Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 371/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2017-10-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 2, art. 4 ust. 1 i 2, art. 7 ust. 1-3, art. 27
journal: Dz.U. 2016 poz 195
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.
article: art. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 1518
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kozicka (spr.), Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Protokolant Specjalista Agnieszka Górecka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 października 2017 r. sprawy ze skargi M. K., Prokuratora Prokuratury Rejonowej w J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy P. z dnia [...] r. nr [...].


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., działając na podstawie art. 17, 18, 21 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jedn. Dz.U. z 2015 r., poz. 1659 ze zm.), art. 2, art. 5, art. 7 ust. 1-3, art. 18 ust. 6, art. 27 ust. 1, art. 48 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 195 ze zm., dalej ustawa o pomocy państwa, a także: ustawa), rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 lutego 2016 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia wychowawcze (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 214 ze zm., dalej rozporządzenie), art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 1518 ze zm., dalej uśr), a także art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm., dalej: Kpa), po rozpatrzeniu sprawy z odwołania M.K. na decyzję Wójta Gminy P. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko: D.M. - decyzję pierwszoinstancyjną utrzymało w mocy.

Argumentując podjęte rozstrzygnięcie, organ odwoławczy przybliżył dotychczasowy przebieg postępowania, według chronologii zdarzeń, wskazując przy tym prawne regulacje przedmiotu. W tych ramach – w pierwszej kolejności – przypomniał, że po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ pierwszej instancji, przytoczoną na wstępie decyzją z dnia [...]r. (nr [...]) odmówił M.K., opiekunowi prawnemu przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko – D.M. (dalej także: małoletni, podopieczny).

Następnie w pełni akceptując ustalenia organu pierwszoinstancyjnego i poczynione na ich podstawie wywody prawne podał, że podstawę materialno-prawną w sprawie stanowi ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Podkreślił przy tym, że świadczenie wychowawcze nie należy do świadczeń o charakterze uznaniowym, możliwość jego przyznania uzależniona jest od wystąpienia ściśle określonych przesłanek ustawowych, a brak którejkolwiek z nich powoduje, że świadczenie to nie może być przyznane.

Zaakcentował, że zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych.

2. Świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka.

3. Świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w ust. 2, do dnia ukończenia przez dziecko 18. roku życia.

Stosownie zaś do treści art. 5 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości 500,00 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie.

2. W przypadku urodzenia dziecka, ukończenia przez dziecko 18. roku życia lub w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, kwotę świadczenia wychowawczego przysługującą za niepełny miesiąc ustala się, dzieląc kwotę tego świadczenia przez liczbę wszystkich dni kalendarzowych w tym miesiącu, a otrzymaną kwotę mnoży się przez liczbę dni kalendarzowych, za które to świadczenie przysługuje. Kwotę świadczenia wychowawczego przysługującą za niepełny miesiąc zaokrągla się do 10 groszy w górę.

3. Świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł.

4. Jeżeli członkiem rodziny jest dziecko niepełnosprawne, świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 1 200,00 zł.

Kontynuując cytowanie przepisów prawnych z przedmiotu rozpoznania zwrócił uwagę, że zgodnie z art. 48 ust. 1 ustawy, pierwszy okres, na który ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, rozpoczyna się z dniem wejścia w życie ustawy i kończy się dnia 30 września 2017 r.

2. W przypadku ustalania prawa do świadczenia wychowawczego na okres, o którym mowa w ust. 1, rokiem kalendarzowym, z którego dochody stanowią podstawę ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego, jest rok kalendarzowy 2014. Prawo do świadczenia ustala się z uwzględnieniem określonych ustawą przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu.

Natomiast zgodnie z art. 2 pkt 16 ustawy, rodzina - to odpowiednio następujący członkowie rodziny: małżonkowie, rodzice dzieci, opiekun faktyczny dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2016 r. poz. 162); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko; w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców.

