Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 478/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2014-01-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 24 ust. 4, art. 28 ust. 3 i 3a
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Suleja, Sędziowie WSA Bożena Miliczek-Ciszewska, Bożena Pindel (spr.), Protokolant Paulina Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi I. R. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz strony skarżącej kwotę 257 (dwieście pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] Nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS), działając na podstawie art. 138 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., obecnie t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 267; dalej: k.p.a.) w związku z art. 83 ust. 4 oraz art. 28 ust. 2 i 3 oraz ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.; dalej: u.s.u.s.), utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] Nr [...], dotyczącą odmowy umorzenia I. R. należności z tytułu składek:

1) za osobę prowadzącą działalność gospodarczą za okres 02/1999 – 02/2002 na: Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych, Fundusz Pracy,

2) za pracowników w części finansowanej przez płatnika za okres 02/1999 – 08/2003 na: Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych,

3) za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek za okres 02/1999 – 08/2003 na: Fundusz Ubezpieczeń Społecznych i Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych.

W pkt II decyzji z dnia [...], z uwagi na stwierdzoną bezprzedmiotowość postępowania, organ umorzył postępowanie administracyjne w zakresie dotyczącym składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek na: Fundusz Ubezpieczeń Społecznych oraz Fundusz Ubezpieczeń Zdrowotnych za okres 02/1999 – 08/2003.

Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym.

I. R. we wniosku z dnia 19 lutego 2010 r. zwróciła się do ZUS o umorzenie należności z tytułu składek powołując się na trudną sytuację zdrowotną (w tym chorobę [...]) i finansową (brak możliwości podjęcia pracy z uwagi na stan zdrowia). Zaległości z tytułu składek powstały w związku z prowadzoną przez zobowiązaną działalnością gospodarczą polegającą na prowadzeniu Prywatnej Szkoły Podstawowej (uprawnienie z dnia [...]) oraz Prywatnego Gimnazjum (uprawnienie z dnia [...]), które zostały wykreślone z ewidencji szkół niepublicznych z dniem [...].

ZUS, decyzją z [...], odmówił zobowiązanej I. R. umorzenia zaległości z tytułu składek. W uzasadnieniu organ wyjaśniał, że w trakcie prowadzonego postępowania wnioskodawczyni przedstawiła fakty dotyczące skrajnie trudnej sytuacji osobistej, rodzinnej i bytowej wskazując, iż od wielu lat cierpi na chorobę [...], wiążącą się z koniecznością kosztownego leczenia i ciągłymi badaniami. Ponadto podała, że pozostaje wraz z dwójką studiujących dzieci na wyłącznym utrzymaniu męża, pomimo ustania wspólności majątkowej małżeńskiej na podstawie zawartego aktu notarialnego z dnia 10 października 1996 r. w Kancelarii Notarialnej w K. (Rep. A Nr [...]). Z uwagi na chorobę i leczenie nie może podjąć żadnej pracy, dlatego nie rejestruje się w Powiatowym Urzędzie Pracy.

ZUS po rozpatrzeniu wniosku I. R. o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej umorzenia należności, wydał decyzję z dnia [...] utrzymującą w mocy decyzję z dnia [...].

Od decyzji z dnia [...] I. R. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, który wyrokiem z dnia 25 maja 2011 r. (sygn. akt III SA/GI 2113/10) uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że decyzja nie spełnia kryteriów przewidzianych w art. 107 § 3 k.p.a., wobec czego Sąd nie był w stanie ocenić czy postępowanie w sprawie przeprowadzone zostało w sposób prawidłowy, a dokonane przez organ ustalenia i rozstrzygnięcie były zgodne z prawem. W ocenie Sądu organ nie sprecyzował przekonująco na podstawie, których informacji dokonał oceny, że skarżąca może poprawić swoją sytuację finansową. Sąd nie przesądzając o rozstrzygnięciu w rozpoznawanej sprawie wskazał, że organ administracji ponownie przeprowadzi postępowanie dowodowe na okoliczność umorzenia postępowania egzekucyjnego i wyjawienia majątku.

ZUS po ponownym rozpoznaniu sprawy, decyzją z dnia [...], utrzymał w mocy decyzję z dnia [...]. wskazując, że wnioskodawczyni nie udowodniła, że zachodzą okoliczności uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Dokonując oceny sytuacji majątkowej wnioskodawczyni podał, że nie przedstawiła ona dowodów o wysokości dochodów małżonka, a wydatki rodziny związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego (gaz, czynsz, energia elektryczna) wynoszą 1.480 zł, wydatki na ochronę zdrowia wynoszą 150 zł, na żywność, odzież, obuwie 500 zł, opłaty za telefon 200 zł. Wskazał, że poza zaległościami z tytułu składek na ubezpieczenie wnioskodawczyni ma zaległości wobec Urzędu Skarbowego w B. w wysokości około 2.500 zł oraz zadłużenie z tytułu czynszu 2.200 zł. Następnie ZUS podał, że prowadzone wobec wnioskodawczyni postępowanie egzekucyjne zostało umorzone przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w B.. Zgodnie ze sporządzonym przez Sąd Rejonowy w S. w dniu 24 czerwca 2010 r. wykazem majątku, (sygn. akt [...]) I. R. nie posiada nieruchomości, ruchomości, zasobów pieniężnych, rachunków oszczędnościowych, lokat bankowych, wierzytelności ani innych praw majątkowych. ZUS podkreślił, że uznaniowy charakter decyzji w sprawie o umorzenie należności oznacza, że nawet wówczas gdy ponad wszelką wątpliwość ustalona zostanie całkowita nieściągalność organ może odmówić ich umorzenia. Podał także, że wnioskodawczyni nie korzysta z pomocy finansowej lub materialnej oferowanej przez MOPS, a to świadczy o tym, że jej sytuacja materialna nie wymusza konieczności zabiegania o taką pomoc. Zdaniem ZUS fakt ten świadczy o tym, iż aktualna sytuacja materialna nie wymusza na skarżącej konieczności ubiegania się o dodatkowe środki jakimi dysponują instytucje socjalne. Ponadto organ stwierdził, że skarżąca nie przedłożyła dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych wydatków na zakup leków, a leczenie nie wiąże się z całkowitą niezdolnością do pracy lub niepełnosprawnością uniemożliwiającą podjęcie pracy.

