Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1707/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2017-06-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 64
journal: Dz.U. 2004 nr 64 poz 593
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Maciej Kobak Sędziowie NSA Małgorzata Wolska WSA Marcin Kamiński /spr./ Protokolant specjalista Anna Mazurek - Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 czerwca 2017 r. sprawy ze skargi I. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy częściowego zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej -skargę oddala-


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi I N (skarżącej) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2016 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...], wydaną w przedmiocie odmowy częściowego zwolnienia z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej.

Stan faktyczny i prawny sprawy ze skargi na powyższą decyzję przedstawia się następująco:

Decyzją z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] Wójt Gminy [...] zmienił decyzję nr [...] z dnia [...] kwietnia 2011 r. (zmienionej decyzjami; nr [...]), ustalając opłatę za pobyt HK w Domu Pomocy Społecznej nr 1 w [...] w wysokości miesięcznego kosztu utrzymania, który wynosi 2.964,08 zł oraz ustalając, że zobowiązanymi do wnoszenia opłaty są: H K w wysokości 1.444,58 zł miesięcznie (co stanowi 70 % dochodu mieszkańca DPS) oraz jej córka I N, w wysokości 1.519,50 zł miesięcznie. W podstawie prawnej decyzji organ wskazał art. 163 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.) art. 54, art. 59 ust. 1, art. 60, art. 61, art. 62 ust. 1 pkt 1, art. 62 ust. 2, art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (u.p.s.) w związku z rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 23 sierpnia 2012 r. w sprawie domów pomocy społecznej.

Organ podał, że zgodnie z decyzją wydaną przez Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w [...] z dnia [...] marca 2011 r. nr [...], w dniu 29 marca 2011 r. H K została umieszczona w Domu Pomocy Społecznej w [...].

Organ podał, że jak wynika z dokumentacji ośrodka, opłatę za pobyt w Domu Pomocy Społecznej, od dnia umieszczenia do chwili obecnej, ponosiła mieszkanka DPS H K i Gmina [...]. Zmiana decyzji nastąpiła w związku ze zmianą sytuacji rodzinnej i dochodowej skarżącej - córki H K. Organ wskazał, że po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego tj. na podstawie zebranych dokumentów oraz po przeprowadzeniu rodzinnych wywiadów środowiskowych ustalono, że:

– dochód H K - mieszkanki DPS - w styczniu 2016 r. wyniósł 2.063,69 zł netto (w skład dochodu wchodzi emerytura w wysokości 1.081,02 zł, dodatek pielęgnacyjny w kwocie 208,17 zł, dochód za wynajem domu w kwocie 274,50 zł oraz wpłata córki - skarżącej w kwocie 500 zł). W związku z tym H K ponosi odpłatność w wysokości 70% dochodu tj. w kwocie 1.444,58 zł miesięcznie,

– córka MD prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Ustalony dochód w styczniu 2016 r. wyniósł 757,21 zł i dochód ten jest niższy niż 300 % kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, w związku z czym brak jest podstaw do naliczenia jej odpłatności za pobyt matki w DPS.

– córka I N przebywa obecnie za granicą (Norwegia). Na podstawie przesłanego oświadczenia z dnia 18 stycznia 2016 r. ustalono, że dochód rodziny skarżącej w styczniu 2016 r. wyniósł 13.000,00 zł (13.500,00 - 500,00 zł - wpłata na konto matki). Dochód na osobę w rodzinie (rodzina sześcioosobowa) wynosi 2.166,67 zł i przekracza 300 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. W związku z tym skarżąca spełnia ustawowe kryterium dochodowe przewidziane w art. 61 ust. 1 pkt 2 lit. b u.p.s. wobec czego jest zobligowana do ponoszenia kosztów związanych z pobytem swojej matki w DPS.

Wójt wskazał, że średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej w [...] wynosi 2.964,08 zł (zarządzenie Nr [...] Prezydenta Miasta [....] z dnia [...] lutego 2015 r. ogłoszone w Dzienniku Urzędowym Województwa [..] z dnia [...] lutego 2015 r. poz. [...]). Organ I instancji podał, że wobec powyższych okoliczności ustalono, że opłatę za pobyt w Domu Pomocy Społecznej będzie ponosić H K w wysokości 1.444,58 zł miesięcznie, natomiast I N w kwocie — 1519,50 zł miesięcznie - tj. w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania mieszkańca w DPS w [...] a opłatą wnoszoną przez mieszkankę DPS H. K. Stosownie bowiem do art. 103 ust. 2 u.p.s. obowiązki osób partycypujących w kosztach utrzymania w domach pomocy społecznej ustala się w umowie zawartej z kierownikiem ośrodka pomocy społecznej. Organ podniósł, że w opisywanej sprawie nie doszło do zawarcia wymienionej umowy ze skarżącą, stało się konieczne wydanie decyzji.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...], Wójt Gminy [...] postanowił zmienić decyzję nr [...] z dnia [...] kwietnia 2011 r. (zmienioną decyzjami nr [...]) w następującym zakresie: w pkt 1 wyrazy "który wynosi 2.964,08zł" zastąpić wyrazami "który wynosi 2.997,50 zł"; w pkt 2 ppkt.1 wyrazy "w wysokości 1.444,58 zł miesięcznie" zastąpić wyrazami "w wysokości 1446,89 zł miesięcznie."; w pkt 2 ppkt. 2 wyrazy "w wysokości 1.519,50 zł miesięcznie" zastąpić wyrazami "w wysokości 1.550,61 zł miesięcznie".

Jednocześnie w rozstrzygnięciu decyzji organ zastrzegł, że dokonana zmiana decyzji obowiązuje od 1 kwietnia 2016 r.

W podstawie prawnej decyzji organ wskazał art. 163 k.p.a., art. 54, art. 59 ust. 1, art. 60, art. 61, art. 62 ust. 1 pkt 1 i ust. 2, art. 106 u.p.s. w związku z rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 23 sierpnia 2012 r. w sprawie domów pomocy społecznej.

Wójt wskazał, że w dniu 4 kwietnia 2016 r. do organu wpłynął wywiad środowiskowy przeprowadzony z H K zamieszkałą w Domu Pomocy Społecznej w [...]. Ustalono że od marca 2016 r. zmienił się dochód H K oraz uległ zmianie średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w DPS w [...]. Na podstawie aktualizacji wywiadu z dnia 22 marca 2016 r. przeprowadzonego przez pracownika socjalnego oraz zebranych dokumentów ustalono że:

– średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej w [...] od dnia 1 kwietnia 2016 r. wynosi 2.997,50 zł (zarządzenie Prezydenta Miasta [...] Nr [...] z dnia [...] lutego 2016 r., ogłoszone w Dzienniku Urzędowym Województwa [...] z dnia [...] marca 2016 r. poz. [...]).

– dochód H K w marcu 2016 r. wyniósł 2.066,99 zł (w skład dochodu wchodzi emerytura w wysokości 1.083,82 zł, dodatek pielęgnacyjny w wysokości 208,67 zł., dochód za wynajem domu w kwocie 274,50 zł oraz wpłata córki - I N w kwocie 500 zł). W związku z tym H K ponosi odpłatność w wysokości 70% dochodu tj. w kwocie 1.446,89 zł miesięcznie.

– córka M D prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Ustalony dochód w miesiącu marcu 2016 r. wynosi 759,13 zł, i dochód ten jest niższy niż 300 % kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, w związku z czym brak jest podstaw do naliczenia odpłatności za pobyt matki w DPS.

