Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 2143/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2012-06-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art.40 par. 2 zdanie pierwsze,  art. 145 par. 1 pkt 3, art. 149,  art. 77 par. 1,  art. 107
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 41a  ust. 1 pkt 1,  art. 6 pkt 13b
journal: Dz.U. 2008 nr 50 poz 291
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - tekst jednolity
article: art. 54 par. 2 i 3
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 2143/11 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 czerwca 2012 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Urszula Zięba, Sędzia: WSA Agnieszka Jakimowicz (spr.), Sędzia: WSA Stanisław Grzeszek, Protokolant: Aleksandra Osipowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 czerwca 2012 r., sprawy ze skargi I.H., na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, z dnia 24 października 2011 r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od zaległych należności składkowych uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzające ją decyzje z dnia 30 września 2011r., nr [...], z dnia 24 sierpnia 2011r., nr [...] oraz z dnia 16 czerwca 2011r., nr [...]


UZASADNIENIE

Dnia 21 kwietnia 2011 r. do Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wpłynął wniosek I. H., reprezentowanej przez ojca L. P. o z prośbą o umorzenie odsetek od zadłużenia od zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników. W uzasadnieniu wyjaśniono, że wnioskodawczyni przebywa obecnie wraz z rodziną na stałe w Niemczech, gdzie pracuje tylko jej mąż, gdyż ona zajmuje się wychowaniem dwójki dzieci. Były mąż nie płaci żadnych alimentów, zatem wnioskodawczyni nie ma środków na wygospodarowanie stosownej kwoty, a nie chce wprowadzać w swoją sytuację obecnego męża. Jednocześnie pełnomocnik I. H. zobowiązał się wraz z żoną do zapłaty zaległych należności głównych. Jednak z uwagi na niskie emerytury poprosił o umorzenie odsetek.

W toku postępowania przeprowadzono wizytację w gospodarstwie zobowiązanej, jej pełnomocnik przedłożył również dwie karty swojego leczenia szpitalnego.

Decyzją Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 16 czerwca 2011 r. Nr[...] adresowaną, ekspediowaną i doręczoną do rąk L. P. odmówiono umorzenia I. H. odsetek od zadłużenia na ubezpieczenie społeczne rolników za okres od kwietnia 2003 r. do marca 2004 r., którego kwota w dniu złożenia wniosku wyniosła 1.022 zł.

W uzasadnieniu przedmiotowego rozstrzygnięcia przytoczono wprost treść art. 41a ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. nr 50, poz. 291 z późn. zm.), który stanowi materialnoprawną podstawę umorzenia należności składkowych. Następnie stwierdzono, że w przedmiotowej sprawie brak jest udokumentowanych zdarzeń, które miałyby wpływ na podjęcie decyzji o umorzeniu, a na całą zaległość została zastosowana ulga w formie układu ratalnego zawartego 22 grudnia 2009 r., z którego wnioskodawczyni się nie wywiązała. Układ ratalny ustalony decyzją z dnia 11 marca 2011 r. został zerwany.

Wyjaśniono też, że udzielenie ulg ma charakter uznaniowy i wyjątkowy, a przesłanką przyznania ulgi są przyczyny gospodarczo uzasadnione, powstałe przede wszystkim wskutek udokumentowanych zdarzeń losowych lub innych wyjątkowych okoliczności niezależnych od płatnika, zasługujących na uwzględnienie.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy ojciec wnioskodawczyni, będący jej pełnomocnikiem wyjaśnił, że wnioskodawczyni nie ma możliwości spłacić zadłużenia, ponieważ opiekuje się dwójką dzieci, a jej nowy mąż nie jest wtajemniczony w istnienie długów. W związku z tym, że były mąż wnioskodawczyni G. P. nie zapłacił zaległych składek, do czego się zobowiązał, zobowiązanie to chcą uregulować rodzice wnioskodawczyni, są jednak w stanie zapłacić wyłącznie zaległe składki. W odpowiedzi na wezwanie organu rentowego, przedstawiono dokumentację dotyczącą rodziców wnioskodawczyni, w postaci faktur na zakup leków, decyzji o przyznaniu renty i emerytury oraz dokumentację medyczną.

Decyzją Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 24 sierpnia 2011 r. nr [...] skierowaną do I. H. utrzymano w mocy zaskarżoną decyzję.

Dnia 14 września 2011 r. L. P., działający w imieniu I. H. złożył skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, za pośrednictwem Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego.

