Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 503/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2007-01-31 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Podatek od towarów i usług
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 19 ust. 1 i 2, art. 23 pkt 1
journal: Dz.U. 1993 nr 11 poz 50
law: Ustawa z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym.
article: art. 106 par. 3
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: par. 48 ust. 4 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2002 nr 27 poz 268
law: Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 22 marca 2002 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zofia Skrzynecka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Tadeusz Piskozub Asesor WSA Wojciech Czajkowski Protokolant Lidia Wachowska po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 31 stycznia 2007r. sprawy ze skargi B. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]" r. Nr "[...]" w przedmiocie podatku od towarów i usług za kwiecień, maj i czerwiec oraz III kwartał 2003r. oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia "[...]" r. Dyrektor Izby Skarbowej, na podstawie art. 233 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku Ordynacja podatkowa (Dz.U. Nr 137, poz. 926 z późn. zm., cytowanej dalej jako Ordynacja podatkowa) po rozpatrzeniu odwołania B. J., od decyzji Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej z dnia "[...]" r., Nr "[...]" określającej podatek od towarów i usług za kwiecień, maj i czerwiec oraz III kwartał 2003r, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Podstawą rozstrzygnięcia Dyrektora Izby Skarbowej były następujące ustalenia i wnioski:

Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w rezultacie kontroli źródłowej przeprowadzonej w zakresie rzetelności deklarowania podstaw opodatkowania oraz prawidłowości obliczania i wpłacania podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe od kwietnia do września 2003r. stwierdził zaniżenie w deklaracji VAT-7 za miesiąc czerwiec 2003r., oraz w deklaracji VAT-7K za III kwartał 2003r. podatku należnego o podatek naliczony w łącznej kwocie 11.138,49zł z faktur wystawionych przez podmiot wykreślony z rejestru podatników podatku VAT (nie zarejestrowany) - Firmę A. - S. T.

Organ podatkowy I instancji ustalił, iż S. T. zgodnie z zawiadomieniem z dnia 31.07.1999r. (data wpływu 20.08.1999r.) zlikwidował działalność gospodarczą prowadzoną w ramach Firmy A. W złożonym natomiast w dniu 17.09.1999r. w Urzędzie Skarbowym zgłoszeniu o zaprzestaniu wykonywania czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług lub podatkiem akcyzowym (VAT-Z ) S. T. wskazał, iż z dniem 26.08. 1999r. zaprzestał wykonywania czynności. Zgodnie z art. 9 ust. 4 ustawy z dnia 8 stycznia 1993r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz.U. Nr. 11 poz. 50 ze zm., dalej jako ustawa o VAT) zgłoszenie to stanowiło podstawę do wykreślenia podatnika z rejestru podatników VAT. Tym samym Firma A od dnia 26.08.1999r. była podatnikiem niezarejestrowanym.

Na podstawie § 48 ust. 4 pkt 1 lit "a" rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 marca 2002 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz.U. Nr 27, poz. 268 ze zm.) Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej, uznał, iż B. J. nie miał prawa do obniżenia podatku należnego o podatek naliczony z zakwestionowanych faktur.

W odwołaniu od powyższej decyzji B. J. wyjaśnił, iż nie był świadomy faktu, iż Firma A jest podmiotem niezarejestrowanym dla potrzeb podatku od towarów i usług. Wskazał, iż pomimo oficjalnego zaprzestania wykonywania działalności gospodarczej i wyrejestrowania się z ewidencji podatników, podmiot ten wystawiał kontrahentom faktury na zakupione przez nich towary, a także składał do Urzędu Skarbowego deklaracje VAT-7. Podniósł, iż dołożył wszelkiej staranności dopuszczonej prawem, aby sprawdzić rzetelność kontrahenta i uniknąć ewentualnych kłopotów związanych z zawartymi transakcjami. W tym celu uzyskał od S. T. potwierdzenie aktualności wpisu do ewidencji działalności gospodarczej oraz potwierdzenie zaewidencjonowania dla potrzeb podatku od towarów i usług faktur dotyczących zawartych ze stroną transakcji handlowych.

W piśmie z dnia 24.08.2006r. wniósł o uwzględnienie przy rozpatrywaniu sprawy - wyroku Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości z dnia 6.07.2006r. w połączonych sprawach C-439/04 - Axel Kittel przeciwko Belgii i C440/04 - Belgia przeciwko Recolta Recycling SPRL.

Dyrektor Izby Skarbowej rozpatrując przedmiotowe odwołanie, stwierdził, iż prawo podatnika do obniżenia kwoty podatku należnego o kwotę podatku naliczonego przy nabyciu towarów i usług związanych ze sprzedażą opodatkowaną ( art. 19 ust. 1 i 2 cyt. ustawy o VAT), nie jest prawem bezwzględnym i doznaje wielu ograniczeń wynikających z przepisów prawa. Zgodnie z wydanym na podstawie delegacji ustawowej, przewidzianej w art. 23 ust. 1 pkt 1 ustawy o VAT, przepisem § 48 ust. 4 pkt 1 lit "a" rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym, jeżeli sprzedaż towarów lub usług została udokumentowana fakturami lub fakturami korygującymi wystawionymi przez podmiot nieistniejący lub nieuprawniony do wystawiania faktur lub faktur korygujących, faktury te nie stanowią podstawy do obniżenia podatku należnego.

Zakwestionowane w miesiącu czerwcu oraz III kwartale 2003r. faktury, zostały wystawione przez Firmę A, podmiot, który został wykreślony z dniem 26.08.1999r. z rejestru podatników VAT.

Uprawnionym natomiast podmiotem do wystawiania faktur VAT, stosownie do § 34 cyt. rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 marca 2002 r. jest zarejestrowany podatnik, posiadający numer identyfikacji podatkowej.

Organ odwoławczy nie zgodził się z twierdzeniem, iż strona dołożyła wszelkich starań w celu sprawdzenia rzetelności kontrahenta. Wskazał w tym miejscu, iż nowelizacją wprowadzoną ustawą z dnia 4 grudnia 2002 r., zmieniającą ustawę o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym, ustawę o oznaczaniu wyrobów znakami skarbowymi akcyzy oraz ustawę - Kodeks karny skarbowy, w art. 9 dodano ust. 9a, (vide: art. 1 pkt 3). Na mocy tego przepisu podatnik ma prawo wystąpienia do urzędu skarbowego z wnioskiem o potwierdzenie rejestracji podatnika dla celów podatku od towarów i usług. Strona w oparciu o powyższy przepis, nie sprawdziła rzetelności kontrahenta, w trakcie trwającej co najmniej dwa lata współpracy handlowej. Przedłożone w trakcie kontroli zaświadczenie o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej świadczy wyłącznie o tym, że podatnik ten nie został wykreślony z tej ewidencji, a podstawą pozbawienia prawa do odliczenia podatku naliczonego był fakt odliczenia podatku z faktur wystawionych przez podmiot niezarejestrowany jako podatnik VAT.

Dyrektor Izby Skarbowej podkreślił, iż o uprawnieniu podatnika do obniżenia podatku należnego nie decyduje wystawianie faktur VAT ale treść przepisów ustawy o podatku od towarów i usług oraz wydanego na podstawie tej ustawy rozporządzenia wykonawczego.

Zauważył również, iż w prawie podatkowym, w odróżnieniu od innych gałęzi prawa, nie rozstrzyga się kwestii winy strony. Przepis § 48 ust. 4 pkt 1 lit "a" rozporządzenia z dnia 22 marca 2002 r., nie uzależnia utraty prawa do odliczenia podatku naliczonego od winy podatnika. Co oznacza, że z chwilą zaistnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie (wystawienie faktur przez podmiot nieuprawniony lub nieistniejący) podatnik nie ma podstawy do odliczenia podatku naliczonego z faktur wystawionych przez takie podmioty.

Odnosząc się do powołanego przez podatnika wyroku ETS z dnia 06.07.2006 r., C-439/04, C-440/04, organ odwoławczy stwierdził, iż nie ma on zastosowania w niniejszej sprawie, albowiem zapadł w odmiennym stanie faktycznym. Przedmiotowe orzeczenie dotyczy pozbawienia podatnika prawa do odliczenia podatku VAT, w sytuacji uczestniczenia w oszustwie dotyczącym podatku VAT typu "karuzeli podatkowej", którego głównym celem było wielokrotne odzyskanie kwot podatku VAT. Natomiast zasadniczą kwestią niniejszej sprawy jest prawo do odliczenia podatku naliczonego z faktur VAT wystawionych przez podmiot niezarejestrowany.

Skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie wniósł B. J. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji jako niezgodnej z obowiązującym prawem i uznanym orzecznictwem. Skarżący podniósł, iż wyroki Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości (C-439/04 i C-440/04), dotyczą rzeczywiście innego stanu faktycznego, jednakże ich sens dotyczy generalnie zasady ochrony ofiary "oszusta" przed negatywnymi skutkami niesprawiedliwych przepisów prawa krajowego, skutkujących poniesieniem przez "ofiarę" dodatkowych sankcji takich jak utrata możliwości odliczenia podatku VAT z faktur wystawionych przez "oszusta". W tym zakresie przytoczył również wcześniejsze orzeczenia ETS (C-354/03, C-355/03, C-484/03, C-384/04, C-255/02). Zauważył, iż Trybunał wskazał, iż jeśli dostawa jest realizowana na rzecz podatnika, który nie wiedział lub nie mógł wiedzieć o tym, że dana transakcja była wykorzystywana dla celów oszustwa – które zostały popełnione przez sprzedawcę – przepisy prawa krajowego nie mogą zakazać prawa do odliczenia VAT zapłaconego przez tego podatnika.

Podniósł także, iż stanowisko ETS znajduje potwierdzenie w orzecznictwie krajowym. W tym miejscu przytoczył wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26.07.2006r., w którym - w ocenie skarżącego, Sąd poparł linię orzeczniczą ETS, który kilkakrotnie orzekał, że nabywca towaru zachowuje prawo do odliczenia VAT, nawet jeżeli miałoby to powodować obejście przepisów prawa krajowego. Wskazał również, że w wyroku z dnia 07.06.2004r., oraz z dnia 04.01.2006r., Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie bezpośrednio odwołał się do wyroków ETS, pomimo tego że sprawy dotyczyły rozliczeń za okres sprzed przystąpienia Polski do Wspólnoty Europejskiej.

Ponadto nie zgodził się ze stanowiskiem organów podatkowych w kwestii uznania firmy A za podmiot nieistniejący. W ocenie skarżącego podmiot ten był podatnikiem VAT o czym świadczy częstotliwość i rozmiar dostaw towarów dokonywanych na rzecz skarżącego, wpis do ewidencji działalności gospodarczej, składane przez S. T. deklaracje VAT, a także otwarcie obowiązku podatkowego w systemie POLTAX w zakresie VAT w początkowym okresie 2003r.

Skarżący złożył wniosek o włączenie do akt sprawy dokumentów dotyczących przeprowadzonej kontroli S. T. (postanowienie Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej nr "[...]" z dnia "[...]" r.).

W odpowiedzi na zarzuty zawarte w skardze Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna, ponieważ przy wydawaniu zaskarżonej decyzji nie doszło do naruszenia przepisów prawa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Kontrola sądu administracyjnego zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, cyt. dalej jako p.u.s.a.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 , poz. 1270 ze zm., cyt. dalej jako p.p.s.a. ) ogranicza się do badania zgodności decyzji z prawem.

Uwzględniając przedstawione stanowiska stron oraz istotę sporu, przede wszystkim należy wskazać, że stosownie do art. 19 ust. 1 ustawy o VAT podatnik ma prawo do obniżenia podatku o kwotę podatku naliczonego przy nabyciu towarów i usług. Kwotę podatku naliczonego stanowi – w myśl art. 19 ust.2 ustawy o VAT – suma kwot podatku określonych w fakturach stwierdzających nabycie towarów i usług. Możliwość obniżenia podatku naliczonego jest uprawnieniem podatnika.

Mając na względzie wyżej wskazaną regulację prawną oraz ustalony w sprawie stan faktyczny zgodzić należy się ze stanowiskiem organów podatkowych kwestionującym prawo B. J. do obniżenia kwoty podatku należnego o kwoty podatku naliczonego wynikające z faktur wystawionych przez FH A – S. T. Organy podatkowe przyjęły, że faktury wystawione przez tę firmę nie dawały podstaw do odliczenia wymienionego w nich podatku naliczonego. Zostały bowiem wystawione przez podatnika, który z dniem 26.08.1999r. został wyrejestrowany z ewidencji podatników VAT. Kwestią sporną w świetle poczynionych przez organy ustaleń faktycznych jest ocena, czy kontrahent skarżącego - S. T. był podmiotem uprawnionym do wystawiania faktur VAT. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ podatkowy wskazał art. 19 ust. 1 i 2 ustawy o VAT oraz § 48 ust.4 pkt 1 lit "a" rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 marca 2002r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług, z którego treści wynika, że w przypadku gdy sprzedaż towarów lub usług została udokumentowana fakturami lub fakturami korygującymi wystawionymi przez podmiot nieistniejący lub nieuprawniony do wystawiania faktur lub faktur korygujących, faktury te i dokumenty odprawy celnej nie stanowią podstawy do obniżenia podatku należnego oraz zwrotu różnicy podatku lub zwrotu podatku naliczonego. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał również na treść § 34 cytowanego rozporządzenia, zgodnie z którym podmiotem uprawnionym do wystawiania faktur VAT jest zarejestrowany podatnik posiadający numer identyfikacji podatkowej.

Z niespornych okoliczności sprawy wynika, iż strona skarżąca odliczyła podatek naliczony zawarty w fakturach wystawionych przez podatnika niezarejestrowanego, bo wykreślonego z ewidencji podmiotów VAT. Organy podatkowe ustaliły bowiem, czego skarżący nie kwestionuje, iż S.T. złożył w Urzędzie Skarbowym w dniu 20.08.1999r., zawiadomienie o likwidacji działalności gospodarczej z dniem 31 lipca 1999r. Fakt zaprzestania wykonywania czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług z dniem 26.08.1999r. S.T. potwierdził również zgłoszeniem VAT-Z złożonym w Urzędzie Skarbowym w B. w dniu 19 września tego samego roku. Pomimo wyrejestrowania się z ewidencji podatników podatku od towarów i usług posługując się numerem identyfikacyjnym wystawiał faktury VAT i wykazywał w nich podatek należny.

Zauważyć należy, iż w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazywano już, że w przypadku gdy sprzedaż towarów i usług została udokumentowana fakturami wystawionymi przez podmiot nieuprawniony, faktury te nie stanowią podstawy do obniżenia podatku należnego oraz zwrotu różnicy podatku lub zwrotu podatku naliczonego, niezależnie od tego, czy usługi zostały wykonane, czy też nie, (p. wyrok NSA w Katowicach z 25 czerwca 2002r. o sygn. I SA/Ka 866/01 ONSA 2003/3/101). Dodatkowo wskazać można, iż z faktu rejestracji podatkowej wynikają pewne korzyści, np. możliwość uzyskania bezpośrednich lub pośrednich zwrotów podatku. Dlatego też w przypadku zaprzestania prowadzenia działalności podmiot ma obowiązek, jak to miało miejsce również w rozpoznawanej sprawie, zgłoszenia tego faktu w urzędzie skarbowym. Zgłoszenie to stanowiło podstawę do wykreślenia z rejestru. Z treści art. 9 ust. 4 ustawy o VAT wynika, iż skutki prawno-podatkowe wynikające z zaprzestania wykonywania czynności podlegających opodatkowaniu wynikają z chwilą wykreślenia podatnika z rejestru, które następuje z datą faktycznego zaprzestania wykonywania tych czynności. Konsekwencją powyższego jest brak możliwości obniżenia kwoty lub zwrotu podatku należnego (por. wyrok NSA z dnia 18.12.1998r. sygn. akt III SA 1735/97, System Informacji Prawnej LEX nr 37850).

Przepisy rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 marca 2002r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o podatku od towarów i usług stanowią doprecyzowanie zasady wynikającej wprost z art. 19 ust.1 i 2 ustawy. Definicja podatku naliczonego wynikająca z treści art. 19 ust. 2 ustawy o VAT stanowi o tym, iż jest to "suma kwot podatku określonego w fakturach". W definicji tej posłużono się pojęciem faktury jako dokumentu, w którym wykazana jest kwota zmniejszająca podatek należny u nabywcy otrzymującego ten dokument. Nie budzi wątpliwości, iż nie chodzi w tym przypadku o każdy wystawiony przez zbywcę dokument lecz o fakturę wystawioną prawidłowo, tj. zgodnie z przepisami prawa, w tym przez uprawnionego podatnika VAT. Precyzując tę zasadę na podstawie upoważnienia zawartego w art. 23 pkt 1 ustawy o VAT, Minister Finansów w § 48 ust. 4 pkt 1 lit "a" cyt. wyżej rozporządzenia wyraźnie bowiem wskazał, że podstawy do obniżenia przez nabywcę podatku należnego nie stanowią faktury wystawione przez podmiot nieistniejący lub nieuprawniony do ich wystawienia faktur.

Dla określenia prawidłowości faktury istotne znaczenie ma wskazanie w przepisie art. 32 ustawy o VAT niezbędnych wymogów jakie powinna ona zawierać. Jednak prawidłowa faktura to nie tylko dokument spełniający wymogi formalne i materialne o którym mowa w powołanym przepisie, a więc te, które wprost odnoszą się do tego dokumentu lecz także i te, które odnoszą się do podatnika wystawiającego dokument oraz podatnika go otrzymującego. Wyraźnie wynika to z treści art. 2, art. 5, art. 9 i art. 23 pkt 1 ustawy w zw. z § 48 ust. 4 pkt 1 lit. "a" oraz § 35 i § 34 rozporządzenia.

Jeżeli więc ustalenia organu podatkowego właściwego dla kontrahenta strony skarżącej w sposób nie budzący wątpliwości wskazują, że w dacie wystawienia zakwestionowanych faktur VAT taki podmiot nie był zarejestrowany, gdyż zakończył swoją działalność, zaś na fakturach widnieje numer identyfikacyjny podmiotu nie istniejącego w ewidencji podatników VAT, to nie ma wątpliwości, że w świetle przepisów prawa jest ona nieprawidłowa i nie może stanowić podstawy do obniżenia podatku należnego o zawarty w niej podatek naliczony. Konstrukcja podatku VAT ma na celu wykluczenie sytuacji, w której podatnik odlicza podatek wykazany w fakturze, ale faktycznie nie zapłacony przez fikcyjny podmiot. Zasadne jest tym samym stanowisko organów podatkowych, że faktura wystawiona przez nie istniejący podmiot gospodarczy nie może być podstawą do obniżenia kwoty podatku należnego na podstawie art. 19 ust.1 ustawy o VAT oraz zastosowania dyspozycji cyt. wyżej § 48 ust. 4 pkt 1 lit "a" rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 marca 2002r.

Podniesiony w skardze, a wcześniej w odwołaniu od decyzji zarzut, iż podatnik nie powinien ponosić winy za działania nierzetelnego kontrahenta – nie może zostać uwzględniony. Przepis § 48 ust.4 pkt 1 lit "a" rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 marca 2002r. nie uzależnia bowiem utraty prawa do odliczenia podatku naliczonego od winy podatnika. Dlatego też nie ma znaczenia w sprawie stopień staranności nabywcy jaki wykazał, przy sprawdzaniu wiarygodności podatkowej sprzedającego (p. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 grudnia 1999 r. III SA 8080/98, LEX nr 42848). Ryzyko wyboru niewłaściwego, w tym nieuczciwego kontrahenta obciąża nabywcę towarów lub usług. Ponieważ nabywca towarów i usług może potrącić tylko podatek uiszczony przez zbywcę, zatem podatek nie uiszczony obciąża nabywcę, nawet gdyby był w dobrej wierze.

Przewidziana w § 48 ust.4 pkt 1 lit "a" rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 marca 2002r. "sankcja" w postaci utraty prawa do obniżenia podatku należnego znajduje swoje umocowanie w art. 23 pkt 1 ustawy o VAT. Przyznać należy, iż przepis § 48 ust.4 pkt 1 lit a ma charakter bardzo formalistyczny i rygorystyczny. Na taki charakter przepisu, tj. normy określonej w §54 ust.4 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 15 grudnia 1995, (w tym pkt 1 lit. a, tego ustępu, o identycznej treści jak pkt 1 lit."a" ust. 4 § 48 rozporządzenia z dnia 22 marca 2002r.) wskazywał już Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 16 czerwca 1998 r. o sygn. U9/97, stwierdzając jednocześnie jego konstytucyjność. W uzasadnieniu wyroku Trybunał zwrócił uwagę na cywilnoprawną odpowiedzialność wystawcy nieprawidłowej faktury wobec podatnika pozbawionego prawa do odliczenia. Dlatego też, lepiej wcześniej sprawdzić kontrahentów, ponieważ później można dochodzić od nich odszkodowania tylko przed sądem cywilnym. Przyczyną takiego stanu rzeczy jest brak ustawowej podstawy dla ochrony dobrej wiary w ustawie o podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowym. Istotą bowiem omawianych przepisów jest zapobieżenie sytuacjom, w których Skarb Państwa zwracałby wykazany w fakturze podatek, mimo iż podatek ten nie został w rzeczywistości uiszczony.

W ocenie sądu nie znajduje również uzasadnienia, podnoszony przez skarżącego argument niewiedzy, czy też wprowadzenia go w błąd przez kontrahenta. Z powyższych wywodów wynika, iż podatek od towarów i usług jest podatkiem fakturowym, a określone rygory wynikają wprost z ustawy i wydanych z jej delegacji aktów wykonawczych, do których stosowania organy podatkowe są zobligowane. Bez znaczenia dla określenia zobowiązania skarżącego w podatku od towarów i usług pozostaje zatem postępowanie podatkowe w stosunku do jego kontrahenta i ewentualne uiszczenie przez niego podatku, gdyż przesłanką określenia podatku nie jest uszczerbek w mieniu Skarbu Państwa, lecz nie przestrzeganie przepisów prawa podatkowego.

Bez wątpienia zatem brak rejestracji podatnika pomimo wykonywania czynności podlegających opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług, oznacza - w odniesieniu do kontrahenta tego podatnika - niemożność skorzystania z obniżenia podatku należnego oraz zwrotu różnicy podatku lub zwrotu podatku. Nie jest natomiast wystarczającym dla uznania, że S.T. był podatnikiem podatku od towarów i usług uprawnionym do wystawiania faktur VAT, złożenie przez niego w Urzędzie Skarbowym zerowych deklaracji na ten podatek, wprowadzenie danych z tych deklaracji do systemu POLTAX, ważny wpis do ewidencji działalności gospodarczej, czy tym bardziej częstotliwość i rozmiar dostaw towarów skarżącemu.

Sąd nie uwzględnił wniosku strony o włączenie do akt sprawy całości materiałów zgromadzonych przez organ kontroli skarbowej w związku z postępowaniem kontrolnym wobec S. T.

Jak wskazano na wstępie niniejszych rozważań sądy administracyjne zgodnie z art. 1 § 1 p.u.s.a., sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słusznościowych.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Sąd administracyjny orzekając w danej sprawie pełni tym samym wyłącznie funkcje kasacyjne badając zgodność zaskarżonego rozstrzygnięcia z prawem.

Natomiast przepis art. 106 § 3 p.p.s.a. stanowi odstępstwo od zasady wynikającej z art. 133 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którą sąd administracyjny dokonuje oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu na podstawie akt sprawy. Pozwala on temu sądowi na przeprowadzenie dowodów uzupełniających z dokumentów zarówno z urzędu, jak i na wniosek, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Z przepisu tego jednoznacznie wynika, że uprawnienie sądu do przeprowadzenia uzupełniającego dowodu z dokumentu ma charakter fakultatywny, co znaczy, że zależy od jego uznania.

Sądy administracyjne w zasadzie (poza wyjątkiem ustawowo przewidzianym w art. 106 § 3 p.p.s.a.) nie prowadzą postępowania dowodowego, nie mają więc możliwości procesowych ustalania stanu faktycznego. Sądy administracyjne kontrolują tylko oceny dowodowe organów administracji w zakresie ustalonego w postępowaniu administracyjnym stanu faktycznego sprawy. Ponadto przeprowadzenie postępowania dowodowego z innych środków dowodowych jest niedopuszczalne (por. Jan Paweł Tarno - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz - Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, str.165).

Przedmiotem niniejszego postępowania była ocena prawidłowości zaskarżonej decyzji organu w sprawie określenia B. J. zobowiązania w podatku od towarów i usług, Sąd nie mógł tym samym podejmować czynności dowodowych w związku z wnioskami skargi o włączenie do akt całości materiałów postępowania kontrolnego prowadzonego wobec jego kontrahenta i badać, czy w postępowaniu tym zostało określone zobowiązanie podatkowe. W sytuacji bowiem gdy, jak wskazano wyżej, uiszczenie podatku przez kontrahenta pozostaje bez znaczenia dla określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług strony skarżącej, wiązać by się to mogło z koniecznością prowadzenia dalszego postępowania dowodowego w zakresie znacznie wybiegającym poza funkcje sądu administracyjnego. Z powyższych przyczyn odmowa uwzględnienia podniesionego przez skarżącego wniosku dowodowego nie nastąpiła z naruszeniem dyspozycji określonej w art. 106§3 p.p.s.a.

Podnieść przy tym należy, iż z akt kontrolowanej przez Sąd sprawy wynika, że ustalenia faktyczne organów i wysnuta z nich ocena prawna nie budzą zastrzeżeń, natomiast pomimo zapewnienia stronie możliwości czynnego udziału w postępowaniu podatkowym, o uzupełnienie materiałów tego postępowania strona nie wniosła. Wskazać należy, iż ocena materiału dowodowego stanowi kompetencję organów podatkowych, prowadzących postępowanie podatkowe. To do nich należy zebranie materiału dowodowego w stopniu wystarczającym dla potrzeb rozstrzygnięcia (art. 122 i 187 § Ordynacji podatkowej), a następnie jego ocena, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów (art. 191 Ordynacji podatkowej). Wojewódzki Sąd Administracyjny, jako sąd I instancji, orzeka natomiast na podstawie akt sprawy przeprowadza postępowanie dowodowe tylko wyjątkowo i tylko z dowodu z dokumentu, gdy nie spowoduje to nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie i jest niezbędne dla wyjaśnienia istotnych wątpliwości

Odnosząc się do możliwości zastosowania w sprawie przepisów prawa europejskiego oraz orzeczeń Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości, należy stwierdzić, iż stanowisko zaprezentowane przez Dyrektora Izby Skarbowej jest uzasadnione. W rozpoznawanej sprawie cały stan faktyczny związany z powstaniem obowiązku podatkowego zaistniał w 2003r., a więc w czasie sprzed akcesji. Zdaniem zaś Sądu, przed 1 maja 2004r. polskie organy administracyjne i prawodawcze nie były związane postanowieniami Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, czy VI Dyrektywy VAT, co skutkuje brakiem podstaw do stosowania w ustalonym przez organ stanie faktycznym prawa i orzecznictwa europejskiego w tym zakresie.

Podnieść należy, iż pogląd ten był już prezentowany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. W wyroku z dnia 4 stycznia 2006r. o sygn. akt FSK 959/05 (LEX nr 177255) NSA w Warszawie zauważył, że zgodnie z art. 68 Układu Europejskiego ustanawiającego stowarzyszenie między Rzeczypospolitą Polską, z jednej strony, a Wspólnotami Europejskimi i ich Państwami Członkowskimi, z drugiej strony, sporządzonego w Brukseli dnia 16 grudnia 1991 r. (Dz. U. z dnia 27 stycznia 1994r., Nr 11, poz. 38 ze zm.), zawartym w rozdziale III pod tytułem zbliżania przepisów prawnych Strony uznają, że istotnym warunkiem wstępnym integracji gospodarczej Polski ze Wspólnotą jest zbliżanie istniejącego i przyszłego ustawodawstwa Polski do ustawodawstwa istniejącego we Wspólnocie. Polska podejmie wszelkie starania w celu zapewnienia zgodności jej przyszłego ustawodawstwa z ustawodawstwem Wspólnoty. Natomiast z art. 69 Układu wynika, że zbliżanie przepisów prawnych obejmuje w szczególności następujące dziedziny: prawo celne, prawo o spółkach, prawo bankowe, rachunkowość przedsiębiorstw, opodatkowanie, własność intelektualną, ochronę pracownika w miejscu pracy, usługi finansowe, zasady konkurencji, ochronę zdrowia i życia ludzi, zwierząt i roślin, ochronę konsumenta, pośredni system opodatkowania, przepisy techniczne i normy, transport i środowisko naturalne. W świetle powołanych przepisów oczywistym jest, jak podniósł NSA, że Układ zawiera porozumienie w zakresie zbliżania przepisów, co miało polegać na podjęciu starań w celu zapewnienia zgodności ustawodawstwa polskiego z przepisami obowiązującymi we Wspólnocie. Porozumienie nie obejmuje więc obligatoryjnego stosowania norm wspólnotowych - wg obowiązującej w Unii zasady pierwszeństwa, zgodnie z którą prawo krajowe może być stosowane jedynie w zakresie, w jakim nie jest sprzeczne z normami wspólnotowymi - jak i obowiązku uwzględniania przez polskie organy i sądy dorobku orzecznictwa Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości.

Również w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 19 kwietnia 2004 r., (sygn. akt I PK 489/03, OSNP 2005/6) podniesiono, że do dnia przystąpienia Rzeczypospolitej Polskiej do Unii Europejskiej nie miała zastosowania zasada pierwszeństwa prawa wspólnotowego. Z tego względu obowiązek prowspólnotowej wykładni przepisów prawa polskiego, stosowanego do stanów faktycznych opartych na zdarzeniach zaszłych przed dniem akcesji, nie może prowadzić do skutku contra legem w stosunku do obowiązujących w tym czasie przepisów polskich lub niestosowania tych przepisów, nawet gdyby były one niezgodne z treścią i celami aktów wspólnotowych.

Powyższe oznacza, że niedopuszczalne było w okresie przedakcesyjnym - do stanów faktycznych zaistniałych ówcześnie - stosowanie zasady pierwszeństwa oraz dokonywanie wykładni przepisów polskich z zakresu podatku od towarów i usług, contra legem facere (postępować wbrew ustawie), a także niestosowanie norm polskich w przypadku ich niezgodności z treścią i celami przepisów wspólnotowych.

Zastosowanie VI Dyrektywy VAT do stanu faktycznego zamkniętego przed przystąpieniem Rzeczypospolitej Polskiej do Unii Europejskiej oznaczałoby złamanie zasady lex retro non agit (ustawa nie działa wstecz). Postawiona teza dotyczy dodatkowego zobowiązania podatkowego konkretyzowanego w decyzji konstytutywnej, a także zobowiązań deklaratoryjnych powstających z mocy przepisów prawa.

W pełni podzielając powyższe poglądy, zgodzić należało się zatem ze stanowiskiem organu, iż powołane w skardze wyroki ETS oraz wydane po 1 maja 2004r. orzeczenia sądów krajowych nie mogą być uwzględnione przy ocenie prawnej okoliczności sprawy, której przedmiotem było określenie zobowiązania podatku VAT powstałego przed przystąpieniem Rzeczypospolitej Polskiej do Unii Europejskiej. Niewątpliwie trafną jest też uwaga, iż powołane przez skarżącego wyroki odnoszą się do odmiennych stanów faktycznych.

Jak wynika z akt sprawy w związku z zaskarżoną decyzją organ podatkowy przeprowadził postępowanie w sprawie zgodnie z przepisami Ordynacji podatkowej, z zapewnieniem stronie czynnego udziału. Dokonując oceny prawnej poczynionych ustaleń faktycznych nie naruszył prawa materialnego, zaś swoje stanowisko w sprawie uzasadnił w sposób przekonywujący i wyczerpujący, w oparciu o zebrany materiał dowodowy.

Z powyższych względów, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz.1270 ze zm.) Sąd orzekł jak w sentencji.