Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 35/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2013-03-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1 - 4
journal: Dz.U. 2012 poz 400
law: Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego - tekst  jednolity

SENTENCJA

II SA/Bk 35/13 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 05 marca 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys (spr.), po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 05 marca 2013 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi Z. B. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie uprawnień kombatanckich oddala skargę


UZASADNIENIE

II SA/Bk 35/13

UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 30 października 2012 r. Z. B. wystąpił do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o przyznanie uprawnień kombatanckich na podstawie ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. We wniosku wskazał następujące okresy doznanych represji i własnej działalności na rzecz suwerenności Polski: 15 sierpnia 1980 r. – strajk w Z. T. G. W., a także później strajki doraźne, manifestacje, akcje protestacyjne; 11 października 1982 r. – represje ze strony funkcjonariuszy Komendy Miejskiej MO w T. trwające do dnia 15 października 1982 r.; od dnia 15 października 1982 r. do dnia 22 października 1982 r. Areszt Śledczy w G.; od dnia 22 października 1982 r. Zakład Karny w P.

Szczegółowy opis działań, uznanych przez stronę za doznane represje, wnioskodawca zamieścił w piśmie z dnia 22 października 2012 r. zatytułowanym "Życiorys". Wskazał, że na początku lat 80-tych ubiegłego wieku brał udział w strajkach sierpniowych w Z. T. w G. (pełnił dyżury, nocne warty). Było to dla niego źródłem stresu (represją). Podczas stanu wojennego brał udział w akcjach protestacyjnych, w manifestacjach, kolportował nielegalną korespondencję. Wskazał, że ważniejszymi działaniami represyjnymi były: manifestacja w G. na cześć poległych w latach 70-tych stoczniowców, po której został zatrzymany na jedną noc, był bity i przesłuchiwany; pobyt w Areszcie Śledczym w G. po spowodowanym przez funkcjonariusza ZOMO wypadku komunikacyjnym, w trakcie którego to pobytu był przesłuchiwany z użyciem przemocy; zatrzymanie za udział w akcjach protestacyjnych i kolejny pobyt w Areszcie Śledczym w G., podczas którego również był poddawany represjom fizycznym. Wskazał, że w trakcie aresztowania pozostawał pod wpływem znacznego stresu i w załamaniu psychicznym, jak również na skutek innych represji (np. polewanie zimną wodą), utracił zdrowie fizyczne i psychiczne, co spowodowało uzależnienie od alkoholu. Już w latach 80-tych podjął próbę wyjścia z nałogu. Obecnie jest w trudnej sytuacji majątkowej, mimo to działa charytatywnie (jest współzałożycielem stowarzyszenia "R." w C.).

Decyzją z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 1 – 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego odmówił Z. B. przyznania uprawnień kombatanckich. Wyjaśnił, że przedstawione przez wnioskodawcę okoliczności nie stanowią represji w rozumieniu wskazanych przepisów. Strona nie przedstawiła żadnych dowodów potwierdzających działalność kombatancką.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożył od decyzji pierwszoinstancyjnej Z. B., wskazując że jego rodzina w latach 60-tych i 70-tych ubiegłego wieku doznawała represji od władz komunistycznych m.in. za organizowanie praktyk religijnych. Mimo że był jedynym żywicielem rodziny został również zabrany do wojska. Działania władz komunistycznych spowodowały, że nie mógł prowadzić gospodarstwa, uniemożliwiono mu podnoszenie kwalifikacji zawodowych, naruszono jego niezbywalne prawo do pełnej swobody i bezpieczeństwa osobistego. Wskazał, że w 2008 r. otrzymał w Sądzie Okręgowym kwotę 12.000 zł, jednak nie jest w stanie określić czy było to odszkodowanie, czy zadośćuczynienie. W jego ocenie była to rekompensata państwowa.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy własną decyzję pierwszoinstancyjną o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich. Wskazał, że przedstawione we wniosku strony działania nie dają podstaw do przyznania przedmiotowych uprawnień, bowiem nie zostały ujęte w ustawie kombatanckiej jako represje. Wyjaśniono, że organ nie posiada kompetencji samodzielnego ustalania przesłanek nabycia uprawnień.