Odnosząc przytoczone regulacje na grunt przedmiotowej sprawy wyeksponował, że z materiału dowodowego wynika, że M.K., jako opiekun prawny małoletniego D.M. (dawniej M.) złożyła w dniu 08 czerwca 2016 r. wniosek o ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko: D.M. ur. [...]r.. Wskazał, że D.M. przebywa na długoterminowym leczeniu w Zakładzie Leczniczo Opiekuńczym dla dzieci "A" w J (dalej ZLO), który zapewnia mu całodobową opiekę. Podniósł, że strona (M.K.) jest zatrudniona w Ośrodku Rewalidacyjno-Wychowawczym przy Zakładzie Leczniczo Opiekuńczym i została sądownie ustanowiona opiekunem prawnym małoletniego D.M., reprezentuje go przed urzędami i sądami, dba o jego potrzeby ale oprócz ponoszenia kosztów wykonywania reprezentacji prawnej oraz przejazdów do urzędu, korespondencji, stawiania się przez sądem, w kontaktach z lekarzami i w czasie pobytu małoletniego w szpitalu, nie ponosi bezpośrednich kosztów utrzymania małoletniego. D.M. nie osiąga żadnych dochodów z tytułu renty czy alimentów zasądzonych od rodziców. Koszty pobytu w Zakładzie Leczniczo Opiekuńczym małoletniego pokrywa Starostwo Powiatowe w R., natomiast pozostałe koszty pokrywane są ze zbiórek publicznych oraz darowizn na rzecz Zakładu Leczniczo Opiekuńczego. Pobyt i opieka nad dzieckiem jest nadzorowana przez Sąd i PCPR z miejsca urodzenia małoletniego.

W związku z tym w ocenie organu odwoławczego zasadnie organ pierwszej instancji odmówił stronie przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko: D.M.

W pierwszej kolejności zaznaczył, że M.K. nie wychowuje małoletniego D.M., nie sprawuje całodziennej i bezpośredniej opieki nad nim, nie pokrywa kosztów związanych z jego potrzebami, zaś w drugiej kolejności wskazał na cele ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.

Argumentując podał, że celem ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci jest przede wszystkim pomoc finansowa kierowana do rodzin wychowujących dzieci. Świadczenie skierowane będzie do rodzin wychowujących dzieci do 18. roku życia. Proponowane rozwiązanie ma zmniejszyć obciążenia finansowe rodzin związane z wychowywaniem dzieci, a tym samym zachęcać do podejmowania decyzji o posiadaniu większej liczby dzieci. Świadczenie wychowawcze kierowane jest do rodzin mających na utrzymaniu dzieci, a jego celem jest przede wszystkim częściowe pokrycie wydatków związanych z zaspokojeniem potrzeb życiowych i wychowywaniem dzieci.

Zdaniem Kolegium skoro strona nie wychowuje małoletniego D.M., nie sprawuje całodziennej i bezpośredniej opieki nad nim, nie zamieszkuje z nim ale i nie pokrywa kosztów jego utrzymania, albowiem małoletni przebywa w Zakładzie Leczniczo Opiekuńczym a koszty jego pobytu w tej placówce pokrywa Starostwo Powiatowe w R., to zasadnym jest odmowa przyznania jej świadczenia wychowawczego na małoletniego, zgodnie z art. 4 ust. 1 oraz art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.

Jednocześnie organ drugoinstancyjny zwrócił uwagę, że okoliczności tych i ustaleń nie neguje strona, potwierdzając je w pełni w odwołaniu.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. wniosła zarówno strona, jak i Prokurator Rejonowy w J. Przy czym sprawa sądowoadministracyjna ze skargi prokuratora została zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału IV tut. Sądu z dnia 04 września 2017 r., sygn. akt IV SA/Gl 823/17 połączona do łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia z zawisłą przed tut. Sądem sprawą ze skargi strony zarejestrowaną za sygn. akt IV SA/Gl 371/17.

