [...], Idz. [...], ustalającą opłatę podwyższoną dla "A" Sp. z o.o. (dalej: strona, spółka, skarżąca) - za wydobycie bez wymaganej koncesji [...] ton kopaliny - piasku, w okresie od 4 września 2015 r. do 14 września 2018 r., na części działki o nr ewidencyjnym [...], położonej w miejscowości B., gmina K., powiat [...], województwo [...] - w wysokości [...] zł, zobowiązując stronę do wniesienia jej w odpowiednich częściach na konto Gminy K. oraz Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w W.

W podstawie prawnej decyzji organ powołał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. — Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256, ze zm., zwanej dalej "K.p.a."), art. 140 ust. 1 w zw. z art. 140 ust. 2 pkt 2 i ust. 3 pkt 3 ustawy z 9 czerwca 2011 r. - Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. z 2020 r. poz. 1064, ze zm., zwanej dalej "P.g.g.").

Z akt administracyjnych wynika, że w związku z otrzymanym zgłoszeniem o zwożeniu odpadów do żwirowni w B., [...] pracownicy Okręgowego Urzędu Górniczego (dalej: OUG) przeprowadzili wizję terenową działki o nr ewidencyjnym [...], położonej w miejscowości B., gm. K., pow. [...], woj. [...], zwanej dalej "działką [...]". Na terenie działki [...] znajdowały się dwa wyrobiska stokowo-wgłębne oddzielone od siebie terenem, na którym zeskładowano i rozplantowano masy ziemne. W obu wyrobiskach widoczne były ślady maszyn, w części skarp na powierzchni odsłaniało się kruszywo, co wskazywało, że prace związane z wydobywaniem kruszywa były prowadzone w niedawnym czasie. Wyrobisko przylega bezpośrednio do granicy działki [...], w części stanowiącej jednocześnie granicę obszaru górniczego "B.".

Na podstawie wypisu z rejestru gruntów, sporządzonego [...] ustalono, że wyłącznym właścicielem działki [...] jest skarżąca spółka, prowadząca zakład górniczy "B.", specjalizująca się w pracach ziemnych i usługach transportowych. Na zapytanie OUG, Starosta [...] poinformował o wydaniu decyzji z [...]., ustalającej poprzedniemu prezesowi zarządu spółki, opłatę podwyższoną za wydobycie 300 ton piasku i żwiru z terenu działki [...]. Ponadto Starosta poinformował, że żadne decyzje, dla których konieczne byłoby wykonywanie prac poniżej powierzchni terenu, w wyniku których mogłyby powstać wyrobiska, nie były wydawane.

Zawiadomieniem z 12 grudnia 2018 r. poinformowano stronę o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia opłaty podwyższonej oraz powiadomiono o terminie przeprowadzenia dowodu z oględzin przedmiotowej działki oraz wezwano do złożenia pisemnych wyjaśnień.

Pismem z [...], spółka poinformowała, że nie posiada wiedzy o pracach wykonywanych na działce [...].

W dniu [...] pracownicy OUG przeprowadzili oględziny działki [...]. Stwierdzono, iż stan wyrobisk nie uległ zmianie od czasu przeprowadzonej [...]. wizji terenowej, a żadne z wyrobisk nie zostało powiększone. Działka, na której znajdowały się wyrobiska była nieogrodzona. Wjazd do wyrobisk znajdował się od strony zakładów górniczych "B. I" i "B." (od strony północno- wschodniej). Droga prowadząca od strony zakładu była zagrodzona szlabanem, który nie był zamykany na kłódkę. Od strony północno-zachodniej istniała droga umożliwiająca wjazd w rejon wykonywanych wyrobisk, jednak była w mniejszym stopniu użytkowana. Przedmiotowe wyrobiska były dobrze widoczne z terenu zakładu górniczego "B. I" prowadzonego przez spółkę .Od strony południowej, w miejscu składowania mas ziemnych, zlokalizowana była kolejna droga, która była mniej widoczna z terenu zakładu górniczego. Pełnomocnik strony Z. Z. oświadczył, iż spółka nie prowadziła prac wydobywczych na terenie działki [...]. Nie był w stanie odnieść się do informacji dotyczących wizji terenowej przeprowadzonej we wrześniu 2018 r., gdyż nie był o niej poinformowany i nie wie kto i w jakim czasie wizję terenową prowadził. Poinformował również, iż na przestrzeni trzech ostatnich lat miało miejsce szereg wejść na przedmiotowy teren, w tym z ciężkim sprzętem i sytuacje te były zgłaszane na Policję.

W odpowiedzi na zapytanie OUG, Komisariat Policji w K. KPP w P. poinformował, że nie ustalono, aby tut. Komisariat prowadził postępowanie sprawdzające, przygotowawcze oraz w sprawach o wykroczenie dotyczące działki [...].

Przesłuchana w charakterze strony K. Z., pełniąca funkcję prezesa zarządu spółki wyjaśniła, iż sprawami spółki zajmuje się jej małżonek, Z. Z. Nie wiedziała jaki był stan działki w momencie zakupu. Nie wiedziała również, że na jej małżonka została nałożona opłata podwyższona za wydobywanie kopaliny z terenu działki [...] przed jej nabyciem przez spółkę. Nie znała również obecnego stanu działki, jak również nie wiedziała, aby ktoś wydobywał kruszywo z jej terenu. Stwierdziła jednak, że osoby trzecie raczej nie mają dostępu do terenu działki [...].