W trakcie postępowania administracyjnego, w odrębnym piśmie z dnia 8 listopada 2012 r., poinformowano wnioskodawcę, że represje doznane po 1956 r. nie zostały zaliczone przez ustawodawcę do okoliczności, które stanowią podstawę nabycia uprawnień kombatanckich. Poinformowano też – celem wskazania sposobów dochodzenia uprawnień, których przesłankami są doznane represje - że Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych ma możliwość, oprócz przyznawania uprawnień kombatanckich, potwierdzania okresów składkowych osobom świadczącym po 1956 r. pracę na rzecz organizacji politycznych i związków zawodowych uznanych za nielegalne do 1989 r. Również wskazano, że istnieje możliwość uznania za nieważne orzeczeń wydanych przez polskie organy ścigania i wymiaru sprawiedliwości lub przez organy pozasądowe w okresie od 1 stycznia 1944 r. do 31 grudnia 1980 r.

Skargę na decyzję z dnia [...] grudnia 2012 r. złożył do sądu administracyjnego Z. B. wskazując, że był jako dziecko ofiarą II Wojny Światowej (był zmuszony prowadzić gospodarstwo rolne po ojcu – inwalidzie wojennym). W życiu dorosłym, wskutek braku zaufania do nowych władz, brał udział w strajkach i manifestacjach na rzecz przywrócenia suwerennej i niepodległej Rzeczypospolitej Polskiej. Skutkiem tego były aresztowania, podczas których stosowano wobec niego przemoc fizyczną. Miało to negatywne skutki dla jego zdrowia (został zaliczony do I grupy inwalidzkiej). Obecnie sytuacja materialna jego rodziny jest bardzo trudna.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał w całości argumentację z uzasadnienia zaskarżonej decyzji.

Z uwagi na złożone zarówno przez skarżącego, jak i przez organ, wnioski o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, sąd skierował ją do rozpoznania w tym trybie na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.).

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga podlegała oddaleniu, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Przedmiotem sporu była kwestia przyznania skarżącemu uprawnień kombatanckich na podstawie ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jedn. Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 z późn. zm.), powoływanej dalej jako ustawa. Ten akt prawny, jako podstawę swego żądania, wskazał Z. B. we wniosku z dnia 30 października 2012 r.

Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy kombatantami są osoby, które brały udział w wojnach, działaniach zbrojnych i powstaniach narodowych, wchodząc w skład formacji wojskowych lub organizacji walczących o suwerenność i niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy – jej przepisy stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego.

Z przepisów art. 9 – 20 oraz art. 22 ust. 1 ustawy wynika natomiast, że kombatantom oraz osobom uprawnionym na podstawie jej art. 4 - przysługuje szereg uprawnień, o których orzeka Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie udokumentowanego wniosku zainteresowanej osoby lub rekomendacji stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej lub represji.

Zgodnie zaś z art. 21 ust. 1 ustawy uprawnienia w niej określone przysługują osobie, która uzyska decyzję potwierdzającą działalność wymienioną w art. 1 ust. 2 i w art. 2 albo fakty, o których mowa w art. 4 tej ustawy, posiada obywatelstwo polskie lub posiadała je w okresie działalności kombatanckiej bądź w okresie podlegania represjom, chyba że jej działalność charakteryzuje się cechami wykluczającymi możliwość nabycia uprawnień, o których mowa w art. 21 ust. 2 ustawy (dotyczy to głównie współpracy z okupantem, pracy w strukturach aparatu bezpieczeństwa władz komunistycznych lub też gdy uchybiła godności obywatela polskiego).

Z powyższego wynika, że aby ubiegać się o świadczenie ze wskazanej ustawy należy uzyskać potwierdzenie uprawnień kombatanckich, a więc potwierdzenie działalności na rzecz niepodległego Państwa Polskiego i innej działalności wymienionej w art. 1 ust. 2 i art. 2 ustawy lub też potwierdzenie faktów wymienionych w art. 4 tej ustawy (doznanie ściśle wskazanych w tym przepisie represji).

