Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 504/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2008-11-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6169 Inne o symbolu podstawowym  616
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 170
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 10, art. 145 par. 1 pkt 5
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Witold Falczyński, Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec, Sędzia WSA Ewa Ibrom (sprawozdawca), Protokolant Asystent sędziego Marcin Małek, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 21 października 2008 r. sprawy ze skargi H. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji dotyczącej przejęcia nieruchomości na własność Państwa oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 19 maja 2008 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję własną z dnia 20 marca 2008 r., wydaną w wyniku wznowienia postępowania, odmawiającą uchylenie decyzji Kolegium z dnia 31 lipca 2006 r. o odmowie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia 28 czerwca 1952 r., które dotyczyło przejęcia na własność Państwa gospodarstwa rolnego stanowiącego własność M. S.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyjaśniło, że H. B. wnosząc o wznowienie postępowania administracyjnego w tej sprawie, wskazała nowe okoliczności istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi. Zdaniem wnioskodawczyni wznowienie postępowania uzasadniało to, iż granice przejętej nieruchomości nie były zatarte oraz znany był właściciel tej nieruchomości.

Organ administracji postanowieniem z dnia 4 marca 2008 r. wznowił postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie, a następnie po przeprowadzeniu postępowania wznowieniowego, decyzją z dnia 20 marca 2008 r. odmówił uchylenia decyzji własnej z dnia 31 lipca 2006 r. o odmowie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia 28 czerwca 1952 r., które dotyczyło przejęcia na własność Państwa gospodarstwa rolnego stanowiącego własność M. S.

Kolegium podkreśliło, że spełnione zostały zasadnicze przesłanki dla przejęcia na własność Państwa gospodarstwa rolnego na podstawie art. 1 i 3 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa gruntów niepozostających w faktycznym władaniu właścicieli ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego. W dniu wydania orzeczenia przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej M. S. i jego rodzina nie zamieszkiwali już w miejscowości położenia omawianego gospodarstwa rolnego i nie władali tym gospodarstwem. W związku z tym, jak podniósł organ, decyzją z dnia 31 lipca 2006 r. prawidłowo odmówiono stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia 28 czerwca 1952 r.

W ocenie organu przywołane przez stronę nowe okoliczności, nawet jeżeli nie były znane Kolegium, to w świetle powołanych przepisów dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. nie były istotne dla podjęcia decyzji w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia z dnia 28 czerwca 1952 r.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie złożyła H. B., wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji Kolegium z dnia 20 marca 2008 r. lub o stwierdzenie nieważności tych decyzji Skarżąca zarzuciła, iż nie zostało jej doręczone postanowienie z dnia 4 marca 2008 r. o wznowieniu postępowania, a nawet gdyby zostało ono jej doręczone w dniu 17 marca 2008 r., to wydając decyzję w dniu 20 marca 2008 r. Kolegium nie mogło o tym fakcie wiedzieć.

Zdaniem skarżącej organ naruszył przepisy postępowania, to jest: art. 8, 9, 10 i 11 k.p.a., poprzez nie umożliwienie jej zapoznania się – przed wydaniem decyzji – z materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie, art. 149 § 2 k.p.a., poprzez nie rozpatrzenie wznowionej sprawy w całości, art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez uchylenie się od stwierdzenia, czy brak jest podstaw do uchylenia decyzji z dnia 31 lipca 2006 r. oraz art. 146 § 2 k.p.a., poprzez nie ustalenie, czy zachodzi przesłanka wyłączająca uchylenie tej decyzji, opisana w tym przepisie.

Skarżąca podniosła, iż gdyby organ prawidłowo rozpatrzył wniosek o wznowienie postępowania, to dostrzegłby, że orzeczenie z dnia 28 czerwca 1952 r. zostało wydane w stosunku do nieżyjącej osoby oraz było niewykonalne, gdyż nie zawierało danych umożliwiających identyfikację objętych nim nieruchomości. W ocenie strony skarżącej brak prawidłowego określenia przedmiotu przejęcia nieruchomości ziemskiej stanowiącej osnowę decyzji w rozumieniu art. 75 ust. 1 rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym rażąco narusza art. 1, 2 i 3 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r., gdyż prowadzi do niemożności uzyskania przez osobę, której odjęto tym orzeczeniem tytuł własności, możliwości uzyskania ekwiwalentu w postaci zarachowania wartości przejętych gruntów na poczet ceny nabycia innych gruntów rolnych zgodnie z art. 5 dekretu.

W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Skarga nie jest uzasadniona. Zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Postępowanie administracyjne w rozpoznawanej sprawie prowadzone było w trybie wznowienia postępowania w sprawie o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia 28 czerwca 1952 r. o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego o pow. 7 ha, położonego w gromadzie N., Gm. P., należącego do M. S. W sprawie tej decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 14 września 2006 r., utrzymująca w mocy decyzję tego Kolegium z dnia 31 lipca 2006 r., odmawiającą stwierdzenia nieważności wymienionego orzeczenie PPRN poddana została kontroli sądu administracyjnego. Wyrokiem z dnia 18 stycznia 2007 r. w sprawie II SA/Lu 946/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę H. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Wyrok ten jest prawomocny i z mocy art. 170 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) wiąże Sąd i inne organy.

W tej sytuacji rozważenia wymaga przede wszystkim, czy wobec prawomocnego oddalenia przez sąd administracyjny skargi na decyzję ostateczną wydaną w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia o przejęciu gospodarstwa rolnego na własność Państwa, dopuszczalne jest wznowienie postępowania w sprawie zakończonej tą decyzją.

Obowiązujące przepisy częściowo tylko regulują kwestię stosunku nadzwyczajnych trybów weryfikacji decyzji ostatecznych, w tym trybu wznowienia postępowania, do sądowej kontroli tych decyzji. W myśl art. 56 ustawy - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w razie wniesienia skargi do sądu po wszczęciu postępowania administracyjnego w celu zmiany, uchylenia, stwierdzenia nieważności aktu lub wznowienia postępowania, postępowanie sądowe podlega zawieszeniu. Przepis ten wskazuje sposób postępowania tylko w sytuacji uruchomienia trybu nadzwyczajnego przed wniesieniem skargi do sądu. Brak natomiast w powołanej ustawie oraz w kodeksie postępowania administracyjnego regulacji dopuszczalności wszczęcia trybu nadzwyczajnego po uruchomieniu postępowania przed sądem administracyjnym.

W orzecznictwie wyrażany jest pogląd, że niedopuszczalne jest wszczęcie przez organ administracji publicznej postępowania w celu zmiany, uchylenia lub stwierdzenia nieważności decyzji, w tym także postępowania o wznowienie postępowania, po wniesieniu skargi na tę decyzję do sądu administracyjnego. Wniesienie skargi do sądu powoduje utratę przez organ administracji publicznej kompetencji do wszczynania i prowadzenia nadzwyczajnych postępowań (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 czerwca 2006 r., II OSK 50/06, nie publ. oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego – Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku z dnia 7 stycznia 1999 r., II SA/Gd 1353/98, który zachował aktualność w nowym stanie prawnym, po utworzeniu dwuinstancyjnego sądownictwa administracyjnego). Podkreśla się, że stwierdzenie przez Sąd istnienia wady, uzasadniającej uruchomienie jednego z nadzwyczajnych trybów weryfikacji decyzji ostatecznych obliguje Sąd, stosownie do art. 145 § 1 ustawy - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, do uchylenia decyzji (§ 1 pkt 1b) lub stwierdzenia nieważności decyzji (§ 1 pkt 2).

Natomiast co do dopuszczalności uruchomienia administracyjnego postępowania nadzwyczajnego po prawomocnym zakończeniu postępowania sądowego dotyczącego tej samej decyzji ostatecznej, poglądy w orzecznictwie i doktrynie nie są jednolite. Jeśli chodzi o wznowienie postępowania przeważa pogląd, że uruchomienie trybu wznowienia postępowania administracyjnego będzie dopuszczalne także po uprawomocnieniu się orzeczenia sądu administracyjnego, jednakże tylko z przyczyn, które nie były znane sądowi przy wydaniu orzeczenia. Wówczas, uwzględniając zasady ekonomiki procesowej należy wznowić postępowanie administracyjne, bez potrzeby wznowienia postępowania sądowego. W wyroku z dnia 30 kwietnia 1986 r. w sprawie SA/Wr 137/86 (opubl. w ONSA 1986, nr 1, poz. 29), Naczelny Sąd Administracyjny – Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu wyraził nadal aktualny pogląd, że dopuszczalne jest wznowienie postępowania administracyjnego zakończonego decyzją ostateczną, co do której sąd administracyjny oddalił skargę, jeżeli po wyroku sądowym zostaną ujawnione lub wystąpią przesłanki do wznowienia, o których mowa w art. 145 § 1 pkt 1, 2, 5, 7, 8 k.p.a. Podobnie w wyrokach z dnia 17 lutego 1988 r. (I SA 891/87, opubl. w ONSA 1988, nr 1 poz. 38) i z dnia 30 października 1996 r. (I SA 884/96, opubl. w ONSA 1997, nr 4, poz. 157) Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie za dopuszczalne uznał wznowienie postępowania, gdy strona powołuje przyczyny określone w art. 145 § 1 k.p.a., które nie były znane sądowi przy wydawaniu orzeczenia. Pogląd ten zaakceptowany został przez przedstawicieli doktryny, którzy podkreślają, że skoro sądy administracyjne sprawują wyłącznie kontrolę zgodności decyzji administracyjnych z prawem, to nie można zamykać drogi do dalszego merytorycznego rozpoznawania sprawy administracyjnej – w zakresie i w trybie unormowanym w k.p.a. – tylko z tego powodu, że decyzja administracyjna była poddana kontroli sądowej i w jej wyniku uznana została za prawidłową w określonym stanie faktycznym i prawnym sprawy administracyjnej. Jedyną przeszkodę do ponownego rozpoznania sprawy stanowić mógłby zakres związania organu administracyjnego oceną prawną wyrażoną w orzeczeniu sądu administracyjnego. Ocena prawna wiąże jednak na gruncie niezmienionego stanu prawnego i w odniesieniu do stanu faktycznego, będącego podstawą wydania ostatecznej decyzji administracyjnej. Natomiast ujawnienie nowych okoliczności lub środków dowodowych daje pełną podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (por. J.Borkowski, glosa do wyroku z dnia 30 kwietnia 1986 r. w sprawie SA/Wr 137/86, powołanego wyżej, OSPiKA 1987, z.4, poz. 82, podobnie M. Jaśkowska, A.Wróbel, "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz", Zakamycze 2005, s. 840-841 oraz M.Kopacz, "Wznowienie ogólnego postępowania administracyjnego na podstawie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego", Wyd. Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego, Olsztyn 2008, s. 24-25). Również w krytycznej glosie W.Chróścielewskiego i J.Tarno do wyroku NSA z dnia 3 lutego 1993 r., (II SA 2449/92, opubl. w OSP 1995, z.5, poz.120) podkreślono, że prawomocność nadana decyzji wyrokiem sądu, jak i wiążący charakter oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu tego wyroku nie mogą sięgać dalej niż granice rozpoznania skargi. Nie mogą więc wyłączać możliwości wzruszenia takiej decyzji w trybie postępowania administracyjnego na skutek wystąpienia takich wad decyzji, które nie mogły być badane przez Sąd, bo ujawniły się później. Poglądy te podziela także Sąd w sprawie niniejszej.

Badanie, czy powołane w podaniu o wznowienie postępowania okoliczności znane były sądowi, rozpoznającemu skargę na decyzję ostateczną nastąpić może dopiero po wznowieniu postępowania administracyjnego. W postępowaniu o wznowienie postępowania wyodrębnia się bowiem dwa stadia postępowania. W pierwszym, zwanym wstępnym lub wyjaśniającym, bada się jedynie zagadnienie formalnej dopuszczalności przeprowadzenia postępowania wznowieniowego. W przypadku stwierdzenia dopuszczalności wznowienia, ten etap postępowania kończy się wydaniem postanowienia o wznowieniu postępowania (art. 149 § 1 k.p.a.).

Postanowienie o wznowieniu postępowania stanowi podstawę do przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy (art. 149 § 2 k.p.a.).

Postanowienie o wznowieniu postępowania wszczyna zatem postępowanie zmierzające do ustalenia, czy przyczyny wznowienia rzeczywiście istnieją. Treść postanowienia o wznowieniu poza wskazaniem przesłanek wznowienia, czyli wskazaniem przyczyn wznowienia wymienionych w art. 145 § 1 i 145 "a" § 1 k.p.a., nie może zawierać ich oceny. Na tym pierwszym etapie postępowania, zakończonym wydaniem postanowienia o wznowieniu, nie można bowiem rozstrzygać, czy przyczyny wznowienia rzeczywiście istnieją. Dopiero po wznowieniu postępowania rozpoczyna się drugi etap postępowania, zwany też właściwym lub rozpoznawczym. Na tym etapie postępowania bada się istnienie podstaw wznowienia, a w razie ich stwierdzenia przeprowadza się postępowanie wyjaśniające w celu rozstrzygnięcia istoty sprawy.

Powołanie przez stronę jako podstawy wznowienia nowych okoliczności faktycznych i środków dowodowych, a więc odwołanie się do jednej z przesłanek wznowienia wskazanych w art. 145 §1 k.p.a. z jednoczesnym wskazaniem, że o okolicznościach tych i dowodach strona dowiedziała się dopiero po prawomocnym zakończeniu postępowania sądowego, powoduje zatem konieczność wznowienia postępowania na podstawie art. 149 § 1 k.p.a. i zbadanie w postępowaniu wznowionym, czy podane przez stronę przyczyny wznowienia rzeczywiście istnieją i czy są one nowymi okolicznościami, które nie były znane ani organowi, ani sądowi w poprzednim postępowaniu administracyjnym, poddanym następnie kontroli sądu.

W świetle przytoczonych przepisów prawidłowe było więc wznowienie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia 4 marca 2008 r. postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną z dnia 14 września 2006 r. W podaniu o wznowienie postępowania powołała się bowiem skarżąca na okoliczności i dowody, które jej zdaniem nie były znane organowi w poprzednim postępowaniu. Ocena tych przesłanek nastąpić mogła tylko po wznowieniu postępowania, stosownie do przepisu art. 149 § 2 k.p.a.

Przypomnieć w tym momencie należy, że wznowienie postępowania jest nadzwyczajnym trybem weryfikacji decyzji ostatecznych. Możliwość wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną stanowi wyłom w zasadzie trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych, której celem jest zapewnienie stabilności porządku prawnego i ochrona praw nabytych strony. Z tego względu przesłanki wznowienia postępowania administracyjnego określone są wyczerpująco w ustawie i muszą być interpretowane ściśle. Przesłanki te określa przepis art. 145 § 1 k.p.a. Jedną z przesłanek wznowienia postępowania administracyjnego jest ujawnienie istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji, nieznanych organowi, który wydał decyzję (art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.). Na tę właśnie przyczynę wznowienia postępowania powołuje się skarżąca.

Pod pojęciem nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów, o których mowa w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., należy rozumieć okoliczności lub dowody nowo odkryte lub po raz pierwszy zgłoszone przez stronę, dotyczące przedmiotu sprawy i mające znaczenie prawne, istniejące w dniu wydania decyzji ostatecznej, ale nie znane organowi, który wydał decyzję. Okoliczności faktyczne należy uznać za nieznane w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. również wtedy, gdy mimo sygnalizowania o nich przez stronę, nie zostały objęte postępowaniem wyjaśniającym. Wznowienie postępowania powinno następować nie tylko z uwagi na wyjście na jaw nowych dowodów, ale także i nowych okoliczności faktycznych istotnych dla sprawy, przy czym ujawnienie się tych okoliczności może być rezultatem przeprowadzenia dowodów (ujawnienia się dowodów) po wydaniu decyzji. Nie jest przy tym istotne, czy nastąpiło to w wyniku zaniedbań tego organu, czy z innych powodów.

Podkreślić jednak należy, że powołanie się na przesłankę określoną w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. będzie możliwe tylko wówczas, gdy nowe okoliczności lub dowody mają istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy w tym sensie, że wraz z innymi okolicznościami lub dowodami powinny stać się podstawą wydania odmiennej decyzji niż ta, która zapadła poprzednio. Ujawnione nowe okoliczności lub dowody winny uzasadniać przypuszczenie, że gdyby były znane organowi wydającemu decyzję w postępowaniu głównym, to treść tej decyzji przedstawiałaby się inaczej niż to przyjęto ostatecznie w toku dotychczasowego postępowania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 czerwca 1985 r., I SA 198/85, opubl. w ONSA 1985, nr 1, poz. 35 oraz M. Pułło: "Nowe okoliczności i nowe dowody jako podstawa wznowienia postępowania administracyjnego", Państwo i Prawo 2004, nr 8, s. 48).

Jako nowe okoliczności faktyczne i nowe dowody, nieznane organowi, który wydał decyzję wskazała skarżąca następujące okoliczności, o których dowiedzieć się miała w dniu 17 lutego 2008 r.: nieruchomość będąca przedmiotem orzeczenia byłego PPRN miała urządzoną księgę wieczystą, właściciel nieruchomości był znany, ponadto istniały mapy nieruchomości i jej granice nie były zatarte, bowiem na gruncie wyznaczone były trwałymi znakami. Do podania o wznowienie dołączyła skarżąca oświadczenie M. G., który potwierdzić miał fakt, że gospodarstwo M. S. miało dokładnie wytyczone granice, oznaczone kamiennymi słupkami oraz fakt, że dla gospodarstwa tego urządzona była księga wieczysta.

Zgodzić się należy z Kolegium, że okoliczności dotyczące istnienia księgi wieczystej, map i granic nieruchomości oraz kwestia, czy właściciel nieruchomości był organowi znany nie stanowią nowych okoliczności, mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Podzielić należy też pogląd Kolegium, że nawet gdyby wskazane przez skarżącą okoliczności i dowody pozwalały na ustalenie, że granice gospodarstwa nie były zatarte oraz, że właściciel był znany, nie prowadziłoby to do wydania innej decyzji, niż decyzja z dnia 14 września 2006 r., wydana również w jednym z nadzwyczajnych trybów weryfikacji decyzji ostatecznych.

Przede wszystkim stwierdzić należy, że podane przez skarżącą okoliczności dotyczące księgi wieczystej znane były już w poprzednim, obecnie wznowionym postępowaniu administracyjnym, co wynika wprost z akt tego postępowania. Do wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia o przejęciu gospodarstwa dołączyła bowiem skarżąca plik dokumentów uzyskanych z Archiwum Państwowego w Z., z których wynika, że nieruchomość miała urządzoną księgę wieczystą (są to różne dokumenty, dotyczące gospodarstwa, księgi hipotecznej i dokonywanych przez właściciela oraz jego następców prawnych transakcji). Składając wniosek o wznowienie postępowania nie przedstawiła skarżąca żadnych nowych dokumentów i nie powołała się na jakiekolwiek nowe, nieznane organowi lub sądowi dokumenty dotyczące własności i ksiąg hipotecznych. Tylko ubocznie zauważyć należy, że z dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych wynika, że w księdze wieczystej jako właściciel gospodarstwa ujawniony był nie ojciec skarżącej, lecz jego dziadek M. D., którego następczynią prawną była córka J. S. (matka ojca skarżącej). Z akt administracyjnych wynika również, że ojciec skarżącej, M. S. zmarł w 1947 r., czyli 5 lat przed przejęciem gospodarstwa, a jego matka, J. S. – w 1948 r. (por. kopie odpisów skróconych aktów zgonu).

Wszystkie te dokumenty, stanowiące część akt postępowania administracyjnego, znane były także Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie, rozpoznającemu skargę na decyzję odmawiająca stwierdzenia nieważności.

Natomiast okoliczności dotyczące granic nieruchomości nie były wprawdzie podnoszone w poprzednim postępowaniu, jak słusznie jednak zauważa Samorządowe Kolegium Odwoławcze, dla oceny przesłanek nieważności orzeczenia o przejęciu gospodarstwa nie miały one znaczenia. Z treści przepisów dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz. U Nr 46, poz. 339 ze zm.) wynika bowiem, że jedyną podstawą przejęcia było stwierdzenie, że nieruchomość nie pozostaje w faktycznym władaniu właściciela. Dopuszczalność przejęcia nieruchomości nie była natomiast uzależniona od tego, czy jej granice były zatarte, czy nie. Kwestia granic miała wpływ jedynie na sposób oznaczenia nieruchomości w orzeczeniu (art. 3 ust. 2 dekretu oraz § 1 rozporządzenia ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 września 1950 r. w sprawie sposobu określania przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskich w razie, gdy ich granice zostały zatarte, oraz trybu postępowania w przypadku, gdy właściciel nieruchomości jest nieznany, Dz.U. Nr 45, poz. 416). Należy ponadto zauważyć, że kwestionując wzmiankę o zatartych granicach powołuje skarżąca oświadczenie M. G. dotyczące granic gospodarstwa z 1947 r., a więc z daty przymusowego wysiedlenia rodziny skarżącej, podczas gdy orzeczenie o przejęciu gospodarstwa wydane zostało w 1952 r., stwierdza zatem stan istniejący w 1952 r.

Nie miało też przesądzającego znaczenia to, czy właściciel nieruchomości był w dacie przejęcia nieruchomości znany. Gdy właściciel nieruchomości nie był znany, przepisy powołanego rozporządzenia wprowadzały wymóg ogłoszenia orzeczenia o przejęciu gospodarstwa w dzienniku wojewódzkim oraz wywieszenia go w lokalu urzędowym organu, który wydał orzeczenie i w lokalu prezydium gminnej rady narodowej tej gminy, w której nieruchomość jest położona.

Powołane przez skarżącą okoliczności prawidłowo ocenione zostały zatem przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze jako nie odpowiadające warunkom określonym w przepisie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., który jako podstawę wznowienia postępowania administracyjnego wskazuje okoliczności lub dowody nowe, nieznane organowi, mające jednocześnie istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. W tej sytuacji, wobec nieistnienia przesłanki wznowienia wskazanej w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. prawidłowe jest także stanowisko Kolegium, że w świetle art. 151 k.p.a. brak podstaw do uchylenia decyzji dotychczasowej, to jest decyzji ostatecznej z dnia 14 września 2006 r., utrzymującej w mocy decyzję z dnia 31 lipca 2006 r. o odmowie stwierdzenia nieważności orzeczenia o przejęciu gospodarstwa na własność Państwa.

W myśl przepisu art. 151 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej, po przeprowadzeniu postępowania co do przyczyn wznowienia, określonego w art. 149 § 2 wydaje decyzję, w której:

1) odmawia uchylenia decyzji dotychczasowej, gdy stwierdzi brak podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1 lub art. 145 "a’, albo

2) uchyla decyzję dotychczasową, gdy stwierdzi istnienie podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1 lub art. 145 "a", i wydaje nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy.

Z przepisu tego wynika w sposób nie budzący wątpliwości, że w przypadku ustalenia, że nie zachodzi żadna z przyczyn wznowienia postępowania, czyli decyzja ostateczna nie była dotkniętą żadną z wadliwości wskazanych w przepisach art. 145 § 1 i 145 "a" § 1 k.p.a., organ nie przechodzi do merytorycznego rozpoznania sprawy. Ma wówczas obowiązek wydania decyzji odmawiającej uchylenia decyzji dotychczasowej (art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a.).

Stwierdzenie, że po przeprowadzeniu postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną z dnia 14 września 2006 r. nie wyszły na jaw istotnie dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub dowody w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., uprawniało Samorządowe Kolegium Odwoławcze do wydania na podstawie art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a. decyzji odmawiającej uchylenia decyzji dotychczasowej. Nie ujawniły się również żadne nowe istotne okoliczności, ani dowody, które nie byłyby znane sądowi, rozpoznającemu skargę na decyzję dotychczasową.

Ponownie należy podkreślić, że Sąd rozpoznający sprawę niniejszą związany jest oceną wynikającą z wyroku z dnia 18 stycznia 2007 r., w sprawie II SĄ/Lu 946/06. W sprawie tej Sąd nie dopatrzył się niezgodności z prawem decyzji odmawiającej stwierdzenia nieważności orzeczenia o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa ojca skarżącej. Zakres badania w sprawie niniejszej jest węższy, ogranicza się bowiem do ustalenia istnienia przesłanek wznowieniowych, które z uwagi na fakt prawomocnego oddalenia skargi na decyzję ostateczną dodatkowo ograniczone są do okoliczności i dowodów nieznanych sądowi.

W rozpoznawanej sprawie sąd nie może dokonywać ponownej kontroli rozstrzygnięcia zawartego w decyzji ostatecznej, a więc kontroli prawidłowości oceny braku przesłanek do stwierdzenia nieważności orzeczenia z dnia 28 czerwca 1952 r., skoro nie ujawniły się takie nowe okoliczności lub środki dowodowe, które nie były znane ani organowi ani sądowi, a mogły mieć jednocześnie wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Dlatego nie mogą być uwzględnione zarzuty skargi dotyczące pominięcia przez organ w postępowaniu o stwierdzenie nieważności faktu, że orzeczenie o przejęciu gospodarstwa wydane zostało w stosunku do osoby nieżyjącej oraz że orzeczenie to było niewykonalne, bowiem nie wskazywało dokładnie powierzchni i konkretnych działek, będących przedmiotem przejęcia. Okoliczności te, jako wskazujące na rażące naruszenie prawa były przedmiotem badania w postępowaniu o stwierdzenie nieważności orzeczenia. Ubocznie podnieść należy, że pominięcie w postępowaniu prowadzonym na podstawie dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. następców prawnych właściciela gospodarstwa mogłoby uzasadniać wznowienie tego postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., nie zaś postępowania o stwierdzenie nieważności orzeczenia o przejęciu gospodarstwa, zakończonego decyzją, na którą skarga została oddalona przez Sąd.

Odnosząc się do zarzutu niedoręczenia skarżącej postanowienia o wznowieniu postępowania wskazać należy, że z akt postępowania administracyjnego wynika wprost, iż postanowienie to zostało doręczone skarżącej osobiście w dniu 17 marca 2008 r. Treść uzasadnienia postanowienia oraz przytoczone jako podstawa prawna przepisy jednoznacznie wskazują, że jest to postanowienie o wznowieniu postępowania, mimo niezbyt precyzyjnego sformułowania osnowy postanowienia. Nie jest także uzasadniony zarzut, że od daty doręczenia postanowienia do daty wydania decyzji powinien upłynąć okres umożliwiający skarżącej ustosunkowanie się do postanowienia i zgłoszenie dowodów. Należy zauważyć, że postępowanie zostało wznowione na wniosek skarżącej i w oparciu o dowody przez nią zgłoszone. Skarżąca nie wskazała ani w toku ponownego rozpoznawania sprawy przez Kolegium, ani w skardze żadnych innych dowodów, które zamierzała zgłosić po wznowieniu postępowania. Zarzut uniemożliwienia jej zgłoszenia dowodów uznać należy więc za nieuzasadniony.

Bezpodstawny jest również zarzut naruszenia przepisów art. 8, 9, 10 i 11 i 81 k.p.a.

Organy administracji publicznej nie naruszyły w rozpoznawanej sprawie przepisu art. 8 k.p.a., nakładającego na organy administracji obowiązek prowadzenia postępowania w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli, ani przepisu art. 9 k.p.a., zobowiązującego organy administracji publicznej do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Z zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa wiąże się ściśle zasada przekonywania, wyrażona w art. 11 k.p.a. Skarżąca nie wskazuje, w czym konkretnie wyraża się naruszenie wymienionych zasad i przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. Z akt sprawy nie wynika, by Samorządowe Kolegium Odwoławcze dopuściło się naruszenia powołanych przez skarżącą przepisów. Skarżącej doręczane były wydawane przez organ decyzje i postanowienia, zawierające uzasadnienie faktyczne i prawne. Organ ustosunkował się do twierdzeń skarżącej, pouczał ją o przysługujących jej prawach i obowiązkach, wzywał do sprecyzowania stanowiska. Skarżąca miała możliwość składania pism, dodatkowych wyjaśnień i przedstawiania swojego stanowiska.

Co do naruszenia przepisu art. 10 k.p.a., nakazującego zapewnienie stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania i wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, stwierdzić należy, że wprawdzie w aktach sprawy brak zawiadomienia skarżącej o takiej możliwości, jednak skarżąca miała możliwość brania czynnego udziału w postępowaniu i wypowiedzenia się co do wszystkich dowodów. Przede wszystkim zauważyć należy, że postępowanie wznowione zostało na wniosek skarżącej i to ona przedstawiła wszystkie dowody. Skarżąca składała ponadto obszerne pisemne wyjaśnienia i szczegółowo przedstawiała swoje stanowisko zarówno na etapie wszczęcia postępowania o wznowienia, jak i w postępowaniu w trybie art. 127 § 3 k.p.a. Podnieść ponadto należy, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalony jest pogląd, że zarzut naruszenia przepisu art. 10 § 1 k.p.a. przez niezawiadomienie strony o zebraniu materiału dowodowego i możliwości składania wniosków może odnieść skutek wówczas, gdy strona wykaże, iż zarzucane uchybienie uniemożliwiło jej dokonanie konkretnych czynności procesowych (por. przykładowo wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2006 r., II OSK 831/05, opubl. w ONSAiWSA 2006, z. 6, poz. 157). Podkreśla się, że dopiero wykazanie, że naruszenie przez organ administracji publicznej zasady czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym poprzez niepowiadomienie jej o zgromadzeniu materiału dowodowego i możliwości zapoznania się z tym materiałem oraz o możliwości składania wniosków dowodowych, uniemożliwiło stronie podjęcie konkretnie wskazanej czynności procesowej (najczęściej w sferze postępowania dowodowego), a także wykazanie, że uchybienie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, daje podstawy do przyjęcia, że doszło do naruszenia art. 10 k.p.a. (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 maja 2007 r., II GSK 4/07, nie publ.).

Stawiając zarzut naruszenia art. 10 k.p.a. nie wskazała skarżąca jakichkolwiek dowodów, których nie mogła zgłosić w postępowaniu z powodu niezawiadomienia jej o możliwości zgłaszania dowodów. Nie wskazała również, jakiej czynności procesowej nie mogła dokonać na skutek naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. Zarzut naruszenia art. 10 k.p.a. stawiała skarżąca już we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, także jednak wówczas nie wskazała żadnych dowodów, ograniczając się do ogólnikowego zarzutu pozbawienia jej przez organ wpływu na wynik postępowania.

Wszystkie dowody i okoliczności, które były przedmiotem oceny we wznowionym postępowaniu przedstawione zostały przez skarżącą, nie było zatem potrzeby zakreślania skarżącej dodatkowego terminu na ustosunkowanie się do tych dowodów. W konsekwencji nie naruszono także przepisu art. 81 k.p.a., pozwalającego na uznanie danej okoliczności za udowodnioną, jeżeli strona miała możliwość wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów.

Z tych wszystkich względów brak podstaw do uwzględnienia skargi. Dlatego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.).