Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1337/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-10-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 102 ust. 5 pkt 24, art. 109
journal: Dz.U. 2008 nr 164 poz 1027
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - tekst jednolity.
article: art. 28, art. 138 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Maliszewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Czarnecki Sędzia WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz Protokolant st. ref. Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 października 2011 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz skarżącej M.S. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r. Nr [...], na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 109 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027, z późn. zm., nazywanej dalej "ustawą o świadczeniach") oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., po rozpatrzeniu odwołania M. S. od decyzji Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...], którą uznano, że M. S. była objęta obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu wykonywania zawartych z płatnikiem: "G." Sp. z o.o. umów, co do których stosuje się przepisy kodeksu cywilnego o umowie zlecenia w okresie:

[...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w [...] Inspektorat w [...] (nazywany dalej "ZUS") pismem z dnia [...] września 2010 r. wystąpił do [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z wnioskiem o wydanie decyzji w sprawie podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu przez M. S. (nazywaną dalej “skarżącą").

W uzasadnieniu ww. pisma ZUS podał, że w trakcie kontroli przeprowadzonej u płatnika składek “G." Sp. z o.o. z siedzibą w P. (nazywanego dalej “[...]") ustalono, że płatnik składek nie zgłosił do ubezpieczenia zdrowotnego skarżącej z tytułu zawartych z nią umów cywilnoprawnych dotyczących prowadzenia lektoratów z języków obcych. Umowy były zawarte na okres: [...]

ZUS podał również, że skarżąca w okresie od dnia [...] września 2003 r. była zgłoszona do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu zatrudnienia jako pracownik u innego płatnika oraz osiągała wynagrodzenie wyższe niż minimalne.

Pismem z dnia [...] września 2010 r. [...] Oddział Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia zwrócił się do skarżącej o wyjaśnienie: czy pracowała dla [...] z tytułu zawartych umów, na jakiej podstawie świadczyła na rzecz [...] pracę (np. umowa o dzieło, umowa o świadczenie usług, umowa zlecenie), wskazanie zakresu obowiązków. Nadto, zwrócono się o przesłanie kserokopii umów cywilnoprawnych zawartych z [...].

Skarżąca przesłała kopie umów dotyczące okresu [...].

Pismem z dnia [...] października 2010 r. [...] Oddział Wojewódzki Narodowego Funduszu Zdrowia zwrócił się również do [...] o przesłanie kopii umów zawartych m.in. ze skarżącą, a w przypadku gdyby osoba ta nie była zatrudniona na podstawie umów, co do których stosuje się przepisy kodeksu cywilnego o umowie zlecenia, o wskazanie dlaczego skarżąca była zatrudniona w innej formie. [...] nie przekazało kopii umów zawartych ze skarżącą.

W odpowiedzi [...] przesłało pismo z dnia [...] listopada 2010 r., wnosząc o umorzenie prowadzonego postępowania na podstawie art. 66 § 1 pkt 1a i 1e ustawy o świadczeniach oraz art. 109 § 6 i art. 104 i 105 ustawy oraz wskazując na różnice występujące pomiędzy umowami o dzieło i umowami zlecenia.

W uzasadnieniu wniosku o umorzenie postępowania [...] podkreśliło, że nie może być uznane za płatnika składek w rozumieniu art. 85 ust. 1 i ust. 4 ustawy o świadczeniach. Powołało się na uchwałę SN z dnia 2 września 2009 r. sygn. akt. II UZP 6/09, która została przedłożona wraz z uzasadnieniem do ww. wniosku.

W ocenie [...], zawierane przez niego umowy były umowami o dzieło za czym przemawia: treść umowy odnosząca się do wykonywania konkretnego i oznaczonego dzieła m.in. przygotowanie i przeprowadzenie wykładu czy lektoratu z określonej tematyki, przyznanie w umowie (pkt 12 umowy o dzieło) zamawiającemu uprawnienie do umniejszenia ustalonego wynagrodzenia w sytuacji wadliwego wykonania dzieła lub nie wykonania go w terminie (art. 636 i art. 637 § 2 k.c.), samodzielność wykonawcy w zakresie wykonania dzieła, wynikająca z pkt 5 umowy o dzieło, a która wyłączona byłaby w przypadku zawarcia umowy zlecenia (art. 737 k.c.), wynikający z umowy brak obowiązku informowania zleceniodawcy o przebiegu sprawy, który byłby aktualny w sytuacji zawarcia umowy zlecenia (art. 740 k.c.), wypłata wynagrodzenia w ratach, po wykonaniu określonej części dzieła, wynikająca z pkt 10 umowy o dzieło, czyli zgodnie z art. 642 § 2 k.c.