– córka I N przebywa obecnie za granicą (Norwegia). Dochód rodziny skarżącej wynosi 13.000,00 zł (13.500,00 - 500,00 zł - wpłata na konto matki). Dochód na osobę w rodzinie (rodzina sześcioosobowa) wynosi 2.166,67 zł i przekracza 300 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. W związku z tym skarżąca spełnia ustawowe kryterium dochodowe przewidziane w art. 61 ust. 1 pkt 2 lit. b) u.p.s. wobec tego jest zobowiązaną do ponoszenia kosztów związanych z pobytem swojej matki w DPS.

Wobec powyższego organ ustalił, że opłatę za pobyt w Domu Pomocy Społecznej będzie ponosić H K w wysokości 1.446,89 zł miesięcznie, natomiast skarżąca w kwocie - 1.550,61 zł miesięcznie - tj. w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania mieszkańca w DPS w [...] a opłatą wnoszoną przez mieszkankę DPS H K. Wójt wskazał, że stosownie do art. 103 ust. 2 u.p.s., obowiązki osób partycypujących w kosztach utrzymania w domach pomocy społecznej ustala się w umowie zawartej z kierownikiem ośrodka pomocy społecznej. W związku z tym, że nie doszło do zawarcia wymienionej umowy ze skarżącą stało się konieczne wydanie niniejszej decyzji. Końcowo organ zaznaczył, że zmiana wysokości kosztu ponoszenia opłat mieszkańca Domu Pomocy Społecznej w [...] ustalonych w sentencji decyzji ulega zmianie w przypadku zmiany kosztów utrzymania mieszkańck1 w DPS ustalonych zarządzeniem Prezydenta Miasta [....], albo zmiany dochodu osoby skierowanej i zobowiązanej do wnoszenia opłaty. W takiej sytuacji ustalenie odpłatności za pobyt w DPS następuje od następnego miesiąca przypadającego po miesiącu na który zostało ogłoszone (art. 60 ust. 4 u.p.s.).

Z nadesłanych akt sprawy wynika, że przed wydaniem opisanych wyżej decyzji, w dniu 18 stycznia 2016 r. skarżąca zwróciła się z wnioskiem o częściowe zwolnienie jej z opłaty za pobyt H K w DPS w [...] i ustalenie tej opłaty w wysokości 500 zł miesięcznie. Uzasadniając zgłoszone żądanie podała, że w Norwegii pracuje od sierpnia 2015 r., jej stałe zatrudnienie jest niepewne, a wynagrodzenie uzależnione od przepracowanych godzin. Ponadto ponosi bardzo wysokie kosztu utrzymania zarówno związane z funkcjonowaniem rodziny w Norwegii, jak i opłaceniem mieszkania w Polsce oraz dwóch studiujących w Warszawie córek.

W piśmie z dnia 5 marca 2016 r. skarżąca podtrzymała opisany wyżej wniosek z dnia 18 stycznia 2016 r.

Decyzją z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...], Wójt Gminy [...] odmówił częściowego zwolnienia skarżącej z ponoszenia odpłatności za pobyt matki w Domu Pomocy Społecznej w [...].

W podstawie prawnej organ wskazał art. 104 k.p.a., art. 59 ust. 1, art. 60, art. 61, art. 62, art. 64, art. 106 ust. 1 u.p.s. oraz rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 23 sierpnia 2012 r. w sprawie domów pomocy społecznej.

Organ I instancji podał, że zgodnie z art. 59 ust. 1 u.p.s., decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. Zgodnie z art. 60 u.p.s. pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania. Średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej o zasięgu gminnym ustala wójt (burmistrz, prezydent miasta), o zasięgu powiatowym ustala starosta, o zasięgu regionalnym ustala marszałek województwa, a informacje o powyższym są ogłaszane w dziennikach urzędowych ww. podmiotów. Ogłoszenie stanowi podstawę do ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej od następnego miesiąca przypadającego po miesiącu, w którym zostało opublikowane. Przepisy art. 61 ust. 1 pkt 1-3 u.p.s. stanowią z kolei, że obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, małżonek, zstępni przed wstępnymi oraz gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej, przy czym osoby i gmina nie mają obowiązku wnoszenia opłat jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. W art. 61 ust. 3 u.p.s. wskazano, że w przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a, z obowiązku opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej opłaty te wnosi zastępczo gmina z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej, gminie zaś przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków. Stosownie do art. 104 ust. 1 u.p.s. należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej, z tytułu opłat określonych przepisami niniejszej ustawy oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Organ podał, że zgodnie z art. 64 u.p.s., osoby wnoszące opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej można zwolnić, na ich wniosek, częściowo lub całkowicie z tej opłaty, w szczególności, jeżeli:

1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówki;

2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych;

3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia;

4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko.

Organ I instancji podał, że na podstawie przesłanego oświadczenia z dnia 18 stycznia 2016 r. ustalono dochód rodziny I N, który w styczniu 2016 r., wyniósł 13.000,00 zł (13.500,00 zł - 500,00 zł tytułem wpłaty na konto matki H K). W piśmie z dnia 18 maja 2016 r. skarżąca potwierdziła, że sytuacja materialna rodziny od stycznia 2016 r. nie uległa zmianie. W ocenie organu ustalony dochód rodziny skarżącej wynosi 13.000,00 zł, natomiast dochód na osobę w rodzinie (sześcioosobowa rodzina) wynosi 2.166,67 zł i jest on wyższy niż wskazany przez ustawodawcę próg dochodowy co pozwala na obciążenie córki opłatą (dochód przekracza 300% kryterium dochodowego na osobę).

Organ podał, że w pismach z dnia 5 marca 2016 r. oraz z dnia 18 maja 2016 r. skarżąca podtrzymała swój wcześniejszy wniosek, zdaniem organu złożony przedwcześnie, o częściowe zwolnienie z opłaty za pobyt matki skarżącej w domu pomocy społecznej i ustalenia opłaty w kwocie 500 złotych miesięcznie. Wójt wskazał, że zobowiązana do przedłożenia dowodów na okoliczności zawarte w swoim wniosku o częściowe zwolnienie, informacji o stanie majątkowym (ruchomości i nieruchomości), o zasiłkach rodzinnych, o stypendiach itp., skarżąca przedłożyła w dniu 15 lipca 2016 r. pismo wraz z przetłumaczonymi fakturami (wybranych fragmentami) potwierdzające wydatki ponoszone w Norwegii i Polsce.

Organ podniósł, że rozpatrując przesłane dokumenty ustalono, iż według kursu na dzień 1 kwietnia 2016 r. koszty utrzymania z tytułu: umowy najmu domu wynosi 2.700,00 zł miesięcznie (6.000 koron); faktury za wodę wynoszą 354,75 zł miesięcznie (1576,66 koron za okres dwóch miesięcy); faktury za energię elektryczną wynoszą 225,00 zł miesięcznie (500,00 koron); faktury za wywóz śmieci wynoszą 139,50 zł miesięcznie (1860,00 koron za okres sześciu miesięcy); faktury za abonament radiowo - telewizyjny wynoszą 106,30 zł miesięcznie (1417,35 koron za okres sześciu miesięcy); faktury za Internet wynoszą 203,54 zł (1356,91 koron za okres trzech miesięcy); faktury za energię elektryczną wynoszą 97,94 zł miesięcznie (587,62 zł za okres sześciu miesięcy); nakazu płatniczego wynoszą 8,83 zł miesięcznie (106,00 zł rocznie). Łącznie udokumentowane wydatki wynoszą zatem zdaniem organu 3.835,86 zł miesięcznie. Wójt wskazał, że w piśmie z dnia 18 maja 2016 r. zawierającym wniosek o częściowe zwolnienie z opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej, skarżąca wykazała również dodatkowe koszty utrzymania: wizyta u lekarza - 140,00 zł miesięcznie; leki - 200,00 zł miesięcznie; żywność i środki czystości - 4.500,00 zł; opłata roczna za ubezpieczenie domu - 400 00 zł; koszenie ogrodu - 1.000,00 zł rocznie; spłata kredytu - 250,00 zł miesięcznie; miesięczny koszt utrzymania studiujących córek – 3.200 00 zł miesięcznie, niemniej nie przedłożyła żadnych dokumentów związanych z ponoszeniem wyżej wymienionych wydatków.