W odpowiedzi, Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z dnia 30 września 2011 r. nr [...]uchylił zaskarżoną decyzję stwierdzając, że jest obciążona wadą prawną. W postępowaniu w II instancji brały bowiem udział osoby, które także prowadziły postępowanie I instancyjne i podlegały wyłączeniu z mocy art. 24 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 z późn. zm.). Stwierdzono, że błąd ten skutkuje koniecznością wznowienia postępowania, uchylenia zaskarżonej decyzji i ponownym rozpatrzeniem sprawy w II instancji.

Następnie, decyzją z dnia 24 października 2011 r. Nr[...], ponownie utrzymano w mocy decyzję z dnia 16 czerwca 2011 r. Nr[...].

W uzasadnieniu wyjaśniono, że zgodnie z art. 7 i 16 cyt. ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, ubezpieczeniu podlega obowiązkowo z mocy ustawy rolnik, który posiada gospodarstwo rolne obejmujące obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego, jeżeli nie podlega innemu ubezpieczeniu społecznemu, nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty albo nie posiada ustalonego prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych, a także przedstawiono wynikające z art. 41a ust. 1 pkt 1 i pkt 2 cyt. ustawy przesłanki umorzenia zaległości.

Następnie stwierdzono, że z dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy wynika, że I. H. podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników w okresie od 2 stycznia 1997 r. do 30 czerwca 1997 r. jako domownik, a od 1 lipca 1997 r. do 30 września 2004 r. z mocy ustawy jako rolnik posiadający gospodarstwo rolne powyżej 1 ha przeliczeniowego. Podleganie ubezpieczeniu z mocy ustawy nakłada bowiem na każdego rolnika, a zatem i na I. H., obowiązek regulowania składek ubezpieczeniowych, w myśl przepisów wynikających z art. 4 i 40 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Składki ubezpieczeniowe opłaca się co kwartał w terminie do ostatniego dnia pierwszego miesiąca danego kwartału. Kasa nadmienia, że ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników jest aktem normatywnym określającym zarówno prawa, jak i obowiązki osób podlegających temu ubezpieczeniu, a zatem nie przestrzeganie zawartych w ustawie przepisów jest równoznaczne złamaniem określonego przez ustawodawcę prawa.

Stwierdzono, że w przedmiotowej sprawie zadłużenie jest konsekwencją niedokonywania płatności składek na ubezpieczenie społeczne rolników, a o narastającym zadłużeniu i obowiązku uiszczania składek wnioskodawczyni była systematycznie informowana. Organ rentowy wystąpił też z propozycją zawarcia 3 układów ratalnych, z których tylko jeden został zrealizowany, a pozostałe uległy zerwaniu.

Następnie wskazano, że I. H. zobowiązała się spłacić zadłużenie, które powstało na jej koncie zgodnie z pismem, otrzymanym przez organ dnia 9 grudnia 2008 r. Ponadto w prowadzonym przez nią gospodarstwie rolnym, jak i domowym nie wystąpiły żadne udokumentowane zdarzenia losowe i okoliczności od momentu podjęcia decyzji z dnia 16 czerwca 2011 r., które miałyby istotny wpływ na zmianę rozstrzygnięcia podjętego w tej decyzji.

Nadmieniono też, że umorzenie zaległych należności może nastąpić tylko w wyjątkowych, jednostkowych przypadkach, gdy trudna sytuacja materialno-bytowa powstała w wyniku wystąpienia zdarzeń losowych lub innych udokumentowanych sytuacji, które były niezależne od sposobu postępowania dłużnika i uniemożliwiają uregulowanie zadłużenia. Natomiast podstawy do umorzenia nie może stanowić fakt niewywiązywania się przez wiele lat z obowiązku terminowego opłacania należności składkowych, który wynika z przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników i został przez ustawodawcę nałożony na każdego rolnika podlegającego przedmiotowemu ubezpieczeniu.

Powyższa decyzja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 24 października 2011 r. nr [...] została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W uzasadnieniu podniesiono, że przedmiotem wniosku o umorzenie są zaległe odsetki, tymczasem przytoczone przepisy dotyczą zadłużonego ubezpieczenia. Ponownie wyjaśniono, że zadłużenie powstało w czasie trwania pierwszego małżeństwa wnioskodawczyni, a jej rodzice pragnąc utrzymać to zadłużenie w tajemnicy przed obecnym mężem wnioskodawczyni, zdecydowali się sami pokryć długi. Stąd niezrozumiałe jest, że organ odnosił się do sytuacji wnioskodawczyni. Podniesiono, że trudna sytuacja finansowa rodziców wnioskodawczyni pozwala wyłącznie na spłatę zadłużenia głównego.