Do ww. pisma [...] dołączyło: sporządzony przez ZUS "Protokół kontroli [...] " dotyczący okresu od [...]., zastrzeżenia, co do ustaleń protokołu kontroli, z których wynika, że bezpodstawnie przyjęto (bez przeprowadzenia dowodu z umów), że skarżąca była zatrudniona na umowę o dzieło, przykładowe dwie decyzje wydane przez ZUS tzn. decyzja ustalająca podleganie ubezpieczeniom społecznym i decyzja uchylająca uprzednią wskazaną decyzję ZUS ze względu na błędne określenie przez ZUS płatnika, umowę o współpracy [...] i [...] z dnia [...] września 2002 r. z której wynika, że ww. [...] zobowiązało się do obsługi w zakresie rekrutacji kadry i realizacji umów cywilnoprawnych dotyczących prowadzenia zajęć dydaktycznych w [...]i innych jednostkach organizacyjnych [...].

Nadto, w piśmie z dnia [...] grudnia 2010 r. [...] wskazało, iż umowy o dzieło były przez nie zawierane z tego względu, że treść umowy, jak również obowiązki i uprawnienia stron powodowały, że umowa była najbardziej zbliżona do kodeksowej umowy o dzieło.

[...]w piśmie z dnia [...] listopada 2010 r. wskazała, że skarżąca nie była zatrudniona przez [...] w orzekanym okresie, [...] nie był kontrolowany przez ZUS.

Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia, decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r. [...], na podstawie art. 4 pkt 1, art. 6 ust. 1, art. 9 ust. 1 pkt 1 lit e), art. 12 ust. 1 ustawy o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz. U. Nr 45, poz. 391 z późn. zm.), art. 65 pkt 1, art. 66 ust. 1 pkt 1 lit.e), art. 69 ust. 1 oraz art. 109 ustawy o świadczeniach w związku z art. 1, art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 12 ust. 1, art. 9 ust. 4 i art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 z późn. zm.) oraz art. 627 i art. 734 i 750 k.c. uznał skarżącą za objętą obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu wykonywania zawartych z płatnikiem - [...] umów, co do których stosuje się przepisy kodeksu cywilnego o umowie zlecenia w okresie: [...]

W jednym piśmie z dnia [...] lutego 2011 r. skarżąca oraz płatnik - [...] wnieśli odwołanie od decyzji Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] stycznia 2011 r., zarzucając jej naruszenie: art. 627-646 k.c. w związku z art. 734-750 k.c. przez ich błędną interpretację, a w efekcie nieuzasadnione przyjęte, że umowa zawarta przez strony była umową zlecenia, a nie umową o dzieło, jak to określiły strony oraz art. 66 § 1 pkt 1 lit. e) w związku z art. 69 § 1 ustawy o świadczeniach poprzez ich niewłaściwe zastosowanie oraz orzeczenie o objęciu skarżącej obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu umowy o dzieło zawartej z [...].

Rozpatrując sprawę w wyniku wniesionego odwołania Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (nazywany dalej “Prezes NFZ") decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r. Nr [...] umorzył postępowanie odwoławcze dotyczące [...], natomiast decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r. Nr [...] utrzymał w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego funduszu Zdrowia z dnia [...] stycznia 2011 r. uznająca skarżącą za objętą obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu wykonywania umowy zlecenia.

Rozpatrując odwołanie skarżącej Prezes NFZ wziął pod uwagę pismo ZUS z dnia [...] września 2010 r. oraz dokumentację zgromadzoną w sprawie przez [...] Oddział Wojewódzki NFZ, w tym wniosek z dnia [...] listopada 2011 r. o umorzenie postępowania złożony przez [...], jak również ustalenia kontroli przeprowadzonej przez Wydział Kontroli Płatników Składek ZUS u płatnika składek - [...], która miała miejsce w dniach: [...].

