Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 509/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-10-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6198 Inspekcja pracy
Hasła tematyczne: Zatrudnienie
Skarżony organ: Inspektor Pracy
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art.183 §1, art. 174 pkt 1, art.184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art.41 ust.4 pkt 2, art. 3 ust. 1,3 i 5, art. 35 ust.1 pkt 2, art. 40 ust.7
journal: Dz.U. 2008 nr 237 poz 1656
law: Ustawa z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Jaśkowska Sędziowie NSA Joanna Banasiewicz (vs.) NSA Arkadiusz Despot- Mładanowicz (spr.) Protokolant specjalista Edyta Pawlak po rozpoznaniu w dniu 12 października 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Wytwórni [...] "P." Spółka Akcyjna w Ś. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 16 listopada 2010 r. sygn. akt III SA/Lu 240/10 w sprawie ze skargi Wytwórni [...] "P. "Spółka Akcyjna w Ś. na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w L. z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie nakazu umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 16 listopada 2010 r., sygn. akt III SA/Lu 240/10, oddalił skargę [...] S.A. w Ś. na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w L. z dnia [...] kwietnia 2010 r., nr [...] w przedmiocie nakazu umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze.

Wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy:

Okręgowy Inspektor Pracy w L. decyzją z dnia [...] kwietnia 2010 r., znak: [...], po rozpatrzeniu odwołania [...] S.A., utrzymał w mocy nakaz Inspektora Pracy z dnia [...] marca 2010r., nr rej. [...], w sprawie umieszczenia pracownika J. H. w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

W uzasadnieniu organ podał, że w związku z kontrolą przeprowadzoną w [...] S.A. w Ś. inspektor pracy skierował do pracodawcy nakaz z dnia [...] marca 2010 r. w sprawie umieszczenia w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, nazwiska pracownika J. H. zatrudnionego w ramach umowy o pracę na czas nieokreślony na stanowisku mechanika lotniczego. Pracownik ma uprawnienia do poświadczania obsługi statków powietrznych. Z dodatkowych ustaleń wynika, że mechanik lotniczy wykonuje prace związane z naziemnym przygotowaniem statków powietrznych do lotu i prace te wykonuje zarówno w budynku, jak i na płycie lotniska. Prace mechaników na lotnisku, w tym związane z bezpośrednią obsługą potwierdzającą bezpieczeństwo śmigłowców należą do ich podstawowych obowiązków. Praca na płycie lotniska odbywa się w ramach codziennych zadań i często jest związana z poświadczaniem przygotowania śmigłowców do eksploatacji.

W związku z powyższym Inspektor Pracy ocenił, że pracownik J. H. wykonuje prace o szczególnym charakterze wymienione w załączniku nr 2 (pkt 3) do ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. Nr 237, poz. 1656 ze zm.), tj. prace mechaników lotniczych związane z bezpośrednią obsługą potwierdzającą bezpieczeństwo statków powietrznych na płycie lotniska.

Organ odwoławczy wskazał, że z art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych wynika obowiązek płatnika składek prowadzenia wykazu stanowisk, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze oraz ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, co do których przewidziany jest obowiązek opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych.

Ponadto podkreślono, że zgodnie z definicją zawartą w art. 3 ust. 3 ustawy prace o szczególnym charakterze to prace wymagające szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, których możliwość należytego wykonywania w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanego z procesem starzenia się; wykaz prac o szczególnym charakterze określa załącznik nr 2 do ustawy. W punkcie 3 załącznika nr 2 do ustawy prace mechaników lotniczych związane z bezpośrednią obsługą potwierdzającą bezpieczeństwo statków powietrznych na płycie lotniska uznaje się za prace o szczególnym charakterze. Z akt sprawy wynika, że J. H. jest zatrudniony na stanowisku mechanika lotniczego w pełnym wymiarze czasu pracy. Poza sporem jest okoliczność, że mechanicy lotniczy zatrudnieni w Wydziale Prób w Locie ponoszą bezpośrednią odpowiedzialność za bezpieczeństwo publiczne potwierdzając i poświadczając własnym podpisem czynności obsługi technicznej kwalifikowane jako obsługa liniowa (na płycie lotniska). W tym zakresie wykonywane prace stanowią prace ujęte w załączniku do ustawy.