Organ podał, że z przedłożonych zaświadczeń córek z uczelni (dołączonych do pisma z dnia 18 stycznia 2016 r.) wynika, że córki K i K ukończyły naukę na uczelniach i będą mogły ponosić koszty utrzymania we własnym zakresie, nawet zająć się utrzymaniem domu (np. koszeniem ogrodu). Zdaniem organu I instancji dom (lub poszczególne pomieszczenia domu) będące własnością skarżącej można wynająć, a uzyskane w ten sposób pieniądze przeznaczyć na pokrycie opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej. W ocenie organu z materiału dowodowego zebranego w sprawie wynika, że sytuacja dochodowa rodziny skarżącej jest bardzo dobra, gdyż członkowie rodziny posiadają wysokie dochody z pracy zarobkowej. Z dokumentów znajdujących się w posiadaniu organu wynika bowiem, że mąż skarżącej przebywa w Norwegii od 1 marca 2007 r. W pierwszym sporządzonym wywiadzie alimentacyjnym w dniu 17 lutego 2011 r., jak i w kolejnych sporządzanych w latach następnych skarżąca oświadczała, że mąż płaci alimenty na dzieci w wysokości 1.500,00 zł miesięcznie. Z zebranego materiału dowodowego wynika, że strona mimo wezwania nie udzieliła żądanych informacji o posiadanych ruchomościach i nieruchomościach, o pobieranych zasiłkach rodzinnych, ewentualnych stypendiach uzyskiwanych przez dzieci itp.

Organ podał, że koszty wskazane na utrzymanie córek w wysokości 3.200 zł, które nie zostały poparte żadnym dowodem. Zostały one zatem uznane za wysokie, nawet jeżeli dotyczą Warszawy. Zdaniem organu należy przyjąć, że wydatki te mogą ograniczyć się do 1.000 zł miesięcznie. Koszty związane z zakupem żywności i środków czystości wskazane w kwocie 4.500 zł w ocenie organu I instancji odbiegają znacznie od przeciętnie przyjmowanych nawet w Norwegii i ponoszonych na cztery osoby. Koszty wskazane z tytułu koszenia ogrodu zdaniem organu nie mogą zostać uznane jako wydatek niezbędny do ponoszenia, gdyż członkowie rodziny są w stanie ograniczyć wydatki z tego tytułu przez samodzielne wykonywanie czynności.

Zdaniem organu podkreślenia wymaga, że z uwagi na wnioskowy charakter zwolnienia od wspomnianej opłaty, to na stronie ciąży obowiązek wykazania, że spełnia ona przesłanki do jego zastosowania. Zdaniem organu strona istnienia tych przesłanek nie wykazała. W opisywanej sprawie brak jest zatem zaistnienia przesłanek, o jakich mowa w art. 64 u.p.s. Organ podał, że rozpatrując szczegółowo wszelkie okoliczności mogące mieć wpływ na treść decyzji zbadał dokładnie sytuację dochodową, majątkową i rodzinną strony. Ustalił również sytuację materialną i rodzinną siostry skarżącej (MD), jak również matki skarżącej. Organ podał, że podjął również czynności w celu ustalenia innych zobowiązanych do ponoszenia opłat (wnuków).

Organ I instancji wskazał, że ośrodki pomocy społecznej dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, które powinny być wydatkowane zgodnie z ideą pomocy społecznej na pomoc osobom najuboższym, które ze względu na chorobę, niedołęstwo, ubóstwo, brak wykształcenia nie są w stanie samodzielnie, przy wykorzystaniu swych możliwości zaspokoić podstawowych potrzeb bytowych. Organ przeznaczając znaczną część posiadanych w rocznym budżecie środków na spłatę zadłużenia za pobyt matki skarżącej w domu pomocy społecznej znacznie uszczupliłby środki na pomoc osobom, które tej pomocy rzeczywiście potrzebują.

Wójt podał, że zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s "Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości". Zdaniem organu nie można więc traktować pomocy społecznej, jako generalnego środka bezwzględnej pomocy. Ma ona zastosowanie wyłącznie wtedy, gdy dana osoba, czy rodzina, w sposób samodzielny nie jest w stanie zaspokoić swoich podstawowych potrzeb na tyle, by żyć w warunkach odpowiadających godności człowieka.

Organ wskazał, że jedną z form pomocy społecznej jest skierowanie i umieszczenie w domu pomocy społecznej osoby wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, o czym stanowi art. 54 ust. 1 u.p.s. Matka skarżącej uzyskała takie prawo, co w ocenie organu nie oznacza, że obowiązek roztaczania nad nią opieki we wszystkich jej aspektach, przeniesiony zostanie z członków jej rodziny na Gminę. Osoby zobowiązane do alimentacji pensjonariuszki nie zostały bowiem, poprzez zagwarantowanie jej stałej opieki w domu pomocy społecznej, zwolnione ze swoich obowiązków alimentacyjnych nałożonych na nich przede wszystkim na mocy właściwych przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Przejęcie przez pomoc społeczną obowiązku sprawowania faktycznej całodobowej opieki nad osobą jej wymagającej ma wyłącznie na celu przeciwdziałanie takim sytuacjom, w których brak możliwości sprawowania tej opieki przez rodzinę mógłby doprowadzić do zagrożenia życia lub zdrowia osoby niepełnosprawnej lub w zaawansowanym wieku. Pomoc społeczna wyręcza w takim wypadku rodzinę, zważyć jednakże trzeba, iż nie zastępuje jej całkowicie w wykonywaniu obowiązków sprawowania opieki. Pobyt w domu pomocy społecznej jest bowiem odpłatny. Zdaniem organu nie jest dopuszczalne ponoszenie wydatków z budżetu gminy na opłatę za pobyt mieszkańca domu pomocy społecznej, która to opłata może zostać poniesiona przez jego rodzinę. Wystarczające i odpowiadające celom pomocy społecznej wydaje się wtedy wsparcie ze strony administracji publicznej polegające na odciążeniu takiej rodziny od obowiązków osobistego świadczenia opieki nad jednym z jej członków poprzez zapewnienie stałej, profesjonalnej lecz odpłatnej opieki w placówce.

Reasumując organ podał, że w opisywanej sprawie nie została spełniona żadna z przesłanek określonych w art. 64 u.p.s. będących podstawą do zwolnienia z opłat, nie stwierdzono również żadnych szczególnych okoliczności uzasadniających częściowe zwolnienie z ponoszenia opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej, dlatego też postanowiono jak w sentencji decyzji.

