Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 311/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2019-09-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 1 i ust. 3, art. 137 ust. 1 i ust. 2
journal: Dz.U. 2018 poz 121
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity
article: art. 4 pkt 1, pkt 6, pkt 8 i pkt 22, art. 38 ust. 1, art. 39 ust. 3
journal: Dz.U. 2018 poz 2068
law: Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych - tekst jedn.
article: art. 21 ust. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 2101
law: Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne - tekst jedn.
article: art. 3
journal: Dz.U. 2017 poz 1007
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece. (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1007).
article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 18 września 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Jolanta Rosińska Sędziowie Sędzia NSA Paweł Janicki (spr.) Sędzia WSA Magdalena Sieniuć Protokolant St. sekretarz sądowy Anna Łyżwa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 września 2019 roku sprawy ze skargi K. P. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu części działki - oddala skargę. ał


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] r., nr [...], Wojewoda [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.) – w skrócie: "k.p.a." – utrzymał w mocy decyzję Starosty [...], wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, z [...] r., nr [...], o odmowie zwrotu na rzecz K. O. i K. P. części działki nr 100/143, położonej w Ł., w obrębie [...]; uregulowanej w księdze wieczystej KW Nr [...].

Wojewoda przedstawił stan faktyczny sprawy, a następnie w oparciu o przepisy art. 136 i art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 121 ze zm.) – zwanej dalej: "u.g.n." – wyjaśnił zasady zwrotu wywłaszczonej nieruchomość.

Dalej organ II instancji wskazał, że decyzją Prezydium Rady Narodowej Urzędu Spraw Wewnętrznych nr [...] z [...] stycznia 1971 r. orzeczono wywłaszczenie na rzecz Państwa części nieruchomości położonej w Ł. przy ul. A 81 o pow. 659 m2 z całości 1243 m2, oznaczonej na planie geodezyjnym z dnia [...] września 1970 r. nr 2/680 jako działka nr 50/2, uregulowanej w księdze wieczystej KW Nr [...], stanowiącej własność J. i S. małż. P. we wspólności ustawowej.

Organ odwoławczy wskazał, że na mocy postanowienia Sądu Rejonowego dla Ł. w Ł. z [...] lutego 2012 r. sygn. akt [...], spadkobiercami po J. P. i S.P. są: K.P. i K. O., którym to osobom przysługuje roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości.

Dalej Wojewoda podkreślił, że w realiach sprawy nie było możliwe wywiedzenie wprost z treści decyzji wywłaszczeniowej celu publicznego, na jaki została przeznaczona sporna część przedmiotowej nieruchomości. W uzasadnieniu tej decyzji powołano się, niejako przy okazji ustaleń dotyczących odszkodowania, na cel określony jako poszerzenie ulicy B. Natomiast ustalenie celu publicznego, na jaki nieruchomość została wywłaszczona, ze wskazaniem konkretnie, co na danym gruncie miało się znajdować, jest ważnym elementem postępowania zwrotowego, gdyż pozwala na wyjaśnienie, czy zamierzony cel wywłaszczenia został zrealizowany, bądź też czy spełnione zostały przesłanki uzasadniające zwrot.

Następnie organ II instancji wskazał, że we wniosku z 13 listopada 1970 r. o wywłaszczenie ww. nieruchomości, skierowanym do Prezydium Rady Narodowej m. Ł. Urzędu Spraw Wewnętrznych, Dyrekcja Inwestycji Miejskich Ł. [...], powołując się na ostateczne uzgodnienie z 10 grudnia 1969 r. Prezydium Rady Narodowej m. Ł. Wydziału Budownictwa, Urbanistyki i Architektury nr [...], podała, że nieruchomość jest niezbędna pod poszerzenie ulicy B, której realizacja przewidziana jest w planie inwestycyjnym na rok 1971. W piśmie z 17 listopada 1970 r., nr [...], Prezydium Rady Narodowej m. Ł. Wydział Budownictwa, Urbanistyki i Architektury stwierdzono, że uzgodnienie zawarte w projekcie technicznym w brzmieniu "przebieg trasy projektowanej ulicy B odcinek A - Projektowana Nr 3 uzgodniono ostatecznie zgodnie z przedłożoną propozycją z zastrzeżeniem praw osób trzecich" jest równoznaczne z lokalizacja szczegółową.