Z ustaleń dokonanych przez inspektora kontroli ZUS wynikało, że skarżąca nie została zgłoszona do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu umów, których przedmiotem było prowadzenie lektoratów z języków obcych. Umowy zostały zawarte na okres [...]. Jednocześnie w okresie od dnia [...] września 2003 r. skarżąca była zgłoszona do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu zatrudnienia jako pracownik u innego płatnika oraz osiągała wynagrodzenie wyższe niż minimalne.

Prezes NFZ wziął pod uwagę informacje zawarte w piśmem z dnia [...] października 2010 r., w którym skarżąca wyjaśniła, że przedmiotem umów o dzieło było: ułożenie własnego programu zajęć dla studentów poszczególnych kierunków, prowadzenie zajęć - lektoratów z [...] ze studentami różnych kierunków prowadzonych przez [...] według wcześniej przygotowanego przez nią programu, przygotowywanie ćwiczeń dla studentów, układanie testów cząstkowych oraz egzaminów końcowych. Fakt świadczenia pracy na rzecz [...] w orzekanym okresie został potwierdzony przez skarżącą w postaci przesłanych kopii zawartych umów: [...], z których wynikało, że zobowiązała się prowadzić lektoraty [...] w okresie [...] Prezes NFZ, powołując się na art. 9 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy z o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia, obowiązującej do dnia 30 września 2004 r. oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach, podał, że obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, lub osobami z nimi współpracującymi.

W myśl art. 12 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu w NFZ oraz art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach, obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych.

Zgodnie z brzmieniem art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, obowiązkowemu ubezpieczeniu podlegają osoby wykonujące pracę nakładczą oraz zleceniobiorcy od dnia oznaczonego w umowie jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia rozwiązania lub wygaśnięcia tej umowy.

Biorąc pod uwagę podane przepisy prawne, jak również przepisy art. 627-646 k.c. oraz art. 734-750 k.c., Prezes NFZ uznał, iż umowy jakie zawierała skarżąca z Towarzystwem, są umowami zlecenia.

Stosownie do art. 627 k.c., przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Przedmiotem umowy jest zatem zobowiązanie do wykonania określonego dzieła, które może mieć charakter materialny jak i niematerialny, zaś sama umowa jest umową rezultatu. W przypadku skarżącej żadne konkretne dzieło nie zostało oznaczone.

Zgodnie z art. 734 § 1 k.c., przez umowę zlecenia przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie, przy czym do umowy o świadczenie usług stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. Przedmiotem tych umów jest dokonanie określonej czynności faktycznej bądź zespołu czynności faktycznych, które nie muszą prowadzić do osiągnięcia indywidualnie oznaczonego rezultatu. Umowa o świadczenie usług jak i zlecenia jest przykładem umowy starannego działania, podczas gdy umowa o dzieło jest umową rezultatu. Przedmiotem umowy o dzieło jest zatem osiągnięcie z góry oznaczonego wyniku, który w przypadku zawartych ze skarżącą umów nie był możliwy, podczas gdy przedmiotem umowy o świadczenie usług jest jedynie staranne dążenie do osiągnięcia rezultatu (w tym przypadku do nauczania), ale jego osiągnięcie nie należy do treści zobowiązania. Stąd też odpowiedzialność osoby wykonującej umowę o dzieło opiera się na zasadzie ryzyka, a umowę o świadczenie usług/zlecenia na zasadzie winy (wykonywanie przez skarżącą umów było ciągiem określonych czynności starannego działania zmierzającego do osiągnięcia skutku w postaci nauczania konkretnych osób języka co oznacza, iż były to umowy świadczenia usług nauczania języka).

Prezes NFZ podkreślił, że decyzja dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] stycznia 2011 r. ustalała jedynie, iż skarżąca była objęta obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu wykonywania zawartych z płatnikiem: [...] umów, co do których stosuje się przepisy kodeksu cywilnego o umowie zlecenia.

