Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 892/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2021-10-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 61a par. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 18,  art. 26  par. 5,  art. 27 par. 1 pkt 9
journal: Dz.U. 2020 poz 1427
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agata Ćwik-Bury (spr.), Sędziowie WSA Wojciech Gapiński, Anna Tyszkiewicz-Ziętek, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 27 października 2021 r. sprawy ze skargi A Sp. z o.o. w K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę.


UZASADNIENIE

1. Przedmiotem skargi jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach (dalej: organ drugiej instancji, Kolegium) z dnia [...] nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie Prezydenta Miasta C. (dalej także: organ pierwszej instancji) z dnia [...] nr [...] o odmowie uwzględnienia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym, zgłoszonych przez A Sp. z o.o. w K. (dalej: skarżąca, zobowiązana).

2. Postępowanie przed organami administracji.

2.1. Z akt sprawy wynika, że organ pierwszej instancji prowadził wobec zobowiązanej spółki postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych i doręczonych w latach 2015 – 2019, obejmujących zaległości zobowiązanej w podatku od nieruchomości za lata 2012 – 2018 oraz koszty egzekucyjne.

W toku egzekucji organ pierwszej instancji zastosował wielokrotnie środek egzekucyjny w postaci zajęcia rachunku bankowego zobowiązanej – po raz pierwszy miało to miejsce w dniu [...] a po raz ostatni – w dniu [...].

Pismem z dnia [...] wierzyciel (Miasto C.) wystąpił do organu egzekucyjnego z wnioskiem o wszczęcie egzekucji z ułamkowej części prawa użytkowania wieczystego nieruchomości oznaczonych księgami wieczystymi o nr [...] i [...].

2.2. Pismem z dnia 19 stycznia 2021 r. pełnomocnik zobowiązanej wniósł do organu – za pośrednictwem Naczelnika Urzędu Skarbowego w C. – zarzuty dotyczące prowadzenia postępowania egzekucyjnego, podnosząc okoliczność nieistnienia obowiązku (na skutek przedawnienia), oraz jego określenia niezgodnie z treścią zobowiązania wynikającego z przepisu prawa. Pełnomocnik zwracał w szczególności uwagę, oprócz zarzutu przedawnienia zobowiązań, na wadliwość poszczególnych tytułów wykonawczych.

2.3. Postanowieniem z dnia [...] organ pierwszej instancji odmówił uwzględnienia zarzutów z uwagi na wniesienie ich po upływie terminu zawitego.

W tych ramach organ ten wskazał, iż poszczególne tytuły wykonawcze doręczone zostały zobowiązanej w latach 2015 – 2019, tymczasem zarzuty wniesione zostały w dniu 19 stycznia 2021 r. (tj. pismem z dnia 19 stycznia 2021 r., nadanym w tym samym dniu). Pouczenie o prawie wniesienia zarzutów zostało przy tym zawarte w doręczonych zobowiązanej tytułach wykonawczych, zaś pełnomocnik składając zarzuty nie wniósł o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności.

2.4. W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocnik zobowiązanej zaskarżył je w całości, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia, zarzucając:

- naruszenie art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j.: Dz.U. z 2020 r. poz. 1427 z późn. zm., dalej: u.p.e.a., ustawa egzekucyjna) w zw. z art. 124 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz.U. z 2020 r., poz. 256 z późn. zm., dalej: k.p.a.) poprzez nienależyte powołanie podstawy prawnej skarżonego postanowienia, tj. wskazanie art. 127a k.p.a., który w sprawie nie miał zastosowania;

- naruszenie art. 18 ustawy egzekucyjnej w zw. z art. 7, art. 8, art. 11 oraz 124 § 2 k.p.a. poprzez nienależyte sporządzenie uzasadnienia postanowienia, tj. przytoczenie treści przepisów art. 27 § 1 pkt 9 oraz art. 34 § 1 i § 2 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym od dnia 20 listopada 2014 r. do dnia 29 lipca 2020 r. bez wyjaśnienia przyczyn, dlaczego organ nie stosował przepisów obowiązujących w momencie wydawania skarżonego postanowienia.

W uzasadnieniu zażalenia pełnomocnik zobowiązanej podnosił, że podstawa prawna decyzji (a także postanowienia) musi być powołana dokładnie, zaś powołany w podstawie prawnej skarżonego postanowienia przepis art. 34 § 2 u.p.e.a. nie stanowi podstawy prawnej jego wydania. Z kolei w uzasadnieniu tego postanowienia przytoczone zostały przepisy art. 27 § 1 pkt 9 oraz art. 34 § 1 i § 2 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym od dnia 20 listopada 2014 r. do dnia 29 lipca 2020 r. w sytuacji, gdy w dniu wydawania postanowienia ich brzmienie było zgoła odmienne. Z uwagi na to, uzasadnienie skarżonego postanowienia jest w ocenie pełnomocnika wadliwe, gdyż nie pozwala w istocie na poznanie stanowiska organu.