Informacyjnie przywołał także art. 30 u.s.u.s. podkreślając, iż zasadnym było umorzenie postępowania w tej części wniosku, jaki dotyczył składek finansowanych przez pracowników.

Od decyzji z dnia [...] I. R. także wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, który wyrokiem z dnia 19 września 2012 r. (sygn. akt I SA/GI 209/12) uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Sąd przede wszystkim wskazał, że organ nie zastosował się do dyrektyw zawartych w wyroku z dnia 25 maja 2011 r. (sygn. akt III SA/Gl 2113/10) i zignorował zawartą w nim ocenę prawną, uchybiając tym samym przepisom art. 153 i 170 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej: p.p.s.a.).

Sąd powołując regulację zawartą w art. 28 ust. 1-4 u.s.u.s. podkreślił, że decyzja ZUS w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ma charakter uznaniowy, zaś problematyka uznania administracyjnego została szeroko omówiona w dotychczasowym orzecznictwie. Uznanie administracyjne nie powinno i nie może oznaczać dowolności, zaś fakultatywny charakter wymienionego przepisu nie usprawiedliwia odstąpienia organu od przeprowadzenia postępowania dowodowego w sprawie oraz braku ustosunkowania się do zarzutów podnoszonych przez stronę postępowania. Podkreślił, że decyzja, która należy do kategorii uznania administracyjnego, nie tylko nie może mieć charakteru dowolnego, ale ponadto musi być zgodna z obowiązującymi przepisami prawa oraz zasadami logiki i doświadczenia życiowego.

Sąd zauważył także, że zaskarżoną decyzję wydała ta sama osoba tj. Dyrektor Oddziału ZUS w S., który orzekał również w sprawie zakończonej wydaniem decyzji z dnia [...] uchylonej następnie wyrokiem tutejszego Sądu z dnia 25 maja 2011 r., a co należy uznać za działanie mogące narazić organ na zarzut naruszania zasady obiektywizmu.

ZUS po raz trzeci podjął czynności celem rozpatrzenia wniosku zobowiązanej z dnia 10 maja 2010 r. dotyczącego ponownego rozpatrzenia sprawy o umorzenie zaległości.

Zobowiązana, na skutek wezwania organu z dnia 17 grudnia 2012 r., przedłożyła oświadczenie o stanie majątkowym i aktualnej sytuacji finansowej z dnia 29 stycznia 2013 r. i przedłożyła dokumenty:

- decyzję o nadaniu Numeru Identyfikacji Podatkowej z dnia 20 kwietnia 1996 r.,

- akt notarialny, Repertorium A Nr [...] z dnia 10 października 1996 r.,

- decyzję Nr [...] oraz Nr [...] z dnia [...],

- zaświadczenie o skreśleniu z rejestru numeru identyfikacyjnego REGON z dnia 1 marca 2010 r. oraz 3 marca 2010 r.,

- zaświadczenie lekarskie wystawione przez Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej A s.c. z dnia 24 stycznia 2013 r.,

- zaświadczenie lekarskie wystawione przez Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej B w C. z dnia 28 stycznia 2013 r.,

- zaświadczenie lekarskie wydane przez lekarza specjalistę chorób płuc, alergologii i fizjologii klinicznej w K. z dnia 28 stycznia 2013 r.,

- potwierdzenie wykonania operacji przelewów bankowych dotyczących opłat związanych z utrzymaniem mieszkania z dnia 28 grudnia 2012 r. oraz 16 stycznia 2013 r.

ZUS natomiast zwrócił się o udzielenie informacji dotyczących zobowiązanej do następujących podmiotów: Powiatowego Urzędu Pracy w B., Urzędu Miasta C., Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w C., Urzędu Miejskiego w S., Naczelnika Urzędu Skarbowego w B., Ministerstwa Spraw Wewnętrznych – Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców, a ponadto skorzystał z danych zawartych w Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej oraz w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS.

W wyniku przeprowadzonego postępowania dowodowego ZUS wydał decyzję z dnia [...], którą utrzymał w mocy decyzję z dnia [...].

W uzasadnieniu przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania i podał, że w celu wyegzekwowania należności ZUS dokonał zajęcia rachunku bankowego zobowiązanej w C S.A., z uwagi na brak środków na rachunku zajęcie nie zostało zrealizowane. Z tej przyczyny ZUS skierował tytuły egzekucyjne do Naczelnika Urzędu Skarbowego w B., który postanowieniem z dnia [...] umorzył postępowanie egzekucyjne z uwagi na jego bezskuteczność. Stanowiło to z kolei podstawę do wystąpienia do Sądu Rejonowego w S. o sądowe wyjawienie majątku. Ze sporządzonego przez Sąd Rejonowy w S. w dniu 24 czerwca 2010 r. wykazu majątku (sygn. akt [...]) wynika, że zobowiązana nie posiada nieruchomości, ruchomości, zasobów pieniężnych, rachunków oszczędnościowych, lokat bankowych, wierzytelności i innych praw majątkowych.

