Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2670/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-05-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6174 Komornicy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 10, art. 11 ust. 1
journal: Dz.U. 2006 nr 167 poz 1191
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Borowiecki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Izabela Głowacka-Klimas Sędzia WSA Danuta Szydłowska Protokolant ref. staż. Katarzyna Smaga po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 maja 2011 r. sprawy ze skarg R. M. i P. T. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2010 r. nr [...], [...], [...], [...] w przedmiocie powołania na stanowisko komornika sądowego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lipca 2010 r.; 2. stwierdza, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz skarżącego R. M. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania; 4. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz skarżącego P. T. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2010 r., nr [...], [...],[...],[...], Minister Sprawiedliwości - działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. oraz na podstawie art. 10 i art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (Dz. U. Dz. U. z 2006 r., Nr 167, poz. 1191 ze zm.) – po rozpoznaniu wniosków R. M. i P. T. (dalej zwani także: skarżącymi) oraz A. I. i J. B. o ponowne rozpatrzenie sprawy - utrzymał w mocy decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...], [...],[...],[...], [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] o powołaniu M. W. na stanowisko komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] i odmowie powołania na to stanowisko A. D., A. I., P. T., J. B., R. M., P. B., M. F., B. G., D. B. i A. S.

Zaskarżona decyzja podjęta została w następującym stanie faktycznym:

M. W., A. D., A. I., P. T., J. B., R. M., P. B., M. F., B. G., D. B. i A. S., złożyli za pośrednictwem Prezesa Sądu Apelacyjnego w [...] wnioski o powołanie na wolne stanowisko komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] po odwołanym komorniku P. Ś. (na podstawie obwieszczenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 lutego 2010 r., opublikowanego w Monitorze Polskim z 5 dnia marca 2010 r. Nr 12, poz. 128).

W wyniku rozpoznania złożonych wniosków Minister Sprawiedliwości – działając na podstawie m.in. przepisów art. 10 i art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji – powołał M. W. na stanowisko komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] (pkt 1 decyzji) i jednocześnie odmówił powołania na to stanowisko A. D., A. I., P. T., J. B., R. M., P. B., M.F., B. G., D. B. i A. S. (pkt 2 decyzji).

W uzasadnieniu decyzji Minister Sprawiedliwości stwierdził, że wszyscy kandydaci spełniali wymagania formalne wymienione w art. 10 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji.

Powołując się na zebrany materiał dowodowy organ uznał, że to M. W. prezentuje najwyższe walory do sprawowania funkcji komornika i w ramach uznania administracyjnego powołał go na stanowisko komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...]. Organ wskazał, że wybrany przez niego kandydat w 2003 r. ukończył na Uniwersytecie [...] wyższe studia prawnicze z wynikiem dobrym, uzyskując tytuł magistra. Od stycznia 2004 r. zatrudniony jest w kancelarii komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...]. Po odbyciu aplikacji komorniczej w dniach [...] października i [...] listopada 2006 r. zdał egzamin komorniczy na ocenę bardzo dobrą. Organ wskazał, że decyzją Prezesa Sądu Apelacyjnego w [...] z [...] lipca 2007 r. został powołany na stanowisko asesora komorniczego. Ponadto organ uznał, że najdłużej z wyróżniających się kandydatów pracował w charakterze asesora komorniczego.

Pozostali kandydaci otrzymali decyzje odmowne.

Organ wskazał w uzasadnieniu, że skarżący R. M. w 2003 r. ukończył na Uniwersytecie [...] wyższe studia administracyjne z wynikiem dobrym, uzyskując tytuł magistra. Po odbyciu z wynikiem dobrym plus studiów na Uniwersytecie [...] w [...] na kierunku prawo uzyskał w 2005 r. tytuł magistra. Od 2003 r. pracuje w kancelarii komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...], w latach 2006-2008 - w kancelarii komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym [...]. Po odbyciu aplikacji komorniczej w dniach [...] października i [...] listopada 2007 r. zdał egzamin komorniczy na ocenę dobrą. Decyzją Prezesa Sądu Apelacyjnego w [...] z [...] grudnia 2007 r. został powołany na stanowisko asesora komorniczego.

Skarżący P. T. w 2003 r. ukończył na Uniwersytecie [...] wyższe studia prawnicze z wynikiem dostatecznym plus, uzyskując tytuł magistra Od czerwca 2003 r. zatrudniony jest w kancelarii komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...], gdzie od dnia [...] marca 2010 r. jest zastępcą komornika sądowego. Po odbyciu aplikacji komorniczej w dniach [...] października i [...] listopada 2006 r. zdał egzamin komorniczy na ocenę dobrą. Decyzją Prezesa Sądu Apelacyjnego w [...] z [...] lutego 2007 r. został powołany na stanowisko asesora komorniczego.

Według ustaleń organu sytuacja pozostałych kandydatów przedstawiała się następująco:

A. D. w 2004 r. ukończył na Uniwersytecie [...] wyższe studia prawnicze z wynikiem dobrym, uzyskując tytuł magistra. Od [...] stycznia 1998 r. zatrudniony jest w kancelarii komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym [...] w [...]. Po odbyciu aplikacji komorniczej w dniach [...] października i [...] listopada 2007 r. zdał egzamin komorniczy na ocenę dostateczną. Decyzją Prezesa Sądu Apelacyjnego w [...] z [...] grudnia 2007 r. został powołany na stanowisko asesora komorniczego.

A. I. w 2003 r. ukończyła na Uniwersytecie [...] wyższe studia prawnicze z wynikiem dobrym, uzyskując tytuł magistra. Od [...] kwietnia 2004 r. pracuje w kancelarii komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym [...]. Po odbyciu aplikacji komorniczej w dniach [...] października i [...] listopada 2007 r. zdała egzamin komorniczy na ocenę bardzo dobrą. Decyzją Prezesa Sądu Apelacyjnego w [...] z [...] grudnia 2007 r. została powołana na stanowisko asesora komorniczego.

