Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 368/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2012-01-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Określono, że zaskarżony akt nie może być wykonany
Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Powołane przepisy: article: art. 1a pkt 20, art. 27, art. 27c
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
article: art. 26, art. 29 par. 1
journal: Dz.U. 2005 nr 8 poz 60
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Wójcik Sędziowie Sędzia NSA Gerard Czech Sędzia WSA Marzena Łozowska (spr.) Protokolant Starszy inspektor sądowy Iwona Dąbrowska po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 25 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi J. N. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Opolu z dnia 4 lipca 2011 r., nr [...] w przedmiocie wyrażenia stanowiska przez wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Opolu w dnia 16 maja 2011 r. nr [...], II. określa, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane, III. zasądza od Dyrektora Izby Celnej w Opolu na rzecz skarżącej kwotę 357,00 zł (słownie złotych: trzysta pięćdziesiąt siedem 00/100) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Naczelnik Urzędu Skarbowego w Strzelcach Opolskich prowadzi wobec K. N. postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez wierzyciela: Dyrektora Izby Celnej w Opolu, obejmujących zaległości podatkowe w podatku akcyzowym za okres czerwiec, lipiec, sierpień, wrzesień, październik i grudzień 2002 r.

Podstawą prawną do wystawienia tytułów wykonawczych była decyzja Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w Opolu z dnia 1 czerwica 2005 r. nr [...] utrzymana w mocy przez Dyrektora Izby Celnej w Opolu decyzją z 6 stycznia 2006 r. [...].

Przedmiotowe tytuły wykonawcze z dnia 10 stycznia 2006 r. zostały wystawione przez wierzyciela na "T" N. K. PPHU. Następnie wierzyciel w tym samym dniu zaktualizował tytuły nr W/20/2006 do W/25/2006 wystawiając je na zobowiązanego "T" N. K. oraz współmałżonkę J. N. Tytuły wykonawcze zostały doręczone zobowiązanemu przez poborcę skarbowego w dniu 6 września 2006 r.

Dyrektor Izby Celnej w Opolu wystąpił do Sądu Rejonowego w Strzelcach Opolskich Wydział Ksiąg Wieczystych z wnioskiem o dokonanie wpisu w księdze wieczystej (przesyłając oryginały tytułów wykonawczych), tj. hipoteki przymusowej na zabezpieczenie zobowiązań z tytułu podatku akcyzowego.

Sąd Rejonowy w Strzelcach Opolskich Wydział Ksiąg Wieczystych zawiadomił Dyrektora Izby Celnej w Opolu, że w dniu 28 grudnia 2007 r. w księdze wieczystej nr 50096 dokonał wpisu hipoteki przymusowej na rzecz Dyrektora Izby Celnej w Opolu na zabezpieczenie zobowiązań w podatku akcyzowym.

Z uwagi na bezskuteczność prowadzonej egzekucji, Dyrektor Izby Celnej w Opolu jako wierzyciel, zgodnie z art.19 § 1 w związku z art.110 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm. – dalej: u.p.e.a.), wystąpił do Naczelnika Urzędu Skarbowego w Strzelcach Opolskich o wszczęcie egzekucji z nieruchomości określonej w księdze wieczystej nr [...], stanowiącej lokal mieszkalny należący do majątku wspólnego J. i K. N.

Organ egzekucyjny po dokonaniu opisu i oszacowania wartości przedmiotowej nieruchomości przystąpił do obwieszczenia o licytacji nieruchomości.

Pismem z dnia 28 marca 2011 r. małżonka zobowiązanego J. N. wniosła do organu egzekucyjnego zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji z majątku wchodzącego w skład wspólności ustawowej małżeńskiej wskazując, iż organ, niezgodnie z art. 27 u.p.e.a., nie wystawił tytułów wykonawczych na obojga małżonków. Ponadto zarzuciła, iż tytuły wykonawcze nie zostały jej doręczone, żądając zarazem umorzenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego z nieruchomości.

Naczelnik Urzędu Skarbowego w Strzelcach Opolskich prowadzący postępowanie egzekucyjne z nieruchomości, zwrócił się na podstawie art. 34 § 1 u.p.e.a. do Dyrektora Izby Celnej w Opolu o wyrażenie stanowiska wierzyciela w związku z wniesionymi zarzutami.

Dyrektor Izby Celnej w Opolu postanowieniem z dnia 16 maja 2011 r., stwierdził niedopuszczalność zgłoszonych zarzutów.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, iż w razie odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe, zobowiązanym w rozumieniu art. 1a pkt 20 u.p.e.a. pozostaje wyłącznie podatnik, natomiast jego małżonek statusu takiego nigdy nie ma. Z akt sprawy wynika, że tytuły wykonawcze zostały wystawione na zobowiązanego tj. K. N. prowadzącego działalność pod firmą "T" N. K. PPHU" oraz współmałżonkę J. N.

Organ, przystępując do czynności egzekucyjnych, doręczył zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego z pouczeniem o przysługującym mu prawie zgłoszenia zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego w terminie 7 dni od doręczenia odpisu tytułu wykonawczego. Doręczenie odpisu tytułu wykonawczego zobowiązanemu nastąpiło w dniu 6 września 2006 r. Zdaniem organu w przypadku dokonania takiej czynności po upływie wskazanego terminu oraz przez pozostałych uczestników postępowania czynność taka jest prawnie nieskuteczna. W ocenie wierzyciela art. 32 w związku z art. 27 §1 pkt 9 u.p.e.a. wyraźnie wskazuje, iż ustawodawca wykluczył możliwość wniesienia zarzutów przez pozostałych uczestników postępowania egzekucyjnego.

W świetle powyższego brak było podstaw prawnych do rozpatrzenia zarzutów złożonych przez współmałżonkę zobowiązanego.

Postanowieniem z dnia 7 czerwca 2011 r. Dyrektor Izby Celnej w Opolu sprostował powyższe postanowienie z dnia 16 maja 2011 r. wskazując, iż na postanowienie w sprawie stanowiska wierzyciela w przedmiocie zgłoszonych zarzutów przysługuje prawo wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy do Dyrektora Izby Celnej w Opolu, a nie jak błędnie pouczono: prawo wniesienia zażalenia do Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu za pośrednictwem Dyrektora Izby Celnej w Opolu.

J. N. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy w wyniku którego Dyrektor Izby Celnej w Opolu, postanowieniem z dnia 4 lipca 2011 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14.06.1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. Nr 98 z 2000 r., poz. 1071 z późn. zm.) – zw. dalej kpa oraz art.17 § 1a w związku z art. 18 u.p.e.a., utrzymał w mocy postanowienie wyrażające stanowisko wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, podzielając w całości argumentację zaskarżonego postanowienia.

Na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w Opolu z dnia 4 lipca 2011 r. K. N. wniosła skargę do tutejszego Sądu, w której zarzuciła:

1. rażące naruszenie prawa przez prowadzenie egzekucji bez podstawy prawnej,

2. skierowanie egzekucji do osoby niezobowiązanej,

3. niepoinformowanie zainteresowanej o czynnościach podjętych przez poborców skarbowych,

4. nieprawdziwe stwierdzenia Dyrektora Izby Celnej zawarte w skarżonym postanowieniu,

5. naruszenie art. 78 Konstytucji RP pozbawiające skarżącą środków obrony.

W uzasadnieniu skargi podniosła, iż 15 lutego 2011 r. dowiedziała się od postronnych osób o obwieszczeniu o licytacji mieszkania. Wskazała, iż nigdy nie otrzymała decyzji rozszerzającej odpowiedzialność podatkową, nie zostały na nią wystawione i doręczone tytuły wykonawcze, zatem egzekucja została skierowana bezprawnie do osoby niezobowiązanej. Podkreśliła, że zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa oraz z orzecznictwem sądów administracyjnych, każde prowadzenie egzekucji przeciwko podatnikowi z majątku wspólnego wymaga wystawienia tytułu wykonawczego wobec obojga małżonków.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w Opolu wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Dodatkowo wskazał, iż wbrew twierdzeniom skargi sporne tytuły wykonawcze zostały wystawione na obojga małżonków tj. na zobowiązanego i współmałżonkę J. N..

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do treści art. 1 §1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w związku z art. 1 i 3 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 Nr 153, poz. 1270 ze zm.) [dalej p.p.s.a], sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę organów administracji publicznej. Kontrola, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowo – administracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Stosownie do przepisu art.145 §1 pkt 1 p.p.s.a, sąd uchyla decyzję, gdy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy bądź, gdy stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także gdy stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Należy też wskazać, iż na podstawie art. 134 powyższej ustawy, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Jednocześnie zgodnie z art. 135 p.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Rozpoznając skargę w tak zakreślonej kognicji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu stwierdził, iż zaskarżone postanowienie nie może pozostać w obrocie prawnym, gdyż narusza przepisy postępowania, a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na przebieg postępowania.

Istota sporu sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy małżonek zobowiązanego ma prawo do złożenia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym skierowanym do majątku wspólnego małżonków.

Zdaniem Dyrektora Izby Celnej małżonek zobowiązanego nigdy nie ma statusu "zobowiązanego", a zatem nie ma prawa wnoszenia zarzutów, natomiast w ocenie skarżącej takie prawo małżonkowi zobowiązanego przysługuje, bowiem w przeciwnym razie pozbawiałoby to skarżącą środków obrony, co skutkowałoby naruszeniem art. 78 Konstytucji RP.

Zgodnie z art. 26 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) – dalej O.p., podatnik odpowiada całym swoim majątkiem za podatki, przy czym w odniesieniu do osób pozostających w związku małżeńskim odpowiedzialność ta, stosownie do art. 29 § 1 O.p., obejmuje majątek odrębny podatnika oraz majątek wspólny podatnika i jego małżonka.

W świetle art. 1a pkt 20 u.p.e.a. zobowiązanym jest m.in. osoba fizyczna, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym lub obowiązku o charakterze niepieniężnym, co oznacza, że zobowiązanym w rozumieniu wskazanego przepisu jest wyłącznie podatnik. Odpowiedzialność małżonka podatnika z mocy art. 29 § 1 O.p. ogranicza się do odpowiedzialności z majątku wspólnego za długi współmałżonka. Stosownie natomiast do brzmienia art. 27c u.p.e.a., jeżeli egzekucja ma być prowadzona zarówno z majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka, jak i z ich majątków osobistych, tytuł wykonawczy wystawia się na oboje małżonków.

W przedmiotowej sprawie wierzyciel nie kwestionując konieczności wystawienia tytułu wykonawczego na oboje małżonków w przypadku skierowania egzekucji do majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka wywodził, że małżonkowi zobowiązanego nie przysługuje jednak prawo wniesienia zarzutów egzekucyjnych.

Z takim stanowiskiem nie sposób się zgodzić. Ugruntowane jest już przecież orzecznictwo sądów administracyjnych, które Sąd rozpoznający niniejszą sprawę w pełni aprobuje (por. uchwała SN z dnia 18 września 2002 r., sygn. akt III CZP 49/02; wyrok NSA z dnia 17 stycznia 2008 r. sygn. akt II GSK 335/07; wyrok WSA w Gliwicach z dnia 17 lipca 2006 r. sygn. akt I SA/Gl 790/06; wyrok NSA z 18 stycznia 2006 r., sygn. akt II FSK 146/05, LEX nr 201455, wyrok NSA z dnia 16 grudnia 2009 r. sygn. akt II FSK 570/08), iż na gruncie obowiązujących przepisów, w przypadku skierowania egzekucji do majątku wspólnego, organ egzekucyjny musi dysponować tytułem wykonawczym przeciwko obojgu małżonkom, w przeciwnym bowiem wypadku, małżonek współodpowiedzialny za zaległości podatkowe, którego prawa de facto zostały zajęte przez organ, pozbawiony by został jakiejkolwiek ochrony prawnej. Takie zaś działanie bezwzględnie byłoby działaniem naruszającym standardy gwarancji konstytucyjnych państwa prawa. Zatem po to tytuł egzekucyjny wystawia się na obojga małżonków w sytuacji skierowania egzekucji do majątku wspólnego, aby zagwarantować małżonkowi zobowiązanego środki obrony, gwarantując czynne uczestnictwo w postępowaniu poprzez doręczanie tytułu wykonawczego, zawiadomień o dokonanych czynnościach, składanie środków zaskarżania, w tym zarzutów na postepowanie egzekucyjne.

Zatem tytuł wykonawczy winien być wystawiony zarówno na zobowiązanego, jaki i jego małżonkę. Oznacza to, że tytuł ten powinien być doręczony obojgu małżonkom (por. Wyrok NSA z dnia 23 marca 2010 r. II OSK 573/09, LEX nr 597701, wyrok WSA w Warszawie z dnia 16 marca 2011 r. III SA/Wa 1960/10), by obojgu zagwarantować prawo do obrony poprzez m.in. wnoszenie zarzutów na postepowanie egzekucyjne. Dodać należy, iż prawidłowe jest stanowisko wierzyciela wyrażone w zaskarżonym postanowieniu, że upływ siedmiodniowego terminu do wniesienia zarzutów powoduje niemożność wniesienia zarzutów przez zobowiązanego. Jednak nie ma to związku z przedmiotową sprawą. Nie budzi wątpliwości, że to nie zobowiązany a jego małżonek wniósł powyższe zarzuty, a termin doręczenia odpisu tytułu wykonawczego małżonkowi zobowiązanego nie został ustalony.

Na marginesie zauważyć należy, iż na postanowienie w sprawie stanowiska wierzyciela w przedmiocie zgłoszonych zarzutów przysługuje prawo wniesienia zażalenia a nie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy do Dyrektora Izby Celnej w Opolu. Wskazany przez Dyrektora Izby Celnej w postanowieniu o sprostowaniu przepis art. 17 § 1 a u.p.e.a. oznacza, że w odniesieniu do tych postanowień przysługuje zażalenie, albowiem w przepisie tym jest wyraźnie mowa o zażaleniu. Zażalenie to jednak przysługuje do tego samego organu, a nie do ministra (zob. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz pod redakcją Dariusza R. Kijowskiego, Warszawa 2010, s. 275.)

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, wierzyciel wyda postanowienie w zakresie zgłoszonych zarzutów, uwzględniające wyrażoną przez Sąd ocenę prawną w przedmiotowej sprawie.

Z tych względów Sąd na zasadzie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie jak również rozstrzygnięcie organu I instancji przy zastosowaniu art. 135 p.p.s.a., albowiem stwierdził naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. O niewykonywaniu zaskarżonego postanowienia orzeczono na podstawie art. 152 p.p.s.a. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz.1348 ze zm.).