Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 745/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2008-10-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność zaskarżonego postanowienia
Powołane przepisy: article: art. 27; art. 29
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
article: par. 6 ust. 2, 3, 5
journal: Dz.U. 2001 nr 137 poz 1541
law: Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Karpińska, Sędziowie Asesor WSA Barbara Brandys-Kmiecik (spr.), Asesor WSA Krzysztof Targoński, Protokolant St. sekr. sąd. Beata Jacek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 października 2008 r. przy udziale - sprawy ze skargi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie egzekucji należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3 ustawy o finansach publicznych) stwierdza nieważność zaskarżonego postanowienia.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] r. Dyrektor Izby Skarbowej w [...] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. z 2000 r., Dz. U. Nr 98, poz. 1071 ze zm. zwany dalej k.p.a.) oraz art. 17 § 1, art. 18, art. 23 § 1 i § 4 pkt 1 i art. 29 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. z 2005 r. Dz. U. Nr 229, poz. 1954 ze zm.), po rozpatrzeniu zażalenia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z., utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] z dnia [...] r. nr [...] w sprawie zwrotu tytułów wykonawczych z dnia [...] r. o nr [...] do [...], wystawionych przeciwko zobowiązanej W. B.

Z akt administracyjnych wynika, iż pismem z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z. wystąpił do Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...] o wszczęcie postępowania egzekucyjnego, przekazując jednocześnie wystawione przez siebie, datowane z dnia [...] r. o nr od [...] do [...] tytuły wykonawcze przeciwko zobowiązanej W. B. Jako podstawę wniosku wskazał § 6 ust. 3 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2001 r. Nr 137, poz. 1541 ze zm.).

Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] postanowieniem z dnia [...] r. wydanym w oparciu o art. 29 § 2 oraz art. 27 § 1 pkt 10 ustawy egzekucyjnej, zwrócił tytuły wykonawcze wierzycielowi. W uzasadnieniu wskazał, że tytuły wykonawcze nie spełniają wymogów określonych w art. 27 § 1 pkt 10 ustawy egzekucyjnej albowiem wierzyciel będący jednocześnie organem egzekucyjnym nie nadał im klauzuli o skierowaniu tych tytułów do egzekucji administracyjnej. Nadto powołując się na art. 26 § 4 ustawy egzekucyjnej oraz § 6 ust. 5 rozporządzenia wykonawczego podkreślono, że niedopuszczalne jest kierowanie tytułów wykonawczych do realizacji innemu organowi egzekucyjnemu, bez uprzedniego wszczęcia postępowania we własnym zakresie.

W zażaleniu skarżący wniósł o uchylenie postanowienia pierwszo instancyjnego. Zaakcentował, że skierowanie tytułów do naczelnika urzędu skarbowego podyktowane było brakiem wiedzy w zakresie majątku posiadanego przez zobowiązaną, do którego byłoby możliwe wszczęcie egzekucji. Podkreślono także, że Dyrektor Oddziału ZUS w Z. – jako organ egzekucyjny – wszczął postępowanie egzekucyjne do majatku zobowiązanej dokonując w dniach [...] i [...] r. zajęcia rachunku bankowego w "A" banku SA we W. Bank ten zaś pismami z dnia [...] r. i [...] r. poinformował o braku obrotów na tymże rachunku od [...] r. Dlatego też zasadnym było na podstawie § 6 ust. 2 i 3 rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji skierowanie wniosku o wszczęcie egzekucji do właściwego miejscowo naczelnika urzędu skarbowego, gdyż ZUS-owi nie jest znany znajdujący się na terenie jego działania majątek, z którego mógłby prowadzić egzekucję. Przywołano także treść pisma Ministerstwa Finansów z dnia 7 kwietnia 2005r.

Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Skarbowej w [...] utrzymał w mocy rozstrzygnięcie pierwszo instancyjne, podzielając w całości argumentację Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...]. Podkreślono niewykazanie przez ZUS bezskuteczności prowadzonej egzekucji; nienadanie klauzuli o skierowaniu tytułów wykonawczych do egzekucji administracyjnej; niewłaściwe powoływanie się na § 6 ust. 3 rozporządzenia Ministra Finansów, który daje możliwość zmiany właściwości miejscowej organu egzekucyjnego ze względu na kryterium położenia majątku zobowiązanego, ale wyłącznie pod warunkiem posiadania wiedzy o rzeczywistym istnieniu majątku na obszarze działania innego organu egzekucyjnego – co nie nastąpiło w niniejszej sprawie, gdyż ZUS nie wypełnił części "F" tytułu w tym zakresie; przedwczesne przekazanie tytułów - brak przeprowadzenia jakichkolwiek czynności egzekucyjnych.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z. wniósł o uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w [...] oraz postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w [...], a także o zasądzenie kosztów postępowania sądowego. W uzasadnieniu podniósł, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie posiada kompetencji do podjęcia działań z zakresie egzekucji z ruchomości, dlatego na podstawie § 6 ust. 3 rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, niezwłocznie skierował tytuły wykonawcze do właściwego miejscowo naczelnika urzędu skarbowego. Zaakcentował, że bezcelowym było prowadzenie egzekucji przez własny organ egzekucyjny, bowiem w stosunku do dłużnika toczyło się już administracyjne postępowanie egzekucyjne i ustalono, że zajęty rachunek bankowy nie wykazuje obrotów od [...] r.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w [...] wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu przywołał treść art. 26 § 4 ustawy egzekucyjnej, który stanowi, że jeżeli wierzyciel jest równocześnie organem egzekucyjnym, przystępuje do egzekucji na podstawie tytułu przez siebie wystawionego. Wskazał, że brak jest przepisu prawa, który zwalniałby wierzyciela od tego obowiązku. Analizując treść art. 19 § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zauważył, że dyrektor oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest organem egzekucyjnym uprawnionym do prowadzenia egzekucji należności pieniężnych z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, posiadającym ograniczone możliwości stosowania określonych środków egzekucyjnych. Przywołując treść § 6 ust. 5 rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zaakcentował, że jeżeli wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania środków egzekucyjnych w ograniczonym zakresie, ale prowadzona przez niego egzekucja okazała się w całości lub w części bezskuteczna, niezwłocznie kieruje tytuł wykonawczy do właściwego miejscowo naczelnika urzędu skarbowego celem prowadzenia postępowania egzekucyjnego. W oparciu o treść § 6 ust. 2 rozporządzenia, zaakcentował, że wierzyciel będący jednocześnie organem egzekucyjnym jest zobligowany do stosowania bezzwłocznie środka egzekucyjnego, co zdaniem organu wskazuje w sposób nie budzący wątpliwości, iż organem właściwym do wszczęcia postępowania egzekucyjnego w zakresie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i innych jest wyłącznie Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. To w ocenie organu decyduje, że przed przystąpieniem do egzekucji dyrektor oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest właściwy do nadania klauzuli o skierowaniu tytułu wykonawczego do egzekucji administracyjnej i dokonania stosownych czynności egzekucyjnych. Podkreślił, że dopiero zaistniała w toku wszczętego i prowadzonego postępowania egzekucyjnego przesłanka bezskuteczności uprawnia ten organ egzekucyjny do przekazania tytułu wykonawczego do właściwego naczelnika urzędu skarbowego celem dalszego prowadzenia postępowania egzekucyjnego.

Dyrektor Izby Skarbowej w [...] wskazał też, iż powołany zarówno we wniosku z dnia [...] r., jak i w zażaleniu z dnia [...] r. § 6 ust. 2 i 3 rozporządzenia wykonawczego nie miał zastosowania w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Sąd administracyjny zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje zatem sprawę rozstrzygniętą w zaskarżonej decyzji ostatecznej z punktu widzenia legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm. – zwany dalej ppsa) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji bądź postanowienia w całości lub w części następuje wtedy, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Według art. 145 § 1 pkt. 2 ustawy ppsa, Sąd uwzględniając skargę na decyzję stwierdza jej nieważność w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Stosownie do treści art. 134 § 1 ppsa sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną.

Przeprowadzone w określonych na wstępie ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia wykazało, że skarga zasługuje na uwzględnienie, choć z innych przyczyn niż wskazane przez stronę skarżącą, albowiem można organowi drugoinstancyjnemu skutecznie zarzucić, iż przy rozstrzyganiu sprawy naruszył obowiązujące przepisy prawa materialnego i wydał zaskarżone rozstrzygnięcie bez podstawy prawnej. W myśl bowiem art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Zgodnie z art. 26 k.p.a. do postanowień, od których przysługuje zażalenie zastosowanie ma m. in. art. 156 k.p.a.

Na wstępie należy przypomnieć, że zgodnie z art. 17 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, rozstrzygnięcie i zajmowane przez organ egzekucyjny lub wierzyciela stanowisko w sprawach dotyczących postępowania egzekucyjnego następuje w formie postanowienia. Na postanowienie to przysługuje zażalenie, jeśli ustawa lub Kodeks postępowania administracyjnego tak stanowi. Na mocy zaś art. 1 a pkt 7 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ilekroć w ustawie jest mowa o organie egzekucyjnym – rozumie się przez to organ uprawniony do stosowania w całości lub w części określonych w ustawie środków służących doprowadzeniu do wykonania przez zobowiązanych ich obowiązków o charakterze pieniężnym lub obowiązków o charakterze niepieniężnym oraz zabezpieczania wykonania tych obowiązków. Z kolei zgodnie z art. 19 § 4 ustawy egzekucyjnej dyrektor oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest organem egzekucyjnym uprawnionym do prowadzenia egzekucji należności pieniężnych z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i należności pochodnych od składek oraz nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczenia społecznego lub innych świadczeń wypłacanych przez ten oddział, które nie mogą być potrącane z bieżących świadczeń. Może stosować środki egzekucyjne takie jak egzekucja z wynagrodzenia za pracę, ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego, z renty socjalnej, z wierzytelności pieniężnych oraz rachunków bankowych. Z treści art. 26 § 4 ustawy egzekucyjnej, wynika, że: "Jeżeli wierzyciel jest równocześnie organem egzekucyjnym, przystępuje z urzędu do egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego przez siebie wystawionego". Wymogi tytułu wykonawczego określa art. 27 § 1 ustawy egzekucyjnej, który wskazuje w punkcie 10, że tytuł wykonawczy zawiera klauzulę organu egzekucyjnego o skierowaniu tytułu do egzekucji administracyjnej.

Stosownie do treści art. 29 ustawy egzekucyjnej: "Organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej; organ ten nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym." (§ 1); Jeżeli obowiązek, którego dotyczy tytuł wykonawczy, nie podlega egzekucji administracyjnej lub tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art. 27 § 1 i 2, organ egzekucyjny nie przystępuje do egzekucji, zwracając tytuł wierzycielowi. Na postanowienie organu egzekucyjnego o zwrocie tytułu wykonawczego przysługuje wierzycielowi, niebędącemu jednocześnie organem egzekucyjnym, zażalenie (§ 2).

Z wykładni literalnej tych przepisów wynika, że dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest organem egzekucyjnym uprawnionym do prowadzenia egzekucji należności pieniężnych z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i innych należności pochodnych od składek oraz nienależnie pobranych świadczeń, z tym, że uprawniony jest do stosowania środków egzekucyjnych, przewidzianych w ustawie, tylko w ograniczonym zakresie tj. do egzekucji z wynagrodzenia za pracę, ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego, z renty socjalnej, z wierzytelności pieniężnych oraz rachunków bankowych. Status organu egzekucyjnego wolą ustawodawcy, został przyznany zarówno organowi (naczelnikowi urzędu skarbowego), uprawnionemu do stosowania wszystkich środków egzekucyjnych, jak i organowi (dyrektorowi oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych), uprawnionemu do stosowania jedynie części środków egzekucyjnych. W sytuacji, gdy wierzyciel jest równocześnie organem egzekucyjnym, (bez względu na to, czy jest uprawniony do stosowania w części, czy w całości środków egzekucyjnych), przystępuje z urzędu do egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego przez siebie wystawionego. Tytuł wykonawczy jest podstawą egzekucji administracyjnej i musi zawierać elementy wskazane w ustawie. Elementem takim jest klauzula, którą nadaje organ egzekucyjny o skierowaniu tytułu wykonawczego do egzekucji administracyjnej. Klauzula ta oznacza stwierdzenie, że tytuł wykonawczy został prawidłowo wystawiony i nadaje się do wykonania. Por. wyrok NSA z 17 grudnia 1997 r., sygn. akt III SA 984/96 (Monitor Podatkowy 1998/11/356). Klauzula organu egzekucyjnego nie jest postanowieniem, ale czynnością materialno-techniczną. Por. wyrok NSA z dnia 30 czerwca 2000 r., sygn. akt III SA 2165/99 (Lex Temida CD, Sopot 2004).

Organ egzekucyjny, który otrzymał tytuł wykonawczy nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Organ ten z urzędu bada jedynie istnienie przesłanek dopuszczalności egzekucji, czyli przesłanek dopuszczalności wszczęcia egzekucji oraz dopuszczalności prowadzenia egzekucji. Badanie dopuszczalności wszczęcia egzekucji administracyjnej powinno obejmować w szczególności ustalenie, czy egzekucja oznaczonego obowiązku jest dopuszczalna, czy tytuł wykonawczy jest prawidłowo wystawiony i czy doręczone zostało upomnienie. Por. m.in. wyrok NSA z dnia 24 czerwca 1999 r., sygn. akt I SA/Po 2576/98 (Biuletyn Skarbowy MF 2000/1/30) oraz wyrok NSA z dnia 22 września 1997 r., sygn. akt III SA 774/96 (Monitor Podatkowy 1998/8/255). W razie stwierdzenia, że tytuł wykonawczy zawiera uchybienia tytuł ten jest zwracany postanowieniem wierzycielowi. Zażalenie na to postanowienie przysługuje tylko temu wierzycielowi, który nie jest jednocześnie organem egzekucyjnym.

Odnosząc te spostrzeżenia do rozpoznawanej sprawy, wskazać należy, że Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z. - wierzyciel będący z mocy ustawy, jednocześnie organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania jedynie w części środków egzekucyjnych, wystawił tytuły wykonawcze i przesłał do wszczęcia egzekucji innemu organowi - Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w [...], uprawnionemu do stosowania w całości środków egzekucyjnych. Ten z kolei, zbadał treść tytułów egzekucyjnych i stwierdził, że zawierają one braki. W tym stanie rzeczy postanowieniem z dnia [...] r. w oparciu o art. 29 § 2 i 27 § 1 pkt 10 ustawy egzekucyjnej, zwrócił tytuły wykonawcze wierzycielowi. W uzasadnieniu postanowienia stwierdził, że przesłane tytuły wykonawcze nie zostały zaopatrzone w klauzulę wykonalności i dlatego nie spełniają wymogów przewidzianych w art. 27 § 1 pkt 10 ustawy egzekucyjnej.

W ocenie Sądu postanowienie organu pierwszoinstancyjnego było prawidłowe. W tym miejscu należy podnieść, że słusznie organ zauważył, że z uzasadnienia wniosku o wszczęcie egzekucji wynika, że tytuły wykonawcze zostały przekazane w trybie § 6 ust. 5, nie zaś jak wskazano we wniosku w trybie § 6 ust. 3 rozporządzenia wykonawczego. Ten ostatni przepis dotyczy przekazania tytułu wykonawczego według faktycznego miejsca położenia majątku zobowiązanego.

Przechodząc zatem do meritum sprawy, wskazać trzeba, że dyrektor oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest organem egzekucyjnym uprawnionym do prowadzenia egzekucji należności pieniężnych z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w ograniczonym zakresie. Co oznacza, że może stosować określone w ustawie środki egzekucyjne. Zgodnie z treścią § 6 ust. 5 rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, jeżeli prowadzona przez niego egzekucja okazała się w całości lub w części bezskuteczna, niezwłocznie kieruje tytuł wykonawczy do właściwego miejscowo naczelnika urzędu skarbowego celem prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Przepis ten wraz z § 6 ust. 2 cytowanego rozporządzenia, który obliguje wierzyciela będącego jednocześnie organem egzekucyjnym do stosowania bezzwłocznie środka egzekucyj-nego, wskazuje, iż organem właściwym do wszczęcia postępowania egzekucyjnego w zakresie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i innych jest wyłącznie dyrektor oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Tym samym organ ten, przed przystąpieniem do egzekucji jest właściwy do nadania klauzuli o skierowaniu tytułu wykonawczego do egzekucji administracyjnej i dokonania stosownych czynności egzekucyjnych. Tytuły wykonawcze z dnia [...] r. o nr od [...] do [...], wystawione przeciwko zobowiązanej W. B. przez wierzyciela będącego jednocześnie organem egzekucyjnym, w części G, którą wypełnia organ egzekucyjny, nie zawierały klauzuli o skierowaniu tytułu wykonawczego do egzekucji. Wynika stąd, że nie wypełniały dyspozycji art. 27 § 1 pkt 10 ustawy egzekucyjnej. W tym stanie rzeczy Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...] wydał postanowienie o zwrocie tytułów wykonawczych na mocy art. 29 § 2 ustawy egzekucyjnej. Postanowienie to zawierało pouczenia o przysługujących środkach odwoławczych, sprzecznie z treścią art. 29 § 2 zd. 2 ustawy egzekucyjnej. W myśl bowiem tego przepisu, wierzycielowi (tu: Dyrektorowi Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Z.) będącemu jednocześnie organem egzekucyjnym nie przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie organu egzekucyjnego o zwrocie tytułu wykonawczego.

Natomiast – zgodnie z pouczeniem zawartym w decyzji pierwszo instancyjnej - strona skarżąca wniosła zażalenie. W uzasadnieniu zarzuciła naruszenie § 6 ust. 3 rozporządzenia wykonawczego, akcentując, że może skierować tytuł wykonawczy do egzekucji przez inny organ, bez uprzedniego prowadzenia postępowania egzekucyjnego we własnym zakresie, skoro egzekucja prowadzona wcześniej, w oparciu o inne tytuły wykonawcze wobec danej osoby okazała się bezskuteczna. Dyrektor Izby Skarbowej w [...] natomiast rozpoznał wniesione zażalenie i w swoim postanowieniu wskazał na naruszenie przez skarżącego art. 27 ust. 1 pkt 10 ustawy egzekucyjnej oraz nie zgodził się z poglądem strony, dotyczącym skierowania tytułu wykonawczego do egzekucji przez inny organ. Oparł zaskarżone rozstrzygnięcie na przepisach art. 138 § 1 pkt 1, w związku z art. 144 ustawy kpa oraz art. 17 § 1, art. 18, art. 23 § 1 i § 4 pkt 1 i art. 29 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Tym samym działał bez podstawy prawnej, albowiem żaden z tych przepisów nie upoważniał organu odwoławczego do rozpoznania zażalenia strony skarżącej. Prawidłowe działanie organ drugoinstancyjnego, po wpłynięciu zażalenia, winno polegać na wydaniu postanowienia w oparciu o art. 134 kpa stwierdzającego niedopuszczalność zażalenia.

Składowi orzekającemu w niniejszej sprawie znane są wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych, oddalających skargi w identycznym bądź podobnym stanie faktycznym i prawnym. W uzasadnieniach tych wyroków prezentowane jest stanowisko, że w myśl art. 19 k.p.a. organy administracji publicznej z urzędu przestrzegają swojej właściwości. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji dokonuje podziału organów egzekucyjnych, w zależności od charakteru egzekwowanych przez nich obowiązków, a także z uwagi na zakres kompetencji. Zakład Ubezpieczeń Społecznych w postępowaniu egzekucyjnym występuje w charakterze wierzyciela w zakresie należności opisanych w art. 19 § 4 ustawy egzekucyjnej. Dlatego też jako wierzyciel jest adresatem norm określonych w § 6 ust. 2 oraz § 6 ust. 5 rozporządzenia wykonawczego. Pierwszy z ostatnio powołanych przepisów nakazuje wierzycielowi będącemu jednocześnie organem egzekucyjnym bezzwłoczne stosowanie środka egzekucyjnego (z zastrzeżeniem ust. 3), zaś § 6 ust. 5 wskazuje, że dyrektor oddziału ZUS prowadzi egzekucję do momentu, gdy egzekucja prowadzona na podstawie konkretnego tytułu wykonawczego okaże się częściowo lub całkowicie bezskuteczna. Wtedy też dopiero możliwe jest skierowanie tytułu wykonawczego do właściwego miejscowo naczelnika urzędu skarbowego. Jednakże tenże tytuł wykonawczy musi zawierać wymogi określone w art. 27 ustawy egzekucyjnej, w tym klauzulę wykonalności wskazaną w pkt. 10. W sytuacji, gdy tytuły wykonawcze wymogów tych nie spełniają to naczelnicy urzędów skarbowych nie przystępują do egzekucji i zwracają tytuły wykonawcze w oparciu o art. 29 § 2 ustawy egzekucyjnej. (Por. wyrok z dnia 21 lipca 2008 r., sygn. akt I SA/GL 208/08).

W części zaś uzasadnień wyroków Wojewódzkich Sądów Administracyjnych pojawia się pogląd, że skoro naczelnik urzędu skarbowego uznał się niewłaściwym rzeczowo do prowadzenia egzekucji, to w myśl art. 65 k.p.a. powinien tytuł wykonawczy przekazać do organu właściwego. (Por. wyrok z dnia 25 września 2008 r., sygn. akt I SA/Ke 275/08, wyrok z dnia 18 lipca 2008 r., sygn. akt 254/08).

Z takim stanowiskiem skład orzekający w niniejszej sprawie nie może się zgodzić. Nie można bowiem przyjąć, że skoro dyrektor oddziału ZUS, jest wierzycielem będącym jednocześnie organem egzekucyjnym obowiązanym do przystąpienia z urzędu do bezzwłocznego stosowania środka egzekucyjnego, przestaje być organem egzekucyjnym w momencie skierowania tytułu wykonawczego do egzekucji w myśl § 6 pkt 5 rozporządzenia. Zdaniem Sądu naczelnik urzędu skarbowego stanie się organem egzekucyjnym dopiero w momencie przyjęcia tytułu wykonawczego do egzekucji. W sytuacji zaś, gdy zwróci tytuł wykonawczy dyrektorowi oddziału ZUS, to dokona zwrotu wierzycielowi, który był organem egzekucyjnym w momencie wystawiania tytułu wykonawczego i jest organem egzekucyjnym w momencie jego zwrotu.

Zdaniem składu orzekającego skoro przepisy wymagają się od dyrektora ZUS, aby prowadził egzekucję do określonych środków egzekucyjnych na podstawie tytułu wykonawczego zaopatrzonego przez siebie w klauzulę wykonalności, którą może nadać tylko ten dany organ egzekucyjny, to nie można przyjąć, że tytuł wykonawczy pochodzi od wierzyciela niebędącego organem egzekucyjnym. Z kolei naczelnik urzędu skarbowego badając tytuł wykonawczy może go zwrócić w trybie art. 29 § 2 tyko w dwóch przypadkach, tj. wtedy, gdy obowiązek, którego dotyczy tytuł wykonawczy nie podlega egzekucji administracyjnej, lub tytuł nie spełnia wymogów art. 27 § 1 i § 2 ustawy. W przypadku, gdy przyjmiemy, że tytuł wykonawczy pochodzi od wierzyciela niebędącego organem egzekucyjnym, to zbędne jest żądanie od dyrektora ZUS wypełnienia rubryki G tytułu wykonawczego, a tym samym niezasadny jest zwrot tytułu wykonawczego w trybie art. 29 § 2 ustawy. Badając właściwość rzeczową organu egzekucyjnego, nie można też dokonać zwrotu tytułu wykonawczego w trybie przywołanego wyżej przepisu, gdyż należy zastosować się do treści art. 65 k.p.a. i przekazać tytuł do organu właściwego, a nie wierzycielowi.

Reasumując, stwierdzić należy, że gdy przepisy prawa nakładają na dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych obowiązek z urzędu do przystąpienia do egzekucji administracyjnej w zakresie określonych ustawą środków egzekucyjnych, to jest on wierzycielem będącym jednocześnie organem egzekucyjnym, a skoro tak, to w myśl art. 29 § 2 zd. 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, nie przysługuje mu zażalenie na zwrot tytułu wykonawczego.

Mając na uwadze podniesione wyżej okoliczności sprawy Sąd stwierdził, że organ odwoławczy wydał zaskarżone postanowienie bez podstawy prawnej i działając w oparciu o art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.