Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1146/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-03-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Gospodarki
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 188 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit a) i c) w zw. a art. 135
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 6 ust. 1 w zw. z art. 3 ust. 5 w zw. z art. 2 ust. 7
journal: Dz.U. 1946 nr 3 poz 17
law: Ustawa z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej.
article: art. 156 § 1pkt 2, art. 156 § 2, art. 158 § 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 40 § 1
journal: Dz.U. 2013 poz 1030
law: Ustawa z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maria Wiśniewska Sędziowie NSA Jolanta Rudnicka del. WSA Marcin Kamiński (spr.) Protokolant starszy inspektor sądowy Joanna Drapczyńska po rozpoznaniu w dniu 23 marca 2018 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ś. W. D. M. Sp. z o.o. z siedzibą w P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 listopada 2015 r. sygn. akt I SA/Wa 1197/13 w sprawie ze skargi Ś. W. D. M. Sp. z o.o. z siedzibą w P. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. uchyla decyzje Ministra Gospodarki z dnia [...] 2013 r. nr [...] i z dnia [...] 2012 r. nr [...] ; 3. zasądza od Ministra Przedsiębiorczości i Technologii na rzecz: Ś. W. D. M. Sp. z o.o. z siedzibą w Poznaniu kwotę 777 (siedemset siedemdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu skargi podmiotu: Ś. Sp. z o. o. z siedzibą w P. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...]r. nr [...]w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczeń nacjonalizacyjnych, wyrokiem z dnia 19 listopada 2015 r. sygn. akt I SA/Wa 1197/13 oddalił skargę.

Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Zarządzeniem Ministra Informacji i Propagandy z dnia [...]r. przedsiębiorstwo pn. "D. " Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w P. , zostało umieszczone w drugim wykazie przedsiębiorstw przechodzących na własność Państwa na zasadzie art. 3 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (ustawy nacjonalizacyjnej), ogłoszonym w Monitorze Polskim Nr [...] z dnia [...]r. D. sp. z o.o. w P. zgłosiła, pismem z dnia [...]r., zarzuty przeciwko umieszczeniu D. sp. z o.o. w P. w wykazie przedsiębiorstw do upaństwowienia. Po przeprowadzeniu postępowania przed Wojewódzką Komisją ds. Upaństwowienia Przedsiębiorstw w P. i Główną Komisją ds. Upaństwowienia Przedsiębiorstw w W., postanowieniem z dnia [...]r., Nr rep. [...] Główna Komisja ds. Upaństwowienia Przedsiębiorstw w W. postanowiła przedstawić Ministrowi P. wniosek o wydanie orzeczenia w przedmiocie upaństwowienia przedsiębiorstwa "D. " Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w P. .

Orzeczeniem nr [...] z dnia [...]r. Minister P. w porozumieniu z P. , orzekł, że m.in. przedsiębiorstwo pn. D. " firmy D. , Spółka z o.o. w P. przechodzi na własność Państwa. Powyższe orzeczenie zostało ogłoszone w Monitorze Polskim nr [...] z dnia [...] r.

Zarządzeniem Ministra P. z dnia [...]r., P. w P. zostały wyznaczone do objęcia przedsiębiorstwa pn. "D. " Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w P. . Objęcie poszczególnych składników majątkowych ww. przedsiębiorstwa nastąpiło protokołem zdawczo-odbiorczym z dnia [...]r. Ogłoszenie o terminie jego sporządzenia zostało opublikowane, na podstawie § 73 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. Nr 16, poz. 62), w P. Dzienniku Wojewódzkim z dnia [...].

Orzeczeniem z dnia [...]r. Minister P. , działając w porozumieniu z P. , zatwierdził protokół zdawczo-odbiorczy z dnia [...]r. stwierdzając, że składniki majątkowe nim objęte stanowią część składową przedmiotowej drukarni i zostają przejęte na własność Państwa. Tym samym protokół ten stał się integralną częścią orzeczenia nr [...] Ministra P. z dnia [...]r.

D. sp. z o.o. w P. wystąpiła o stwierdzenie nieważności wskazanego wyżej orzeczenia z dnia [...]r. oraz orzeczenia nr [...] z dnia [...]r. w części dotyczącej znacjonalizowanej Drukarni.

Decyzją z dnia [...]r., nr [...]Minister Gospodarki (Minister), po rozpatrzeniu wniosku D. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w P. (skarżący), nie stwierdził nieważności orzeczenia nr [...] Ministra P. z dnia [...]r., wydanego w porozumieniu z P. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. D. " firmy D. , Spółka z o.o. w P. w zakresie Drukarni oraz orzeczenia Ministra P. z dnia [...]r., wydanego w porozumieniu z P. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa: Drukarnia firmy "D. " Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w P. .