W obu tych skargach, (strony i prokuratora), podniesiono zasadniczo te same zarzuty naruszenia prawa materialnego, a to art. 2 pkt 8, art. 4 ust. 2 oraz 5 ust. 4 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, polegające na niezasadnym przyjęciu, iż brak było w sprawie przesłanek do ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego na rzecz małoletniego D.M., które miało wpływ na wynik sprawy w postaci uznania za prawidłową i utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji o odmowie przyznania stosownego świadczenia.

Przy czym strona skarżąca nie sformułowała samodzielnego zarzutu, odmiennie aniżeli prokurator, zawierając jego istotę w uzasadnieniu osobistej skargi z dnia 22 marca 2017 r. Podniosła w nim, że pobyt w Zakładzie obejmuje również kształcenie specjalne w zakresie szkoły o pomocy podstawowej i gimnazjum, natomiast zgodnie z art. 2 pkt 8 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci instytucją zapewniającą całodobowe utrzymanie jest między innymi inna niż wojskowa szkoła, jeżeli zapewnia nieodpłatne pełne utrzymanie. Zaznaczyła, że w art. 46 ustawy, wprowadzono dodatkowe świadczenie - dodatki w wysokości świadczenia wychowawczego przysługujące na każde dziecko w wieku do ukończenia 18 roku życia, umieszczone w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka oraz placówce opiekuńczo-wychowawczej typu rodzinnego. Dodatku takiego nie przewidziano na dziecko umieszczone w pozostałych formach instytucjonalnej pieczy zastępczej, jak również na dzieci umieszczone w zakładach opiekuńczo leczniczych.

Podkreśliła, że jest opiekunem prawnym małoletniego D.M. ustanowionym na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w J. sygn. akt [...] z dnia [...]r. Miejscem zamieszkania jej podopiecznego jest Zakład Opiekuńczo - Leczniczy w J. Orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w R. z dnia [...]r. zaliczono go małoletniego do osób niepełnosprawnych, Orzeczenie wydano do ukończenia przez małoletniego 16 roku życia to jest do [...]r.

Następnie zacytowała przepisy prawne ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci regulujące prawo do tego świadczenia, podmioty uprawnione i zakres świadczonej pomocy. Zaznaczyła przy tym, że z jej art. 7 ust. 9 wynika, iż w przypadku gdy prawo do świadczenia wychowawczego ustala się na dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego, ustalając dochód, uwzględnia się tylko dochód dziecka. Wskazała także, że w dniu 22 czerwca 2016 r. oświadczyła, iż D.M. nie otrzymuje renty ani alimentów, co stanowiłoby w rozumieniu prawa dochód własny i przebywa na długoterminowym leczeniu umieszczony przez Sąd w Zakładzie Leczniczo-Opiekuńczym w J. Składki na Ubezpieczenie zdrowotne odprowadzane są do ZUS z tytułu ubezpieczenia opiekuna prawnego. Oznacza to, jak zaznaczył, że dochód D.M. wyniósł w 2014 r. - 0 zł.

W jej ocenie nie zachodzą negatywne przesłanki określone w art. 8 ustawy, wyłączające prawo do świadczenia wychowawczego. Zdaniem strony spełnia ona ustawowe przesłanki do przyznania jej świadczenia wychowawczego dla małoletniego D.M., albowiem jest jego nauczycielem i terapeutą, opiekunem prawnym dziecka w wieku lat 15, a dochód dziecka w 2014 r. wyniósł 0 zł. Zauważyła, że według jej wiedzy wszystkie dzieci na terenie całego kraju umieszczone przez sądy min. w Zakładach Leczniczo - Opiekuńczych w P., W., J., K. pobierają już świadczenia wychowawcze. Sytuacja prawna tych dzieci jest identyczna jak jej podopiecznego D.M.