Dalej organ odwoławczy wskazał, że wywłaszczona działka nr 50/2 o pow. 659 m2 odpowiada w aktualnej ewidencji gruntów działce nr 100/143 o pow. 654 m2, która zgodnie z zapisami ewidencji gruntów w całości stanowi użytek faktyczny - droga i jest to droga powiatowa nr [...] E - ul. A. Zdaniem Wojewody zgromadzony w dotychczasowym postępowaniu wyjaśniającym materiał dowodowy wskazuje, że działka nr 100/143 zajęta jest pod chodnik, oświetlenie drogowe i pas zieleni. Przez działkę przebiegają też sieci infrastruktury technicznej w postaci sieci telekomunikacyjnej, energetycznej, przyłącza wodociągowego i przyłącza kanalizacji sanitarnej.

Organ II instancji zaznaczył, że w piśmie z 25 września 2015 r. (data wpływu do organu I instancji) wnioskodawcy podali, że domagają się zwrotu wywłaszczonej nieruchomości w części 471 m2 zgodnie z pomiarem geodety uprawnionego E.P., a wcześniej, w piśmie z 14 maja 2012 r. K.P. doprecyzował, że przedmiotem wniosku jest część dawnej działki nr 50/2, obecnie oznaczonej jako działka nr 100/143, a konkretnie część działki przylegająca do posesji przy ul. A81, z wyłączeniem chodnika wzdłuż ul. B.

W związku z powyższym organ odwoławczy stwierdził, że przedmiotem roszczenia zwrotowego jest część działki nr 100/143 stanowiąca pas zieleni pomiędzy chodnikiem a posesją przy ul. A 81. W wyniku oględzin nieruchomości przeprowadzonych w ramach postępowania ustalono, że sporny teren stanowi pas zieleni, w części obejmuje utwardzony kostką wjazd na posesję i blaszany garaż nietrwale związany z gruntem.

Zdaniem Wojewody działka nr 50/2 została wykorzystana na cel wywłaszczenia, czyli pod budowę drogi - ulicy B. Na działce usytuowano chodnik, pas zieleni i infrastrukturę. Ustalenia powyższe nie ulegają kwestii i dowodzą bezspornie realizacji na wywłaszczonej działce nr 50/2 celu określonego jako budowa (poszerzenie) ulicy B, a to powoduje, że nie zaistniały przesłanki mogące uzasadnić orzeczenie o zwrocie terenu objętego roszczeniem. Konstrukcja materialnoprawnej przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jednoznacznie przesądza, że podstawą oceny zbędności jest wyłącznie okoliczność zrealizowania celu określonego w decyzji wywłaszczeniowej. Nie można mówić o zbędności nieruchomości i obowiązku jej zwrotu, jeśli nieruchomość została prawidłowo wywłaszczona, z przeznaczeniem na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu i cel ten został zrealizowany. Organ administracji publicznej ocenia zaistnienie przesłanek zwrotowych poprzez ustalenie realizacji celu określonego w dokumencie wywłaszczeniowym, będącym zasadniczym punktem odniesienia w analizie sprawy, zawierającym wytyczne w zakresie nazwania i rozumienia celu wywłaszczenia i w konsekwencji jego wykonania. Ściśle określony cel publiczny, który był przesłanką przy wywłaszczeniu, pełni tę samą rolę przy zwrocie. Skoro działka została wykorzystana pod poszerzenie ulicy B, to znaczy, że zrealizowany został cel, na który dokonano wywłaszczenia, nie sposób zatem dojść do konkluzji, że nieruchomość stała się zbędna w rozumieniu art. 136 u.g.n., gdyż o zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia można mówić tylko wtedy, jeżeli cel wywłaszczenia nie został zrealizowany.