W uzasadnieniu ww. rozstrzygnięcia Minister stwierdził, że omawiana drukarnia spełniała kryteria nacjonalizacyjne określone w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia [...]r. w przedmiocie określenia kategorii przedsiębiorstw poligraficznych i drukarń przechodzących na własność Państwa oraz trybu postępowania przy przekazywaniu drukarń w użytkowanie (Dz. U. Nr 26, poz. 193). Przy czym mając na uwadze argumentację skarżącego, że nie wszystkie maszyny należące w dniu [...] r. do przedmiotowej drukarni stanowiły własność spółki będącej właścicielem tego przedsiębiorstwa, lecz pochodziły z innych, głównie poniemieckich przedsiębiorstw, Minister wskazał, że biorąc pod uwagę wyłącznie maszyny stanowiące własność byłego właściciela znacjonalizowanej drukarni (jak wynika z pisma Centralnego Zarządu Państwowych Zakładów Graficznych w Polsce z dnia [...]r., zawierającego opis D. ze stanu parku maszyn drukarskich z [...] r. zostały 3 maszyny płaskie, 1 aparat dociskowy (tygiel) rozbity na złom, zaś 2 linotypy wywieziono) przedmiotowa drukarnia posiadała park maszynowy w ilości pozwalającej na objęcie jej nacjonalizacją (posiadała bowiem więcej niż dwie maszyny płaskie o formacie mniejszym niż 61 cm długości i 86 cm szerokości). Minister uznał, że orzeczenie z dnia [...]r. nie narusza w sposób rażący prawa. W ocenie Ministra, przyjęcie, że ww. orzeczenie zostało wydane zgodnie z ówcześnie obowiązującymi przepisami oznacza, że skutki jego wydania rozciągają się na orzeczenie Ministra P. z dnia [...]r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa pn. Drukarnia firmy "D. " Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w P. . Ponadto Minister podniósł, że argumentacja skarżącego dotycząca znacjonalizowania wraz z omawianą drukarnią nieruchomości położonych przy ul. [...], ul. [...]i Al. [...], które były częściowo wykorzystywane jako domy czynszowe dla pracowników oraz innych osób i w związku z tym nie były związane z działalnością produkcyjną drukarni, w świetle przedstawionego w uchwale składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 listopada 2007 r. wydanej w sprawie o sygn. akt I OPS 2/07 podmiotowego ujęcia przedsiębiorstwa - nie ma znaczenia dla ustalenia, czy nacjonalizacja tych nieruchomości nastąpiła z naruszeniem prawa.

Wnioskiem z dnia [...]r., skarżący wystąpił do Ministra o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej ww. decyzją z dnia [...]r., zarzucając:

1) naruszenie przepisu art. 156 k.p.a., polegające na błędnym przyjęciu, że orzeczenia nacjonalizujące D. nie zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa, a w konsekwencji - na odmowie stwierdzenia ich nieważności;

2) naruszenie przepisu § 1 ust. 1 lit. A rozporządzenia Rady Ministrów z dnia [...]r., polegające na błędnym przyjęciu, że D. w dniu [...]r. znajdowała się w posiadaniu maszyn wymienionych w przedmiotowym przepisie;

3) naruszenie przepisu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 99 ustawy z dnia 17 marca 1921 r. - Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez uznanie, że nacjonalizacja D. mogła objąć maszyny pochodzące z innych przedsiębiorstw i tym samym, że orzeczenie Ministra P. z dnia [...]r. było zgodne z prawem;

4) naruszenie przepisu art. 7 i 77 k.p.a. w zw. z § 75a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa, poprzez błędną ocenę legalności orzeczenia Ministra P. z dnia [...]r. wydanego w porozumieniu z P. i uznanie, że nie narusza ono w sposób rażący prawa;

5) naruszenie przepisu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z § 75 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. polegające na odmówieniu stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra P. z dnia [...]r., wydanego w porozumieniu z P. ;

6) naruszenie przepisu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa niektórych gałęzi przemysłu (ustawa nacjonalizacyjna), poprzez uznanie, że omawiana drukarnia spełniła przesłanki do nacjonalizacji, podczas gdy miała ona charakter stowarzyszenia użyteczności publicznej, zaś nacjonalizacji podlegały przedsiębiorstwa;

7) naruszenie przepisu art. 35 k.p.a., poprzez przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawie.

Minister decyzją z dnia [...]r., nr [...]utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...]r., nr [...], L. dz[...].

Organ wskazał, że w dacie wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej, tj. w dniu [...] r., przedmiotowa drukarnia stanowiła własność osoby prawnej - spółki "D. " spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w P. . Powyższe ustalenia nie pozostają w sprzeczności z prezentowanym przez skarżącego stanowiskiem, że w okresie okupacji drukarnia została włączona przez okupanta w skład kombinatu pod nazwą N. , który po zakończeniu II wojny światowej, został objęty zarządem państwowym. Z tego faktu nie sposób wywodzić, że znacjonalizowane zostało inne przedsiębiorstwo niż drukarnia prowadzona w okresie przedwojennym przez D. sp. z o.o. Na własność Państwa przejęto to samo przedsiębiorstwo stanowiące, zgodnie z wpisem w rejestrze handlowym [...] nr [...], własność skarżącego, lecz nie takie samo przedsiębiorstwo, ze względu na zmianę stanu ilościowego i jakościowego parku maszynowego. Również wskazywana przez skarżącego okoliczność funkcjonowania drukarni na nieruchomościach zlokalizowanych przy ul. B. i ul. Z., niezwiązanych z D. sp. z o.o., nie świadczy w ocenie Ministra o nacjonalizacji innego przedsiębiorstwa niż przedsiębiorstwo stanowiące własność ww. spółki. W protokole zdawczo-odbiorczym z dnia [...]r. z przejęcia Drukarni firmy D. na własność Państwa, jako składniki majątkowe przedsiębiorstwa, wskazano wyłącznie nieruchomości stanowiące własność D. sp. z o.o. Minister podkreślił, że prowadzona przez Drukarnię działalność skupiała się przede wszystkim na nieruchomościach tej spółki, które wykorzystywane były do celów przedsiębiorstwa, w tym do celów produkcyjnych. Przedłożona przez wnioskodawcę dokumentacja z postępowania przeciwko Skarbowi Państwa o zaniechanie używania firmy oraz okoliczność zmiany w [...] r. statutu omawianej spółki polegającej na zmianie firmy z "D. " na "K. " dowodzi wyłącznie, że na własność Państwa nie przejęto całego mienia spółki (bo nie to było celem ustawy nacjonalizacyjnej), lecz zorganizowane przedsiębiorstwo - drukarnię. Fakt, iż spółka dysponowała również innym majątkiem, w oparciu o który podejmowała działalność gospodarczą pod dotychczasową firmą, pozostaje bez wpływu na ustalenia dotyczące przejęcia drukarni, będącej pierwotnie własnością odwołującego się wnioskodawcy.

Minister wskazał, że z dokumentacji archiwalnej wynika, że ówcześnie sama spółka, realizując uprawnienia wynikające z przysługującego jej prawa własności, ubiegała się o zwrot znacjonalizowanego przedsiębiorstwa w trybie przewidzianym przez przepisy nacjonalizacyjne, w tym zgłaszała zarzuty przeciwko umieszczeniu drukarni w wykazie przejmowanych przedsiębiorstw oraz zastrzeżenia do protokołu zdawczo-odbiorczego z przejęcia. Aktualne kwestionowanie przez skarżącego tytułu własności do znacjonalizowanej drukarni może co najwyżej poddawać w wątpliwość istnienie po jej stronie interesu prawnego zarówno w postępowaniu nacjonalizacyjnym, jak i postępowaniu nieważnościowym.

Minister wyjaśnił, że jako podstawę prawną przejęcia omawianego przedsiębiorstwa powołany został art. 3 ust. 1 lit. A pkt 17 i ust. 5 oraz art. 6 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej oraz § 65 ust. 1 pkt c) i § 71 ww. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. Zgodnie z art. 3 ust. 1 lit. A pkt 17 ustawy nacjonalizacyjnej, za odszkodowaniem przejmuje Państwo na własność przedsiębiorstwa górnicze i przemysłowe, w tym przemysł poligraficzny i drukarnie. Zawarte zaś w art. 3 ust. 1 lit. c in fine tej ustawy upoważnienie ustawowe, zobowiązywało Radę Ministrów do określenia w drodze rozporządzenia, które kategorie wielkiego i średniego przemysłu poligraficznego przechodzą na własność Państwa, a co do drukarń również, które z nich mają być przekazane na własność organizacji politycznych lub społecznych. W dniu [...]r. Rada Ministrów wydała rozporządzenie w sprawie określenia kategorii przedsiębiorstw przemysłu poligraficznego i drukarń, przechodzących na własność Państwa oraz trybu postępowania przy przekazywaniu drukarń w użytkowanie, które weszło w życie z dniem ogłoszenia, tj. w dniu 30 kwietnia 1949 r. § 1 ust. 1 lit. A rozporządzenia Rady Ministrów z dnia [...]r. przewidywał, że na własność Państwa zostaną przejęte zakłady graficzne, drukarnie oraz litografie posiadające:

a) maszynę rotacyjną lub maszynę do składania (linotyp, monotyp i intertyp) albo maszynę płaską o formacie 61 cm długości i 86 cm szerokości, bądź też większym,

b) więcej niż dwie maszyny płaskie o formacie mniejszym niż 61 cm długości i 86 cm szerokości.

Przesłanki te wbrew twierdzeniom skarżącego nie muszą zostać spełnione łącznie, co wynika z orzecznictwa sądów administracyjnych (np. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 lutego 2007 r. wydanego w sprawie o sygn. akt IV SA/Wa 2233/06), jak również z zasad logiki. Racjonalny ustawodawca nie przewidziałby konieczności łącznego spełnienia dwóch wykluczających się przesłanek.

Minister stwierdził, że wbrew twierdzeniom wnioskodawcy, zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych, przy ocenie kryteriów nacjonalizacyjnych powinny być brane pod uwagę wszystkie maszyny i urządzenia składające się na park maszynowy przejmowanego przedsiębiorstwa w dacie wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej, tj. w dniu [...] r. (takie stanowisko wyrażono w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2011 r., wydanym w sprawie o sygn. akt I OSK 1090/10, wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 listopada 2004 r. wydanym w sprawie o sygn. IV SA/Wa 253/04).

Mając na uwadze argumentację skarżącego, Minister dokonał również szczegółowej analizy znajdujących się w aktach sprawy dokumentów archiwalnych celem ustalenia, jakie maszyny będące w okresie przedwojennym własnością D. sp. z o.o. znajdowały się w przedsiębiorstwie w dniu [...] r. Minister podkreślił, że ocena, czy w skład parku maszynowego omawianej drukarni wchodziły maszyny i urządzenia pozwalające na przejęcie jej na własność Państwa, powinna nastąpić przede wszystkim w oparciu o dokumentację archiwalną z daty nacjonalizacji, jako najbardziej wiarygodną i nie wymagającą wiedzy specjalnej, a w konsekwencji - powoływania biegłego, na podstawie art. 84 § 1 k.p.a. Wyjaśnił, że w myśl tego przepisu, wyłącznie wtedy gdy w sprawie wymagane są wiadomości specjalne, organ administracji publicznej może zwrócić się do biegłego lub biegłych o wydanie opinii. Jednocześnie Minister podkreślił, że z oczywistych względów nie sposób przyjąć, że dokonanie oceny wartości dowodowej zgromadzonych dokumentów archiwalnych wymaga specjalistycznej wiedzy. Przepisy k.p.a. przewidują uprawnienie, a jednocześnie obowiązek organu administracji publicznej do dokonania takiej oceny. Wobec tego wniosek dowodowy skarżącego o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu analizy ekonomicznej przedsiębiorstwa lub księgowości rachunkowości i finansów przedsiębiorstwa pod kątem posiadanych środków trwałych, w tym maszyn drukarskich, na okoliczność nieposiadania przez drukarnię maszyn niezbędnych do nacjonalizacji, został przez niego rozpatrzony negatywnie.