W ocenie Okręgowego Inspektora Pracy w L. w sprawie nie zachodzi okoliczność wykonywania pracy w szczególnym charakterze w niepełnym wymiarze czasu pracy. Tym samym za bezprzedmiotowe uznano odnoszenie się do zarzutu błędnego zastosowania art. 41 ust. 4 pkt 2 w związku z art. 35 ust.1 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych. Kryterium pracy "w pełnym wymiarze czasu" oznacza zatrudnienie w wymiarze odpowiadającym normom czasu pracy wynikającym z art. 129 kodeksu pracy lub skróconym na podstawie art. 145 kodeksu pracy lub innych przepisów szczególnych. Nie oznacza to, że praca ma być wykonywana stale i bez przerwy przez dobowy wymiar czasu pracy. Rozstrzygające jest, że pracownik został zatrudniony do wykonywania danej pracy a jej wykonywanie stanowi podstawowe obowiązki danego pracownika.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wniosła [...] S.A. w Ś., wnosząc o uchylenie decyzji Okręgowego Inspektora Pracy i nakazu z dnia [...] marca 2010 r., zarzucając organom błędną wykładnię art. 41 ust. 4 pkt 2 w zw. z art. 3 ust. 3 i 5 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. Nr 237, poz. 1656).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalając zaskarżonym wyrokiem skargę wskazał, że decyzja Okręgowego Inspektora Pracy z dnia [...] kwietnia 2010 r. nie jest dotknięta uchybieniami, które skutkowałyby koniecznością jej uchylenia. Organ nie odniósł się w żaden sposób do wniosku Spółki o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, stanowiło to pewne uchybienie proceduralne, ale nie było to naruszenie przepisów postępowania, które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Po pierwsze Sąd I instancji wskazał, że organ odwoławczy rozpoznał sprawę, zatem prawa strony nie zostały w żaden sposób naruszone wskutek braku formalnego odniesienia się do wniosku o przywrócenie terminu. Ponadto, wniosek w warunkach niniejszej sprawy był bezprzedmiotowy, gdyż odwołanie strony zostało wniesione w terminie i bezzasadne było występowanie z wnioskiem o przywrócenie terminu.

W ocenie sądu stan faktyczny sprawy jest bezsporny, źródłem sporu jest zaś interpretacja przepisów ustawy o emeryturach pomostowych w kontekście kwalifikacji pracy pracownika J. H. z punktu widzenia definicji pracy o szczególnym charakterze.

Zdaniem skarżącej praca mechanika lotniczego może być uznana za pracę o szczególnym charakterze tylko w przypadku, gdy jest ona związana z bezpośrednią obsługą potwierdzającą bezpieczeństwo statków powietrznych na płycie lotniska i to w pełnym wymiarze czasu pracy. Zakres obowiązków J. H. obejmuje nie tylko tzw. obsługę liniową, a więc czynności związane bezpośrednio z przygotowaniem statku powietrznego do lotu, ale też obsługę statków, która ma miejsce w hangarze, nie można zatem uznać, aby wykonywał on prace o szczególnym charakterze w rozumieniu ustawy.

Sąd uznał powyższe stanowisko za błędne w świetle wykładni systemowej i celowościowej ustawy o emeryturach pomostowych.

Wykaz prac w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze ma charakter zamkniętej listy. Pracami w szczególnych warunkach są tylko prace wymienione w załączniku Nr 1, zaś pracami o szczególnym charakterze są tylko prace wyszczególnione w załączniku Nr 2.

W załączniku Nr 2 w pozycji 3 jako prace o szczególnym charakterze zostały wskazane prace mechaników lotniczych związane z bezpośrednią obsługą potwierdzającą bezpieczeństwo statków powietrznych na płycie lotniska.

Sąd zwrócił uwagę na rozróżnienie pomiędzy pracą w szczególnych warunkach, a pracą o szczególnym charakterze.