J. B. w 2003 r. ukończył na Uniwersytecie [...] wyższe studia administracyjne z wynikiem dobrym, uzyskując tytuł magistra. Od [...] marca 2002 r. pracował w kancelarii komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym [...], od [...] września 2003 r. do [...] czerwca 2004 r. - w kancelarii komornika sądowego rewiru II przy Sądzie Rejonowym [...] i od [...] września 2003 r. do [...] lipca 2006 r. rewiru III. Od [...] czerwca 2004 r. do [...] lutego 2007 r. zatrudniony był w kancelarii komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym [...]. Od [...] lutego 2007 r. pracuje w kancelarii komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...]. Po odbyciu aplikacji komorniczej w dniach [...] października i [...] listopada 2007 r. zdał egzamin komorniczy na ocenę bardzo dobrą. Decyzją Prezesa Sądu Apelacyjnego w [...] z [...] grudnia 2007 r. został powołany na stanowisko asesora komorniczego.

P. B. w 2004 r. ukończył na Uniwersytecie [...] wyższe studia prawnicze z wynikiem dobrym, uzyskując tytuł magistra. Od [...] listopada 2005 r. do [...] grudnia 2009 r. pracował w kancelarii komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...]. Od [...] sierpnia 2008 r. jest asystentem sędziego w Sądzie Rejonowym w [...]. Po odbyciu aplikacji sądowej w dniach [...],[...] i [...] września 2007 r. zdał egzamin sędziowski na ocenę dobrą. Decyzją Prezesa Sądu Apelacyjnego w [...] z [...] grudnia 2007 r. został powołany na stanowisko asesora komorniczego.

B. G. w 2004 r. ukończył na Uniwersytecie [...] wyższe studia prawnicze z wynikiem dobrym plus, uzyskując tytuł magistra. Od trzeciego roku studiów zatrudniony jest w kancelarii komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym [...] Po odbyciu aplikacji komorniczej w dniach [...] października i [...] listopada 2007 r. zdał egzamin komorniczy na ocenę dobrą. Decyzją Prezesa Sądu Apelacyjnego w [...] z [...] grudnia 2007 r. został powołany na stanowisko asesora komorniczego.

M. F. w 2004 r. ukończył w Wyższej Szkole Administracji Publicznej w [...] wyższe studia zawodowe na kierunku administracja publiczna z wynikiem dobrym, uzyskując tytuł licencjata. Od [...] lutego 2001 r. pracuje w kancelarii komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...]. Po odbyciu aplikacji komorniczej w dniach [...] października i [...] listopada 2007 r. zdał egzamin komorniczy na ocenę dobrą. Decyzją Prezesa Sądu Apelacyjnego w [...] z [...] grudnia 2007 r. został powołany na stanowisko asesora komorniczego.

D. B. w 2003 r. ukończył na Uniwersytecie [...] w [...] wyższe studia prawnicze z wynikiem dobrym, uzyskując tytuł magistra. Od maja 2002 r. zatrudniony jest w kancelarii komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...]. Po odbyciu aplikacji komorniczej w dniach [...] października i [...] listopada 2005 r. zdał egzamin komorniczy na ocenę dobrą. Decyzją Prezesa Sądu Apelacyjnego w [...] z [...] marca 2006 r. został powołany na stanowisko asesora komorniczego.

A. S. w 2004 r. ukończyła w Szkole Wyższej im. [...] w [...] wyższe studia magisterskie uzupełniające na kierunku administracja z wynikiem dobrym, uzyskując tytuł magistra. Od [...] grudnia 1993 r. pracuje w kancelarii komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...]. Po odbyciu aplikacji komorniczej w dniach [...] października i [...] listopada 2006 r. zdała egzamin komorniczy na ocenę dostateczną. Decyzją Prezesa Sądu Apelacyjnego w [...] z [...] września 2007 r. została powołana na stanowisko asesora komorniczego. Od [...] lipca 2008 r. jest zastępcą komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...].

Minister Sprawiedliwości wskazał w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] lipca 2010 r., iż spośród wszystkich wnioskodawców jedynie M. W., A. I. i J. B. wyróżniają się uzyskaniem bardzo dobrej oceny z egzaminu złożonego po odbyciu aplikacji komorniczej. Organ podniósł, że biorąc pod uwagę ukończenie wymaganych studiów, M. W. i Pani A. I. z wynikiem dobrym ukończyli studia prawnicze, a J. B. - studia administracyjne. Organ zauważył jednakże, że program studiów prawniczych jest znacznie szerszy niż studiów administracyjnych w zakresie np. prawa cywilnego, postępowania cywilnego, prawa karnego czy postępowania karnego, obejmując nie tylko ich podstawy, lecz całe gałęzie prawa. Minister wskazał jednocześnie, iż M. W. został powołany na stanowisko asesora komorniczego [...] lutego 2007 r., zaś A. I. i J. B. – [...] grudnia 2007 r. W konsekwencji organ stwierdził, iż z racji dłuższego od pozostałych wyróżniających się kandydatów okresu pracy w charakterze asesora komorniczego, M. W. jest najbardziej odpowiednim kandydatem na stanowisko komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...].

Wnioski o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej wydaniem w/w decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] lipca 2010 r. złożyli skarżący R. M. oraz P.T., a także A. I. i J. B.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy R. M. zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 75, art. 77, art. 80, art. 107 k.p.a. poprzez nie rozpatrzenie całości materiału dowodowego, bowiem w jego ocenie przy ocenie przygotowania kandydatów nie wzięto pod uwagę, iż jako jedyny z kandydatów ukończył dwa kierunki studiów uprawniające do ubiegania się o stanowisko komornika sądowego, nadto organ nie uwzględnił, iż tylko dwóch kandydatów ukończyło je z oceną dobry plus. Niewłaściwie również - zdaniem skarżącego - oceniono staż pracy zarówno w charakterze asesora, pracownika kancelarii jak i ogólny staż pracy każdego z kandydatów oraz fakt pełnienia przez skarżącego zastępstw komornika sądowego. Reasumując skarżący podniósł, iż tylko prawidłowe przeprowadzenie postępowania dowodowego, jego właściwe uzasadnienie oraz oparcie w rzeczowych kryteriach jest warunkiem koniecznym, by decyzja wydana w tak doniosłej sprawie była godna naczelnego organu administracji publicznej.