W wyniku ponownej analizy materiału dowodowego, Minister stwierdził, że zgromadzone w sprawie materiały archiwalne potwierdzają, że przejmowane przedsiębiorstwo było drukarnią, posiadającą w dniu [...] r., tj. w dniu wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej, park maszynowy w ilości, która według rozporządzenia Rady Ministrów z dnia [...]r. - § 1 ust. 1 lit. A pkt a) - uzasadniała objęcie jej nacjonalizacją.

W aktach sprawy znajduje się pismo Centralnego Zarządu Państwowych Zakładów Graficznych w Polsce z dnia [...]r. zawierające opis D. , w którym zawarto informację, że drukarnia ta jest największą drukarnią w Polsce i z tego tytułu stanowi obiekt szczególnie ważny dla interesu Państwa. W piśmie tym dodatkowo stwierdzono, że jeśli chodzi o park maszyn tej drukarni z [...] r., to został on przez Niemców zdekompletowany i przedstawia się w stosunku do dnia dzisiejszego w około 55%. Reszta została przez okupanta zdemolowana i wywieziona w niewiadomym kierunku. Między innymi zostało zlikwidowane całkowite urządzenie działów litograficznych, offsetowych i chemigraficznych. Ze stanu parku maszyn drukarskich z roku [...] r. zostały 3 maszyny płaskie, 1 aparat dociskowy (tygiel) rozbity na złom; 2 linotypy wywieziono. W dokumencie tym znajduje się również informacja, że w ten sposób zdekompletowaną drukarnię uzupełnił okupant, maszynami z innych drukarń, względnie maszynami niemieckimi tak, że w składzie drukarni znajduje się duża część mienia porzuconego i mienia opuszczonego (maszyny średniego i dużego formatu w liczbie 15 oraz 11 maszyn mniejszego formatu). Także z pisma z dnia [...] r. skierowanego do Głównego Urzędu Tymczasowego Zarządu Państwowego w Ł. wynika, że w objętej zarządem drukarni, oprócz pozostałych maszyn i urządzeń, znajdowały się 3 maszyny należące w [...] r. do drukarni stanowiącej własność spółki D. .

Minister wskazał, że dokonał szczegółowej analizy dokumentów archiwalnych i stwierdził, że zawierają opis stanu parku maszynowego przedsiębiorstwa począwszy od roku [...] do [...], a zatem obejmujący datę wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej, tj. [...] r. W większości tych dokumentów została szczegółowo określona ilość maszyn poszczególnych rodzajów, a w przedstawionych zestawieniach maszyn i urządzeń dodatkowo wymieniono konkretne maszyny i opisano parametry techniczne. Wartość dowodową tych dokumentów podwyższa fakt, że w wielu z nich znajdują się niewątpliwie te same maszyny, które następnie wskazał organ.

Minister wyjaśnił, iż dokonał dogłębnej analizy zestawienia maszyn i urządzeń będących przedwojenną własnością D. , które to zestawienie pełnomocnik Drukarni, adwokat S. R. załączył do pisma skierowanego do Głównej Komisji ds. Upaństwowienia Przedsiębiorstw w Warszawie, dokumentu zatytułowanego "Inwentura z dnia [...]r." dokumentu zatytułowanego "Inwentura z dnia [...]r.", protokołu zdawczo – odbiorczego z przejęcia przedsiębiorstwa z dnia [...]r., załącznika nr [...] do tego protokołu, paszportu techniczno-produkcyjnego z dnia [...]r., oraz szeregu innych w tym m. in. publikacji "D. P. [...]pod zarządem państwowym", pisma adwokata W. M. z dnia [...]r., pisma W. B. z dnia [...]r.

Minister rozważył również argumentację skarżącego, że część maszyn i urządzeń, która w dniu [...] r. znajdowała się w D. , stanowiła pierwotnie własność innych przedsiębiorców prowadzących polskie drukarnie.

Za bezsporne Minister uznał, że D. posiadała maszyny w ilości uzasadniającej jej nacjonalizację. Wskazał maszyny, które w jego ocenie znajdowały się w znacjonalizowanej drukarni i wchodziły przed dniem 1 września [...] r. w skład parku maszynowego drukarni. Zauważył, że wymienione one zostały przez pełnomocnika D. w przedłożonym przez niego wykazie maszyn i urządzeń oraz znajdują się w inwenturach z dnia [...]r. i [...]r. oraz w zał. nr 2 do protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia [...]r. Większość z nich została zidentyfikowana w "Paszporcie techniczno-produkcyjnym" Z. z siedzibą przy ul. [...]" z dnia [...]r., jako maszyny zainstalowane w przedsiębiorstwie w okresie przedwojennym. Tym samym, ponownie rozpatrując sprawę, Minister wziął pod uwagę wyłącznie te maszyny, które stanowiły pierwotnie własność D. i co do których nie zostały zgłoszone roszczenia windykacyjne przez podmioty prowadzące inne polskie drukarnie, jak również nie zaliczał żadnych maszyn niemieckich, które w ocenie skarżącego przeszły na własność Państwa z mocy prawa na podstawie dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich.

W rezultacie organ ustalił, że znacjonalizowana Drukarnia spełniała przesłanki określone w § 1 ust. 1 lit. A pkt a) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia [...]r., tj. posiadała 1 maszynę rotacyjną (maszyna rotacyjna rotograwiurową "König & Bauer, Würzburg nr 11054, rok budowy 1930), co stanowiło podstawę do nacjonalizacji na podstawie ww. przepisu, a dodatkowo - maszynę płaską o formacie 61 cm długości i 86 cm szerokości bądź też większym (przykładowo maszyna płaska "Europa", fabrykat Albert & Co. Frankenthal, nr A 76106, format 76 x 110 cm, wałków 11, ram 3, maszyna płaska "Universal - Rapid" wytwórnia: Albert & Co, Frankenthal, rok budowy 1927, rok kupna 1927, nr 15648).

Odnosząc się do złożonych w sprawie przez skarżącego oświadczeń osób, które wg jego oświadczenia były pracownikami Drukarni, Minister dokonał ich analizy i uznał, że nie mogą one stanowić podstawy do zmiany stanowiska organu z uwagi na brzmienie sprzeczne z treścią materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. Podkreślił ponadto, że zostały one pozyskane w trakcie toczącego się postępowania, na jego użytek, po upływie 50 lat od daty wydania kontrolowanych orzeczeń.

Minister z przytoczonych powodów dokonał także negatywnej oceny przedłożonych przez skarżącego oświadczeń W. D. , R. T., oświadczenia zarządu D. spółka z o. o. z dnia [...]r. oraz oświadczeń złożonych przez L. R.

Z kolei ustosunkowując się do wniosku skarżącego, wskazującego na zmianę statutu spółki, z którego wynika, że w [...] r. produkcja poligraficzna nie została podjęta, co świadczy, że w dacie nacjonalizacji spółka nie posiadała maszyn, które uzasadniałyby jej przejęcie na własność Państwa, Minister wyjaśnił, że prezentowana argumentacja jest nietrafna i nie wpływa na ocenę spełnienia przez przejętą drukarnię kryteriów nacjonalizacyjnych.

W odniesieniu do kwestionariusza o przedsiębiorstwie poligraficznym z dnia [...] r. Minister za błędny uznał wywód skarżącego, że wskazane w nim maszyny i urządzenia stanowiły pierwotnie własność niemieckiej drukarni "C.". Kwestionariusz dotyczył bowiem urządzenia D. , w części dotyczącej zakładu zlokalizowanego przy ul. Z. Ponadto przyjęta przez skarżącego interpretacja przeczy pozostałym dokumentom znajdującym się w aktach, z których wynika, że urządzenie niemieckiej drukarni C. zostało przewiezione do centralnego zakładu przy ul. W. i weszło w skład parku maszynowego znacjonalizowanej drukarni w dniu [...] r. Dokument "Opis szkód wyrządzonych przez okupanta D. ", z którego w ocenie skarżącego wynika, że skarżący był w czerwcu [...] r. pozbawiony co najmniej 2 linotypów i 7 maszyn płaskich (4 maszyny płaskie i 3 maszyny dociskowe), nie może w ocenie organu orzekającego stanowić dowodu potwierdzającego, jakie maszyny wchodziły w skład parku maszynowego drukarni. Na jego podstawie nie sposób nawet jednoznacznie ustalić, którymi konkretnie maszynami przedsiębiorstwo nie dysponowało.

W odniesieniu do nadesłanej "opinii stwierdzającej stan posiadania maszyn przez D. na dzień [...] r., opracowanej przez archiwistę mgr A. F. wskazał, że pomimo, że nie stanowi ona opinii w rozumieniu art. 84 § 4 k.p.a., została dopuszczona, jako dowód w sprawie, na podstawie art. 75 § 1 k.p.a. Dokumenty, do których odnosiła się autorka, nie zostały załączone do opracowania. Ogólne twierdzenia zaczerpnięte z dokumentów źródłowych wskazujące, że reprywatyzacja maszyn skutkowałaby rozbiciem całości drukarni, nie przesądzają, że znacjonalizowana drukarnia nie posiadała maszyn w ilości uzasadniającej jej nacjonalizację.

Ustosunkowując się do dokumentów, mających w szczególności świadczyć o możliwości wielokrotnego umieszczania tych samych maszyn w protokołach zdawczo-odbiorczych różnych drukarni, Minister wyjaśnił, że nie można na ich podstawie stwierdzić, aby wskazane w nich maszyny były tożsame z maszynami wyszczególnionymi przez organ orzekający, jako maszyny stanowiące przedwojenną własność D. sp. z o.o., na podstawie innych wiarygodnych dokumentów archiwalnych.

Skarżący nadesłał dodatkowo do akt sprawy cztery ekspertyzy sporządzone na jego zlecenie, których przedmiotem jest określenie stanu ilościowego maszyn drukarskich w przedsiębiorstwie D. w dniu [...] r. Wskazane ekspertyzy, zdaniem Ministra, nie stanowią opinii w rozumieniu art. 84 k.p.a. Będąca podstawą dokonanego rozstrzygnięcia ocena dokumentacji archiwalnej nie wymagała bowiem posiadania wiadomości specjalnych, a ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego stanowi obowiązek organu administracji stosownie do treści art. 80 k.p.a.

Autorem pierwszego opracowania przedłożonego przez skarżącego jest mgr inż. W. R. , będący biegłym sądowym przy Sądzie Okręgowym w Poznaniu w dziedzinie wyceny przedsiębiorstw, nieruchomości oraz maszyn i urządzeń, rzeczoznawca majątkowy, który sporządził opinię z dnia [...]r., w zakresie określenia stanu ilościowego maszyn i urządzeń (środków trwałych) w przedsiębiorstwie "D. " w dniu [...] r. W opracowaniu tym we wnioskach końcowych ekspert stwierdził, że drukarnia w momencie przejmowania na własność Państwa nie posiadała maszyn i urządzeń wymienionych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia [...]r. Minister wskazał, że analiza tej ekspertyzy pozwala przede wszystkim stwierdzić, że nie został zrealizowany cel dla którego opinia ta została opracowana, tj. ekspert nie ustalił, jakie maszyny i urządzenia znajdowały się w omawianej drukarni w dacie wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej. Dodatkowo brak zobrazowania toku rozumowania eksperta, uniemożliwia weryfikację prawidłowości wniosków końcowych.

Druga nadesłana przez skarżącego ekspertyza z dnia [...]r., sporządzona przez rzeczoznawcę majątkowego mgr inż. M. M. , będącego biegłym sądowym przy Sądzie Okręgowym w Poznaniu w dziedzinie wyceny przedsiębiorstw i nieruchomości nie została sporządzona na podstawie całości dokumentacji obrazującej stan parku maszynowego znacjonalizowanej drukarni, o czym świadczy chociażby pominięcie istotnego dowodu, jaki w ocenie organu stanowi zestawienie maszyn i urządzeń będących przedwojenną własnością D. sp. z o.o. w P., pozostałych w obecnej D. pod zarządem państwowym, przesłane w toku postępowania nacjonalizacyjnego tej spółki. Powyższa okoliczność, zdaniem Ministra, w zasadzie dyskwalifikuje to opracowanie, jako wiarygodny dowód w sprawie.

Trzecia nadesłana przez skarżącego ekspertyza, z dnia [...] r. została sporządzona przez rzeczoznawcę majątkowego mgr inż. M. R., specjalność: obrabiarki i technologia procesów wytwarzania oraz projektowanie i organizacja zakładów przemysłowych, wydana w przedmiocie ustalenia stanu ilościowego maszyn drukarskich w dniu [...] r. zlokalizowanych na terenie "D. " w P., ul. [...], nie określa jakie konkretnie maszyny znajdowały się na wyposażeniu omawianej drukarni w dacie wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej, a tym samym nie realizuje celu, dla którego została sporządzona, co znacznie obniża jej wiarygodność.

Minister ocenił, że powyższe ekspertyzy posiadają niewielką wartość dowodową. Zawierają przytoczenie dokumentów archiwalnych, jednakże nie koncentrują się na odpowiedzi na pytanie czy maszyny w nich opisane spełniają kryteria nacjonalizacyjne, lecz na dowodzeniu, że maszyn tych w przedsiębiorstwie nie było.

Odnosząc się do nadesłanego do akt sprawy "pisma stanowiącego syntetyczne kompendium informacji, dotyczące ustalenia stanu ilościowego maszyn drukarskich, wg stanu na dzień [...] r., zlokalizowanych w D. w P. przy ul. [...]" z dnia [...] r. sporządzonego przez ww. eksperta mgr inż. M. R., Minister dokonał jego szczegółowej analizy, w konsekwencji której stwierdził, że przeczy ono informacjom zawartym w wielu dokumentach archiwalnych i nie może stanowić bezpośredniego i wiarygodnego dowodu w sprawie.

Odnosząc się do zarzutów skarżącego, iż organ bezzasadnie kwestionuje ww. ekspertyzy wyłącznie ze względu na fakt, iż nie zostały one sporządzone na zlecenie organu i stanowią dokumenty prywatne, wskazał, że odmowa uznania ww. dokumentów za wiarygodne dowody w sprawie nie wynika faktu przyznania im charakteru dowodu prywatnego, lecz z faktu ich nieprzydatności dla dokonywanych przez organ ustaleń, w szczególności ze względu na nierzetelny sposób ich sporządzenia.

Minister odniósł się również do ekspertyzy nadesłanej przez Prezydenta Miasta P., sporządzonej na jego zlecenie przez inż. W. F. i J. I. - rzeczoznawców z C. sp. k., o specjalności "Maszyny i technologie poligraficzne". Wskazał, że jej przedmiotem był stan ilościowy maszyn i urządzeń (środków trwałych) w przedsiębiorstwie pn. D. sp. z o.o. w P., na dzień [...] r. i uznał, że nie posiada ona waloru dowodu bezpośredniego. Ekspertyza ta, oparta o analizę dokumentów archiwalnych, nie stanowi opinii biegłego w rozumieniu przepisów k.p.a., a dokument o walorze wyłącznie dowodu poglądowego. Opracowanie dokonane zostało w sposób pobieżny. Natomiast wniosek skarżącego o nieuwzględnienie ekspertyzy z uwagi na zawodowe powiązanie jej autorów z P. S.A. Minister uznał za niezasadny z tej przyczyny, że opracowanie to jest dokumentem prywatnym, nie stanowi dowodu z opinii biegłego, a tym samym do wskazanych osób nie mają zastosowania przepisy odnoszące się do wyłączenia biegłego.

Na etapie postępowania w przedmiocie ponownego rozpatrzenia sprawy do akt sprawy przedłożona została również Ekspertyza w zakresie szczegółowego określenia stanu maszyn i urządzeń istniejącego w przedsiębiorstwie "D. sp. z o.o." w P. w dniu [...] r., sporządzona na zlecenie skarżącego w dniu [...]r. przez inż. A. J. rzeczoznawcę SIMP w zakresie maszyn i technologii poligraficznych, eksploatacji i remontów maszyn oraz wyceny maszyn, urządzeń i pojazdów. Ekspert ustalił, że nie zidentyfikował 6 spośród wskazywanych przez odwołującą się 8 maszyn, a co do 2 z nich stwierdził, że były bezużyteczne. Oceniając wskazaną ekspertyzę Minister uznał, że ekspert nie ustalił jakie maszyny znajdowały się przedsiębiorstwie w dacie wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej, co de facto stanowiło przedmiot ekspertyzy. Nie dokonał również jednoznacznych ustaleń w odniesieniu do wskazanych przez niego maszyn, wobec braku wystarczających danych.

Minister podkreślił, że w celu zgromadzenia pełnej dokumentacji w sprawie organ I instancji zwracał się o jej nadesłanie do Archiwum Państwowego w P. Także w trybie art. 131 k.p.a. informował strony o obowiązku przedstawienia nieujawnionych dotychczas dokumentów.

Minister dodał, że negatywnie rozpatrzył wniosek skarżącego o zawieszenie niniejszego postępowania, na podstawie art. 98 § 1 k.p.a., wobec kompletowania przez niego dokumentacji wskazującej na stan ilościowy parku maszynowego D. , bowiem w ocenie tej strony przedkładana przez skarżącego dokumentacja nie wpływa na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy i przyczynia się do przewlekania postępowania.

W tym stanie rzeczy, Minister stwierdził, że powołane w sentencji niniejszej decyzji orzeczenie Nr [...] Ministra P. z dnia [...]r. wydane w porozumieniu z P. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. D. , Spółka z o.o. w P. w zakresie Drukarni - zostało wydane zgodnie z ówcześnie obowiązującymi przepisami.

Minister stwierdził, że w świetle zgromadzonych w niniejszej sprawie dokumentów w skład przedmiotowego przedsiębiorstwa w dniu upaństwowienia wchodziły ruchomości (maszyny i urządzenia techniczne) oraz wymienione poniżej następujące nieruchomości stanowiące własność ww. spółki:

1) nieruchomość położona w P. przy ul. [...], obręb J. , nr mapy [...], nr działki [...], zapisana w księdze wieczystej P. J. tom [...], wykaz karta [...]Sądu Grodzkiego w P., o łącznej powierzchni [...] m2;

2) nieruchomość położona w P. przy ul. [...], obręb J. , nr mapy [...], nr działki [...], zapisana w księdze wieczystej P. J. tom [...], wykaz karta [...]Sądu Grodzkiego w P., o łącznej powierzchni [...] m2;

3) nieruchomość położona w P. przy ul. [...], narożnik ul. [...], obręb J. , nr mapy [...], nr działki [...], zapisana w księdze wieczystej P. J. tom [...], wykaz liczba [...], o łącznej powierzchni [...]m2;

4) nieruchomość położona w P. przy ul. [...], obręb J. , nr mapy [...], nr działki [...], zapisana w księdze wieczystej P. J. tom [...]karta [...], o łącznej powierzchni [...]m2;

5) nieruchomość położona w P. przy Al. [...], obręb P., nr mapy [...], nr działki [...], zapisana w księdze wieczystej P. św. [...]tom [...], wykaz liczba [...]o łącznej powierzchni [...]m2.

Przedsiębiorstwo pn. "D. " Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w P. , obejmowało wszystkie te składniki przedsiębiorstwa, jako zorganizowanej całości, które zostały szczegółowo wymienione w protokole zdawczo-odbiorczym z dnia [...]r.

Z uwagi na to, że orzeczenie Nr [...] Ministra P. z dnia [...]r. zostało wydane zgodnie z ówcześnie obowiązującymi przepisami, to skutki jego wydania rozciągają się również na orzeczenie Ministra P. , wydane w porozumieniu z P. z dnia [...]r., w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa pn. Drukarnia firmy "D. " Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w P. .

Podstawę prawną omawianego orzeczenia z dnia [...]r. stanowił § 75a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa, zgodnie z którym osoba lub organizacja gospodarcza wyznaczona do sporządzenia protokołu zdawczo-odbiorczego winna przedstawić właściwemu ministrowi do zatwierdzenia protokół zdawczo-odbiorczy wraz ze zgłoszonymi uwagami i zarzutami. Stosownie do pkt 2 ww. §, zatwierdzając protokół zdawczo-odbiorczy, właściwy minister zobowiązany był do rozpatrzenia zgłoszonych uwag i zarzutów oraz ustalenia, które składniki majątkowe objęte tym protokołem stanowią część składową przedsiębiorstwa i przechodzą lub zostają przejęte wraz z nim na własność Państwa albo osób prawnych prawa publicznego. Zatwierdzony protokół zdawczo-odbiorczy stawał się integralną częścią orzeczenia właściwego ministra o przejściu lub przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa albo osób prawnych prawa publicznego.