W motywach skargi prokuratora podniesiono, że jakkolwiek z mocy art. 8 pkt 2 ustawy - świadczenie wychowawcze nie przysługuje, jeżeli dziecko przebywa w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie, to jednak przyjęta w ustawie definicja takiej instytucji z art. 2 pkt 8 ma charakter zamknięty, wymieniając szereg przyporządkowanych do takiego pojęcia rodzajów placówek, w tym domów pomocy społecznej, młodzieżowych ośrodków wychowawczych i dalszych, ale, jakkolwiek tego nie oceniać, nie zalicza do nich właśnie zakładów leczniczo opiekuńczych. Tymczasem - właśnie w takiej placówce, co jest bezsporne w sprawie, dziecko aktualnie pozostaje. W konsekwencji - jak stwierdził prokurator - brak jest możliwości odmowy przyznania świadczenia na tej jedynie podstawie, że placówka, w której przebywa małoletni (błędnie - co stanowi oczywistą omyłkę wobec prawidłowego określenia zaskarżonej decyzji - prokurator podał: "M.F." zamiast: "D.M."), jest instytucją zapewniającej całodobowe utrzymanie.

Nadto podniósł, że analiza treści ustawy wskazuje, że o świadczenie może ubiegać się nie tylko rodzic, czy opiekun faktyczny dziecka. Może czynić to również, zgodnie z art. 4 pkt 2 ustawy, również jego opiekun prawny, co miało miejsce w tej sprawie.

Przyjęta przez ustawodawcę redakcja przepisów ustawy, a zwłaszcza art. 4 ust. 1, zgodnie z którym celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych, nie wyłącza wprost stosowania jej przepisów względem dzieci pozostających w instytucjach zapewniających stałe utrzymanie, lecz nie wymienionych wprost w art. 4 pkt 2, któremu w ocenie skarżącego nadano charakter definicji zamkniętej. Wyłączenia takiego nie zawiera również art. 8 ustawy.

Jego zdaniem w konsekwencji, jakkolwiek w ustawie nie wypowiedziano tego wprost, można mówić o podstawach do wypłaty świadczenia zarówno na rzecz dzieci pozostających w rodzinach, jak i tych przebywających w placówkach nie wymienionych w art. 2 pkt 8 ustawy, w tym pozostających pod opieką opiekuna prawnego.

W prawie administracyjnym brak jest możliwości stosowania wykładni rozszerzającej na niekorzyść strony, pozwalającej na kwalifikowaniu do danej kategorii pojęciowej dodatkowych elementów poza zakres sformułowanej zamkniętej definicji ustawowej. Decyzja o przyznaniu świadczenia wychowawczego nie ma przy tym charakteru uznaniowego, a związany, co wyklucza przy jej wydawaniu stosowanie uznania administracyjnego.

Jednocześnie zauważył, że zgodnie ze stanowiskiem orzecznictwa sądowego dotyczącego zasad przyznawania tegoż świadczenia - przyznanie świadczenia wychowawczego nie zależy od uznania organu administracji, a organ w prowadzonym postępowaniu zobowiązany jest ustalić, czy ubiegająca się o tego rodzaju pomoc rodzina spełnia ustawowe przesłanki, zaś w razie poczynienia w tym zakresie pozytywnych bądź negatywnych ustaleń, ma obowiązek wydać decyzję odpowiednio przyznającą albo odmawiającą stronie wnioskowanego świadczenia. Na poparcie wyrażonego poglądu przytoczył wyrok WSA w Opolu z dnia 20 grudnia 2016 r. sygn. II SA/Op 555/16, wszystkie przywoływane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem orzeczenia.nsa.gov.pl., w skrócie: CBOSA.

W jego ocenie brak jest podstaw do odmowy przyznania świadczenia wychowawczego dla M.K., jako opiekunowi prawnemu, który ma ze swojej strony obowiązek jego wydatkowania zgodnie z określonym w ustawie celem.