W odwołaniu od tej decyzji skarżąca wniosła o jej uchylenie i zobowiązanie do ponoszenia przez skarżącą kosztów utrzymania H K w wysokości 500 zł miesięcznie, względnie uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Zaskarżonemu rozstrzygnięciu skarżąca zarzuciła:

1. naruszenie przepisów postępowania administracyjnego tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu zebranego w sprawie materiału dowodowego, a przez to nienależyte rozpatrzenie sprawy, poprzez: uznanie, że sytuacja finansowa rodziny skarżącej jest bardzo dobra; uznanie, że skarżąca nie udzieliła informacji nt. posiadanych ruchomości i nieruchomości, podczas, gdy w aktach sprawy znajdują się takie informacje przez nią udzielone min. decyzja podatkowa; uznanie, że koszt utrzymania córek skarżącej w Warszawie są zbyt wysokie i że mogą się one ograniczyć do 1000 zł miesięcznie; błędne uznanie, że dom będący własnością skarżącej można wynająć, ponieważ jego budowa nie została zakończona; odmówienie uznania, że koszt koszenia ogrodu który ma 32 ary nie jest niezbędnym kosztem; nieuzasadnione odmówienie wiarygodności uznania, iż koszty związane z zakupem żywności i środków czystości to kwota ok. 4 500 zł w Norwegii. Nie wiadomo na jakiej podstawie organ odmówił wiarygodności oświadczenia skarżącej w tej sprawie

2. naruszenie prawa materialnego tj. art. 61 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 64 pkt 2 u.p.s. poprzez odmówienie częściowego zwolnienia z ponoszenia opłaty za pobyt matki skarżącej w domocz społecznej oraz naruszenie art. 8 ust. 3 pkt 3 u.p.s. poprzez nieprawidłowe przyjęcie dochodu na rodzinę, w sytuacji, gdy ustawa stanowi, iż za dochód uważa się kwotę pomniejszoną o alimenty świadczone na rzecz innych osób, w przypadku dzieci skarżącej tj. [...].

Skarżąca podniosła, że zwróciła się z wnioskiem o częściowe zwolnienie jej z odpłatności z pobyt matki w DPS oraz o ustalenie częściowej opłaty z tego tytułu w kwocie po 500 zł miesięcznie. Wskazała, że uzasadniając wniosek podała szereg faktów dotyczących jej sytuacji materialnej uzasadniających uzyskanie takiego zwolnienia. Podkreśliła, iż pomimo zamieszkiwania w Norwegii posiadany przez nią dochód jest niepewny i zależy od ilości wypracowanych godzin, które są zmienne. Nadto nie włada na tyle językiem urzędowym, aby uzyskać stosowne zaświadczenia. Wskazała wysokie koszty utrzymania w Norwegii, które błędnie organ I instancji przyjął w decyzji są rażąco wysokie, stanowią konieczne minimum egzystencji. Zdaniem skarżącej należy zauważyć, że jak podała skarżąca we wniosku o zwolnienie, w Norwegii przebywa dopiero od lipca 2015 r. Praca jaka podjęła nie jest natomiast pewnym i stałym dochodem. Skarżąca podniosła, że nie jest w stanie udokumentować wraz z tłumaczeniem na język polski wszystkich niezbędnych wydatków składających się na minimum utrzymania. Jest to spowodowane bardzo wysokimi kosztami sporządzania tłumaczenia, z uwagi na mała ilość osób wykonujących zawód tłumacza języka norweskiego. Skarżąca podała, że obecnie nie stać jej na zapłatę tak wysokiego wynagrodzenia celem przedstawienia prawdziwości swoich twierdzeń dotyczącej tej kwestii. Zdaniem odwołującej się organ I instancji winien sam rozeznać sytuację zasięgając stosownych informacji chociażby w Internecie. Uznanie, że przedstawione koszty stanowiące minimum egzystencjalne w Norwegii są wygórowane, bez podania konkretnych przeciwnych danych, było zdaniem skarżącej nieuzasadnione.

Skarżąca podniosła, że wskazując dodatkowe koszty utrzymania podała, iż koszt jednej wizyty u lekarza wynosi 140 zł od jednej osoby. Nie jest to zatem koszt miesięczny jak podawano w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Koszt leków jaki podała we wniosku o zwolnienie jest jedynie określony jednorazowo. Skarżąca podała, że jej intencją było wykazanie, iż koszt pomocy medycznej w Norwegii jest bardzo wysoki. Nie jest natomiast możliwe przedstawienie dokumentacji tych wydatków z uwagi na bardzo wysoki koszt sporządzenia tłumaczenia, a skarżącej nie stać na taki wydatek. W ocenie skarżącej błędne jest również ustalenie, że jej córki nie będą studiować, gdyż córka K będzie zaczynać nowe studia. Obecnie poszukuje nowego mieszkania do wynajęcia w Warszawie. Przedstawienie zaświadczenia z uczelni będzie możliwe po rozpoczęciu roku akademickiego 2016/2017 w październiku 2016 r. Natomiast córka K na dzień dzisiejszy przebywa w Norwegii razem z rodzicami. Jest osobą bezrobotną, poszukującą pracy, nie posiada zatrudnienia i jest na utrzymaniu rodziców. W związku z tym uzasadnione niezbędne minimum utrzymania jest wyższe co najmniej o około 1 000 zł. Nadto w ocenie skarżącej nie jest zrozumiały wniosek organu, jakoby koszt koszenia ogrodu nie jest wydatkiem niezbędnym do utrzymania. Osobiste koszenie ogrodu przez skarżąca generowałoby wszak znacznie większe koszty niż deklarowane przez skarżącą we wniosku. Skarżąca podniosła, że uzasadniając swoją decyzję organ I instancji wskazał, iż dom będący własnością skarżącej można wynająć, a uzyskane pieniądze w ten sposób przeznaczyć na pokrycie kosztów utrzymania matki za pobyt w DPS. Zdaniem skarżącej ustalenie to jest błędne, gdyż budowa domu nie została zakończona. Nie zostały wykonane niezbędne roboty budowlane i wykończeniowe, aby można było dom przeznaczyć na wynajęcie. Również fakt drogiej pomocy medycznej nie został wzięty pod uwagę.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2016 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 17 pkt 1 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 64 u.p.s., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy opisaną wyżej decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] lipca 2016 r.

Organ odwoławczy wskazał, że Wójt Gminy [...] skonkretyzował obowiązek ponoszenia opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej przez skarżącą decyzją z dnia [...] marca 2016 r. nr [...], którą zmienił decyzję z dnia [...] kwietnia 2011 r. i ustalił opłatę za pobyt H K w Domu Pomocy Społecznej w [...] w wysokości miesięcznego kosztu utrzymania, który wynosił wówczas 2.964,08 zł oraz ustalił, że zobowiązanymi do wnoszenia opłaty są: H K w wysokości 1.444,58 zł miesięcznie oraz I N w wysokości 1.519,50 zł miesięcznie. Decyzja ta uległa zmianie decyzją z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...] na skutek zmiany kosztu utrzymania mieszkańca domu, które od dnia 1 kwietnia 2016 roku wynoszą 2.997,50 zł. Decyzją tą H K zobowiązana została do wnoszenia opłaty w wysokości 1.446,89 zł, zaś I N w wysokości 1.550,61 zł.

