Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 457/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2020-09-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151, art. 153
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 30 ust. 1, ust. 8, ust. 9
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 138 § 1 i § 2
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SNSA Małgorzata Wolska /spr./ Sędziowie WSA Maciej Kobak WSA Ewa Partyka po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 września 2020 r. sprawy ze skargi H. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych - skargę oddala -


UZASADNIENIE

II SA/Rz 457/20

UZASADNIENIE

H. Z. (dalej w skrócie: "Skarżąca") złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej: "Kolegium", "SKO") z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] wydaną w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, rozłożenia na raty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych.

W podstawie prawnej decyzji organ powołał art. 138 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. oraz art. 30 ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1456 – zwana dalej: "u.ś.r.").

Z uzasadnienia i akt administracyjnych sprawy wynika, że po rozpoznaniu wniosku Skarżącej Wójt Gminy (dalej: "organ I instancji") decyzją z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] orzekł o:

1) odmowie umorzenia H. Z. nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych ustalonych ostateczną decyzją z [...] listopada 2012 r. nr [...] wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie i kosztami upomnienia w łącznej wysokości 2.559,91 zł;

2) rozłożeniu na 18 rat miesięcznych, płatnych do 20-go dnia każdego miesiąca począwszy od czerwca 2017 r. w wysokościach określonych w załączniku do decyzji, nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty i kosztami upomnienia.

Organ I instancji wyjaśnił, że w toku przeprowadzonego postępowania ustalono, że wnioskodawczyni ma 48 lat, posiada orzeczony lekki stopień niepełnosprawności czasowo do dnia [...] kwietnia 2018 r. (ze wskazaniami szkolenia oraz zatrudnienia na otwartym rynku pracy), pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z synem (23 lata), który jest studentem. Zamieszkują w murowanym domu o dobrym standardzie wykończenia, o pow. ok. 170 m² będącym własnością wnioskodawczyni w bardzo dobrych warunkach mieszkaniowych, jej mąż zamieszkuje w domu sąsiednim, pracuje zawodowo, nie pomaga jej finansowo, jedynie w pracach w gospodarstwie rolnym. Skarżąca miesięcznie wydatkuje: na leki około 200,00 zł, na internet 40,00 zł, na zakup butli gazowej do kuchni 60,00 zł, na energię elektryczną 69,59 zł, koszt dojazdu syna do szkoły samochodem to ok. 500,00 zł, pozostałe wydatki związane z jego nauką to ok. 150,00 zł, telefon komórkowy 85,89 zł. Wydatki kwartalne to z kolei: podatek rolny 72,00 zł I rata 2017 r., opłata za wywóz odpadów komunalnych 27,00 zł za I kwartał 2017 r. i składki na ubezpieczenie w KRUS 390,00 zł (wyjaśniła, że objęty wraz z nią ubezpieczeniem jest też starszy syn R. Z.), wydatek jednorazowy na obowiązkowe ubezpieczenie budynków i odpowiedzialności cywilnej rolników jak też ubezpieczenie dodatkowe mienia (obejmujące ruchomości domowe i stałe elementy oraz odpowiedzialność cywilną w życiu prywatnym) - 252,00 zł. Oprócz nieruchomości nie posiada innego majątku ruchomego, zasobów pieniężnych, syn korzysta z samochodu ojca. Utrzymuje się z dochodu z gospodarstwa rolnego o pow. 2,0729 ha przel., przebywa na zwolnieniu chorobowym.

Organ ustalił także, że H.Z. nie zalega z opłatami za gospodarowanie odpadami komunalnymi za 2016 r i za I kwartał 2017 r., nie zalega również w spłacie zobowiązań podatkowych za 2016 r i za I kwartał 2017 r i nie ubiegała się o umorzenie zobowiązań podatkowych.

Na podstawie zeznań syna wnioskodawczyni K. Z. organ I instancji potwierdził, że prowadzą oni wspólne gospodarstwo domowe, ojciec zamieszkuje w sąsiednim domu i gospodaruje oddzielnie. Dokłada 200,00 zł miesięcznie na wydatki syna oraz udostępnia mu samochód (do zakupu którego dołożył się w 2016 r). K. Z. jest studentem drugiego roku dziennych studiów inżynierskich w [....] w [...] na kierunku gospodarka w ekosystemach rolnych i leśnych. Ponoszone przez niego wydatki związane z nauką (oprócz dojazdów) to wydatki na przybory, zeszyty, papier, usługi ksero, fartuch - łącznie około 100,00 zł miesięcznie. Nie pobiera stypendium, pracuje dorywczo, zwykle 1 dzień w tygodniu, z tego tytułu uzyskuje dochód około 400,00 zł/mc, wyłącznie na własne potrzeby. W domu wykonuje wiele prac domowych, wokół domu oraz w gospodarstwie rolnym. Ojciec nie pomaga w gospodarstwie, gdyż pracuje zawodowo.