Organ II instancji wyjaśnił, że ulica B stanowi drogę publiczną o kategorii powiatowej nr 1194 E w rozumieniu art. 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2068 ze zm.) – zwanej dalej: "u.d.p.". Ulica B została zaliczona do kategorii dróg publicznych na mocy rozporządzenia Ministra Komunikacji z dnia 11 września 1986 r. w sprawie zaliczenia dróg do kategorii dróg wojewódzkich w województwach: bydgoskim, elbląskim, gdańskim, gorzowskim, legnickim, krakowskim, łódzkim, skierniewickim, toruńskim, wałbrzyskim, włocławskim i wrocławskim (Dz. U. z 1986 r. Nr 35, poz. 179). Stosownie do przepisu art. 103 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (t.j. Dz. U. z 1998 r., Nr 133, poz. 872, ze zm.) Rada Ministrów określi, w drodze rozporządzenia, do dnia 31 października 1998 r., wykaz dróg krajowych i wojewódzkich. Z dniem 1 stycznia 1999 r. dotychczasowe drogi krajowe i wojewódzkie, nie wymienione w ust. l, stają się drogami powiatowymi (ust. 3).

Następnie organ odwoławczy przytoczył treść przepisów art. 4 pkt 1, pkt 2, pkt 3 i pkt 22 u.d.p. oraz art. 15 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1945 ze zm.) i wyjaśnił, że dla spornego terenu nie uchwalono planu zagospodarowania przestrzennego, a obowiązuje studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Ł. zatwierdzone uchwałą Nr [...] Rady Miejskiej w Ł. z dnia [...] października 2010 r., zgodnie z którym teren działki nr 100/143 oznaczony jest jako tereny dróg i ulic publicznych. Niemożliwym jest jednak ustalenie przebiegu linii rozgraniczających teren drogowy w oparciu o zapisy studium, bowiem zgodnie z art. 10 ust. 2 pkt 1 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, w studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy określa się nie przeznaczenie terenów, bo to jest przedmiotem planu miejscowego, lecz kierunki zmian w strukturze przestrzennej gminy oraz w przeznaczeniu terenów.

Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych Wojewoda wskazał, że z art. 4 pkt 1 u.d.p. nie wynika, żeby granice pasa drogowego można było ustalać wyłącznie na podstawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Równie dobrze może do tego służyć inny urzędowy dokument geodezyjny. W przedmiotowej sprawie dokumentami potwierdzającymi przynależność działki do pasa drogowego będą zatem dokumenty geodezyjne wytworzone zgodnie z ustawą z dnia 17 maja 1989 r. prawo geodezyjne i kartograficzne (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 2101 ze zm.) określające geodezyjne granice działki nr 100/143 stanowiącej drogę publiczną. Ewidencja gruntów i budynków obejmuje wszak informacje dotyczące gruntów w zakresie położenia, granic, powierzchni, czy rodzajów użytków gruntowych (art. 20 ust. 1 pkt 1) i stanowi urzędowe źródło informacji. Zgodnie z zapisami ewidencji gruntów działka nr 100/143 stanowi w całości działkę drogową (rodzaj użytku dr). Informacje dotyczące funkcji (użytkowego przeznaczenia) gruntu mają dla organu charakter wiążący, ewidencja gruntów i budynków winna bowiem odzwierciedlać istniejący stan na gruncie. Zapisy zawarte w ewidencji gruntów i budynków łącznie z rzeczywistym zagospodarowaniem i wykorzystaniem spornej działki są wystarczające dla potrzeb ustalenia stanu faktycznego w kontekście przepisów art. 4 pkt 1 w związku z punktem 22 u.d.p., mówiących, że pas drogowy obejmuje nie tylko drogę ale też obiekty budowlane i urządzenia techniczne związane z obsługą drogową oraz zieleń przydrożną, czyli roślinność umieszczoną w pasie drogowym, mającą na celu w szczególności ochronę użytkowników drogi przed oślepianiem przez pojazdy nadjeżdżające z kierunku przeciwnego, ochronę drogi przed zawiewaniem i zaśnieżaniem, ochronę przyległego terenu przed nadmiernym hałasem, zanieczyszczeniem powietrza, wody i gleby. W niniejszym przypadku linią graniczną, o której mowa w art. 4 pkt 1 u.d.p., będzie granica ewidencyjna działki nr 100/143 o określonym rodzaju użytku - dr, której wykorzystywanie (chodnik, pas zieleni, oświetlenie drogi, zlokalizowane w pasie drogi) w całości podpada pod cele określone w ustawie o drogach, przy czym nie niweczy tego celu usytuowanie na terenie zieleni garażu, ani wjazd na posesję.