Drugi ze skarżących, P. T., wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy - podniósł, iż w jego ocenie w spornej decyzji zabrakło całościowej i wnikliwej analizy materiału dowodowego, albowiem w jej uzasadnieniu nie odniesiono się m.in. do opinii o skarżącym wystawionej przez jego byłego pracodawcę – komornika sądowego P. Ś., a także nie przeanalizowano kwestii siedmiokrotnego desygnowania go przez Prezesa Sądu Apelacyjnego w [...] na stanowisko zastępcy komornika sądowego P. Ś. Zdaniem skarżącego pominięto również okoliczność, iż będąc powołanym na zastępcę komornika utworzył własną kancelarię, co zapewniło ciągłość postępowań egzekucyjnych na obszarze kancelarii. Skarżący podniósł ponadto, że decydującym kryterium powołania na stanowisko komornika była wyłącznie ocena uzyskana z egzaminu końcowego złożonego po odbyciu aplikacji komorniczej, a organ nie rozważył najpełniejszego zabezpieczenia interesu społecznego oraz słusznego interesu strony.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] października 2010 r. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] lipca 2010 r. o powołaniu M. W. na stanowisko komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] i odmowie powołania na to stanowisko A. D., A. I., P. T., J. B., R. M., P. B., M. F., B. G., D. B. i A. S.

W uzasadnieniu decyzji Minister Sprawiedliwości, odnosząc się do zarzutów dotyczących nieuwzględnienia i braku odniesienia do nadesłanych opinii - podniósł, iż w uzasadnieniu decyzji zawarto informację, iż została ona podjęta po analizie m.in. poświadczonych kopii dyplomów, decyzji, opinii i oświadczeń, co oznacza, iż przeanalizowano zarówno pozytywne dla wszystkich kandydatów - choć niewiążące organ - opinie Rady Izby Komorniczej w [...], jak i wszystkie pozostałe opinie załączone do akt sprawy. Za bezzasadny Minister Sprawiedliwości uznał również zarzut P. T., iż w decyzji nie wskazano przyczyn, z powodu których nie wzięto pod uwagę bądź odmówiono wiarygodności przedstawionym przez niego dowodom, podobnie jak zarzut drugiego skarżącego, R. M. odnośnie pominięcia załączonych przez niego dowodów. Organ stwierdził, iż żadnego z dokumentów nie pominięto. Zdaniem organu nie było również dowodów, którym odmówiono wiarygodności, bądź mocy dowodowej. Podjęcie decyzji poprzedziła szczegółowa analiza wszystkich dokumentów, których załączenia do wniosku wymaga ustawa, prowadząc do wniosku, że każdy z kandydatów spełnia wymogi, niezbędne do wykonywania zawodu komornika sądowego. Nadto organ podkreślił, iż w spornej decyzji nie uznano, że studia prawnicze dają lepsze przygotowanie w zakresie prawa i postępowania karnego. Wskazano natomiast, jak stwierdził Minister, że program studiów prawniczych jest znacznie szerszy niż studiów administracyjnych w zakresie przygotowania do wykonywania zawodu komornika sądowego. Według organu nie użyto też argumentu o wyższości jednego kierunku nad drugim, a jedynie o ich przydatności do wykonywania zawodu komornika, ze względu na znacznie różniący się zakres programowy ww. kierunków studiów. Nie budzi bowiem wątpliwości, zdaniem Ministra Sprawiedliwości, że nie są to kierunki tożsame, gdyż studia prawnicze, w przeciwieństwie do administracyjnych, zawierają w programie całe prawo cywilne i postępowanie cywilne - niezbędne w pracy komornika sądowego. Całkowicie za nieuzasadnione organ uznał przekonanie skarżącego P. T., że za jego kandydaturą przemawiają względy praktyczne i organizacyjne, gdyż pełni on już funkcję zastępcy komornika, bowiem żaden przepis prawa nie przewiduje, by pierwszeństwo przed innymi kandydatami miał kandydat pełniący zastępstwo po odwołanym komorniku. Minister stwierdził, iż w przepisie art. 10 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji sformułowano przesłanki, które musi spełnić osoba, ubiegająca się o powołanie na stanowisko komornika. Jedną z nich jest złożenie egzaminu komorniczego. Zdaniem organu, niewątpliwie uzyskanie oceny bardzo dobrej z tego egzaminu potwierdza bardzo dobre przygotowanie do wykonywania zawodu komornika. Bezzasadne jest więc – zdaniem Ministra - kwestionowanie uwzględnienia w decyzji bardzo dobrego przygotowania trzech spośród wszystkich kandydatów. Organ podniósł, iż wszyscy wnioskodawcy posiadają obywatelstwo polskie, mają pełną zdolność do czynności prawnych, posiadają nieposzlakowaną opinię, ukończyli 26 lat, nie byli karani za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe, nie są podejrzani o przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego lub przestępstwo skarbowe, są zdolni ze względu na stan zdrowia do pełnienia obowiązków komornika, odbyli aplikację komorniczą bądź sędziowską. Ukończyli także wymagane studia, z których najwyższe oceny - dobry plus - uzyskali B. G.i skarżący R. M., jednak z egzaminu komorniczego otrzymali oceny o stopień niższe od powołanego kandydata. Co więcej, uwzględniając kolejną przesłankę, tj. co najmniej 2-letni okres pracy w charakterze asesora komorniczego, zostali powołani na to stanowisko 10 miesięcy później niż powołany kandydat.

Reasumując, Minister Sprawiedliwości wskazał, iż z ponownej analizy materiału dowodowego nie wynika, by skarżący mieli lepsze kwalifikacje od powołanego na stanowisko komornika M. W. Zdaniem organu niczym nieuzasadnione byłoby zatem powołanie np. A. I., która od powołanego kandydata ma krótszy staż pracy na stanowisku asesora komorniczego. Podobnie nieuzasadnione - według organu - byłoby powołanie R. M., nie tylko ze względu na niższą ocenę z egzaminu komorniczego, ale także, jak w przypadku B. G., krótszy staż pracy na stanowisku asesora. Organ wskazał, że skarżący P. T. uzyskał niższą od M. W. ocenę z egzaminu komorniczego, a także otrzymał najniższą ze wszystkich kandydatów ocenę z ukończenia studiów - dostateczny plus. Ponadto organ uznał, że ponowna analiza znajdujących się w aktach sprawy dokumentów prowadzi do wniosku, że lepszych kwalifikacji od M. W. nie posiadają również strony, które nie złożyły wniosków o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie R. M., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej, zarzucił Ministrowi Sprawiedliwości naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 7, art. 75, art. 77, art. 80 k.p.a., polegające na nie rozpatrzeniu całego materiału dowodowego,

- art. 107 k.p.a. poprzez brak uzasadnienia faktycznego decyzji, co czyni ją niepełną a przez to wadliwą,

- art. 6, art. 7, art. 8 k.p.a. poprzez dowolność kryteriów, na jakich oparto wydanie zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu skarżący podtrzymał argumenty zawarte we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy.

Drugi ze skarżących, P. T. w skardze złożonej do tutejszego Sądu, zarzucił zaskarżonej decyzji:

- naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 6, art. 7, art. 8, art. 75, art. 77, art. 78, art. 80 oraz art. 107 k.p.a. poprzez naruszenie ogólnych zasad postępowania administracyjnego – zasady prawdy obiektywnej, słusznego interesu obywatela, zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, zasady przekonywania zwłaszcza poprzez nierozpatrzenie całego materiału dowodowego oraz poprzez nieuwzględnienie dowodów wniesionych przez skarżącego w trakcie toczącego się postępowania administracyjnego, wydanie decyzji bez uwzględnienia całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego;

- naruszenie art. 23 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

W odpowiedzi na skargi Minister Sprawiedliwości wniósł o ich oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ustosunkowując się do zarzutów obu skarżących organ podniósł, iż przy podejmowaniu decyzji kierował się przesłankami wskazanymi w ustawie o komornikach sądowych i egzekucji. Ocena spełnienia przez kandydatów tych przesłanek zapewnia, w ocenie organu, że przy podejmowaniu decyzji nie ma miejsca na dowolność uznania, którą obaj skarżący niesłusznie zarzucili organowi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej także p.p.s.a.).

W ocenie Sądu analizowane pod tym kątem skargi P. T. i R. M. zasługują na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja Ministra Sprawiedliwości oraz poprzedzającą ją decyzja tego organu z dnia [...] lipca 2010 r. - naruszają prawo.

Zgodnie z przepisem art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji, komornika powołuje Minister Sprawiedliwości na wniosek zainteresowanego. Niezwłocznie po złożeniu wniosku o powołanie na stanowisko komornika, prezes sądu apelacyjnego przesyła odpis wniosku wraz z załącznikami radzie właściwej izby komorniczej w celu wyrażenia opinii w terminie dwudziestu jeden dni (art. 11 ust. 3 cyt. ustawy). Przed rozpatrzeniem wniosku o powołanie na stanowisko komornika Minister Sprawiedliwości może zwrócić się do Krajowej Rady Komorniczej o wyrażenie opinii w wyznaczonym terminie, nie krótszym niż czternaście dni (art. 11 ust. 5).

Kto może zostać komornikiem sądowym określa przepis art. 10 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji.

Zdaniem Sądu bezspornym jest, iż w świetle przepisów art. 10 i art. 11 cyt. ustawy, decyzja dotycząca powołania na stanowisko komornika sądowego należy do decyzji uznaniowych.

Nie ulega więc wątpliwości, iż Minister Sprawiedliwości rozstrzygając sprawę wniosku o powołanie na stanowisko komornika był uprawniony do dokonania samodzielnej oceny w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy, czy ubiegający się o wpis kandydaci do zawodu komornika spełniają wszystkie przesłanki z art. 10 ustawy o komornikach sądowych i egzekucji, w tym m.in., czy są oni nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem dają rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu komornika sądowego. Należy również zgodzić się z poglądem Ministra Sprawiedliwości, iż w przypadku, gdy jest kilku kandydatów spełniających warunki formalne, za obsadą każdego wolnego stanowiska komornika sądowego mogą przemawiać różne okoliczności, przy czym zawsze należy rozważyć, te które pozwolą na podjęcie decyzji uwzględniającej optymalny interes społeczny i słuszny interes strony.

Niemniej należy - zdaniem Sądu – stanowczo podkreślić, że organ administracji publicznej jest obowiązany kierować się zasadą prawdy obiektywnej także wówczas, gdy decyzja wydana w sprawie indywidualnej ma charakter uznaniowy. Korzystanie z uznania administracyjnego oznacza, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Wybór taki nie może być jednak dowolny, a więc musi on wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 lutego 1996 r., sygn. akt II SA 2875/95, Wokanda 1996, Nr 6, s. 32; podobnie /w:/ wyroku NSA z dnia 19 lipca 1982 r., II SA 883/82, PiP 1983, Nr 6, s. 141).

Kontrola decyzji uznaniowej przez sąd administracyjny polega w szczególności na sprawdzeniu, czy jej wydanie poprzedzone było prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy. Sąd administracyjny kontroluje, czy w toku postępowania administracyjnego podjęto wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, czy zebrano zatem wszystkie dowody w celu ustalenia istnienia bądź nieistnienia ustawowych przesłanek decyzji uznaniowej oraz, czy podjęta na ich podstawie decyzja nie wykracza poza granice uznania administracyjnego, czyli nie nosi cech dowolności.

Zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonywującej treści (tak m.in. /w:/ wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 listopada 1994 r., III ARN 55/94, OSNAPiUS 1995, Nr 7, poz. 83).

W świetle przepisu art. 7 k.p.a. organy administracji publicznej, stojąc na straży praworządności oraz dążąc do załatwienia sprawy zgodnie z prawdą obiektywną, mają obowiązek uwzględniać z urzędu interes społeczny i słuszny interes obywatela.

W wyroku z dnia 18 listopada 1993 r., sygn. akt III ARN 49/93 (OSNC 1994, Nr 9, poz. 181) Sąd Najwyższy podkreślił, iż w państwie prawa nie ma miejsca dla mechanicznie i sztywno pojmowanej zasady nadrzędności interesu ogólnego nad interesem indywidualnym. Oznacza to – jak stwierdził SN – że w każdym przypadku działający organ ma obowiązek wskazać, o jaki interes ogólny (publiczny) chodzi i udowodnić, iż on jest na tyle ważny i znaczący, że bezwzględnie wymaga ograniczenia uprawnień indywidualnych obywateli. Zarówno istnienie takiego interesu, jak i jego znaczenie, a także przesłanki powodujące konieczność przedłożenia w konkretnym wypadku interesu publicznego nad indywidualny podlegać muszą zawsze wnikliwej kontroli instancyjnej i sądowej.

Należy stwierdzić, iż Minister Sprawiedliwości winien wyjaśnić w sposób precyzyjny i jednoznaczny, dlaczego odmawiając obu skarżącym oraz pozostałym uczestnikom postępowania powołania na stanowisko komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] - uznał, iż interes społeczny w tej sytuacji jest na tyle ważny i znaczący, że bezwzględnie wymaga powołania M. W. na w/w stanowisko komornika i ograniczenia tym samym uprawnień skarżących oraz pozostałych wnioskodawców. Minister zobowiązany był w uzasadnieniu obu wydanych decyzji wyjaśnić jednoznacznie, dlaczego przyjął, iż dotychczasowe zachowanie skarżących, ich cechy osobowości, dotychczasowa praktyka zawodowa i stopień wykształcenia nie dają podstawy do powołania na omawiane stanowisko i jakie przesłanki uzasadniają wydanie negatywnego dla skarżących rozstrzygnięcia.

Z akt sprawy wynika, iż Minister Sprawiedliwości przyjął, iż właściwym kandydatem na stanowisko komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] jest wyłącznie Pan M. W.

Jako kluczowe, wstępne kryterium wyboru kandydata, organ przyjął ocenę z egzaminu komorniczego, a następnie ocenę ze studiów. Dopiero po dokonaniu wstępnej selekcji kandydatów, według wskazanych wyżej kryteriów oceny, organ przyjął za podstawę wyboru kandydata kryterium okresu jego pracy w charakterze asesora komorniczego.

Zdaniem Sądu, nie wydaje się, żeby w okolicznościach stanu faktycznego tej sprawy można było poprzestać - jak uczynił to organ - na kryterium ocen uzyskanych przez skarżących i pozostałych uczestników postępowania z ukończenia studiów prawniczych i egzaminu komorniczego, z pominięciem pozostałych elementów tego stanu, które przy decydowaniu o wyborze winny być uwzględnione, gdyż mogły na ten wybór wpłynąć. Chodzi mianowicie w pierwszej kolejności o ocenę (i wyciągnięcie stosownych wniosków) dotychczasowej pracy stron na zajmowanych stanowiskach asesorskich przez czas poprzedzający wybór, skoro praca ta wiąże się bezpośrednio z czynnościami, które wykonuje komornik i pozwala w dużym stopniu zweryfikować w praktyce predyspozycje i umiejętności merytoryczne kandydata na komornika. Oceny z ukończenia studiów i egzaminu komorniczego, aczkolwiek istotnie – jak podnosi organ – są obiektywnie sprawdzalne (chociażby przez fakt wymienienia ich na odpowiednich dokumentach), jednak żeby mogły stanowić miarodajny i wystarczający zarazem element porównania kwalifikacji i przydatności stron na sporne stanowisko, musiałyby zostać wystawione w co najmniej zbliżonych co do czasu i miejsca okolicznościach faktycznych. Tymczasem skarżący i pozostali uczestnicy, w tym M. W., ukończyli studia w różnym czasie i na różnych uczelniach, tak samo w różnym czasie zdawali egzamin komorniczy. Zatem proste zestawienie wyników tych studiów i egzaminów nie może przesądzać oceny stron pod kątem obsady stanowiska komorniczego, dodatkowo w sytuacji, gdy obsada ta następuje po kilku latach od ich uzyskania, z tego mianowicie powodu, że wyniki te strony uzyskiwały w nie do końca dających się porównać uwarunkowaniach akademickich i aplikacyjnych charakterystycznych dla danej uczelni i rocznika aplikacji komorniczej. Odmienny pogląd musiałby wynikać z założenia braku jakichkolwiek różnic programowych, czy różnic w sposobie i poziomie egzekwowania wiedzy na poszczególnych uczelniach prawniczych, jak i na wszystkich rocznikach aplikacji komorniczej oraz kończących ją egzaminach. Takie założenie jest jednak wątpliwe, a to prowadzi do wniosku, że stopień taki sam lub zbliżony, jednak ze studiów na różnych uczelniach, a potem z egzaminu zawodowego zdawanego w różnym czasie i przed innymi komisjami, może oznaczać różny poziom kwalifikacji merytorycznych zdających, zależny od ukończonej uczelni i terminu aplikacji. Z tych powodów – skoro porównanie w/w ocen kandydatów/stron, które organ przyjął za przesłankę zaskarżonego rozstrzygnięcia, nie jest wystarczającym kryterium wyboru, tak ważne znaczenie przypisać należy praktycznej weryfikacji tych kwalifikacji w toku wykonywania przez strony obowiązków asesorskich. Komornik jest specyficznym zawodem prawniczym, gdzie oprócz samej wiedzy z zakresu prawa kluczowe znaczenie ma odpowiednia praktyka. Analiza zatrudnienia kandydatów na stanowisku asesora, w tym charakteru wykonywanych czynności i ich wyników, to elementy, które organ winien mieć na uwadze, gdyż pozwalają one na obiektywizację oceny przydatności kandydatów w kontekście wymogów stanowiska, które chcą objąć. Należy przy tym uwzględnić opinie zawodowe o kandydatach sporządzone z tytułu sprawowanego nadzoru przez prezesa Sądu Rejonowego.

Nie bez znaczenia może być również pełnienie przez jednego ze skarżących funkcji zastępcy komornika. Należy zauważyć bowiem, iż w świetle przepisów art. 27 i nast. ustawy o komornikach sądowych i egzekucji, zastępca komornika, wyznaczony w przypadku odwołania komornika, prowadzi postępowanie w sprawach dotychczas niezakończonych przez odwołanego do czasu powołania komornika w tym rewirze i czyni to na własny rachunek. W tej sytuacji stażu pracy, w tym doświadczenia zawodowego, w szczególności na w istocie samodzielnym stanowisku zastępcy komornika, organ nie może pominąć przy ocenie kwalifikacji kandydatów. W interesie społecznym leży bowiem by stanowisko to objęła osoba z doświadczeniem popartym wiedzą teoretyczną i praktyczną. Niewątpliwie odpowiednio długi staż właściwie wykonywanej pracy, dodatkowo także na samodzielnym stanowisku zastępcy komornika, nie jest bez znaczenia dla oceny takiej wiedzy, zwłaszcza, że wiedza praktyczna to wynik posiadanego doświadczenia. Zatem staż ten winien być uwzględniony przy analizie przesłanek gwarantujących prawidłowe wykonywanie w przyszłości obowiązków komorniczych, gdyż za wynikającym z niego doświadczeniem idą dodatkowe umiejętności, których nie posiada osoba bez tego doświadczenia.

Według Sądu uprawnienia decyzyjne nie są więc kompetencją samą w sobie, tylko służą podjęciu decyzji na bazie wszechstronnie rozważonego materiału dowodowego, tak żeby udokumentowany sposób procesu decyzyjnego uwalniał organ od posądzeń o dowolność działania. W sprawie natomiast organ, poprzestając na porównaniu kandydatów w zakresie ocen ze studiów i egzaminu zawodowego, jednakże przy pominięciu szczegółowej oceny ich zawodowego doświadczenia oraz przebiegu stażu asesorskiego, w istocie nie wyjaśnił dlaczego - jak podaje w zaskarżonej decyzji – uczestnik M. W. jest odpowiedniejszym kandydatem na stanowisko komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...].

W tej sytuacji należy zauważyć, iż Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 7 maja 2002 r. (sygn. akt SK 20/00, OTK-A 2002/3/29) stwierdził, że im bardziej niedookreślone są przesłanki podjęcia decyzji, tym bardziej szczegółowe, pełne i przekonujące musi być uzasadnienie powodów przyjęcia przez organ stosujący prawo danego rozumienia określonego pojęcia. Proces ustalania treści pojęcia podlega pełnej kontroli poprawności metodologicznej i merytorycznej również w tym zakresie, w jakim decyzja opierająca się na normie zawierającej pojęcia niedookreślone podlega rygorom określonym w art. 107 kodeksu postępowania administracyjnego. Zdaniem Trybunału organ stosujący prawo jest zobowiązany do udowodnienia poprawności przyjętego przez siebie rozumienia danego pojęcia i przedstawienia argumentów przemawiających za przyjęciem określonego sposobu rozumowania. Poprawność rozumowania organu stosującego prawo podlega pełnej kontroli, zarówno w postępowaniu instancyjnym (zasadność i legalność), jak i w zakresie kontroli legalności w postępowaniu sądowoadministracyjnym.

Zdaniem Sądu, Minister Sprawiedliwości nie dokonał pełnej oceny przesłanek wskazanych w art. 10 i art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji, albowiem odnosząc się do obu skarżących oraz pozostałych uczestników konkursu, w kontekście ich dotychczasowego wykształcenia i doświadczenia zawodowego, na wstępie skupił się wyłącznie na kwestii oceny z egzaminu zawodowego i oceny ze studiów, w ogóle nie analizując przesłanek ustawowych zarówno w sferze dotychczasowej praktyki zawodowej, jak i w kontekście opinii wydanych przez organy samorządu komorniczego.

W ocenie Sądu organ rozstrzygając w niniejszej sprawie nie odniósł się w ogóle do kwestii dotychczasowej praktyki skarżących, jako pracowników kancelarii komorniczych, a przede wszystkim do zgromadzonych w aktach sprawy opinii ich dotychczasowych pracodawców (komorników), którzy w sposób bardzo pozytywny odnieśli się m.in. do walorów zawodowych i osobowościowych skarżących.

Nie należy też zapominać, że na materiał dowodowy składają się również opinie organu samorządu komorniczego, wydane w trybie art. 11 ust. 3 cyt. ustawy. Wprawdzie opinie te są lakoniczne w treści, a Minister Sprawiedliwości nie jest nimi związany, jednak stanowią jeden z dowodów oceny przydatności kandydatów do zawodu komornika i powinny być przez organ rozważone w kontekście pozostałych materiałów sprawy. Zdaniem Sądu w uzasadnieniu obu spornych decyzji organ nie przeprowadził jakiejkolwiek oceny przedłożonych do akt sprawy opinii o kandydatach.

Ponadto należy uznać, iż sam fakt uzyskania przez skarżących niższej oceny z egzaminu komorniczego, bez szczegółowej i wnikliwej oceny całego dotychczasowego doświadczenia skarżących związanego z pracą w kancelarii komornika, nie jest – w ocenie Sądu – wystarczający dla wysnucia przez Ministra prawidłowych wniosków co do spełniania przez wybranego kandydata lepszych i pełniejszych warunków dających gwarancję prawidłowego wykonywania zawodu komornika sądowego.

Warto zwrócić uwagę, iż Minister Sprawiedliwości stwierdził wyraźnie, że za obsadą każdego wolnego stanowiska komornika sądowego mogą przemawiać różne okoliczności, przy czym zawsze należy rozważyć, te które pozwolą na podjęcie decyzji uwzględniającej optymalny interes społeczny i słuszny interes strony. O ile z twierdzeniem tym należy w pełni się zgodzić, to zarazem wskazać trzeba, iż Minister nie dokonał jednak owych rozważań w stopniu umożliwiającym sądowi administracyjnemu pełną kontrolę legalności zaskarżonej decyzji.

Wobec powyższego należy niewątpliwie uznać, iż Minister Sprawiedliwości, niezależnie od uchybienia normom zawartym w przepisach art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., dopuścił się w toku postępowania administracyjnego naruszenia zasady pogłębiana zaufania obywateli do organów państwa wyrażoną w art. 8 k.p.a. Z zasady wyrażonej w tym przepisie wynika przede wszystkim wymóg praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji publicznej, co jest zasadniczą treścią zasady praworządności (art. 6 k.p.a.). Tylko postępowanie odpowiadające takim wymogom i decyzje wydane w wyniku tak ukształtowanego postępowania mogą wzbudzać zaufanie obywateli do organów administracji publicznej nawet wtedy, gdy decyzje administracyjne nie uwzględniają ich żądań. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 7 grudnia 1984 r., sygn. akt III SA 729/84, ONSA 1984, nr 2, poz. 117, podkreślił, że w celu realizacji tej zasady konieczne jest przede wszystkim ścisłe przestrzeganie prawa, zwłaszcza w zakresie dokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy, konkretnego ustosunkowania się do żądań i twierdzeń stron oraz uwzględniania w decyzji zarówno interesu społecznego, jak i słusznego interesu obywateli, przy założeniu, że wszyscy obywatele są równi wobec prawa. Zdaniem Sądu zasadom takim nie odpowiada takie prowadzenie postępowania administracyjnego, w którym występują sprzeczne interesy stron, gdy organy prowadzące postępowanie, bez wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności sprawy, uwzględniają tylko jeden z wchodzących w grę interesów, nie ustosunkowując się do zgłaszanych w toku postępowania twierdzeń i wniosków stron reprezentujących inne interesy. Ponadto w ocenie Sądu spełnienie normy wynikającej z przepisu art. 8 k.p.a. wymaga prowadzenia postępowania administracyjnego w taki sposób, aby w szczególności w uzasadnieniu decyzji przekonać stronę, że jej stanowisko zostało poważnie wzięte pod uwagę, a jeżeli zapadło inne rozstrzygnięcie, to przyczyną tego są istotne powody.

Biorąc powyższe pod uwagę należy - zdaniem Sądu - uznać, iż zarówno obaj skarżący, jak i pozostali uczestnicy postępowania mieli pełne prawo oczekiwać, iż Minister Sprawiedliwości potraktuje wnioskujących o powołanie na stanowisko komornika sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] w sposób obiektywny, a przynajmniej, że w sytuacji, gdy odmówi wnioskującym, w tym stronie skarżącej - powołania, to w sposób szczegółowy przytoczy argumenty uzasadniające wydane rozstrzygnięcie.

Ponieważ Minister Sprawiedliwości nie wykazał dostatecznie jasno okoliczności przekonywujących o trafności swojego rozstrzygnięcia, należało więc wyeliminować z obrotu prawnego zaskarżoną decyzje z dnia [...] października 2010 r. oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] lipca 2010 r., jako uchybiające w sposób istotny zasadom postępowania administracyjnego.

W ocenie Sądu należy zauważyć, iż niezależnie od powyższych uchybień, obie skargi zasługują na uwzględnienie również z innej przyczyny.

Otóż, zdaniem Sądu, Minister Sprawiedliwości rozpoznając - na podstawie przepisu art. 127 § 3 k.p.a. - wnioski skarżących o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją tego organu z dnia [...] lipca 2010 r., dopuścił się ewidentnego naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. – polegającego na wydaniu zaskarżonej decyzji przez tę samą osobę, która brała udział w wydaniu decyzji w niższej instancji.

W niniejszej sprawie poza sporem bowiem pozostaje, że Podsekretarz Stanu Z. W., jako osoba upoważniona do działania w imieniu Ministra Sprawiedliwości, wydał zaskarżoną decyzję z dnia [...] października 2010 r. w sytuacji, w której brał on udział w wydaniu decyzji pierwszoinstancyjnej z dnia [...] lipca 2010 r.

Zgodnie z przepisem art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji.

W świetle poglądów doktryny przyjmuje się zgodnie, iż reguła określona we wspomnianym przepisie art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. ma odpowiednie zastosowanie także do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, o którym mowa w art. 127 § 3 k.p.a., a więc do sytuacji, w której pracownik naczelnego organu administracji publicznej lub samorządowego kolegium odwoławczego brał udział w wydaniu przez ten organ decyzji w pierwszej instancji, następnie zaskarżonej do tego samego organu wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy (tak m.in. A. Wróbel /w:/ M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Zakamycze 2005, wyd. II; tak również: J. Borkowski /w:/ B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2005, s. 183; podobnie: Cz. Martysz /w:/ G. Łaszczyca, Cz. Martysz i A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Tom I, Zakamycze 2005).

Pogląd ten znajduje również potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych (tak m.in.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 stycznia 2007 r., sygn. akt II OSK 213/06, publ. LEX nr 235133; podobnie /w:/ uchwale składu 7 sędziów NSA z dnia 22 lutego 2007 r., sygn. akt II GPS 2/06, ONSAiWSA 2007/3/61; tak również /w:/ wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt II SA/Gd 3217/02, LEX nr 235157).