W pierwszym przypadku możliwość przejścia na wcześniejszą emeryturę uzasadniona jest bardziej względami interesu indywidualnego pracownika, który wykonuje pracę w warunkach szczególnie negatywnie wpływających na stan jego zdrowia, natomiast w przypadku prac o szczególnym charakterze definicja ustawowa kładzie nacisk na szczególną odpowiedzialność pracownika, związaną z wykonywanymi czynnościami. W tym przypadku dominującą rolę odgrywa raczej czynnik interesu publicznego – ochrony innych osób przed niebezpieczeństwem związanym z faktem, że pracownik, który wykonuje te szczególnie odpowiedzialne czynności może nie mieć już należytej sprawności psychofizycznej, ze względu na jej naturalne obniżenie podyktowane wiekiem. Decydujące znaczenie ma zatem fakt, aby taki pracownik nie podejmował czynności wymagających wyższej sprawności niż dysponuje. W interesie publicznym więc leży odsunięcie takiego pracownika od wykonywania czynności obarczonych szczególnym ryzykiem, a w interesie pracownika umożliwienie mu nabycia "przejściowych" świadczeń przed uzyskaniem pełnych praw emerytalnych.

Sąd wskazał na bezsporne ustalenia przyjęte za podstawę decyzji, z których wynika, że znaczna część obowiązków J. H. jest związana z bezpośrednią obsługą potwierdzająca bezpieczeństwo statków powietrznych na płycie lotniska.

W ocenie Sądu relacja czasowa między zakresem prac wykonywanych na płycie lotniska, związanych z bezpośrednią obsługą potwierdzająca bezpieczeństwo statków powietrznych, a zakresem prac w ramach tzw. obsługi hangarowej jest niemożliwa do ustalenia, ale nie wpływa ona na ocenę sprawy.

Pojęcia "pełnego wymiaru czasu pracy" użyte w art. 3 ust. 4 i 5 ustawy o emeryturach pomostowych, stanowią doprecyzowanie ustawowych definicji prac w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, nie są jednak przez ustawodawcę definiowane czy wyjaśniane. W ocenie Sądu w takim przypadku należy zastosować wykładnię systemową i odwołać się do przepisów z zakresu prawa pracy. W konsekwencji sformułowanie "pełny wymiar czasu pracy" należy rozumieć tak jak w przepisach prawa pracy, jako zatrudnienie na pełny etat.

Zdaniem Sądu uzasadnione jest, aby za pracownika wykonującego pracę w warunkach szczególnych traktować już takiego pracownika, którego znaczna część czynności wykonywanych w ramach zakresu obowiązków, wiąże się ze szczególnym charakterem. Wykonywanie nawet części takich czynności, w ramach dziennego wymiaru czasu pracy niesie bowiem ze sobą niebezpieczeństwa związane z obniżoną sprawnością psychofizyczną.

Sąd zwrócił uwagę, że co najmniej znaczna część – jeśli nie podstawowa – obowiązków pracowniczych J. H. jest pracą mechanika lotniczego związaną z bezpośrednią obsługą potwierdzającą bezpieczeństwo statków powietrznych na płycie lotniska. Względy interesu publicznego wymagają, aby czynności związane z bezpośrednim przygotowaniem maszyn do lotu wykonywały osoby o wysokiej sprawności psychofizycznej, która ulega naturalnemu obniżeniu wraz z wiekiem. Nie ma znaczenia, czy w zakresie obowiązków mechanika lotniczego mieszczą się jeszcze czynności niezwiązane z bezpośrednia obsługą potwierdzająca bezpieczeństwo statków powietrznych na płycie lotniska.

Sąd stwierdził prawidłowość zakwalifikowania przez organy prac wykonywanych przez J. H. jako prac o szczególnym charakterze w rozumieniu ustawy o emeryturach pomostowych, co w świetle art. 41 ust. 4 pkt 2 zobowiązywało Spółkę, będącą płatnikiem składek, do umieszczenia J. H. w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

Decyzja Okręgowego Inspektora Pracy dotyczy wpisu do ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, ten zaś jest uzależniony od spełnienia ustawowych przesłanek kwalifikacji pracy danego pracownika z punktu widzenia ustawowych definicji i wykazów wspomnianych prac. W niniejszej sprawie przesłanki te zostały spełnione, decyzja organu była zatem prawidłowa. Sąd natomiast nie uznał się władnym rozstrzygać wątpliwości co do zakresu obowiązku opłacania składek emerytalno-rentowych za pracownika J. H. oraz wątpliwości co do nabycia przez niego w przyszłości uprawnień do emerytury pomostowej.

W ocenie Sądu brak jest podstaw do kwestionowania konstytucyjności przepisów ustawy o emeryturach pomostowych w zakresie, w jakim miały one zastosowanie w kontrolowanej przez Sąd decyzji.