Stosownie do art. 109 ust. 2 ustawy o świadczeniach, organem zobowiązanym do prawidłowego ustalenia wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne skarżącej jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych, do właściwości którego należy również kwestia ewentualnego rozłożenia na raty składki na ubezpieczenie zdrowotne.

Prezes NFZ, rozpatrując odwołanie z dnia [...] lutego 2011 r. jako wniesione przez [...].

Pismem z dnia [...] kwietnia 2011 r. skarżąca, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa NFZ z dnia [...] kwietnia 2011 r. Nr [...], wnosząc o jej uchylenie w całości.

Zaskarżonej decyzji strona zarzuciła:

- naruszenie art. 627 k.c. oraz art.734 k.c. przez ich błędną interpretację polegającą na przyjęciu, że obowiązki powierzone skarżącej w oparciu o przedłożone umowy oraz zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazują na to, iż zawarte umowy wbrew ich nazwie, były umowami zlecenia, a nie umowami o dzieło,

- naruszenie art. 66 § 1 pkt 1 lit e) w związku z art.69 § 1 ustawy o świadczeniach przez ich niewłaściwe zastosowanie oraz orzeczenie o objęciu skarżącej obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu umowy o dzieło zawartej z [...].

Uzasadniając zarzut naruszenia przepisów kodeksu cywilnego w związku z uznaniem umów za umowy zlecenia, a nie umów o dzieło, skarżąca podała, że do jej obowiązków należało: ułożenie programu zajęć dla studentów, przygotowanie ćwiczeń dla studentów, ułożenie testów cząstkowych oraz egzaminów końcowych czyli dzieła o charakterze materialnym w rozumieniu przepisów k.c., mające określoną formę pisemną, będące rezultatem pracy wykonawcy.

Uzasadniając zakwalifikowanie prowadzenie lektoratów z [...] ze studentami na podstawie wcześniej opracowanego programu i ćwiczeń jako czynności, którą można wykonywać na podstawie umowy o dzieło, skarżąca odwołała się do poglądu wyrażonego w wyroku SN z dnia 6 maja 2004 r. sygn. akt III CK 571/02, zgodnie z którym umowa zobowiązująca prowadzącego audycję radiową nie do wykonania szeregu czynności z należytą starannością, ale wskazująca określone dzieło, które ten zobowiązany jest wykonać ma cechy umowy o dzieło i tak też należy ją kwalifikować. Emisja audycji radiowej przy wykorzystaniu sprzętu należącego do stacji radiowej i współdziałanie stacji z prowadzącym w nadaniu audycji ostatecznego kształtu, w niczym nie umniejsza samodzielności wkładu prowadzącego. Stacja radiowa nie jest bowiem zainteresowana tylko starannym zachowaniem prowadzącego, ale tym aby uzyskać zamierzony efekt w postaci audycji słowo-muzycznej, o czym świadczyć może fakt rozwiązania umowy właśnie z przyczyny braku oczekiwanego rezultatu, w postaci takiej audycji, jakiej władze stacji się spodziewały. Prowadzący zobowiązuje się do dostarczenia określonego dzieła, które w świetle prawa autorskiego stanowi utwór podlegający także ochronie tego prawa. Oczywiście, że owo dzieło w postaci niematerialnej ucieleśnia się poprzez odpowiednie zachowanie prowadzącego, ale zachowanie to stanowi tylko przejaw owego dzieła, a nie samodzielny przedmiot łączącej strony umowy.

Zdaniem skarżącej, w świetle powyższego stanowiska SN, należy przyjąć, że umowa zawarta pomiędzy stronami, a dotycząca prowadzenia lektoratów była umową o dzieło, zwłaszcza, że: zadaniem prowadzącego lektoraty nie było jedynie staranne działanie (co charakteryzuje umowę zlecenia), ale przygotowanie konkretnych lektoratów o określonej treści i tematyce - każdy lektorat to odrębne dzieło, zadaniem prowadzącego było zaopatrzenie słuchaczy w określony poziom wiedzy i umiejętności, który pozwoli im na przystąpienie do egzaminu końcowego, zdanie tego egzaminu i dalszą kontynuację nauki na kolejnych latach studiów, finalnym efektem umowy było "wypuszczenie" z uczelni studenta dysponującego określonym stanem wiedzy, którego wyrazem był wydawany dyplom. Staranne działanie, które charakteryzuje umowę zlecenia, w ramach zawartej umowy byłoby niewystarczającym zobowiązaniem wykonawcy, gdyż liczył się właśnie efekt końcowy, a więc należycie przygotowany lektorat, a w efekcie należycie wykształcony student.