Organ ustalił również, że wnioskodawczyni ma wykształcenie zawodowe, zawód wyuczony "cukiernik", w latach 1985 – 1991 była zatrudniona w Gminnej Spółdzielni "[...[" [...] Miała przyznany zasiłek chorobowy z KRUS za okres od 16.01.2017 r. do 17.04.2017 r. tj. za 92 dni w wysokości 920,00zł wypłacony na dzień 18.04.2017 r.

Organ I instancji ustalił, że na dochód rodziny wnioskodawczyni składa się:

- kwota dochodu z gospodarstwa rolnego o powierzchni 2,0729 ha przeliczeniowych przy zastosowaniu przelicznika z ustawy o pomocy społecznej (288,00 zł) - 596,99 zł miesięcznie -zasiłek chorobowy z KRUS (przysługujący w wysokości 10,00 zł za 1 dzień) - 300,00 zł miesięcznie

-dochód z pracy dorywczej syna 400,00 zł miesięcznie - pomoc dla syna od ojca - 200,00 zł.

Łącznie jest to kwota 1 496,99 zł, zaś na osobę w dwuosobowej rodzinie wynosi - 748,49 zł miesięcznie. Wydatki stałe rodziny (średnie miesięcznie):

- zakup leków (według oświadczenia) - 200,00 zł

- opłata podatku rolnego (1/3 z I raty) - 24,00 zł

- opłata za odpady komunalne (1/3 z opłaty za I kwartał 2017r.) - 9,00 zł,

- opłata energii elektrycznej (1/2 z kwoty 69,59 zł obejmującej 2 m-ce) - 34,79 zł -opłata usług telekomunikacyjnych - 85,89 zł

- zakup gazu w butli - 60,00 zł,

- opłata za internet (według oświadczenia) - 40,00 zł,

- opłata składki KRUS (1/3 z opłaty za I kwartał 2017r) - 130,00 zł -wydatki związane z nauką syna (dojazd 500 zł i inne 100,00 zł) 600,00 zł.

Łącznie wydatki wynoszą – 1 183,68 zł miesięcznie.

Organ stwierdził zatem, że do dyspozycji pozostaje kwota około 313,31 zł miesięcznie, przy czym część podstawowych produktów żywnościowych wnioskodawczyni i jej syn czerpią z gospodarstwa rolnego (chowa krowę, drób i uprawia warzywa dla własnych potrzeb). Reasumując uznał, że ustalony miesięczny dochód rodziny w wysokości 748,49 zł na osobę jest wyższy od kryterium dochodowego rodziny (tj. 514,00zł). Rodzina nie korzysta ze świadczeń rodzinnych i świadczeń z pomocy społecznej. Uznał, że sytuacja wnioskodawczyni nie pozwalała na jednorazowy zwrot całej kwoty, ale istnieją przesłanki do przyjęcia, że będzie mogła spłacić zadłużenie w ratach, których wysokość i termin uiszczenia określił w załączniku do decyzji. Uzasadnił, że sytuacja życiowa, zawodowa i rodzinna wnioskodawczyni rokuje spłatę. Jest ona osobą stosunkowo młodą, nie jest obłożnie chora, a gospodarujący z nią wspólnie syn, zdobywa wykształcenie, zwiększa swoje możliwości zarobkowe, pomaga w pracach w gospodarstwie domowym i rolnym. Wnioskodawczyni ponosi jedynie część kosztów związanych z jego kształceniem, gdyż syn dorabia dorywczo oraz uzyskuje pomoc od ojca.

Nie zgadzając się z powyższą decyzją H.Z. złożyła odwołanie, domagając się umorzenia należności w całości.

SKO decyzją z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Na skutek złożonej skargi w sprawie orzekał WSA w Rzeszowie, który wyrokiem z dnia 6 marca 2019 r. sygn. II SA/Rz 1318/18 uchylił wyżej wskazaną decyzję SKO.