Z kolei Z. Z. wyjaśnił, iż nie zarządzał sprawami dotyczącymi działki [...], ale sprawował pieczę nad tym, co dzieje się na terenie działki na placu składowym w jej południowym narożniku. Nie posiadał i nie parkował maszyn na tej działce. Działkę widział dopiero po zakupie, wcześniej widział jedynie jej dokumentację. Spółka nie zatrudnia osoby, która pełniłaby funkcję stróża, a monitorowany jest tylko teren zakładu górniczego, z którym sąsiaduje. Podczas oględzin przeprowadzonych przez pracowników OUG, Z. Z.. zgłosił że miał świadomość dokonywanych przez osoby trzecie naruszeń, jednakże nie miał żadnych podejrzeń, kto mógł wybierać kruszywo.

Na podstawie pomiarów dokonanych [...] przez uprawnionego pracownika OUG, sporządzona została dokumentacja ustalająca ilość kopaliny wydobytej bez koncesji. Ustalono, że z terenu działki [...] wydobyto łącznie [...] m2 kopaliny.

W konsekwencji decyzją z [...]., organ pierwszoinstancyjny ustalił spółce opłatę podwyższoną w wysokości [...] zł, za wydobytą kopalinę, zobowiązując stronę do wniesienia jej w odpowiednich częściach na konto Gminy K. oraz Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w W.

W odwołaniu od tej decyzji spółka wniosła o jej uchylenie, zarzucając naruszenie:

1. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 K.p.a., polegające na braku wyczerpującego ustalenia przez organ stanu faktycznego, nie podjęciu z urzędu inicjatywy dowodowej, pobieżne rozpatrzenie okoliczności sprawy, dowolną i oderwaną od zasad logicznego rozumowania ocenę dowodów oraz brak kompleksowego uzasadnienia decyzji, skutkujące niemożnością przeprowadzenia krytycznej analizy decyzji i prześledzenie toku rozumowania organu;

2. art. 78 K.p.a. przez nie wyjaśnienie szczegółowo okoliczności związanych z nielegalnym wydobyciem kopaliny na przedmiotowym terenie przez podmioty trzecie;

3. art. 10 K.p.a. przez oparcie się o dane uzyskane w toku "wizji terenowej" przedmiotowej nieruchomości [...] w sytuacji, gdy według wiedzy strony żadna kontrola przedmiotowego terenu w tych dniach się nie odbyła, a osoby, które weszły na teren działki nie okazały legitymacji służbowych i nie umożliwiły stronie wzięcia udziału w wykonywanych czynnościach;

4. art. 153 i 154 P.g.g. przez przeprowadzenie kontroli na terenie należącym do strony z naruszeniem określonych tam wymogów formalnych;

5. art. 8 K.p.a. przez podważenie zaufania do organu wynikające z dokonywania nieuprawnionych czynności na przedmiotowym terenie bez zachowania wymogów ustawowych.

Zaskarżoną decyzją organ odwoławczy utrzymał w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne.

W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że w trakcie postępowania odwoławczego organ uzyskał ponownie informacje od Komendanta Powiatowego Policji w P., że nie prowadzono żadnego postępowania przygotowawczego o czyn z art. 176 ust. 1 P.g.g.

Prezes WUG uzyskał także informację, że starszy inspektor D. N. nie jest już pracownikiem OUG. Z kolei inspektor P. T. w pisemnej informacji, dotyczącej przeprowadzenia wizji terenowej [...] oświadczył [...], że "pełnomocnik przedsiębiorcy był obecny także podczas wizji terenowej przeprowadzonej na działce [...] i został poinformowany o tym, że przeprowadzona będzie zarówno kontrola zakładu górniczego, jak i wizja terenowa. Na dzień dzisiejszy nie pamięta jak wyglądało samo przystąpienie do realizacji wizji terenowej, jednak standardem jest okazywanie legitymacji i polecenia wyjazdu służbowego w przypadku udziału strony w wizji terenowej".

Na żądanie WUG do przedłożenia listy pracowników lub osób wykonujących czynności na rzecz spółki, zatrudnionych lub wykonujących czynności w okresie od 4 września 2015 r. do 14 września 2018 r. na okoliczność nieprowadzenia przez spółkę prac związanych z wydobyciem kopaliny bez wymaganej koncesji, pełnomocnik strony wskazał: pełnomocnika spółki Z. Z., pracownika zajmującego się dokumentacją związaną z "wydawaniem towaru" A. K., operatora koparki oraz ładowarki T. Z. oraz kierowcę ciężarówki M. C.

Na str. 4-5 uzasadnienia zaskarżonej decyzji organ przedstawił zeznania świadków: A. Z., T. Z. oraz M. C.

Następnie organ przywołał treść zastosowanych przepisów prawa materialnego i stwierdził, że organ pierwszej instancji prawidłowo ocenił, że zebrany i rozpatrzony materiał dowodowy w pełni uzasadniał wydanie decyzji ustalającej stronie opłatę podwyższoną. Organ drugiej instancji nie dopatrzył się też naruszenia przepisów prawa procesowego, tj. art. 7, art. 77 § 1 i 80 K.p.a.

