Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 2062/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2016-03-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 153, art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 1a pkt 20, art. 59 par. 1, par. 4, art. 18
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Wolna-Kubicka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Nikodem Sędzia WSA Dominik Mączyński po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 31 marca 2016 r. sprawy ze skargi [...] na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w [...] z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadzi postępowanie egzekucyjne na podstawie własnych tytułów wykonawczych :

- nr [...] z dnia [...] - tytuł obejmujący wynikające z deklaracji należności z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za [...],

- nr [...] z dnia [...] - tytuł obejmujący wynikające z decyzji nr [...] zobowiązania RS z tytułu odsetek za zwłokę od nieuregulowanych w terminie płatności zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych za miesiące [...],

- nr [...] z dnia [...] - tytuł obejmujący wynikające z decyzji nr [...] zobowiązania RS z tytułu odsetek za zwłokę od nieuregulowanych w terminie płatności zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych za miesiące [...].

Na podstawie pierwszego z wymienionych tytułów wykonawczych, organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia [...] nr [...] dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wynagrodzenie RS u dłużnika zajętej wierzytelności będącego pracodawcą - PW. Przedmiotowe zawiadomienie o zajęciu doręczono pracodawcy, jak również zobowiązanemu wraz z odpisem tytułu wykonawczego w dniu [...].

Na podstawie pozostałych tytułów wykonawczych organ egzekucyjny skierował zawiadomienie z dnia [...] nr [...] o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wynagrodzenie BS u dłużnika zajętej wierzytelności będącego pracodawcą - HC. Powyższe zawiadomienie doręczono pracodawcy w trybie art. 44 kpa, w dniu [...]. Odpis zawiadomienia wraz z odpisami tytułów wykonawczych, skierowano zaś do RS i doręczono w dniu [...].

W toku postępowania egzekucyjnego, organ egzekucyjny skierował do A zawiadomienie z dnia [...] nr [...] o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem. Powyższe zawiadomienie doręczono bankowi w dniu [...]. Odpis zawiadomienia skierowano natomiast do BS i doręczono w dniu [...].

W dniu [...] do Urzędu Skarbowego wpłynęło pismo BS, stanowiące zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. BS zarzuciła przedawnienie obowiązku wynikającego z w/w tytułów wykonawczych nr [...], wydanie tytułu wykonawczego pomimo nieistnienia obowiązku oraz brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia. W uzasadnieniu pisma przytoczyła m.in. fragment wyroku WSA w Białymstoku I SA/BK 199/06, z którego wynika, że aby bieg terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego uległ przerwaniu, zarówno zastosowanie środka egzekucyjnego, jak i zawiadomienie o tym podatnika, muszą nastąpić przed upływem terminu przedawnienia. Podniosła, że o fakcie prowadzenia postępowania egzekucyjnego dowiedziała się dopiero w dniu [...] z zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego z dnia [...]. Wobec tego egzekwowane roszczenia się przedawniły, gdyż tytuły wykonawcze zostały wystawione w [...], tj. po upływie terminu przedawnienia zobowiązań. Wskazała również, że tytuł wykonawczy został wystawiony niezasadnie, gdyż zgodnie z oświadczeniem jej męża z dnia [...], nie jest ona obowiązana z tytułu jego zaległości podatkowych. Podniosła, że egzekucja została wszczęta bez wymaganego prawem uprzedniego doręczenia upomnienia. Do pisma załączyła kopię potwierdzenia złożenia w Urzędzie w dniu [...] korekt zeznań rocznych PIT-36 za lata [...] oraz oświadczenia RS, stanowiącego wyjaśnienie do złożenia w/w korekt, w którym podatnik poinformował, iż rezygnuje z preferencyjnego, wspólnego z żoną rozliczenia i z tego powodu składa korekty.

Pismem z dnia [...], w związku z wezwaniem organu egzekucyjnego z dnia [...], BS zmieniła zakres żądania i wniosła o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 upea.

Postanowieniem z dnia [...] nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego odmówił umorzenia przedmiotowego postępowania egzekucyjnego. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie, organ egzekucyjny wskazał, że należności egzekwowane na podstawie w/w tytułów wykonawczych nie uległy przedawnieniu. Przedmiotowe postanowienie organu egzekucyjnego, zostało w wyniku złożonego przez stronę zażalenia uchylone w całości postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...], nr [...], a sprawa przekazana została organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia.

W wyniku ponownego rozpatrzenia wniosku BS o umorzenie postępowania egzekucyjnego, Naczelnik Urzędu Skarbowego w dniu [...] wydał postanowienie nr [...] odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych nr [...]. Na powyższe postanowienie BS wniosła zażalenie do Dyrektora Izby Skarbowej. Postanowieniem z dnia [...] nr [...] organ odwoławczy utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.

