Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 765/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2020-11-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 8, art. 104, art. 138 § 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 17 ust. 1b, ust. 5 pkt 1b, art. 27 ust. 5
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Ewa Partyka Sędziowie WSA Marcin Kamiński WSA Paweł Zaborniak /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 listopada 2020 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] maja 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] marca 2020 r. znak [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej M. K. kwotę 480 zł /słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi M. K. jest decyzja Samorządowego Kolegium odwoławczego (dalej: SKO lub Kolegium) z dnia [...] maja 2020 r. nr SKO [...] dotycząca odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Z akt administracyjnych sprawy i uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że po rozpatrzeniu wniosku M. K., Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] odmówił jej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na matkę D. H..

W motywach rozstrzygnięcia organ wskazał, że matka wnioskodawczyni legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z [...] marca 2019 r. znak: [...]. Znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od stycznia 2019 r., natomiast daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić Wskazano także, że wnioskodawczyni posiada ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego z tytułu niepodjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z tytułu opieki nad D. H. w kwocie 620 zł na okres od 1 listopada 2019 r. do 31 października 2020 r. (decyzja Prezydenta Miasta z [...] grudnia 2019 r., nr [...]). Wnioskodawczyni wezwana do wyboru jednego z dwóch przysługujących uprawnień, podtrzymała wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W tej sytuacji organ I instancji stwierdził, że zachodzi zbieg świadczeń o jakim mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b i art. 27 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej: u.ś.r.) i odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. Dodatkowo zaznaczył, że wobec braku spełnienia przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1b pkt 1 u.ś.r. (brak ustalenia daty niepełnosprawności) świadczenie nie może zostać przyznane.

W odwołaniu od decyzji M. K. zwróciła się o uchylenie decyzji i przyznanie wnioskowanego świadczenia. Zarzuciła naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez zastosowanie art.17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21.10.2014 r., sygn. K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. Zarzuciła nadto błędną wykładnię art.17ust. 5 pkt 1b u.ś.r. poprzez przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna specjalnego zasiłku opiekuńczego stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazała na niezastosowanie art. 27 ust. 5 w zw. z art.17 ust. 5 pkt 1b u.ś.r. (możliwość wyboru jednego ze świadczeń przez osobą uprawnioną do ich pobierania).

SKO wymienioną na wstępie decyzją z dnia [...] maja 2020 r. - powołując w podstawie prawnej art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 17 ust. 1 w zw.

z art. 17 ust. 1a i ust. 5 pkt 1b u.ś.r. - utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu podało, że w rozpoznawanej sprawie organ I instancji odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia oparł na fakcie braku możliwości ustalenia daty powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki. Kolegium podzieliło ten pogląd wskazując, że przyznanie odwołującej wnioskowanego świadczenia wprost naruszałoby art. 17 ust. 1b pkt 1 u.ś.r. Decyzja o ustaleniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie posiada charakteru uznaniowego i pozytywne rozstrzygnięcia uzależnione jest od spełnienia przesłanek z art. 17 u.ś.r. Odnosząc się do wyroku TK, sygn. K 38/13 Kolegium wskazało, że norma prawna wyrażona w art. 17 ust. 1b pkt 1 u.ś.r. nadal pozostaje w mocy i stanowi przeszkodę dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w przedmiotowej sprawie. Wyjaśniło, że zarówno Kolegium, jak i Prezydent są jedynie organami stosującymi obowiązujące rozwiązania prawne a nie je tworzącymi.

Dodatkowo podało, że świadczenie pielęgnacyjne zgodnie z art.17 ust. 5 pkt 1b u.ś.r. nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Zdaniem SKO ww. przepis winien być wykładany w ten sposób, że wprawdzie wyklucza on możliwość pobierania obu świadczeń jednocześnie, jednakże nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas, gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją. W tym zakresie Kolegium nie podzieliło stanowiska Prezydenta wyrażonego w kwestionowanej decyzji.

Skargę na decyzję SKO do WSA w Rzeszowie wniosła M. K. reprezentowana przez fachowego pełnomocnika, zawnioskowała o jej uchylenie, jak również uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Kwestionowanej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wydanie decyzji poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie i podtrzymało argumenty wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje;

Skarga jako w pełni zasadna, została przez Sąd uwzględniona.