Na zakończenie wyraził pogląd, że przyznanie świadczenia nie zwalnia organu od obowiązku dokonywania systematycznej oceny, czy przyznane świadczenie jest pożytkowane zgodnie z jego celem, jakim jest, zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy - częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych.

W tych okolicznościach strona skarżąca i prokurator wnieśli o uchylenie w całości decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...]r. nr [...].

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji powtórzyło argumentację w niej zawartą.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje:

Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi. Ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2017 r., poz. 1369, ze zm., dalej także: Ppsa) normuje, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje wydane w postępowaniu administracyjnym. Stosownie do art. 134 § 1 Ppsa sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a tej ustawy. Powyższe oznacza, że Sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze. Przytoczona regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Z kolei z brzmienia art. 145 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika, że w przypadku gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność bądź też stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Przytoczona regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Powołane regulacje określają podstawową funkcję sądownictwa administracyjnego i toczącego się przed nim postępowania, którą jest sprawowanie wymiaru sprawiedliwości poprzez działalność kontrolną nad wykonywaniem administracji publicznej. W ramach tej kontroli sąd administracyjny nie bada celowości, czy też słuszności zaskarżonej decyzji. Nie jest zatem władny oceniać takich okoliczności jak pokrzywdzenie strony decyzją wówczas, gdy wiąże się ona z negatywnymi skutkami dla niej, bowiem związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa.

Przeprowadzona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach kontrola legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

W tym miejscu wskazać należy, iż stan faktyczny sprawy został zaprezentowany przy okazji omawiania dotychczasowego przebiegu objętego skargą postępowania. W ocenie Sądu brak jest zatem uzasadnionych podstaw do jego ponownego przedstawiania w tej części uzasadniania.

Spór koncentruje się wokół uznania czy w okolicznościach przedmiotowej sprawy organy zasadnie odmówiły stronie przyznania wnioskowanego przez nią świadczenia wychowawczego uregulowanego w ustawie o pomocy państwa wychowywaniu dzieci i wydanego na jej podstawie rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia wychowawcze.

Jednocześnie Sąd zauważa, że zasadniczą kwestią sporną było nie to czy opiekun prawny jest legitymowany do uzyskania tego świadczenia wychowawczego, gdyż tego nie neguje ani organ, ani strona czy prokurator, ale to czy opiekun prawny małoletniego dziecka przebywającego w całodobowym ośrodku - jak w realiach przedmiotowej sprawy Zakładzie Leczniczo Opiekuńczym "A" w J. zorganizowanym z Ośrodkiem Rewalidacyjno-Wychowawczym nabywa prawo do świadczenia w ramach rządowego "Programu Rodzina 500+".

Mając na uwadze zakreślony w sprawie spór nie sposób nie wskazać tak na cel ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, jak i określone w niej przesłanki podmiotowo-przedmiotowe, które muszą wystąpić łącznie dla uznania ich wypełnienia. Nie wystarczy bowiem być podmiotem mogącym wystąpić o przedmiotowe świadczenie ale należy być podmiotem, który po wypełnieniu przesłanek przedmiotowych staje się uprawnionym do otrzymania świadczenia wychowawczego normowanego ustawą o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.

Wszystkie te elementy ujęte są w art. 2 pkt 16, art. 4 ust. 1 - 3 i art. 5 ust. 1- 4 tej ustawy. Tylko łączne ich odczytanie i odkodowanie zawartych w nich norm czyni zadość prawidłowemu ich zastosowaniu.

Ustawodawca w art. 4 ust. 1 ustawy określił explicite, że celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Z kolei w ust. 2 ustanowił, że świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka. Z kolei w ust. 3 unormował, że świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w ust. 2, do dnia ukończenia przez dziecko 18. roku życia.

