Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 1649/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2015-09-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2 i ust. 3,a rt. 30
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 8, art. 77, art 107 par. 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 10 września 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz M. Geremek Sędziowie WSA Walentyna Długaszewska ( spr.) WSA Marek Sachajko Protokolant: st. sekr. sąd. Katarzyna Skrocka – Nerka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 września 2015 roku przy udziale sprawy ze skargi D. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ... z dnia ... w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek za zwłokę naliczonych od składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek I. uchyla zaskarżoną decyzję w części odmawiającej umorzenia odsetek za zwłokę naliczonych od składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek, II. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ... złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją ... Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. została przeniesiona na D. odpowiedzialność za zobowiązania płatnika składek, to jest jej męża, A., zmarłego ... w łącznej kwocie ... zł do wartości ustalonego w inwentarzu stanu czynnego spadku. Po wszczęciu egzekucji, D. wnioskiem z dnia .... 2013 r. zwróciła się do ZUS II Oddział w ... o umorzenie zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy wraz z odsetkami w łącznej kwocie ....

Zakład Ubezpieczeń Społecznych w wyniku rozpatrzenia powyższego wniosku wydał w dniu ... 2013 r. dwie decyzje:

- decyzję nr ..., odmawiającą umorzenia należności:...

oraz

- decyzję nr 62/2013, na podstawie art. 105 § 1 kpa w zw. z art. 123 oraz art. 30 u.s.u.s. o umorzeniu postępowania o umorzenie składek, finansowanych przez osoby ubezpieczone, niebędące płatnikami składek na: ...

Na skutek wniosków strony o ponowne rozpatrzenie obu spraw, Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia ... umorzył postępowanie w sprawie o ponowne rozpatrzenie sprawy, w której została wydana decyzja nr ..., zaś decyzją nr .... utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr ....

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem wydanym w dniu 18 lutego 2014 r. w sprawie o sygn. akt III SA/Po 1216/13 uchylił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ..., zaś wyrokiem wydanym w sprawie o sygn. akt III SA/Po 1215/13 uchylił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ....

Kontrola Sądu w przedmiotowej sprawie dotyczy decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... utrzymującej w mocy decyzję z dnia 25 lipca 2014r. nr ... r., wydaną w wyniku ponownego rozpoznania sprawy, zakończonej ww. decyzją nr ... , uchyloną przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem wydanym w dniu 18 lutego 2014 r. w sprawie o sygn. akt III SA/Po 1215/13.

