Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 598/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2019-11-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 64 par. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2019 poz 1438
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Jarosław Szulc Sędziowie: sędzia WSA Ewa Kruppik – Świetlicka (spr.) sędzia WSA Urszula Wiśniewska Protokolant: starszy sekretarz sądowy Marcin Frydrych po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 listopada 2019 r. sprawy ze skargi N. F. Z. K. – P. O. W. w B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. na rzecz N. F. Z. K. – P. O. W. w B. kwotę 580 zł (pięćset osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

I SA/Bd 598/19

UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2019 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego

w A. K. obciążył wierzyciela – Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego N. w B. kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie [...]zł prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] wystawionego na zobowiązanego – M. R..

Po rozpatrzeniu zażalenia N. , Dyrektor Izby Administracji Skarbowej

w B. postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2019 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

W uzasadnieniu organ stwierdził, że ze stanu faktycznego sprawy wynika, iż organ egzekucyjny umorzył na podstawie art. 59 § 2 ustawy, postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec zobowiązanego M. R. na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia [...] grudnia 2015 r. Powyższy przepis stanowi, że postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku stwierdzenia, że

w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnej nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Mając na uwadze powyższe przepisy Naczelnik Urzędu Skarbowego w A. K. obciążył Wierzyciela kosztami egzekucyjnymi powstałymi w związku z realizacją tytułu wykonawczego nr [...].

Zostały one naliczone w łącznej kwocie [...]zł i wynikały z:

• zajęcia rachunku bankowego (5% od kwoty [...]zł stanowiącej sumę należności

głównej i odsetek za zwłokę na dzień sporządzenia zawiadomienia o zajęciu wierzytelności)

[...] zł,

• spisania protokołu o stanie majątkowym zobowiązanego (1x3 zł) – [...] zł,

• opłaty manipulacyjnej (1% od kwoty [...]zł stanowiącej sumę należności głównej

i odsetek za zwłokę na dzień doręczenia zobowiązanemu tytułu wykonawczego) – [...] zł,

• wydatkow egzekucyjnych za opłacenie delegacji poborcy skarbowego – [...] zł.

Powyższe oznacza, że kwota [...]zł stanowi łączną wysokość kosztów egzekucyjnych, natomiast opłata wynikająca z zajęcia rachunku bankowego wynosi [...] zł i jest częścią całej kwoty należnych kosztów egzekucyjnych. W tej sytuacji stwierdzenia zawarte w skardze mówiące o opłacie w kwocie [...]zł z tytułu zajęcia rachunku bankowego organ uznał za błędne.

Odnośnie naliczenia opłaty egzekucyjnej za zajęcie rachunku bankowego, zdaniem organu odwoławczego przepisy ustawy nie uzależniają możliwości naliczenia opłaty od efektywności zastosowanego środka egzekucyjnego.

Organ uznał, że obowiązek uiszczenia opłaty za zajęcie wierzytelności powstaje z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu – przepisy te nie uzależniają naliczenia opłaty od tego, czy wskutek zajęcia doszło do wyegzekwowania jakichkolwiek kwot i czy na rachunku bankowym znajdowały się środki podlegające egzekucji. Określenie tak szeroko zakresu zajęcia wierzytelności

z rachunku bankowego zobowiązanego, przez objęcie nim także kwot, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, jeśli zostaną wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia, powoduje, iż okoliczność braku środków pieniężnych na zajętym rachunku bankowym nie ma znaczenia dla skuteczności tego zajęcia. Z akt sprawy wynika, że do skutecznego zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego doszło w dniu [...] stycznia 2019 r. – data doręczenia zawiadomienia bankowi. Zajęcie zostało uznane przez bank, stąd też naliczenie opłaty egzekucyjnej za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego uznać należy za zasadne.

Organ wskazał, że stanowisko to potwierdzają również orzeczenia Wojewódzkich Sądów Administracyjnych.

W skardze do tut. Sądu skarżący wniósł o uchylnie zaskarżonego postanowienia w części dotyczącej opłaty związanej z zajęciem rachunku bankowego na kwotę [...]zł i poprzedzającego je postanowienia organu I instancji, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię 64 § 1 pkt 4 ustawy

o postępowaniu egzekucyjnym w administracji polegającą na uznaniu, iż w przypadku dokonania zajęcia rachunku bankowego, z którego nie uzyskano żadnych środków na poczet prowadzonego postępowania egzekucyjnego, organ egzekucyjny ma prawo obciążyć wierzyciela opłatą egzekucyjną, podczas gdy prawidłowa wykładnia wymienionego przepisu prowadzi do wniosku, że opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt. 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji może być nałożona wyłącznie wtedy, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych, nie ma natomiast podstaw do obciążania opłatą Wierzyciela, gdy na zajętym rachunku bankowym brak jest środków pieniężnych niezbędnych do realizacji zajęcia.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoją wcześniejszą argumentację w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sądowa kontrola zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 dalej: "p.p.s.a."), sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.) lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a). W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Sąd kontrolując zaskarżone postanowienie według podanych kryteriów uznał, że skarga jest zasadna.

Przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] sierpnia 2019 r. utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego we A. K. wydane w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie [...]zł.

W złożonej skardze skarżący kwestionuje zasadność obciążenia wierzyciela kwotą [...]zł, tj. opłaty związanej z zajęciem rachunku bankowego, z którego nie uzyskano żadnych środków na poczet postępowania egzekucyjnego. Skarżący podkreśla, że podjęta czynność egzekucyjna, tj. zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego nie doprowadziło do faktycznego zajęcia jakichkolwiek środków pieniężnych, a to oznacza, że nie doszło do zaspokojenia Wierzyciela nawet

w najmniejszej części.

Z tego względu, w świetle orzecznictwa NSA, obciążenie wierzyciela kwotą [...]zł na podstawie 64 § 1 pkt. 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym

w administracji jest niezasadne.

Sąd podziela stanowisko skarżącego o braku podstaw do naliczenia i obciążenia wierzyciela opłatą za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego w banku.

W spornej kwestii należy wskazać, że w myśl art. 64 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny, w egzekucji należności pieniężnych, pobiera określone w tym przepisie opłaty za dokonane czynności egzekucyjne. W szczególności, organ egzekucyjny pobiera opłatę za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 tego przepisu wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych – 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr (art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.) oraz opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków egzekucyjnych, która wynosi 1% kwoty egzekwowanych należności objętych każdym tytułem wykonawczym, nie mniej jednak niż 1,40 zł (art. 64 § 6 u.p.e.a.).

Ustalając wysokość opłaty należy wykazać, jakie konkretne czynności organu egzekucyjnego w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym miały wpływ na powstanie kosztów egzekucyjnych w ustalonej wysokości.

Natomiast zgodnie z art. 64c § 1 ustawy egzekucyjnej, opłaty, o których mowa w art. 64 § 1 i 6 oraz w art. 64a wraz z wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny stanowią koszty egzekucyjne.

Ma rację organ, że zgodnie z koszty egzekucyjne, z zastrzeżeniem § 2-4, obciążają zobowiązanego. Co do zasady zatem, to zobowiązany ponosi koszty prowadzonego postępowania egzekucyjnego. W niniejszej sprawie mamy do czynienia z sytuacją umorzenia postępowania egzekucyjnego wobec zobowiązanego z powodu braku jakiegokolwiek majątku. W tej sytuacji koszty egzekucyjne obciążają wierzyciela

i jest to wyjątek od zasady obciążenia zobowiązanego kosztami postępowania egzekucyjnego w administracji. Ten wyjątek został przewidziany w art. 64c § 4 u.p.e.a., zgodnie z którym wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego.

W tej sytuacji wierzyciel nie tylko nie odzyskuje od zobowiązanego dochodzonej należności, ale jest obciążany kosztami bezskutecznej egzekucji. Dlatego też zdaniem Sądu organ egzekucyjny oprócz wskazania podstawy prawnej obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, winien wziąć pod uwagę, czy rozstrzygnięcie o kosztach będzie zgodne z zasadami ogólnymi postępowania egzekucyjnego zawartymi

w ustawie, w szczególności zasadą celowości postępowania, tj. czy nie obciąża się wierzyciela opłatami za czynności, co do których już przed ich podjęciem było wiadomo, że nie doprowadzą do pokrycia kosztów egzekucyjnych.

Zatem zasady ogólne postępowania egzekucyjnego muszą być brane pod uwagę przy wydaniu orzeczenia w zakresie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 lutego 2014 r., sygn. akt II FSK 687/12 (wszystkie wyroki powołane w uzasadnieniu dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych) celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do przymusowego wykonania obowiązku przez zobowiązanego.

W przypadku egzekwowania należności pieniężnych postępowanie egzekucyjne powinno doprowadzić co do zasady do odzyskania należności od zobowiązanego, zatem majątek wierzyciela powinien ulec powiększeniu, a nie uszczupleniu.

W ocenie Sądu, uwzględniając powyższe, należy podzielić stanowisko strony skarżącej, że organ egzekucyjny bezpodstawnie obciążył wierzyciela opłatą wyliczoną na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Nie można bowiem uznać, że w toku egzekucji doszło do zajęcia wierzytelności, ponieważ od momentu wszczęcia egzekucji do jej zakończenia poprzez umorzenie postępowania egzekucyjnego na zajętym rachunku bankowym nie było środków pieniężnych, umożliwiających chociażby częściowe zaspokojenie wierzyciela.

Skoro przepisy ustawy egzekucyjnej nie przewidują opłaty za zajęcie rachunku bankowego, a jedynie za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego, to dopóki nie dojdzie do zajęcia wierzytelności, nie ma podstaw do naliczenia opłaty w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.

Sąd w składzie orzekającym podziela pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w wyroku z dnia 6 kwietnia 2017 r., o sygn. akt II FSK 693/15, iż opłata egzekucyjna w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 ustawy

o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. Stosownie bowiem do treści art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2 tegoż artykułu,

w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty za zajęcie innych niż wymienione w pkt 2 i 3 wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych - w wysokości 5% kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż

4 zł 20 gr. We właściwym odczytaniu wyżej przywołanego przepisu wystarczającym jest zastosowanie wykładni językowej. Zasadniczy prymat tego rodzaju wykładni prawa wynika z faktu, że prawo dociera do adresatów w postaci konkretnych przepisów prawnych i mogą oni oczekiwać, że ich obowiązki, czy uprawnienia są kształtowane treścią tekstu prawnego (zob. B. Brzeziński Wykładnia prawa podatkowego, Gdańsk 2013, s. 24). Treść cytowanego wyżej tekstu prawnego, nie pozostawia jakichkolwiek wątpliwości, że opłata egzekucyjna w wysokości wyżej określonej, może być pobrana wyłącznie wówczas, gdy nastąpi faktyczne zajęcie wierzytelności pieniężnych. Jednocześnie w cytowanym przepisie ustawodawca nie zawarł jakiegokolwiek przyzwolenia do pobierania stosownych opłat egzekucyjnych także wówczas, gdy dojdzie do zajęcia rachunku bankowego, na którym nie było jakichkolwiek środków finansowych. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, że także w doktrynie prawa od dawna podnosi się, że podstawową wadą konstrukcyjną omawianych regulacji jest brak jakiejkolwiek zależności pomiędzy poborem opłat a skutecznością prowadzonej egzekucji, co prowadzi w niektórych sytuacjach do generowania wysokich kosztów egzekucyjnych, przy jednoczesnym braku realizacji, chociażby w części, dochodzonego obowiązku pieniężnego (zob. R. Hauser, W. Piątek w: R. Hauser, A. Skoczylas (red.), Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Warszawa 2016, s. 327).

Zaprezentowane wyżej rozumienie omawianego przepisu nie może być podważane przez nawiązanie do treści przepisu art. 80 § 1 u.p.e.a. Przepis ten wskazuje bowiem, w jaki sposób dokonuje się czynności zajęcia rachunku bankowego

i wcale nie potwierdza stanowiska, że zajęcie wierzytelności można utożsamiać

z zajęciem rachunku bankowego. Wręcz przeciwnie, w przepisie art. 80 § 2 u.p.e.a. mowa o "zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego", co dowodzi, że warunkiem zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego jest istnienie na zajętym rachunku bankowym środków pieniężnych.

Natomiast, nie budzi zastrzeżeń Sądu, niekwestionowane w skardze naliczenie na podstawie art. 64 ust. 6 u.p.e.a. opłaty manipulacyjnej w kwocie [...]zł, odpowiadającej 1% egzekwowanej należności objętej tytułem wykonawczym z dnia

[...] grudnia 2015 r. nr [...] wystawionego na zobowiązanego – M. R..

Opłata manipulacyjna jest odrębną opłatą, naliczaną obok innych opłat za dokonanie poszczególnych czynności egzekucyjnych i jest ona należna organowi egzekucyjnemu nawet wówczas, gdyby po doręczeniu zobowiązanemu tytułu wykonawczego okazało się, że egzekucja jest bezskuteczna z uwagi na brak majątku zobowiązanego. Jest ona niezależna od zastosowanych środków egzekucyjnych

i wyegzekwowania jakichkolwiek kwot na poczet dochodzonej wierzytelności.

Naliczona opłata nie pozostaje w oderwaniu od nakładów pracy organu egzekucyjnego. Organ podjął czynności egzekucyjne takie jak zajęcie rachunku bankowego, sporządzenie protokołu o stanie majątkowym zobowiązanego, wystąpienie do Zakładu Ubezpieczeń o udostępnienie danych. Z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r. sygn. akt SK 31/14 nie wynika, że wysokość opłaty manipulacyjnej musi zawsze odpowiadać wartości nakładu pracy organu egzekucyjnego bądź faktycznie poniesionym przez organ wydatkom. Przeciwnie, Trybunał podkreślił, że z samej istoty opłat wynika, iż nie zawsze wiążą się one

z ekwiwalentnym świadczeniem podmiotu publicznego oraz że pełnią one funkcję fiskalną, służąc finansowaniu aparatu egzekucyjnego. Za niesprzeczne z Konstytucją Trybunał uznał stosunkowe określenie wysokości opłaty. Natomiast zdaniem Trybunału ustawodawca powinien ustalić przy tym górną kwotę opłaty, w sytuacji bowiem należności o znacznej wartości brak takiej górnej granicy może powodować "całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat". Taka sytuacja w niniejszej sprawie nie występuje, bowiem naliczona opłata manipulacyjna, nie realizuje w nadmiernym stopniu funkcji represyjnej i spełnia standard określony w wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tym bardziej, że po wyeliminowaniu możliwości naliczenia opłaty egzekucyjnej na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a., wierzyciel zostanie obciążony jedynie opłatą manipulacyjną.

Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni dokonaną powyżej wykładnię prawa oraz stanowisko Sądu, o braku podstaw do obciążenia wierzyciela opłatą ustaloną na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. Z podanych względów, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych ( Dz.U. z 2015r., poz. 1804 ), zasadzając od organu odwoławczego na rzecz strony skarżącej kwotę [...]zł, obejmującą uiszczony wpis sądowy w kwocie [...]zł oraz koszty zastępstwa procesowego w kwocie [...]zł.

J. Szulc E. Kruppik-Świetlicka U. Wiśniewska