2.5. Postanowieniem z dnia [...] organ drugiej instancji utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszoinstancyjnego.

Organ drugiej instancji opisał w pierwszej kolejności dotychczasowy przebieg postępowania a następnie zwrócił uwagę, iż postępowanie w sprawie zarzutów zostało "zmodernizowane" ustawą z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r., poz. 2070 z późn. zm., dalej: ustawa zmieniająca). Jednakże, zmian nie stosuje się do postępowań wszczętych przed dniem 30 lipca 2020 r., tj. przed wejściem w życie przepisów (art. 14 ust. 1 ustawy zmieniającej). Jak zaznaczył organ drugiej instancji, zgodnie z art. 26 § 5 u.p.e.a. w brzmieniu sprzed nowelizacji, wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli doręczenie to nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego.

W niniejszej sprawie wszystkie tytuły wykonawcze zostały doręczone zobowiązanej w latach 2015 – 2019, zatem postępowania egzekucyjne wszczęte były przed zmianą i na podstawie przepisu intertemporalnego – art. 14 ust. 1 ustawy zmieniającej, dlatego stosuje się w nich stan prawny sprzed nowelizacji. W jego świetle zaś zarzuty zobowiązany może zgłosić do organu egzekucyjnego w terminie 7 dni od daty doręczenia mu odpisu tytułu wykonawczego, zgodnie z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a.

Zdaniem Kolegium podzielić w związku z tym należało ustalenia organu pierwszoinstancyjnego, zgodnie z którymi zarzuty zostały wniesione z uchybieniem terminu i w związku z tym nie podlegają rozpatrzeniu.

Odnosząc się do wskazywanych w zażaleniu uchybień formalnych organ drugiej instancji stwierdził, że nie umożliwiały one rozpatrzenia sprawy w postępowaniu zażaleniowym ani nie skutkowały wadliwością rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego.

3. Postępowanie przed Sądem pierwszej instancji.

3.1. W skardze do Sądu na ww. postanowienie strona reprezentowana przez fachowego pełnomocnika wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz zwrot na rzecz skarżącej od organu kosztów postępowania, zarzucając naruszenie: 1) art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a. oraz art. 18 u.p.e.a. poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia; 2) art. 61a § 1 k.p.a. poprzez wadliwe uznanie, że organ pierwszej instancji nie powinien wydać, w razie stwierdzenia, iż zarzuty zostały wniesione z uchybieniem terminu, postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie zgłoszonych zarzutów na mocy tego właśnie przepisu.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącej akcentował, że skoro w ocenie organów, w okolicznościach niniejszej sprawy doszło do zgłoszenia zarzutów z uchybieniem terminu, to zgodnie z aktualnym orzecznictwem winno to spowodować odmowę wszczęcia postępowania przez organ na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. (wyroki WSA: w Gdańsku z dnia 27 listopada 2013 r., sygn. akt I SA/Gd 1017/13, w Olsztynie z dnia 14 stycznia 2015 r., sygn. akt I SA/Ol 843/14, w Białymstoku z dnia 19 lipca 2017r., sygn. akt I SA/Bk 354/17). Dodatkowo zaznaczył, że do poglądu powyższego przychylił się także NSA w wyroku z dnia 11 stycznia 2017 r. sygn. akt II FSK 3770/14, wskazując, iż niewątpliwie uchybienie terminowi do wniesienia zarzutów powoduje bezskuteczność dokonanej przez stronę czynności procesowej, co prowadzić może do zamknięcia drogi dalszego postępowania. W takiej sytuacji właściwa będzie podstawa z art. 61a § 1 k.p.a. o odmowie wszczęcia postępowania z innych uzasadnionych przyczyn - w ten sposób rozstrzygnięcie organu najpełniej wyraża konsekwencje w postaci bezskuteczności dokonanej przez stronę czynności procesowej. Stanowisko to podzielił WSA w Poznaniu w wyroku z dnia 20 stycznia 2021 r. o sygn. akt I SA/Po 493/20.