W ocenie organu odwoławczego z art. 64 u.p.s. wynika, że decyzja wydawana w przedmiocie zwolnienia od opłaty jest decyzją uznaniową. Oznacza to, że nie ma podstaw do jej kwestionowania, o ile mieści się ona w granicach swobodnego uznania, chociaż stwierdzenie tego faktu możliwe jest tylko po zapoznaniu się ze stanowiskiem organu wyrażonym w uzasadnieniu decyzji. Decyzja uznaniowa może być zatem kwestionowana tylko w takim zakresie, w jakim organ nie uzasadnił należycie podstaw podjętej decyzji (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 stycznia 2016 r., I OSK 1436/14).

Zdaniem Kolegium zaskarżona decyzja została - co wynika z jej uzasadnienia - podjęta z uwzględnieniem różnych aspektów sprawy, w szczególności faktu, że rodzina wnioskodawczyni zamieszkuje i ponosi wydatki na utrzymanie własne zarówno w Polsce, jak i w Norwegii. Niemniej jednak zauważyć należy, że zarówno wnioskodawczyni, jak i jej mąż pracują w Norwegii i otrzymują tam wynagrodzenie za pracę w zadeklarowanej przez wnioskodawczynię łącznej wysokości około 13.500 zł miesięcznie. Organ podał, że I i M N mają na utrzymaniu dwóch synów uczęszczających do szkoły w Norwegii oraz dwie córki, które do września 2016 r. studiowały w Warszawie. W związku z powyższym wnioskodawczyni ponosi wydatki z tytułu zamieszkiwania i utrzymania rodziny w Norwegii oraz w Warszawie, a ponadto deklarowała konieczność ponoszenia opłat na utrzymanie domu i ogrodu w [...]. Jakkolwiek koszty utrzymania rodziny w Norwegii oraz wysokość opłat za mieszkanie i media wynosi kwotę nieporównanie wyższą niż w Polsce, to jednak zdaniem Kolegium nie wyczerpuje całości dochodów rodziny wnioskodawczyni. Organ odwoławczy podniósł, że wprawdzie wnioskodawczyni zakwestionowała ustalenia organu I instancji odnośnie opłat za wizyty u lekarza i kosztów zakupu lekarstw, to jednak z akt sprawy nie wynika, by którykolwiek członek jej rodziny cierpiał na choroby przewlekłe, które powodowałyby konieczność ponoszenia stałych wydatków z tego tytułu. Należy zatem przyjąć, że koszty te są ponoszone jedynie incydentalnie.

W ocenie organu odwoławczego zasadne jest stanowisko organu I instancji, że konieczność ponoszenia przez wnioskodawczynię wydatków związanych z utrzymaniem studiujących w Warszawie córek nie została udokumentowana, natomiast argumentacja wskazująca na fakt, iż powszechnie wiadomo, iż wynajem lokalu w Warszawie wiąże się z dużymi wydatkami, nie może zostać uwzględniona. Zależy to bowiem od rodzaju lokum i miejsca jego położenia w mieście, przy czym wynajem pokoju wieloosobowego (z inną osobą) może kosztować zdecydowanie mniej, nie wspominając o miejscu w domu dla studentów (akademiku). Obecnie natomiast wnioskodawczyni wskazała, że starsza córka K N ukończyła już edukację w Warszawie i przebywa z rodziną w Norwegii. Zdaniem organu odwoławczego oznacza to, że może ona również przyczyniać się do zaspokojenia potrzeb rodziny przez podjęcie zatrudnienia. Kolegium podkreśliło, że wnioskodawczyni nawet w odwołaniu nie złożyła oświadczenia odnośnie pobieranych przez córki ewentualnych stypendiów, bądź ustalonych na jej rzecz zasiłków rodzinnych, zatem sytuacja materialna jej rodziny może być jeszcze lepsza, niż ustalił to organ I instancji.

Zdaniem organu odwoławczego nie stanowi "uzasadnionych okoliczności" w rozumieniu art. 64 u.p.s. fakt ponoszenia wydatków związanych z utrzymaniem domu i ogrodu w [...], na co wnioskodawczyni przedstawiła decyzję podatkową z 2016 r. Wnioskodawczyni wskazała, że dom ten znajduje się w stanie surowym i dlatego nie może stanowić źródła dodatkowych dochodów z tytułu najmu. Tymczasem zauważyć należy, że obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości w przypadku budynków powstaje z dniem 1 stycznia roku następującego po roku, w którym budowa została zakończona albo w którym rozpoczęto użytkowanie budowli bądź budynku lub ich części przed ich ostatecznym wykończeniem. Tym samym budowa domu należącego do męża wnioskodawczyni położonego w [...] została zdaniem organu zakończona lub rozpoczęto użytkowanie tego budynku przed jego wykończeniem co najmniej w 2015 r. Dodatkowo z informacji organu I instancji wynika, że wnioskodawczyni wraz z całą rodziną była zameldowana w tym domu już od 2002 r., a obydwie córki wnioskodawczyni mieszkały tam co najmniej od 2012 roku, co wynikało z przeprowadzonych wywiadów alimentacyjnych. Organ zaznaczył, że ponoszenie przez skarżącą wydatku z tytułu koszenia ogrodu w wysokości 1.000 zł nie może stanowić szczególnej okoliczności, która wyłączałaby jej obowiązek ponoszenia opłaty za pobyt jej matki w domu pomocy społecznej. W ocenie Kolegium zauważyć należy, że organ I instancji właściwie argumentuje, że potrzeby związane z codziennym utrzymaniem rodziny posiada każda osoba, zatem ponoszenie wysokich wydatków na żywność i środki czystości nie może zwolnić wnioskodawczyni z ponoszenia wskazanych wyżej opłat.

Zdaniem organu odwoławczego, uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie nosi cech dowolności, a ocena zebranych materiałów nie została dokonana wbrew zasadom logiki czy doświadczenia życiowego. Organ odwoławczy wskazał, że wiele osób musi ograniczać swe potrzeby z uwagi na ilość środków, jakimi dysponuje. Nie jest to natomiast sama w sobie "uzasadniona okoliczność", o jakiej mowa w art. 64 u.p.s. Z treści powołanego przepisu wynika bowiem, że okoliczności uzasadniające zwolnienie z opłat musza cechować się wyjątkowością i co do zasady winny mieć charakter losowy. Do takich okoliczności zdaniem Kolegium niewątpliwie nie należy konieczność ponoszenia zwykłych opłat związanych z utrzymaniem domu i edukacją dzieci.

W ocenie organu odwoławczego zaznaczyć również należało, że nawet wystąpienie szczególnych okoliczności związanych z sytuacją osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty nie daje podstawy do domagania się takiego zwolnienia, bowiem organ dokonuje oceny tych okoliczności mając na względzie nie tylko słuszny interes osoby wnioskującej o zwolnienie, ale także interes społeczny. Fakultatywność orzeczenia o zwolnieniu z odpłatności zależna jest od sytuacji materialnej i rodzinnej osób zobowiązanych do opłat (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 15 maja 2014 r. II SA/Sz 66/14).

Zdaniem Kolegium w realiach opisywanej spraw nie znajduje także uzasadnienia zarzut naruszenia przez organ I instancji przepisu art. 8 ust. 3 u.p.s. poprzez brak uwzględnienia w dochodzie rodziny alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Organ I instancji odliczył z dochodu wnioskodawczyni kwotę 500 zł świadczoną przez wnioskodawczynię na rzecz matki, natomiast nie sposób przyjąć, że z dochodu rodziny należałoby odliczyć także alimenty świadczone na rzecz dzieci. Z materiału dowodowego wynika bowiem, że rodzina zamieszkuje wspólnie, a dzieci prowadzą wspólne gospodarstwo domowe z obojgiem rodziców. Tym samym w ocenie organu odwoławczego brak podstaw do orzekania alimentów na ich rzecz, skoro obowiązek dostarczania im środków utrzymania i środków wychowania jest zaspokojony w ramach rodziny.

