Postanowienie NSA, sygn. akt I OZ 746/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-04-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 246 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rajewska po rozpoznaniu w dniu 14 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia T.G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 lutego 2017 r. sygn. akt I SA/Wa 2031/16 o odmowie przyznania T.G. prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata oraz o umorzeniu postępowania w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2016 r., znak [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku celowego postanawia: oddalić zażalenie


UZASADNIENIE

W dniu 10 lutego 2017 r. T.G. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu.

Postanowieniem z dnia 20 lutego 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił T.G. przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata (pkt 1) oraz umorzył postępowanie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (pkt 2).

W ocenie Sądu I instancji wniosek skarżącej o ustanowienie adwokata nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem skarżąca nadużywa swoich praw procesowych. Rozpoznawana sprawa nie jest bowiem pierwszą sprawą zainicjowaną przez T.G. Skarżąca wnosi do WSA w Warszawie setki spraw z zakresu pomocy społecznej. Tylko w okresie od 1 stycznia 2016 r. do 31 grudnia 2016 r. zainicjowała 95 postępowań sądowych. We wszystkich tych sprawach złożyła wnioski o przyznanie prawa pomocy. W większości rozpoznanych spraw skargi nie zostały uwzględnione z uwagi na ich bezzasadność. Skarżąca nie przyjmuje do wiadomości ocen jej żądań wyrażonych we wcześniejszych orzeczeniach sądu administracyjnego.

WSA w Warszawie wyjaśnił również, że Sąd zobligowany jest wszcząć postępowanie wskutek wniesienia każdej skargi. Przyznanie uprawnienia procesowego, które wiąże się z przejęciem przez Skarb Państwa kosztów udziału strony w postępowaniu, musi być jednakże racjonalnie uzasadnione. Sąd jako gospodarz postępowania, będący jednocześnie dysponentem środków publicznych, nie może akceptować sytuacji, w której koszty wszczętych przez skarżącą licznych i merytorycznie wątpliwych postępowań sądowych, zostałyby sfinansowane przez Skarb Państwa. Z tych też względów WSA w Warszawie odmówił T.G. przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu.

Ponadto Sąd I instancji wskazał, że art. 239 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – dalej jako "P.p.s.a.") przewiduje ustawowe zwolnienie z obowiązku ponoszenia wszelkich kosztów sądowych dla strony skarżącej działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących pomocy i opieki społecznej. Ze względu zatem na ustawowe zwolnienie wnioskodawczyni od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, zbędne stało się rozpoznawanie wniosku w zakresie zwolnienia skarżącej od kosztów sądowych.

Na powyższe postanowienie w zakresie pkt 1, tj. odmowy ustanowienia adwokata T.G. wniosła zażalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

W doktrynie przyjmuje się, że nadużycie praw procesowych należy uznać za samoistną instytucję prawa procesowego (por. Piotr Przybysz, Nadużycie prawa w prawie administracyjnym, [w:] H. Izdebski, A. Stępkowski, Nadużycie prawa, Warszawa 2003). Do nadużycia prawa dochodzi w sytuacjach, gdy strona podejmuje prawnie dozwolone działania dla celów innych niż przewidziane przez ustawodawcę. Każde prawo podmiotowe, w tym prawo do sądu, przyznane jest przez normę prawną w celu ochrony interesów uprawnionego. Prawo to powinno być wykonywane zgodnie z celem, ze względu na który zostało przyznane. W konsekwencji zachowanie, które formalnie zgodne jest z literą prawa, lecz sprzeciwia się jej sensowi, nie może zasługiwać na ochronę (por. Marcin Warchoł, Pojęcie nadużycia prawa w procesie karnym; Prokuratura i prawo, nr 11/2007). Tak samo należy ocenić działania podmiotu, który inicjuje szereg postępowań sądowych w celu innym, niż ochrona swoich praw. Podkreślenia wymaga, że ocena działań stron postępowania sądowoadministracyjnego pod kątem nadużycia prawa wymaga każdorazowo wnikliwej analizy, tak by mieć pewność, że rzeczywiste prawo do sądu nie doznało żadnego uszczerbku.

Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa. Instytucja ta jest zatem wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie jedynie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza przy tym konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej w każdej sprawie.

W niniejszej sprawie Sąd I instancji zasadnie ocenił żądanie przyznania prawa pomocy jako nadużycie tego uprawnienia. Skarżąca w 2016 roku zainicjowała 95 w sprawach z zakresu pomocy społecznej zainicjowała 95 postępowań sądowych. We wszystkich tych sprawach złożyła wnioski o przyznanie jej prawa pomocy. Ilość spraw podlegających kontroli sądowej jednoznacznie dowodzi, że celem skarżącej nie jest faktyczna obrona jej praw w postępowaniu sądowoadministracyjnym, lecz inicjowanie postępowań sądowych, które stanowią cel sam w sobie. Takie działania skarżącej nie zasługują na ochronę prawną. Istnieją pełne podstawy, aby uznać je za nadużycie prawa do sądu.

Sąd I instancji prawidłowo zatem odmówił zastosowania w sprawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. i zasadnie uznał, że wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy przez ustanowienie adwokata z urzędu nie zasługiwał na uwzględnienie.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w postanowieniu.