Zdaniem organu odwoławczego nie ulega wątpliwości, że na działce nr [...] prowadzone były prace ziemne, których konsekwencją było odłączenie kopaliny od złoża. Organ uznał, że złożone przez świadków: A. Z., M. C. oraz T. Z. zeznania nie pozwoliły na ustalenie podmiotów innych niż skarżąca spółka, które prowadziły nielegalną eksploatację kopaliny. Za niewiarygodne uznał również ich zeznania w zakresie posiadanej wiedzy o prowadzonych pracach wydobywczych na działce [...], gdyż ilość kopaliny wydobytej w okresie od 4 września 2015 r. do 14 września 2018 r. nie mogła pozostać dla świadków niezauważona. Prezes WUG nie dał wiary wyjaśnieniom spółki, że prace wydobywcze prowadziły osoby trzecie w godzinach nocnych. W czasie wizji terenowej działki [...] stwierdzono wykonanie półek między piętrami wydobywczymi, wydobywanie kruszywa z wyrobiska zawodnionego i składowanie go na pryzmach, utworzenie pochylni transportowych ułatwiających wjazd na teren wyrobiska. To wskazuje na wykonywanie działalności w sposób profesjonalny, przy użyciu specjalistycznych urządzeń i technologii pozwalającej na takie ukształtowanie terenu, aby możliwe było zorganizowane wydobycie kopaliny. Wydobywanie kopaliny przez osoby trzecie nie mogło również ujść uwadze pracownikom zatrudnionym w zakładzie górniczym, prowadzonym przez "B" Sp. z o. o., położonym na sąsiadującej działce o nr ewidencyjnym [...]. Za wiarygodne Prezes WUG uznał wyjaśnienia K. Z., zgodnie z którymi osoby trzecie raczej nie mają dostępu do działki [...]. Potwierdzają to również informacje pozyskane z miejscowej Policji, z których wynika, że od początku 2016 r. właściciel działki [...] bądź inna osoba nie składała zawiadomienia o podejrzeniu popełnienia czynu zabronionego, o którym mowa w art. 176 ust. 1 P.g.g., nie ustalono też, aby Komisariat Policji w K. prowadził postępowanie sprawdzające, przygotowawcze oraz w sprawach o wykroczenie dotyczące działki [...]. Ponadto, pomimo rzekomego istnienia monitoringu zainstalowanego w zakładzie górniczym, strona nie przedstawiła dowodu umożliwiającego zidentyfikowanie pojazdów wjeżdżających na teren działki [...].

Za bezzasadne organ uznał zarzuty naruszenia art. 10 K.p.a. oraz art. 153 i 154 P.g.g., polegające na "oparciu się o dane uzyskane w toku "wizji terenowej" przedmiotowej nieruchomości w dniach 13 i 14 września 2018 r. w sytuacji, gdy według wiedzy strony żadna kontrola przedmiotowego terenu w tych dniach się nie odbyła, a osoby, które weszły na teren działki nie okazały legitymacji służbowych i nie umożliwiły stronie wzięcia udziału w wykonywanych czynnościach".

Zdaniem organu art. 153 ust. 1 pkt 4 P.g.g. jest regulacją szczególną wobec art. 79 K.p.a. i wyklucza zastosowanie tego przepisu, zgodnie z którym strona powinna być zawiadomiona o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu ze świadków, biegłych lub oględzin przynajmniej na siedem dni przed terminem oraz ma prawo brać udział w przeprowadzeniu dowodu, może zadawać pytania świadkom, biegłym i stronom oraz składać wyjaśnienia. Skoro dopiero na określonym etapie gromadzenia materiału w sprawie okazało się, że stroną postępowania jest skarżąca spółka, uzasadnionym było sporządzenie zawiadomienia o wszczęciu postępowania wobec tego podmiotu dopiero w [...]. Czynności podejmowane przed tym dniem miały na celu ustalenie stanu faktycznego oraz kręgu stron postępowania i jako takie nie powinny być kwestionowane.

Organ drugiej instancji nie dał wiary twierdzeniom pełnomocnika strony, jakoby w ciągu dwóch dni trwania kontroli zakładu górniczego i wizji terenowej w miejscu nielegalnej eksploatacji strona nie uzyskała informacji dotyczących osób dokonujących czynności na terenie, której jest właścicielem.

Następnie organ wskazał, że wizja lokalna przeprowadzona [...] miała miejsce na 3 miesiące przed zawiadomieniem strony o wszczęciu postępowania administracyjnego. Dowody uzyskane w wyniku wizji lokalnej nie stanowią dowodów pozyskanych w toku postępowania administracyjnego, zatem w świetle powyższego stwierdzenia, organ nie był związany postanowieniami art. 79 K.p.a. i nie ciążył na nim obowiązek informowania spółki o planowanym przeprowadzeniu wizji terenowej w dniach [...], albowiem przedsiębiorca nie był w tym czasie stroną postępowania administracyjnego. Zdaniem organu niezależnie od okoliczności faktycznych, związanych z okazaniem legitymacji służbowej w związku z przystąpieniem do czynności, o których mowa w art. 153 ust. 1 P.g.g., ustalenia poczynione 13 i 14 września 2018 r., stanowią dowód, o którym mowa w art. 75 § 1 K.p.a.

Organ odwoławczy podkreślił, że zarzut strony pominięcia przez organ pierwszej instancji okoliczności o dacie nabycia działki [...] przez stronę, tj. [...] oraz niezbadanie stanu działki przed tą datą, nie ma wpływu na przedmiot prowadzonego postępowania. Za dolną granicę przedziału czasowego prowadzonych robót wydobywczych przyjęto bowiem datę [...], będącą datą aktualizacji mapy numerycznej terenu, pozyskanej z zasobu geodezyjnego Starostwa w P. Z jej treści oraz z analizy zdjęć satelitarnych wynika, że przed tą datą na działce nr [...] prowadzone były roboty górnicze. Z dokumentów znajdujących się w aktach postępowania wynika, że decyzją z [...] Starosta G. ustalił pełnomocnikowi odwołującej, Z. Z., opłatę podwyższoną za wydobycie kopaliny z terenu działki [...], obręb B. Decyzja stała się ostateczna z dniem [...]. W celu wykonania obliczeń początku eksploatacji, wykorzystano rzędne wysokościowe z pomiaru górnej krawędzi wyrobisk oraz z numerycznej mapy zasadniczej uzyskanej ze Starostwa Powiatowego w P., według stanu na dzień 4 września 2015 r. Rzędne z pomiaru górnej krawędzi, zbocza i dna wyrobiska, uzyskane w wyniku pomiaru GPS z [...], stanowią końcowy okres dokonywanych pomiarów. W związku z powyższym, niebudzącym wątpliwości okresem prowadzenia działalności wydobywczej był okres od 4 września 2015 r. do 14 września 2018 r.