Zatem świadczenie to przysługuje opiekunowi prawnemu na częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Zespolony z tym przepisem i niejako uzupełniającym przesłankę "wychowania" jest art. 5 ust. 1 tej ustawy stanowiący, że świadczenie wychowawcze przysługuje w wysokości 500 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie. Toteż świadczenie to przysługuje na dziecko przebywające w rodzinie. W art. 2 pkt 16 tej ustawy zawarto definicję rodziny stanowiąc, że oznacza ona odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu m.in. dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia. W tym miejscu Sąd zwraca uwagę, że wobec nie stanowiących o istocie sporu pozostałych przesłanek przedmiotowych skoncentrował swoje wywody na tych mających wpływ na objęte skargą rozstrzygnięcie.

W ocenie składu orzekającego istotne dla uzyskania prawa do świadczenia wychowawczego jest zatem ustalenie: czy dziecko stanowiące de facto podstawę do jego uzyskania wchodzi w skład rodziny tego podmiotu uprawnionego, który ubiega się o nie, a wobec tego - czy jest dzieckiem "zamieszkującym wspólnie" z nim. W tej mierze należy odwołać się do pojęcia "zamieszkiwania wspólnego" zawartego w legalnej definicji rodziny z art. 2 pkt 16 ustawy. Sformułowanie to "zamieszkujące wspólnie", co nie może budzić wątpliwości, należy rozumieć jako faktyczne miejsce zamieszkania, czyli fizyczne przebywanie dziecka u tego rodzica, który sprawuje faktyczną nad nim opiekę i faktycznie zaspakaja jego potrzeby życiowe. Wskazuje na to cel na jaki przyznawane jest świadczenie wychowawcze, który określony jest w art. 4 ust. 1 tej ustawy. Zgodnie z tym przepisem celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokajaniem jego potrzeb życiowych.

I jakkolwiek wolą ustawodawcy uprawnienia rodzica, opiekuna faktycznego, jak wskazano powyżej, przysługują także opiekunowi prawnemu, co wobec jednoznacznego wskazania tychże podmiotów w art. 4 ust. 2 ustawy jest niezaprzeczalne, to jednakże prawo tych podmiotów tak rodziców, opiekunów prawnych, jak i faktycznych jest zróżnicowane. Różnice te, co wymaga podkreślenia, a tym samym granice przedmiotowe ustanowione przez ustawodawcę, wyznaczają przesłanki: "zamieszkiwania", "wychowywania", "opieki" i "zaspakajania potrzeb życiowych dziecka". Wszak, czego nie można nie dostrzec, małoletnie dziecko może mieć oboje rodziców nie żyjących razem, nie zamieszkujących wspólnie i nie prowadzących wspólnego gospodarstwa domowego, uprawnionym jest wówczas ten rodzic, który sprawuje faktyczną opiekę nad nim i z nim zamieszkuje. Rodzic, który nie wypełnia przesłanek przedmiotowych, o których szerzej powyżej, nie jest tym samym podmiotem uprawnionym do uzyskania świadczenia w ramach programu "Rodzina 500+". Zasady te odnoszą się do pozostałych podmiotów wymienionych w art. 4 ust. 2 ustawy, tj. opiekuna faktycznego i prawnego. Stąd też w art. 5 ust. 2a ustawy, jednoznacznie określono, że w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego.

Zdaniem Sądu wyznacznikiem uzyskania prawa do przedmiotowego świadczenia przez podmioty uprawnione jest sprawowanie przez nich opieki, utożsamiane z wychowaniem małoletniego dziecka, a w konsekwencji warunkiem takim jest zamieszkiwanie zgodnie z art. 2 pkt 16 ustawy czy też wychowanie i sprawowanie opieki nad małoletnim i zaspokajanie jego potrzeb życiowych, zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy. Zatem o kształcie prawa do uzyskania świadczenia w ramach programu "Rodzina 500+" decydują łącznie przesłanki podmiotowo - przedmiotowe.