Organ II instancji stwierdził, że skoro w ustawie o drogach publicznych nie zdefiniowano pojęcia linii rozgraniczających drogi, to należy się odwołać się do zapisów rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1034, ze zm.). Wprawdzie rozporządzenie to nie stanowi aktu wykonawczego do ustawy o drogach publicznych, ale dotyczy problematyki określania linii granicznych gruntów. Zgodnie z § 9 ust. 1 ww. rozporządzenia działkę ewidencyjną stanowi ciągły obszar gruntu, położony w granicach obrębu, jednorodny pod względem prawnym, wydzielony z otoczenia za pomocą linii granicznych. W załączniku nr 6 do rozporządzenia określone zostały cechy gruntów i inne przesłanki, które decydują o zaliczaniu gruntów do poszczególnych użytków gruntowych. Zgodnie z punktem 18 załącznika, do użytku gruntowego o nazwie "drogi" zalicza się grunty, które są pasami drogowymi dróg publicznych oraz dróg wewnętrznych w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych. Powyższe stanowi potwierdzenie, że działka nr 100/143 ewidencyjnie sklasyfikowana w całości jako działka drogowa w całości też będzie przynależeć do pasa drogowego.

Organ odwoławczy stwierdził, że działka nr 100/143 w całości, stanowiąc część drogi wojewódzkiej, stała się z mocy prawa własnością jednostki samorządu terytorialnego jako mienie niezbędne do wykonywania zadań własnych gminy w zakresie utrzymania i ochrony dróg publicznych przejętych na mocy art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 24 listopada 1995 r. o zmianie zakresu działania niektórych miast oraz o miejskich strefach usług publicznych (t.j. Dz. U. z 1997 r., Nr 36, poz. 224), co wynika z decyzji Wojewody [...] nr [...] z [...] r.

Nadto Wojewoda wskazał, że podmiot będący aktualnym właścicielem spornego gruntu, t.j. Gmina Miasto Ł., wykonywał na działce nr 100/143 wchodzącej w skład pasa drogowego prace o charakterze sanitarno-porządkowym. Roboty realizował Wydział Gospodarki Komunalnej Urzędu Miasta L., obejmowały one obszar ulicy B na odcinku od ul. C do ul. A i dotyczyły trawników po obu stronach jezdni.

Organ II instancji wyjaśnił następnie, że zaprezentowana analiza potwierdza, że teren działki nr 100/143 jako droga publiczna w rozumieniu przepisów ustawy o drogach publicznych nie może podlegać zwrotowi. Zaliczenie drogi do kategorii dróg publicznych stanowi bowiem negatywną przesłankę uniemożliwiającą orzeczenie o zwrocie na rzecz spadkobiercy byłych współwłaścicieli. Drogi publiczne traktowane są jako rzeczy o ograniczonym obrocie prawnym, możliwym wyłącznie pomiędzy podmiotami publicznoprawnymi i nie mogą być obciążane prawami rzeczowymi na rzecz osób fizycznych, a zatem bezspornie niedopuszczalne jest orzeczenie o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości, która w czasie orzekania o zwrocie jest częścią drogi publicznej w rozumieniu przepisów ustawy o drogach publicznych, nawet jeżeli okazałaby się zbędna na cel wywłaszczenia. Stanowisko takie podyktowane jest faktem, iż zadośćuczynienie roszczeniu o zwrot nieruchomości obecnie zajętej pod drogę publiczną prowadziłoby do skutku sprzecznego z prawem, polegającego na nabyciu przez osobę fizyczną części drogi publicznej. Właścicielem drogi publicznej może pozostawać bowiem wyłącznie podmiot publicznoprawny, a ewentualny obrót nieruchomościami stanowiącymi drogi publiczne może nastąpić wyłącznie pomiędzy podmiotami publicznoprawnymi. Ponadto, do ustaw szczególnych, o których mowa w przepisie art. 2 u.g.n., zalicza się również ustawę z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych.

Na ostateczną decyzję Wojewody [...] skargę do sądu administracyjnego złożyli K. O. i K.P. zarzucając naruszenie przepisów postępowania, określonych w art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., co miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy i skutkowało naruszeniem art. 137 ust. 2 u.g.n.