Jak wyjaśnił Sąd w powołanym wyżej wyroku, w odniesieniu do przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. zakład stwierdził, że nie została ona spełniona, ponieważ na skarżącą została przeniesiona odpowiedzialność za zobowiązania jej zmarłego męża. Powyższe oznacza, że okoliczności wymienione w tym przepisie organ odniósł do osoby zobowiązanego, który zmarł. Tymczasem, w ocenie Sądu, z uwagi na przeniesienie odpowiedzialności z tytułu zaległych składek na skarżącą, powyższa przesłanka powinna zostać rozważona w odniesieniu do sytuacji skarżącej, która aktualnie jest zobowiązaną na podstawie decyzji o odpowiedzialności spadkobiercy. Skarżąca wskazywała w ramach tej przesłanki na zaprzestanie prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej, co organ uznał za udowodnione, jak również na brak majątku, z którego można egzekwować należności, co z kolei zostało potwierdzone przez organ egzekucyjny, który stwierdził bezskuteczność egzekucji, z uwagi na brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. W tej sytuacji bezpodstawne jest stwierdzenie przez organ braku zaistnienia powyższej przesłanki. Z kolei w odniesieniu do przesłanek z art. 28 ust. 3 pkt 5 i pkt 6 u.s.u.s. organ nie stwierdził ich zaistnienia, wskazując, że wprawdzie brak majątku, z którego można egzekwować należności, jednakże nie ma on charakteru trwałego. Zdaniem Sądu, takie stwierdzenie jest, nieuzasadnione w okolicznościach niniejszej sprawy, ustalonych i przyjętych przez sam organ, zważywszy, że decyzja o przeniesieniu odpowiedzialności na skarżącą została wydana ... 2003 r., tytuły wykonawcze zostały wystawione wobec skarżącej w 2005 r. i do chwili orzekania przez organ nie została wyegzekwowana żadna należność, a przy tym postanowieniem z dnia ... 2012 r. organ egzekucyjny umorzył postępowanie egzekucyjne, z uwagi na bezskuteczność zastosowanych środków egzekucyjnych. Od momentu przeniesienia odpowiedzialności na skarżącą upłynęło więc ponad 10 lat i prowadzone w tym czasie postępowanie egzekucyjne – przez okres 7 lat, nie doprowadziło do wyegzekwowania jakichkolwiek środków. W tej sytuacji nie sposób zaakceptować stanowiska organu, że okoliczność braku majątku, z którego można by egzekwować należności, nie ma charakteru trwałego, zwłaszcza wziąwszy także pod uwagę podnoszone przez skarżącą i niekwestionowane przez organ okoliczności pogarszającej się sytuacji materialnej i zdrowotnej skarżącej. Dokonując oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia w odniesieniu do przesłanek z § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia, Sąd wskazał, że nie budzi wątpliwości, w świetle materiału sprawy, przyjęcie przez organ, że w niniejszej sprawie nie zaistniała przesłanka umorzenia należności wynikająca z § 3 ust. 1 pkt 2 ww. rozporządzenia, ponieważ skarżąca nie powoływała się na okoliczności wskazane w tym przepisie. Nie do zaakceptowania, w ocenie Sądu, jest natomiast analiza okoliczności sprawy i ich ocena dokonane przez organ z punktu widzenia przesłanek umorzenia wynikających z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 ww. rozporządzenia, tj. dotyczących wykazania przez zobowiązaną, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić dochodzonych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanej. Sąd zwrócił uwagę, że Zakład, nie stwierdzając przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 ww. rozporządzenia, uznał za udowodnioną okoliczność, że skarżąca choruje przewlekle, jednocześnie jednak stwierdził, że choroba nie uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia i osiągania dochodów. Organ nie rozważył przy tym zupełnie, czy w okolicznościach niniejszej sprawy, a w szczególności w świetle podnoszonej przez skarżącą okoliczności pogarszającego się stanu zdrowia, potwierdzonej dokumentacją medyczną, istnieje realna szansa podjęcia przez skarżącą zatrudnienia. Powyższe, zdaniem Sądu, oznacza, że organ nie zbadał w sposób rzetelny i prawidłowy przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 3 ww. rozporządzenia. Natomiast w odniesieniu do przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia skarżąca zarówno we wniosku o umorzenie należności, jak i we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy powoływała się na swój postępujący wiek, pogarszający się stan zdrowia (szereg dolegliwości chorobowych) oraz brak zatrudnienia i związany z tym brak własnych dochodów, które umożliwiłyby spłatę zaległości. Okoliczności tych, powołanych i udokumentowanych przez skarżącą, organ rentowy w istocie nie kwestionował. Ustalił, że skarżąca (aktualnie w wieku 56 lat) po zakończeniu prowadzonej do 2008 r. działalności gospodarczej pozostaje bez zatrudnienia i jest na utrzymaniu córki, z którą jednak nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego. Organ nie wskazał jednak, jakie w tej sytuacji dostrzega realne możliwości płatnicze skarżącej w odniesieniu do należności, o których umorzenie skarżąca się ubiegała, przy braku jej osobistych dochodów, postępującym wieku i pogarszającym się stanie zdrowia. Biorąc pod uwagę, że od 2008 r., po zakończeniu prowadzonej działalności gospodarczej, która w