Odnosząc się do wątpliwości pełnomocnika strony, dotyczącymi zasadności posługiwania się zdjęciami pozyskanymi z aplikacji Google Earth, organ drugiej instancji podniósł, że zdjęcia pozyskane z aplikacji Google Earth nie stanowią podstawy dokonywanych przez organ ustaleń, a jedynie akcesoryjnie potwierdzają systematycznie prowadzoną eksploatację kopalin, która doprowadziła do znaczącego pogłębienia i poszerzenia wyrobisk. Ponadto stwierdzono zasypanie części wyrobiska w jego północno-wschodniej części. Z uwagi na fakt, iż na większości mierzonego obszaru wykopy istniały już wcześniej, to ilość warstwy zdjętego nadkładu obliczono jedynie dla obszarów, gdzie stwierdzono poszerzenie się granic wyrobiska.

Prezes WUG podkreślił, że szczegółowe informacje dotyczące metodyki przyjętych pomiarów i obliczeń, które pozwoliły na ustalenie ilości nielegalnie wydobytej kopaliny zawarte zostały w Dokumentacji ustalającej ilość kopaliny wydobytej bez koncesji [...], sporządzonej [...]. Dokumentacja znajduje się w materiałach postępowania administracyjnego, z którymi strona miała możliwość zapoznania się, o czym została prawidłowo zawiadomiona pismem z [...]. Strona z tej możliwości nie skorzystała.

W związku nieustaleniem osoby odpowiedzialnej za dokonanie nielegalnego poboru kopaliny, pomimo przeprowadzenia przez organ drugiej instancji uzupełniającego postępowania dowodowego, stroną postępowania w sprawie ustalenia opłaty podwyższonej, w myśl art. 143 ust. 3 P.g.g. jest skarżąca spółka. Odnosząc się do przeprowadzenia zawodów motocrossowych w lipcu 2018 r., na potrzeby których wykonane zostały profesjonalne trasy obejmujące m. in. półki i podjazdy, organ podkreślił, że zgodnie z informacją pozyskaną od Starosty G. w piśmie z [...], dla działki nr [...] starosta nie wydawał żadnych decyzji, dla których konieczne byłoby wykonywanie prac poniżej powierzchni terenu, w których mogłoby powstać wyrobisko, z wyjątkiem decyzji z [...] znak; [...], ustalającej Z. Z. opłatę podwyższoną.

W skardze do sądu administracyjnego spółka wniosła o uchylenie decyzji WUG z [...] oraz poprzedzającej ją decyzji pierwszoinstancyjnej, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego oraz przepisów procesowych, a to:

1) art. 153 ust. 1 P.g.g. poprzez przekroczenie granic legalności uprawnień pracowników organu przy wykonywaniu czynności w dniach [...], co wynikało z niepoinformowania skarżącego o wstępie na jego teren, zaniechania okazania skarżącemu legitymacji służbowych oraz prowadzenie czynności pod jego nieobecność i bez jego wiedzy;

2) art. 6 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 140 ust. 1 w zw. z art. 140 ust. 3 pkt 3 P.g.g. poprzez bezpodstawne przyjęcie przez organ, iż na terenie skarżącego doszło do wydobycia kopaliny, podczas gdy z żadnego dowodu zgromadzonego w aktach sprawy nie wynika, że doszło do wydobycia i oddzielenia kopaliny od złoża, a co za tym idzie, nie wynika również, jaka ilość kopaliny miała zostać wydobyta;

3) art. 8 K.p.a. poprzez pogwałcenie przez organ zasady zaufania do władzy publicznej poprzez wydanie decyzji ustalającej opłatę podwyższoną na podstawie czynności pracowników organu dokonanych z rażącym naruszeniem wymogów ustawowych;

4) art. 7 K.p.a. w zw. z art. 75 § 1 K.p.a. w zw. z art. 77 § 1 K.p.a. poprzez brak wyczerpującego, rzetelnego i wszechstronnego rozpatrzenia materiału sprawy i nie podjęcie z urzędu inicjatywy dowodowej, w postaci między innymi przeprowadzenia dowodu z zeznań świadka D. N., co doprowadziło organ do poczynienia w zaskarżonej decyzji błędnych ustaleń faktycznych;

5) art. 10 K.p.a. poprzez wydanie zaskarżonej decyzji na podstawie danych uzyskanych w toku czynności podjętych z naruszeniem wymogów ustawowych i bez udziału skarżącego.

W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że organ naruszył prawo materialne tj. art. 153 ust. 1 P.g.g., poprzez przekroczenie granic legalności uprawnień swych pracowników przy wykonywaniu czynności [...]. W tych dniach inspektorzy przyjechali na kontrolę do skarżącej spółki służbowym pojazdem OUG wraz z dwiema niezidentyfikowanymi osobami, które nie przedstawiły się właścicielowi terenu i nie okazały legitymacji służbowych, ani żadnego dokumentu upoważniającego do wstępu na prywatną działkę lub dokonywania tam jakichkolwiek czynności. Wykorzystując nieuwagę biorącego udział w czynnościach z ramienia strony – Z. Z. osoby te bezprawnie weszły na działkę [...]. Skarżący nie jest w stanie stwierdzić jak długo tam przebywały i jakich czynności dokonywały. Co więcej, prowadzący kontrolę w spółce zgodnie z upoważnieniem nr [...] nie udzielił stronie informacji kim są te osoby i w jakim celu bezprawnie weszły na działkę [...] na terenie należącym do spółki, w sytuacji, gdy działka ta nie była przedmiotem kontroli.