Istota sądowej kontroli administracji publicznej sprowadza się do ustalenia czy w określonym przypadku, jej organy dopuściły się kwalifikowanych naruszeń prawa. Sąd administracyjny sprawuje swą kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej – art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.). Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; zwana dalej P.p.s.a.). Należy dodać, że Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto Sąd na podstawie art. 135 p.p.s.a. uprawniony jest stosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Przedmiotem kontroli Sądu skarżąca strona uczyniła decyzję Organów o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad matką – D. H. - legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Według treści orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] marca 2019 r., dotyczącego stanu zdrowia Matki Strony, daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić, natomiast określony stopień niepełnosprawności datuje się od miesiąca stycznia 2019 r. Istotne w sprawie jest również i to, że Skarżąca jest osobą uprawnioną do specjalnego zasiłku opiekuńczego na osobę niepełnosprawną – matkę D. H..

SKO podzieliło stanowisko Organu pierwszej instancji o konieczności odmowy przyznania stronie prawa do wnioskowanego świadczenia, ze względu na brak możliwości ustalenia daty powstania niepełnosprawności. Decyzję negatywną dla skarżącej Kolegium oparło na art. 17 ust. 1b pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.; zwana dalej u.ś.r.). SKO podkreśliło w motywach swej decyzji, że powyższa norma prawna nadal obowiązuje i stanowi przeszkodę do przyznania wnioskowanego świadczenia, zaś organy administracji prawa nie tworzą, lecz mają za zadanie je w praktyce stosować.

Kolegium nie podzieliło jednak zdania Organu pierwszej instancji o tym, że świadczenie pielęgnacyjne skarżącej nie przysługuje ze względu na negatywną przesłankę wyrażoną w art. 17 ust. 5 pkt 1b u.ś.r., z której wynika, że świadczenie to nie przysługuje jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. W ocenie SKO przepis art. 17 ust. 5 pkt 1b u.ś.r. powinien być wykładany w sposób, że wprawdzie wyklucza możliwość pobierania obu świadczeń jednocześnie, jednak nie uniemożliwia wyboru uprawnionemu świadczenia także wówczas gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą ostateczną decyzją.

W istocie o odmowie przyznania świadczenia zadecydowały w niniejszej sprawie dwie przesłanki, które Organ pierwszej instancji oparł na art. 17 ust. 1b, ust. 5 pkt 1b u.ś.r., zaś SKO tylko na art. 17 ust. 1b w/w ustawy. Według Sądu, podane przyczyny wydania decyzji odmownej dla skarżącej nie znalazły pokrycia w realiach faktycznych i prawnych niniejszej sprawy. Należy też zaznaczyć, iż w postępowaniu nie badano kwestii nie podejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. W tym zakresie Organy nie wypowiedziały swego stanowiska w skontrolowanych przez WSA decyzjach.

I. Przy rozważaniu zasadności postawionych w skardze zarzutów konieczne jest wzięcie pod uwagę treści i skutków płynących z wyroku Trybunału Konstytucyjnego (TK) z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, dla określenia ich wpływu na sytuację prawną strony skarżącej.

Warunkiem przyznania wnioskowanego świadczenia jest powstanie niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, co wynika wprost z treści art. 17 ust. 1b ustawy. Trybunał Konstytucyjny w punkcie drugim sentencji wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K. 38/13 (Dz.U. z 2014 r. poz. 1443), do którego nawiązuje treść skargi orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Skoro w wyroku Trybunału została stwierdzona niezgodność we wskazanym zakresie przepisu ustawy z Konstytucją, to sąd administracyjny nie może tej okoliczności nie brać pod uwagę lub ją pomijać.

Wyrok zakresowy TK stwierdza zgodność albo niezgodność z Konstytucją przepisu prawnego w określonym (podmiotowym, przedmiotowym lub czasowym) zakresie jego zastosowania. Przywołany wyrok odnosi się do negatywnego zakresu przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., na co wskazuje zwrot "w zakresie, w jakim różnicuje". Istotą tego rozstrzygnięcia jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, niż wskazanych w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia Trybunał upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Skutkiem tego wyroku jest zmiana obszaru zastosowania przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie treści w nim ujętej, będącego przepisem szczególnym w odniesieniu do art. 17 ust. 1 tej ustawy, który określa ogólne przesłanki prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zakresowe wyeliminowanie ograniczeń o charakterze podmiotowym (wieku powstania niepełnosprawności podopiecznych) nie powoduje dysfunkcjonalności ustawy, gdyż możliwe jest odnalezienie w treści art. 17 ustawy i przepisów z nim skorelowanych wszystkich elementów podmiotowych, przedmiotowych i czasowych koniecznych dla zrekonstruowania normy (norm) prawnej określającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Jak słusznie zauważa WSA w Bydgoszczy w wyroku z dnia 1 czerwca 2015 r., sygn. II SA/Bd 366/15, CBOSA, nie jest to przypadek tzw. pominięcia prawodawczego, które polega na wskazaniu przez Trybunał braku pewnych treści normatywnych w kontrolowanym przepisie (por. A. Kustra, Wyroki zakresowe Trybunału Konstytucyjnego, Przegląd Sejmowy, nr 4/2011, s. 60). Trybunał Konstytucyjny derogował bowiem fragment pełnego i jednoznacznego pod względem zakresowym przepisu, realizując tym samym klasyczną i nie budzącą kontrowersji funkcję "negatywnego prawodawcy" (por. S. Wronkowska, Kilka uwag o "prawodawcy negatywnym", PiP nr 10/2008).

Powyższe stanowisko Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela i uznaje za własne. TK derogując w powołanym wyżej zakresie przepis art. 17 ust. 1b ustawy nie odroczył utraty jego mocy obowiązującej (art. 190 ust. 3 Konstytucji RP). Zatem oznacza to, że bezpośrednim skutkiem orzeczenia jest utrata przez ten przepis we wskazanym w wyroku zakresie domniemania konstytucyjności. Innymi słowy, skutkiem ww. orzeczenia jest stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, i to począwszy od dnia ogłoszenia wyroku.

Przedmiotowy przepis ustawy - art. 17 ust. 1b - jako niekonstytucyjny w określonym przez wyrok zakresie - nie powinien mieć od tego momentu zastosowania, gdyż TK wprost stwierdził jego niekonstytucyjność. Stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego. Zgodnie z art. 6 K.p.a., organy administracji posiadają uprawnienie do działania jedynie na mocy obowiązujących przepisów. Zauważyć należy, że Trybunał Konstytucyjny nie może uzasadnieniem swego wyroku przesądzić o tym, że jednoznaczna sentencja wyroku może obowiązywać w innym zakresie, niż wynika to z jej brzmienia lub z zasad prawa konstytucyjnego (art. 190 Konstytucji RP), które obowiązują także Trybunał, stojący na straży ich przestrzegania. Zarówno treść uzasadnienia wyroku, a tym bardziej interpretacja fragmentu uzasadnienia nie może modyfikować treści sentencji wyroku, ani też zmieniać wynikających z przepisów prawa skutków orzeczeń wydawanych przez Trybunał Konstytucyjny. Zgodnie z dominującym poglądem doktryny uzasadnienia orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego nie wiążą sądów (poza ewentualnie sądem pytającym w przypadku tzw. pytania prawnego), brak jest bowiem przesłanek warunkujących uznanie takiej kompetencji (por. J. Mikołajewicz, Zasady orzecznicze Trybunału Konstytucyjnego. Zagadnienia teoretyczne, Poznań 2008, s. 84).

Trybunał, po rozważeniu braku przesłanek do zróżnicowania sytuacji prawnej opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na czas (wiek) powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki wskazał, że skutkiem wyroku jest stwierdzenie w punkcie 8, iż opiekunowie dorosłych osób niepełnosprawnych muszą być traktowani przez ustawodawcę jako podmioty należące do tej samej klasy. Stwierdzenie to, podobnie jak następne dwa akapity, odnosi się bezpośrednio do ustawodawcy (tzw. sygnalizacja). Natomiast w akapicie czwartym punktu 8 uzasadnienia wyroku TK znajdują się rozważania dotyczące skutku wyroku dla stanu prawnego i sytuacji prawnej adresatów przepisu art. 17 ust. 1b ustawy - "skutkiem wejścia w życie wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b u.ś.r., ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Trybunał Konstytucyjny orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy w ocenie Trybunału wyłącznie do ustawodawcy, który - biorąc pod uwagę skutki społeczne rozstrzygnięć podejmowanych w badanej materii - powinien dokonać tego bez zbędnej zwłoki". Cytowany fragment potwierdza charakterystykę zakresowego typu wyroku. Jeśli zaś chodzi o fragmenty odnoszące się do "uchylenia decyzji przyznających świadczenia" oraz "wykreowanie prawa do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych" to dosłownie pojmując treść tego zapisu brak byłoby podstaw do stosowania przepisu art. 17 ust. 1b ustawy w zakresowo derogowanym brzmieniu, bez ingerencji ustawodawcy. Takie stwierdzenie przeczy sentencji wyroku i możliwości zrekonstruowania wszystkich konstytutywnych elementów prawa do świadczenia pielęgnacyjnego po wyłączeniu norm wynikających z derogowanego zakresu przepisu. Zapis zawarty w punkcie 8 uzasadnienia wyroku należy zatem potraktować jako wskazówkę interpretacyjną, nie zaś element rozstrzygający o zakresie derogacji i jej skutku dla obowiązywania prawa.

Reasumując, skoro wyrok Trybunału Konstytucyjnego odniósł bezpośredni skutek, to zadaniem WSA, realizującego ustrojową funkcję gwaranta praw i wolności obywatelskich, jest ustalenie możliwości jego zastosowania zgodnie z wzorcem konstytucyjnym. Zawarta w sentencji wyroku Trybunału derogacja nie powoduje powstania luki konstrukcyjnej, a zmodyfikowany przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. przy uwzględnieniu dopełnienia z ust. 1 tego artykułu, może być stosowany.

W świetle poczynionych rozważań nie można uznać jak uczyniło to SKO w zaskarżonej decyzji oraz Organ pierwszej instancji, że wydany przez TK wyrok nie zmieniał sytuacji prawnej strony. Przeciwnie, wynika z niego, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, w obecnym stanie prawnym (dopóki w tej materii nie zostaną wprowadzone nowe rozwiązania ustawowe) powinny zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy, tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

W niniejszej sprawie organy obu instancji z tego obowiązku się nie wywiązały. Jak już to wyjaśniono, wyroki TK są wiążące co do swojej sentencji, ta zaś w przedmiotowej sprawie jednoznacznie stanowi o niekonstytucyjności przepisu art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Zaistniała zatem podstawa do uwzględnienia skargi, bowiem przedmiotowym wyrokiem Trybunał orzekł o niezgodności z Konstytucją RP przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, który stanowił podstawę orzekania w niniejszej sprawie.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela linię orzeczniczą sądów administracyjnych, które w odniesieniu do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych wnoszących o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego po wyroku Trybunału, dostrzegają jego wpływ na obecną sytuację tych podmiotów i stwierdzają o konieczności uchylenia decyzji (zob. wyrok NSA z dnia 2 sierpnia 2016 r. sygn. akt I OSK 923/16 oraz wyrok z dnia 4 listopada 2016 r. sygn. akt IOSK 1578/16 czy też wyrok WSA w Olsztynie z dnia 27 sierpnia 2015 r., sygn. akt II SA/Ol 623/15 czy wyroki WSA w Gdańsku z dnia 16 marca 2017 r., sygn. akt III SA/Gd 51/17 i z dnia 11 października 2018 r., sygn. III SA/Gd 651/18, wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 16 września 2015 r., o sygn. II SA/Rz 410/15, z dnia 26 listopada 2019 r., sygn. II SA/Rz 1101/19, CBOSA).

Ponownie rozpoznając sprawę organy uwzględnią wykładnię art. 17 u.ś.r. przedstawioną powyżej. Organy dokonają oceny wniosku skarżącej w celu stwierdzenia, czy ustalony w sprawie stan faktyczny wypełnia dyspozycję normy prawnej wynikającej z art. 17 ust. 1 i nast. u.ś.r., przy uwzględnieniu zakresu, w jakim przepis ten został uznany za niekonstytucyjny na mocy wyroku TK.

II. Odnosząc się zaś do drugiej ze wskazanych przyczyn wydania decyzji odmownej, Sąd podziela w pełni trafne w swej istocie stanowisko SKO o tym, że art. 17 ust. 5 pkt 1b u.ś.r. winien być wykładany w sposób umożliwiający wybór świadczenia korzystniejszego. Tak więc, aby ten wybór mógł zostać skutecznie dokonany, nie zachodzi przewidziana przez Organ pierwszej instancji konieczność rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed zapewnieniem organu, że drugie z tych świadczeń rzeczywiście zostanie przyznane (zob. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 21 listopada 2019 r., o sygn. III SA/Gd 546/19, CBOSA).

Prezydent Miasta m.in. w oparciu o stanowisko WSA w Lublinie wyrażone w wyroku z dnia 12 grudnia 2019 r., sygn. II SA/Lu 659/19, stwierdził, iż zrzeczenie się uprawnień do jednego ze świadczeń pozostających w zbiegu, ma być wyraźne a nie uwarunkowane tylko i wyłącznie od wydania decyzji przyznającej kolejne świadczenie. W ten sposób oceniono oświadczenie skarżącej z dnia [...] lutego 2020 r. w którym zrezygnowała Ona z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego przyznanego mocą decyzji z dnia [...] grudnia 2019 r.

Sąd w składzie niniejszym nie podziela tego poglądu, i stoi na stanowisku, iż w celu zagwarantowania zainteresowanemu dokonania wyboru świadczenia organ nie może wymagać, aby strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego już wcześniej świadczenia przed zbadaniem czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego i korzystniejszego dla niej. Dokonana przez Prezydenta interpretacja art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w związku z art. 27 ust. 5 u.ś.r., nie odpowiada konstytucyjnej zasadzie realizowania przez organy władzy publicznej sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP) bowiem wprowadza adresata normy w stan niepewności i jednoczesnej obawy, co do tego czy w tych okolicznościach uzyska wybrane przez siebie świadczenie w miejsce świadczenia dotychczas otrzymywanego. Sąd podziela tą linię orzeczniczą, która podkreśla, że skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego finansowo. Organ związany zasadą prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej oraz zasadą proporcjonalności i bezstronności (art. 8 § 1 K.p.a.) powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z przysługującego jej prawa wyboru skorzystać bez obawy, że utraci środki utrzymania w wyniku przedwczesnej rezygnacji z przysługujących jej świadczeń. Innymi słowy, aby zrealizować ustawowo zagwarantowany stronie wybór pomiędzy świadczeniami pozostającymi w kolizji, nie zachodzi wyinterpretowana przez Prezydenta konieczność rezygnacji z przyznanego świadczenia przed jednoznacznym uzyskaniem pewności, co do tego, że świadczenie korzystniejsze rzeczywiście zostanie przyznane. W zaistniałej sytuacji, to na Organie pierwszej instancji spoczywał ciężar znalezienia takiego rozwiązania procesowego, które gwarantowałby stronie realizację jej żądania, nie tylko w zakresie ustalenia samego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale również przyznania go na taki okres, jaki wynikał z momentu złożenia stosownego wniosku.

Fakt pobierania przez skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego nie jest więc w okolicznościach niniejszej sprawy wystarczającą przeszkodą do przyznania zdecydowanie korzystniejszego kwotowo świadczenia pielęgnacyjnego. Organ I instancji po otrzymaniu od strony pisemnego oświadczenia o rezygnacji z przyznanego jej specjalnego zasiłku opiekuńczego, winien był rozważyć spełnienie przez skarżącą przesłanek pozytywnych warunkujących uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego wskazanych w art. 17 ust. 1 u.ś.r., a następnie rozważyć w przypadku jednoznacznego wyjaśnienia wystąpienia warunków koniecznych do uzyskania tego świadczenia, możliwość zastosowania w sprawie art. 155 k.p.a., który umożliwia zmianę bądź uchylenie decyzji ostatecznej w trybie nadzwyczajnym za zgodą strony, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony.

Zważyć też należy, iż w orzecznictwie wskazuje się, iż w grę może wchodzić także jednoczesne tego samego dnia przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i uchylenie decyzji przyznającej świadczenie pozostające w kolizji, czy też nawet rozstrzygnięcie o tych uprawnieniach w jednej decyzji. NSA w wyroku z dnia 18 grudnia 2018 r., o sygn. I OSK 1676/18 (CBOSA), trafnie bowiem zauważa, iż wprawdzie na gruncie prawa administracyjnego obowiązuje wyprowadzana z przepisów art. 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 104 k.p.a. zasada "jedna sprawa (uprawnienie lub obowiązek wynikający z przepisu prawa) - jedna decyzja" tym niemniej z uwagi na to, że z przepisu prawa wynika, że strona może otrzymywać w tych samych okolicznościach faktycznych i prawnych tylko jedno ze świadczeń wybrane przez nią, to kwestia tego wyboru, a tym samym i rezygnacji z zasiłku dla opiekuna stanowi element faktyczny sprawy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, co wskazuje na możliwość załatwienia rezygnacji z zasiłku dla opiekuna w decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego.

Mając powyższe na uwadze Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję SKO oraz decyzję ją poprzedzającą, gdyż naruszają one przepisy art. 8, art. 104, art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w zw. z art. 17 ust. 1b, ust. 5 pkt 1b, art. 27 ust. 5 u.ś.r. w sposób mogący mieć wpływ na wynik sprawy. Wytyczne wiążące orzekające w sprawie Organy wynikają wprost z treści uzasadnienia wyroku, a dotyczą one przede wszystkim wykładni oraz stosowania art. 17 ust. 1b, ust. 5 pkt 1b u.ś.r.

O kosztach postępowania przed WSA orzeczono na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 2 p.p.s.a. obejmując nimi koszty wynagrodzenia przysługującego adwokatowi w kwocie 480 zł.