okresie poprzedzającym jej zakończenie przynosiła straty, skarżąca pozostaje bez zatrudnienia, w tym od ....2010 r. bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych i bez żadnych świadczeń innego rodzaju oraz boryka się z problemami zdrowotnymi, twierdzenie organu o szansie poprawy sytuacji materialnej skarżącej w aspekcie możliwości spłaty należności, jest niedostatecznie uzasadnione i zbyt arbitralne. Sam brak stwierdzonych przez właściwy organ przeciwwskazań zdrowotnych do podjęcia zatrudnienia oraz gotowość podjęcia pracy nie przekłada się automatycznie na realne szanse i możliwości podjęcia zatrudnienia, które winny być oceniane z uwzględnieniem indywidualnych uwarunkowań osobistych osoby zobowiązanej. W tym zakresie należy mieć w szczególności na uwadze problemy zdrowotne skarżącej i jej wiek, które niewątpliwie powodują ograniczenie możliwości podjęcia i wykonywania zatrudnienia, umożliwiającego uzyskanie środków na spłatę należności wobec ZUS. Niewystarczający na gruncie niniejszej sprawy jest także argument organu, że skarżąca nie korzysta z pomocy społecznej, skoro pozostaje ona na całkowitym utrzymaniu córki. Z kolei stwierdzenie o nieuznaniu za udowodnioną okoliczności, że skarżąca mieszka w mieszkaniu córki tylko dlatego, że jest tam zameldowana, jest również nietrafne, ponieważ z meldunkiem nie można utożsamiać praw do lokalu, w szczególności zaś prawa własności. Jeżeli natomiast w związku z powyższą okolicznością organ powziął wątpliwości, co do tego, czyją własnością jest mieszkanie, w którym mieszka skarżąca, powinien w tym zakresie przeprowadzić stosowne postępowanie wyjaśniające, zamiast opierać się jedynie na przypuszczeniach. Sąd wskazał również na to, że organ sam przyznał, że instytucja umorzenia należności jest przewidziana dla sytuacji, gdy ze względu na wiek lub stan zdrowia dłużnik nawet potencjalnie nie ma szans na spłatę zadłużenia. Jednocześnie jednak, pomimo postępującego wieku skarżącej i jej problemów zdrowotnych oraz sytuacji materialnej, w której skarżąca nie uzyskuje własnych dochodów, organ nie stwierdził zaistnienia przesłanek z § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 ww. rozporządzenia, uznając, że spłata należności nie może stanowić zagrożenia dla zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych zobowiązanej, a przewlekła choroba nie uniemożliwia jej podjęcia zatrudnienia i osiągania dochodów. Takie stwierdzenie bez rozważenia wszystkich istotnych okoliczności w zakresie sytuacji osobistej i materialnej skarżącej, w zakresie wyżej wskazanym, stanowi naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 ww. rozporządzenia. Sąd zwrócił uwagę także, że jakkolwiek okoliczności przemawiające za umorzeniem należności zasadniczo powinna wykazać osoba ubiegająca się o zastosowanie tej ulgi w spłacie zobowiązań publicznoprawnych, jednakże nie zwalnia to organu administracji z obowiązku wszechstronnego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego sprawy. W niniejszej sprawie zresztą materiał dowodowy sprawy był, zdaniem Sądu, wystarczający do ustalenia rzeczywistej sytuacji osobistej i materialnej skarżącej, a tym samym oceny zaistnienia przesłanek umorzenia. W razie ewentualnej potrzeby organ mógł natomiast zwrócić się do strony o dodatkowe uzupełnienie wniosku czy dokumentacji. Podkreślił, że, jak wykazano powyżej, decyzja w przedmiocie umorzenia jest decyzją uznaniową, co oznacza, że także w przypadku stwierdzenia zaistnienia przesłanek umorzenia organ może, lecz nie musi umorzyć zaległości. W takiej jednak sytuacji, jak już zasygnalizowano w powyższej części rozważań, odmowa umorzenia należności musi być należycie uzasadniona. Nie wystarczy zatem powołanie się na uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia i ogólnie pojęty interes społeczny wszystkich ubezpieczonych oraz obowiązek egzekwowania przez ZUS należności publicznoprawnych. W tej sytuacji konieczne jest zestawienie indywidualnego interesu ubezpieczonego domagającego się umorzenia należności oraz interesu publicznego i wykazania w konkretnej sytuacji zaistniałej w rozpoznawanej sprawie prymatu tego drugiego interesu w stopniu uzasadniającym odstąpienie od zastosowania ulgi wobec osoby spełniającej przesłanki umorzenia, a więc znajdującej się w wyjątkowo trudnej sytuacji życiowej. Zarówno poczynione przez organ ustalenia faktyczne, jak i ich ocena z punktu widzenia przesłanek umorzenia, jak również motywy rozstrzygnięcia, co do zastosowania bądź odmowy zastosowania ulgi w postaci umorzenia należności winny przy tym znaleźć pełny wyraz z uzasadnieniu decyzji. W ocenie Sądu, w sprawie nie zostały wyczerpująco przeanalizowane istotne okoliczności z punktu widzenia przesłanek umorzenia określonych w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 ww. rozporządzenia. Powyższe stanowi naruszenie art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy i oznacza, że odmowa umorzenia wnioskowanych należności była, co najmniej przedwczesna. We wskazaniach do dalszego postępowania, Sąd zobowiązał organ do uwzględnienia wskazań Sądu wynikających z powyższych rozważań oraz dokonania ponownego zbadania przesłanek umorzenia.