Skarżący zaprzeczył, że jego pełnomocnik był obecny podczas wizji terenowej przeprowadzonej na działce [...] i został poinformowany o tym, że przeprowadzona będzie zarówno kontrola zakładu górniczego, jak i wizja terenowa.

Zdaniem skarżącego, ustalenia dokonane podczas przedmiotowej wizji terenowej, stanowiące podstawę sporządzenia operatu technicznego, na podstawie którego ustalono ilość wydobytej kopaliny, naruszają art. 153 ust. 1 P.g.g. i nie mogą stanowić podstawy wydania decyzji.

W ocenie skarżącego organ naruszył również art. 6 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 140 ust. 1 w zw. z art. 140 ust. 3 pkt 3 P.g.g. poprzez bezpodstawne przyjęcie, iż na terenie skarżącego doszło do wydobycia kopaliny.

Świadczy o tym fakt, że w materialne dowodowym brak jest dokumentacji, z której wynikałoby przeprowadzenie specjalistycznych badań laboratoryjnych. Tymczasem, w ramach standardów dla określenia rodzaju materiału, który występuje na danym obszarze, obowiązujących przy dokumentowaniu kopaliny, jest m.in. zbadanie tego materiału na podstawie systematycznego opróbowania. Wykonywane są wyrobiska badawcze: otwory, bruzdy oraz wkopy, rozmieszczane regularnie. Służyć one mają profilowaniu układu warstw zebranego materiału. Z zebranej dokumentacji nie wynika, jakoby profilowanie takie, określające rodzaj skał otaczających i zalegających na obszarze zniwelowanym, zostało przez organ przeprowadzone. Już to świadczy o zaniechaniu przez organ obowiązków przy sporządzaniu dokumentacji kopaliny.

Ponadto, z uzasadnienia decyzji nie wynika, czy organ uwzględnił błąd oszacowania obliczanych wartości. Tymczasem, wymóg jego przyjęcia wynika z § 6 rozporządzenia Ministra Środowiska z 1 lipca 2015 r. w sprawie dokumentacji geologicznej, gdzie ustawodawca określił błąd oszacowania - w zależności od kategorii rozpoznania złoża kopaliny - na poziomie od 10% do 40%. Zatem organ bez przeprowadzenia profilowania układu warstw i bez opróbowania, nie mógł ustalić wielkości błędu oszacowania.

Te okoliczności zdaniem skarżącego wskazują, że organ nie wykazał, że w ogóle doszło do wydobycia kopaliny, nie udowodnił rodzaju kopaliny, jak również nie wykazał jej ilości. To czyni przedmiotową decyzję wadliwą.

Naruszenia przepisów procesowych tj. art. 8 i art. 9 K.p.a. strona upatruje w wymierzeniu opłaty dodatkowej w oparciu o czynności pracowników organu, dokonane niezgodnie z wymogami ustawowymi i pod nieobecność skarżącego, niejako "przy okazji" toczących się innych, właściwych, czynności kontrolnych. Tymczasem w równoległe toczącej się kontroli skarżący był do pełnej dyspozycji, udzielał stosownych wyjaśnień, przedstawiał dokumenty.

Naruszenia art. art. 7 K.p.a. w zw. z art. 75 § 1 K.p.a. w zw. z art. 77 § 1 K.p.a., skarżący upatruje w zaniechaniu przesłuchania z urzędu przez organ D. N. Skarżący podnosi, że z rozmowy z tą osobą wynika, iż potwierdza ona przebieg zdarzeń opisywany przez skarżącego oraz okoliczność, że legitymacja służbowa nie została przez niego okazana. W tej sytuacji wobec sprzecznych wyjaśnień P. T. oraz skarżącego organ winien był dokonać ich konfrontacji.

Ponadto, w ocenie skarżącego organ winien przesłuchać okolicznych mieszkańców, ewentualnie urzędników gminy czy starostwa, w zakresie ewentualnych prac prowadzonych na tym terenie w godzinach nocnych. Samo podważenie wiarygodności wyjaśnień skarżącego oraz świadków, bez ich weryfikacji z osobami trzecimi, nie związanymi ze sprawą, jest bezzasadne.

Za niezrozumiały strona uznała zapis na str. 3 uzasadnienia decyzji, że "na podstawie pomiarów dokonanych w dniach [...] przez uprawnionego pracownika Okręgowego Urzędu Górniczego w G.". Tymczasem z dokumentacji wynika, że w "wizji terenowej" udział brali dwaj pracownicy. Organ nie wskazuje, który z pracowników dokonał pomiarów, jaki był ewentualny podział kompetencji pracowników oraz zakres udzielonych upoważnień. Powyższe budzi tym większe wątpliwości odnośnie poprawności oraz podstawy dokonanych ustaleń.

Dalej, Organ winien był zweryfikować, z jakich przyczyn pracownicy organu nie wpisali się do Książki Kontroli Zakładu podczas "wizji terenowej".

Wskazane braki powodują, że materiał dowodowy sprawy oceniony został w sposób dowolny i pobieżny, niezgodnie z K.p.a.

Finalnie, organ naruszył także art. 10 K.p.a. poprzez nie zapewnienie skarżącemu czynnego udziału w postępowaniu. Skarżący nie zgodził się z twierdzeniem organu, że nie musiał być zawiadamiany o czynnościach albowiem nastąpiły one przed wszczęciem postępowania. Niezależnie bowiem od daty formalnego wszczęcia postępowania, jako właściciel terenu, winien być obecny przy przedmiotowych czynnościach, co pozwoliłaby na pełną weryfikację czynności dokonywanych przez pracowników organu, prawidłowość pomiarów, ewentualne zgłoszenie zarzutów i wyjaśnień. Zapoznanie skarżącego z ustaleniami dokonanymi na podstawie "wizji terenowej" jest wtórne i w żadnym razie nie konwaliduje wadliwych czynności.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga okazała się niezasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast według art. 3 § 1 i 2 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej obejmuje, między innymi orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Tylko zatem stwierdzenie, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a, b, c ustawy). Natomiast przeprowadzone w określonych na wstępie ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Materialną podstawę rozstrzygnięcia stanowią przepisy ustawy z 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1064) – dalej powoływana jako "ustawa" lub "P.g.g.".