Mając na względzie powyższe, Sąd – na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej jako p.p.s.a. - orzekł jak w sentencji wyroku o oddaleniu skargi.

Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wniosła [...] S.A. w Ś., zaskarżając wyrok w całości, zarzucając naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię:

1) art. 41 ust. 4 pkt 2 w zw. z art. 3 ust. 3 i 5 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych,

2) art. 41 ust. 4 pkt 2 w zw. z art. 35 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa radcy prawnego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że z art. 3 ust. 3 w zw. z art. 3 ust. 5 ustawy o emeryturach pomostowych wynika, iż za pracowników wykonujących prace o szczególnym charakterze uważa się pracowników wykonujących prace o szczególnym charakterze wymienione w załączniku Nr 2 do ustawy w pełnym wymiarze czasu pracy. Przepisy te nie mówią o zatrudnieniu w pełnym wymiarze czasu pracy, lecz kładą akcent na fakt wykonywania prac o szczególnym charakterze w pełnym wymiarze czasu pracy. Zdaniem skarżącej w świetle wskazanych przepisów zatrudnienie mechanika lotniczego zgodnie z umową o pracę w pełnym wymiarze czasu pracy jest tylko jednym z elementów wymaganych przez te przepisy, drugim elementem jest bowiem rzeczywiste wykonywanie pracy o szczególnym charakterze wymienionej w załączniku Nr 2 do ustawy w pełnym wymiarze czasu pracy wynikającym z umowy o pracę. Skarżąca podniosła, że pozbawiona podstawy prawnej jest taka wykładnia Sądu, zgodnie z którą wystarczy aby tylko przez część pełnego wymiaru czasu pracy pracownik zatrudniony na stanowisku mechanika lotniczego wykonywał prace o szczególnym charakterze. Skarżąca podkreśliła, że to konkretna praca wskazana w załączniku Nr 2 do ustawy ma być wykonywana w pełnym wymiarze czasu pracy, a nie, że praca ta ma być jedną z prac wykonywanych w ramach podstawowych obowiązków pracownika, zatrudnionego w pełnym wymiarze czasu pracy.

Skarżąca powołała się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 czerwca 2008 r., II UK 306/07 (OSNP 2009/21-22/290), w którym Sąd Najwyższy stwierdził, że nie jest dopuszczalne uwzględnianie do okresów pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, wymaganych do nabycia prawa do emerytury w niższym wieku emerytalnym, innych równocześnie wykonywanych prac w ramach dobowej miary czasu pracy, które nie oddziaływały szkodliwie na organizm pracownika, przez co tak zatrudniony nie spełniał koniecznego warunku dla uzyskania wcześniejszych uprawnień emerytalnych, jakim było stałe wykonywanie pracy szkodliwej w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na zajmowanym stanowisku pracy.

W ocenie skarżącej wykładnia celowościowa i systemowa art. 35 ust. 1 pkt 2 ustawy prowadzi do wniosku, że składki na FEP powinno się opłacać tylko za pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach oraz o szczególnym charakterze w pełnym wymiarze czasu pracy. W przeciwnym bowiem razie wystąpi sytuacja, w której składki na FEP będą opłacane za pracownika wykonującego przedmiotowe prace w niepełnym wymiarze czasu pracy, który to pracownik nie nabędzie z tytułu opłacania tych składek prawa do emerytury pomostowej, a istotą i celem ustawy o emeryturach pomostowych jest właśnie określenie zasad i warunków nabycia prawa do emerytury pomostowej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli w sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania, wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., to Sąd rozpoznając sprawę jest związany granicami skargi. Związanie granicami skargi oznacza zaś związanie podstawami zaskarżenia, wskazanymi w skardze kasacyjnej oraz jej wnioskami. Naczelny Sąd Administracyjny dokonując kontroli zaskarżonego orzeczenia nie jest uprawniony do badania ewentualnej jego wadliwości, wykraczającej poza ramy wyznaczone zarzutami skargi kasacyjnej. Oznacza to zatem, że zakres rozpoznania sprawy wyznacza strona wnosząca skargę kasacyjną przez przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie.

Nie dopatrzywszy się w niniejszej sprawie przesłanek wskazujących na nieważność postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do oceny zarzutów skargi kasacyjnej i uznał, że podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty nie mają usprawiedliwionych podstaw.

Skarga kasacyjna została oparta wyłącznie na podstawie określonej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a., tj. błędnej wykładni prawa materialnego. Autor skargi kasacyjnej wywiódł dwa zarzuty błędnej wykładni przepisów prawa materialnego.

Pierwszy zarzut dotyczy błędnej wykładni art. 41 ust. 4 pkt 2 w związku z art. 3 ust. 3 i 5 ustawy o emeryturach pomostowych. Jak stanowi art. 41 ust. 4 pkt 2 tej ustawy płatnik składek jest obowiązany prowadzić ewidencję pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na FEP, zawierającą dane, o których mowa w ust. 3 pkt 2.

Przepis art. 3 ust. 3 zawiera definicję prac o szczególnym charakterze, których wykonywanie uprawnia do emerytury pomostowej. Prace o szczególnym charakterze to prace wymagające szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, których możliwość należytego wykonywania w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanego z procesem starzenia się; wykaz prac o szczególnym charakterze określa załącznik nr 2 do ustawy.

Art. 3 ust. 5 ustawy odnosi się zaś do osób je wykonujących, stanowiąc, że za pracowników wykonujących prace o szczególnym charakterze uważa się pracowników wykonujących po dniu wejścia w życie ustawy, w pełnym wymiarze czasu pracy, prace, o których mowa w ust. 3. Jak wynika z treści tego przepisu o zaliczeniu pracownika do osób wykonujących pracę o szczególnym charakterze decydują trzy przesłanki: 1) rodzaj świadczonej pracy, 2) termin jej wykonywania, 3) wymiar czasu pracy. W rozpoznawanej sprawie spór dotyczy rozumienia trzeciej przesłanki, a więc wymiaru czasu pracy. Ustawa stanowi wymóg wykonywania pracy o szczególnym charakterze "w pełnym wymiarze czasu pracy". W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego "w pełnym wymiarze czasu pracy" nie oznacza, że praca określonego rodzaju ma być wykonywana "stale", czyli - jak uważa strona skarżąca – w ramach dobowej miary czasu pracy pracownik ma wykonywać wyłącznie dany rodzaj pracy. Kryterium wskazującym na wykonywanie pracy "w pełnym wymiarze czasu pracy" stanowi wykonywanie w ramach dobowej miary czasu pracy, odpowiadającej pełnemu etatowi, rodzaju pracy zaliczonej do prac o szczególnym charakterze jako podstawowego obowiązku pracownika. Zatem praca zaliczona do pracy o szczególnym charakterze musi należeć do podstawowych, a nie ubocznych, sporadycznych obowiązków pracownika.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, regulacje zawarte w art. 3 ust. 3 i 5 w zw. z art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy należy rozumieć tak, że obowiązek umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace o szczególnym charakterze obciąża pracodawcę wówczas, gdy wykonuje on rodzaj pracy wymieniony w załączniku nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych, będąc zatrudnionym w pełnym wymiarze czasu pracy (na pełen etat) i ten rodzaj wykonywanej pracy jest wykonywany jako podstawowy obowiązek pracownika, bez względu na to, czy oprócz wymienionego rodzaju pracy wykonuje również inne czynności.

Za poglądem powyższym przemawiają również inne argumenty, uwzględniające przede wszystkim cele ustawy.

Sąd Wojewódzki w uzasadnieniu wyroku podkreślił, że w jego ocenie w przypadku prac o szczególnym charakterze definicja kładzie nacisk na szczególną odpowiedzialność pracownika, związaną z wykonywanymi czynnościami. W tym zatem przypadku dominującą rolę odgrywa raczej czynnik interesu publicznego - ochrony innych osób przed niebezpieczeństwem związanym z faktem, że pracownik, który wykonuje te szczególnie odpowiedzialne czynności może nie mieć już należytej sprawności psychofizycznej, ze względu na jej naturalne obniżenie podyktowane wiekiem. W związku z tym istotne jest to, aby taki pracownik nie podejmował czynności wymagających wyższej sprawności psychofizycznej. W interesie publicznym leży więc odsunięcie takiego pracownika od wykonywania czynności obarczonych szczególnym ryzykiem, a w interesie pracownika umożliwienie mu nabycia "przejściowych" świadczeń, przed uzyskaniem pełnych praw emerytalnych.