Podkreślenie to jest istotne w aspekcie wskazania zróżnicowania prawa do tegoż świadczenia opiekunów prawnych (ale nie tylko, albowiem faktycznych także), tych zamieszkujących i nie zamieszkujących z podopiecznym małoletnim, tych wychowujących i sprawujących opiekę nad nim oraz zaspokajających jego potrzeby życiowe. To właśnie ta relacja przedmiotowa określona w art. 4 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 1 i w zw. z art. 2 pkt 16 ustawy małoletniego z podmiotem określonym w art. 4 ust. 2 stanowi podstawę do właściwego zastosowania świadczenia regulowanego ustawą.

Tymczasem z akt sprawy nie wynika w jaki sposób w rzeczywistości sprawowana jest opieka nad małoletnim przez stronę. Brak jest w tym zakresie materiałów, sprawozdań przedkładanych przez opiekuna prawnego Sądowi Rodzinnemu sprawującemu nadzór nad realizowaniem obowiązków opiekuna prawnego, stosownie do art. art. 154, art. 155 § 1 i n. ustawy z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz.U. z 2015 r. poz. 583, ze zm., dalej także: Krio).

Równocześnie Sąd zwraca uwagę, że po spełnieniu przesłanek pozytywnych wymagane jest ustalenie nie zaistnienie przesłanek negatywnych, czego w sprawie także nie uczyniono.

Zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 2 świadczenie wychowawcze nie przysługuje, jeżeli dziecko zostało umieszczone w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie albo w pieczy zastępczej. Mocą art. 2 pkt 8 instytucja zapewniająca całodobowe utrzymanie - oznacza to dom pomocy społecznej, młodzieżowy ośrodek wychowawczy, schronisko dla nieletnich, zakład poprawczy, areszt śledczy, zakład karny, szkołę wojskową lub inną szkołę, jeżeli instytucje te zapewniają nieodpłatnie pełne utrzymanie.

Zatem istotny jest status prawny Zakładu, w którym przebywa małoletni, albowiem jak wynika z akt sprawy M.K. jest zatrudniona w Ośrodku Rewalidacyjno-Wychowawczym przy Zakładzie Leczniczo Opiekuńczym "A" w J.

Powyższe jest istotne albowiem przy Zakładzie Leczniczo-Opiekuńczym w J. "A" prowadzonym przez B, w którym przebywa małoletni od 01 września 2007 r. funkcjonuje Niepubliczny Ośrodek Rewalidacyjno-Wychowawczy. Zatem zasadnym jest ustalenie czy Zakład ten (ZLO "A") stanowi jednocześnie Ośrodek, o jakim stanowi art. 8 § 1 pkt 2 ustawy w zw z jej art. 2 pkt 16.

W rozpoznawanej sprawie organ pierwszej instancji nie dokonał tych ustaleń, nie zebrał należycie dokumentacji, co w pełni - zdaniem Sądu wadliwie - zaaprobował organ odwoławczy, co z kolei oznacza, że zostały naruszone przepisy art. 7 i 77 § 1 Kpa, gdyż sprawa nie została wyjaśniona w sposób pozwalający na jej rozstrzygnięcie jak w zaskarżonej decyzji.

Ponownie rozpoznając sprawę organ pierwszej instancji wyjaśni powstałe wątpliwości dotyczące nie tyle faktycznego zamieszkiwania małoletniego D.M., co faktycznego sprawowania opieki nad nim przez stronę, i w tym celu przeprowadzi rodzinny wywiad środowiskowy w trybie art. 15 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, dołączy dokumentację Sądu Rodzinnego sprawującego nadzór nad wypełnieniem przez opiekuna prawnego jego obowiązków oraz dołączy status ZLO oraz Ośrodka Rewalidacyjno - Wychowawczego zorganizowanego przy nim, a także dokumenty ustanawiające ich byt prawny we wzajemnej relacji, a także obrazujące ich związek z małoletnim. Na podstawie wyników tego postępowania organ oceni czy ziściły się przesłanki do prawa strony do wnioskowanego przez nią świadczenia wychowawczego.

Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.