Stosownie do art. 6 ust. 1 pkt 19 P.g.g., złożem kopaliny jest naturalne nagromadzenie minerałów, skał oraz innych substancji, których wydobywanie może przynieść korzyść gospodarczą, zaś zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 3 tej ustawy kopaliną wydobytą jest całość kopaliny odłączonej od złoża. Oznacza to, że proces odłączania kopaliny od złoża stanowi jej wydobycie.

Zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 2 P.g.g., działalność w zakresie wydobywania kopalin ze złóż może być wykonywana po uzyskaniu koncesji.

Zatem w odniesieniu do wydobycia kopalin istnieje sztywny reżim prawny, którego niedochowanie skutkuje stosowną sankcją. Art. 140 P.g.g. przewiduje naliczenie opłaty podwyższonej w sytuacji, gdy działalność wykonywana jest bez wymaganej koncesji, albo bez zatwierdzonego, albo podlegającego zgłoszeniu projektu robót geologicznych. Organami właściwymi w tych sprawach jest m.in. właściwy organ nadzoru górniczego w zakresie niewymienionym w pkt 1 (art. 140 ust. 2 pkt 2). Natomiast opłatę podwyższoną za wydobywanie kopalin ustala się w wysokości czterdziestokrotnej stawki opłaty eksploatacyjnej dla danego rodzaju kopaliny, pomnożonej przez ilość wydobytej bez koncesji kopaliny (art. 140 ust. 3 pkt 3). Zgodnie z art. 143 ust. 3 P.g.g, w przypadku braku przedsiębiorcy albo podmiotu, który prowadzi działalność bez wymaganej koncesji, stroną postępowania jest właściciel nieruchomości albo inna osoba posiadająca tytuł prawny do nieruchomości, na której jest prowadzona taka działalność.

Przenosząc powyższe uregulowania prawne na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd zauważył, że Dyrektor OUG został poinformowany pismem z [...] przez inny organ o zwożeniu odpadów do żwirowni w B.

W wyniku czynności wyjaśniających organu I instancji i wizji w terenie działki [...] wykonano stosowną dokumentację, w tym pomiar wyrobiska. Następnie już w toku postepowania administracyjnego przesłuchano prezesa zarządu spółki oraz jej pełnomocnika. Organ odwoławczy uzupełnił to postepowanie o przesłuchanie świadków – pracowników spółki oraz pozyskał informację z Policji, że nie zgłaszano podejrzenia popełnienia czynu zabronionego z art. 176 ust. 1 P.g.g. Z całości ustalonych okoliczności faktycznych jednoznacznie wynika, że skarżąca spółka nie miała koncesji na wydobywanie kopalin, nie podejmowała żadnych starań ani w zakresie jej uzyskania, ani nie informowała o zamiarze wydobycia kopaliny na potrzeby własne. Starosta nie wydawał też żadnych decyzji, które uzasadniałyby istnienie na przedmiotowej działce wyrobiska. Poprzedniemu prezesowi spółki decyzją z [...], ustalono opłatę podwyższoną za wydobycie 300 ton piasku i żwiru z terenu działki [...].

Słusznie organ nie dał wiary wyjaśnieniom Z. Z., że spółka nie prowadziła nielegalnej eksploatacji kopaliny, jak również nie wie, kto eksploatacji kopaliny dokonywał, jak również jego twierdzeniom, że prace wydobywcze prowadziły osoby trzecie w godzinach nocnych. Sąd podziela również stanowisko organu w zakresie oceny zeznań świadków, że są one niewiarygodne w zakresie posiadanej przez nich wiedzy o prowadzonych pracach wydobywczych na działce [...]. Ilość kopaliny wydobytej w okresie od 4 września 2015 r. do 14 września 2018 r. nie mogła pozostać dla świadków niezauważona. Świadczy o tym, stwierdzone w czasie wizji terenowej działki [...], wykonywanie działalności w sposób profesjonalny, przy użyciu specjalistycznych urządzeń i technologii pozwalającej na takie ukształtowanie terenu, aby możliwe było zorganizowane wydobycie kopaliny. Słusznie też zauważył organ, że wydobywanie kopaliny przez osoby trzecie nie mogło również ujść uwadze pracownikom zatrudnionym w zakładzie górniczym, prowadzonym przez "B" Sp. z o.o., położonym na sąsiadującej działce o nr ewidencyjnym [...]. Potwierdzeniem stanowiska organu są wyjaśnienia K. Z., zgodnie z którymi osoby trzecie raczej nie mają dostępu do działki [...] oraz pisma Komendanta Powiatowego Policji w P. oraz Komisariatu Policji w K., z których wynika, że nie prowadzono postępowania w sprawach dotyczących działki [...]. Strona także pomimo istnienia monitoringu zainstalowanego w zakładzie górniczym, nie przedstawiła dowodu umożliwiającego zidentyfikowanie pojazdów wjeżdżających na teren działki [...].

Powyższe ustalenia potwierdzają stanowisko organów obu instancji co do tego, że do wydobycia doszło na działce 305/4, stanowiącej własność spółki. Skoro zaś właściciel działki nie wskazał, podmiotu, który prowadzi działalność bez wymaganej koncesji, stroną postępowania jest spółka.