Odnośnie twierdzenia, że umowa nie mogła zostać poddana sprawdzeniu na istnienie wad fizycznych, skarżąca zauważyła, że większość materiałów, jakie w ramach umowy przygotowała skarżąca miała postać pisemną (program, ćwiczenia, testy, egzaminy) i stąd podlegała zweryfikowaniu pod kątem wad fizycznych, a zamawiający był uprawniony wezwać Wykonawcę do usunięcia ewentualnych wad i dostarczenia dzieła wolnego od wad. Również w zakresie prowadzenia lektoratów, zamawiający w razie stwierdzenia, że dzieło jest wykonywane w sposób wadliwy lub sprzeczny z umową, był uprawniony wezwać wykonawcę do zmiany sposobu wykonania dzieła w trybie art.636 k.c. czyli do zmiany sposobu prowadzenia zajęć, zmiany opracowanych programów, ćwiczeń itp.

W ocenie skarżącej, na fakt, że strony były związane umową o dzieło wskazują również: przyznane w umowie (pkt 12 umowy o dzieło) zamawiającemu uprawnienie do umniejszenia ustalonego wynagrodzenia w sytuacji wadliwego wykonania dzieła lub nie wykonania go w terminie (art. 636 i art. 637 § 2 k.c.), samodzielność wykonawcy w zakresie wykonania dzieła, wynikająca z pkt 5 umowy o dzieło, a która wyłączona byłaby w przypadku zawarcia umowy zlecenia (art. 737 k.c.), wynikający z umowy brak obowiązku informowania zleceniodawcy o przebiegu sprawy, który byłby aktualny w sytuacji zawarcia umowy zlecenia (art. 740 k.c.), wypłata wynagrodzenia w ratach, po wykonaniu określonej części dzieła, wynikająca z pkt 10 umowy o dzieło, czyli zgodnie z art. 642 § 2 k.c.

Powyższe przesądza również o nieuzasadnionym zastosowaniu art. 66 § 1 pkt 1 lit e) w związku z art. 69 § 1 ustawy o świadczeniach, gdyż umowa o dzieło nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom zdrowotnym.

W odpowiedzi na skargę Prezes NFZ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Ocena działalności organów administracji publicznej dokonywana przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny sprowadza się do kontroli prawidłowości zarówno materialnych jak i procesowych aspektów stosunku administracyjnoprawnego, skonkretyzowanego w zaskarżonej decyzji. Dla wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego aktu niezbędne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, opubl. Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej nazywanej "p.p.s.a."). Zgodnie z art. 134 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związanym zarzutami skargi ani jej wnioskami jak i powołaną podstawą prawną.

Rozpatrując sprawę w świetle powyższych kryteriów należało stwierdzić, że skarga M. S. jest uzasadniona i zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek z zasadniczo innych powodów niż podnoszone przez skarżącą.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r. Prezes NFZ umorzył postępowanie odwoławcze inicjowane odwołaniem płatnika - [...] i ograniczył się do rozpatrzenia w drugiej instancji odwołania wniesionego przez skarżącą. Tym samym sprawa na etapie postępowania odwoławczego została przez organ rozpoznana bez udziału płatnika – [...].

W ocenie Sądu, stanowisko organu, odmawiające płatnikowi – [...] przymiotu strony w sprawie, było błędne.

Zgodnie z art. 28 k.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Postępowanie administracyjne w sprawie objęcia skarżącej obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu łączących ją z płatnikiem umów o prowadzenie lektoratów z [...] – według płatnika umów o dzieło, a według organu umów zlecenia – dotyczy, wbrew stanowisku organu, interesu prawnego lub obowiązku płatnika w rozumieniu art. 28 k.p.a.