Na skutek wniesienia przez BS skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, wyrokiem z dnia [...] sygn. akt [...] powyższe postanowienia organów pierwszej i drugiej instancji zostały uchylone. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że skarżąca BS na gruncie rozpatrywanej sprawy nie posiadała statusu zobowiązanej w rozumieniu art. 1 a pkt 20 upea.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, w dniu [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego wydał:

postanowienie nr [...], w drodze którego odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie własnego tytułu wykonawczego nr [...],

postanowienie nr [...], w drodze którego odmówił wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...] z uwagi na wniesienie żądania przez osobę niebędącą stroną postępowania.

W/w postanowienia zostały doręczone pełnomocnikowi BS w dniu [...]. Pismami z dnia [...] BS wniosła zażalenia na powyższe postanowienia organu egzekucyjnego.

W dniu [...] Dyrektor Izby Skarbowej wydał postanowienie nr [...], w drodze którego uchylił w całości postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego nr [...] i umorzył w całości wszczęte wnioskiem BS z dnia [...] (uzupełnionym w dniu [...]) postępowanie pierwszej instancji w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...]. Organ odwoławczy stwierdził, że brak jest podstaw prawnych do merytorycznego rozpoznania w/w wniosku. Skarga na to postanowienie została rozpoznana w sprawie [...].

Postanowieniem z dnia [...] nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] nr [...].

BS zaskarżyła w/w postanowienie organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej na podstawie art. 145 § 1 pkt 1a i pkt c oraz uchylenie w całości poprzedzającego go postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego na podstawie art. 135 P.p.s.a., o zasądzenie od organu na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw zgodnie z art. 200 P.p.s.a. lub na podstawie art. 201 § 1 P.p.s.a. Skarżąca wniosła również o dokonanie przez organ autokontroli na podstawie art. 54 § 3 P.p.s.a. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła:

I. naruszenie prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

- art. 6, art. 7 oraz art. 77 kpa poprzez działanie przez organ z naruszeniem zasady działania na podstawie przepisów prawa, z naruszeniem obowiązku podejmowania przez organ również z urzędu czynności mając na względzie interes obywateli;

- art. 7 kpa wyrażającego zasadę prawdy obiektywnej poprzez pominięcie przy wydaniu decyzji zastrzeżeń i wyjaśnień składanych przez skarżącą w toku postępowania, gdyż w uzasadnieniu postanowienia brak jest pełnego odniesienia się do zarzutów zgłoszonych przez skarżącą, co miało istotny wpływ na treść postanowienia, gdyż nie zostały one uwzględnione;

- art. 28 kpa w zw. z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez jego niezastosowanie i błędne ustalenie, że skarżąca nie jest stroną postępowania;

- naruszenie prawa procesowego tj. art. 138 § 2 kpa w zw. z art. 144 kpa poprzez ustalenie, że organ I instancji prawidłowo ustalił stan faktyczny, mając na uwadze wskazania organu II instancji, co miało istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia i skutkowało wydaniem ponownie błędnej decyzji;

- naruszenie prawa procesowego tj. art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 144 kpa poprzez utrzymanie w mocy postanowienia organu I instancji;

- naruszenie prawa procesowego tj. art. 138 § 1 pkt 2 kpa w zw. z art. 144 kpa poprzez jego niezastosowanie;

- art. 59 § 1 upea, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i odmowę umorzenia postępowania egzekucyjnego, pomimo, że zostały spełnione przesłanki, od których zależy umorzenie postępowania;

II. błąd w ustaleniach faktycznych, co miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, gdyż uniemożliwiło wydanie prawidłowego orzeczenia merytorycznego.

W uzasadnieniu skargi podniosła, że doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, które skutkowało naruszeniem przepisów postępowania, gdyż organ II instancji utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji, mimo iż w sprawie zostały spełnione przesłanki od ktorych zalezy umorzenie postepowania egzekucyjnego. Zatem organ II instancji miał podstawy do zmiany zaskarżonego postanowienia i umorzenia postępowania.

Skarżąca podniosła, że wprawdzie organ słusznie stwierdził, że nie posiada ona w przedmiotowej sprawie statusu osoby zobowiązanej w rozumieniu ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (na co wskazano też w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, sygn. akt [...] z dnia [...]), niemniej błędnie wskazał, iż brak jest podstaw prawnych do wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych [...] z uwagi na to, że - zdaniem organu - skarżąca nie posiada przymiotu strony i nie jest legitymowana do żądania wszczęcia postępowania w przedmiotowej sprawie. Odwołując się do treści art. 28 kpa, skarżąca wskazała, że strona która żąda wszczęcia postępowania dotyczącego jej interesu prawnego lub obowiązku innych podmiotów uzyskuje w ten sposób status strony postępowania administracyjnego.

Dyrektor Izby Skarbowej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Kontroli sądowej w niniejszej sprawie poddane zostało postanowienie którym Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego, w drodze którego Naczelnik odmówił wszczęcia postępowania z wniosku BS w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...] obejmujących zobowiązania RS z tytułu odsetek za zwłokę od nieuregulowanych w terminie płatności zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych za miesiące [...], z uwagi na wniesienie żądania przez osobę niebędącą stroną postępowania.

W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej wnioskodawczyni BS nie jest zobowiązaną w rozumieniu art. 1a pkt 20 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 z późn. zm.). dalej u.p.e.a.

Z takim poglądem należy się zgodzić. O możności bycia zobowiązanym rozstrzygają bowiem przepisy materialnego prawa administracyjnego. W tym miejscu należy wskazać, że postępowanie egzekucyjne toczyło się na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...] obejmujących jedynie zobowiązania RS z tytułu odsetek za zwłokę od nieuregulowanych w terminie płatności zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych. Zgodnie z zawartą w art. 1a pkt 20 u.p.e.a definicją, ilekroć w ustawie jest mowa o zobowiązanym rozumie się przez to osobę prawną albo jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej albo osobę fizyczną, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym lub obowiązku o charakterze niepieniężnym (...)". Jak wynika z powyższego, zobowiązanym jest generalnie podmiot uchylający się od terminowego wykonania obowiązku. W rozpoznawanej sprawie skarżąca BS nie jest razem ze swoim mężem zobowiązaną. Przesądził o tym Sąd w wyroku z dnia [...] w sprawie [...], w którym to wyroku Sąd wyraźnie stwierdził, że egzekucja, w ramach której złożony został przez skarżącą wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie przedmiotowych tytułów wykonawczych zmierzała do przymusowej realizacji zobowiązania z tytułu odsetek za zwłokę od zaległości podatkowej z tytułu zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych określonych decyzją z dnia [...] , które ciążyło wyłącznie na małżonku skarżącej – RS. Zatem to małżonek skarżącej był zobowiązanym w rozumieniu art. 1a) pkt 20 u.p.e.a. I dalej Sąd wskazał, że stosownie do art. 29 § 1 O.p. w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim odpowiedzialność za zobowiązania, o której mowa w art. 26 O.p., obejmuje majątek odrębny podatnika oraz majątek wspólny podatnika i jego małżonka. Z mocy prawa powstaje zatem odpowiedzialność małżonka podatnika za dług podatnika, ograniczona jednak do majątku wspólnego małżonków. Małżonek ten, co nie budzi wątpliwości, nie staje się jednak z mocy tego przepisu odpowiedzialnym za zobowiązanie podatkowe czy zobowiązanie z tytułu odsetek za zwłokę od zaległości podatkowej. Nie jest on więc zobowiązanym w rozumieniu art. 1a) pkt 20 u.p.e.a.

Skoro więc skarżąca nie posiada statusu zobowiązanej to, wbrew twierdzeniu jej pełnomocnika, nie posiada też legitymacji do żądania wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie wystawionych tytułów wykonawczych obejmujących jedynie zobowiązania jej małżonka. Takie stanowisko jest zgodne z oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w cytowanym wyroku Sądu z dnia [...] w sprawie o sygn. akt [...], którą to oceną zgodnie z art. 153 p.p.s.a. zarówno organy jak i Sąd orzekający w niniejszej sprawie są związani. W cyt. wyroku Sąd zawarł szczegółowe wyjaśnienia w tym przedmiocie właśnie w zakresie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych [...] obejmujących zobowiązania RS z tytułu odsetek za zwłokę od nieuregulowanych w terminie płatności zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych za miesiące [...].

Z przepisu art. 59 § 4. u.p.e.a. wynika, że prawo do wniesienia zażalenia na postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego przysługuje wyłącznie wierzycielowi i zobowiązanemu, nie przysługuje natomiast innym podmiotom (R. Hauser, Z. Leoński, Komentarz do ustawy o postępowaniu..., s. 101 oraz wyrok NSA z dnia 14 października 1998 r., IV SA 2015/96, LEX nr 45147). Zgodnie zaś z art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. gdy żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Wobec tego, że skarżąca BS, jak wyżej wykazano, nie jest zobowiązaną , nie jest też wierzycielem, słusznie organy uznały, że brak było podstaw prawnych do wszczęcia postępowania z wniosku BS o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych [...] .

Nietrafny jest również zarzut naruszenia art. 59 § 1 u.p.e.a. Należy wskazać, że organ I instancji nie odmówił, jak wskazano to w skardze umorzenia postępowania egzekucyjnego ale wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że w postanowieniu wydanym w trybie art. 61a § 1 kpa organ nie może formułować wniosków i ocen dotyczących meritum żądania. Instytucja odmowy wszczęcia postępowania kończy się bowiem aktem formalnym, a nie merytorycznym (wyrok WSA w Krakowie z 22 lutego 2012 r., sygn. akt II SA/Kr 1356/11. LEX nr 1138530, wyrok WSA w Olsztynie z 13 grudnia 2011 r., sygn. akt II SA/01 893/11. LEX nr 1094438).

W ocenie Sądu nie zasługują również na uwzględnienie pozostałe zarzuty skargi.

W świetle powyższego, stanowisko organów w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania, jest prawidłowe.

Mając zatem na uwadze, iż w związku z zaskarżonym postanowieniem nie doszło do naruszenia prawa, skarga podlegała oddaleniu na podstawie z art. 151 p.p.s.a.