Odnośnie ustalenia ilości wydobytej kopaliny zauważyć należy, że została ona obliczona w oparciu o pomiary dokonane przez starszego inspektora oraz inspektora OUG, a więc osoby posiadające niezbędne kwalifikacje. Do wykonania pomiarów użyto specjalistycznego sprzętu:

- odbiornika nawigacji satelitarnej Trimble R8S (nr [...]), który jest zgodny z zasadniczymi wymogami oraz pozostałymi stosowanymi postanowieniami Dyrektywy 1999/5/EC,

- kontrolera Trimble TSC3 (nr [...]) spełniającego zasadnicze wymogi Dyrektywy R&TTE, 1999/5/EC, załącznik IV zawierający zmiany zgodnie z Dyrektywą CE 93/68/EEC.

Jak wskazał organ, odpowiednie świadectwa kwalifikacji pracownika oraz atesty dotyczące sprzętu pomiarowego znajdują się w siedzibie organu pierwszej instancji i są udostępniane do wglądu na żądanie strony. Z wykonanych prac, uprawniony pracownik OUG sporządził operat techniczny: Dokumentacja ustalająca ilość kopaliny wydobytej bez koncesji [...], G., dnia [...]. W opracowaniu w sposób szczegółowy opisano przyjętą metodykę pomiarów i obliczeń, które pozwoliły na ustalenie ilości wydobytej nielegalnie kopaliny. Gęstość kopaliny oraz grubość nadkładu przyjęto za dokumentacją geologiczną złoża kruszywa naturalnego "B.II", położonego na działce [...]. Dołączono niezbędne mapy i szkice. Obliczenia, zgodne ze sztuką geodezyjną, wykonano z wykorzystaniem licencjonowanego programu komputerowego "C-GEO 2019" v.8.12.3.5.

Rację ma także organ, że przy ustalaniu ilości wydobytej kopaliny, dla ustalania opłaty podwyższonej, nie ma zastosowania rozporządzenie Ministra Środowiska z 1 lipca 2015 r. w sprawie dokumentacji geologicznej złoża kopaliny, z wyłączeniem złoża węglowodorów (Dz. U. z 2015 r. poz. 987). Rozporządzenie to wydane zostało w oparciu o art. 116 ust 7 P.g.g. Natomiast skierowane zostało do przedsiębiorcy, gdyż w oparciu o art. 116 ust. 1: "Przedsiębiorca, z wyjątkiem przedsiębiorcy prowadzącego działalność na podstawie koncesji udzielonej przez starostę, jest obowiązany posiadać dokumentację mierniczo-geologiczną oraz aktualizować i uzupełniać ją w trakcie postępu robót".

Głównym zarzutem skargi jest przeprowadzenie czynności [...] bez udziału przedstawiciela spółki. W tej kwestii Sąd zauważa, że wizja przeprowadzana przez pracowników organów nadzoru górniczego jest innym dowodem, niż dowód z oględzin, o którym mowa w art. 79 § 1 K.p.a.

Stosownie bowiem do art. 75 § 1 K.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny.

Z treści przytoczonego przepisu wynika, że katalog środków dowodowych przewidziany w przepisach K.p.a. jest otwarty, co oznacza, że nie są one dowodami ani jedynymi, ani bardziej wiążącymi od innych. Natomiast prawo przeprowadzenia wizji w terenie, na którym prowadzona jest działalność górnicza wynika z przepisów szczególnych, tj. art. 153 ust. 1 pkt 1 lit. b P.g.g., zatem przepis ten ma charakter przepisu szczególnego w stosunku do art. 79 K.p.a.

W myśl powołanego przepisu P.g.g, przy wykonywaniu nadzoru i kontroli upoważnionym pracownikom organów administracji geologicznej oraz pracownikom organów nadzoru górniczego, w granicach ich właściwości rzeczowej i miejscowej, przysługuje, po okazaniu legitymacji służbowej, prawo całodobowego wstępu, wraz z pracownikami pomocniczymi, rzeczoznawcami i niezbędnym sprzętem do miejsc wydobywania kopalin.

Ratio legis cytowanego wyżej przepisu P.g.g. jest przyznanie organom nadzoru górniczego szerokich uprawnień mających na celu zapewnienie bezpiecznego sposobu prowadzenia działalności górniczej i zapobieżenie wydobywaniu kopalin w sposób niekontrolowany, prowadzony poza wszelką reglamentacją organów nadzoru górniczego. Poza niewątpliwymi startami dla budżetu w związku z nieuiszczaniem opłat związanych z eksploatacją stan taki może powodować powstanie niebezpieczeństwa dla osób prowadzących wydobycie i osób trzecich, stąd zasadne jest przeprowadzanie takich czynności natychmiast po powzięciu wiedzy o celowości ich podjęcia.

Zdaniem Sądu z powyższego wynika, że skoro organ ma prawo wstępu na teren, gdzie prowadzone jest wydobycie kopaliny, to ma również obowiązek utrwalenia dokonanych ustaleń, a sporządzony w tym trybie protokół – jako mogący przyczynić się do wyjaśnienia sprawy i niesprzeczny z prawem – może stanowić dowód w rozumieniu art. 75 § 1 K.p.a.