Sąd cytując art. 30 ust. 9 u.ś.r., stanowiący materialnoprawną podstawę decyzji uznał, że ustalenia organów dotyczące sytuacji majątkowej, rodzinnej i życiowej Skarżącej są prawidłowe, zaś samo postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone zgodnie z regułami zawartymi w k.p.a. Zasadnie uznano, że zachodzą przesłanki do udzielenia ulgi w postaci rozłożenia zobowiązania na raty, a brak jest podstaw do umorzenia zobowiązań, gdyż sytuacja rodziny jest stabilna, nie występują żadne dodatkowe problemy w postaci zdarzeń losowych w obrębie rodziny (typu pożar, powódź, śmierć członka rodziny, nagły wypadek itp.), które mogłyby uzasadnić nagłe pogorszenie sytuacji materialnej. Organ zebrał obszerny materiał dowodowy i dokonał prawidłowej jego oceny, która w żaden sposób nie jest dowolna. Wbrew twierdzeniom Skarżącej nie znajduje się ona w sytuacji uniemożliwiającej obiektywnie spłatę zobowiązań, a w sprawie nie występują okoliczności uzasadniające umorzenie nienależnie pobranych świadczeń. Co więcej same raty nie są wysokie, co czyni możliwym je do spłaty.

Natomiast Sąd wyjaśnił, że przyczyną uchylenia zaskarżonej decyzji jest objęcie nią należności w kwocie 11,60 zł z tytułu upomnienia. Tymczasem umorzenie kosztów upomnienia może nastąpić na podstawie art. 64e ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2018 r., poz. 1314). Oznacza to, że o umorzeniu tych kosztów orzeka organ egzekucyjny, natomiast kompetencji takiej nie ma organ wydający decyzję na podstawie art. 30 ust. 1 u.ś.r. Organ ten orzeka wyłącznie w sprawie, której przedmiotem jest umorzenie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych.

Ponownie rozpatrując sprawę Kolegium wskazaną na wstępie decyzją z [...] stycznia 2020 r. w:

pkt I) uchyliło zaskarżoną decyzję organu I instancji:

1) w części dotyczącej odmowy umorzenia H.Z. kosztów upomnienia w kwocie 11,60 zł i w tym zakresie umorzyło postępowanie organu pierwszej instancji;

2) w części dotyczącej osnowy punktu 2 zaskarżonej decyzji w brzmieniu: "i kosztami upomnienia" i w tym zakresie umorzyło postępowanie organu pierwszej instancji;

w pkt II) w pozostałym zakresie utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że na mocy art. 153 p.p.s.a. związane jest wyrokiem Sądu z 6 marca 2019 r. i z tej przyczyny orzekło jak w treści decyzji. Wskazało, że umorzenie kosztów powstałych na skutek wystosowania do strony upomnienia może nastąpić wyłącznie w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. O umorzeniu tych kosztów, jak i o rozłożeniu ich na raty orzeka organ egzekucyjny. Takiej kompetencji nie ma organ administracji publicznej wydający decyzję na podstawie art. 30 ust. 9 u.ś.r.

Odnosząc się natomiast do kwestii odmowy umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, SKO podzieliło w całości ustalenia organu I instancji, uznając stanowisko zawarte w decyzji za prawidłowe. Nadto organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego.

Zdaniem Kolegium prawidłowa i odpowiednia do okoliczności zaistniałych w sprawie była odmowa umorzenia H.Z. nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych ustalonych ostateczną decyzją Wójta Gminy Nr [...] z dnia [...] 11.2012 r. wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Właściwie także uznano, że odwołująca jest w stanie spłacić posiadane zadłużenie, rozłożone na 18 rat (wskazanych w załączniku). Wysokość i okres spłaty nie powinien wpłynąć na pogorszenie się sytuacji materialnej rodziny odwołującej w sposób, który wpłynąłby na jej dalsze funkcjonowanie, bądź zmusiłby ją do zwrócenia się o środki z pomocy społecznej.

Ustosunkowując się natomiast do zarzutów i argumentacji odwołania SKO stwierdziło, że nie zasługują one na uwzględnienie. Odwołująca się jest w stanie spłacić rozłożone jej na 18 miesięcznych rat zadłużenie, pomimo wskazywanych przez nią trudności finansowych, a ich spłata nie spowoduje ciężkich i nieodwracalnych skutków dla jej rodziny. Sytuacja osobista odwołującej się, choć niewątpliwie trudna, zgodnie z prawem została oceniona przez organ pierwszej jako nieuzasadniająca umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych.