Pełnomocnik skarżącej zwrócił uwagę, że na gruncie przepisów ustawy egzekucyjnej w brzmieniu sprzed dnia 30 lipca 2020 r., które - zgodnie ze stanowiskiem organu nadzoru - mają w niniejszej sprawie zastosowanie, organem właściwym do wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie zgłoszonych przez zobowiązaną zarzutów był Prezydent Miasta C. W okolicznościach niniejszej sprawy organ ten wydał jednak bezzasadnie postanowienie o odmowie uwzględnienia zarzutów, skoro właściwą formą było postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. Pełnomocnik zwrócił też uwagę, iż organ drugiej instancji w wydanym postanowieniu stwierdził, iż "(...) zarzuty egzekucyjne wniesione na podstawie art. 33 u.p.e.a. po terminie są spóźnione i nie podlegają rozpatrzeniu", natomiast organ pierwszej instancji – bez wyraźnego upoważnienia wynikającego z przepisów prawa – orzekł o "odmowie uwzględnienia zarzutów (...)".

Końcowo pełnomocnik skarżącej stwierdził, że w niniejszej sprawie, z uwagi na pominięcie przez organ pierwszej instancji przepisu art. 61a § 1 k.p.a., brak było podstaw do utrzymania postanowienia pierwszoinstancyjnego w mocy.

3.2. Odpowiadając na skargę organ drugiej instancji wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał argumentację, zaprezentowaną w zaskarżonym postanowieniu.

Organ drugiej instancji zwrócił ponadto uwagę, iż orzekał w sprawie w stosunku do postanowienia, które było stanowiskiem wierzyciela. W związku z tym, wyroki powołane przez pełnomocnika skarżącej mogłyby znaleźć odniesienie jedynie do działań organu egzekucyjnego, którym w niniejszej sprawie był Naczelnik Urzędu Skarbowego w C., choć i w tej mierze, co do formy rozstrzygnięcia, istnieją wątpliwości w orzecznictwie. Zdaniem organu drugiej instancji postępowanie w sprawie zarzutu egzekucyjnego, o którym mowa w art. 33 – 35 u.p.e.a., jest postępowaniem incydentalnym w ramach egzekucji (organ nadzoru powołał wyrok NSA z dnia 6 listopada 2020 r., sygn. akt II OSK 1371/18, LEX nr 3116667), a do takich postępowań nie stosuje się art. 61a k.p.a. (organ powołał się na wyrok WSA w Warszawie z dnia 30 października 2020 r., sygn. akt VII SA/Wa 1305/20, LEX nr 3106844).

Niezależnie od tego Kolegium wskazało, że organ pierwszej instancji wystąpił do Naczelnika Urzędu Skarbowego w C. pismem z dnia [...] o przyłączenie się do egzekucji i wszczęcie egzekucji z ułamkowej części prawa użytkowania wieczystego nieruchomości w celu doprowadzenia do zbiegu egzekucji. Rozpatrując zarzut, Prezydent Miasta C. działał więc jako wierzyciel a nie organ egzekucyjny.

4. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

4.1. Skarga okazała się niezasadna.

4.2. Zadaniem sądu administracyjnego jest zbadanie prawidłowości zastosowania przez organy administracji przepisów obowiązującego prawa, zarówno prawa materialnego, jak też przepisów postępowania. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dające podstawę do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325, dalej: p.p.s.a.). Zgodnie natomiast z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (który to wyjątek nie ma w niniejszej sprawie zastosowania).

4.3. Spór dotyczy prawidłowości stanowiska Dyrektora co do podniesionych przez stronę skarżącą zarzutów w zakresie nieistnienia obowiązku (na skutek przedawnienia), oraz jego określenia niezgodnie z treścią zobowiązania wynikającego z przepisu prawa, które zostały oddalone, z uwagi na upływ terminu do ich złożenia. Zdaniem skarżącej, która nie kwestionuje tego faktu, organ powinien wydać postanowienie na podstawie art. 61 a k.p.a.

4.4. Dokonując kontroli sądowej zaskarżonego w pierwszej kolejności wskazać należy, iż z dniem 30 lipca 2020 r. na mocy ustawy z 11.09.2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 2070) weszło w życie nowe brzmienie art. 33 § 1 u.p.e.a. Zgodnie z powołanym przepisem prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie postępowania egzekucyjnego. Przepis ten zawiera katalog przyczyn uzasadniających wniesienie tego środka prawnego.

Jednakże, zmian nie stosuje się do postępowań wszczętych przed dniem 30 lipca 2020 r., tj. przed wejściem w życie przepisów (art. 14 ust. 1 ustawy zmieniającej). Jak zaznaczył organ drugiej instancji, zgodnie z art. 26 § 5 u.p.e.a. w brzmieniu sprzed nowelizacji, wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli doręczenie to nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego.