Interes prawny osoby/innego podmiotu prawa do uczestnictwa w postępowaniu administracyjnym (jako kategoria prawa materialnego) wywodzi się z bezpośredniego wpływu tego postępowania na sferę prawną tej osoby/podmiotu, który to wpływ wynika z prawa materialnego. Stwierdzenie interesu prawnego sprowadza się więc do ustalenia związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą prawa a sytuacją prawną konkretnego podmiotu, polegającego na tym, że akt stosowania tej normy (tu decyzja administracyjna ) może mieć wpływ na tę sytuację w zakresie prawa materialnego. Interes prawny wywodzi się zatem z wynikającego z przepisów prawa rzeczywistego, bezpośredniego i aktualnego związku między sferą indywidualnych praw podmiotu, który się na niego powołuje a prowadzonym postępowaniem. Przymiot strony w postępowaniu administracyjnym, warunkowany istnieniem interesu prawnego, ma w tej sytuacji osoba (inny podmiot prawa), której dotyczy bezpośrednio to postępowanie lub w którym może być wydane orzeczenie godzące w jej prawem chronione interesy poprzez ograniczenie lub uniemożliwienie korzystania z przysługujących jej praw (por. wyrok NSA z 22 września 2011 r. II GSK 929/10 oraz wskazany w nim inny wyrok tego Sądu z 9 grudnia 2005 r. II OSK 310/05).

Oceniając interes prawny płatnika – [...] w postępowaniu dotyczącym objęcia skarżącej, jako kontrahenta zawartych umów, obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, organ winien wziąć pod uwagę wszystkie przepisy materialnoprawne regulujące kwestie związane z realizacją/wyegzekwowaniem tego obowiązku w praktyce działania organów NFZ i ZUS.

W szczególności art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) obowiązującej od dnia 1 października 2004 r. ustawy o świadczeniach, zgodnie z którym obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami wykonującymi pracę na podstawie (m.in.) umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia. Analogiczne unormowanie przewidziane było w art. 9 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (obowiązującej do dnia 30 września 2004 r.) i w art. 8 pkt 1 lit. e) poprzedzającej tę ustawę ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (obowiązującej do dnia 31 marca 2003 r.).

W myśl art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach, obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych (analogicznie – por. art. 12 ust. 1 ustawy o powszechnym ubezpieczeniu w NFZ i art. 11 ust. 1 ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym).

W myśl art. 87 ust. 1 ustawy o świadczeniach osoby, o których mowa w art. 85 (płatnicy), są obowiązane, bez uprzedniego wezwania, opłacić i rozliczyć składki na ubezpieczenie zdrowotne za każdy miesiąc kalendarzowy w trybie i na zasadach oraz w terminie przewidzianych dla składek na ubezpieczenie społeczne, a jeżeli do tych osób nie stosuje się przepisów o ubezpieczeniu społecznym – w terminie do 15. dnia następnego miesiąca (analogicznie przepisy art. 29 ust. 1 ustawy o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia i art. 26 ust. 1 ustawy o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym).

Zgodnie z art. 93 ust. 1 ustawy o świadczeniach, składki na ubezpieczenie zdrowotne podlegają ściągnięciu na zasadach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (ww. ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, dalej jako ustawa systemowa). W myśl zaś art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. c) i d) ustawy systemowej wymierzanie, pobieranie składek na ubezpieczenie zdrowotne i prowadzenie rozliczeń z płatnikami składek należy do ZUS.

Okoliczność, że wysokość zaległości zostanie określona późnej odrębną decyzją wydaną w odrębnym postępowaniu, prowadzonym przez ZUS, z udziałem płatnika, nie zmienia faktu, że to w postępowaniu decydującym o statusie ubezpieczonego rozstrzyga się jednocześnie status płatnika. Osoba statuowana jako płatnik ma więc własny, bezpośredni i aktualny interes prawny do uczestnictwa w tym postępowaniu; postępowanie przed organem NFZ w przedmiocie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym ma bowiem wpływ na prawa i obowiązki płatnika składek na to ubezpieczenie. Jak podniósł Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 22 września 2011 r. trudno mówić o tym, że płatnika obciążają jedynie czynności techniczne (obliczanie i odprowadzanie składki na ubezpieczenie zdrowotne), skoro jest on obowiązany (w myśl wskazanych wyżej przepisów) opłacić i rozliczyć składki na ubezpieczenie zdrowotne, a w przypadku ich nieopłacenia składki te podlegają obecnie ściągnięciu w trybie i na zasadach określonych w art. 93 ust. 1 ustawy o świadczeniach.

