Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 660/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2020-12-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 2 pkt 16, art. 4, art. 25
journal: Dz.U. 2019 poz 2407
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
article: Art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Czeluśniak (spr.) Sędziowie WSA Hanna Knysiak-Sudyka WSA Janusz Kasprzycki po rozpoznaniu w dniu 3 grudnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Ł. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 20 marca 2020 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego skargę oddala.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta decyzją z dnia [...] 2020 r. znak: [...] ustalił, iż świadczenie wychowawcze na dziecko G. W. (PESEL: [...]) w okresie od 1 grudnia 2018 r. do 30 września 2019 r. przyznane na podstawie decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] 2018 r. znak: [...] jest świadczeniem nienależnie pobranym; ustalił wysokość nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego: należność główna w wysokości 5 000,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi do dnia spłaty; oraz zobowiązał skarżącego Ł. W. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w kwocie 5 000,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi do dnia spłaty.

W uzasadnieniu organ wskazał, że decyzją Prezydenta Miasta z dnia [...] 2018 r. znak: [...] przyznano skarżącemu świadczenie wychowawcze na dziecko: G. W. (PESEL: [...]) w kwocie po 500,00 zł miesięcznie. Natomiast z dokumentów zgromadzonych w sprawie wynika, iż w przypadku rodziny skarżącego wystąpiły istotne zmiany mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, tj. zgodnie z informacją przekazaną przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej, jego rodzina objęta jest od listopada 2018 r. pomocą w formie usługi asystenta rodziny. Na podstawie informacji uzyskanych od asystenta rodziny, centrum życiowe małoletnich dzieci jest w domu dziadków macierzystych, tj. w miejscu zamieszkania matki. Wskazano, że zgodnie z postanowieniem Sądu Okręgowego Wydział Cywilny Rodzinny z dnia 2 lipca 2019 r. sygn. akt [...] opiekę nad dziećmi sprawuje matka dzieci. Jak wskazuje treść postanowienia "[...] Obecnie strony nie mieszkają wspólnie. Powódka z córkami zamieszkała w sąsiednim domu u swoich rodziców. Dziewczynki pozostają pod opieką psychologa. Przychodzą do taty kilka razy w tygodniu. Małoletnie córki stron mają 6 i 9 lat. Pozostają pod bezpośrednią opieką matki."

Prezydent wyjaśnił następnie, że w związku ze złożeniem wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez oboje rodziców, pismem z dnia 18 stycznia 2019 r. zwrócono się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego w celu weryfikacji wątpliwości dotyczących sprawowania opieki faktycznej nad dziećmi Z. W. oraz G. W. Zgodnie z informacją przekazaną w dniu 18 stycznia 2019 r. przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej, rodzice dzieci mieszkają w osobnych, sąsiadujących ze sobą budynkach. Dzieci przebywają zarówno w domu matki, jak i w miejscu zamieszkania skarżącego, dodatkowo ponosi on opłaty za obiady oraz wydatki związane z edukacją i zajęciami dodatkowymi dzieci.

Organ powołał się na postanowienie Sądu Okręgowego Wydział Cywilny Rodzinny z dnia [...] 2019 r. sygn. akt [...] którym zobowiązano skarżącego, aby w czasie trwania postępowania rozwodowego przyczyniał się do kosztów utrzymania małoletnich dzieci – Z. W. kwotami po 750,00 zł oraz G. W. kwotami po 650 zł, tj. łącznie 1 400,00 zł miesięcznie, płatnych do rąk matki M. W., z góry do 10-go dnia każdego miesiąca, z ustawowymi odsetkami na wypadek zwłoki w płatności którejkolwiek z rat w terminie, począwszy od 1 maja 2019 r.