W kwestii zarzutu, że pracownicy organu nie okazali legitymacji służbowej w trakcie wizji działki [...], czym naruszyli art. 153 ust. 1 pkt 1 lit. b P.g.g., co czyni wykonanie pomiarów bezprawnym, jeszcze raz wyjaśnić trzeba, że w świetle tej regulacji, przy wykonywaniu nadzoru i kontroli upoważnionym pracownikom organów administracji geologicznej oraz pracownikom organów nadzoru górniczego, w granicach ich właściwości rzeczowej i miejscowej, przysługuje, po okazaniu legitymacji służbowej, prawo całodobowego wstępu, wraz z pracownikami pomocniczymi, rzeczoznawcami i niezbędnym sprzętem do miejsc wydobywania kopalin. Przepis ten, w zakresie w nim określonym, daje pracownikom organów nadzoru górniczego uprawnienie wstępu na teren wydobywania kopaliny z pominięciem zasady oficjalności wyrażonej m.in. w art. 10 k.p.a. Czynności nadzoru w tej jego fazie mają bowiem miejsce jeszcze przed wszczęciem postępowania, gdy ustaleniu podlega sam fakt prowadzenia eksploatacji, a strona przyszłego postępowania, a niekiedy właściciel terenu, nie są jeszcze znane. W tej sytuacji, pracownicy mieli prawo wykonania dokumentacji fotograficznej i pomiarów. Słusznie wskazał organ, że skoro trwała w tym samym czasie kontrola w skarżącej spółce, to wiadomym było, że przez dwa dni dokonywane są pomiary i dokumentacja fotograficzna działki [...], zatem przedstawiciele skarżącej spółki mogli zażądać okazania legitymacji służbowych, przy jednoczesnym oświadczeniu, że spółka jest właścicielem działki [...]. Słusznie wskazał organ, że w dacie prowadzenia wizji nie było wiadomym kto jest właścicielem działki, ustalono to dopiero w trakcie czynności poprzedzających wszczęcie postępowania wobec spółki. Nie czyni to prowadzonych czynności bezprawnymi, w świetle uprawnień z art. 153 ust. 1 pkt 1 lit. b p.g.g. Inaczej jest w sytuacji, gdy wizja przeprowadzana jest w toku postępowania administracyjnego, bądź dochodzi do kontroli przedsiębiorcy (zob. art. 154 ust. 1 p.g.g.). Wówczas wymóg okazania legitymacji służbowej powinien być zrealizowany na zasadach określonych w tych przepisach. W tej sprawie później prowadzona wizja terenowa z [...], a więc przeprowadzona w toku postępowania, nie jest przez skarżącego kwestionowana. Strona nie wniosła w trakcie postępowania o powtórzenie pomiarów w jej obecności. Zatem nie było potrzeby prowadzenia dalszego postępowania dowodowego na okoliczność wykazania, czy pracownicy organu okazali legitymację służbową w trakcie wizji [...].

W tym stanie rzeczy niezasadne są również pozostałe zarzuty skargi, dotyczące naruszenia przepisów prawa procesowego, tj. art. 8, art. 9 i art. 10 K.p.a.

Zdaniem Sądu zgromadzenie i ocena dowodów dokonane przez organ nie naruszają prawa. Jako dowód dopuszczono wszystko, co mogło przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, w szczególności dowody z dokumentów oraz oględzin. Pozwoliło to – wbrew zarzutom skargi - na wyczerpujące ustalenie okoliczności faktycznych i prawnych niezbędnych do podjęcia rozstrzygnięcia, stosownie do art. 7, art. 75 § 1, art. 76 § 1, art. 77 § 1 k.p.a., a dalej na dokonanie właściwej oceny zebranych dowodów - w myśl art. 80 w/w ustawy. Podkreślić trzeba, że swobodna ocena dowodów polega na tym, że organ nie jest skrępowany żadnymi wymogami co do preferencji poszczególnych dowodów i może zgodnie z własną oceną wyników postępowania dowodowego w danej sprawie ustalić stan faktyczny. Niewątpliwie swobodna ocena nie oznacza oceny dowolnej, gdyż organ w uzasadnieniu decyzji musi wykazać dlaczego przyjął taki, a nie inny stan jako podstawę swego rozstrzygnięcia. Przepis art. 80 k.p.a. nie wyznacza jednak organowi merytorycznych reguł oceny wyników postępowania dowodowego. Oznacza to, że organ prowadzący postępowanie według swojej wiedzy, doświadczenia oraz wewnętrznego przekonania ocenia wartość dowodową poszczególnych środków dowodowych, wpływ udowodnienia jednej okoliczności na inne. Kryteriom tym organ sprostał. Sąd, dokonując kontroli działania organu w tym zakresie, nie dopatrzył się nieprawidłowości.

Zgodnie z zasadami logiki organ przeanalizował zeznania świadków, strony i wyciągnął z nich wnioski, wskazując, że nie daje wiary, iż wydobywanie kopaliny na spornej działce nastąpiło przez osoby trzecie. Nie było potrzeby prowadzenia dalszego postępowania dowodowego na tę okoliczność, gdyż oczywistym jest, że nie mogło ujść uwadze prowadzenie specjalistycznych prac górniczych, pracownikom zatrudnionym w zakładzie górniczym, prowadzonym przez "B" Sp. z o.o., położonym na sąsiadującej działce o nr ewidencyjnym [...], K. Z. potwierdziła, że osoby trzecie raczej nie mają dostępu do działki [...], z pism Policji wynika, że nie prowadzono postępowania sprawdzającego, przygotowawczego oraz w sprawach o wykroczenie dotyczące działki [...]. Strona także nie przedstawiła dowodu umożliwiającego zidentyfikowanie pojazdów wjeżdżających na teren działki [...].

Jak już wcześniej wskazano nie było też potrzeby prowadzenia dalszego postępowania dowodowego na okoliczność wykazania, czy pracownicy organu okazali legitymację służbową w trakcie wizji [...].

Wobec powyższego w sprawie nie można dopatrzeć się naruszenia wskazanych w skardze przepisów P.g.g. ani przepisów K.p.a., gdyż organ przeprowadził postępowanie dowodowe w niezbędnym do wydania decyzji zakresie, a skarżący miał zapewniony czynny udział w tym postępowaniu. Dokonując oceny materiału dowodowego w sposób odmienny od stanowiska strony organ nie przekroczył granic swobodnej oceny dowodów.

Biorąc pod uwagę powyższe, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę uznając ją za bezzasadną.