Zdaniem sądu trafnie organ ocenił, że okoliczności przedstawionych przez skarżącego i traktowanych przez niego jako represje nie można zakwalifikować jako działalności kombatanckiej lub podlegania represjom według żadnego z przepisów ustawy o kombatantach. Tym samym nie można było uwzględnić jego wniosku o potwierdzenie uprawnień kombatanckich.

Przede wszystkim z uwagi na datę urodzenia skarżącego (4 kwietnia 1955 r.) nie mogą być brane pod uwagę przy ocenie charakteru doznanych represji i prowadzonej działalności okoliczności wymienione w art. 1 ust. 2 pkt 1 – 7 oraz art. 2 pkt 1 – 6 tej ustawy (chodzi głównie o walkę w formacjach zbrojnych na rzecz niepodległej Polski). Dotyczą bowiem działalności mającej miejsce w okresie II Wojny Światowej, a więc przed urodzeniem strony.

Nie zachodzi również możliwość uznania za działalność równorzędną kombatanckiej uczestnictwa strony w strajkach, manifestacjach oraz uznania za represję aresztowania strony - na podstawie art. 2 pkt 7 ustawy. Wskazano bowiem w tym przepisie, że za działalność kombatancką oraz równorzędną z działalnością kombatancką uznaje się poniesienie śmierci, uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia na czas powyżej siedmiu dni w grudniu 1970 r. na Wybrzeżu wskutek działania wojska lub milicji podczas wystąpień wolnościowych. Tymczasem w piśmie z dnia 22 października 2012 r. zatytułowanym "Życiorys" skarżący wskazał, że dopiero w roku 1976 r. po skończeniu służby wojskowej przeniósł się do G., gdzie odbył kurs spawacza i pracował przy produkcji. Od 1980 r. pracował w Z. T. Represje, jakich doznał w G., były natomiast związane z manifestacjami na cześć ofiar z 1970 r. Nie polegały więc na uczestnictwie w strajku w 1970 r. i doznaniu w jego wyniku uszczerbku na zdrowiu.

Jak wynika z charakterystyki działań podejmowanych przez skarżącego i przez niego przedstawionych, nie mogło również dojść do ich kwalifikacji jako działalności kombatanckiej według art. 3 tej ustawy, bowiem przepis ten dotyczy przebywania w sowieckiej niewoli lub obozach internowania, jak też przebywania w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady oraz w innych miejscach niewoli i odosobnienia. Na takie okoliczności skarżący w żadnym piśmie się nie powoływał.

Żadne z opisanych przez skarżącego działań nie kwalifikują się również jako "podleganie represjom wojennym i okresu powojennego" na podstawie art. 4 ustawy. W punkcie 1 lit. a - c tego przepisu wymieniono bowiem okresy przebywania:

– z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych: w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady, w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa;

- z przyczyn narodowościowych i rasowych w gettach;

- z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych: w więzieniach oraz poprawczych obozach pracy i poprawczych koloniach pracy podległych Głównemu Zarządowi Obozów i Kolonii Poprawczych NKWD, a od marca 1946 r. MWD ZSRR, na przymusowych zesłaniach i deportacji w ZSRR;

- w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski na mocy skazania w latach 1944 -1956, na podstawie przepisów wydanych przez władze polskie, przez sądy powszechne, wojskowe i specjalne albo w latach 1944-1956 bez wyroku - za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość.

Jak można zauważyć, powyższe represje dotyczą okresu wojennego, a powojennego i mającego miejsce na terytorium Polski wyłącznie w ściśle określonym przedziale czasowym, obejmującym lata 1944 – 1956 r., czyli lata przypadające przed datą urodzenia skarżącego lub zaledwie rok po niej. Tymczasem skarżący we wniosku wszczynającym postępowanie datuje doznane przez siebie represje głównie na lata 80-te ubiegłego wieku, natomiast we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazuje na represje wobec jego rodziny, ale mające miejsce w latach 60-tych i 70-tych ubiegłego wieku.

Nadto okoliczności wskazywane przez skarżącego nie wskazują, aby jako dziecko został odebrany rodzicom w celu poddania eksterminacji lub w celu przymusowego wynarodowienia (art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach).

Podkreślić także należy odnośnie art. 4 ustawy, na co zwrócono uwagę w orzecznictwie, że przepis ten ma charakter szczególny i z tego powodu nie podlega wykładni rozszerzającej. NSA wskazał, że zawiera on wyraźne ograniczenie zarówno czasowe, jak i podmiotowo – przedmiotowe, bowiem pozostawia poza działaniem ustawy zarówno część osób represjonowanych, jak i część działań niewątpliwie mających charakter represji. W związku z tym niedopuszczalne jest dokonywanie jego wykładni funkcjonalnej, poszerzającej krąg osób czy zakres działań mogących być uznanymi za osoby represjonowane czy represje (vide wyrok NSA z dnia 8 kwietnia 2010 r., II OSK 633/09, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl, powoływanej dalej w skrócie jako CBOSA).

W związku z powyższym takiej rozszerzającej wykładni przepisu art. 4 ustawy nie można również zastosować w rozpoznawanym przypadku.

Z charakterystyki działań podejmowanych wobec skarżącego przez władze w latach 1980 – 1982 (przedstawionej w "Życiorysie") wynika, że był on kilkukrotnie przesłuchiwany, w trakcie przesłuchiwań był poddawany przemocy fizycznej oraz w październiku – listopadzie 1982 r. przebywał w Areszcie Śledczym. Skarżący dostrzega w tych represjach skutek własnego udziału w manifestacjach i strajkach skierowanych przeciwko ówczesnej władzy, a więc wiąże je z własnymi działaniami na rzecz odzyskania suwerenności i niepodległości przez Polskę. Trafnie jednak organy wskazały, że w ustawie o kombatantach nie przewidziano żadnych uprawnień kombatanckich związanych z represjami mającymi miejsce w latach 80-tych ubiegłego wieku. Ocena ta jest zgodna z prawem, oparta na prawidłowej interpretacji przepisów ustawy o kombatantach, a zatem nie budzi zastrzeżeń sądu.

Powyższe oznacza w sprawie niniejszej, że choć niewątpliwie stronie należy się współczucie z powodu doznanej w przeszłości krzywdy, to jednak z uwagi na brzmienie przepisów nie mogło ono skutkować ani na etapie administracyjnym, ani obecnie na etapie sądowym, przyznaniem uprawnień kombatanckich. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych jako organ administracji publicznej działa bowiem na podstawie przepisów prawa (art. 6 k.p.a.). Mając to kryterium na uwadze nie mógł uznać za represje uzasadniające przyznanie uprawnień kombatanckich okoliczności, które nie mogły zostać zakwalifikowane jako represje według ustawy kombatanckiej. Natomiast sąd, kontrolując działalność organów administracji publicznej wyłącznie po względem legalności (zgodności z prawem), a nie celowości czy słuszności – stwierdzając że organy prawidłowo odczytały brzmienie przepisów i prawidłowo zastosowały te przepisy wydając zaskarżoną decyzję - nie mógł jej wyeliminować z obrotu prawnego.

Reasumując za prawidłowe należy uznać twierdzenie organu, że skarżący nie wykazał okoliczności uzasadniających pozytywne rozpatrzenie wniosku. W tej sytuacji organ nie miał też obowiązku we własnym zakresie poszukiwać dowodów uzasadniających żądanie wniosku.

Brak jest również podstaw do uwzględnienia wniosku tylko i wyłącznie z uwagi na trudną sytuację materialną i zdrowotną skarżącego. Ustawa nie wskazuje, aby takie przesłanki były warunkiem przyznania uprawnień kombatanckich.

Na marginesie wskazać należy, że skarżący uzyskał od organu wyczerpujące wyjaśnienie w jaki sposób może ubiegać się o pomoc w związku z doznanymi represjami (w piśmie z dnia 8 listopada 2012 r.), jak również sam wskazał, że otrzymał pomoc państwową w kwocie 12.000 zł.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.