Prezydent wyjaśnił przy tym, że w dniu 9 sierpnia 2019 r. skarżący oświadczył, że córki Z. i G. W. przebywają u obojga rodziców w porównywalnych okresach czasu. Rodzice dzieci zawożą je do szkoły oraz przedszkola, biorą udział w wywiadówkach, natomiast on finansuje w całości zajęcia dodatkowe dzieci oraz uiszcza opłaty związane z uczęszczaniem dzieci do szkoły i przedszkola (np. przybory szkolne, książki, wycieczki). Organ wskazał również, że rodzina objęta jest od listopada 2018 r. pomocą w formie usługi asystenta rodziny, tj. od miesiąca wyprowadzki żony skarżącego wraz z dziećmi. Na podstawie informacji uzyskanych od asystenta rodziny, centrum życiowe małoletnich dzieci jest w domu dziadków macierzystych, tj. w miejscu zamieszkania matki. Z uwagi na bliskość położenia domu rodzinnego opuszczonego przez matkę wraz z dziećmi, dzieci oraz ich matka mają dostęp do nieruchomości, zajmowanego przez skarżącego. Asystent rodziny nie posiada informacji, aby dzieci regularnie przebywały pod opieką skarżącego, w tym często nocowały. Zwrócono uwagę, że podczas spotkań nie pojawiały się informacje, aby córki regularnie spędzały z nim całe dni wolne od zajęć w szkole (z wyłączeniem okresu urlopu skarżącego - sierpień 2019 r.).

Mając na uwadze powyższe, w związku z art. 4 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, Prezydent stwierdził, iż centrum życiowe dzieci znajduje się w miejscu zamieszkania matki. Stwierdził on również, że w sprawie nie orzeczono sądownie rozwodu, separacji, ani skarżący nie żyje w rozłączeniu (dotyczy związków nieformalnych), ani nie została w żaden sposób ustalona opieka naprzemienna nad dziećmi, co oznacza, iż w sprawie art. 5 ust. 2a nie ma zastosowania, zatem nie jest możliwe przyznanie skarżącemu świadczenia wychowawczego na dzieci, w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego.

Organ przyjął, że w związku z tym, iż w listopadzie 2018 r. żona skarżącego wraz dziećmi wyprowadziła się z jego domu i zamieszkała u dziadków macierzystych dzieci oraz zgodnie z opinią asystenta rodziny centrum życiowe dzieci znajduje się w miejscu zamieszkania matki, świadczenie wychowawcze na dziecko G. W. mu nie przysługuje.

W końcowej części uzasadnienia powołano treść art. 25 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz wskazano, że mając na względzie przepisy prawa, niniejszą decyzją ustalono wysokość nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego na dziecko: G. W. w okresie 1 grudnia 2018 r. do 30 września 2019 r. ponieważ zostało ono wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczenia wychowawczego tj. braku sprawowania opieki nad dzieckiem. Jednocześnie zobowiązano skarżącego do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w tym okresie w kwocie 5 000,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi do dnia spłaty.

W odwołaniu Ł. W. zarzucił naruszenie:

- art. 107 § 1 pkt 4 kpa oraz art. 1 pkt 7, art. 1 pkt 23a, a także art. 6 ustawy o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw, poprzez wydanie decyzji bez podstawy prawnej, tj. z powołaniem na przepisy art. 7 i art. 25 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, które zostały uchylone lub zmienione i nie obowiązywały w odniesieniu do decyzji dotyczącej okresu między 30 czerwca 2019 r. a 30 września 2019 r., co stanowi wydanie decyzji bez podstawy prawnej, stanowiące podstawę do stwierdzenia jej nieważności zgodnie z treścią art. 156 § 1 pkt 2 kpa,

- art. 107 § 1 pkt 4 kpa oraz art. 6 ustawy o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw poprzez wydanie decyzji bez podstawy prawnej, tj. z powołaniem na przepis art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, który został dodany ustawą o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw i wszedł w życie w dniu 1 lipca 2019 r., a zatem podstawa ta nie istniała w odniesieniu do decyzji dotyczącej okresu między 1 grudnia 2018 r. a 30 czerwca 2019 r., co stanowi wydanie decyzji bez podstawy prawnej, stanowiące podstawę do stwierdzenia jej nieważności zgodnie z treścią art. 156 § 1 pkt 2 kpa,

- art. 6, 104, 107 kpa poprzez wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa, tj. orzeczenie w jednej decyzji administracyjnej o uznaniu świadczenia za nienależne oraz o zwrocie świadczenia nienależnego,

- art. 104, 107 kpa w zw. z art. 25 ust. 1 oraz art. 13a ust. 1 zd. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci poprzez wydanie decyzji o zwrocie świadczenia nienależnego w sytuacji braku uprzedniej ostatecznej decyzji o uznaniu świadczenia za nienależne;

- art. 7, art. 77 § 1 i 80 art. kpa poprzez ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego z pominięciem istotnych w sprawie okoliczności, a mianowicie tego, że w okresie otrzymywania świadczenia wychowawczego ojciec dzieci sprawował nad nimi opiekę równocześnie z matką, łożył na ich utrzymanie, a także, że dzieci przez cały miesiąc sierpień 2019 r. przebywały i nocowały u niego;

- art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 czerwca 2019 r. (w odniesieniu do decyzji wydanej w stosunku do świadczenia pobranego za okres od 1 listopada 2018 r. do 30 czerwca 2019 r.) poprzez nieustalenie, czy osoba pobierająca świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania (w sytuacji gdy nie została o tym pouczona) oraz zastosowanie tego przepisu w przypadku, gdy nie zaistniały okoliczności w nim wymienione, tj. powodujące ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie świadczenia wychowawczego.

W związku z powyższym skarżący wniósł o uchylenie decyzji w całości i umorzenie postępowania I instancji w całości z uwagi na brak podstaw do uznania, że przyznane świadczenie było nienależnie pobrane.

W uzasadnieniu skarżący wskazał, że również w powyższym okresie od 1 lipca 2019 r. do 30 września 2019 r. sprawował opiekę nad córkami, łożył na ich utrzymanie, finansując opłaty za przedszkole itp. Cały sierpień 2019 r. dzieci przebywały z nim, gdyż był na urlopie. Wówczas sprawował nad nimi wyłączną opiekę. Całe uzyskane za ten okres (od lipca 2019 r. do końca września 2019 r.) świadczenie wychowawcze przekazywał na pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dzieci i zaspokajaniem ich potrzeb.

Zwrócił uwagę, że wymóg wspólnego zamieszkiwania i pozostawania przez dziecko na utrzymaniu matki albo ojca jako warunek uzyskania prawa do świadczenia wychowawczego wprowadziła przepisem art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, nowelizacja obowiązująca od dnia 1 lipca 2019 r., a poprzednia regulacja nie ustanawiała warunku wspólnego zamieszkiwania i utrzymywania dziecka przez rodzica w celu uzyskania prawa do świadczenia. Zdaniem skarżącego, organ bezpodstawnie uznał, że świadczenie wychowawcze pobierane przez niego na córkę G. W. w okresie od 1 grudnia 2018 r. do 30 czerwca 2019 r. było pobrane nienależnie. Pobierał to świadczenie na podstawie decyzji Prezydenta Miasta, przyznającej mu do tego prawo na podstawie odpowiednich przepisów, a konkretnie art. 4 ust. 2 ustawy. Jako ojciec dziecka miał do tego pełne uprawnienie, mające podstawę w obowiązujących przepisach prawnych. Wobec tego fakt braku faktycznego zamieszkiwania z jego dziećmi w okresie od 1 grudnia 2018 r. do 30 czerwca 2019 r. był irrelewantny. Nadal sprawował opiekę nad swoimi dziećmi w tym okresie - córki często przebywały u niego, również nocowały, łożył też na ich utrzymanie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 20 marca 2020 r. znak: [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu Kolegium wskazało, odnosząc się do zarzutów odwołania, że na gruncie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, aby ojcu albo matce mogło zostać przyznane świadczenie na dziecko musi ono z nimi wspólnie zamieszkiwać i pozostawać na ich utrzymaniu zarówno w okresie do 30 czerwca 2019 r., jak i od 1 lipca 2019 r. W przypadku skarżącego warunek ten po wydaniu decyzji o przyznaniu świadczenia przestał być spełniony. Jak wynika z akt sprawy M. W. wraz z dziećmi nie mieszka z mężem - zamieszkała u swoich rodziców. Z wyjaśnień asystenta rodziny wynika, że w listopadzie 2018 r. wraz z dziećmi wyprowadziła się z domu przy ul. K i z córkami zamieszkała w nieopodal położonym domu swoich rodziców. Z informacji uzyskanych od asystenta rodziny wynika, że centrum życiowe małoletnich dzieci jest w domu dziadków macierzystych, tj. w miejscu zamieszkania matki. Dodatkowo na mocy postanowienia Sądu Okręgowego Wydział Cywilny Rodzinny z dnia 2 lipca 2019 r. sygn. akt [...] zobowiązano skarżącego, aby w czasie trwania postępowania rozwodowego przyczyniał się do kosztów utrzymania małoletnich dzieci. Z uzasadnienia postanowienia wynika, że dzieci pozostają pod bezpośrednią opieką matki, a z informacji asystenta rodziny wynika, że centrum życiowe małoletnich dzieci jest w domu dziadków macierzystych.

SKO wskazało przy tym, że mając na uwadze treść art. 20 ust. 1 ustawy, skarżący nie poinformował o wystąpieniu zmian, które miały wpływ na przyznane świadczenie.

Odnosząc się do zarzutu, że w sprawie nie ustalono, czy osoba pobierająca świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania, Kolegium wyjaśniło, że w decyzji z dnia [...] 2018 r. na podstawie której przyznano skarżącemu świadczenie, w pouczeniu zawarta jest informacja, że zgodnie z art. 20 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczeń takich jak: zmiana liczby członków rodziny, uzyskanie/utrata dochodu, wyjazd członka rodziny poza grancie RP lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, osoba uprawniona do świadczenia jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenie wychowawcze. Również złożony przez skarżącego wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego zawiera informację o konieczności niezwłocznego powiadomienia organu o zaistniałych zmianach mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego.

Organ wskazał następnie, że skoro od listopada 2018 r. dziecko G. W. nie wchodzi w skład rodziny skarżącego oraz nie sprawuje on faktycznej opieki na dzieckiem, świadczenie pobrane za okres od 1 grudnia 2018 r. do dnia 30 czerwca 2019 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym w rozumieniu art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy. Wykładni art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy z 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci nie można dokonywać w oderwaniu od art. 20 ust. 1 tej ustawy, określającego obowiązek niezwłocznego powiadomienia organu wypłacającego świadczenie o wystąpieniu zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, w tym o zmianach w składzie rodziny. W przypadku, gdy osoba pobierająca świadczenie nie poinformuje organu o zaistniałych zmianach, które mają wpływ na prawo do świadczeń pobrane świadczenie wychowawcze uznawane jest za nienależnie pobrane i podlegać winno zwrotowi wraz z odsetkami za opóźnienie.

Nadto w okresie od 1 lipca 2019 r. do 30 września 2019 r. pobrane przez skarżącego świadczenie wychowawcze jest również świadczeniem nienależnie pobranym.

Kolegium podkreśliło, że podstawę prawną powyższych ustaleń stanowi art. 4 ust. 2 pkt 1 oraz art. 25 ust. 6 ustawy. W konsekwencji skarżący nie ma prawa do świadczenia na dziecko G. W.

Zdaniem SKO, nie można zgodzić się twierdzeniem skarżącego, że decyzja organu I instancji wydana została bez podstawy prawnej.

Odnosząc się do argumentów skarżącego, że mimo braku faktycznego zamieszkiwania z jego dziećmi w okresie od 1 grudnia 2018 r. do 30 czerwca 2019 r. nadal sprawował opiekę nad swoimi dziećmi w tym okresie - córki często przebywały u niego, również nocowały, łożył też na ich utrzymanie, Kolegium podkreśliło, że w sprawie nie została ustalona opieka naprzemienna nad dziećmi. Oznacza to, iż w sprawie art. 5 ust. 2a nie ma zastosowania, zatem nie jest możliwe przyznanie skarżącemu świadczenia wychowawczego na dzieci, w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego.

Kolegium wyjaśniło nadto, że ustawodawca przewidział jedną decyzję rozstrzygającą o ustaleniu, że świadczenie pobrane było nienależnie i o zwrocie świadczenia. Decyzja ta rozstrzyga zatem jedną sprawę dotyczącą ustalenia i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Z treści art. 25 ust. 6 ustawy w sposób jednoznaczny wynika, że uprawnione jest orzeczenie w jednej decyzji zarówno o ustaleniu kwoty nienależnie pobranego świadczenia, jak i o obowiązku jej zwrotu.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie Ł. W. zarzucił naruszenie:

- art. 107 § 1 pkt 4 k.p.a. w zw. z 140 k.p.a. oraz art. 1 pkt 7, art. 1 pkt 23a, a także art. 6 ustawy o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw poprzez wydanie decyzji bez podstawy prawnej, tj. z powołaniem na przepisy art. 7 i art. 25 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, które zostały uchylone lub zmienione i nie obowiązywały w odniesieniu do decyzji dotyczącej okresu między 30 czerwca 2019 r. a 30 września 2019 r., co stanowi wydanie decyzji bez podstawy prawnej, stanowiące podstawę do stwierdzenia jej nieważności zgodnie z treścią art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.;

- art. 107 § 1 pkt 4 k.p.a., w zw. z 140 k.p.a. oraz art. 6 ustawy o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw poprzez wydanie decyzji bez podstawy prawnej, tj. z powołaniem na przepis art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, który został dodany ustawą o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw i wszedł w życie w dniu 1 lipca 2019 r., a zatem podstawa ta nie istniała w odniesieniu do decyzji dotyczącej okresu między 1 grudnia 2018 r. a 30 czerwca 2019 r., co stanowi wydanie decyzji bez podstawy prawnej, stanowiące podstawę do stwierdzenia jej nieważności zgodnie z treścią art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.;

- art. 107 § 1 pkt 6 w zw. z art. 140 k.p.a. przez brak należytego wskazania podstawy faktycznej i prawnej decyzji, a to wskutek braku wskazania podstaw orzekania i uprawniania do własnej interpretacji art. 4 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w brzmieniu sprzed nowelizacji poprzez dowolną interpretację, iż przepis ten wymaga wspólnego zamieszkiwania przez uprawnionego do otrzymania świadczenia i dziecka;

- art. 7, art. 77 § 1 w zw. z art. 140 k.p.a. poprzez brak zbadania i ustalenia czasu trwania kontaktów skarżącego z dzieckiem, jak również okoliczności związanych ze stałym łożeniem przez skarżącego na utrzymanie dzieci, braku odniesienia się do przypadku takiego jak skarżącego, to jest gdy rodzice dziecka, będący małżonkami, nie mieszkaj razem, lecz faktycznie w bliskiej odległości dzielą się opieką nad nimi w taki sposób, że faktycznie sprawowana jest opieka naprzemienna;

- art. 104, 107 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. w zw. z art. 25 ust. 1 oraz art. 13a ust. 1 zd. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci poprzez wydanie decyzji o zwrocie świadczenia nienależnego w sytuacji braku uprzedniej ostatecznej decyzji o uznaniu świadczenia za nienależne;

- art. 6, 104, 107 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. poprzez wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa, tj. orzeczenie w jednej decyzji administracyjnej o uznaniu świadczenia za nienależne oraz o zwrocie świadczenia nienależnego;

- art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z 140 k.p.a, poprzez ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego z pominięciem istotnych w sprawie okoliczności, a mianowicie tego, że w okresie otrzymywania świadczenia wychowawczego ojciec dzieci sprawował nad nimi opiekę równocześnie z matką, łożył na ich utrzymanie, finansuje zajęcia dodatkowe, finansuje koszty związane z uczęszczaniem dzieci do szkoły i przedszkola, tj. książki przybory szkolne, wycieczki, a także, że dzieci przez cały miesiąc sierpień 2019 r. przebywały i nocowały u niego.

W związku z powyższym skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r., poz. 2167), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyartykułowana w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325) dalej p.p.s.a.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd nie ma obowiązku, do badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04).

Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Z istoty bowiem kontroli wynika, że zasadność zaskarżonej decyzji podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, czynności, czy bezczynności organu administracji publicznej.

Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a.

Kontrolując zatem legalność zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że odpowiada ona przepisom obowiązującego prawa, wobec czego brak jest podstaw do wyeliminowania jej z obrotu prawnego.

Przedmiotem oceny Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 20 marca 2020 r. znak: [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2020 r. znak: [...] ustalającą, iż świadczenie wychowawcze na dziecko G. W. (PESEL: [...]) w okresie od 1 grudnia 2018 r. do 30 września 2019 r. przyznane na podstawie decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] 2018 r. znak: [...] jest świadczeniem nienależnie pobranym; ustalającą wysokość nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego: należność główna w wysokości 5 000,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi do dnia spłaty; oraz zobowiązującą skarżącego do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w kwocie 5 000,00 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi do dnia spłaty.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz.U. z 2019 r., poz. 2407) – dalej u.p.p.w.d.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że u.p.p.w.d. została znowelizowana ustawą z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 924) – dalej u. z. Zgodnie z treścią art. 6 u.z. w sprawach o świadczenia wychowawcze za okres do dnia 30 czerwca 2019 r. stosuje się przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci w dotychczasowym brzmieniu, z wyłączeniem art. 20 ust. 3 i 4 tej ustawy, który stosuje się w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. Zgodnie natomiast z treścią art. 6 ust. 2 u.z., w sprawach o świadczenia wychowawcze na okres po dniu 30 czerwca 2019 r. stosuje się przepisy ustawy zmienianej w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą.

Z powyższego wynika zatem, że w sprawach o świadczenia wychowawcze na okres do dnia 30 czerwca 2019 r. stosuje się przepisy dotychczasowe, zaś w sprawach o świadczenia wychowawcze za okres od 1 lipca 2019 r. stosuje się przepisy nowe.

Wskazana nowelizacja nie zmieniła określonej przez ustawodawcę zasady określania osoby uprawnionej do otrzymania świadczenia wychowawcze. Nowelizacja art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d. i jednocześnie usunięcie definicji rodziny od 1 lipca 2019 r. ma ten skutek, że aktualnie już wprost z art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d. wynika, że świadczenie wychowawcze przysługuje matce lub ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca. Przed nowelizacją art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d. wskazywał, że świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka. Wymóg, aby osoby te zamieszkiwały wspólnie z dziećmi i utrzymywały dzieci, które wskazują we wniosku o przyznanie świadczenia wynikał pośrednio z art. 2 pkt 16 u.p.p.w.d., który definiując pojęcie rodziny wskazywał, że tworzą ją małżonkowie, rodzice i dzieci lub opiekunowie faktyczni dzieci oraz zamieszkujące wspólnie z nimi i pozostające na ich utrzymaniu dzieci. Tak więc, zarówno przed nowelizacją, jak i po nowelizacji nie zmieniła się zasada, że świadczenie przysługuje na dane dziecko matce lub ojcu tego dziecka, o ile odpowiednio matka lub ojciec zamieszkują z danym dzieckiem i dziecko pozostaje na utrzymaniu odpowiednio – matki lub ojca.

W okolicznościach przedmiotowej sprawy, warunek wspólnego zamieszkiwania przestał być spełniony. Jak wynika bowiem z akt sprawy, M. W. wraz z dziećmi nie mieszka ze skarżącym od listopada 2018 r. Zamieszkała ona z córkami u swoich rodziców. Powyższe oraz fakt, że centrum życiowe małoletnich dzieci jest w domu dziadków macierzystych, tj. w miejscu zamieszkania matki, wynika z wyjaśnień asystenta rodziny. Dodatkowo zauważyć należy, że postanowieniem Sądu Okręgowego Wydział Cywilny Rodzinny z dnia [...] 2019 r. sygn. akt [...] zobowiązano skarżącego, aby w czasie trwania postępowania rozwodowego przyczyniał się do kosztów utrzymania małoletnich dzieci. Z uzasadnienia postanowienia wynika, że dzieci pozostają pod bezpośrednią opieką matki.

Wobec powyższych ustaleń nie było zatem podstaw, aby prowadzić dodatkowe postępowanie wyjaśniające odnośnie miejsca przebywania dzieci skarżącego. Jeszcze raz podkreślić należy, że brak wspólnego zamieszkania z dzieckiem w świetle przepisów u.p.p.w.d., tak w brzmieniu sprzed nowelizacji, jak też po nowelizacji, wyklucza możliwość przyznania świadczenia wychowawczego. Tym samym podnoszone zarzuty skargi w tym względzie są bezzasadne.

W tym stanie rzeczy, skoro od listopada 2018 r. G. W. nie zamieszkuje ze skarżącym, to świadczenie przez niego pobrane w okresie od 1 grudnia 2018 r. do 30 czerwca 2019 r. jest świadczeniem nienależne pobranym w rozumieniu art. 25 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d.

Zgodnie z tym przepisem (w brzmieniu obowiązującym do 30 czerwca 2019 r.), nienależnie pobranym świadczeniem wychowawczym jest świadczenie wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie wypłaty świadczenia wychowawczego, jeżeli osoba pobierająca to świadczenie była pouczona o braku prawa do jego pobierania. Wyjaśnić należy w tym miejscu, że w świetle tego przepisu, aby można było mówić o świadczeniu nienależnie pobranym muszą zaistnieć dwa elementy: obiektywny, polegający na faktycznym zaistnieniu okoliczności wyłączających uprawnienie do świadczenia oraz subiektywny, czyli stan świadomości osoby korzystającej z tej formy pomocy publicznej. Innymi słowy, musi dojść do pobrania świadczenia w okolicznościach, w których można stronie przypisać, że mimo świadomości braku prawa do świadczenia wynikającej z prawidłowego pouczenia, nie poinformowała organu o okolicznościach powodujących ustanie prawa do świadczenia. Wykładni art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy nie można przy tym dokonywać w oderwaniu od art. 20 ust. 1 tej ustawy, określającego obowiązek niezwłocznego powiadomienia organu wypłacającego świadczenie o wystąpieniu zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego. W przypadku, gdy osoba pobierająca świadczenie nie poinformuje organu o zaistniałych zmianach, które mają wpływ na prawo do świadczeń, pobrane świadczenie wychowawcze uznawane jest za nienależnie pobrane i podlegać winno zwrotowi wraz z odsetkami za opóźnienie. W sprawie niniejszej mamy do czynienia z taką właśnie sytuacją, bowiem w okresie świadczeniowym skarżący nie poinformował organu, że od listopada 2018 r. córka G. W. mieszka wraz z siostrą i matką u swoich dziadków, a nie ze skarżącym, pomimo, że w decyzji z dnia 11 września 2018 r. przyznającej mu świadczenie wychowawcze zawarto informację o obowiązku wynikającym z art. 20 ust. 1 ustawy (k. 121 akt adm.) oraz pomimo, że złożony wniosek o ustalenie prawa do przedmiotowego świadczenia z dnia 31 sierpnia 2018 r. zawiera również pouczenie o konieczności niezwłocznego powiadomienia organu o zaistniałych zmianach mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego (k. 25 (2) akt adm.).

Natomiast, mając na uwadze, że skarżący nie spełnia warunku z art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d., gdyż jego córka z nim nie zamieszkuje i nie pozostaje na jego utrzymaniu od listopada 2018 r., to świadczenie wychowawcze przez niego pobrane w okresie od 1 lipca 2019 r. do 30 września 2019 r., jest również świadczeniem nienależnie pobranym. Zgodnie bowiem z art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d. (w brzmieniu od 1 lipca 2019 r.), za nienależnie pobrane świadczenia wychowawcze uważa się, świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia.

Wyjaśnić przy tym należy, że pomimo argumentów skarżącego podnoszonych w toku całego postępowania, iż w okresie od 1 grudnia 2018 r. do 30 czerwca 2019 r. sprawował opiekę nad swoimi dziećmi, słusznie organy obu instancji wskazały, że w sprawie nie została ustalona opieka naprzemienna nad dziećmi, co oznacza, że nie ma zatasowania art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. Nie było możliwe zatem przyznanie skarżącemu świadczenia wychowawczego na dzieci, w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Sąd w niniejszym składzie podziela prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowisko, że pozostawanie dziecka pod opieką naprzemienną obojga rodziców nie jest kwestią mogącą podlegać ustalaniu i interpretacji organu prowadzącego postępowanie, lecz fakt ten musi wynikać wprost z orzeczenia sądu powszechnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 kwietnia 2019 r., sygn. akt I OSK 1659/17 i wskazane tam orzecznictwo). W okoliczności sprawy takiego orzeczenia nie ma.

Mając powyższe na uwadze, w ocenie Sądu prawidłowo ustalony stan faktyczny dostarczył jednoznacznych podstaw do zakwalifikowania świadczenia wychowawczego pobranego przez skarżącego w okresie od 1 grudnia 2018 r. do 30 września 2019 r. na córkę G. W. za nienależnie pobrane świadczenie.

Konsekwencją takiego stanu rzeczy było również rozstrzygnięcie o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia. Z treści art. 25 ust. 6 ustawy w sposób jednoznaczny wynika, że uprawnione jest orzeczenie w jednej decyzji zarówno o ustaleniu kwoty nienależnie pobranego świadczenia, jak i o obowiązku jej zwrotu.

W ocenie Sądu zarzucane naruszenia prawa procesowego, jak i materialnego nie miały miejsca. Organ prowadzący postępowanie wypełnił zawarty w art. 7 k.p.a. nakaz dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz określony w przepisie art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Ponadto wypełnił obowiązki wynikające z art. 80 k.p.a. Stwierdzić również trzeba, że uzasadnienie decyzji odpowiada wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Jednocześnie w sposób wystarczający organ wskazał oraz wyjaśnił podstawę prawną decyzji, a także przytoczył przepisy prawa, mające zastosowanie w sprawie. Fakt, iż skarżący odmiennie ocenia dowody zgromadzone w sprawie i w konsekwencji wyciąga z nich odmienne wnioski nie oznacza, że wydane w sprawie rozstrzygnięcie jest wadliwe. Wręcz przeciwnie, organ podjął niezbędne czynności do dokładnego wyjaśnienia sprawy i wydał trafne rozstrzygnięcie, prawidłowo dokonując subsumpcji stanu faktycznego do norm prawa materialnego, mających zastosowanie w sprawie.

Biorąc pod uwagę powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na

podstawie art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobiegniem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U.2020.374 ze zm.), orzekł o oddaleniu skargi jako niezasadnej.