Postanowienie WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 3213/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-03-25 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6113 Podatek dochodowy od osób prawnych
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych
Powołane przepisy: article: art. 259 par. 2,
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Sobocha, , po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku R. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R.M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] września 2012 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności prezesa zarządu za zaległości podatkowe spółki odmówić R. M. prawa pomocy we wnioskowanym zakresie


UZASADNIENIE

Skarżący – R.M. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, argumentując, że w wyniku [...] zmuszony był zakończyć działalność gospodarczą, która stanowiła jedyne jego źródło dochodów. Działalność tą wyrejestrował w 2011 r. z uwagi na brak środków finansowych. Od kwietnia 2010 r. Skarżący bezskutecznie poszukuje pracy. W tym celu uruchomił nawet wcześniej prowadzoną działalność. Skarżący objęty jest aktualnie [...] co ogranicza jego zdolności do podjęcia pracy. Od 2009 r. Skarżący poniósł bardzo duże wydatki zadłużając się u rodziny i znajomych. Skarżący ma troje dzieci, przy czym jego trudna sytuacja uniemożliwia mu łożenie na ich utrzymanie. Obecnie mieszka z matką w mieszkaniu użyczonym przez siostrę. Źródłem jej utrzymania jest emerytura w kwocie 1.324,93 zł, z której spłaca 3 kredyty oraz wydaje ok. 350 zł na lekarstwa. Skarżący przedstawił odcinek przekazu pocztowego i zeznanie podatkowe. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżący wyjaśnił, że w 2012 r. nie prowadził działalności gospodarczej, gdyż wyrejestrował ją w 2011 r. Wydatki związane z utrzymaniem mieszkania ponosi jego matka. Skarżący przebywa w nim jedynie czasowo. Skarżący nie prowadzi z matką wspólnego gospodarstwa domowego. Posiada obywatelstwo austriackie i tam jest zameldowany. Z uwagi na prowadzone postępowania zmuszony jest przebywać w Polsce. Nocuje tu u matki, jak również u znajomych i rodziny. Raty spłacanych przez matkę kredytów wynoszą 275,28 zł, 282,44 zł i 71,77 zł. Matka nie zgodziła się na udostępnienie dokumentów potwierdzających ten fakt, gdyż nie prowadzi ze Skarżącym wspólnego gospodarstwa domowego. Skarżący nie zna aktualnej kwoty zadłużenia jakie posiada u rodziny i znajomych. Wie jedynie, że opłacili oni koszty obrony, a o konkretnych kwotach zostanie powiadomiony jak jego sytuacja procesowa zostanie wyjaśniona, a sytuacja finansowa ulegnie poprawie. Skarżący posiada zobowiązanie na kwotę 265.676,71 zł. Z uwagi na brak środków finansowych nie jest możliwa spłata tego zobowiązania. Z tego samego powodu Skarżący nie jest w stanie określić czy spłata tych zobowiązań będzie możliwa w przyszłości. Do 2009 r. Skarżący wywiązywał się z ciążącego na nim obowiązku alimentacji swoich dzieci, ale od czasu aresztowania obowiązku tego nie jest w stanie wykonać. Skarżący nie posiada rachunku bankowego, zaś jego matka nie zgodziła się na udostępnienie wyciągów, gdyż nie prowadzi ze Skarżącym wspólnego gospodarstwa domowego. Na mocy postanowienia Sądu Okręgowego w W. zwrócono Skarżącemu [...] , który w dalszym ciągu jest przedmiotem zabezpieczenia i nie może być zbyty. Skarżący nie jest natomiast w stanie pokryć kosztów związanych z utrzymaniem tego [...] . Na koniec Skarżący wskazał, że trudności w znalezieniu pracy wynikają także z ograniczonej zdolności widzenia oraz zakazu dźwigania ciężkich przedmiotów. Przedstawił nakaz zapłaty i związane z nim dowody, decyzję o wykreśleniu wpisu z ewidencji działalności gospodarczej, postanowienie w sprawie zwrotu samolotu, dokument potwierdzający przebytą operację.

Postanowieniem z 18 stycznia 2013 r. referendarz sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Sprzeciw od powyższego postanowienia w ustawowym terminie złożył Skarżący, który w jego uzasadnieniu wskazał ponownie, że od 2010 r. tj. po opuszczeniu [...]ze względu na nałożony [...]oraz toczące się postępowania zmuszony jest przebywać w Polsce, gdzie pomieszkuje u rodzinny i znajomych pomimo, że jego stałym miejscem zamieszkania jest od 1979 r. Austria. Wyjaśnił także, że nie ma konkretnego źródła utrzymania. Bieżące, niezbędne wydatki finansuje dzięki życzliwości rodzinny i znajomych, podobnie jest z mieszkaniem. Odnosząc się do kwestii prowadzeni przez Skarżącego wspólnego gospodarstwa domowego z matką, należy wskazać, iż we wniosku o przyznanie prawa pomocy Skarżący sam wskazał matkę jako osobę z która prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, omyłkowo mając na myśli, że przebywa wraz matką w mieszkaniu należącym do jego siostry, w którym zameldowana jest od 1957 r. na pobyt stały jego mama i ten adres ze względu na [...]i prowadzone postępowania podaje jako adres tymczasowego pobytu i adres do doręczeń. Skarżący podkreślił także, że matka pomaga mu finansowo na miarę swych skromnych możliwości, tak jak inni członkowie rodzinny. Nie prowadzi jednakże wspólnego gospodarstwa domowego z matką. Matka nie zgadza się na ujawnienie swoich wyciągów bankowych oraz dokumentów potwierdzających spłatę kredytów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012, poz. 270 z późn. zm.), - dalej "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko, któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje więc usunięcie z obrotu prawnego wcześniejszego orzeczenia, co niemożliwym czyni wypowiedzenie się Sądu w zakresie jego treści.

Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a, stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych (art. 245 § 3 p.p.s.a.) i następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym, o który wnioskujące ubiegają się, obejmuje zwolnienie od opłat sądowych, czyli wpisu i opłaty kancelaryjnej oraz zwrot wydatków i ustanowienie pełnomocnika z urzędu (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, jeśli strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt p.p.s.a.). Jeżeli skarżący zamierza skorzystać z instytucji prawa pomocy powinien uprawdopodobnić okoliczności, od zaistnienia których zależy możliwość skorzystania przez Sąd z tej instytucji, natomiast Sąd jest zobowiązany do analizy przedstawionych materiałów, także z uwzględnieniem zasad logicznego myślenia, a przede wszystkim - doświadczenia życiowego.

Przyznanie prawa pomocy należy traktować jako odstępstwo od ogólnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez tego, kto wnosi do sądu pismo, podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Celem instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji stronie, która ze względu na stan finansowy, majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie.

Podkreślić należy, iż dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie wnioskodawcy o zasadności jego otrzymania. Prawo pomocy może być przyznane, jeżeli zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.

Prawo pomocy jest przyznawane osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami.

W świetle utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego, ukształtowanego na podstawie analogicznych unormowań art. 113 kodeksu postępowania cywilnego, sformułowanie "osoba fizyczna (...) nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny oznacza, iż ubiegający się o zwolnienie powinien wykazać, że nie jest w stanie poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny ( zob. postanowienie SN z dnia 24 września 1984r., sygn. akt II CZ 104/84). Takie postrzeganie instytucji prawa pomocy utrwalone jest również w orzeczeniach sądów administracyjnych. Strona będąca osobą fizyczną powinna bowiem partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (por. np. post. NSA z dnia 22 grudnia 2002 r., OZ 862/04, niepubl.). Sąd w przytoczonym postanowieniu dodał, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa.

Biorąc pod uwagę okoliczności przedstawione w złożonym wniosku, fakt niewyjaśnienia wszystkich wątpliwości - dotyczących między innymi źródeł utrzymania Skarżącego oraz wysokość wpisu sądowego od skargi należnego w niniejszej sprawie (pięćset złotych), należy stwierdzić, iż brak jest podstaw dla pozytywnego załatwienia wniosku strony. W sprawie wzięto również pod uwagę, że Skarżący jest zobowiązany do uiszczenia wpisu sądowego od innej skargi zawisłych przed tutejszym sądem.

Jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05) stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04).

Analizując złożone oświadczenia Sąd doszedł do przekonania, iż Skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W pierwszej kolejności należy zauważyć, iż Skarżący mimo wezwania referendarza sądowego nie nadesłał wszystkich dokumentów, które uwiarygodniłyby złożone przez niego wyjaśnienia dotyczące stanu majątkowego (nie nadesłał np. wyciągów z rachunków bankowych matki, dokumentów i oświadczeń potwierdzających jakiekolwiek wydatki i dochody). To bowiem matkę Skarżący wymienił w formularzu PPF jako osobę, z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Oświadczenie to rzutowało następnie na treść wezwania do nadesłania dodatkowych informacji. Skoro bowiem sam Skarżący oświadczył, że pozostaje z matką we wspólnym gospodarstwie domowym to konieczne było ustalenie jej sytuacji finansowej.

Zauważyć trzeba, że z przedstawionych przez Skarżącego informacji trudno dociec podstawowej kwestii jaką jest źródło jego utrzymania. Skarżący wskazuje jedynie, że znajduje się w wyjątkowo trudnej sytuacji finansowej i nie posiada środków finansowych. Nie jest natomiast jasne w jaki sposób Skarżący finansuje takie wydatki jak zakup żywności, ubrań czy leków. O wydatkach Skarżącego wiadomo jedynie tyle że są "bardzo duże" i że w celu ich pokrycia zadłużył się u rodziny i znajomych, co brzmi dość gołosłownie. Nieprawdopodobnie brzmią też jego stwierdzenia, że nocuje i przebywa u znajomych i rodziny. O ile można sobie wyobrazić, iż taki stan ma charakter tymczasowy, o tyle trudno uwierzyć, że – jak w przypadku Skarżącego – trwa już kilka lat.

Na obecnym etapie postępowania jedynym obciążającym Skarżącego kosztem sądowym jest wpis od skargi w wysokości 500 zł. W ocenie Sądu Skarżący nie wykazał jednoznacznie, że kwota ta jest obciążeniem finansowym ponad jego możliwości. Wydatek w tej wysokości nie spowoduje uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i jego rodziny.

Warto przypomnieć, jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 27 maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08, że rozpatrywanie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie polega na swobodnym uznaniu, lecz podlega określonym regułom, których należy przestrzegać. W tym zakresie pozytywne rozpatrzenie wniosku może nastąpić tylko wówczas, gdy bez wątpliwości wykazane zostanie, iż sytuacja majątkowa w jakiej znajduje się wnioskodawca nie pozwala mu na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy z tego przede wszystkim względu, iż wiąże się z przeniesieniem ciężaru ponoszenia wydatków w indywidualnej sprawie sądowej jednego obywatela na współobywateli, bowiem to z ich środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia. W konsekwencji – w razie nie wykazania omawianego uprawnienia – próbę przeniesienia ciężaru dotyczącego wnioskującej strony na Skarb Państwa należy oceniać negatywnie.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 243 § 1 p.p.s.a. oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 245 § 3 oraz art. 260 p.p.s.a., Sąd postanowił jak w sentencji.