W realiach rozpoznawanej sprawy wszystkie tytuły wykonawcze zostały doręczone zobowiązanej w latach 2015 – 2019, zatem postępowania egzekucyjne wszczęte były przed zmianą i na podstawie przepisu intertemporalnego – art. 14 ust. 1 ustawy zmieniającej, dlatego stosuje się w nich stan prawny sprzed nowelizacji. Stosownie do jego postanowień zarzuty zobowiązany może zgłosić do organu egzekucyjnego w terminie 7 dni od daty doręczenia mu odpisu tytułu wykonawczego, zgodnie z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a.

Z akt sprawy wynika, czego nie kwestionuje skarżący, że zarzuty w niniejszej sprawie zostały wniesione z uchybieniem terminu i w związku z tym nie podlegają rozpatrzeniu.

Tym samym uznać należy, że organ wydając zaskarżone postanowienie nie naruszył art. 138 §1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia. Zgodnie z tymi przepisami organ odwoławczy wydaje decyzję w której utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję (138 § 1 pkt 1 k.p.a.), który to przepis ma odpowiednie zastosowanie na podstawie 144 k.p.a. Jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego (art. 18 u.p.e.a.).

4.5. Sąd nie podzielił prezentowanego w zaskarżonym postanowieniu stanowiska pełnomocnika co do jego wadliwości. Wbrew temu poglądowi wniesienie zarzutów z uchybieniem terminu nie powinno skutkować odmową wszczęcia postępowania w sprawie zgłoszonych zarzutów wg art. 61a § 1 k.p.a. W myśl powołanego przepisu gdy żądanie o wszczęcie postępowania administracyjnego zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Z treści powołanego przepisu wynika, że ustawodawca wprowadził dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego. Jedną z nich jest wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną, tj. nie ma legitymacji materialnej w rozumieniu art. 28 k.p.a. do złożenia wniosku, a drugą przesłanką jest zaistnienie "innych uzasadnionych przyczyn" uniemożliwiających wszczęcie postępowania, przy czym przyczyny te nie zostały w ustawie skonkretyzowane. Należy jednak przez nie rozumieć takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania, a mianowicie, gdy w przepisach prawa brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym, a także gdy w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy albo w sprawie takiej zapadło już merytoryczne rozstrzygnięcie (por. wyrok Sądu Najwyższego z 9 września 2015 r., sygn. akt III UK 16/15, publ. LEX nr 1814918).

W realiach rozpoznawanej sprawy nie bez znaczenia bowiem pozostaje fakt, iż Kolegium orzekało w stosunku do postanowienia, które było stanowiskiem wierzyciela. Prezydent działał bowiem jako wierzyciel, a nie organ egzekucyjny. Natomiast wierzyciel jest zobligowany do odniesienia się do wszystkich zarzutów wniesionych przez zobowiązanego albo poprzez stwierdzenie niedopuszczalności danego zarzutu, albo poprzez ocenę zasadności zarzutu (zob. P.M. Przybysz [w:] Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, wyd. VIII, Warszawa 2018, art. 34, pkt 1). Przepis art. 34 § 4 u.p.e.a. wyraźnie oddziela postanowienie wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu od postanowienia organu egzekucyjnego w sprawie zgłoszonych zarzutów.

Tym samym powołane na poparcie stanowiska strony skarżącej wyroki mogą odnosić się jedynie do działań organu egzekucyjnego, którym w niniejszym postępowaniu był Naczelnik Urzędu Skarbowego w C. - choć i w tym zakresie w orzecznictwie są wątpliwości co do właściwej procesowej formy działania (zob. P.M. Przybysz [w:] Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, wyd. VIII, Warszawa 2018, art. 34 pkt 18). Postępowanie w sprawie zarzutu egzekucyjnego, o którym mowa w art. 33-35 u.p.e.a., jest postępowaniem incydentalnym w ramach administracyjnego postępowania egzekucyjnego (wyrok NSA z 6.11.2020 r., 11 OSK 1371/18, LEX nr 3116667), a do takich postępowań nie stosuje się art. 61a k.p.a. (wyrok WSA w Warszawie z 30.10.2020 r., VII SA/Wa 1305/20, LEX nr 3106844). Niezależnie jednak od tego wskazać należy, że Prezydent Miasta C. wystąpił do Naczelnik Urzędu Skarbowego w C. pismem z dnia [...] o przyłączenie się do egzekucji i wszczęcie egzekucji z ułamkowej części prawa użytkowanie wieczystego nieruchomości w celu doprowadzenia do zbiegu egzekucji.

Powołane w uzasadnieniu wyroki sądów krajowych są dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl.

4.6. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.