Odnosząc się do informacji przedłożonej Kolegium przez organ I instancji za pismem z dnia 3 października 2016 r., z której wynika, iż matka skarżącej - H K z dniem 1 października 2016 r. zrezygnowała z pobytu w Domu Pomocy Społecznej Nr 1 w [...] organ odwoławczy podał, że informacja ta nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy o częściowe zwolnienie skarżącej z ponoszenia odpłatności za pobyt jej matki w DPS. Fakt rezygnacji z pobytu w DPS będzie miał bowiem ewentualne znaczenie dla ustalenia istnienia obowiązku ponoszenia opłat, a nie dla rozważania, czy zachodzą przesłanki do częściowego zwolnienia z takich opłat w myśl art. 64 u.p.s.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie, że skarżąca będzie zobowiązana do ponoszenia kosztów utrzymania za pobyt w DPS H K w kwocie 500 zł miesięcznie, względnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a ponadto o zwolnienie z kosztów postępowania i przeprowadzenie dowodu z przedstawionych przez nią wraz ze skargą dokumentów.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie, tj. art. 64 pkt 2 u.p.s.;

2. naruszenie przepisów postępowania administracyjnego tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu zebranego w sprawie materiału dowodowego, a przez to nienależyte rozpatrzenie sprawy w zakresie wskazanym w odwołaniu (zob. powyżej);

Skarżąca podniosła, że wydając zaskarżoną decyzję doszło do szeregu naruszeń postępowania administracyjnego oraz prawa materialnego. Skarżąca podała, że jej dochody są na niskim poziomie, porównując do minimalnych standardów norweskich i z pewnością "jak na warunki w Norwegii" nie stanowią dobrej sytuacji materialnej. W ocenie skarżącej wynika to również z przedstawionego wyliczenia z urzędu norweskiego wskazującego minimalne koszty utrzymania trzyosobowej rodziny. Z przedstawionego wyliczenia wynika, iż minimalny koszt utrzymania trzyosobowej rodziny to 20.456 koron. Natomiast jak zauważył organ, rodzina skarżącej składa się z sześciu osób. W ocenie skarżącej należy zauważyć, że skarżąca ma na utrzymaniu również dwie córki. Jedna córka jest studentką Uniwersytetu Warszawskiego, natomiast druga córka pozostaje bez zatrudnienia. Skarżąca podniosła, że jej mąż od lipca 2016 r. pozostaje na zwolnieniu lekarskim, w związku z czym jego dochody są mniejsze. Cierpi on na schorzenie kręgosłupa i obecnie nie jest możliwym podjęcie przez niego pracy. Oczekuje również na specjalistyczne badania rezonansem, celem odpowiedniej diagnozy, gdyż leczenie nie przynosi rezultatu. Skarżąca podała, że mąż odbywał również rehabilitację, której jeden wizyty to około 500 koron jednorazowo. W ocenie skarżącej należy również mieć na uwadze okoliczność, że dochód skarżącej jest zmienny i zależy od ilości wypracowanych godzin. Praca ta jest więc niepewnym dochodem. Zdaniem skarżącej istotne jest również to, że nie włada językiem norweskim, co znacznie utrudnia jej uzyskanie lepszej i stałej pracy. Z tego powodu jest również utrudnione przedstawienie dokładnych dokumentów obrazujących miesięczne wydatki rodziny.

Skarżąca podniosła, że nie jest w stanie udokumentować wraz z tłumaczeniem na język polski wszystkich niezbędnych wydatków składających się na minimum utrzymania. Jest to spowodowane bardzo wysokimi kosztami sporządzania tłumaczenia z uwagi na małą ilość osób wykonujących zawód tłumacza języka norweskiego. Wskazała, że wraz ze skargą przedkłada maila zawierającego informacje na temat kosztów ewentualnego sporządzenia tłumaczenia.

Zdaniem skarżącej stwierdzenie, iż koszt wizyt u lekarza jest jedynie sporadyczny, również mija się z rzeczywistością. Należy bowiem zauważyć, że wizyta u lekarza niekoniecznie jak wskazuje organ musi być spowodowana chorobą przewlekłą. W ocenie skarżącej nie jest również prawdą, że jej dochód w styczniu 2016 r. wyniósł 13 000 zł, gdyż w rzeczywistości wyniósł 13 000 koron, co stanowi znaczną różnicę.

Skarżąca podała, że organ rozpatrując wniosek powinien mieć na względzie realne możliwości finansowe, rzeczywisty koszt utrzymania w Norwegii, niezbędne koszty utrzymania w Polsce, w tym koszty studiującej córki. Ponadto w ocenie skarżącej należy mieć na uwadze nową okoliczność, że jej mąż obecnie przebywa na zwolnieniu chorobowym z powodu poważnego niezdiagnozowanego schorzenia kręgosłupa. Nie jest jednak możliwe przedstawienie przetłumaczonych dokumentów potwierdzających ten fakt z uwagi na bardzo wysokie koszty tłumaczenia.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw, albowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu w świetle przesłanek uwzględniania skargi, o których mowa w art. 145 § 1 p.p.s.a.

W toku przeprowadzonej z urzędu (art. 134 § 1 p.p.s.a.) legalnościowej kontroli zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji Sąd nie stwierdził naruszeń prawa, które których rodzaj lub stopień uzasadniałyby wzruszenie mocy obowiązującej powyższych decyzji na podstawie art. 145 § 1 p.p.s.a. Nie stwierdzono zatem istnienia wad nieważności i wad wznowienia postępowania, jak również takich naruszeń prawa materialnego i prawa procesowego, które miały lub mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy rozumiany jako treść końcowego jej rozstrzygnięcia.

Legalność proceduralna decyzji oraz prawidłowość ustalenia stanu faktycznego sprawy nie budzą zastrzeżeń. Ustalenia faktyczne są wystarczające oraz znajdują odpowiednie potwierdzenie w materiale dowodowym zgromadzonym w aktach sprawy. Również wykładnia oraz zastosowanie przepisów prawa materialnego w zakresie art. 64 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (u.p.s.) spełniają warunki prawidłowości.

Zgodnie z treścią art. 64 u.p.s. osoby wnoszące opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej można zwolnić, na ich wniosek, częściowo lub całkowicie z tej opłaty, w szczególności jeżeli:

1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce;

2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych;

3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia;

4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko.

Powyższy przepis jest podstawą wykonywania przez właściwe w sprawie organy kompetencji uznaniowej, której istota polega na tym, że organ administracji publicznej zachowuje w granicach wyznaczonych przez przepisy prawa oraz cel upoważnienia ustawowego swobodę w zakresie wyboru sposobu zachowania kompetencyjnego, rodzaju podejmowanego rozstrzygnięcia lub wariantu następstw prawnych określonych w dyspozycji konkretyzowanej normy. O ile więc kompetentny organ zachowuje zewnętrzne (ustawowe) i wewnętrzne (celowe) granice uznania administracyjnego, o tyle sąd administracyjny nie jest uprawniony do ingerencji w wybór dokonany przez organ administracji publicznej.