Organ rentowy wniósł w odpowiedzi o oddalenie skargi zauważając, że skarżąca nie zarzuciła naruszenia przepisów prawa materialnego ani procesowego. Tymczasem decyzja o umorzeniu zaległości i odsetek ma charakter uznaniowy, w związku z czym można odmówić umorzenia mając na względzie stan funduszy, w których obecnie występują pokrywane przez Skarb Państwa niedobory w wysokości 15 mld zł. Zaznaczono też, że organ rentowy może zabezpieczyć należność poprzez wpis hipoteki na nieruchomości zobowiązanej. Wskazano również, że organ wnikliwie zbadał sytuację majątkową zobowiązanej i nie znalazł podstaw do przyznania ulgi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy zaznaczyć, że niniejsza sprawa podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na mocy przepisu § 1 pkt 3 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 28 sierpnia 2008 r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania ministra właściwego do spraw finansów publicznych, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U. nr 163, poz. 1016).

Art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) stanowi, że kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, zgodnie z art. 145 § 1 tejże ustawy, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności orzeczenia.

Ponadto należy zaznaczyć, iż w świetle art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd związany jest granicami sprawy, ale nie będąc jednocześnie związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną nie jest zobowiązany do badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak: wyrok NSA z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04).

Mając powyższe na uwadze trzeba zaznaczyć, że przedmiotem kontroli Sądu jest w niniejszej sprawie decyzja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w Krakowie w przedmiocie umorzenia odsetek od należności z tytułu składek na ubezpieczenie, której podstawę materialnoprawną stanowi art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. nr 50, poz. 291 z późn. zm.). Zgodnie z tym przepisem Prezes Kasy (lub upoważniony przez niego pracownik Kasy), w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno - rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Przy czym zgodnie z art. 6 pkt 13b za należności z tytułu składek na ubezpieczenie uznaje się nie tylko składki, ale i należne od nich odsetki oraz koszty upomnienia. Sąd wskazuje na powyższe pragnąc rozwiać wątpliwości pełnomocnika skarżącej, który wyraził w skardze pogląd, że organ powołuje się na przepisy dotyczące umorzenia zaległych składek, podczas gdy wniosek obejmował wyłącznie umorzenie odsetek.

Zatem z treści przytoczonego art. 41a ust. 1 pkt 1 cytowanej ustawy wynika, że istotą decyzji dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników jest jej uznaniowy charakter. Uznanie administracyjne nie oznacza jednak dowolności organu administracji publicznej co do rozstrzygnięcia, o czym świadczą określone w tych przepisach przesłanki podejmowania decyzji w tej materii. Katalog tych przesłanek pozwalających na umorzenie należności składkowych został określony jasno i precyzyjnie i w ten sposób zakreśla granice swobodnego uznania organu. Organ przy wydawaniu decyzji o umorzeniu należności składkowych jest zobowiązany zatem do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych przepisach prawnych. W ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego stanowi podstawę do wydania decyzji o charakterze uznaniowym (por. uzasadnienie wyroku NSA z dnia 15 stycznia 2008 r., sygn. akt II GSK 321/07, LEX nr 471116).

W świetle dotychczasowego orzecznictwa sądowego takie decyzje podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano ją w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności.

Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego, a także gdyby dokonał wykładni występujących w przepisach określających przesłanki umorzenia należności składkowych pojęć niezgodnie z ogólnymi zasadami prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, dokonując oceny zaskarżonej decyzji w omówionym wyżej zakresie stwierdził, że narusza ona przepisy postępowania, jak również przepisy prawa materialnego w sposób powodujący konieczność wyeliminowania jej z porządku prawnego.

W pierwszym rzędzie należny zauważyć, że organ dokonał błędnej wykładni art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, albowiem nie zindywidualizował sytuacji skarżącej w aspekcie istnienia jej ważnego interesu i sytuacji majątkowej a z drugiej strony stanu finansów funduszów. Skoncentrował się bowiem na okolicznościach, które nie stanowią ustawowych przesłanek umorzenia należności z tytułu składek. Okoliczności w jakich powstały zaległości składkowe oraz przyczyny, dla których wnioskodawca nie opłacił należności składkowych w terminie nie są istotne z punktu widzenia art. 41 ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Analiza wskazanego przepisu prowadzi do wniosku, że w postępowaniu zainicjowanym wnioskiem strony o umorzenie należności z tytułu składek organ ma obowiązek badania czy za umorzeniem przemawia ważny interes strony oraz jakie są możliwości płatnicze wnioskodawcy. Ponadto organ przy podejmowaniu decyzji w przedmiocie umorzenia winien wyważyć pomiędzy ważnym interesem zobowiązanego oraz stanem finansów funduszów emerytalno - rentowego i składkowego. W niniejszej sprawie organ całkowicie pominął przesłanki ustawowe skupiając się wyłącznie na okoliczności niewywiązania się skarżącej z przyznanego wcześniej układu ratalnego oraz na argumencie, iż zadłużenie jest konsekwencją niedokonywania płatności składek na ubezpieczenie społeczne rolników, pomimo że o narastającym zadłużeniu i obowiązku uiszczania składek była systematycznie informowana.

Całkowicie zatem pominięto wskazane wyżej ustawowe przesłanki ważnego interesu wnioskującej, jej sytuacji majątkowej oraz stanu finansów funduszów. Tymczasem właściwa ocena występowania bądź braku rzeczowych przesłanek w konkretnej sprawie może być dokonana tylko po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, poprzedzonym wyczerpującym zebraniem materiału dowodowego oraz dokładnym wyjaśnieniem wszystkich okoliczności faktycznych.

Tym samym organ nie wyjaśnił również istoty sprawy dopuszczając się naruszenia przepisów postępowania w postaci art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1990 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 z późn. zm.)

Jak podnosi się bowiem w literaturze "z przepisów art. 7 i 77 § 1 k.p.a., wynika jednoznacznie, że postępowanie dowodowe jest oparte na zasadzie oficjalności, co oznacza, że organ administracyjny jest obowiązany z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy. To organ administracyjny jest "gospodarzem postępowania" i to on określa kierunek jego prowadzenia, a także określa, jakie dowody w danym postępowaniu są niezbędne do prawidłowego załatwienia sprawy" (Komentarz do art. 7 kodeksu postępowania administracyjnego (Dz.U.00.98.1071), [w:] G. Łaszczyca, A. Martysz, A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-103, LEX, 2007, wyd. II). Oczywiście, zasada ta nie zwalnia strony postępowania od współudziału w realizacji tego obowiązku, zwłaszcza w sytuacji, gdy nieudowodnienie określonej czynności faktycznej może prowadzić do rezultatów niekorzystnych dla strony (por. wyrok NSA z dnia 26 października 1984 r., sygn. akt II SA 1205/84, ONSA 1984, z. 2, poz. 98). Jednakże organ prowadzący postępowanie w przedmiocie umorzenia należności składkowych powinien wezwać stronę do przedstawienia stosownych dowodów na potwierdzenie zasadności wniosku. Dopiero gdy strona nie wskaże takich konkretnych okoliczności, mimo że na niej spoczywa ciężar dowodowy, można z tego wywieść negatywne dla niej wnioski (por.: wyroki NSA z dnia 20 maja 1998 r., sygn. akt I SA/Ka 1605/96, LEX nr 33414 oraz z dnia 23 września 1998 r., sygn. akt III SA 2792/97, LEX nr 44742). Jest to zatem sytuacja szczególnego rodzaju i należy stronę o tych ewentualnych konsekwencjach poinformować.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy podnieść, że obowiązkiem Prezesa KRUS było przede wszystkim dokładne wyjaśnienie i zbadanie sytuacji materialnej, życiowej, zdrowotnej i rodzinnej skarżącej I. H. W aktach sprawy tymczasem brak jakiegokolwiek śladu badania sprawy pod wskazanym kątem. Znajduje się w nich jedynie dostarczona przez pełnomocnika skarżącej dokumentacja dotycząca sytuacji zdrowotnej, finansowej i rodzinnej ojca, matki i brata wnioskodawczyni, z którymi – jak wynika z akt – nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego, gdyż zamieszkuje od dłuższego czasu w Niemczech wraz z nowym mężem, gdzie nie pracuje zajmując się wychowaniem dwójki niepełnoletnich dzieci. Zatem wbrew twierdzeniom pełnomocnika organu zawartym w odpowiedzi na skargę, nie ustalono wnikliwie stanu faktycznego w sprawie i nie zbadano sytuacji majątkowej zobowiązanej. Zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzające ją rozstrzygnięcie z dnia 16 czerwca 2011 r. są wyjątkowo lakoniczne i nie spełniają podstawowych kryteriów przewidzianych w przepisach prawa dla prawidłowo skonstruowanej decyzji administracyjnej.

Wskazać zatem należy, także w odpowiedzi na zarzuty sformułowane w skardze, że nie są w sprawie istotne okoliczności, które dotyczą pełnomocnika I. H., jego żony i syna, gdyż to nie L. P. jest wnioskodawcą w sprawie. Występuje w niej jedynie w charakterze pełnomocnika córki, która jest dłużniczką KRUS. Przy czym nie zmienia tego stwierdzenia okoliczność, iż chce za córkę spłacić zaległość składkową. Kwestia ta nie ma znaczenia w niniejszej sprawie dotyczącej umorzenia odsetek od zaległych należności składkowych, którymi obciążona jest wyłącznie skarżąca i ona występowała z wnioskiem o przyznanie ulgi.

Dla ustalenia możliwości płatniczych skarżącej konieczne było więc ustalenie m. inn. z kim pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym (z akt sprawy wynika, że są to mąż oraz dwójka małoletnich dzieci), jakie są dochody rodziny, na jakim poziomie plasują się wszystkie wydatki i obciążenia domowego budżetu, wreszcie należało zbadać relację pomiędzy dochodami a wydatkami koniecznymi dla egzystencji zobowiązanej i jej rodziny. W tym celu należało wezwać skarżącą o podanie i udokumentowanie wyżej wskazanych okoliczności z pouczeniem o konsekwencjach nie wskazania żądanych informacji.

Po dokonaniu powyższych ustaleń organ winien je ocenić i zanalizować w kontekście przesłanek ważnego interesu skarżącej i stanu funduszów KRUS, która to ocena powinna zostać zawarta w prawidłowo skonstruowanym uzasadnieniu decyzji. Dopiero w wyniku tak przeprowadzonego postępowania organ może podjąć rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności składkowych.

W tym zatem kierunku winno pójść postępowanie organu przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.

Ponadto należy wskazać na inne uchybienia organu, jakich dopuszczono się w toku rozpoznawania niniejszej sprawy, a które miały wpływ na jej wynik.

Po pierwsze z niewiadomych powodów decyzja z dnia 16 czerwca 2011 r. nr [...]została skierowana do L.P., zamiast do I. H. Wprawdzie z jej uzasadnienia wynika, że organ wziął pod uwagę okoliczność, iż sprawa dotyczy zadłużenia znajdującego się na karcie kontowej I. H., ale taka niezborność pomiędzy sentencją decyzji a jej uzasadnieniem nie pozwala na precyzyjne ustalenie adresata. Zresztą organ wykazywał się daleko posuniętą niekonsekwencją w toku całego postępowania, gdyż raz kierował korespondencję na ręce L. P., raz na ręce I. H. (na nieprawidłowy adres, z akt sprawy wynika bowiem, że nie zamieszkuje ona w Polsce, ale na terytorium Niemiec), podczas gdy treść art. 40 § 2 zdanie pierwsze k.p.a. jest jednoznaczna. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika, pisma doręcza się temu pełnomocnikowi, którym w niniejszej sprawie był L. P.

Po drugie, w toku postępowania organ, po wniesieniu przez pełnomocnika wnioskodawczyni skargi do WSA w Krakowie na decyzję z dnia 24 sierpnia 2011 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję z dnia 16 czerwca 2011 r., zamiast przekazać skargę wraz z aktami do sądu administracyjnego, wydał nową decyzję z dnia 30 września 2011 r. znak[...], którą uchylił decyzję, na którą została wniesiona skarga, tj. decyzję z dnia 24 sierpnia 2011 r.

Instytucję autokontroli reguluje art. 54 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Stosownie do tego przepisu organ administracji publicznej, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania zaskarżono, może w zakresie swojej właściwości uwzględnić skargę w całości do dnia rozpoczęcia rozprawy. Z kolei z art. art. 54 § 2 tej ustawy wynika, że organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest przedmiotem zaskarżenia, ma trzydzieści dni na udzielenie odpowiedzi na skargę oraz przesłanie jej sądowi wraz z aktami. Treść przytoczonych przepisów wskazuje po pierwsze, że organ administracji publicznej, w razie uwzględnienia skargi w trybie autokontroli, obowiązany jest wykonać czynności przewidziane w art. 54 § 2, a więc przekazać skargę wraz z aktami sądowi administracyjnemu, którego to obowiązku Prezes KRUS nie wykonał, po drugie zaś, warunkiem skorzystania z uprawnienia do autokontroli jest uwzględnienie skargi w całości, a więc uznanie za uzasadnione zarówno zarzutów oraz wniosków skargi, jak i wskazanej w niej podstawy prawnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 18 lutego 2004 r., III SA 1804/02, ONSA WSA 2005, nr 1, poz. 9, wskazał, że organ podejmujący rozstrzygnięcie w trybie art. 38 ust. 2 ustawy o NSA jest związany treścią żądania skarżącego i nie ma możliwości wybiórczego uwzględnienia skargi. Stanowisko to zachowało pełną aktualność na tle komentowanego przepisu. W podobnym duchu wypowiedział się NSA w wyroku z dnia 11 maja 2011 r., sygn. akt II OSK 811/10, LEX nr 1081915, w uzasadnieniu którego stwierdził, że warunkiem zastosowania autokontroli przez organ administracji publicznej jest uwzględnienie skargi w całości, co oznacza uznanie za zasadne zarówno zawartych w niej zarzutów, podstawy prawnej, a także wniosków. O ile organ nie podziela niektórych zarzutów strony wnoszącej skargę, bądź też nie zamierza uwzględnić w całości wniosków zawartych w skardze, to winien zrezygnować z wydania rozstrzygnięcia w trybie autokontroli i przekazać skargę do rozpoznania sądowi. Z kolei WSA w Łodzi w wyroku z dnia 21 stycznia 2011 r., sygn. akt I SA/Łd 1115/10, LEX nr 952613 wyraził stanowisko, że zadośćuczynienie skardze w całości, w rozumieniu art. 54 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – to doprowadzenie do stanu, w którym istota sprawy zostaje rozstrzygnięta ostatecznie, zgodnie z oczekiwaniem strony wynikającym z jej skargi. To oczekiwanie strony co do załatwienia (zakończenia) sprawy należy odnosić do meritum sprawy.

Abstrahując od tego, że organ nie miał kompetencji wyłącznie do uchylenia zaskarżonej do WSA w Krakowie decyzji, to wydana w następstwie powyższego decyzja z dnia 24 października 2011 r. nr [...]mogła, z uwagi na wyżej wskazaną konstrukcję przepisów o autokontroli, jedynie w całości uwzględnić żądanie strony, a więc organ miał obowiązek umorzenia odsetek od zaległości składkowych. Tymczasem decyzją tą utrzymano w mocy rozstrzygnięcie o odmowie przyznania wnioskowanej ulgi. Już choćby z tego powodu decyzja powyższa nie może pozostać w obrocie prawnym. Dodatkowo tylko należy wskazać, że w decyzji z dnia 30 września 2011 r. nr [...]zawarto całkowicie błędne pouczenie o prawie wniesienia odwołania do sądu powszechnego.

Decyzji z dnia z dnia 30 września 2011 r. znak [...]nie można natomiast potraktować, jako zapadłej we wznowionym postępowaniu, albowiem z akt sprawy wynika, że do wznowienia postępowania nie doszło. Brak bowiem postanowienia o wszczęciu postępowania z urzędu w sprawie wznowienia, brak nadto postanowienia o wznowieniu postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. (art. 149 k.p.a.). Brak również dowodów doręczenia stronie ww. postanowień. Dlatego też decyzję tę należało potraktować jako wydaną w trybie autokontroli.

Wszystkie te działania organu pozbawiły stronę prawa do weryfikacji zarówno decyzji z dnia 24 sierpnia 2011 r., jak i decyzji z dnia 30 września 2011 r. na drodze postępowania sądowoadministracyjnego.

Mając powyższe na względzie, z uwagi na wykazane wyżej uchybienia, należało w oparciu o art. 145 § 1 ust. 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270) orzec jak w sentencji. Działając zaś na podstawie art. 135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł o wyeliminowaniu z obrotu prawnego także decyzji poprzedzającej zaskarżoną decyzję oraz pozostałych decyzji wydanych w granicach sprawy obarczonych wskazanymi wyżej wadami, tj. decyzji z dnia 30 września 2011 r. nr [...]i decyzji z dnia 24 sierpnia 2011 r. Nr[...], gdyż służyło to końcowemu załatwieniu sprawy.

Sąd zaniechał natomiast orzeczenia o kosztach postępowania, z uwagi na to, że skarżąca występowała w sprawie bez profesjonalnego pełnomocnika, a z mocy art. 239 pkt 1lit. e Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zwolniona była z obowiązku uiszczania kosztów sądowych w niniejszej sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych.