Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 785/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-09-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1, art. 3. 41,  art. 11 ust. 3, art. 15 pkt 1, art. 16 ust. 1 i 2, art. 17 ust. 1 pkt 5
journal: Dz.U. 2017 poz 1769
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.
article: art. 14 ust. 1
journal: Dz.U. 2008 nr 50 poz 291
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maciej Dybowski Sędziowie: Sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędzia del. WSA Teresa Zyglewska (spr.) Protokolant starszy inspektor sądowy Karolina Kubik po rozpoznaniu w dniu 26 września 2018 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J.G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 28 listopada 2017 r. sygn. akt II SA/Bk 627/17 w sprawie ze skargi J.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie przyznania specjalnego zasiłku celowego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z 28 listopada 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę J.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie przyznania specjalnego zasiłku celowego.

Powyższy wyrok Sąd wydał mając na względzie następujący stan faktyczny i ocenę prawną.

J.G. [...] czerwca 2017 r. wystąpił do Ośrodka Pomocy Społecznej w W. z wnioskiem o przyznanie zasiłku celowego na dojazdy do gabinetu rehabilitacyjnego, dojazdy do lekarzy, zakup: benzyny, oleju do piły spalinowej, łańcucha, dwóch par butów i dwóch koszul flanelowych, węgla oraz okularów.

Wójt Gminy W., decyzją z [...] lipca 2016 r. nr [...], odmówił skarżącemu przyznania wnioskowanego zasiłku. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że osiągany przez skarżącego dochód jest wyższy od kryterium dochodowego jednoosobowego gospodarstwa domowego o kwotę [...] zł. Podał, że nie znalazł również podstaw do przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku celowego, gdyż jego niepełnosprawność nie powoduje dotkliwych skutków, z którymi nie jest on w stanie sobie poradzić.

Z powyższą decyzją nie zgodził się skarżący i wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. uzasadniając, że bezpodstawna notoryczna odmowa prawa do zasiłku celowego jest naruszeniem obowiązujących przepisów prawa, w tym ustawy zasadniczej. Wskazał, że wyliczony przez organ dochód nie uwzględnia wydatków na paszę, mieszanki i witaminy dla zwierząt. Podał, że nie mógł osiągnąć takiego dochodu, gdyż od [...] do [...] maja 2017 r. przebywał w sanatorium, zaś od [...] czerwca do [...] lipca 2017 r. na zwolnieniu lekarskim. Nadmienił, że od kilkunastu miesięcy nie ma żadnych dochodów z gospodarstwa oraz, że nie zgadza się z propozycją organu odnośnie sprzedaży części gospodarstwa.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z [...] lipca 2016 r. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości oraz przyznało skarżącemu specjalny zasiłek celowy w wysokości [...] zł z przeznaczeniem na częściowe pokrycie wydatków na dojazdy do gabinetów rehabilitacyjnych i do lekarzy, zakup: benzyny, oleju do piły spalinowej, łańcucha, dwóch par butów i dwóch koszul flanelowych oraz okularów.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał na wynikające z art. 8 ust. 1 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2017 r. poz. 1769 ze zm.) ustawowe przesłanki uprawnienia do pomocowych świadczeń pieniężnych i zależność ich przyznawania od spełnienia tzw. kryterium dochodowego, które dla osoby samotnie gospodarującej nie może przekraczać kwoty 634 zł miesięcznie. SKO wskazało na cele przyznania zasiłku celowego, zawarte w art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Następnie Kolegium stwierdziło, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Podało, że utrzymuje się z gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha przeliczeniowych, uzyskując dochód [...] zł. Mając powyższe na uwadze SKO stwierdziło, że skarżący nie spełnia ustawowego kryterium dochodowego uprawniającego do świadczeń z pomocy społecznej na ogólnych zasadach.

Następnie organ odwoławczy przytoczył treść art. 41 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej oraz stwierdził, że nie zgadza się z organem I instancji, iż w przypadku skarżącego nie mamy do czynienia z sytuacją szczególną. Wskazał, że fakt przebywania przez ww. przez okres 20 dni w sanatorium, w którym rozpoznano u niego: 1) zespół bólowy stawów kręgosłupa i stawów kończyn, 2) zespół bólowy szyjno-ramienno-barkowy obustronny, 3) zespół bolesnego barku lewego w przebiegu zespołu ciasnoty podbarkowej, 4) zespół bólowy okolicy kręgosłupa lędźwiowo-krzyżowego, 5) spondyloartozę i ciągłe dalsze zwolnienia lekarskie świadczą, że skarżący cierpi na długotrwałą chorobę.

W związku z powyższym Kolegium stwierdziło, że zły stan zdrowia skarżącego i liczne skierowania do poradni specjalistycznych spowodowały, że w ostatnim okresie miał on ograniczone możliwości pracy w gospodarstwie, zaś posługiwanie się osobami obcymi generuje dodatkowe koszty.

Ponadto organ odwoławczy podniósł, że z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego nie wynika, czy skarżący ma zaspokojone potrzeby, na których wydatki potrzebuje wsparcia, dlatego też Prezes SKO [...] lipca 2017 r. przeprowadził ze skarżącym dodatkowy wywiad w zakresie zgłoszonych potrzeb, w wyniku którego jak się okazało żadna z nich nie jest zaspokojona. W tej sytuacji Kolegium stwierdziło, że należy przyznać skarżącemu pomoc na pokrycie części wydatków na zgłoszone potrzeby, a zwłaszcza w sytuacji jak on wskazuje, że od marca 2016 r. nie otrzymał żadnego wsparcia ze strony pomocy społecznej. Kolegium wskazało, że przyznając mu pomoc wzięło również pod uwagę fakt, iż na terenie Gminy W. jest wiele rodzin z dziećmi potrzebujących pomocy. Wzięło pod uwagę również to, że rodziny będące w trudnej sytuacji materialnej otrzymują od Państwa pomoc w formie zasiłków rodzinnych i świadczenie 500+. Odmawiając skarżącemu pomocy na zakup węgla, Kolegium stwierdziło, że w środku lata zakup węgla na zimę nie jest niezbędną potrzebą bytową.

Skargę na powyższą decyzję, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, wniósł skarżący. Podniósł, że przyznana mu kwota specjalnego zasiłku celowego jest zbyt mała na zgłoszone potrzeby, nie wynosi nawet 50 % kwoty jaką można przyznać na specjalny zasiłek celowy (634 zł). Nie zgodził się z odmową przyznania zasiłku celowego na zakup węgla do ogrzania domu zimą. Stwierdził, że zakłamani i stronniczy pracownicy Kolegium nie badali możliwości finansowych Ośrodka Pomocy Społecznej w W. W aktach sprawy brak jest jakiejkolwiek informacji o wydatkowanych zasiłkach na pomoc socjalną od początku roku, w tym w maju, czerwcu i lipcu. Pomimo zaznaczenia już w kwestionariuszu wywiadu środowiskowego w oczekiwaniach o wyszczególnieniu ilości przyznanych pieniędzy na poszczególne potrzeby, zarówno OPS jak też Kolegium nie zrobiło tego. Wskazał, że źle wyliczono dochód, gdyż przebywając na zwolnieniach lekarskich potwierdzających jego niezdolność do pracy, jak też przez 21 dni w sanatorium cozgodnie z przepisami prawa jest traktowane jako pobyt w szpitalu, utracił jako osoba samotnie gospodarująca dochód z gospodarstwa rolnego. Obecnie jest nadal w bardzo ciężkiej sytuacji życiowej, finansowej i zdrowotnej, którą notorycznie i celowo pogłębia Ośrodek Pomocy Społecznej w W. odmawiając mu prawa pomocy. Podniósł, że odmowa pomocy społecznej osobie potrzebującej jest łamaniem Konstytucji i podstawowych praw człowieka, jak również samej ustawy o pomocy społecznej.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał dotychczas wyrażone stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę J.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z [...] lipca 2017 r. w przedmiocie przyznania specjalnego zasiłku celowego, albowiem w ocenie Sądu zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na poprawność rozstrzygnięcia. Zdaniem Sądu zakwestionowana decyzja zawiera uzasadnienie, które spełnia wymogi prawa. Organ uzasadnił w sposób dostateczny swoje rozstrzygnięcie o zmianie decyzji organu I instancji i uzasadnił wielkość przyznanej kwoty. Z istoty pomocy społecznej jako instytucji wsparcia najuboższych wynika, że nie wszystkie potrzeby i oczekiwania podopiecznych w zakresie świadczeń i ich wielkości, mogą być zrealizowane. Rację ma też organ odwoławczy twierdząc, że nie zachodzi potrzeba precyzyjnego wykazania w uzasadnieniu każdej decyzji możliwości finansowych organu pomocy społecznej (wyrok NSA z 2 czerwca 2011 r., sygn. akt I OSK 107/11). Na wysokość ustalonego dochodu nie mają także wpływu okoliczności podnoszone przez skarżącego, to jest zwolnienie lekarskie czy pobyt w sanatorium. Jedyne uchybienie, które dostrzegł Sąd to brak odzwierciedlenia w aktach postępowania administracyjnego okoliczności sporządzenia "wywiadu", który przeprowadził ze skarżącym Prezes SKO [...] lipca 2017 r. Uchybienie to nie miało jednak wpływu na poprawność rozstrzygnięcia, bowiem ustalenia tego "wywiadu" (niezaspokojenie żadnej ze zgłoszonych potrzeb) zostały wskazane w uzasadnieniu decyzji i są korzystne dla skarżącego. Niezależnie od tego Sąd uchylając zakwestionowaną decyzję w istocie pogorszyłby sytuację skarżącego, ponieważ zostałoby wyeliminowane, przynajmniej czasowo, świadczenie pieniężne przyznane skarżącemu.

Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z 28 listopada 2017 r. wywiódł Jerzy Gutowski zaskarżając wyrok w całości i wniósł o:

1. uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sądowi administracyjnemu do ponownego rozpoznania,

2. rozpoznanie skargi na rozprawie,

3. zasądzenie kosztów zastępstwa przed Naczelnym Sądem Administracyjnym dla radcy prawnego udzielonej z urzędu, która nie została opłacona ani w części ani w całości w maksymalnej wysokości wynikającej z rozporządzenia ministra sprawiedliwości.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie:

1. przepisów prawa materialnego :

• art. 2 ust. 1 i art. 3 ustawy o pomocy społecznej z 12 marca 2004 r. (Dz. U. z 2008 r. Nr 115 poz. 728 ze zm.) mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, a w przypadku odwołującego się od ponad roku jest na zwolnieniach lekarskich, orzeczono stopień niepełnosprawności zatem istnieje przeszkoda, której na chwilę obecną nie jest w stanie przezwyciężyć,

• poprzez błędną wykładnię art. 41 ustawy o pomocy społecznej z 12 marca 2004 r. (Dz. U. z 2008 r. Nr 115 poz. 728 ze zm.) poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie, co wyrażało się w przekroczeniu granic uznania administracyjnego,

• art. 8 ust. 3 oraz art. 8 ust. 9 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) w zw. z w art. 14 ust. 1 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 z późn. zm.) poprzez błędną wykładnię polegającą na wyliczeniu dochodu skarżącego przysługującego mu z gospodarstwa rolnego, podczas gdy skarżący otrzymując zasiłek chorobowy, który wskutek choroby "jest niezdolny do pracy", w gospodarstwie rolnym jest równoznaczna z przeszkodą w osiągnięciu dochodu z tego gospodarstwa w okresie, w którym przysługuje zasiłek chorobowy zatem skarżącemu uprawnionemu do zasiłku chorobowego należy uwzględnić w dochodzie wyłącznie zasiłek chorobowy, z pominięciem utraconego dochodu, jaki uzyskałby z pracy w gospodarstwie rolnym, gdyby nie zachorował,

• art. 11 ust. 3, art. 15 pkt 1, art. 16 ust. 1 i 2, art. 17 ust. 1 pkt 5, art. 18 ust.1 pkt 6 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 z późn. zm.), poprzez niezastosowanie, które to przepisy określają zakres potrzeb niezbędnych do egzystencji,

2. przepisów postępowania, mające wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 k.p.a. poprzez przekroczenie zasady prawdy obiektywnej, art. 8 k.p.a. poprzez naruszenia zasady pogłębiania zaufania do organów publicznych, art. 11 k.p.a. poprzez naruszenie zasady przekonywania, art. 77 k.p.a. poprzez naruszenia zasady oficjalności postępowania dowodowego, a także art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie dowolnej oceny dowodów, co skutkowało oddaleniem skargi.

W uzasadnieniu skargi kasacyjniej skarżący wskazał, że Sąd błędnie zastosował art. 8 ust. 3 oraz art. 8 ust. 9 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 z późn. zm.) w zw. z w art. 14 ust. 1 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 z późn. zm.) "polegającą" na wyliczeniu dochodu odwołującego się przysługującego mu z gospodarstwa rolnego ([...] zł), podczas gdy odwołujący się od "[...] maja do [...] maja" przebywał w sanatorium i od "[...].06.do [...].07.2017" na zwolnieniu lekarskim, który wskutek choroby "jest niezdolny do pracy", zatem odwołującemu się uprawnionemu do zasiłku chorobowego należy uwzględnić w dochodzie wyłącznie zasiłek chorobowy, z pominięciem utraconego dochodu, jaki uzyskałby z pracy w gospodarstwie rolnym gdyby nie zachorował.

W ocenie skarżącego kasacyjnie ustawodawca wyłączył względem chorego rolnika źródło dochodu określone w art. 8 ust. 9 u.p.s. Nie wyłączył jednak źródła w postaci zabezpieczeniowego substytutu dochodu z pracy w gospodarstwie w postaci świadczenia z rolniczego ubezpieczenia chorobowego, jakim jest zasiłek chorobowy. To świadczenie podlega uwzględnieniu w sumie dochodów osoby, z mocy art. 11 ust. 1 w zw. z art. 20 ust. 2 u.p.d.f. i art. 8 ust. 3 u.p.s. Zasiłek chorobowy za każdy 1 dzień niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym wynosi 10,00 zł (kwota ta obowiązuje od 24.06.2009 r.). Decyzja właściwego organu rentowego o przyznaniu zasiłku chorobowego jest dokumentem urzędowym, który korzysta zgodnie z art. 76 § 1 k.p.a. z domniemania zgodności ze stanem faktycznym. Dokument ten obala domniemanie, że posiadanie gospodarstwa generuje dochód z pracy w rolnictwie.

Ponadto zdaniem skarżącego kasacyjnie, Sąd dokonał błędnej wykładni art. 41 ustawy o pomocy społecznej z 12 marca 2004 r. (Dz.U. z 2008r. Nr 115 poz. 728 ze zm.) poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie, co wyrażało się w przekroczeniu granic uznania administracyjnego. Kolejno Sąd naruszył także art. 11 ust.3 art. 15 pkt 1, art. 16 ust. 1 i 2, art. 17 ust.1 pkt 5 art. 18 ust.1 pkt 6 ustawy o pomocy społecznej, poprzez niezastosowanie, które to przepisy określają zakres potrzeb niezbędnych do egzystencji i zadań pomocy społecznej polegających na przyznawaniu i wypłacaniu przewidzianych ustawą świadczeń; oraz obowiązku zapewnienia realizacji zadań pomocy społecznej który spoczywa na jednostkach samorządu terytorialnego oraz na organach administracji rządowej w zakresie ustalonym ustawą.

Skarżący kasacyjnie wyraził stanowisko, że gmina i powiat, obowiązane zgodnie z przepisami ustawy do wykonywania zadań pomocy społecznej, nie mogą odmówić pomocy osobie potrzebującej, mimo istniejącego obowiązku osób fizycznych lub osób prawnych do zaspokajania jej niezbędnych potrzeb życiowych. Zatem odmowa przyznania zasiłku celowego narusza ww. przepisy które to zostały pominięte przy rozpoznawaniu przez Sąd skargi J.G. W związku z powyższym odmowa wypłaty zasiłku celowego jest sprzeczne z wymienionymi powyżej przepisami prawa.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz.U. z 2018 r., poz. 1302), zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania.

W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Nie można podzielić zarzutu skargi kasacyjnej, że w rozpoznawanej sprawie doszło do naruszenia art. 2 ust. 1 i art. 3 ustawy o pomocy społecznej. Zauważyć należy, że zadaniem pomocy społecznej jest wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). Pomoc społeczna jest też instytucją polityki społecznej Państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej), przy czym rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej).

Jedną z form pomocy społecznej, której rodzaje określone zostały w art. 36 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej jest świadczenie pieniężne w postaci zasiłku celowego (art. 36 ust. 1 lit c ustawy). W myśl art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności może być przyznany na pokrycie części, całości kosztów zakupu żywności, leków, leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów, napraw w mieszkaniu, kosztów pogrzebu. Tym samym, rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy, organ musi kierować się ogólnymi zasadami wyrażonymi w art. 3 u.p.s., a więc koniecznością dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, o ile potrzeby te odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Przyznanie zasiłku celowego w każdym przypadku uzależnione jest od spełnienia obligatoryjnej przesłanki, jaką jest uzyskiwanie dochodu niższego od tzw. kryterium dochodowego wynikającego z art. 8 ust. 1 ustawy. W przypadku osoby samotnie gospodarującej kryterium to, na mocy § 1 pkt 1 lit a rozporządzenia Rady Ministrów z 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 1058), wynosiło 634 zł. Dochód zaś zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej stanowi sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Przy czym w przypadku osób, których źródłem utrzymania jest gospodarstwo rolne dochód ustala się w ten sposób, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 288 zł (§ 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r.). Z przywołanych wyżej regulacji prawnych wynika, że - niezależnie od zaistniałych trudności życiowych - organ przyznający świadczenia z pomocy społecznej obowiązany jest odmówić przyznania zasiłku celowego osobie samotnie gospodarującej, jeśli jej dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe. Wyjątek stanowi w tym przypadku art. 41 u.p.s., który umożliwia przyznanie świadczenia w postaci specjalnego zasiłku celowego, zasiłku okresowego, zasiłku celowego lub pomocy rzeczowej, w przypadku uzyskiwania dochodów przekraczających kryterium dochodowe. Przesłanką jednak zastosowania tej formy pomocy jest szczególnie uzasadniony przypadek, a który w analizowanej sytuacji – co słusznie zostało wywiedzione przez organy i podzielone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, nie występował.

Powyższe rozważania wskazują, że wbrew wywodom skarżącego kasacyjnie- Sąd I instancji zasadnie przyjął, iż w niniejszej sprawie organy prawidłowo ustaliły wysokość dochodu skarżącego, przyjmując za podstawę obliczeń art. 8 ust. 9 u.p.s., który określa tzw. ryczałtowy tryb ustalania dochodu osiąganego z gospodarstwa rolnego. Dochód ten jest bowiem wyliczany jako wartość dochodu, odpowiadającego powierzchni gospodarstwa z uwzględnieniem hektarów przeliczeniowych i kwoty dochodu ustalonej dla 1 ha przeliczeniowego niezależnie od faktycznej dochodowości konkretnego gospodarstwa. Wskazany przepis dla celów udzielenia świadczeń z pomocy społecznej przyjmuje, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 288 zł (§ 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z 14 lipca 2015 r.). Podkreślić przy tym należy, że w uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autorka przywołała § 1 pkt 2 lit. e nieobowiązującego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowania kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 127, poz. 1555). Obowiązujący w dacie orzekania przez organy administracji § 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowania kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej nie przewidywał jakichkolwiek wyjątków od przyjętej w nim zasady wyliczenia dochodu z gospodarstwa rolnego. Powyższe oznacza, że z punktu widzenia powołanego przepisu bez znaczenia jest okoliczność, czy gospodarstwo rolne jest uprawiane, czy też nie i z jakiego powodu oraz czy rzeczywiście przynosi ono dochody (por. wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2009 r., sygn. akt I OSK 724/09, wyrok NSA z dnia 17 lutego 2010 r., sygn. akt I OSK 1292/09). O włączeniu dochodów z gospodarstwa rolnego do uzyskanych w danym okresie dochodów nie przesądza bowiem rzeczywista wartość osiąganych z niego pożytków, ale wyłącznie fakt umieszczenia gruntów w ewidencji, jako gruntów o stosownym przeznaczeniu. W kontekście powyższego prawidłowo więc organ wyliczył, że po przemnożeniu ilości posiadanych hektarów przeliczeniowych poprzez normatywną wielkość dochodu z 1 hektara przeliczeniowego i zminusowaniu uzyskanej kwoty o składki KRUS, dochód skarżącego z gospodarstwa rolnego w miesiącu maju 2016 r. wyniósł [...] zł ([...] ha x [...] złotych – [...] złotych). Nie można przy tym podzielić zarzutów skargi kasacyjnej, że dochód skarżącego powinien obejmować wyłącznie kwoty zasiłku chorobowego - przyznanego na podstawie ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Faktyczne uniemożliwienie czerpania dochodów z gospodarstwa rolnego, spowodowane chorobą skarżącego, pozostawało bowiem bez wpływu na przyjęte w wyżej omówionej regulacji prawnej domniemanie, co do osiągania określonych dochodów z tego gospodarstwa. Przy czym, wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej domniemania tego nie obala dokument jakim jest decyzja przyznająca prawo do zasiłku chorobowego. Potwierdza ona jedynie fakt przyznania prawa do tego zasiłku. Zauważyć bowiem należy, że samo rolnicze przeznaczenie gruntów oraz ich powierzchnia automatycznie przesądzają, że dana osoba uzyskuje dochody z tych gruntów (por. wyrok NSA z 19 października 2017 r., I OSK 697/17). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, posiadanie przez skarżącego tytułu własności nieruchomości stanowiącej gospodarstwo rolne uprawniało zatem organy do ryczałtowego wyliczenia jego dochodu, który nie obejmował uzyskanej przez niego kwoty zasiłku chorobowego. Tym samym, skoro wyliczona kwota dochodu okazała się wyższa od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, orzekające w sprawie organy nie miały podstaw do przyznania skarżącemu wnioskowanego zasiłku celowego. Z tych względów zarzut naruszenia art. 8 ust. 3 i art. 8 ust. 9 u.p.s. w zw. z art. 14 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników należało uznać za nieusprawiedliwiony.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie można upatrywać naruszenia art. 2 ust. 1 i art. 3 ustawy tak jak to wywiódł skarżący w jego trudnej sytuacji życiowej, wynikającej z orzeczenia stopnia niepełnosprawności oraz okresu przebywaniu na zwolnieniach lekarskich.

Podkreślić w tym miejscu należy, że pomoc społeczna nie jest przyznawana niejako automatycznie każdej osobie, która się o nią zwróci. W zależności od formy wnioskowanego świadczenia, ustawa o pomocy społecznej precyzuje kryteria, od których spełniania uzależnia przyznanie wnioskowanej pomocy. Brak ich, skutkujący decyzją odmowną organu, może prowadzić do sytuacji, że nawet najbardziej uzasadnione potrzeby bytowe nie będą uwzględnione. Zauważyć jednak trzeba, że przed niepełnosprawnością oraz długotrwałą i ciężką chorobą, które zostały przez skarżącego wskazane, ustawodawca określił w art. 7 ustawy inne przyczyny, które mogą powodować przyznanie świadczeń z pomocy społecznej. Okolicznościami generującymi trudności życiowe są w pierwszej kolejności: ubóstwo, bezrobocie i bezdomność. Wyznacznikiem ubóstwa jest przede wszystkim dochód, który jest jednym z kryteriów przyznawania wielu świadczeń z pomocy społecznej. Granice skrajnego ubóstwa, określanego też mianem minimum egzystencji, wyznacza próg interwencji socjalnej. Na tej podstawie określane są kryteria uprawniające do świadczeń socjalnych. Skoro w przedmiotowej sprawie, kryterium dochodowe nie zostało przez skarżącego spełnione brak było podstaw do przyjęcia, że naruszono ogólne zasady sformułowane w art. 2 ust. 1 i art. 3 u.p.s.

Za nieusprawiedliwiony należało uznać również zarzut naruszenia przepisów art. 11 ust. 3, art. 15 pkt 1, art. 16 ust. 1 i 2, art. 17 ust. 1 pkt 5 i art. 18 ust. 1 pkt 6 ustawy o pomocy społecznej poprzez ich niezastosowanie. Biorąc pod uwagę, że skarżący nie wykazał, aby miał kogokolwiek na utrzymaniu; nie kwestionował właściwości orzekających w sprawie organów, ani ich kompetencji do udzielania pomocy społecznej polegającej w szczególności na przyznawaniu i wypłacaniu przewidzianych ustawą świadczeń, nieuzasadnione jest twierdzenie, iż wskazane normy winny być podstawą rozstrzygnięć wydanych w przedmiotowej sprawie.

Nie mógł odnieść zamierzonego skutku także zarzut naruszenia art. 41 u.p.s. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie, co wyrażało się w przekroczeniu granic uznania administracyjnego. Zauważyć należy, że w uzasadnieniu skargi kasacyjnej nie przedstawiono argumentacji, która miałby wskazywać na zasadność tak skonstruowanego zarzutu. Naczelny Sąd Administracyjny nie jest zaś uprawniony do samodzielnego konkretyzowania zarzutów lub też stawiania hipotez co do tego, jakie motywy legły u podstaw ich sformułowania.

Z przedstawionych powyżej względów nie zasługuje na uwzględnienie również zarzut naruszenia art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 11 k.p.a., art. 77 k.pa., art. 80 k.p.a.

Mając na względzie powyższe, w oparciu art 184 p.p.s.a., skarga kasacyjna jako oparta na nieusprawiedliwionych podstawach została oddalona.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł co do zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego wykonywanego z urzędu przez pełnomocnika, gdyż przepisy art. 209 i art. 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach 258 - 261 p.p.s.a.