Skarżący nie zgodzili się ze stwierdzeniem Wojewody [...], że dawna działka nr 50/2, obecnie działka nr 100/143, została wykorzystana na cel wywłaszczenia czyli pod budowę drogi - ulicy B. Stwierdzenie to odnosi się bowiem do całości działki. Natomiast w ocenie skarżący ze zgromadzonych w sprawie dokumentów wynika, że nie wykonano żadnych prac poszerzających ulicę A, a ponadto infrastruktura znajdująca się na działce nie jest związana z funkcjonowaniem drogi.

Skarżący odwołali się również do przepisów art. 18 nieobowiązującej już ustawy z dnia 29 marca 1962 r. o drogach publicznych podnosząc, że objęta wnioskiem o zwrot część działki 50/2 nie była traktowana jako pas drogowy. Ponadto sporna część ww. działki nie była wówczas ani nigdy później przedmiotem jakichkolwiek prac budowlanych i nadal stoją na niej drzewa owocowe zasadzone na przełomie lat 50-tych i 60-tych ubiegłego wieku oraz trawa rosnąca tam od czasu, gdy całość działki 50/2 stanowił sad owocowy.

W ocenie skarżących w zaskarżonej decyzji doszło do nadinterpretacji art. 4 pkt 22 u.d.p., w odniesieniu do działki 50/2 (100/143). W decyzji Wojewoda [...] powołuje się bowiem na wymieniony przepis definiujący zieleń przydrożną stwierdzając, że całość zieleni na spornej działce jest zielenią przydrożną. Powyższe stwierdzenie jest sprzeczne z zasadami logiki i konstrukcją wymienionego przepisu. O ile bowiem bezspornym jest, że zielenią przydrożną można nazwać trawnik pomiędzy jezdnią, a chodnikiem to absurdalnym jest twierdzenie, że zielenią przydrożną są drzewa owocowe porastające pozostałą część działki. Z przepisu wynika bowiem wprost, że zieleń przydrożną stanowi roślinność umieszczona w pasie drogowym. Logika wskazywałaby aby status zieleni przydrożnej nadawać roślinności umieszczonej w pasie drogowym czyli po powstaniu drogi i pasa drogowego, a nie znajdującej się tam przed inwestycją.

Skarżący podnieśli także, że prace porządkowe na działce nr 100/143 dotyczące utrzymania trawników i polegające na odśnieżaniu chodnika, byli poprzedni właściciele nieruchomości, a po ich śmierci skarżący.

Skarżący podnieśli również, że działka 100/143 została w sposób nieuprawniony uznana w całości za drogę. Powyższy zapis w ewidencji gruntów, zdaniem skarżących, stoi w sprzeczności ze stanem faktycznym. W aktach sprawy znajdują się dokumenty, pisma oraz zdjęcia jednoznacznie wskazujące, że na działce 50/2 (100/143) nie przebiega droga lecz na jej części znajduje się trawnik, chodnik, a na pozostałej części (spornej) pozostałość sadu, wjazd do posesji i blaszany barak postawiony jeszcze przed wywłaszczeniem, co potwierdziły również zeznania świadka. Zapis w ewidencji gruntu stwierdzający, że działka 100/143 to droga powiatowa stanowi więc rażące nadużycie i jest niejako urzędowym potwierdzeniem wykonania poszerzenia ulicy B zgodnie z celem wywłaszczenia i koncepcjami jej przebudowy, co jednak jak wynika ze zgromadzonej dokumentacji oraz stanu faktycznego nie nastąpiło.

Mając powyższe na uwadze skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, jak również o orzeczenie o zwrocie części wywłaszczonej nieruchomości, na której nie zrealizowano celu wywłaszczenia zgodnie z art. 137 ust. 2 u.g.n.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w związku z tym wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 136 ust. 1 u.g.n. nieruchomość wywłaszczona nie może być użyta na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, z uwzględnieniem art. 137, chyba że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca nie złożą wniosku o zwrot tej nieruchomości. Poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ. Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140 (art. 136 ust. 3 u.g.n.).

Z kolei art. 137 ust. 1 u.g.n. stanowi, że nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:

1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo

2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część (art. 137 ust. 2 u.g.n.).

Podkreślenia jednak wymaga, że zwrot nieruchomości, na podstawie ww. przepisów nie jest uzależniony wyłącznie od ziszczenia się przesłanek pozytywnych. Mogą się bowiem pojawić przesłanki negatywne zwrotu nieruchomości, czyli przeszkody o materialnoprawnych charakterze.

W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd, że niedopuszczalny jest zwrot nieruchomości wywłaszczonej, która w czasie orzekania o zwrocie jest częścią drogi publicznej w rozumieniu przepisów ustawy o drogach publicznych. Innymi słowy zrealizowanie na nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot inwestycji celu publicznego - wybudowanej drogi publicznej, stanowi przeszkodę nie tylko realizacji roszczenia o zwrot, o którym mowa w art. 136 ust. 3 u.g.n., lecz również czyni bezprzedmiotowym badanie, czy nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

W przedmiotowej sprawie wywłaszczona część nieruchomości skarżących (dawna dz. nr 50/2, obecnie dz. nr 100/143) została przeznaczona pod poszerzenie drogi publicznej – ulicy B i aktualnie przynależy do pasa drogowego tej ulicy.

Jak wynika z akt sprawy sporna działka nr 100/143 stanowi jedną nieruchomość. W Dziale I-O księgi wieczystej ww. nieruchomości nr [...] – oznaczenie nieruchomości, Rubryka 1.4 – Oznaczenie, Podrubryka 1.4.1 – Działka ewidencyjna, wpisano, że znajduje się "pod ulicą B", a jako sposób korzystania zapisano "DR - DROGI". W Rubryce 1.5 – Obszar wpisano pow. 0,0654 ha. Z kolei w Dziale II – Własność jako aktualnego właściciela wpisano Gminę Ł., na podstawie decyzji Wojewody [...] stwierdzającej nabycie z mocy prawa mienia komunalnego z [...] kwietnia 2009 r., nr [...].

Dane ujawnione w księdze wieczystej pokrywają się z danymi wskazanymi w rejestrze gruntów. Stosownie bowiem do art. 21 ust. 1 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne podstawę oznaczania nieruchomości w księgach wieczystych stanowią dane zawarte w ewidencji gruntów i budynków.

Z wymienionej wyżej decyzji Wojewody [...] wynika z kolei, że o statusie całej działki nr 100/143, o pow. 654 m2, jako działki drogowej, zdecydował spis inwentaryzacyjny, który był wyłożony do publicznego wglądu. Osoby zainteresowane mogły składać zastrzeżenia do Komisji Inwentaryzacyjnej Rady Miejskiej, jednak w okresie wyłożenia spisu inwentaryzacyjnego zastrzeżeń nie zgłoszono. Skoro zatem w toku postępowania komunalizacyjnego nie zakwestionowano przeznaczenia spornej działki jako wyłącznie działki drogowej (przynajmniej w części), to z chwilą uostatecznienia się decyzji w tym przedmiocie, Gmina Ł. nabyła własność tej nieruchomości jako mienie niezbędne do wykonywania zadań własnych gminy w zakresie utrzymania i ochrony dróg publicznych. Tym samym podniesione w skardze zastrzeżenia skarżących co do nieuprawnionego nadania całej działce nr 100/143 statusu działki drogowej nie mogą odnieść zamierzonego skutku w postępowaniu w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Mając zatem na uwadze art. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1916 ze zm.), zgodnie z którym domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym, stwierdzić jednoznacznie trzeba, że część dawnej działki nr 50/2, stanowi obecnie działką drogową o nr 100/143, co prawnie wyklucza jej zwrot na podstawie art. 136 ust. 3 u.g.n.

Niezależnie od powyższego wskazać należy, że objęta żądaniem zwrotu część nieruchomość stanowi pas zieleni pomiędzy chodnikiem a posesją przy ul. A 81. Na tej części nieruchomości znajduje się również utwardzony kostką wjazd na posesję i blaszany garaż nietrwale związany z gruntem. Przez działkę przebiegają też sieci infrastruktury technicznej w postaci sieci telekomunikacyjnej, energetycznej, przyłącza wodociągowego i przyłącza kanalizacji sanitarnej.

