Postanowienie WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 132/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2009-06-10 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Podatek od towarów i usług
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 245 par. 1 i 3 w zw. z art. 246 par. 2 pkt. 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Apollo po rozpoznaniu w dniu 10 czerwca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "A." spółki z o.o. w Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii sprzeciwu od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych


UZASADNIENIE

W dniu [...] r. (data nadania w urzędzie pocztowym) "A." Spółka z o.o. z siedzibą w Z. (zwana dalej Spółką) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z dnia [...] nr [...].

Dnia [...] zostało wydane zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości [...] zł, które to wezwanie zostało doręczone spółce [...]. W odpowiedzi na wezwanie Spółka dnia [...] wystosowała wniosek o zwolnienie jej od kosztów sadowych.

Ponieważ wniosek ten nie usuwał wątpliwości co do stanu majątkowego Spółki, pismem z dnia [...] referendarz sądowy wezwał ją w trybie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 163, poz. 1270 ze zm.) do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o:

- przedłożenia odpisu lub kserokopii sprawozdania finansowego za [...] r. (tj. bilansu, rachunku zysków i strat oraz informacji dodatkowej);

- przedłożenia deklaracji VAT-7 składanych w ciągu ostatnich kilku miesięcy,

- przedłożenia raportu kasowego za ostatnie trzy miesiące,

- nadesłania zeznania podatkowego skarżącej za [...] r. lub zaświadczenia wystawionego przez Naczelnika właściwego Urzędu Skarbowego o wysokości osiągniętego dochodu lub wysokości poniesionej straty;

- udokumentowania np. za pomocą stosownych zaświadczeń przywołanego we wniosku faktu, iż składniki majątku skarżącej są obciążone hipoteką oraz że zostały zajęte i stanowią przedmiot licytacji;

- przedłożenia aktualnych, tj. wystawionych po dacie otrzymania wezwania odpisów z ksiąg wieczystych, prowadzonych dla nieruchomości posiadanych przez skarżącą, a zwłaszcza tych, na których posadowione są: [...] oraz [...] (dodatkowo zostało wskazane, że w tym przedmiocie należy wykazać na podstawie jakiego tytułu prawnego skarżąca korzysta z nieruchomości stanowiącej jej siedzibę);

- przedstawienia wyciągu bankowego obrazującego stan środków zgromadzanych na rachunkach bankowych spółki w okresie ostatnich trzech miesięcy w Banku [...] i w Banku [...] oraz przełożenia dokumentu potwierdzającego, że zajęcia tych rachunków bankowych są nadal aktualne, natomiast gdyby rachunki te były zlikwidowane – przełożenia stosownego zaświadczenia wystawionego przez bank lub kopii umowy z bankiem o zamknięciu rachunku;

- nadesłania odpisu lub kserokopii dokumentów wskazujących na stan zatrudnienia spółki (należało podać ilość osób, średnią miesięczną płacę oraz wielkość obłożenia na płace – ZUS), wynagrodzenia wspólników, jeżeli są zatrudnieni na umowę o pracę lub umowę zlecenia;

- przedłożenia odpisu lub kserokopii dokumentów obrazujących zaciągnięte kredyty bankowe i pożyczki od osób fizycznych oraz innych podmiotów, w związku z prowadzoną działalności gospodarczą (należało podać datę, kwotę odsetek i wysokość spłat).

W piśmie z dnia [...] Skarżąca zarzuciła, iż to działania urzędników skarbowych doprowadziły do sparaliżowania jej działalności gospodarczej i konieczności zwolnienia pracowników. W ciągu ostatnich [...] lat wydano wobec niej [...] decyzje i ostanowienia oraz tytuły wykonawcze. [...] sprawy skierowano do sądu. Zarzuciła, iż celowo realizowana jest na nią nagonka. Nie nadesłała żądanych dokumentów i informacji.

Ponadto wskazano, że w wyniku działań Urzędu Skarbowego w Z. oraz Urzędu Kontroli Skarbowej w K. zablokowano wszystkie konta bankowe Spółki uniemożliwiając pozyskanie i dysponowanie środkami finansowymi.

Spółka wskazała, że wszystkie składniki mienia ruchomego i nieruchomości zostały zajęte przez komorników. Obecnie trwa ich licytacja. Jednakże wpisy hipoteczne uniemożliwiają ich sprzedaż. Co więcej w wyniku działań organów skarbowych poniesiono znaczne straty finansowe i zwolniono kilkudziesięciu pracowników.

W oświadczeniu o stanie majątkowym i dochodach strona skarżąca zadeklarowała kapitał zakładowy w wysokości [...] zł, stratę za ostatni

rok obrotowy w kwocie [...] zł, wartość środków trwałych według bilansu za

ostatni rok w wysokości [...] zł oraz zerowy stan środków na rachunkach bankowych.

Dnia 13 maja 2009 r. postanowieniem o sygn. akt III SA/GI 132/09 referendarz sądowy oddalił wniosek Spółki o przyznanie prawa pomocy. Odmowa została uzasadniona m.in. tym, że Spółka nie wykazała, mimo istnienia takiego obowiązku ustawowego, że nie dysponuje wystarczającą ilością środków na uiszczenie wpisu sądowego. Powołując się na wielkość kapitału początkowego Spółki w kwocie [...] zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok w wysokości [...] zł oraz stratę za ostatni rok obrotowy w kwocie [...] zł uznano, że jest ona jednak w stanie wygospodarować środki potrzebne na uiszczenie należnych w sprawie kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi w wysokości [...] zł.

Od tego postanowienia został wniesiony sprzeciw pismem z dnia [...]. W sprzeciwie Spółka powołała te same argumenty, jak we wniosku oraz piśmie z dnia [...]. Ponadto podniosła , iż w 12 sprawach, w oparciu o takie same dane Sąd przyznał jej zwolnienie od kosztów sądowych. Zatem powinna być w taki sam sposób potraktowana w niniejszej sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje.

Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - obejmującym zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych

i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego – gdy ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W tym miejscu należy zauważyć, iż przywołany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym, w myśl której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 199 ustawy p.p.s.a.), zatem jego stosowanie może mieć miejsce jedynie w takich sytuacjach, kiedy uzasadnione jest zapewnienie stronie skarżącej będącej osobą prawną – prawa do sądu pod warunkiem, iż ta wykaże

w sposób wystarczająco przekonujący istnienie okoliczności uzasadniających zwolnienie jej z obowiązku uiszczania występujących w sprawie kosztów sądowych,

w tym należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego. Z regulacji zawartej

w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. wypływa bowiem jednoznaczny wniosek, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania w znaczeniu udowodnienia, przedstawienia czegoś w sposób przekonujący, unaocznienia (por. Słownik języka polskiego pod redakcją prof. Mieczysława Szymczaka, tom III, Wydawnictwo Naukowe PWN, Sp. z o.o. Warszawa 1978, wydanie IX z 1994 r., str. 805), że osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna ubiegająca się o prawo pomocy nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Tym samym rozstrzygnięcie złożonego wniosku zależy w gruncie rzeczy od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione (por. J.P.Tarno "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi". Komentarz, Wyd. Prawnicze Lexis Nexis, W-wa 2004 r., str. 319). Ponieważ inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek, stąd ma ona istotne znaczenie w sprawie albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do ich wiarygodności oraz skonfrontować treść składanych oświadczeń z dokumentacją źródłową. Stanowisko to jednolicie potwierdza orzecznictwo (por. m.in. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 2 lipca 2004 r., sygn. akt I SA/Gd 269/04, LEX nr 220385, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04, LEX nr 302271).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy należy podnieść, że Skarżąca na wezwanie Sądu nie uprawdopodobniła, że przedstawione przez nią okoliczności, a w szczególności nieprowadzenie działalności gospodarczej i strata rzeczywiście wystąpiły, a tym samym mogą stanowić przesłankę do orzekania w sprawie przyznania prawa pomocy.

W tym miejscu należy wskazać na fakty, znane sądowi z urzędu z innych spraw skarżącej, np. ze sprawy o sygn. III SA/Gl 297/07, że przychód Spółki za [...] r. wyniósł [...] zł, a w [...] r. Spółka nadal prowadziła działalność gospodarczą, która przyniosła zysk. Skarżąca spółka w tym okresie w dalszym ciągu funkcjonowała zatem w obrocie oraz posiadała zdolność kredytową i pozyskiwała stosowne środki pieniężne (vide: raport kasowy za [...], uzasadnienie postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 19 listopada 2007 r., sygn. akt III SA/GI 297/07). Ponadto dokonując oceny stanu majątkowego wnioskodawcy należy przede wszystkim stwierdzić, że część jego składników rzeczywiście została obciążona hipotekami (vide: nieruchomość położona w B. – księga wieczysta KW nr [...] prowadzona przez Sąd Rejonowy w Z., nieruchomość położona w Z. – KW nr [...] prowadzona przez Sąd Rejonowy w L., czy też nieruchomość położona w J. – KW nr [...] prowadzona przez Sąd Rejonowy w J.). Niemniej jednak obciążenie nieruchomości hipoteką nie oznacza zakazu korzystania z niej, a stanowi jedynie zabezpieczenie wierzytelności (art. 65 ustawy z dnia 6 lipca 1982r. o księgach wieczystych i hipotece – t.j.: Dz. U z 2001r. Nr 124, poz. 1361 z późn. zm.). m.in. nieruchomość położona w J. o wartości [...] zł może przynosić dochód bowiem jest [...], z tytułu których skarżąca ma możliwość czerpania dodatkowych pożytków. Wykazanie jakichkolwiek zmian w tym zakresie, które rzutowałyby na przyznanie prawa pomocy w [...] r. spoczywało na Spółce.

Należy zwrócić uwagę, że już w poprzednio składanych wnioskach o przyznanie prawa pomocy Spółka wskazywała na prawdopodobną blokadę rachunków bankowych. Stosownie jednak do art. 22 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (t.j. Dz. U. z 2007 r. Nr 155, poz. 1095 ze zm.) dokonywanie lub przyjmowanie płatności związanych z wykonywaną działalnością gospodarczą może następować bez pośrednictwa rachunku bankowego przedsiębiorcy m.in. w przypadku, gdy jednorazowa wartość transakcji, bez względu na liczbę wynikających z niej płatności, nie przekracza równowartość [...] euro przeliczonych na złote według średniego kursu walut obcych ogłaszanego przez [...] ostatniego dnia miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym dokonano transakcji. Nie można zatem wykluczyć, że Spółka mimo "prawdopodobnej likwidacji rachunku bankowego" dokonywała czynności, które generowały przychód. Z tego też powodu przedłożenia zeskanowanego postanowienia komornika Sądu Rejonowego Rewiru [...] przy Sądzie Rejonowym w Z. z [...] nie można uznać za przesądzającego o potwierdzeniu zarówno nieprowadzenia działalności gospodarczej, jak również istnienia straty w [...] r.

Z tego też powodu dokumenty, w sprawie przedłożenia których Spółka była wzywana, posiadają istotne znaczenie w sprawie.

Spółka nie odniosła się jednak w ogóle do wezwania w zakresie przedłożenia takich dokumentów jak: odpisu lub kserokopii sprawozdania finansowego za [...] r. (tj. bilansu, rachunku zysków i strat oraz informacji dodatkowej), deklaracji VAT-7 składanych w ciągu ostatnich kilku miesięcy, raportu kasowego za ostatnie trzy miesiące, zeznania podatkowego za [...] r. lub zaświadczenia wystawionego przez Naczelnika właściwego Urzędu Skarbowego o wysokości osiągniętego dochodu lub wysokości poniesionej straty czy odpisu lub kserokopii dokumentów wskazujących na stan zatrudnienia spółki. Mimo, że dokumenty te mogły potwierdzić twierdzenia spółki, nie uzasadniła dlaczego te dokumenty nie zostały przedłożone. Spółka

nie wykonała zatem w sposób należyty wezwania z dnia [...]. Spółka nie uzupełniła dokumentów również na etapie wnoszenia sprzeciwu.

Z powyższego wnika, że po pierwsze uzasadnione było wezwanie do przedłożenia dokumentów, które potwierdziłyby nieprowadzenie działalności gospodarczej oraz istnienie straty, po drugie, iż brak takowych dokumentów uniemożliwiał potwierdzenie okoliczności straty, na którą Spółka się powołuje. Zgodnie bowiem z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 stycznia 2008 r., II SA/Wa 2041/06 (LEX nr 356125), którego stanowisko Sąd orzekający w ninejszej sprawie podziela, Sąd nie jest zobowiązany do przeprowadzania z urzędu postępowania w celu uzyskania odpowiednich dokumentów poświadczających rzeczywisty stan majątkowy i możliwości płatnicze osoby wnioskującej o przyznanie prawa pomocy. Jak już zostało wyżej podkreślone możliwość przyznania prawa pomocy uwarunkowana jest wykazaniem przez wnioskodawcę, iż nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w postanowieniu z dnia 17 maja 2006 r. sygn. akt II OZ 522/06 (LEX nr 299447) uznał, że niezłożenie przez wnioskodawcę deklaracji VAT tego warunku nie spełnia.

Sąd podziela pogląd zawarty w objętym sprzeciwem postanowieniu referendarza sądowego, iż trudno uznać za wiarygodne to, że podmiot przejawiający choćby elementarną staranność w prowadzeniu swych spraw gospodarczych, zwłaszcza jeśli prowadzi czy prowadził przedsiębiorstwo znacznych rozmiarów, nie jest w stanie nie tylko przedstawić aktualnych wykazów i wyciągów z rachunków skarżącej, ani dowodów potwierdzających ich zajęcie lub likwidację takich dokumentów, ale wręcz nie ma wiedzy co do tego czy w ogóle posiada rachunek w danym banku.

Odnosząc się do zawartej w sprzeciwie polemiki dotyczącej znaczenia możliwości zaciągnięcia pożyczki na uiszczenie wpisu sądowego, należy stwierdzić, że udzielenie prawa pomocy jest uzasadnione wówczas, gdy pozyskanie przez wnioskodawcę środków na uzyskanie prawa pomocy jest niemożliwe (tak Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w postanowieniu z dnia 15 lutego 2006 r., II OZ 96/06, LEX nr 360343).

Odnosząc się z kolei do twierdzenia Strony, iż Sąd przyznawał już Spółce prawo pomocy, należy wskazać (nie negując, iż w istocie zapadły postanowienia tej treści) na liczne orzeczenia, które tego prawa odmawiały, co wskazuje, że orzeczenia odmawiające prawa pomocy "A." Spółce z o.o. stanowią przeważającą linię orzeczniczą przyjętą zarówno przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, jak i Naczelny Sąd Administracyjny. Gwoli przykładu można powołać skierowane do tej Spółki postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 29 stycznia 2007 r. sygn. akt I FZ 651/06 niepubl., z dnia 5 czerwca 2007 r., sygn. akt I FZ 292/07 niepubl., z dnia 11 lutego 2008 r., sygn. akt I FZ 78/08, niepubl., z dnia 28 lutego 2008 r., sygn. akt I FZ 55/08, niepubl., z dnia 7 marca 2008 r., sygn. akt II FZ 8/08, niepubl., z dnia 2 kwietnia 2008 r., sygn. akt I FZ 70/08, niepubl., z dnia 21 lipca 2008 r., sygn. akt I FZ 315/08, niepubl. czy z dnia 24 września 2008 r. sygn. akt I FZ 360/08, niepubl.

Z kolei w odniesieniu do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach można powołać m.in. postanowienia oddalające wniosek Spółki o przyznanie prawa pomocy z dnia 14 lipca 2008 r., sygn. akt III SA/GI 1707/07, niepubl. i z dnia 8 września 2008 r. sygn. akt 1706/07, niepubl. oraz postanowienia z dnia 15 września 2008 r. o sygn. akt: sygn. akt III SA/GI 327/07, niepubl. oraz III SA/GI 287/07, niepubl. odmawiające zmiany postanowień Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 19 listopada 2007 r. o tych samych sygnaturach, również odmawiających przyznania prawa pomocy. Sąd stwierdził, że sytuacja spółki od czasu wydania postanowień z dnia 19 listopada 2007 r. nie zmieniła się.

W uzasadnieniu tych postanowień Sąd zwrócił uwagę m.in. na fakt występowania w innych sprawach skarżącej Spółki – zawisłych w postępowaniach prowadzonych w niniejszym Sądzie – nieścisłości w składanych oświadczeniach o jej stanie majątkowym. Porównanie wniosków o prawo pomocy nie zawsze pokrywało się z nadesłaną w późniejszym okresie dokumentacją źródłową.

Należy również zwrócić uwagę na inne aspekty instytucji prawa pomocy. Po pierwsze bowiem instytucja ta posiada charakter wyjątkowy, po drugie uznaniowy. W postanowieniach z dnia 6 października 2004 r. (GZ 61/04, GZ 64/04, niepubl.) NSA podkreślił, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Sąd w tej sprawie zwrócił uwagę, że zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów - także sądowych. W postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04 (niepubl.) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia.

Ponadto nawet w sytuacji, gdy strona wykaże przesłanki wskazujące na przyznanie prawa pomocy dyspozycja w tym zakresie leżąca w gestii referendarza Sądowego lub Sądu rozstrzygającego w tej kwestii opiera się na uznaniu, a nie na obowiązku przyznania tego prawa.

Reasumując Sąd podzielając stanowisko wyrażone m.in. w postanowieniach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 8 września 2008 r. sygn. akt 1706/07, niepubl. oraz w postanowieniach o sygn. akt: III SA/GI 327/07, niepubl. oraz III SA/GI 287/07, niepublik., stwierdza, że Spółka nie wykazała w sposób rzetelny i nie budzący wątpliwości sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy.

Wobec powyższego działając na podstawie art. 245 § 1 i § 3 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., postanowiono orzec jak w sentencji.