Należy zgodzić się z tym poglądem, z kilku powodów. Jednym z nich jest fakt, że wskazana przez Sąd pierwszej instancji różnica pomiędzy pracami wykonywanymi w szczególnych warunkach i pracami o szczególnym charakterze wynika zasadniczo z innych przesłanek. O ile w odniesieniu do rodzajów prac wykonywanych w szczególnych warunkach można mówić o uwarunkowaniach medycznych jako podstawie zaliczenia do tego rodzaju, to w odniesieniu do prac o szczególnym charakterze, w mniejszym stopniu chodzi o kwestie medyczne, a w większym o względy bezpieczeństwa publicznego, które może naruszać pracownik, nie dysponujący odpowiednią formą psychofizyczną.

Gdyby przyjąć pogląd, że pracownikowi wykonującemu taki rodzaj pracy o szczególnym charakterze pracodawca powierzył, w ramach pełnego wymiaru czasu pracy, wykonywanie również innych czynności, co np. w tzw. zakresie czynności pracowniczych często występuje pod nazwą "wykonywanie innych czynności", to okazałoby się, że wykonywanie nawet w niewielkim zakresie takich czynności, eliminuje z prawa do emerytury pomostowej pilotów statków powietrznych, kontrolerów ruchu lotniczego, dyżurnych ruchu pociągów i inne wymienione w załączniku nr 2 osoby wykonujące określone tam rodzaje prac. Okazałoby się również, że to nie ustawa wskazuje osoby uprawnione do emerytury pomostowej, przez określenie rodzajów prac, a w istocie czyni to pracodawca, gdyż to on decyduje o zakresie wykonywanej przez pracownika pracy.

W świetle powyższych rozważań godzi się odnotować, że skarżąca nie kwestionuje ustaleń stanu faktycznego, zaakceptowanych przez Sąd pierwszej instancji, w oparciu o które organ uznał, że do podstawowych obowiązków powierzonych J. H. należy wykonywanie prac mechanika lotniczego związanych z bezpośrednią obsługą potwierdzającą bezpieczeństwo statków powietrznych na płycie lotniska. Dlatego też powoływanie się przez skarżącą na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 czerwca 2008 r., II UK 306/07 nie ma wpływu na ocenę wykładni przepisów prawa materialnego dokonanej w zaskarżonym wyroku, gdyż wyrok ten, niezależnie od innego stanu prawnego, zapadł w konkretnym stanie faktycznym, odmiennym od ustalonego w rozpoznawanej sprawie. Ocena, czy dany pracownik wykonuje prace o szczególnym charakterze w pełnym wymiarze czasu pracy zależy przede wszystkim od ustaleń stanu faktycznego, które w rozpoznawanej sprawie nie są kwestionowane przez skarżącą.

Z powyższych względów nie można podzielić poglądu wyrażonego przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 7 września 2011 r. m.in. w sprawach o sygn. akt I OSK 422/11 i I OSK 438/11. Pogląd zaprezentowany w niniejszych sprawach "wykonywanie pracy o szczególnym charakterze w pełnym wymiarze czasu pracy" ogranicza zatrudnienie wyłącznie do pracy na płycie lotniska, pomijając relację jaka istnieje między zatrudnieniem na pełnym etacie i podstawowymi obowiązkami pracownika (rodzajem świadczonej pracy).

Zarzut drugi naruszenia prawa materialnego, tj. art. 41 ust 4 pkt 2 w związku z art. 35 ust. 1 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych, z którego wynika, że składki na FEP opłaca się za pracownika, który wykonuje prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o których mowa w art. 3 ust. 1 i 3, również nie okazał się usprawiedliwiony, a to z tego względu, że Sąd Wojewódzki nie dokonywał wykładni tego przepisu w uzasadnieniu wyroku. Stwierdzono tam tylko, że próba wzmocnienia argumentacji skarżącej wykazaniem relacji pomiędzy wpisem do wspomnianej ewidencji, a obowiązkiem opłacania składek jest bezskuteczna, a sąd administracyjny nie jest władny rozstrzygać wątpliwości co do zakresu opłacania składki. Powyższe konstatacje Sądu pierwszej instancji uzasadniają jedynie pogląd, że sąd administracyjny nie może odnosić się do kwestii wykraczających poza granice rozpoznawanej sprawy, kwestie zaś opłacania składek rozstrzygane są w innym postępowaniu, na co wskazuje regulacja rozdziału 6 omawianej ustawy ze szczególnym wskazaniem na zapis art. 40 ust. 7.