Swoboda decyzyjna organów w sprawie, o której mowa w art. 64 u.p.s., jest jednak – co trzeba z całą mocą podkreślić – związana nie tylko z orzekaniem w warunkach uznania administracyjnego, lecz także z upoważnieniem do swobodnej oceny stanu faktycznego sprawy w zakresie sytuacji (osobistej, majątkowej, dochodowej, rodzinnej) osoby wnoszącej opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej i ubiegającej się o całkowite lub częściowe zwolnienie od obowiązku ponoszenia tej opłaty. Organ orzekający w tej sprawie jest wprawdzie zobowiązany do poddania sytuacji podmiotu wnioskującego w świetle przesłanek określonych w pkt. 1-4 art. 64 u.p.s., jednak organ ten może uwzględnić także inne okoliczności niż wskazane w przepisie, uznając je za szczególnie uzasadnione. Swoboda organu w tym zakresie jest szeroka, jednak nie może ona abstrahować od okoliczności, które wskazał sam ustawodawca w punktach od 1 do 4. Muszą być to zatem okoliczności szczególnie uzasadnione i związane z wyjątkową lub trudną sytuacją podmiotu ubiegającego się o zwolnienie. Okoliczności te powinny ponadto być związane z sytuacją rodzinną (zob. pkt 1-3), osobistą (zob. pkt 2 lub 4) lub majątkowo-dochodową (zob. pkt 2 lub 3) osoby ubiegającej się o zwolnienie lub członka jej rodziny.

Z powyższych uwag wynika zatem, że w sprawie o częściowe lub całkowite zwolnienie z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej właściwe organy dysponują podwójną swobodą decyzyjną, której zakresem są objęte ocena prawna stanu faktycznego sprawy oraz wybór rodzaju rozstrzygnięcia sprawy (decyzja pozytywna albo decyzja negatywna).

Organy orzekając odmownie w przedmiocie wniosku skarżącej z dnia 5 marca 2016 r. o częściowe zwolnienie z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt matki w domu pomocy społecznej, zachowały nie tylko wymogi legalności formalnej, wydając decyzje w zgodzie z przepisami kompetencyjnymi, ustrojowymi i procesowymi (w tym przeprowadzając postępowanie wyjaśniające w sposób wyczerpujący i zupełny, jak również dokonując wszechstronnej i wnikliwej oceny zebranego materiału procesowego), lecz także nie naruszyły przepisów prawa materialnego będącego podstawą wydania kwestionowanej decyzji.

Nie można uznać, że organy nie kwalifikując sytuacji skarżącej jako uzasadnionej na gruncie art. 64 u.p.s. naruszyły granice swobodnej oceny prawnej stanu faktycznego sprawy. Organy rozważyły bowiem wszystkie istotne (w tym podnoszone przez skarżącą w toku postępowania) okoliczności związane z jej sytuacją rodzinną, majątkową, osobistą i rodzinną, dokonując w tym zakresie racjonalnej i weryfikowalnej oraz należycie uzasadnionej oceny.

Przede wszystkim organy ustaliły – nie tylko w świetle przesłanek, o których mowa w pkt. 1-4) art. 64 u.p.s. – w sposób prawidłowy oraz poddały wszechstronnej i wnikliwej ocenie całokształt sytuacji rodzinnej, osobistej oraz majątkowo-finansowej skarżącej, biorąc pod rozwagę ustalone w urzędu i podnoszone przez stronę okoliczności sprawy.

Organy niezależnie od ustawowych przesłanek wskazanych w art. 64 pkt 1-4 u.p.s. trafnie przyjęły, że na tle ustalonego stanu faktycznego (ujawnionego do dnia 5 października 2016 r.) w sprawie nie zaistniały szczególnie uzasadnione okoliczności związane z sytuacją osobistą, rodzinną lub majątkowo-finansową, które mogłyby stać się podstawa częściowego zwolnienia z obowiązku ponoszenia kosztów pobytu w domu pomocy społecznej matki skarżącej.

W ocenie Sądu okoliczności uzasadniające zastosowanie zwolnienia z art. 64 u.p.s. (poza wymienionymi w tym przepisie w pkt. 1-4) muszą mieć charakter obiektywny, wyjątkowy i nadzwyczajny. Są to zatem okoliczności, na które zobowiązany do ponoszenia opłaty nie ma wpływu i których zaistnienie wyłącza lub istotnie ogranicza możliwość wykonywania obowiązku ponoszenia opłat. Nawet bowiem okresowe pogorszenie sytuacji finansowej lub zdrowotnej zobowiązanego lub jego rodziny nie przesądza automatycznie o spełnieniu niewymienionej w art. 64 u.p.s. przesłanki uzasadniającej zwolnienie, jeśli przesłanka ta nie jest porównywalna w zakresie doniosłości z przesłankami wymienionymi w pkt. 1-4.

Nawet jednak gdyby organy przyjęły, że hipoteza z art. 64 u.p.s. została spełniona, to i tak nie miały prawnego obowiązku uwzględnienia wniosku skarżącej. Dysponując bowiem prawem do wykonania kompetencji uznaniowej, organy mogły dokonać swobodnego wyboru rodzaju rozstrzygnięcia sprawy co do istoty, wydając decyzją pozytywną albo negatywną. W ocenie Sądu granice uznania administracyjnego na gruncie przedmiotowej sprawy zostały również zachowane. Organy zachowały więc ustawowe oraz celowe granice uznania, biorąc pod uwagę wszystkie istotne przesłanki normatywne wykonywania kompetencji do rozstrzygnięcia co do istoty sprawy dotyczącej przyznania ulgi w postaci zwolnienia z ustawowego obowiązku ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej członka rodziny. Rozstrzygnięcia organów w tym zakresie jako oparte na dostatecznie wyczerpującym i prawidłowo ustalonym stanie faktycznym oraz uzasadnieniu prawnym poddają się kontroli sądowoadministracyjnej i nie mogą być uznane za arbitralne lub dowolne.

Jakkolwiek organy mają obowiązek wskazania motywów oraz przesłanek, którymi kierowały się przy podejmowaniu decyzji uznaniowej, jak również rozważenia wszystkich argumentów podnoszonych przez stronę, to jednak nie oznacza to, że sąd administracyjny w ramach kontroli legalności wykonywania kompetencji uznaniowej jest uprawniony do zastępowania organów w zakresie wyboru treści rozstrzygnięcia albo do narzucania tej treści poprzez formułowane oceny prawne.

W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się wprawdzie, że podejmując decyzję uznaniową organ administracji stosownie do art. 7 k.p.a. ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych (zob. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 kwietnia 2003 r., II SA 2486/01, LEX nr 149543), to jednak nie oznacza to, że którykolwiek z tych interesów ma uzyskać automatycznie przewagę nad drugim. Organ ma jedynie obowiązek swobodnego i racjonalnego wyważenia powyższych interesów, a następnie wykonania kompetencji opartej na uznaniu administracyjnym.

Organy orzekające w przedmiotowej sprawie właściwie uzasadniły, że w ich ocenie interes skarżącej nie może uzyskać przewagi nad interesem społecznym związanych z partycypacją rodziny w kosztach pobytu jej członka w domu pomocy społecznej. Nie można bowiem doprowadzać do sytuacji, w której obowiązki członków rodziny w zakresie pokrywania kosztów pobytu w domu pomocy społecznej jej członka byłyby w sposób zbyt swobodny i nieznajdujący uzasadnienia w wyjątkowych okolicznościach przerzucane na jednostki samorządu terytorialnego, powodując nadmierne obciążenie sektora finansów publicznych, a w konsekwencji całego społeczeństwa.

Odnosząc się do dalszych zarzutów skargi, należy wyraźnie podkreślić, że w sprawie nie mogły być i nie były rozważane przez organ odwoławczy potencjalnie istotne okoliczności faktyczne podniesione przez skarżącą dopiero na etapie postępowania sądowoadministracyjnego w skardze, w piśmie procesowym pełnomocnika procesowego z dnia 10 maja 2017 r. oraz na rozprawie w dniu 20 czerwca 2017 r.

Przede wszystkim nie można czynić organowi odwoławczemu zarzutu, że nie rozważył okoliczności, że mąż skarżącej (jako wskazano w skardze) "pozostaje od lipca 2016 r. na zwolnieniu lekarskim", co wpływa na wysokość jego dochodów, a ponadto istniejące schorzenie jest źródłem dodatkowych wydatków (m.in. w zakresie wydatków rehabilitacyjnych w wysokości 500 koron norweskich jednorazowo). Trzeba bowiem zważyć, że skarżąca złożyła odwołanie 31 sierpnia 2016 r. (a więc już po zmianie stanu zdrowia męża), nie eksponując tej okoliczności i związanych z nią wydatków przed organem odwoławczym. Możliwość podnoszenia argumentów w tym zakresie oraz wnioskowania o przeprowadzenie dodatkowych dowodów istniała ponadto aż do dnia wydania decyzji przez organ odwoławczy (czyli do dnia 5 października 2016 r.). Również zawarte w skardze twierdzenia skarżącej, że wizyty lekarskie jej męża nie mają charakteru sporadycznego nie podważają prawidłowości ustaleń faktycznych organów. Z kolei twierdzenie skarżącej, że w oświadczeniu z dnia 20 stycznia 2016 r. o wysokości dochodów rodziny wskazana bez waluty kwota netto "ok. 13.500" odnosiła się do koron norweskich, a nie do złotych polskich jest całkowicie niewiarygodne i świadczy o próbie ciągłego uzupełniania lub modyfikowania stanu faktycznego sprawy w celu podważenia prawidłowości ustaleń organów. Skarżąca nie negowała zresztą w odwołaniu waluty wskazanej w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji.

Nie mogą również zostać uwzględnione na etapie postępowania sądowoadministracyjnego argumenty związane z "wysokimi kosztami tłumaczeń" dokumentów sporządzonych w języku norweskim na język polski, albowiem po pierwsze skarżąca nie uprawdopodobniła w odwołaniu, że sporządzone w języku norweskim dokumenty są istotne dla dalszej oceny jej sytuacji finansowej, rodzinnej lub osobistej, a ponadto nie określiła cech tych dokumentów (np. czego i jakiego okresu dotyczą) oraz ich znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.

Skarżąca nie uwzględnia także, że organy administracji publicznej nie mają co do zasady obowiązku dokonywania urzędowego tłumaczenia na język polski dokumentów obcojęzycznych zaoferowanych przez stronę postępowania. O ile bowiem zgodnie z art. 75 § 1 w zw. z art. 76 k.p.a. sporządzone w języku polskim dokumenty dotyczące okoliczności istotnych dla sprawy podlegają dopuszczeniu jako dowody w sprawie z urzędu lub na wniosek strony na ogólnych zasadach (zob. art. 78 k.p.a.), o tyle w odniesieniu do dokumentów obcojęzycznych obowiązuje ograniczenie wynikające z ustawy z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim. Zgodnie z art. 5 ust. 1 powyższej ustawy podmioty wykonujące zadania publiczne na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej dokonują wszelkich czynności urzędowych oraz składają oświadczenia woli w języku polskim, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej. Przepis art. 5 ust. 1 stosuje się odpowiednio do oświadczeń woli, podań i innych pism składanych organom i instytucjom publicznym, o których mowa w art. 4 tej ustawy (zob. art. 5 ust. 2). Oznacza to, że podania składane w postępowaniach przed organami administracji publicznej sporządzone w językach obcych (w tym pisma zawierające wnioski dowodowe wraz z załącznikami sporządzonymi w językach obcych) muszą być przetłumaczone na język polski już w momencie złożenia ich właściwemu organowi (arg. z art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim).

Powyższego ograniczenia związanego z dopuszczalnością włączania w poczet materiału dowodowego dokumentów obcojęzycznych nie może podważyć ogólna zasada prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.) lub obowiązek wszechstronnego i wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.). Strona wnioskująca o dopuszczenie dowodów z dokumentów obcojęzycznych powinna zatem przede wszystkim we własnym zakresie zadbać o ich przetłumaczenie. Nie można natomiast wykluczyć, że organ uzna konkretny wniosek dowodowy obejmujący dokument obcojęzyczny za dotyczący na tyle istotnej okoliczności, że wezwie stronę do uiszczenia zaliczki na pokrycie kosztów tłumaczenia tego dokumentu na język polski, zgodnie z art. 262 § 2 k.p.a.

W przedmiotowej sprawie dodatkowe (poza tymi złożonymi w postępowaniu przed organem pierwszej instancji) obcojęzyczne (sporządzone w języku norweskim) dokumenty zostały skonkretyzowane i opisane dopiero w skardze. Dokumenty te nie zostały sporządzone w języku polskim, co uniemożliwiło dopuszczenie ich jako dowodów w postępowaniu sądowoadministracyjnym na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. Pozostałe (sporządzone w języku polskim) załączone do skargi dokumenty nie wykazują natomiast znaczenia dla oceny legalności skarżonej decyzji, albowiem dotyczą okoliczności powstałych już po wydaniu decyzji (zaświadczenia z uczelni wyższych) lub ofert cenowych tłumaczeń językowych. Nie mogą – co oczywiste – zostać uwzględnione wydruki komputerowe fotografii wnętrza pomieszczeń budynku domu mieszkalnego skarżącej w [...]. Jeżeli natomiast chodzi o dopuszczony przez Sąd na rozprawie dowód z dokumentu obejmującego decyzję Marszałka Województwa [...] z dnia [...] marca 2017 r. w przedmiocie umorzenia i rozłożenia na raty nienależnie pobranych przez skarżącą świadczeń rodzinnych, to należy zauważyć, że decyzja ta dotyczy wynikającej z ustawy o świadczeniach rodzinnych odrębnej sprawy administracyjnej, która została zainicjowana wnioskiem złożonym jeszcze w czerwcu 2014 roku.

Podniesione przez pełnomocnika skarżącej na rozprawie w dniu 20 czerwca 2017 r. okoliczności związane ze zmianą sytuacji osobistej i rodzinnej skarżącej (w związku z powstaniem "zagrożenia odebrania" skarżącej małoletniego syna przez norweskie organy opieki społecznej) nie mogą być oczywiście uwzględnione przez Sąd. Dotyczą one bowiem zdarzeń, które albo powstały już po wydaniu zaskarżonej decyzji (i zgodnie z zasadą orzekania przez sąd administracyjny według stanu faktycznego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego aktu nie mają wpływu na ocenę legalności przedmiotu zaskarżenia), albo jeżeli powstały przed tym dniem, to jako niepodnoszone przez stronę skarżącą w toku postępowania (w tym w odwołaniu i w skardze) nie mogły być znane organom (stąd organy nie naruszyły w tym zakresie prawa) i jako takie mogą stać się co najwyżej przedmiotem wniosku o wznowienie postępowania albo nowego wniosku o wszczęcie postępowania w sprawie o zwolnienie od obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej.

Mając na względzie przedstawione wyżej argumenty, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi.