Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1931/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-02-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Reforma rolna
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 28
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Monika Barszcz, Sędziowie sędzia WSA Jarosław Łuczaj, sędzia WSA Anita Wielopolska (spr.), Protokolant st. ref. Luiza Cycling, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lutego 2020 r. sprawy ze skargi [...] S.A. z siedzibą w [...] na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego 1) uchyla punkt 2 zaskarżonej decyzji, 2) zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz [...] S.A. z siedzibą w [...] kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpatrzeniu odwołań od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] maja 2016 r., znak: [...] wniesionych przez Gminę [...] oraz [...] S.A w [...] - w pkt 2 - umorzył postępowanie odwoławcze w zakresie odwołania [...] S.A. w [...].

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny.

Po rozpoznaniu wniosku J. B., jednego z następców prawnych ówczesnego właściciela nieruchomości ziemskiej w [...], o wydanie w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej decyzji stwierdzającej, iż zespół pałacowo-parkowy oznaczony w dniu złożenia wniosku jako działka ewidencyjna nr [...] i [...], położony w [...], powiat [...], pochodzący z nieruchomości ziemskiej "[...]" stanowiący byłą własność J. D., nie podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e ww dekretu.

Wojewoda [...] ww decyzją z dnia [...] maja 2016 r. w pkt III stwierdził, iż pochodzące z nieruchomości ziemskiej "[...]", parcele katastralne [...] , [...] , [...] , [...] oraz [...] , objęte w dniu przejęcia wykazem hipotecznym [...] - dobro tabularne gminy katastralnej [...] nie podpadały pod działanie art. 2 ust.1 lit. e ww dekretu. Jak ustalono w toku niniejszego postępowania administracyjnego, działka nr [...] uległa podziałowi na działki o nr [...] , [...] , [...] , [...] , [...] , [...] (mapa przyjęta do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego Starostwa Powiatu [...] za nr [...], przy KW [...]). Działka ewidencyjna numer [...] została utworzona z parcel katastralnych 1.kat. [...] , [...] , [...] , [...] , [...] , [...] , [...] , [...] , [...] , [...] , [...] , [...] , [...] , [...] , [...] , [...] , [...] , [...] , [...] , [...]. Działka ewidencyjna została utworzona zaś z [...]. Nowo utworzone działki ewidencyjne o nr [...] , [...] stanowią własność Gminy [...] i pozostają w użytkowaniu wieczystym [...] S.A w [...].

Organ odwoławczy rozpoznając wniesione od ww decyzji Wojewody odwołanie wskazał, iż interes prawny mają wyłącznie właściciele lub współwłaściciele, w sprawie niniejszej, dawnego majątku [...] oraz działający poprzez swoje statio fisci Skarb Państwa. Stroną w postępowaniu reprywatyzacyjnym może być również jednostka samorządu terytorialnego, w przypadku gdy prawa do nieruchomości uzyskała w drodze komunalizacji (jak w okolicznościach badanej sprawy). W związku z tym, zdaniem Ministra, w oparciu min. o wyrok tut. Sądu z dnia 11 października 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 742/16, dopuszczenie do udziału w postępowaniu reprywatyzacyjnym podmiotów, które w chwili wejścia w życie dekretu nie były właścicielami lub współwłaścicielami przejętej nieruchomości, albo nie są ich spadkobiercami, nie znajduje uzasadnienia na gruncie art. 28 Kpa. Stąd też w okolicznościach rozpoznawanej sprawy skarżące Przesiębiorstwo, jako wyłącznie użytkownik wieczysty ww działki objętej decyzją Wojewody, nie posiada legitymacji do udziału w prowadzonym postępowaniu w charakterze strony. Natomiast, jak podniósł MInister, jego prawa podmiotowe chronione są rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych i nie zostaną wzruszone ani w jakikolwiek sposób ograniczone.

Skargę od ww decyzji do tut. Sądu wniosło [...] S.A w [...] zarzucając naruszenie:

- art. 28 k.p.a. poprzez uznanie, że [...] w [...] nie posiada interesu prawnego, a tym samym nie może być stroną toczącego się postępowania administracyjnego, podczas, gdy okoliczności przedmiotowej sprawy, w szczególności statut użytkownika wieczystego nieruchomości będącej przedmiotem postępowania, świadczą o posiadaniu interesu prawnego przez Spółkę, a tym samym o posiadaniu przymiotu strony postępowania;

- art. 138 par. 1 pkt 3 w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. poprzez bezzasadne umorzenie postępowania odwoławczego w zakresie odwołania [...] S.A. w [...] w sytuacji, gdy brak było ku temu podstaw, bowiem Spółka posiadała przymiot strony, a tym samym odwołanie powinno zostać rozpoznane.

W związku z powyższym skarżący wniósł o uchylenie ww decyzji w części w jakiej zostało umorzone postępowanie odwoławcze w zakresie odwołania [...] S.A. w [...] oraz o zasądzenie od organu na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa proc esowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniach skarżący min. podniósł, iż w myśl § 5 ust. 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (dalej: "rozporządzenie wykonawcze"), od decyzji wojewódzkiego urzędu ziemskiego służy stronom prawo odwołania za pośrednictwem tegoż urzędu w ciągu 7 dni, licząc od dnia następnego po doręczeniu decyzji, do Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych. Cytowany przepis rozporządzenia wykonawczego stanowi zatem podstawę żądania przez właścicieli (ich spadkobierców) nieruchomości (jej części) przejętej na własność Państwa na podstawie przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, ustalenia w formie decyzji administracyjnej, czy dana nieruchomość podlegała działaniu przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej. Jak wskazał skarżący, nie ma zatem żadnych watpliwości, iż przymiot strony w przedmiotowym postępowaniu posiadają byli i obecni właściciele (współwłaściciele) nieruchomości ale, mając na uwadze treść przepisu art. 233 k.c., także jej użytkownicy wieczyści. Powyższe prawo zostało bowiem skonstruowane na wzór prawa własności. Z tych względów, w ocenie Przedsiębiorstwa, oczywistym jest, że również aktualny użytkownik wieczysty spornej nieruchomości posiada interes prawny w postępowaniu prowadzonym na podstawie ww § 5 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego, a w konsekwencji będzie on miał również przymiot strony w postępowaniu dotyczącym ustalenia, czy dana nieruchomość podlegała działaniu przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o oddalenie skargi podtrzymując dotychczasowe stanowisko reprezentowane w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga zasługuje uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi umarzająca postępowanie odwoławcze w zakresie odwołania [...] S.A. w [...] od decyzji organu w pierwszej instancji - Wojewody [...] z dnia [...] maja 2016 r.

Na wstępie należy wskazać, że legitymacja procesowa, określona w art. 28 Kpa, oznacza uprawnienie do wzięcia udziału w danym postępowaniu w charakterze strony. Omawiany przepis wiąże pojęcie strony z interesem prawnym lub prawnym obowiązkiem. Status strony jest zatem związany z posiadaniem w danym postępowaniu interesu prawnego lub obowiązku prawnego albo żądaniem postępowania ze względu na posiadany interes prawny lub obowiązek. A zatem podmiot, dla którego z przepisów prawa materialnego nie wynikają żadne uprawnienia ani obowiązki, nie ma przymiotu strony w rozumieniu art. 28 Kpa, nie jest więc legitymowany do żądania wszczęcia postępowania czy też kwestionowania zapadłych w tym postępowaniu rozstrzygnięć.

Na każdym etapie postępowania administracyjnego podstawowym obowiązkiem organu jest zbadanie, czy żądanie pochodzi od strony. A zatem, także przed rozpoznaniem odwołania niezbędnym było zbadanie, przez organ drugiej instancji, legitymacji procesowej wnoszących ten środek zaskarżenia.

Interes prawny w rozumieniu kodeksu postępowania administracyjnego oznacza występowanie związku między sferą indywidualnych praw i obowiązków określonego podmiotu a sprawą administracyjną, w której może nastąpić konkretyzacja tych uprawnień i obowiązków. Konkretyzacja ta następuje najczęściej w decyzji administracyjnej wydanej w następstwie rozstrzygnięcia sprawy. Stroną jest więc podmiot, który swoje żądanie opiera na konkretnej normie prawa materialnego, którą można wskazać jako podstawę interesu prawnego. Norma ta pozwala podmiotowi wywodzącemu z niej interes prawny domagać się ochrony przed jego naruszeniem i uczestniczyć w postępowaniu administracyjnym w charakterze strony.

Jak ustalił organ na podstawie dokumentacji zgromadzonej w sprawie, w szczególności treści księgi wieczystej skarżące Przedsiębiorstwo [...] S.A. w [...] jest użytkownikiem wieczystym nieruchomości. Definicję użytkowania wieczystego zawiera art. 233 k.c., zgodnie z którym w granicach, określonych przez ustawy i zasady współżycia społecznego oraz przez umowę o oddanie gruntu Skarbu Państwa lub gruntu należącego do jednostek samorządu terytorialnego bądź ich związków w użytkowanie wieczyste, użytkownik może korzystać z gruntu z wyłączeniem innych osób. W tych samych granicach użytkownik wieczysty może swoim prawem rozporządzać. Powyższe prawo w swojej konstrukcji zbliżone jest do prawa własności i przyjmuje się, zarówno w doktrynie jak i w orzecznictwie, iż stanowi ono quasi prawo własności. To z kolei powoduje, iż skarżący jako użytkownik wieczysty, na równi z właścicielem, wbrew stanowisku Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, posiada interes prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a. do udziału w prowadzonym postępowaniu na prawach strony. Wobec powyższego Minister winien odwołanie skarżącego Przedsiębiorstwa rozpoznać merytorycznie.

Na marginesie wskazać nadto należy, iż organ odwoławczy swoje rozstrzygnięcie wydał min. w oparciu o wyrok tut. Sądu z dnia 11 października 2016 r. o sygn. akt I SA/Wa 742/16. Jednakże z treści uzasadnienia tego orzeczenia wynika, iż został on wydany w odniesieniu do innego stanu faktycznego. Analizowana tam sprawa dotyczyła bowiem podmiotu posiadającego prawo bezpłatnego użytkowania nieruchomości stanowiącej własność województwa. Podmiotowi temu przysługiwało zatem jedynie ograniczone prawo rzeczowe do nieruchomości, dlatego słusznie wówczas uznano, że nie posiada on przymiotu strony. Tymczasem w przedmiotowej sprawie sytuacja jest z goła odmienna, gdyż jak wyżej wskazano, mamy do czynienia z prawem wieczystego użytkowania nieruchomości, które, jako quasi prawo własności, powinno być na równie z nim traktowane.

Mając zatem powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm.). Konsekwencją uwzględnienia skargi stało się obciążenie organu obowiązkiem zwrotu na rzecz strony skarżącej poniesionych przez nią kosztów postępowania sądowego na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 powołanej ustawy. Na koszty te składają się: uiszczony wpis od skargi w kwocie 200,-zł, opłata skarbowa od złożonego pełnomocnictwa w wysokości 17,-zł, a także – w myśl § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. poz. 1804 z późn. zm.) – tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego kwota 480,-zł. Suma kosztów postępowania, wraz z kosztami zastępstwa procesowego, wynosi więc 697,-zł.