Postanowienie NSA, sygn. akt I GZ 372/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-11-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: 246 § 1 pkt 2, art. 252 § 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Krystyna Anna Stec po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia J. L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 4 października 2010 r., sygn. akt III SA/Gl 436/10 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. L. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 4 października 2010 r., sygn. akt III SA/Gl 436/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. odmówił J. L. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, iż skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy podał, iż wspólnie z żoną zamieszkuje u córki, z którą prowadzą wspólnie gospodarstwo domowe, a łączne dochody miesięczne wynoszą 3 850 zł brutto i składają się na nie wynagrodzenie za pracę skarżącego (1 100,00 zł), małżonki (650,00 zł) i córki (2 100,00 zł) a ponoszone wydatki związane z utrzymaniem sprowadzają się do ponoszenia opłat za gaz, energię elektryczną, telefon, wodę i wywóz nieczystości oraz podatek od nieruchomości. Posiada także udziały w Spółce z o.o. L. wartości nominalnej 25 000 zł oraz B. K. Sp. z o.o w likwidacji wartości nominalnej 20 000 zł, które jednak nie podlegają spieniężeniu. Posiadane zaś dwa samochody marki G., rok prod. 1998 i 2009 są własnością żony. W odpowiedzi na wezwanie Sądu skarżący, pismem z 12 sierpnia 2010 r. wyjaśnił, że aktualnie córka, K. L. nie zamieszkuje wspólnie z rodzicami (pracuje w firmie P.) i nie prowadzi wspólnego gospodarstwa chociaż ponosi koszty utrzymania domu, który jest jej własnością. Natomiast samochód marki G. rok prod. 2009 został sprzedany z uwagi na brak środków utrzymania. Drugi samochód wart jest tylko 11 000,00 zł (wycena giełdowa). Strona przedłożyła również blankiety opłat za wodę, gaz, energię elektryczną. Są one wystawione na J. K.-L. – żonę skarżącego.

Odmawiając przyznania prawa pomocy Sąd I instancji podniósł, że przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty nie dają rzeczywistego obrazu jego sytuacji materialnej i możliwości płatniczych. Zawierają w sobie wiele informacji sprzecznych albowiem z jednej strony skarżący wskazuje, że jego dochody, wspólnie z żona wynoszą 1750,00 zł (1100+650) miesięcznie, a następnie przedstawia zaświadczenie o dochodach brutto obojga małżonków na kwotę łączną 900,00 zł. Są to dochody ze stosunku pracy (1/3 etatu) w Spółce B. Sp. z o.o. z siedzibą w C. na stanowisku odpowiednio Prezesa Zarządu i informatyka. J. L. jest również likwidatorem Spółki B. K. oraz Prezesem Zarządu Spółki L. SA z siedzibą w Ł. Oświadcza, że zamieszkuje w K. Ł., w domu o pow. 235 m2 położonym na działce o pow. 3 968 m2 a koszty utrzymania domu w którym zamieszkuje ponosi jego córka K. (ur. 1984 r., właścicielka od 2007 r.). Następnie wskazuje na niezbędne wydatki w postaci opłat za telefon, gaz, energię elektryczną, podatek od nieruchomości i przedstawia faktury za media i telefon wystawione na żonę J. Podnosi, że samochód marki G., rok prod. 2009, będący własnością żony, został sprzedany w związku z niskimi dochodami. Jednakże nie przedstawiono żadnego dowodu sprzedaży tego samochodu, a w kosztach utrzymania nie wykazano opłat z racji użytkowania jakiegokolwiek samochodu (opłaty, benzyna). Nadto należy zauważyć, iż na zakup samochodu w roku 2009 należało wydać co najmniej 50 000 zł. Powyższe wynika z przedstawionego przez stronę skarżącą wydruku z EUROTAX.

J. L. w zażaleniu na powyższe postanowienie wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w G.

Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił pozbawienie możliwości obrony praw, podczas gdy w chwili obecnej wobec jego sytuacji materialnej nie jest w stanie ponieść kosztów wpisu sądowego w wysokości 100 zł.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z treścią art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; zwanej dalej: p.p.s.a.), strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.

Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że instytucja ta ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną, a ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa.

Powyższy wniosek znajduje dodatkowe potwierdzenie w treści przepisu art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe.

Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, że znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej go do przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych w pełnej wysokości.

Wbrew temu co twierdzi Skarżący w zażaleniu, należy uznać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. dokonał prawidłowej oceny przedłożonej przez skarżącego dokumentacji odzwierciedlającej jego stan finansowy i wyprowadził trafne wnioski.

Naczelny Sąd Administracyjny, po dokonaniu analizy całości nadesłanych danych uznał, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy podkreślić, że Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy.

W świetle przedstawionego wyżej stanu faktycznego i prawnego Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do wniosku, że należy podzielić pogląd Sądu I instancji zawarty w zaskarżonym postanowieniu. Wobec braku przedłożenia przez Skarżącego stosownych dokumentów mogących zobrazować jego pełną sytuację finansową nie sposób przyjąć faktu "wykazania" (o którym mowa w art. 246 § 1 pkt. 2 p.p.s.a.) przez niego braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania.

Na marginesie Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że zgodnie z art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane lub zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Jeśli zatem w toku postępowania sądowego zmieni się sytuacja majątkowa skarżącej, to może ona wystąpić z kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy.

Z powyższych względów, skoro zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a.