W wyniku ponownie przeprowadzonego postępowania Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją nr ... wydaną w dniu ... 2014 r. umorzył należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika na: ...

oraz odmówił umorzenia odsetek za zwłokę naliczonych od składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek od : ...

Organ ustalił, na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, że D. jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy, bez prawa do zasiłku. W 2012 r. nie osiągała żadnych dochodów i nie osiąga ich do dnia złożenia wniosku o umorzenie. Nie posiada żadnych własnych środków do życia, wartościowych ruchomości oraz nieruchomości. Mieszka u córki, która pokrywa koszty mieszkania oraz wszystkie bieżące wydatki. Leczy się na przewlekłe choroby i przebywała na leczeniu szpitalnym oraz sanatoryjnym. Została skierowana na rehabilitacje leczniczą w ramach prewencji ZUS w okresie ... r. oraz przyznano jej świadczenie rehabilitacyjne. Aktualnie nie posiada orzeczenia o niezdolności do pracy lub ustalonego stopnia niepełnosprawności. Na podstawie informacji Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. ustalono, że nie złożyła zeznań podatkowych za lata 2011 i 2012. Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. postanowieniem z dnia ... 2012 r. stwierdził, że D. nie posiada majątku, z którego można prowadzić egzekucję i umorzył prowadzone przeciwko niej postępowanie egzekucyjne. Jednocześnie przez okres 12 miesięcy od wydania ww. postanowienia nie ustalono majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Obecnie korzysta z pomocy społecznej z Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w K. w postaci zasiłku okresowego z tytułu bezrobocia, zasiłków celowych. Jak ocenił organ, stan braku majątku podlegającego egzekucji ma charakter trwały. Wskazane wyżej okoliczności , w ocenie organu, wskazują , że w sprawie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności określona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., co spowodowało umorzenie należności z tulu składek w części finansowanej przez płatnika składek. Jednocześnie, organ odmówił umorzenia odsetek za zwłokę naliczonych od ww. składek. Za odmową umorzenia, w ocenie Zakładu, przemawia ważny interes społeczny. W interesie ogólnospołecznym jest, aby obciążające zobowiązaną należności z tytułu składek w części pobranej z wynagrodzenia zatrudnionym pracownikom zostały uregulowane, łącznie z naliczonymi od nich odsetkami

W wyniku złożonego przez D. wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją nr ... r., wydaną w dniu ... 2014 r., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że nie kwestionuje tego, że w stosunku do należności z tytułu odsetek za zwłokę naliczonych od składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek zachodzi aktualnie całkowita nieściągalność w myśl art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. i mogą być również umorzone na podstawie przepisów tej ustawy. Jednak w ocenie organu, pomimo wystąpienia przesłanki całkowitej nieściągalności ważny interes społeczny przemawia za odmową umorzenia ww. odsetek. Organ ponowie wskazał, że w interesie ogólnospołecznym jest, aby należności obciążające zobowiązaną z tytułu składek w części pobranej z wynagrodzenia zatrudnionym pracownikom zostały uregulowane łącznie z naliczonymi od nich odsetkami, co zapewniłoby wypłatę stosownych świadczeń byłym pracownikom, za których nie zostały dotychczas opłacone należności z tytułu składek

W ocenie organu, mimo, że aktualnie zobowiązana nie ma możliwości uregulowania ww. składek, jak również Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ma możliwości ich wyegzekwowania, to jednak należy przyjąć, że przed upływem okresu ich przedawnienia nastąpi zmiana aktualnego stanu faktycznego, pozwalająca na uregulowanie lub wyegzekwowanie tych składek, łącznie z naliczonymi od nich odsetkami.

W skardze na powyższą decyzję D. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji nr .... oraz poprzedzającej ją decyzji nr ... r. w części dotyczącej odmowy umorzenia odsetek za zwłokę naliczonych od składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, zarzucając naruszenie art. 28 ust. 1 w zw. z art. 28 ust. 2 i 3 pkt 3,5 i 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art.28 pkt 3a i b ustawy w zw. z §3 ust.1 pkt 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarski , Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ( Dz.U.03.141.1365) poprzez ich błędne zastosowanie i w konsekwencji uznanie, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki do umorzenia odsetek za zwłokę naliczonych od składek.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli w niniejszym postępowaniu jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... 2014 r. nr ... , którą organ utrzymał w mocy decyzję z dnia ... 2014r. nr ... o umorzeniu należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika na: ...

oraz odmowie umorzenia odsetek za zwłokę naliczonych od składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek od : ...

Skarżąca kwestionuje zaskarżoną decyzję w części dotyczącej odmowy umorzenia ww. odsetek za zwłokę naliczonych od składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., ocena prawna i wskazania, co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba, że przepisy uległy zmianie. Przez pojęcie "ocena prawna" rozumie się wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku w związku z rozpoznawaną sprawą (W. Siedlecki w: D. Dobrzański i inni: Komentarz..., s. 637 ). Ocena prawna dotyczy dotychczasowego postępowania. Natomiast wskazania, co do dalszego postępowania, zawarte w uzasadnieniu wyroku, określają sposób postępowania organów w przyszłości - przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Między oceną prawną a wskazaniami, co do dalszego postępowania zachodzi ścisły związek. Wskazania stanowią konsekwencję oceny prawnej, zwłaszcza (chociaż nie wyłącznie) oceny przebiegu postępowania przed organami administracyjnymi i rezultatu tego postępowania w postaci materiału procesowego zebranego w sprawie (T. Woś, H. Knysiak - Molczyk, M. Romańska - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, teza 21 do art. 153). Organ administracji zobowiązany jest wobec tego do bezwzględnego zastosowania się przy ponownym rozpoznaniu sprawy do oceny prawnej i wskazań zawartych w uzasadnieniu wyroku. Uchybienie temu obowiązkowi narusza zasadę związania organu na podstawie art. 153 P.p.s.a. i oznacza wadliwość podjętego aktu lub czynności, uzasadniającą konieczność ich wyeliminowania z obrotu prawnego (zob. np. wyrok NSA z 21 października 1999 r., sygn. akt IV SA 1681/97, LEX nr 47848 ).

W związku z powyższym w niniejszej sprawie organ był zobowiązany do zastosowania się do wskazań i oceny prawnej wyrażonej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu we wskazanym wyżej wyroku z dnia 18 lutego 2014 r. wydanym w sprawie o sygn. akt III SA/Po 1215/13.

W wyroku tym Sąd wskazał, m.in., że od momentu przeniesienia odpowiedzialności na skarżącą upłynęło ponad 10 lat i prowadzone w tym czasie postępowanie egzekucyjne – przez okres 7 lat, nie doprowadziło do wyegzekwowania jakichkolwiek środków. W tej sytuacji nie sposób zaakceptować stanowiska organu, że okoliczność braku majątku, z którego można by egzekwować należności, nie ma charakteru trwałego, zwłaszcza wziąwszy także pod uwagę podnoszone przez skarżącą i niekwestionowane przez organ okoliczności pogarszającej się sytuacji materialnej i zdrowotnej skarżącej. W ocenie Sądu, organ nie rozważył przy tym zupełnie, czy w okolicznościach niniejszej sprawy, a w szczególności w świetle podnoszonej przez skarżącą okoliczności pogarszającego się stanu zdrowia, potwierdzonej dokumentacją medyczną, istnieje realna szansa podjęcia przez skarżącą zatrudnienia. Organ nie wskazał, jakie w tej sytuacji dostrzega realne możliwości płatnicze skarżącej w odniesieniu do należności, o których umorzenie skarżąca się ubiegała, przy braku jej osobistych dochodów, postępującym wieku i pogarszającym się stanie zdrowia. Biorąc pod uwagę, że od 2008 r., po zakończeniu prowadzonej działalności gospodarczej, która w okresie poprzedzającym jej zakończenie przynosiła straty, skarżąca pozostaje bez zatrudnienia, w tym od ....2010 r. bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych i bez żadnych świadczeń innego rodzaju oraz boryka się z problemami zdrowotnymi, twierdzenie organu o szansie poprawy sytuacji materialnej skarżącej w aspekcie możliwości spłaty należności, jest niedostatecznie uzasadnione i zbyt arbitralne. Sam brak stwierdzonych przez właściwy organ przeciwwskazań zdrowotnych do podjęcia zatrudnienia oraz gotowość podjęcia pracy nie przekłada się automatycznie na realne szanse i możliwości podjęcia zatrudnienia, które winny być oceniane z uwzględnieniem indywidualnych uwarunkowań osobistych osoby zobowiązanej. W tym zakresie należy mieć w szczególności na uwadze problemy zdrowotne skarżącej i jej wiek, które niewątpliwie powodują ograniczenie możliwości podjęcia i wykonywania zatrudnienia, umożliwiającego uzyskanie środków na spłatę należności wobec ZUS. Sąd wyjaśnił również , że odmowa umorzenia należności musi być należycie uzasadniona i nie wystarczy powołanie się na uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia i ogólnie pojęty interes społeczny wszystkich ubezpieczonych oraz obowiązek egzekwowania przez ZUS należności publicznoprawnych.

Zdaniem Sądu, w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, organ nie zastosował się do oceny i wskazań Sądu, zawartych w ww. wyroku, w związku z czym zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja z dnia ... 2014 r. nie odpowiadają prawu.

Zgodnie z art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1442 ze zm.), zwanej dalej u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4).

Stosownie do art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W przedmiotowej sprawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie kwestionuje , że w stosunku do należności objętych wnioskiem skarżącej o umorzenie, w tym należności z tytułu odsetek za zwłokę naliczonych od składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, zachodzi aktualnie całkowita nieściągalność, o której stanowi ww. art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. postanowieniem z dnia 26 marca 2012 r. stwierdził, że D. nie posiada majątku, z którego można prowadzić egzekucję i umorzył prowadzone przeciwko niej postępowanie egzekucyjne. Jednocześnie przez okres 12 miesięcy od wydania ww. postanowienia nie ustalono majątku, z którego można prowadzić egzekucję

W tym miejscu należy zauważyć, że organ prawidłowo przyjął, że wyjątek określony w art. 30 u.s.u.s , który stanowi, że do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i 29, odnosi się wyłacznie do składek i jako taki musi być interpretowany w sposób ścisły. Zawarte w tym przepisie pojęcie składki nie jest tożsame z pojęciem należności z tytułu składek, które jest pojęciem szerszym i zgodnie z art. 24 ust 2 u.s.u.s. obejmuje również odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia oraz dodatkową opłatę.

Ponadto, w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy organ ustalił również, że D. jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy, bez prawa do zasiłku. W 2012 r. nie osiągała żadnych dochodów i nie osiąga ich do dnia złożenia wniosku o umorzenie. Nie posiada żadnych własnych środków do życia, wartościowych ruchomości oraz nieruchomości. Mieszka u córki, która pokrywa koszty mieszkania oraz wszystkie bieżące wydatki. Leczy się na przewlekłe choroby i przebywała na leczeniu szpitalnym oraz sanatoryjnym. Została skierowana na rehabilitację leczniczą w ramach prewencji ZUS w okresie od ...2008 r. do ...2008 r. oraz przyznano jej świadczenie rehabilitacyjne. Aktualnie nie posiada orzeczenia o niezdolności do pracy lub ustalonego stopnia niepełnosprawności. Na podstawie informacji Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. ustalono, że nie złożyła zeznań podatkowych za lata 2011 i 2012. Obecnie korzysta z pomocy społecznej z Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w K. w postaci zasiłku okresowego z tytułu bezrobocia, zasiłków celowych. Jak ocenił organ, stan braku majątku podlegającego egzekucji ma charakter trwały. Skarżąca nie ma możliwości uregulowania tych należności, jak również Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ma możliwości ich wyegzekwowania.