Trudno zatem przyjąć, że Sąd pierwszej instancji dokonywał w ogóle interpretacji wskazanego przepisu art. 35 ust. 1 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych, a zatem i zarzut błędnej interpretacji nie mógł okazać się usprawiedliwiony.

Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny na mocy art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.


ZDANIE ODRĘBNE

Zdanie odrębne

sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego

Joanny Banasiewicz od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 października 2011 r., sygn. akt I OSK 509/11

Nie podzielam stanowiska zajętego w wyroku z następujących względów:

Moim zdaniem za uzasadniony należało uznać zarzut naruszenia art. 41 ust. 4 pkt 2 w związku z art. 3 ust. 3 i 5 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz.U.Nr 237, poz. 1656 ze zm.) poprzez błędną wykładnię.

Zgodnie z art. 41 ust. 4 pkt 2 powołanej ustawy płatnik składek jest obowiązany prowadzić ewidencję pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na FEP, zawierającą dane, o których mowa w ust. 3 pkt 2.

W niniejszej sprawie wpis do ewidencji dotyczył pracownika wykonującego prace o szczególnym charakterze.

Nie podzielam przyjętej w wyroku interpretacji art. 3 ust. 3 i 5 w związku z art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy, że obowiązek umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace o szczególnym charakterze obciąża pracodawcę wówczas, gdy wykonuje on rodzaj pracy wymieniony w załączniku nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych, będąc zatrudnionym w pełnym wymiarze czasu pracy (na pełny etat) i ten rodzaj wykonywanej pracy jest wykonywany jako podstawowy obowiązek pracownika, bez względu na to, czy oprócz wymienionego rodzaju pracy wykonuje również inne czynności.

Zgodnie z art. 3 ust. 3 ustawy prace o szczególnym charakterze to prace wymagające szczególnej sprawności psychofizycznej, których możliwość wykonywania w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanego z procesem starzenia się; wykaz prac o szczególnym charakterze określa załącznik nr 2 do ustawy. Jednocześnie, w myśl art. 3 ust. 5 ustawy, za pracowników wykonujących prace o szczególnym charakterze uważa się pracowników wykonujących po dniu wejścia w życie ustawy, w pełnym wymiarze czasu pracy, prace, o których mowa w ust. 3.

W załączniku nr 2 do ustawy "Wykaz prac o szczególnym charakterze" pod poz. 3 wymieniono "Prace mechaników lotniczych związane z bezpośrednią obsługą potwierdzającą bezpieczeństwo statków powietrznych na płycie lotniska". Szczególny charakter omawianej regulacji, okoliczność, że spełnienie zawartych w tych przepisach wymogów daje możliwość ubiegania się o wcześniejszą emeryturę, jako wyjątek od ogólnej zasady wyrażonej w art. 27 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2009 r. Nr 53, poz. 1227 ze zm.) nakazuje, by wykładnia tych przepisów dokonywana była ze szczególną dbałością o precyzyjne odtworzenie woli ustawodawcy. W świetle przytoczonego wyżej brzmienia wykładanych przepisów należało moim zdaniem uznać, że jedynie praca o szczególnym charakterze wymieniona w załączniku nr 2 do ustawy i wykonywana w pełnym wymiarze czasu pracy uzasadnia umieszczenie pracownika w ewidencji, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy.

Tylko więc mechanik lotniczy wykonujący w pełnym wymiarze czasu pracy prace związane z bezpośrednią obsługą potwierdzającą bezpieczeństwo statków powietrznych na płycie lotniska może być uznany za pracownika, który odpowiada warunkom ustawowym niezbędnym do dokonania stosownego wpisu do ewidencji pracowników.

Takie stanowisko wyraził również Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 7 września 2011 r., sygn. akt I OSK 420/11, I OSK 421/11, I OSK 422/11, I OSK 423/11, I OSK 424/11, I OSK 438/11 i I OSK 439/11. Przedstawioną tam argumentację w pełni podzielam.

Uważam, że z przedstawionych wyżej względów skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie.