Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 803/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2020-11-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1b
journal: Dz.U. 2018 poz 2220
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Jolanta Sudoł, Sędzia WSA Alina Dominiak, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 26 listopada 2020 r. sprawy ze skargi S. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 26 czerwca 2020 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta R. z dnia 30 stycznia 2020 r., nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz skarżącego S. W. kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 30 stycznia 2020 r. [...] Burmistrz Miasta R. - po ponownym rozpoznaniu wniosku S. W. (dalej zwanego również "wnioskodawcą", "stroną", "skarżącym") - odmówił stronie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką - K. W.

W uzasadnieniu wskazano, że w dniu 5 czerwca 2019 r. do organu wpłynął wniosek strony o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad niepełnosprawną matką, legitymującą się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności, wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w W. z dnia 7 listopada 2011 r. [...] z którego wynika, że K. W. (ur. [...] 1940 r.) została zaliczona do na stałe do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności począwszy od dnia 28 września 2011 r., ze wskazaniem, że nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje.

W decyzji podniesiono, że w związku z wytycznymi udzielonymi przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. przed ponownym rozpoznaniem sprawy ustalono, iż wnioskodawca niewątpliwie sprawuje stałą, całodobową opiekę nad matką, co potwierdził przeprowadzony w sprawie wywiad środowiskowy z dnia 3 stycznia 2020 r. Odnosząc się zaś do wskazanej przez wnioskodawcę okoliczności, że w celu sprawowania opieki nad matką zrezygnował z pełnienia funkcji w zarządzie A. Sp. z o.o. z siedzibą w W. (odwołanie z Zarządu Spółki i z pełnienia funkcji Prezesa Zarządu nastąpiło w dniu 2 kwietnia 2019 r.) organ wskazał, że w dniu 26 czerwca 2019 r. pozyskał informacje z Krajowego Rejestru Sądowego, iż "S. W. pozostaje wspólnikiem A. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (KRS:[...]) posiadając 1.2600 udziałów o łącznej wartości 63.000 zł oraz nadal figuruje, jako Prezes Zarządu, który na dzień 30 stycznia 2020 r. widnieje jako wspólnik".

W ocenie organu pomimo jednak tego, że wnioskodawca sprawuje opiekę nad matką, odmowa przyznania świadczenia była konieczna z uwagi na treść art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 2220 ze zm. - powoływanej dalej w skrócie jako: "u.ś.r."), zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

W sprawie ustalono, że matka wnioskodawcy na podstawie orzeczenia wydanego przez Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w W. z dnia 7 listopada 2011 r. została zaliczona na stałe do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności począwszy od dnia 28 września 2011 r., przy czym w ramach wskazanego orzeczenia nie ustalono jednak kiedy powstała niepełnosprawność, a tym samym organ wskazał, że nie można stwierdzić, czy niepełnosprawność K. W. powstała w okresach wskazanych w art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Organ wskazał końcowo, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) orzekł o częściowej niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim uzależnia on przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od wieku powstania niepełnosprawności. W ocenie organu wydanie i ogłoszenie powołanego wyroku nie spowodowało jednak automatycznej zmiany zapisów wskazanej ustawy i nie wykreowało prawa do żądania świadczenia pielęgnacyjnego przez wszystkich opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Skoro zaś wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie spowodował uchylenia przepisu art. 17 jest. 1b u.ś.r., to organ miał obowiązek go zastosować respektując zasadę legalizmu wyrażoną w art. 6 Kodeksu postępowania administracyjnego. Odpowiednie uregulowanie stanu prawnego w zakresie wynikającym z wyroku Trybunału Konstytucyjnego stanowi natomiast zadanie ustawodawcy.

W odwołaniu od powyższej decyzji S. W. podniósł, że organ naruszył prawo materialne poprzez zastosowanie normy wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wydania w dniu 21 października 2014 r. przez Trybunał Konstytucyjny wskazanego w uzasadnieniu decyzji wyroku (sygn. akt K 38/13) doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności i w konsekwencji bezpodstawnie przyjęto, że wnioskodawcy nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy spełnia on wszelkie przesłanki do jego przyznania. Z tego względu ocena przesłanek przyznania świadczenia powinna być dokonywana z pominięciem kryterium daty powstania niepełnosprawności i skupiać się na zbadaniu czy wnioskodawca znajduje się w takiej sytuacji życiowej i rodzinnej, że gdyby nie sprawował opieki nad osobą niepełnosprawną, mógłby wykonywać pracę zarobkową. Skoro zaś odwołujący się jako członek najbliższej rodziny, wywiązuje się ze swoich obowiązków względem chorej matki, a wymaga to od niego rezygnacji z zarobkowania (nie podejmowania zatrudnienia), to powinien otrzymywać odpowiednie wsparcie państwa. Niepodejmowanie zatrudnienia jest bowiem w tym wypadku wyrazem dobrowolnej decyzji strony, która chce osobiście opiekować się niepełnosprawną matką.

Po rozpatrzeniu wniesionego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. decyzją z dnia 26 czerwca 2020 r. [...]– na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r.–Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 256 – dalej jako: "k.p.a.") oraz art. 17 ust. 1 i ust. 1b u.ś.r. - utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że wymagająca opieki K. W. zamieszkuje razem z synem S. W. jest osobą wiekową, o znacznym stopniu niepełnosprawności, sparaliżowaną i leżącą, cierpiącą dodatkowo na cukrzycę, nadciśnienie, liczne zmiany dermatologiczne. W sprawie ustalono, że czynności opiekuńcze świadczone są względem matki przez wnioskodawcę w sposób ciągły i obejmują zarówno prowadzenie gospodarstwa domowego, jak też czynności higieniczne, w tym zapobieganie powstaniu odleżyn, podawanie leków, pomiary ciśnienia i poziomu cukru we krwi.

Ze zgromadzonego w sprawie materiału wynika ponadto, że S. W. uchwalą z dnia 2 kwietnia 2019 r. odwołany został z pełnienia funkcji prezesa zarządu w spółce z o.o. B. co znalazło swoje odzwierciedlenie we wypisie do Krajowego Rejestru Sądowego dokonanym dnia 27 listopada 2019 r.

W ocenie Kolegium należy przyjąć, że wnioskodawca zrezygnował z pracy zarobkowej pomimo tego, że pozostaje wspólnikiem wskazanej spółki, ponieważ posiadanie udziałów w spółce kapitałowej prawa handlowego nie może być utożsamiane z zatrudnieniem bądź wykonywaniem innej pracy zarobkowej zgodnie z definicją określoną w art. 3 pkt 22 u.ś.r. W przestawionym katalogu ustawodawca nie wymienił jako pracy zarobkowej uzyskiwania przychodów z dywidendy związanej z posiadanymi udziałami w osobie prawnej.

Mając powyższe na uwadze Kolegium uznało, że w sprawie spełnione zostały przesłanki przyznania świadczenia określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., w tym zakres i rozmiar opieki sprawowanej nad matką uzasadnia wniosek, że istnieje związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia i niepodejmowaniem zatrudnienia przez wnioskodawcę a sprawowaniem opieki nad bliską osobą niepełnosprawną (matką).

W ocenie organu odwoławczego przeszkodę do przyznania świadczenia w przedmiotowej sprawie stanowi treść art. 17 ust. 1b u.ś.r., bowiem na podstawie orzeczenia o niepełnosprawności, którym legitymuje się matka wnioskodawcy niemożliwe jest ustalenie kiedy powstała jej niepełnosprawność, a tym samym czy miało to miejsce w okresach wskazanych w wart. 17 ust. 1b u.ś.r.

W tym zakresie Kolegium wskazało, że pomimo wydanego przez Trybunał Konstytucyjny wyroku, na który powołuje się strona, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. obowiązuje w brzemieniu niezmienionym. Skutkiem wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) nie było bowiem uchylenie art. 17 ust. 1b tej ustawy, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Poprawienie stanu prawnego w omawianym zakresie należy zatem wyłącznie do ustawodawcy. Wobec powyższego do czasu, gdy w drodze inicjatywy władzy ustawodawczej art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie zostanie zmieniony bądź uchylony, organy administracji mają obowiązek go stosować.

Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. zapadła większością głosów składu orzekającego, przy zgłoszonym w trybie art. 17 ust. 4 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j.: Dz. U. z 2018 r., poz. 570 ze zm.) zdaniu odrębnym.

S. W. zaskarżył w całości powyższą decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. wnosząc o uchylenie wydanych w sprawie rozstrzygnięć, a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji poprzez błędne zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. wniosło o jej oddalenie i rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, podkreślając że wbrew stanowisku strony skarżącej skutkiem wyroku Trybunału Konstytucyjnego dotyczącego art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie było jego uchylenie, lecz wskazanie ustawodawcy konieczności zmiany regulacji poprzez jednakowe traktowanie opiekunów osób wymagających opieki. Do chwili uchylenia przepisu bądź jego zmiany, organy administracji są zatem obowiązane do stosowania wskazanego przepisu w brzmieniu obowiązującym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - dalej powoływanej w skrócie jako: "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Natomiast stosownie do art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że niniejsza skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. Zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie spawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażądała przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o wyżej wskazane kryterium Sąd uznał, że złożona skarga zasługuje na uwzględnienie.

W myśl art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm. - dalej jako: "u.ś.r."), świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Jak wynika z akt administracyjnych skarżący w dniu 5 czerwca 2019 r. złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką – K. W. (ur. [...] 1940 r.), załączając do wniosku m.in.: wydane na stałe orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w W. z dnia 7 listopada 2011 r., zaliczające K. W. do znacznego stopnia niepełnosprawności, z informacją, że daty niepełnosprawności nie da się ustalić, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 28 września 2011 r.

Mając powyższe na uwadze w niniejszej sprawie należało rozstrzygnąć spór, czy na gruncie obowiązujących przepisów opiekunowi (skarżącemu) może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 u.ś.r., pomimo że nie da się ustalić, czy niepełnosprawność dorosłej osoby (jego matki), nad którą – co zostało bezsprzecznie stwierdzone w postępowaniu wyjaśniającym przeprowadzonym przez organy - sprawuje on opiekę, powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub ukończenia 25. roku życia w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, stosownie do literalnego brzmienia art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Przy rozważaniu tej kwestii konieczne jest wzięcie pod uwagę treści i skutków płynących z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13, Dz. U. z 2014 r., poz. 1443; OTK-A 2014/9/104) dla określenia ich wpływu na sytuację prawną skarżącego.

W niniejszej sprawie organy uznały, że z uwagi na fakt, iż daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić, zaś ustalenie znacznego stopnia niepełnosprawności matki skarżącego nastąpiło w 71. roku życia – a więc po okresie wskazanym w art. 17 ust. 1b u.ś.r. - to tym samym skarżący nie spełnia określonego w powołanym przepisie warunku do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) nie zmienia w tym zakresie jego sytuacji prawnej.

Z takim stanowiskiem nie sposób się zgodzić.

Jak wynika z treści art. 17 ust. 1b u.ś.r. warunkiem przyznania wnioskowanego świadczenia jest powstanie niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Natomiast Trybunał Konstytucyjny w punkcie 2. sentencji wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Skoro w powołanym wyroku Trybunału została stwierdzona niezgodność we wskazanym zakresie przepisu ustawy o świadczeniach rodzinnych z Konstytucją, to sąd administracyjny nie może tej okoliczności nie brać pod uwagę lub ją pomijać.

Przedmiotowy wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest wyrokiem zakresowym, czyli takim, w którym Trybunał stwierdza zgodność albo niezgodność z Konstytucją przepisu prawnego w określonym (podmiotowym, przedmiotowym lub czasowym) zakresie jego zastosowania. W konsekwencji atrybut konstytucyjności albo niekonstytucyjności nie jest przypisywany całemu aktowi prawnemu albo jego jednostce redakcyjnej (przepisowi), lecz jego fragmentowi, a ściślej rzecz biorąc jakiejś normie (normom) wywiedzionej z tego przepisu. Wyrok zakresowy rozstrzyga o przepisie, którego rozumienie nie jest sporne, lecz zarzut niekonstytucyjności odnosi się do wyraźnego zakresu zastosowania tego przepisu (por.: M. Florczak-Wątor, Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego i ich skutki prawne, Poznań 2006, s. 104).

Przywołany wyrok odnosi się do negatywnego zakresu przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., na co wskazuje zwrot "w zakresie, w jakim różnicuje". Istotą tego rozstrzygnięcia jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, niż wskazanych w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia Trybunał upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Skutkiem tego wyroku jest zmiana zakresu zastosowania przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie treści w nim ujętej, będącego przepisem szczególnym w odniesieniu do art. 17 ust. 1 tej ustawy, który określa ogólne przesłanki prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zakresowe wyeliminowanie ograniczeń o charakterze podmiotowym (wieku powstania niepełnosprawności podopiecznych) nie powoduje dysfunkcjonalności ustawy, gdyż - jak zasadnie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w wyroku z dnia 1 czerwca 2015 r. (sygn. akt II SA/Bd 366/15) - możliwe jest odnalezienie w treści art. 17 u.ś.r. i przepisów z nim skorelowanych wszystkich elementów podmiotowych, przedmiotowych i czasowych koniecznych dla zrekonstruowania normy (norm) prawnej określającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie jest to zatem przypadek tzw. pominięcia prawodawczego, które polega na wskazaniu przez Trybunał braku pewnych treści normatywnych w kontrolowanym przepisie (por. A. Kustra, Wyroki zakresowe Trybunału Konstytucyjnego, Przegląd Sejmowy, nr 4/2011, s. 60). Trybunał Konstytucyjny derogował bowiem fragment pełnego i jednoznacznego pod względem zakresowym przepisu, realizując tym samym klasyczną i nie budzącą kontrowersji funkcję "negatywnego prawodawcy" (por. S. Wronkowska, Kilka uwag o "prawodawcy negatywnym", Państwo i Prawo nr 10/2008).

Stanowisko to Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela.

Trybunał Konstytucyjny derogując w powołanym wyżej zakresie przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie odroczył utraty jego mocy obowiązującej (art. 190 ust. 3 Konstytucji RP). Oznacza to, że bezpośrednim skutkiem orzeczenia jest utrata przez ten przepis we wskazanym w wyroku zakresie domniemania konstytucyjności. Innymi słowy, skutkiem wydanego orzeczenia jest stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, i to począwszy od dnia ogłoszenia wyroku.

Przedmiotowy wyrok został ogłoszony w Dzienniku Ustaw RP z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443 i z tym dniem orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego weszło w życie. Omawiany przepis ustawy, tj. art. 17 ust. 1b jako niekonstytucyjny w określonym przez wyrok zakresie, nie powinien mieć od tego momentu zastosowania, gdyż Trybunał Konstytucyjny wprost stwierdził jego niekonstytucyjność.

Stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego. Zgodnie z art. 6 k.p.a. organy administracji posiadają uprawnienie do działania jedynie na mocy obowiązujących przepisów.

Zauważyć należy, że Trybunał Konstytucyjny nie może uzasadnieniem swego wyroku przesądzić o tym, że jednoznaczna sentencja wyroku może obowiązywać w innym zakresie, niż wynika to z jej brzmienia lub z zasad prawa konstytucyjnego (art. 190 Konstytucji RP), które obowiązują także Trybunał, stojący na straży ich przestrzegania. Ani treść uzasadnienia wyroku, ani tym bardziej interpretacja fragmentu uzasadnienia nie może modyfikować treści sentencji wyroku, ani też zmieniać wynikających z przepisów prawa skutków orzeczeń wydawanych przez Trybunał Konstytucyjny. Zgodnie z dominującym poglądem doktryny uzasadnienia orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego nie wiążą sądów (poza ewentualnie sądem pytającym w przypadku tzw. pytania prawnego), brak jest bowiem przesłanek warunkujących uznanie takiej kompetencji (por. J. Mikołajewicz, Zasady orzecznicze Trybunału Konstytucyjnego. Zagadnienia teoretyczne, Poznań 2008, s. 84).

W przywołanym wyżej wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy stwierdził, że w uzasadnieniu wyroku Trybunał, m.in. po rozważeniu braku przesłanek do zróżnicowania sytuacji prawnej opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na czas (wiek) powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki wskazał, że skutkiem wyroku jest stwierdzenie w punkcie 8., iż opiekunowie dorosłych osób niepełnosprawnych muszą być traktowani przez ustawodawcę jako podmioty należące do tej samej klasy. Stwierdzenie to, podobnie jak następne dwa akapity, odnosi się bezpośrednio do ustawodawcy (tzw. sygnalizacja).

Natomiast w akapicie czwartym punktu 8. uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego znajdują się rozważania dotyczące skutku wyroku dla stanu prawnego i sytuacji prawnej adresatów przepisu art. 17 ust. 1b ustawy – "skutkiem wejścia w życie wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b u.ś.r., ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Trybunał Konstytucyjny orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b u.ś.r. Poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy w ocenie Trybunału wyłącznie do ustawodawcy, który - biorąc pod uwagę skutki społeczne rozstrzygnięć podejmowanych w badanej materii - powinien dokonać tego bez zbędnej zwłoki".

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wskazuje dalej, że fragment ten potwierdza charakterystykę zakresowego typu wyroku. Jeśli zaś chodzi o fragmenty odnoszące się do "uchylenia decyzji przyznających świadczenia" oraz "wykreowania prawa do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych" to dosłownie pojmując treść tego zapisu brak byłoby podstaw do stosowania przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresowo derogowanym brzmieniu, bez ingerencji ustawodawcy. Takie stwierdzenie przeczy natomiast sentencji wyroku i możliwości zrekonstruowania wszystkich konstytutywnych elementów prawa do świadczenia pielęgnacyjnego po wyłączeniu norm wynikających z derogowanego zakresu przepisu. Zapis zawarty w punkcie 8. uzasadnienia wyroku należy zatem potraktować jako wskazówkę interpretacyjną, nie zaś element rozstrzygający o zakresie derogacji i jej skutku dla obowiązywania prawa.

Podzielając powyższe stanowisko stwierdzić należy, że skoro wyrok Trybunału Konstytucyjnego odniósł bezpośredni skutek, to zadaniem sądu administracyjnego - realizującego ustrojową funkcję gwaranta praw i wolności obywatelskich - jest ustalenie możliwości jego zastosowania zgodnie z wzorcem konstytucyjnym. Zawarta w sentencji wyroku Trybunału derogacja nie powoduje bowiem powstania luki konstrukcyjnej, a zmodyfikowany przepis 17 ust. 1b u.ś.r., w dopełnieniu z ust. 1 tego artykułu, może być stosowany.

W świetle poczynionych rozważań nie można więc uznać, że wydany przez Trybunał Konstytucyjny wyrok nie zmienił sytuacji prawnej strony. Przeciwnie, wynika z niego, że organy - rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, w obecnym stanie prawnym (dopóki w tej materii nie zostaną wprowadzone nowe rozwiązania ustawowe) - mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r., jednakże z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

W niniejszej sprawie organy z tego obowiązku się nie wywiązały.

Jak już podniesiono, wyroki Trybunału Konstytucyjnego są wiążące co do swojej sentencji, ta zaś w przedmiotowej sprawie jednoznacznie stanowi o niekonstytucyjności przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.

Zaistniała zatem w omawianym zakresie podstawa do uwzględnienia skargi, bowiem przedmiotowym wyrokiem Trybunał orzekł o niezgodności z Konstytucją RP przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, który stanowił podstawę orzekania w niniejszej sprawie.

W ocenie Sądu orzekającego należy odkodować podstawę prawną dla rozstrzygnięcia żądania strony z tych przepisów normujących daną instytucję materialnoprawną, które nie utraciły cechy zgodności z Konstytucją. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie nie dostrzega powodu do zmiany dotychczasowej linii orzecznictwa, tym bardziej, że także Naczelny Sąd Administracyjny jednolicie ją akceptuje (zob. w tej materii m.in.: wyrok z dnia 5 września 2017 r., sygn. akt I OSK 2370/16 oraz wyrok z dnia 5 grudnia 2017 r., sygn. akt I OSK 1079/17).

Mając powyższe na uwadze należy wskazać, że organy obu instancji wadliwie przyjęły, iż skarżący nie może uzyskać wnioskowanego świadczenia ze względu na to, że niepełnosprawność jego matki nie powstała przed upływem okresów wskazanych w art.17 ust. 1b u.ś.r.

Z powyższych względów Sąd - na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ w zw. z art. 135 p.p.s.a. - uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, o czym orzeczono w punkcie 1. sentencji wyroku.

Orzeczenie o kosztach postępowania (punkt 2. sentencji wyroku) zostało wydane w oparciu o art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c/ rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.). Na zasądzoną od organu odwoławczego na rzecz skarżącego kwotę składa się wynagrodzenie pełnomocnika w osobie adwokata w wysokości 480 zł oraz opłata skarbowa z tytułu pełnomocnictwa w wysokości 17 zł.

Stosownie do art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenia postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa do świadczenia leży po stronie organów administracji publicznej, dlatego przy ponownym rozpoznaniu niniejszej sprawy organy uwzględnią przedstawione wyżej stanowisko Sądu dotyczące pominięcia tej części normy art. 17 ust. 1b u.ś.r., którą Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) uznał za niezgodną z Konstytucją RP.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).