W skardze na powyższą decyzję H.Z. zawnioskowała o jej uchylenie. Jej zdaniem narusza ona Konstytucję, przepisy prawa. Oparta jest na nieprawdziwych faktach. Podkreśliła, że sprawa po raz kolejny jest przedmiotem skargi. Przedstawiła swoją trudną sytuację materialną i nie zgodziła się ze stanowiskiem organu o odmowie umorzenia należności. Wskazała, że brak jest dla niej pracy. Nadto nie może jej szukać, gdyż pracuje w gospodarstwie. Oszczędza na wszystkim. Wykształciła syna, który jako jedyny w rodzinie jest inżynierem (leśnik). Aktualnie jest bez pracy. Jako nielogiczne uznała twierdzenie organu, że jeśli posiada dochód 400 zł to jest w stanie spłacić zadłużenie.

W odpowiedzi na skargę SKO zawnioskowało o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 365 ze zm.). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm. – zwana dalej w skrócie "p.p.s.a."). Stosownie do tego przepisu Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W myśl art. 145 p.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach.

W ramach kontroli legalności Sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.).

Przechodząc do merytorycznego rozpoznania sprawy Sąd uznał, że skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Na wstępie wskazać należy, ustalony przez organy stan faktyczny sprawy jest bezsporny i może stanowić podstawę do orzekania. Wynika z niego, że Wójt Gminy decyzją z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] orzekł o:

1) odmowie umorzenia H.Z. nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych ustalonych ostateczną decyzją z [...] listopada 2012 r. nr [...] wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie i kosztami upomnienia w łącznej wysokości 2.559,91 zł;

2) rozłożeniu na 18 rat miesięcznych, płatnych do 20-go dnia każdego miesiąca począwszy od czerwca 2017 r. w wysokościach określonych w załączniku do decyzji, nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty i kosztami upomnienia.

SKO decyzją z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] utrzymało w mocy wyżej opisaną decyzję organu I instancji. Na skutek złożonej skargi w sprawie orzekał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, który wyrokiem z dnia 6 marca 2019 r., sygn. II SA/Rz 1318/18 uchylił decyzję SKO z [...] lipca 2017 r. Aktualnie zaskarżona do Sądu decyzja SKO z dnia [...] stycznia 2020 r., wydana została w wyniku ponownego rozpoznania sprawy z uwzględnieniem wytycznych zawartych w wyżej wskazanym wyroku WSA w Rzeszowie. Słusznie zatem zauważa organ odwoławczy w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji, że zgodnie z art. 153 p.p.s.a, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.

Dokonując oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia Sąd nie stwierdził, aby w toku postępowania administracyjnego doszło do naruszenia prawa materialnego bądź procesowego, które mogłoby stanowić podstawę uwzględnienia skargi z przyczyn wskazanych w art. 145 § 1 p.p.s.a. Organ w pełni zastosował się do wytycznych zawartych w wyroku WSA z dnia 6 marca 2019 r., sygn. II SA/Rz 1318/18. Tym samym, kwestionowana przez skarżącą decyzja nie budzi zastrzeżeń z punktu widzenia jej legalności.

Przedmiotem postępowania sądowego jest prawidłowość rozstrzygnięcia organów administracji publicznej o odmowie umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w wysokości 2.559,91 zł oraz o umorzeniu ustawowych odsetek za opóźnienie i rozłożeniu na 18 rat dochodzonej kwoty zwrotu.

Materialnoprawną podstawą prawną wydanej w sprawie decyzji jest art. 30 ust. 9 u.ś.r. Stanowi on, że organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Przepis powyższy uprawnia właściwe organy administracji do umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń, w przypadku stwierdzenia, że zapłata należnej kwoty może spowodować szczególnie niekorzystne skutki w zakresie sytuacji rodziny. Z przepisu tego wynika także, że decyzja w zakresie umorzenia zadłużenia powstałego z tytułu wypłaconych nienależnie świadczeń rodzinnych pozostaje w sferze tzw. uznania administracyjnego i jest odstępstwem od ogólnej zasady statuującej obowiązek zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz z odsetkami. Stosownie do art. 30 ust. 1 u.ś.r., osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Art. 30 ust. 8 u.ś.r. stanowi zaś, że kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty. Tym samym, umorzenie takich należności dopuszczalne jest wyjątkowo i tylko wtedy, gdy zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji materialnej, w tym dochodowej rodziny zobowiązanego, przez którą należy rozumieć ogólnie sytuację finansową rodziny. Zwrot "szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny" to całokształt sytuacji materialnej, zdrowotnej, jak i życiowej wnioskodawcy. Rozpoznając wniosek o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń organy powinny dokonać oceny, czy sytuacja życiowa wnioskodawcy, w tym stan rodzinny, wiek, niepełnosprawność, stan zdrowia mieszczą się w ustawowym pojęciu "szczególnie uzasadnionych okoliczności." Natomiast sama trudna sytuacja materialna danej rodziny nie uzasadnia umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń. Jest to możliwe dopiero wówczas, gdy sytuacja rodziny będzie "szczególna" i to szczególna na tle rodzin uprawnionych do świadczeń rodzinnych, a nie względem wszystkich innych rodzin (vide wyrok WSA Rzeszowie z dnia 31 stycznia 2017 r., sygn. akt II SA/Rz 859/16, LEX nr 2226640).

Orzekanie przez organy administracji na podstawie przywołanego przepisu odbywa się w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że właściwy organ może ograniczyć nałożony na dłużnika obowiązek zwrotu należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń, nie ma on natomiast takiego obowiązku. Powinnością organów jest zachowanie wymogu dokonania prawidłowych ustaleń faktycznych i uzasadnienie decyzji zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. Kontrola decyzji uznaniowej polega na ocenie przez sąd administracyjny prawidłowości dokonanych ustaleń faktycznych oraz tego, czy organy nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, a w rozpatrywanym przypadku kontroli Sądu podlega ponadto wykonanie przez organ wskazań zawartych w wyroku z dnia 6 marca 2019 r. sygn. akt II SA/Rz 1318/18, którymi stosownie do art.153 p.p.s.a. organ odwoławczy był związany.

W wyroku tym stwierdzono, że ustalenia organów co do sytuacji majątkowej, rodzinnej, życiowej skarżącej są prawidłowe, a postępowanie wyjaśniające przeprowadzono zgodnie z regułami art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a. Sąd zaakceptował stanowisko organów, że ustalony miesięczny dochód rodziny w wysokości 748,49 zł na osobę jest wyższy od kryterium dochodowego rodziny występującego w pomocy społecznej tj. 514,00zł. Rodzina nie korzysta ze świadczeń rodzinnych i świadczeń z pomocy społecznej. Wskazano, że mając na uwadze regularne wydatki rodziny na opłaty miesięczne: energia, usługi telekomunikacyjne, zakup gazu, dojazd syna do szkoły, zakup leków jak też opłaty kwartalne (podatek rolny, odpady komunalne) jak również potrzebę wyżywienia rodziny, zapewnienia członkom rodziny ubrania, wydatków na środki czystości i inne typowe wydatki jakie występują w każdej rodzinie, z powyżej podanymi dochodami, zasadnie uznano, że sytuacja skarżącej jest na tyle trudna, że zwrot nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami w całości mógłby utrudnić zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych i spowodować zaległości w regulowaniu opłat za media i innych opłat. Istnieje realne prawdopodobieństwo, że zwrot całości zobowiązania z odsetkami mógłby narazić rodzinę na pogorszenie jej sytuacji prowadzącej do konieczności korzystania ze świadczeń pomocy społecznej. W ocenie Sądu zasadnie uznano, że zachodzą przesłanki do udzielenia ulgi polegającej na rozłożeniu zobowiązania na raty, a brak jest podstaw do umorzenia zobowiązań, gdyż sytuacja rodziny jest stabilna, nie występują żadne dodatkowe problemy w postaci zdarzeń losowych w obrębie rodziny (typu pożar, powódź, śmierć członka rodziny, nagły wypadek itp.), które mogłyby uzasadnić nagłe pogorszenie sytuacji materialnej. Sąd jako prawidłowe uznał także poczynione przez organy ustalenia, że sytuacja zobowiązanej nie jest wyjątkowa ani szczególnie trudna, albowiem uzyskiwane dochody pozwalają na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych wnioskodawczyni i jej syna. Zdaniem Sądu organ zebrał obszerny materiał dowodowy, który ocenił z zachowaniem zasad doświadczenia życiowego i logiki, a ocena ta nie jest dowolna. Uzasadnienie decyzji zostało sporządzone z zachowaniem wszelkich wymogów procesowych, co pozwalało na zaprezentowaną w uzasadnieniu decyzji ocenę prawną, z której wynika że skarżąca znajduje się w sytuacji obiektywnie umożliwiającej spłatę zobowiązań w ratach, a w sprawie nie występują okoliczności uzasadniające umorzenie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych (art. 107 § 3 K.p.a.). Raty nie są wysokie i umożliwiają ich miesięczną spłatę. Sąd uznał, że organy obu instancji przy ocenie sytuacji majątkowej, dochodowej, rodzinnej i osobistej skarżącej wzięły pod uwagę wszystkie istotne okoliczności i nie można zarzucić im naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Organy te nie przekroczyły granic uznania administracyjnego zakreślonych treścią art. 30 ust. 9 u.ś.r.