Uzyskane natomiast w toku postępowania informacje pozwoliły organowi na następujące ustalenia dotyczące zobowiązanej:

- w latach 2009 – 2011 nie osiągnęła przychodów, ani nie poniosła straty;

- pod wspólnym adresem (C., ul. [...]) zamieszkuje wraz z mężem R. R. (59 lat), synem J. R. (33 lata), córką A. R. (27 lat). Pomimo wyłączenia wspólności ustawowej małżeńskiej (akt notarialny z dnia 10 października 1996 r.) wymienione osoby są członkami wspólnego gospodarstwa domowego, co stanowi podstawę do uwzględnienia ich łącznego dochodu w budżecie domowym, jak również udziału w kosztach utrzymania;

- mąż zobowiązanej od dnia 1 sierpnia 2009 r. prowadzi działalność gospodarcza, której przedmiotem są roboty budowlane związane ze wznoszeniem budynków mieszkalnych i niemieszkalnych, w latach 2009 – 2011 uzyskał przychody:

• w 2009 r. przychód z wynagrodzenia za pracę w wysokości 65.171,59 zł oraz przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości 15.000 zł,

• w 2010 r. przychód z wynagrodzenia za pracę w wysokości 13.972 zł oraz przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości 130.398,04 zł,

• w 2011 r. przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości 75.000 zł,

(w oświadczeniu z dnia 29 stycznia 2013 r. zobowiązana wskazała, że jej mąż prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje miesięczny dochód w wysokości około 4.500 zł netto);

- syn zobowiązanej od dnia 2 listopada 2010 r. prowadzi działalność gospodarczą, której przedmiotem są pozostałe formy udzielania kredytów. Dodatkowo zgodnie z Kompleksowym Systemem Informatycznym KSI ZUS organ ustalił, że w okresie od 1 sierpnia 2010 r. do 31 maja 2011 r. był zatrudniony na umowę zlecenie w firmie D K. U.. Zgodnie z informacją Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z dnia 9 stycznia 2013 r. J. R. w latach 2010-2011 uzyskał:

• w 2010 r. przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości 7.748,75 zł oraz przychód z działalności wykonywanej osobiście (w tym umowa o dzieło i zlecenie ) w wysokości 2.955 zł,

• w 2011 r. przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości 21.394,43 zł,

(w oświadczeniu z dnia 29 stycznia 2013 r. zobowiązana wskazała, że syn prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje miesięczny dochód w wysokości około 1.600 zł netto);

- córka wnioskodawczyni od dnia 22 czerwca 2011 r. jest zatrudniona na umowę o pracę w firmie E Sp. z o.o. Zgodnie z raportami ZUS RCA w miesiącu październiku 2012 r. otrzymała wynagrodzenie w wysokości 2.672,65 zł brutto, w miesiącu listopadzie 2012 r. – 3.473,92 zł brutto, a w miesiącu grudniu 2012 r. – 3.473,92 zł brutto,

(w oświadczeniu z dnia 29 stycznia 2013 r. wnioskodawczyni wskazała, że córka uzyskuje z tytułu zatrudnienia miesięczny dochód w wysokości 2.400 zł netto);

- mąż zobowiązanej jest właścicielem samochodu osobowego marki ROVER 75 2.0 CDT, rok produkcji 2002, nr rejestracyjny [...] (data nabycia 17 stycznia 2010 r.) oraz samochodu ciężarowego marki Ford Mondeo 2.0 TDCI, rok produkcji 2003, nr rejestracyjny [...] (data nabycia 25 luty 2010 r.),

(według oświadczenia wnioskodawczyni samochód osobowy marki ROVER został kupiony w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą);

- zgodnie z informacją Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. zobowiązana nie korzysta z jakichkolwiek świadczeń;

- nie figuruje w ewidencji podatników podatku od nieruchomości położonych na terenie miasta C. oraz w operacie ewidencji gruntów i budynków jako właściciel, współwłaściciel lub wieczysty użytkownik nieruchomości położonych na terenie miasta S..

Organ powołując się na złożone oświadczenie z dnia 29 stycznia 2013 r. przyjął, że zobowiązana (i jej rodzina) przeznacza kwotę 1.740 zł na opłaty związane z utrzymaniem mieszkania, kwotę 1.200 zł na zakup żywności, odzieży i obuwia, kwotę 500 zł na opiekę lekarską oraz kwotę 1.000 zł na utrzymanie samochodu. W toku postępowania nie przedłożyła dokumentów zaświadczających o nieterminowym wywiązywaniu się z ww. opłat. Nie posiada również zobowiązań budżetowych i cywilnoprawnych, co pozwala na przyjęcie, że wykazywane we wcześniejszych oświadczeniach zobowiązania wobec Urzędu Skarbowego w B. oraz z tytułu czynszu za mieszkanie zostały uregulowane. Na podstawie uzyskanych danych organ przyjął, że łączny miesięczny dochód w rodzinie zobowiązanej wynosi około 8.500 zł netto, a więc pomimo braku pracy nie znajduje się ona w sytuacji trwałego zagrożenia egzystencji.

