Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 1141/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2013-12-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 16a ust. 1
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anna Klotz Sędziowie: Sędzia WSA Joanna Brzezińska (spr.) Sędzia WSA Renata Owczarzak Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Kloska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 10 grudnia 2013 r. sprawy ze skargi D. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją Prezydenta Miasta B, z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] odmówiono D. W. przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną żoną B. W. w okresie od [...] kwietnia do [...] października 2013r.

Organ, powołując się na art. 16a ustawy z dnia 28 listopada 2008 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139 poz. 992 z późn.zm.), wyjaśnił, że przedmiotowy zasiłek przysługuje w przypadku gdy osoba, na której ciąży obowiązek alimentacyjny rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności łącznie z wymaganymi wskazaniami, albo legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Niepełnosprawność żony wnioskodawcy oraz konieczność sprawowania nad nią bezpośredniej stałej opieki pozostawały w sprawie bezsporne. W ocenie organu jednakże, wnioskodawca nie spełnia przesłanki dotyczącej ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego wobec osoby niepełnosprawnej, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2012 r. poz. 788 i 1529). Powołując się na orzecznictwo Sądu Najwyższego organ wskazał na różnice pomiędzy obowiązkiem alimentacyjnym (art. 128 i nast. oraz art. 60 K.r.o.), a obowiązkiem wzajemnej pomocy małżonków i współdziałania dla dobra rodziny, o którym mowa w art. 23 i 27 K.r.o. Wobec tego organ uznał, iż na wnioskodawcy nie ciąży określony wyżej obowiązek alimentacyjny wobec żony.

Nadto organ stwierdził, że D. W. nie spełnia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ ustalił, że do [...] lutego 2008 r. wnioskodawca był zatrudniony w firmie A, w roku poprzedzającym rok zasiłkowy był osobą bierną zawodowo (dochód 0 zł). B. W. w dniu [...] maja 2012r. została zaliczona przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym na stałe. Organ wywiódł, iż rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych), powinna być ściśle powiązana czasowo i funkcjonalnie z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Sytuacja taka nie zaistniała w niniejszej sprawie, bowiem wnioskodawca pozostaje osobą bierną zawodowo od marca 2008 r., natomiast jego żona została zaliczona do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym orzeczeniem z [...] maja 2012r. Z tych przyczyn organ odstąpił od ustalania sytuacji dochodowej rodziny i spełniania kryterium dochodowego.

W odwołaniu od powyższej decyzji D. W. zarzucił, że jego żona jest osobą niepełnosprawną w stanie wegetatywnym i wymaga całodobowej opieki do końca życia. Zakwestionował stwierdzenie organu, że jako mąż nie ma obowiązku alimentacyjnego wobec swojej żony, a tylko charakter alimentacyjny. Ponadto zakwestionował powiązanie choroby żony i poszukiwanie związku przyczynowo- skutkowego z przyznaniem jej statusu osoby niepełnosprawnej, podczas gdy przez kilka miesięcy musiał ratować życie swojej żony. Wnioskujący wskazał, iż wobec stanowiska organu zrobi wszystko aby podjąć pracę, a wtedy organ będzie musiał zapewnić stałą opiekę jego żonie.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2013r. znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., na podstawie art. 16a ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wyjaśnił, iż specjalny zasiłek opiekuńczy został wprowadzony ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. od dnia 1 stycznia 2013r. i wskazał przesłanki uzyskania tego świadczenia. Podkreślił, iż zgodnie z art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych, opiekun osoby niepełnosprawnej musi zrezygnować z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność zapewnienia opieki osobie niepełnosprawnej, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Specjalny zasiłek opiekuńczy, w odróżnieniu do zasiłku pielęgnacyjnego, przyznawany jest opiekunowi osoby niepełnosprawnej, a nie osobie wymagającej opieki. Organ drugiej instancji wskazał, iż opiekun musi wykazać, że z uwagi na konieczność zapewnienia opieki osobie niepełnosprawnej, zrezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, przy czym względem tej osoby powinien obciążać wnioskodawcę obowiązek alimentacyjny. Za osobę, która zrezygnowała z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania osobistej bezpośredniej opieki nad ciężko chorym członkiem rodziny, należy w aktualnym stanie prawnym uznać osobę, która będąc zatrudniona zrzekła się tego zatrudnienia w celu sprawowania opieki, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Wnioskodawca bowiem nie pracuje od [...] marca 2008 r., co wynika z przedstawionego przez niego świadectwa pracy. Biorąc pod uwagę, że niepełnosprawność B. W. istnieje od [...] października 2011r. SKO uznało, że organ pierwszej instancji prawidłowo wskazał, że brak jest związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki. Nadto przepis w obecnym brzmieniu nie określa, iż warunek ten jest spełniony także w przypadku niepodejmowania zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Organ odwoławczy stwierdził, iż powyższe zwalnia go z obowiązku badania czy w sprawie zostały spełnione inne przesłanki uprawniające stronę do wnioskowanego świadczenia.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. D. W. podtrzymał zarzuty odwołania oraz podniósł, że gdyby nawet w dniu zaistnienia wypadku żony miał pracę, nie miał głowy do spraw urzędowych ponieważ przez trzy miesiące zajmował się ratowaniem życia żony, która jest obecnie w stanie wegetatywnym. Ma także na wychowaniu córkę. Skarżący wskazał, że z decyzji organów wynika, że gdyby miał pracę powinien z niej zrezygnować z dniem [...] listopada 2011r., nie wiedząc co dalej ze zdrowiem i życiem żony. Nadto skarżący ponownie wskazał, że nie rozumie stwierdzenia, iż nie ma obowiązku alimentacyjnego wobec żony, a tylko "charakter alimentacyjny", co utożsamia jako brak obowiązku opieki nad żoną i możliwość oddania jej do stosownej placówki opiekuńczej. Skarżący domaga się więc ponownej analizy dokumentów i okoliczności w sprawie oraz weryfikacji czy w sytuacji, w jakiej znalazła się jego żona obowiązujące przepisy nie przewidują świadczenia związanego z koniecznością sprawowania opieki przez męża i opiekuna prawnego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. wniosło o jej oddalenie, powtarzając argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Organ wskazał jednocześnie, że nie kwestionuje tego, iż na skarżącym ciąży obowiązek alimentacyjny wobec żony, co zostało przesądzone w utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych i Trybunału Konstytucyjnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej (art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych Dz.U. Nr 153, poz. 1269 z późn.zm.). Rozpoznawanie skarg na decyzje organów administracji nie ma charakteru merytorycznego orzekania w sprawie. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 z późn.zm.) - zwanej dalej "P.p.s.a.", decyzja administracyjna podlega uchyleniu wówczas, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego albo inne naruszenie przepisów postępowania jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedmiot sądowej kontroli w niniejszej sprawie stanowi decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] sierpnia 2013 r. utrzymująca w mocy wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta B. decyzję z dnia [...] czerwca 2013 r. o odmowie przyznania D. W. specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku ze sprawowaną opieką nad żoną – B. W..

Materialnoprawną podstawę dla wydania przedmiotowych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn.zm.), dalej jako: "u.ś.r.". W okolicznościach niniejszej sprawy zwrócić należy szczególną uwagę na istotną zmianę stanu prawnego dokonaną z dniem 1 stycznia 2013 r. na mocy przepisów ustawy z dnia 7 grudnia 2012r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 1548), zwanej dalej: "ustawą nowelizującą".

Zgodnie z przepisem art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2012 r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługiwało:

1) matce albo ojcu,

2) innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59, z późn.zm.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,

3) opiekunowi faktycznemu dziecka

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1 (ust. 1a).

W ust. 5 wskazano przesłanki wyłączające przyznanie przedmiotowego świadczenia.

Z dniem 1 stycznia 2013r. przepisy art. 17 ust. 1 – 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych uległy zmianie na mocy ww. ustawy nowelizującej z dnia 7 grudnia 2012 r. i otrzymały brzmienie: Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia

9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (ust. 1a).

Nadto ustawodawca dodał w art. 17 przepis 1b, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

W znowelizowanym ust. 5 art. 17 ustawy, określono przesłanki wykluczające możliwość uzyskania przedmiotowego świadczenia opiekuńczego.

Analiza przepisów ustawy nowelizującej wskazuje, że powyższa zmiana wiąże się z ustawową rekonstrukcją świadczeń opiekuńczych w ramach systemu świadczeń rodzinnych. Do dotychczasowego katalogu tych świadczeń (art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych) obejmującego zasiłek pielęgnacyjny oraz świadczenie pielęgnacyjne, ustawodawca z dniem 1 stycznia 2013 r. dodał nowe świadczenie nazwane specjalnym zasiłkiem opiekuńczym (art. 1 pkt 1 i pkt 4 ustawy nowelizującej), uregulowane szczegółowo w dodanym art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zgodnie z art. 16a ust. 1 u.ś.r., specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2012 r. poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Nabycie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego uzależnione jest od spełnienia szeregu przesłanek wynikających z art. 16a ustawy oraz niewystąpienia przesłanek negatywnych, o których mowa w ust. 8 tego przepisu.

W świetle art. 16a u.ś.r. przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego zostało uzależnione od spełnienia następujących podstawowych przesłanek:

1) osoba ubiegająca się o zasiłek w związku z koniecznością sprawowania opieki nad daną osobą faktycznie tę stałą opiekę sprawuje;

2) na osobie ubiegającej się o zasiłek ciąży względem osoby wymagającej opieki obowiązek alimentacyjny zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2012 r. poz. 788, z późn.zm.; dalej: "Kodeks rodzinny i opiekuńczy", w skrócie "k.r.o.");

3) osoba ubiegająca się o zasiłek rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 u.ś.r. – tj. z wykonywania pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywania pracy lub świadczenia usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej – w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą wymagającą opieki;

4) osoba wymagająca opieki legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji;

5) łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty tzw. kryterium dochodowego określonego w art. 5 ust. 2 u.ś.r. (z zastrzeżeniem art. 16a ust. 3 u.ś.r., który w niniejszej sprawie nie znajduje zastosowania);

W okolicznościach niniejszej sprawy organ administracji pierwszej instancji ustalił i wskazał w uzasadnieniu decyzji, że nie zostały przez skarżącego spełnione przesłanki pozytywne uzyskania przedmiotowego świadczenia wymienione powyżej w pkt 2 i 3.

W ocenie Sądu, Prezydent Miasta B. w wyniku dokonania błędnej wykładni przepisów prawa materialnego – uznał, że dyspozycja przepisu art. 16a ust. 1 in principio ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie obejmuje małżonka, który rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad współmałżonkiem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności z określonymi wskazaniami. Niezgodne z normami konstytucyjnymi oraz celem i funkcją omawianego przepisu, jak również uprzednimi wyrokami Trybunału Konstytucyjnego jest zawężenie interpretacji omawianego unormowania wyłącznie do reguł wykładni językowej. Ujęte w ww. przepicie odesłanie do obowiązku alimentacyjnego ciążącego na opiekunie osoby niepełnosprawnej "zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy", należy bowiem interpretować szerzej, niż dokonał tego organ pierwszej instancji, w ten sposób, iż obejmuje ono również, a może przede wszystkim, współmałżonka. Wzajemny obowiązek alimentacyjny małżonków wynika przy tym zarówno z norm konstytucji oraz prawa materialnego, jak również moralnych.

Wskazać przyjdzie, że wynika to jednoznacznie z treści art. 130 K.r.o., według reguły a maiori ad minus. Skoro małżonek jest pierwszą osobą z kręgu zobowiązanych do alimentacji po ustaniu, unieważnieniu lub orzeczeniu separacji małżeństwa, to tym bardziej jest on pierwszym zobowiązanym do dostarczania środków utrzymania współmałżonkowi w trakcie trwania małżeństwa, na podstawie art. 27 K.r.o. Dodatkowo należy wskazać na stanowisko Trybunału Konstytucyjnego wyrażone wielokrotnie na tle przepisów regulujących krąg osób uprawnionych do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, w uprzednio obowiązującym brzmieniu (por. wyrok z dnia 18 lipca 2008 r., w sprawie o sygn. akt P 27/07 (OTK - A 2008/6/107). W ocenie Sądu, obowiązek opieki nad członkiem rodziny, jakim jest małżonek, nie może być wywodzony wyłącznie wprost z obowiązku alimentacyjnego, przewidzianego w normach K.r.o., a w szczególności z art. 128, który stanowi, że obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Rzeczony obowiązek wynika także z regulacji art. 23 i 27 K.r.o., które stanowią, że małżonkowie są zobowiązani do współdziałania dla dobra rodziny oraz zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli oraz, co istotne, do wzajemnej pomocy, pod pojęciem której należy rozumieć także pomoc w przypadku choroby. O ile faktem jest, że ustawodawca nie posłużył się dla regulacji wzajemnych obowiązków między małżonkami expressis verbis pojęciem obowiązku alimentacyjnego, to zdaniem Sądu, przepisy dotyczące obowiązku alimentacyjnego należy stosować bądź wprost, bądź w drodze analogii także w przypadku rozważania wzajemnych obowiązków między małżonkami, w tym do obowiązku opieki na chorym, niepełnosprawnym małżonkiem.

W ocenie Sądu, zastosowana przez organ administracyjny pierwszej instancji literalna wykładnia art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, która wyklucza prawną możliwość przyznania świadczenia osobie sprawującej opiekę nad małżonkiem, w kontekście orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego oraz sądów administracyjnych, a w szczególności uregulowań zawartych w ustawie zasadniczej, nie podlega aprobacie.

Wskazać, przyjdzie, iż organ odwoławczy w nieuprawniony sposób pominął obowiązek samodzielnej oceny spełnienia w okolicznościach sprawy powyższej przesłanki, przemilczając to zagadnienia w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Nie jest zatem możliwa pełna ocena, co stanowiło przyczynę tego przemilczenia, tj.: czy zatem organ odwoławczy zaakceptował błędną wykładnię prawa materialnego dokonaną przez organ pierwszej instancji, aczkolwiek skupił się wyłącznie na omówieniu ustaleń w zakresie przesłanki rezygnacji z zatrudnienia, czy też stanowiska organu pierwszej instancji w omówionej wyżej kwestii nie podzielił, jednakże wobec ustalenia braku spełnienia przez skarżącego kolejnej przesłanki przyznania przedmiotowego zasiłku, kwestę ten pominął. Dopiero w odpowiedzi na skargę, która wszakże nie może stanowić uzupełnienia zaskarżonej decyzji, Kolegium wskazało, iż nie kwestionuje tego, że na skarżącym ciąży obowiązek alimentacyjny w stosunku do małżonki.

Wskazane wyżej naruszenie prawa materialnego, zasadnie zarzucane w odwołaniu i skardze, aczkolwiek istotne, w ocenie Sądu, w okolicznościach niniejszej sprawy nie miało wpływu na rozstrzygnięcie sprawy przez organy administracyjne, zatem nie mogło stanowić samoistnej przesłanki uchylenia skarżonych rozstrzygnięć organów administracji o odmowie przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawną małżonką.

Sąd zważył bowiem, iż w oparciu o prawidłową ocenę zgromadzonego materiału dowodowego, organy zasadnie uznały, że D. W. nie spełnia koniecznej dla uzyskania wnioskowanego świadczenia opiekuńczego przesłanki, w postaci rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym żoną – B. W..

Organy administracji ustaliły w sprawie, że skarżący sprawuje opiekę nad żoną, która legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w B. z dnia [...] maja 2012r. o zaliczeniu do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. Datę powstania tego stopnia niepełnosprawności określono od dnia [...] października 2011r. Skarżący wykazał wyłącznie, że w okresie od [...] września 2006r. do [...] lutego 2008 r. był zatrudniony na podstawie umowy o pracę w wymiarze ½ etatu w Firmie A, rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło na mocy porozumienia stron (świadectwo pracy z dnia [...].02.2008r.). Po tym okresie skarżący J.W. nie udokumentował w jakikolwiek sposób swej aktywności zawodowej, aż do dnia złożenia wniosku o ustalenie prawa do specjalnego świadczenia pielęgnacyjnego, który złożył w dniu [...] kwietnia 2013r.

Z akt sprawy wynika, iż skarżący, zgodnie z zaświadczeniem Sądu Rejonowego w B. sygn. akt [...] z [...] maja 2012r. został ustanowiony opiekunem prawnym dla całkowicie ubezwłasnowolnionej żony – B. M. W.. W jej oraz swoim imieniu złożył również oświadczenie, że sprawuje osobistą bezpośrednią opiekę nad żoną od [...] stycznia 2012r., nie jest zatrudniony, nie prowadzi działalności gospodarczej, nie jest zarejestrowany w PUP, nie pobiera żadnych świadczeń z ZUS, KRUS, MOPS, podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu przy żonie (ZUS). Żona prowadziła działalność gospodarczą w o okresie od [...].05.2009 r. do [...].01.2012r., kiedy nastąpiła likwidacja działalności gospodarczej, a żona uzyskała rentę z tytułu niezdolności do pracy.

Organy administracji, zgodnie z zasadą legalności, obowiązane są uwzględniać stan prawny obowiązujący w dacie orzekania, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej. Wobec tego rozstrzygając o uprawnieniu do spornego zasiłku organy prawidłowo oparły rozstrzygnięcia na treści przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2013r. nadanym ustawą nowelizującą. Także określone tą ustawą przepisy intertemporalne, nie uprawniały do uznania, że skarżący nabył prawo do świadczenia z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad żoną.

W pierwszej kolejności podkreślić przyjdzie, iż jak sam podaje skarżący od [...] stycznia 2012r. sprawuje bezpośrednią i stałą opiekę nad żoną, która dysponuje orzeczeniem o zaliczeniu do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym z dnia [...] maja 2012r. (stopień niepełnosprawności datuje się od [...] października 2011r.). Jak wskazał skarżący stan niepełnosprawności żony związany był z nagłym zdarzeniem.

W dacie zaistnienia tego zdarzenia, jak i ewentualnego powstania po stronie skarżącego związanej z tym konieczności sprawowania stałej bezpośredniej opieki nad niepełnosprawną żoną, obowiązujące przepisy przewidywały możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 u.ś.r.), zarówno osobie, która rezygnuje w takim celu z zatrudnienia, jak też i osobie, która takiego zatrudnienia z tego powodu nie może podjąć, mimo zdolności w tym zakresie. Jednakże uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego, przyznawane było wyłącznie na wniosek opiekuna. Nie można wszakże wykluczyć sytuacji, w której rodzina we własnym zakresie, czy też przy pomocy innych osób, instytucji, organizuje opiekę nad osobą niepełnosprawną w taki sposób, iż żadna z osób zobowiązanych do alimentacji nie musi w tym celu rezygnować z zatrudnienia bądź innej pracy zarobkowej czy też, nie może podjąć aktywności zawodowej.

W stanie prawnym obowiązującym od dnia 1 stycznia 2013r., jak już wskazano, wobec wydzielenia nowego świadczenia opiekuńczego – specjalnego zasiłku opiekuńczego, do którego prawo mogą nabyć wyłącznie osoby, które rezygnują z aktywności zawodowej tj. z wykonywania pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywania pracy lub świadczenia usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej – w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą wymagającą opieki, nie została zmieniona zasada, zgodnie z którą to nowe świadczenie również przyznawane jest wyłącznie na wniosek osoby zainteresowanej.

Zgodnie z treścią 24 ust. 1 i 2 w nowym brzmieniu, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, z wyjątkiem świadczeń, o których mowa w art. 9, art. 14-16 i art. 17, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. W przypadku ustalania prawa do świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności osoby, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony (ust. 3).

Zgodnie z ust. 2a art. 24 u.ś.r., jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności.

Podkreślenia wymaga, iż orzeczenie o ustaleniu stopnia niepełnosprawności B.W., po rozpoznaniu wniosku z [...] kwietnia 2012r. zostało wydane przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w dniu [...] maja 2012r. Z pewnością zatem, wobec okoliczności złożenia przez skarżącego wniosku o przyznanie stosownego świadczenia opiekuńczego w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad żoną w dniu [...] kwietnia 2013r. (po ponad roku od dnia wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności), w sprawie nie ma zastosowania przepis szczególny art. 24 ust. 2a ustawy. Nie było w tej sytuacji również podstaw do odpowiedniego stosowania art. 11 ust. 2 ustawy nowelizującej.

Zastosowanie dla ustalonego stanu faktycznego sprawy winny zatem mieć w niniejszej sprawie wyłącznie przepisy u.ś.r. w brzmieniu znowelizowanym, czyli art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych regulujący przesłanki przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Skoro tak, rzeczą skarżącego w niniejszym postępowaniu administracyjnym było wykazanie, iż tak jak wymaga tego ustawodawca dla przyznania prawa do przedmiotowego świadczenia, pozostawał on osobą aktywną zawodowo czyli wykonywał pracę - na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywania pracy lub świadczenia usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, z której zrezygnował w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad żoną. Takich okoliczności skarżący nie wykazał, ustaleń nadto nie twierdził, że takowe miały miejsce. Nie jest wobec tego rzeczą organów ustalanie, czy przed zmianą sytuacji zdrowotnej żony, skarżący w istocie pozostawał na jej utrzymaniu i przyczyniał się w inny sposób do zaspakajania potrzeb wspólnej rodziny, czy też faktycznie pozostawał aktywny zawodowo, prowadził działalność zawodową, bądź poszukiwał zatrudnienia, w formach niezarejestrowanych (nieujawnionych) w przewidziany prawem sposób.

W ocenie Sądu, prawidłowo w niniejszej sprawie organy pierwszej jak i drugiej instancji stwierdziły zatem, że przesłanka rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą dysponującą orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie została przez skarżącego spełniona.

Przede wszystkim należy podkreślić, że w odniesieniu do specjalnego zasiłku opiekuńczego ustawodawca wymaga, aby konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną w każdym przypadku wiązała się z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Inaczej zatem niż w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych na mocy, którego skarżącej przyznano wcześniej świadczenie pielęgnacyjne, nie wystarcza w przypadku specjalnego zasiłku opiekuńczego samo niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Implikuje to konieczność wykazania przez osobę ubiegającą się o zasiłek bezpośredniego związku – tak funkcjonalnego, jak i czasowego – pomiędzy zaprzestaniem pracy zarobkowej, a podjęciem się sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W sytuacji braku wystąpienia zbieżności czasowej pomiędzy obu zdarzeniami można, co do zasady, mówić jedynie o niepodejmowaniu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki, a nie o rezygnacji z pracy zarobkowej w rozumieniu art. 16a ust. 1 u.ś.r. Niezbędnym więc do spełnienia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej jest uprzednie podjęcie i aktywne wykonywanie pracy, a następnie rezygnacja z niej w celu sprawowania pełnej i stałej opieki nad osobą niepełnosprawną, w takim zakresie, który uniemożliwia jednoczesne zatrudnienie. Rezygnacja z tej aktywności stanowi więc rezygnację z zatrudnienia. Sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym powinno być przy tym wyłączną przyczyną rezygnacji z zatrudnienia, zatem musi istnieć wyraźny i bezpośredni związek przyczynowy (ale też czasowy) między ustaniem zatrudnienia, a podjęciem przez wnioskodawcę opieki nad wskazaną w tym przepisie osobą. Istotne są więc okoliczności i powody rezygnacji z zatrudnienia (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 13 sierpnia 2013 r., sygn. akt II SA/Łd 585/13, publ. w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: CBOSA).

Za taką wykładnia "rezygnacji z zatrudnienia", o której mowa w art. 16a ust. 1 u.ś.r. przemawia również rozróżnienie przez ustawodawcę przesłanki rezygnacji z zatrudnienia od jego niepodejmowania. W art. 17 u.ś.r., ustawodawca formułując przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uzależniał prawo do tego świadczenia bądź od niepodejmowania zatrudnienia bądź od rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Należy więc podkreślić, że przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego zostały zróżnicowane przez ustawodawcę, gdyż w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego uzależnił on uzyskanie prawa do tego świadczenia zarówno od niepodejmowania zatrudnienia lub też rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, natomiast w przypadku specjalnego zasiłku opiekuńczego przyznanie tej formy pomocy powiązał jedynie z faktem rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej spowodowanej koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym. Jednoznaczne różnienie przesłanki rezygnacji z zatrudnienia od niepodejmowania zatrudnienia oznacza, iż działanie ustawodawcy było celowe i miało służyć wyłączeniu osób niepodejmujących zatrudnienia (pozostających nieaktywnymi zawodowo) z grona uprawnionych do otrzymania specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Sąd podziela wykładnię przepisu art. 16a ust. 1 u.ś.r., w powyższym zakresie dokonaną przez organy w niniejszej sprawie. Prawidłowo oceniły one, że skoro skarżący przed ubieganiem się o przyznanie przedmiotowego zasiłku od wielu lat nie był zatrudniony, toteż nie mógł spełnić przesłanki rezygnacji z zatrudnienia. Specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, które wykonywały pracę zarobkową i w związku z konicznością faktycznie sprawowanej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności, z tej pracy rezygnują. Niemożliwym jest spełnienie omawianej przesłanki, zarówno w sytuacji braku jakiejkolwiek aktywności zawodowej, jak również jeśli utrata zatrudnienia nastąpiła z innych przyczyn, a dopiero po tym fakcie osoba podjęła stałą pełną opiekę nad osobą niepełnosprawną w stosunku do której obciąża ją obowiązek alimentacyjny. Nie wynika z istoty przedmiotowego świadczenia, aby ustawodawca zamierzał je przyznać wszystkim osobom niepozostającym w zatrudnieniu, które podjęły się stałej opieki nad osobą niepełnosprawną w bliższej lub dalszej rodzinie, nawet jeśli opieka ta jest konieczna.

Specjalny zasiłek opiekuńczy nie jest świadczenie przysługującym osobie niepełnosprawnej, lecz jest świadczeniem mającym częściowo zrekompensować członkowi jej najbliższej rodziny, zobowiązanemu do alimentacji, to, że w związku z zaistnieniem konieczności sprawowania osobistej stałej opieki, musiał on zrezygnować z zarobkowania - wykonywania pracy lub innej działalności służącej uzyskiwaniu środków niezbędnych do utrzymania oraz innych związanych z tym świadczeń. Nie jest to również świadczenie, jakie przysługują na podstawie przepisów ustawy o pomocy społecznej, osobom i rodzinom, które znalazły się w trudnej sytuacji rodzinnej i materialnej, na skutek nieprzewidzianych wcześniej okoliczności.

W stanie faktycznym niniejszej sprawy nie sposób twierdzić, że skarżący zrezygnował z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad żoną, bowiem z akt sprawy wynika, że z tego zatrudnienia zrezygnował już w 2008 r. Czy i ewentualnie jaką aktywność zawodową, w tym odpowiadającą definicji z art. 3 pkt 22 ustawy, wykonywał skarżący w dacie powstania niepełnosprawności żony i konieczności podjęcia się wobec niej stałej opieki, nie zostało wykazane. W tej sytuacji brak jest podstaw do stwierdzenia, iż skarżący zrezygnował z jakiejkolwiek formy tej aktywności w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną.

Marginalnie wskazać należy, że w ocenie Sądu, dla uzyskania w okolicznościach niniejszej sprawy prawa do nowego świadczenia – specjalnego zasiłku opiekuńczego, w stanie prawnym obowiązującym w dacie orzekania przez organy oraz rozpoznawania sprawy przez Sąd, nie ma wpływu ewentualne rozważanie czy skarżący posiadałby uprawnienie do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego w stanie prawnym obowiązującym przed dniem 1 stycznia 2013 r. O takie świadczenie, bowiem skarżący wcześniej nie wnioskował. W konsekwencji bez bezpośredniego wpływu na treść zaskarżonej decyzji pozostaje okoliczność, że wyrokiem z dnia 5 grudnia 2013 r. sygn. akt K 27/13 Trybunał Konstytucyjny, po rozpoznaniu sprawy z wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich, orzekł że art. 11 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 1548) jest niezgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. poz. 2013 z 16 grudnia 2013r.). Przepisy, których niezgodność z Konstytucją RP stwierdził Trybunał Konstytucyjny, nie stanowiły bowiem podstawy orzekania o przyznaniu skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego, ani też nie regulują przesłanek uzyskania tego nowego świadczenia. W ocenie Sądu, w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, powyższy wyrok nie ma zatem wpływu na wydane w niniejszej sprawie rozstrzygnięcie, dopóki ustawodawca nie ureguluje odmiennie sytuacji osób uprawnionych do świadczeń opiekuńczych, do czego zobowiązał go w ww. wyroku Trybunał

Z tych powodów Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.