Natomiast wyłączną przyczyną uchylenia decyzji SKO z [...] lipca 2017 r. było objęcie nią należności w kwocie 11,60 zł z tytułu upomnienia. Sąd wskazał, że umorzenie kosztów upomnienia może nastąpić na podstawie art. 64e ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2018 r., poz. 1314), co oznacza to, że o umorzeniu tych kosztów orzeka organ egzekucyjny. Kompetencji takiej nie ma organ wydający decyzję na podstawie art. 30 ust. 1 u.ś.r. Organ ten orzeka wyłącznie w sprawie, której przedmiotem jest umorzenie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych.

Skład orzekający w niniejszej sprawie zauważa, że Kolegium w ponownie prowadzonym postępowaniu - stosując się do wytycznych zawartych w obszernie powoływanym wyżej wyroku WSA w Rzeszowie z dnia 6 marca 2019 r. - prawidłowo kwestionowaną w niniejszym postępowaniu decyzją z dnia [...] stycznia 2020 r., działając na podstawie art. 138 § 1 i § 2 k.p.a. uchyliło decyzję organu I instancji w części dotyczącej objęcia nią należności z tytułu kosztów upomnienia i w tym zakresie umorzyło postępowanie organu I instancji; w pozostałym zakresie decyzję organu I instancji utrzymało w mocy.

Kontrola zapadłej w sprawie decyzji, doprowadziła do wniosku o jej zgodności, zarówno z prawem, jak i ze wskazaniami oraz oceną prawną, wyrażonymi w uprzednio zapadłym w niniejszej sprawie wyroku tut. Sądu. Dostrzeżone wówczas nieprawidłowości zostały wyeliminowane. Przeprowadzona analiza oraz zawarta w zaskarżonej decyzji argumentacja, prowadzą bowiem do wniosku o zastosowaniu się przez ten organ do wytycznych zawartych w uprzednio wydanym wyroku tut. Sądu. Zgromadzony materiał dowodowy okazał się natomiast wystarczający do rozstrzygnięcia sprawy, umożliwił poczynienie ustaleń faktycznych i wydanie decyzji.

Ustosunkowując się do argumentów skargi Sąd zauważa, że brak w nich obiektywnych powodów, które uzasadniałyby całkowite zwolnienie skarżącej z odpowiedzialności za zadłużenie. Zarówno w wydanych decyzjach jak i uzasadnieniu wyroku w sposób obszerny i szczegółowy wyjaśniono skarżącej, że jej sytuacji materialnej, choć trudnej, nie można oceniać jako wyjątkowej, w znaczeniu zasługującym na zastosowanie art. 30 ust. 9 u.ś.r. w postaci umorzenia w całości pozostałej do spłaty kwoty nienależnie pobranych świadczeń zwłaszcza, że organ pozostałą do spłacenia kwotę rozłożył na raty. Co więcej, raty te nie są wysokie i umożliwiają ich miesięczną spłatę. Z uwagi na to, że regułą jest obowiązek zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, w pierwszej kolejności organ powinien rozważyć możliwość spłaty zadłużenia w ratach, co niniejszej sprawie zostało uczynione, z uwzględnieniem realności spłaty tych rat. Natomiast instytucja umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń (w części lub w całości), powinna być stosowana wyjątkowo, gdy realnie nie jest możliwe odzyskanie dochodzonej kwoty zwrotu w drodze postępowania egzekucyjnego, lub gdy egzekucja mogłaby pozbawić osobę zobowiązaną albo pozostającą na jej utrzymaniu niezbędnych środków utrzymania.

Podkreślić przy tym należy, że ani niezadowolenie strony z zapadłego rozstrzygnięcia, ani subiektywne jej przekonanie o wadliwości zaskarżonej decyzji, co więcej nie poparte żadnymi logicznymi argumentami lub dowodami, nie mogą same w sobie stanowić podstawy uwzględnienia skargi.

Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak w wyroku, na podstawie art. 151 p.p.s.a.