Organ odniósł się także do złożonej do akt dokumentacji medycznej, w tym:

- wyniku badania [...] z dnia 8 sierpnia 1997 r., wyniku badania [...] z dnia 25 październik 2002 r., wyniku badania [...] z dnia 4 czerwca 2003 r., zaświadczenia lekarskiego z Poradni [...], zaświadczenia lekarskiego z dnia 2 marca 2010 r. wystawionego na ww. skierowania lekarskie z dnia 20 maja 2010 r. na badania specjalistyczne oraz zabiegi fizykoterapeutyczne;

- zaświadczenia wystawionego przez Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej A s.c. z dnia 24 stycznia 2013 r., zaświadczenia wystawionego przez Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej B w C. z dnia 28 stycznia 2013 r. oraz zaświadczenia wydanego przez lekarza specjalistę [...],[...] i [...] w K. z dnia 28 stycznia 2013 r.

Organ podał, że z dokumentacji tej wynika, że od 2005 r. wnioskodawczyni jest leczona z powodu przewlekłego zapalenia oskrzeli, ponadto leczy się kardiologicznie. Podkreślił, że nie kwestionuje i nie bagatelizuje tych schorzeń, nie podważa także konieczności stałego leczenia. Uznał jednak, że z przedstawionej w sprawie dokumentacji nie wynika, aby problemy zdrowotne kwalifikowały wnioskodawczynię do grona osób niepełnosprawnych pozbawionych możliwości samodzielnej egzystencji, bądź też wymagających stałej opieki innych osób i nie pozwalają na stwierdzenie, aby wymienione choroby uniemożliwiały podjęcie zatrudnienia. Wobec zobowiązanej nie został orzeczony stopień niepełnosprawności przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności, jak również stwierdzonej przez lekarza orzecznika ZUS niezdolności do pracy.

Organ odniósł się także do podniesionych w oświadczeniu z dnia 29 stycznia 2013 r. problemów zdrowotnych członków rodziny zobowiązanej. Z zaświadczenia lekarskiego wystawionego przez Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej B w C. z dnia 28 stycznia 2013 r., wynika bowiem, że R. R., J. R.oraz A. R. są leczeni w ww. placówce z powodu choroby przewlekłej, co wiąże się z dużymi nakładami finansowymi. W toku postępowania wnioskodawczyni zadeklarowała, że miesięcznie przeznacza 500 zł na opiekę lekarską, zaś u jej syna stwierdzono II stopień niepełnosprawności. ZUS podkreślił jednak, że problemy zdrowotne członków rodziny wnioskodawczyni nie uniemożliwiają im prowadzenie działalności gospodarczej i wykonywania zatrudnienia. Nie zachodzi również konieczność sprawowania stałej, bezpośredniej opieki nad przewlekle chorym członkiem najbliższej rodziny, która to okoliczność miałaby istotne znaczenie w sprawie z uwagi na niemożność wywiązania się z istniejącego zadłużenia składkowego. W sprawie nie zachodzą również przesłanki natury losowej lub inne nadzwyczajne zdarzenia.

Tak poczynione ustalenia w ocenie organu nie pozwalają na uwzględnienie wniosku. Podkreślając uznaniowy charakter wydanej decyzji organ wyjaśnił, że umorzenie może nastąpić w sytuacjach szczególnie drastycznych i wyjątkowych spowodowanych działaniem czynników niezależnych od sposobu postępowania zobowiązanej.

Organ ponownie podniósł, że zgodnie z art. 30 u.s.u.s. do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 tej ustawy.

W skardze pełnomocnik I. R. wniósł o uchylenie decyzji z dnia [...] w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania, zarzucając jej:

1) mającą wpływ na treść zaskarżonej decyzji obrazę przepisów postępowania w postaci:

- art. 77 § 1, 2 i 4 k.p.a. w związku z art. 7 i 80 k.p.a. oraz art. 6 i 8 k.p.a. na skutek uznania, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzą okoliczności (mimo ich wielokrotnego wskazania w uzasadnieniu wzmiankowanej decyzji), jakie uzasadniałyby umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, których obowiązek zapłaty został zaskarżonymi obiema decyzjami jw. nałożony na skarżącą, jak również stwierdzenia, że spłata przez nią należności o jakie tu chodzi jest możliwa bez zaistnienia po jej stronie ciężkich skutków, w szczególności pozbawienia zobowiązanej możliwości zaspokojenia jej niezbędnych potrzeb życiowych, a nadto wreszcie niczym nieuzasadnionej ostatecznej konstatacji, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie stwierdził, a skarżąca nie udowodniła, że ze względu na sytuację materialną, bytową i zdrowotną tej ostatniej zachodzą okoliczności uzasadniające umorzenie należności,

- art. 153 ustawy p.p.s.a. na skutek jego niezastosowania i co za tym idzie nieuwzględnienia oceny prawnej oraz wskazań co do dalszego postępowania wynikających z wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 19 września 2012 r.;

2) mającą wpływ na treść zaskarżonej decyzji obrazę przepisów prawa materialnego w postaci:

- art. 28 ust. 2 pkt 3, pkt 5 i 6 oraz art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. na skutek ich nie zastosowania pomimo istnienia ku temu przesłanek – konsekwentnie zresztą wskazywanych w ostatniej decyzji organu;

- art. 28 ust. 3 oraz art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. w zw. z § 3 pkt 1 ppkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia oraz art. 47 §1 i 47¹ Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (k.r.i.o). poprzez błędną ich wykładnię prowadzącą do niewłaściwego zastosowania norm prawa w efekcie przyjęcia jako miarodajnego kryterium dla oceny sytuacji materialnej wnioskodawczyni dochodu w gospodarstwie domowym jej rodziny, chociaż niewątpliwie w małżeństwie skarżącej obowiązuje rozdzielność majątkowa, a pełnoletnie dzieci z niego pochodzące posiadają całkowicie odrębne zarobki, a zatem ocenie winny podlegać jedynie okoliczności faktyczne odnoszące się wyłącznie do zobowiązanej.

W uzasadnieniu skargi akcentowano wadliwość ustaleń stanu faktycznego, naruszenia zasad procedury administracyjnej oraz wskazywano na brak pełnego odniesienia do obecnej sytuacji majątkowej skarżącej w kontekście sporządzonego przez Sąd Rejonowy w S. wykazu majątku i wcześniejszego umorzenia postępowania egzekucyjnego.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

W piśmie skarżącej z dnia 8 maja 2013 r., pełnomocnik zaprzeczył, że miesięczny dochód w gospodarstwie domowym I. R. wynosił 8.500 zł. Ponownie podkreślił, że skoro małżonkowie zawarli umowę o rozdzielności majątkowej, skarżąca pozostaje na wyłącznym utrzymaniu męża.

Na rozprawie w dniu 9 stycznia 2013 r. pełnomocnik skarżącej, podtrzymując skargę podała, że organ powołując się na uznaniowość decyzji de facto wykracza poza jej granice.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Na podstawie art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrolę tę sprawują stosując jedynie kryterium legalności, a więc zgodności z prawem zaskarżonych aktów. Oznacza to, iż tylko ustalenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.

Skarga jest uzasadniona, choć z innych powodów niż zarzuciła strona, a które to powody Sąd wziął pod uwagę na mocy art. 134 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd powziął bowiem wątpliwości czy zaległości, których dotyczył spór nie uległy przedawnieniu.

Niniejszym postępowaniem – w zakresie składek dotyczących ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem składek – objęte są składki za okres od lutego 1999 r. do lutego 2002 r. Kwestię przedawnienia składek reguluje przepis art. 24 ust. 4 u.s.u.s., który w międzyczasie uległ trzykrotnej nowelizacji. W brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002 r. należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Z kolei zgodnie z ust. 5 cyt. przepisu, bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik.

Tymczasem z zaskarżonej decyzji wynika jedynie, że postanowieniem z dnia [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone przeciwko dłużniczce z uwagi na bezskuteczność egzekucji. Z akt nie wynika natomiast w jakiej dacie zostały podjęte czynności przez ZUS dotyczące zajęcie rachunku bankowego zobowiązanej (bezskuteczne), jak również czynności podjęte przez organ egzekucyjny. Dalszą czynnością wskazaną przez organ było skierowanie wniosku do Sądu Rejonowego w S. o wyjawienie majątku (sygn. akt [...], wykaz majątku z dnia 24 czerwca 2010 r.).

Ustawa z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, poz. 2074 ze zm.) dokonała w art. 1 pkt 9 zmiany m.in. art. 24 ust. 4 u.s.u.s., stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Zgodnie z art. 23 ustawy zmieniającej weszła ona w życie w dniu 1 stycznia 2003 r. Ustawa zmieniająca nie zawiera wyraźnego uregulowania kwestii międzyczasowych co do przedawnienia należności wymagalnych przed dniem jej wejścia w życie. Przyjmuje się, że upływ terminu przedawnienia, wynoszącego do dnia 31 grudnia 2002 r. – 5 lat, przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej powodował skutek wygaśnięcia zobowiązania; natomiast w przypadku, gdy zobowiązanie to przed dniem 1 stycznia 2003 r. (data wejścia w życie ustawy z 18 grudnia 2002 r.) nie uległo przedawnieniu, to ma do niego zastosowanie zasada bezpośredniego działania ustawy nowej, co oznacza, że zobowiązanie z tytułu składek nieprzedawnionych przed dniem 1 stycznia 2003 r. ulega 10-letniemu przedawnieniu, a nie jak dotychczas – przedawnieniu 5-letniemu. Taki pogląd wyrażony został m.in. w dwóch uchwałach Sądu Najwyższego: z dnia 2 lipca 2008 r. sygn. akt II UZP 5/08 – Lex nr 396253 i z dnia 8 lipca 2008 r. sygn. akt I UZP 4/08 – Lex nr 396249.

Mocą powołanej ustawy został także zmieniony przepis art. 24 ust. 5, który otrzymał brzmienie: "nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia" i którym dodano ust. 5a-5d w brzmieniu:

"5a. Bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu od dnia zawarcia umowy, o której mowa w art. 29 ust. 1a, do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty.

5b. Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem.

5c. Bieg terminu przedawnienia przerywa ogłoszenie upadłości. Po przerwaniu bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się na nowo od dnia następującego po dniu uprawomocnienia się postanowienia o ukończeniu postępowania upadłościowego lub jego umorzeniu.

5d. Przedawnienie należności z tytułu składek wynikających z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej lub następcy prawnego następuje po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym decyzja została wydana."

Przepis art. 24 ust. 5b – z dniem 1 lipca 2004 r. – uległ dalszej nowelizacji na postawie art. 10 pkt 10 lit. b) ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 121, poz. 1264) i otrzymał brzmienie: "bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego."

Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od 1 stycznia 2012 r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 ustawy systemowej, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak bardzo istotnym zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 ustawy systemowej, ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia ust. 2 powołanego przepisu, stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi, wcześniej przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego przepisu (tak: w wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 27 czerwca 2013 r. sygn. akt III AUa 1656/12, Lex nr 1350353).

Przedawnienie jako instytucja prawa materialnego, skutkująca wygaśnięciem zobowiązania musi być bezwzględnie respektowana w toku postępowania przez organ przed którym toczy się postępowanie. W sytuacji, gdy organ stwierdzi, że część należności stanowiących przedmiot postępowania uległa przedawnieniu, będzie obowiązany – w tej części – uchylić decyzję organu pierwszej instancji i umorzyć postępowanie. Postępowanie w sprawie przedawnionych, a więc nie istniejących należności staje się bowiem bezprzedmiotowe.

Ponownie rozpatrując sprawę organ obowiązany jest zatem w uzasadnieniu decyzji wykazać (i poprzeć stosownymi dokumentami włączonymi do akt sprawy administracyjnej), że składki nie uległy przedawnieniu. W tej sytuacji zagadnienie to wymaga zbadania co do sposobu liczenia terminu z podaniem czy i kiedy miało miejsce np. zawieszenie lub przerwanie biegu terminu przedawnienia. Organ oceni także sprawę z punktu widzenia zmiany ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych mocą ww. ustaw z dnia 18 grudnia 2002 r., 20 kwietnia 2004 r. oraz 16 września 2011 r. Równocześnie Sąd zaznacza, że nie przesądza, czy zaległości z tytuł składek nadal są wymagalne, czy nie, lecz wyłącznie stwierdza, iż okoliczność ta wymaga ustalenia przez organ.

W kontekście powyższego warto przywołać orzecznictwo sądów administracyjnych, zgodnie z którym postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek unormowane w art. 28 u.s.u.s. dotyczyć może tylko i wyłącznie należności istniejących, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Niedopuszczalne jest natomiast objęcie postępowaniem należności, które wygasły na skutek przedawnienia.(por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 27 marca 2012, sygn. akt III SA/Lu 91/12, Lex nr 1139317 oraz wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 10 lutego 2010 r., sygn. akt I SA/Bd 978/09, Lex nr 591421). Nie do pogodzenia z porządkiem prawnym byłaby odmowa umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, które uległy przedawnieniu, gdy nie istnieje obowiązek ich zapłacenia. W takich sprawach rolą orzekających w sprawie organów jest ustalenie, czy należności, co do których jest prowadzone postępowanie dotyczące ich umorzenia, w ogóle są wymagalne, czy też ze względu na ich niewymagalność postępowanie takie należy umorzyć (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 6 listopada 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 1973/06, Lex nr 328507).

Sąd wyrażone wyżej poglądy w całości aprobuje, jednak przedmiotowa sprawa była już dwukrotnie przedmiotem rozstrzygnięć, a zaskarżone decyzje ZUS zostały uchylone wyrokami tut. Sądu: z dnia 25 maja 2011 r. (III SA/Gl 2113/10) oraz z dnia 19 września 2012 r. (I SA/Gl 209/12,) zachodziła więc konieczność zbadania, czy organ zastosował się do zawartych w wyrokach dyrektyw i zaleceń.

Mając na uwadze zarzuty skargi podnieść należy, że zgodnie z art. 7 k.p.a., to na organie administracji spoczywa obowiązek ustalenia stanu faktycznego sprawy w myśl zasady prawdy obiektywnej. Zaś zgodnie z art. 77 k.p.a., to organ w trakcie postępowania zobowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Rozstrzygnięcie w ramach uznania wymaga od organu poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji zgodnej z unormowaniami z zakresu procedury administracyjnej. Podczas rozpoznawania wniosku na organie ciąży obowiązek wnikliwego rozpatrzenia zarzutów i szczegółowego odniesienia się do ich treści w uzasadnieniu indywidualnego aktu administracyjnego. Podkreślić ponownie należy, że wnikliwej oceny stanu faktycznego sprawy należy dokonać z uwzględnieniem wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych. Winna ona znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji (art. 107 k.p.a.). Treść zawarta w uzasadnieniu decyzji ma bowiem zasadnicze znaczenie przy ocenie jej prawidłowości, realizowanej w administracyjnym toku instancji, a następnie w ramach kontroli sądowej. Szczególnie w przypadku decyzji o charakterze uznaniowym, brak prawidłowego uzasadnienia uniemożliwia - w razie jej zaskarżenia - ustalenie, czy organ nie przekroczył granic przyznanego mu uznania administracyjnego. Wobec tego decyzja wydana w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek winna spełniać wymagania zawarte m.in. w art. 107 § 3 k.p.a. Prawidłowo skonstruowane uzasadnienie, zawierające wyczerpujące omówienie zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, wykładnię zastosowanych przepisów oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa jest istotne z punktu widzenia stosowania zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 k.p.a., realizowanej na mocy art. 107 § 3 powołanego aktu prawnego. Organ administracji, zgodnie z tą zasadą, jest bowiem obowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy. NSA w wyroku z dnia 25 czerwca 2003 r., sygn. akt III SA 3118/01 (dostępny na: www.orzeczenia.nsa.gov.pl) skonstatował, że zwłaszcza w uzasadnieniu decyzji negatywnej dla zobowiązanego, powinno znaleźć się szczegółowe omówienie kwestii istnienia bądź nieistnienia w konkretnej sprawie okoliczności uzasadniających zastosowanie instytucji umorzenia. Warto również wskazać, że właściwe uzasadnienie decyzji pełni doniosłą rolę w kontekście realizacji art. 8 k.p.a., a więc realizacji zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa.

W ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie organ w przedmiotowej sprawie sprostał wymogom określonym ww. przepisami i tym samym nie naruszył słusznego interesu skarżącej. Należy zaznaczyć, że oceniając legalność zaskarżonego aktu Sąd bierze pod uwagę stan faktyczny sprawy oraz stan prawny istniejący w dniu wydania kwestionowanego aktu, a w takim przypadku kontrola sądowo – administracyjna ogranicza się i sprowadza jednocześnie do badania czy organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 października 2010 r., sygn. akt II GSK 900/09; dostępny na: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W tych też granicach należy ocenić zakres odpowiedzialności skarżącego oraz możliwości umorzenia postępowania w oparciu o przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Przepis art. 28 u.s.u.s. stanowi:

"1. Należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2 – 4.

2. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3 a.

3. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 punkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

3a. Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

4. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty.

5. W przypadku, o którym mowa w ust. 3 punkt 1, decyzję umarzającą należności z tytułu składek pozostawia się w aktach sprawy".

Na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 28 ust. 3b u.s.u.s. zostało wydane rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), które w przepisie § 3 tegoż rozporządzenia stanowi, że "zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku :

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

2. Za rodzinę, o której mowa w ust. 1 punkt 1, uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące z zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające z zobowiązanym w faktycznym związku.

3. Za działalność, o której mowa w ust. 1 punkt 2, uważa się pozarolniczą działalność w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych".

Organ – w ramach posiadanych kompetencji – zwrócił się do szeregu instytucji celem ustalenia sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżącej (tj. do: Powiatowego Urzędu Pracy w B., Urzędu Miasta C.i, Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w C., Urzędu Miejskiego w S., Naczelnika Urzędu Skarbowego w B., Ministerstwa Spraw Wewnętrznych – Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców, a ponadto uzyskał informacje z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej oraz z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS). Uzyskane informacje pozwoliły na ustalenie, że o ile sama skarżąca nie osiąga żadnych dochodów i nie posiada majątku pozwalającego na prowadzenie obecnie skutecznej egzekucji, to prowadzi ona wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem, córką i synem, którzy pracują i osiągają regularne dochody. Organ przy tym zaznaczył w zaskarżonej decyzji, że umorzenie należności może nastąpić jedynie w sytuacjach szczególnie drastycznych i wyjątkowych, spowodowanych działaniem czynników niezależnych od sposobu postępowania zobowiązanej. Tymczasem organ na postawie uzyskanych danych obliczył miesięczny dochód w czteroosobowej rodzinie skarżącej na około 8.500 zł miesięcznie. Wyliczenie to zostało wprawdzie zanegowane przez skarżącą, lecz sama nie wykazała i nie poparła stosownymi dowodami faktycznego dochodu rodziny. Pozwala to na aprobatę stanowiska ZUS, że skarżąca nie znajduje się w sytuacji trwałego zagrożenia egzystencji i nie zmienia tej oceny fakt, że małżonkowie zawarli umowę o rozdzielności majątkowej.

Skarżąca we wniosku o umorzenie należności wskazywała na poważny stan zdrowia uniemożliwiający podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Wezwana przez organ pismem z dnia 17 grudnia 2012 r. do udokumentowania faktów przytoczonych w złożonym wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, oprócz oświadczenia o stanie majątkowym i aktualnej sytuacji finansowej z dnia 29 stycznia 2013 r. i załączonych do niego dokumentów (w posiadaniu, których organ już był), złożyła także zaświadczenia lekarskie, z których wynika, że pozostaje pod opieką lekarza – specjalisty [...] oraz w leczeniu w Poradni [...]. Ponadto z zaświadczenia z dnia 28 stycznia 2013 r. wystawione przez NZOZ B w C. wynika, że cała rodzina skarżącej (łącznie ze skarżącą) pozostaje w leczeniu z powodu choroby przewlekłej każdego członka rodziny. Z zaświadczenia nie wynika na jakie choroby cierpi cała rodzina. Skarżąca nie przedłożyła dalszych zaświadczeń, z których wynikałoby jakie choroby uniemożliwiają jej podjęcie zatrudnienia lub, które powodują konieczność sprawowania nad nią opieki. Słusznie zatem podniósł organ, że skarżąca nie przedłożyła jakichkolwiek zaświadczeń, które potwierdzałyby, że ubiegała się o stwierdzenie jej niezdolności do pracy przez lekarza orzecznika ZUS, jak również nie orzeczono wobec niej stopnia niepełnosprawności przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności. Okoliczność ta ma o tyle istotne znaczenie, że skarżąca właśnie stanem zdrowia i niemożnością podjęcia zatrudnienia tłumaczyła fakt braku rejestracji w Urzędzie Pracy. Organ w toku postępowania podkreślał, że strona nie podjęła jakichkolwiek działań zmierzających do podjęcia zatrudnienia. Skarżąca nie wykazała także, że ponosi nadmierne koszty związane z leczeniem, w złożonym oświadczeniu podała, że cała rodzina przeznacza miesięcznie na leczenie kwotę 500 zł.

W świetle zebranego materiału dowodowego, uprawnione jest stanowisko organu wyrażone w zaskarżonej decyzji, że w momencie jej wydawania (pomimo złego stanu zdrowia wnioskodawczyni, braku majątku i zatrudnienia) nie zachodziły przesłanki do umorzenia składek, z uwagi na konieczność zachowania szczególnej ostrożności w dysponowaniu należnościami, ważąc z jednej strony interes budżetu państwa, a z drugiej interes zobowiązanej.

Słusznie również organ stwierdził brak przesłanek z art. 28 ust. 3a ustawy i przepisu powołanego wyżej rozporządzenia, skoro skarżąca nie wykazała, że ze względu na sytuację zdrowotną spłata w dłuższym okresie czasu należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia jej podstawowych potrzeb życiowych. Zasadnie organ uznał, że skarżąca nie poniosła strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić go możliwości dalszego prowadzenia działalności. Nie zaistniała także sytuacja wskazana w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, dopuszczającym umorzenie zaległości gdy przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Skarżąca takich okoliczności nie wykazała.

Zaznaczyć w tym miejscu należy, że Naczelny Sąd Administracyjny w swoich wyrokach wielokrotnie podkreślał, że ZUS jako dysponent środków publicznych, oceniając istnienie przesłanek umorzenia składek zobligowany jest do uwzględnienia interesu publicznego, a nie tylko interesu indywidualnego wnioskodawcy. W szczególności w wyroku z dnia 26 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 125/10 NSA przyjął, że "ustawodawca zezwalając na rezygnację z egzekwowania należności z tytułu składek na ubezpieczenie, wprowadza daleko idące ograniczenia. Nawet jeżeli występuje któraś z przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., ZUS nie ma obowiązku umorzenia należności, jest to wyłącznie prawem wierzyciela, który podejmuje decyzję w oparciu o reguły wynikające z art. 7 k.p.a. Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest wierzycielem dysponującym środkami publicznymi, zatem interes społeczny jest czynnikiem, który musi być brany pod uwagę, a nie tylko interes indywidualny".

Z kolei w wyroku z dnia 28 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 181/10 NSA stwierdził, że "w sprawach o umorzenie należności z tytułu zaległych składek ubezpieczeniowych na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s. interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, bowiem akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek godzi w prawa innych opłacających składki osób i narusza zasadę równego traktowania ubezpieczonych. Rozważenie zatem obu interesów tj. słusznego interesu strony postępowania i interesu publicznego, znaleźć powinno wyraz w uzasadnieniu decyzji, tak aby umożliwić kontrolę instancyjną, a następnie ewentualną kontrolę sądową rozstrzygnięcia opartego na uznaniu administracyjnym".

Organ podkreślił w decyzji, że nawet w przypadku wystąpienia przesłanki umorzenia należności, organ nie ma obowiązku udzielenia ulgi. W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie odmowa ta nie ma charakteru dowolnego. W decyzji bowiem organ podał przesłanki, które zdecydowały o odmowie uwzględnienia wniosku. Podkreślić należy, iż ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają – co do zasady – zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 u.s.u.s.). Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 10 maja 2011 roku, sygn. akt I SA/Bd 171/11 – Lex nr 795535).

Niezależnie od przedstawionej argumentacji, strona może w każdym czasie, a szczególnie w razie niekorzystniej zmiany swojej sytuacji materialnej czy osobistej, ponawiać wniosek o umorzenie zaległości. Nawiązując do argumentacji skargi wskazać trzeba, że instytucja umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne obwarowana została przez ustawodawcę szczególnymi wymogami, a ustawodawca przyznał Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych w tym zakresie szerokie kompetencje.

Odnosząc się natomiast do zarzutu skargi podpisania (wydania) decyzji ponownie przez tę samą osobę (tj. Dyrektora Oddziału ZUS w S.), która orzekała także w sprawach zakończonych wydaniem decyzji z dnia [...] (uchylonej wyrokiem z dnia 25 maja 2011 r.) oraz decyzji z dnia [...] (uchylonej wyrokiem z dnia 19 września 2012 r.) należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne odwołanie nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Natomiast stosownie do art. 138 § 1 k.p.a. organ odwoławczy wydaje decyzję, w której: 1) utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję, albo 2) uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części, albo 3) umarza postępowanie odwoławcze. W postępowaniu przed ZUS, na podstawie art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., wyłączeniu podlegałby jedynie pracownik, który uczestniczył w wydaniu pierwszej decyzji (w niniejszej sprawie z dnia 13 kwietnia 2010 r.). Jak słusznie zauważył Sąd w wyroku z dnia 19 września 2012 r. może to jedynie podważać zasady bezstronności oraz obiektywizmu. W ocenie Sądu w toku postępowania wymienione zasady nie zostały naruszone. Organ orzekający prawidłowo przeanalizował ustalony w sprawie stan faktyczny i nie przekroczył granic uznania administracyjnego odmawiając skarżącemu umorzenia zaległych składek. Ustalenia organu, jak również wywiedzione wnioski w sprawie odmowy udzielenia ulgi nie uchybiły przepisom prawa procesowego ani materialnego.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji orzekając o kosztach na podstawie art. 200 i art. 205 wymienionej ustawy.