Odnosząc się zatem do podniesionych w skardze zarzutów wskazać w pierwszej kolejności należy, że zgodnie z art. 4 pkt 1 u.d.p. pas drogowy to wydzielony liniami granicznymi grunt wraz z przestrzenią nad i pod jego powierzchnią, w którym są zlokalizowane droga oraz obiekty budowlane i urządzenia techniczne związane z prowadzeniem, zabezpieczeniem i obsługą ruchu, a także urządzenia związane z potrzebami zarządzania drogą. Elementem pasa drogowego będzie za równo chodnik (część drogi przeznaczona do ruchu pieszych), jak i zjazd będący połączeniem drogi publicznej z nieruchomością położoną przy drodze, stanowiącym bezpośrednie miejsce dostępu do drogi publicznej w rozumieniu przepisów o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, ale także zieleń przydrożna, czyli roślinność umieszczona w pasie drogowym, mającą na celu w szczególności ochronę użytkowników drogi przed oślepianiem przez pojazdy nadjeżdżające z kierunku przeciwnego, ochronę drogi przed zawiewaniem i zaśnieżaniem, ochronę przyległego terenu przed nadmiernym hałasem, zanieczyszczeniem powietrza, wody i gleby (art. 4 pkt 6, pkt 8 i pkt 22 u.d.p.).

Z powyższych przepisów ustawy o drogach publicznych nie wynika, aby za zieleń przydrożną uznawać tylko tę roślinność, która zlokalizowana jest bezpośrednio przy krawędzi ulicy. Nie ma również znaczenia, że może być to roślinność istniejąca na spornej części działki od czasu jej wywłaszczenia. Zielenią przydrożną będzie zatem każda roślinność zlokalizowana w obszarze pasa drogowego.

Nie jest także istotne, że na części działki objętej żądaniem zwrotu zlokalizowana jest infrastruktura niezwiązana z funkcjonowaniem drogi, bowiem przepisy ustawy o drogach publicznych dopuszczają lokalizowanie w pasie drogowym urządzeń infrastruktury technicznej niezwiązanych z potrzebami zarządzania drogami lub potrzebami ruchu drogowego, co jednak nie pozbawia tej części gruntu przynależności do pasa drogowego (np. art. 38 ust. 1, czy art. 39 ust. 3 u.d.p.). Uwagę tę należy również odnieść do istniejącego na spornej części działki nr 100/143 blaszanego garażu.

Jak stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 2 września 2016 r., sygn. akt I OSK 2820/14: "Zajęcie nieruchomości pod drogę publiczną oznacza urządzenie na niej drogi zaliczanej do odpowiedniej kategorii dróg publicznych, przy czym przez określenie to należy rozumieć zajęty pas gruntu w ramach linii rozgraniczających drogę obejmujący zarówno jezdnie, jak i chodniki, ścieżki rowerowe, miejsca postojowe i parkingi, latarnie, zieleń przydrożną, sieci: wodociągowe, ciepłownicze, kanalizacji deszczowej i ściekowej, usytuowane na nim obiekty budowlane i urządzenia techniczne związane z prowadzeniem, zabezpieczeniem i obsługą ruchu. Innymi słowy, pojęcie to wyczerpuje usytuowanie na nieruchomości pasa drogowego lub jego części." – orzeczenie dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl.

W związku z tym należy przyjąć, że działka nr 100/143 – i zlokalizowane na niej urządzenia techniczne i roślinność – w całości mieści się w liniach rozgraniczających pas drogowy ulicy B, która jest drogą publiczną i w związku z tym nie podlega zwrotowi.

Na uznanie nie zasługują zatem argumenty skarżących, że na spornej części działki nie przeprowadzono żadnych robót budowlanych, polegających na przebudowie (poszerzeniu) ulicy B, bowiem wobec faktu, że zwrot działki nr 100/143 jest wykluczony, brak było podstaw do przeprowadzenia postępowania zmierzającego do ustalenia, czy w świetle art. 137 u.g.n. cel wywłaszczenia został zrealizowany.

Biorąc pod uwagę powyższe stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, dlatego na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) orzeczono o oddaleniu skargi jako bezzasadnej.

dc