Warto wskazać, iż w uzasadnieniu powołanej uchwały składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2007 r., sygn. akt II GPS 2/06, wskazano, iż w świetle zasady określonej w przepisie art. 2 Konstytucji RP prawo obywatela do wniesienia odwołania oznacza jego prawo do ponownego i sprawiedliwego rozpoznania sprawy. Z kolei - jak stwierdził NSA - "sprawiedliwość" wymusza między innymi takie cechy procesowe, jak obiektywizm w orzekaniu oraz związaną z tym konieczną niezależność osób wydających decyzje administracyjne. Według NSA przesłanka wyłączenia pracownika z powodu brania przez niego udziału w wydaniu zaskarżonej decyzji (art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a.) nawiązuje w swej istocie do zasady dwuinstancyjności postępowania i zasady hierarchicznego podporządkowania organów orzekających. W takim klasycznym modelu postępowania administracyjnego odwołanie rozpatruje inny organ, oczywiście w innym składzie osobowym. Zdaniem NSA na tym polega zasada i jednocześnie gwarancja procesowa, że nikt nie może być sędzią we własnej sprawie, bo z wydanym poprzednio rozstrzygnięciem zwykle się identyfikuje przy jego ponownej ocenie. W uchwale stwierdzono jednocześnie, iż omawiana przesłanka wyłączenia pracownika nie podlega jakiejkolwiek ocenie pod kątem jej wpływu na obiektywne rozpatrzenie odwołania w konkretnej sprawie, bo ma charakter bezwzględny. Według NSA skoro prawo do ponownego rozpatrzenia sprawy przez ten sam organ jest wyjątkiem od klasycznego modelu postępowania odwoławczego, to zgodnie z zasadą exceptiones non sunt extentendae wyjątku tego nie można interpretować rozszerzająco, a tym bardziej nie można go przenosić na inne instytucje postępowania, jak np. wyłączenie pracownika. Zawsze więc tam, gdzie dochodzi do ponownego rozpatrzenia wniosku przez ten sam organ (art. 127 § 3 k.p.a.), trzeba bezwzględnie oceniać, czy jest możliwe zastosowanie przesłanki wyłączenia pracownika przewidzianej w art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. Dokonując tego, należy przez pracownika rozumieć osoby zatrudnione w urzędzie organu na podstawie stosunku pracy umocowanego do wydawania decyzji z upoważnieniem indywidualnym bądź z mocy prawa. W konsekwencji NSA przyjął w omawianej uchwale z dnia 22 lutego 2007 r., iż przepisy o wyłączeniu pracownika mają również zastosowanie do osoby piastującej funkcję organu.

Należy wskazać, że również w doktrynie przyjmuje się, iż nie ma przeszkód prawnych, aby wyłączeniu podlegał pracownik piastujący funkcję organu administracji publicznej (tak m.in. A. Wróbel /w:/ M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz i cyt. tam wyrok NSA z dnia 17 sierpnia 1993 r., sygn. akt SA/Po 3155/92, OSP 1995, z. 9, poz. 188; podobnie: W. Chróścielewski /w:/ glosie do uchwały (7) NSA z dnia 22 lutego 2007 r., sygn. akt II GPS 2/06, ZNSA 2007/3/137).

Warto podnieść, że również Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wspomnianego już wyroku z dnia 25 stycznia 2007 r., sygn. akt II OSK 213/06 – stwierdził, iż w sytuacji, w której piastun funkcji ministra wydał w sprawie decyzję w charakterze organu I instancji, będzie on wyłączony, na podstawie art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., od powtórnego rozpatrzenia sprawy w wyniku złożenia przez stronę wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, co nie oznacza, że w takim przypadku nastąpiłoby wyłączenie ministra jako organu administracji. Jak stwierdził bowiem NSA wyłączona jest wówczas osoba piastująca funkcję organu administracji publicznej, a nie sam organ administracji.

Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 20 maja 2010 r., sygn. akt I OPS 13/09 - stwierdził, iż jedynie piastun funkcji ministra, w rozumieniu art. 5 § 2 pkt 4 k.p.a., nie podlega wyłączeniu, gdy - na podstawie art. 127 § 3 k.p.a. - wydaje decyzję w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy. Należy zatem a contrario przyjąć na podstawie rozważań zawartych w przedmiotowej uchwale, że przepis art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. ma zastosowanie w postępowaniu, o jakim mowa w art. 127 § 3 k.p.a. w przypadku, gdy funkcję organu wykonuje upoważniony pracownik organu, który wydał decyzję objętą wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W wyroku z dnia 16 lutego 2011 r., sygn. akt II GSK 196/10, Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że Minister wykonuje swoje zadania przy pomocy sekretarza i podsekretarzy stanu, gabinetu politycznego ministra oraz dyrektora generalnego urzędu (art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 8 sierpnia 1996 r. o Radzie Ministrów, tj. Dz. U. z 2003 r. Nr 24, poz. 199 ze zm.). Kompetencje przyznane organom administracji publicznej nie przechodzą na aparat pomocniczy, który jedynie powołany jest do realizacji tej kompetencji w imieniu i na rachunek organu.

Pogląd, prezentowany w cytowanym wyżej wyroku, Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela.

Na gruncie rozpoznawanej sprawy tylko Minister Sprawiedliwości, jako piastun funkcji organu, nie podlega wyłączeniu przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Nie dotyczy to jednak podsekretarza stanu upoważnionego do działania w imieniu Ministra Sprawiedliwości, gdyż nie może być uznany za osobę piastującą funkcję, która przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, w trybie art. 127 § 3 k.p.a., nie podlegałaby wyłączeniu na podstawie art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a.

W rozpoznawanej sprawie pracownikiem Ministra Sprawiedliwości, który podpisał obie wydane w sprawie decyzje i podlegającym wyłączeniu jest Podsekretarz Stanu Z. W.

Należy podkreślić, że instytucja wyłączenia pracownika organu administracji publicznej jest jednym z elementów gwarancji prawa do obiektywnego, bezstronnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, zatem wydanie decyzji po złożeniu wniosku o ponowne jej rozpatrzenie przez tę samą osobę niewątpliwie świadczy o uchybieniu tej gwarancji. Wydanie decyzji przez pracownika, który podlega wyłączeniu na mocy art. 24 k.p.a. stanowi przesłankę do wznowienia postępowania, określoną w art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. Jeżeli wojewódzki sąd administracyjny stwierdzi naruszenie prawa, dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, to stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. ma obowiązek uwzględniając skargę na decyzję, uchylić ją w całości albo w części (tak m.in. NSA /w:/ uzasadnieniu wyroku z dnia 16 lutego 2011 r., sygn. akt II GSK 196/10).

W świetle powyższego, wydanie decyzji po ponownym rozpatrzeniu sprawy przez upoważnioną przez ministra osobę, która rozpoznała sprawę w pierwszej instancji, stanowi istotne naruszanie przepisów postępowania, tj. art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. co może mieć istotny wpływ na wynik sprawy i uzasadnia wyeliminowanie z obrotu prawnego zakwestionowanej decyzji.

Biorąc pod uwagę wskazane okoliczności, Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku, działając na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) i c) p.p.s.a. oraz art. 152 p.p.s.a.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie przepisu art. 200 p.p.s.a.