Przyznanie statusu strony płatnikowi w postępowaniu o objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym jest istotne z uwagi na fakt, że jedynie w postępowaniu o objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym badany jest charakter umowy będącej źródłem obowiązkowego ubezpieczenia. Ustalenie, że chodzi o umowę, z którą wiąże się obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego, pociąga za sobą wydanie decyzji o objęciu strony tej umowy ubezpieczeniem zdrowotnym. Ustalenie zatem w drodze decyzji podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego wpływa na sfery prawne dwóch pomiotów: płatnika składek i ubezpieczonego, które mają interes prawny w postępowaniu rozstrzygającym o charakterze łączącej je umowy i podleganiu obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego.

Przesądzenie kwestii o posiadaniu przez [...] przymiotu strony w postępowaniu dotyczącym objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego skarżącej z racji zawieranych z nią umów, których charakter jest sporny, skutkuje uznaniem prawa [...] do czynnego udziału w postępowaniu. Oznacza to, że organ winien zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów oraz zgłoszonych żądań (art. 10 § 1 kpa). Zasada czynnego udziału stron w postępowaniu obejmuje wszystkie jego stadia.

W postępowaniu zakończonym ostateczną decyzją organu z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] (zaskarżoną w tej sprawie) o objęciu skarżącej obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu wykonywania zawartych z płatnikiem - [...] umów, zasada ta została naruszona, gdyż – jak już wyżej nadmieniono – organ prowadził je w drugiej instancji bez udziału jednej ze stron, a mianowicie płatnika - [...], który legitymował się w tym postępowaniu interesem prawnym. Stało się tak w następstwie umorzenia postępowania odwoławczego inicjowanego odwołaniem płatnika i poprzestania na rozpatrzeniu odwołania skarżącej. W ten sposób płatnik pozbawiony został możliwości udziału w postępowaniu odwoławczym. Brak udziału nie wynikał z jego winy, będąc następstwem decyzji organu, który bezpodstawnie odmówił mu przymiotu strony w sprawie. Wyczerpana została przesłanka wznowieniowa z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., zgodnie z którym w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu. Zasada czynnego udziału stron w postępowaniu obejmuje wszystkie jago stadia, zatem przesłanka uzasadniająca wznowienie będzie obejmować sytuacje, w których strona bez własnej winy w ogóle nie uczestniczyła w postępowaniu, jak również, gdy nie uczestniczyła tylko w niektórych jego fazach/stadiach, z przyczyn leżących po stronie organu. Z kolei stosownie do przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego.

Skoro [...] jest stroną postępowania w przedmiocie objęcia skarżącej obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, organ, umarzając (względem niego) postępowanie odwoławcze pozbawił go udziału w sprawie, czym naruszył zasadę czynnego udziału strony w każdym stadium postępowania (art. 10 § 1 k.p.a.). Tym samym wyczerpana została przesłanka uchylenia zaskarżonej decyzji wymieniona w art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a.

Stwierdzenie omówionego naruszenia uprawnia Sąd do odstąpienia od merytorycznego ustosunkowania do zarzutów skargi, albowiem skutkiem uchylenia zaskarżonej decyzji sprawa podlega ponownemu rozpatrzeniu przez organ w instancji odwoławczej z uwzględnieniem dyspozycji art. 10 § 1 k.p.a., tj. z udziałem zarówno skarżącej, jak i płatnika – [...].

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) i c) p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 sentencji, odnośnie pkt 2 sentencji Sąd orzekł na podstawie art. 152 p.ps.a., pkt 3 sentencji na podstawie art. 200 p.p.s.a.