W świetle tak ustalonego stanu faktycznego, organ uznał jednakże, że z uwagi na szczególną ochronę prawną, jaką ustawodawca objął składki finansowane przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek i wyłączył możliwość ich umorzenia

( art. 30 u.s.u.s.), przyjmując, jak ocenił organ, domniemanie, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych będzie w stanie je wyegzekwować od osoby zobowiązanej przed upływem okresu przedawnienia, to, stosownie do powyższego, w przedmiotowej sprawie należało przyjąć, że przed upływem okresu przedawnienia nastąpi zmiana aktualnego stanu faktycznego, pozwalająca na uregulowanie lub wyegzekwowanie tych składek łącznie z odsetkami. Zatem, pomimo wystąpienia przesłanki całkowitej nieściągalności, ważny interes społeczny przemawia za odmową umorzenia ww. odsetek. Zdaniem organu, w interesie ogólnospołecznym jest, aby należności obciążające zobowiązaną z tytułu składek w części pobranej z wynagrodzenia zatrudnionym pracownikom zostały uregulowane łącznie z naliczonymi od nich odsetkami, co zapewniłoby wypłatę stosownych świadczeń byłym pracownikom, za których nie zostały dotychczas opłacone należności z tytułu składek.

Należy jednak zauważyć, że taka ocena organu, odwołującego się do interesu ogólnospołecznego, który uzasadnia obciążenie skarżącej należnościami, zawarta również w decyzji nr ... została zakwestionowana przez Sąd w ww. wyroku. Sąd wskazał bowiem, że nie wystarczy powołanie się na uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia i ogólnie pojęty interes społeczny wszystkich ubezpieczonych oraz obowiązek egzekwowania przez ZUS należności publicznoprawnych oraz że w tej sytuacji konieczne jest zestawienie indywidualnego interesu ubezpieczonego domagającego się umorzenia należności oraz interesu publicznego i wykazania w konkretnej sytuacji, zaistniałej w sprawie, prymatu tego drugiego interesu w stopniu uzasadniającym odstąpienie od zastosowania ulgi wobec osoby spełniającej przesłanki umorzenia, a więc znajdującej się w wyjątkowo trudnej sytuacji życiowej. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji zaś w żaden sposób nie wynika, w oparciu, o jakie okoliczności organ przyjął, że przed upływem okresu przedawnienia nastąpi zmiana aktualnego stanu faktycznego, pozwalająca na uregulowanie lub wyegzekwowanie należności. W szczególności, w sytuacji, w której sam organ ustalił, że stan braku majątku podlegającego egzekucji ma charakter trwały, a skarżąca nie ma możliwości uregulowania tych należności, jak również Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ma możliwości ich wyegzekwowania. Ustalone na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego okoliczności, wskazujące na rzeczywistą sytuację osobistą i materialną skarżącej, powinny być wzięte pod uwagę przez organ również przy ocenie możliwości uregulowania przez skarżącą zaległych odsetek. Niewątpliwie zaś w sytuacji, gdy strona wykaże, tak jak to ma miejsce w przedmiotowej sprawie, że istnieją ustawowe przesłanki umorzenia, aby uniknąć dowolności decyzji, organ musi wykazać przyczyny, dla których, mimo istnienia tych przesłanek, odmówił umorzenia, a w wywodach tych musi rozważyć zarówno ważny interes osoby zobowiązanej jak i interes publiczny. Każde rozstrzygnięcie organu, podjęte bez wnikliwej analizy obu wskazanych interesów będzie naruszać art. 7 k.p.a., na co wskazywał już Sąd w wyroku z dnia 18 lutego 2014 r.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika, aby organ w jakimkolwiek stopniu, dokonując oceny w zakresie przesłanek umorzenia odsetek za zwłokę naliczonych od składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek,, uwzględnił interes skarżącej.

Powyższe stanowi naruszenie art. 7, art. 8, art. 77 i art. 107 § 3 K.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni wskazania Sądu wynikające z powyższych rozważań, jak i z wyroku Sądu dnia 18 lutego 2014 r., w szczególności, dokona analizy istotnych okoliczności sprawy z punktu widzenia przesłanek umorzenia odsetek za zwłokę, na które powoływała się skarżąca, mając na uwadze zarówno ważny interes osoby zobowiązanej jak i interes publiczny.

Mając powyższe na uwadze, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c) w zw. z art. 135 i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2012 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ) oraz § 14 ust. 2 pkt 1 lit.c rozporządzenia z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu ( tekst. jedn. Dz. U. 2013, poz. 490 )