Analiza całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie doprowadziła Ministra do wniosku, że przy podejmowaniu ww. orzeczenia z dnia [...]r., w zakresie całości mienia wymienionego w ww. protokole zdawczo-odbiorczym z dnia [...]r. nie zostało rażąco naruszone prawo.

Stosownie do art. 6 ust 1 ustawy nacjonalizacyjnej, przedsiębiorstwa przejęte na zasadzie przepisu art. 2 lub art. 3 tej ustawy przechodzą na rzecz Państwa lub polskich osób prawnych prawa publicznego w całości wraz z nieruchomym i ruchomym majątkiem i wszelkimi prawami (prawo do firmy, patenty, licencje, znaki towarowe, użytkowe itp.), wolne jednak od obciążeń i zobowiązań z wyjątkiem zobowiązań o charakterze publiczno-prawnym, zobowiązań na rzecz polskich osób prawnych prawa publicznego, zobowiązań na rzecz osób prawnych, stanowiących własność polskich osób prawnych prawa publicznego, służebności gruntowych oraz zobowiązań, mających swe źródło w stosunku najmu pracy lub odpowiedzialności za czyny niedozwolone. Wymienione wyżej znacjonalizowane nieruchomości stanowiły składnik majątkowy przedsiębiorstwa tej spółki w rozumieniu art. 40 Kodeksu handlowego.

W świetle poglądu zawartego w uchwale składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 listopada 2007 r., sygn. akt I OPS 2/07, argumentacja skarżącego, że nieruchomości przy ul. [...], ul. [...], Al. [...], były częściowo wykorzystywane jako domy czynszowe dla pracowników i innych osób i nie były związane z działalnością produkcyjną drukarni, nie ma znaczenia dla ustalenia, czy nacjonalizacja tych nieruchomości nastąpiła z naruszeniem prawa. Istotna jest tu okoliczność, że do wszystkich tych nieruchomości tytuł własności przysługiwał właścicielowi znacjonalizowanego przedsiębiorstwa. W przypadku spółki z o.o., której wszystkie aktywa i pasywa ujmowane są w jednym bilansie, a dochody z majątku spółki wykorzystywane są w dalszej działalności spółki, poza dywidendą, nieuprawnione jest twierdzenie, że jakaś część działalności osoby prawnej nie jest związana z prowadzonym przez tę osobę prawną przedsiębiorstwem i pozostaje poza działalnością tego przedsiębiorstwa. Ujęcie w ww. protokole zdawczo-odbiorczym, zatwierdzonym orzeczeniem Ministra P. z dnia [...]r., parku maszynowego drukarni oraz nieruchomości stanowiących własność - spółki D. sp. z o.o. w P., będących składnikami majątkowymi tego przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 40 Kodeksu handlowego, nie zostało zatem dokonane z naruszeniem art. 6 ustawy nacjonalizacyjnej, tym bardziej w sposób rażący.

W odniesieniu do zarzutów w przedmiocie nieprawidłowego sporządzenia protokołu zdawczo-odbiorczego w związku z niewskazaniem, wbrew treści § 75 ust. 3, skąd, kiedy i na jakiej zasadzie maszyny i urządzenia techniczne osób trzecich zostały włączone do znacjonalizowanego przedsiębiorstwa, wyjaśnił, że faktycznie obowiązek ten został wypełniony wyłącznie w części, tj. w odniesieniu do maszyny, co do której zgłoszone zostały w toku sporządzania tego protokołu prawa właścicielskie. Tym niemniej, tego rodzaju naruszenie procedury nie może być rozważane w kategorii rażącego naruszenia prawa, o ile nie doprowadziło do upaństwowienia przedsiębiorstwa pomimo niespełnienia przesłanek nacjonalizacyjnych.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia przez organ orzekający art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 99 ustawy z dnia 17 marca 1921 r. - Konstytucji RP, poprzez uznanie, że nacjonalizacja D. mogła objąć maszyny pochodzące z innych przedsiębiorstw, Minister podkreślił, że, orzekając jako organ kasacyjny nie jest uprawniony do dokonywania oceny zgodności z przepisami konstytucyjnymi przepisów ustawy nacjonalizacyjnej, jak również rozporządzeń wykonawczych, wydanych na jej podstawie.

Organ nie zgodził się ponadto z argumentacją skarżącego, że wobec przewidzianej w art. 3 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej możliwości przekazania części drukarń organizacjom politycznym lub społecznym, stowarzyszeniom lub spółdzielniom na własność oraz faktu, że D. "według swojego statusu miała charakter stowarzyszenia użyteczności publicznej", należało pozostawić drukarnię w rękach pierwotnych właścicieli. Przepisy ustawy nacjonalizacyjnej przewidywały jedynie możliwość określenia, które drukarnie zostaną przekazane wskazanym powyżej instytucjom.

Skarżący zaskarżył w całości powyższą decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...]r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:

1. przepisu art. 156 k.p.a., polegające na błędnym przyjęciu, że ww. orzeczenia nie zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa, a w konsekwencji na odmowie stwierdzenia ich nieważności,

2. przepisu § 1 ust. 1 lit. A rozporządzenia Rady Ministrów z dnia [...]r. w sprawie określenia kategorii przedsiębiorstw przemysłu poligraficznego i drukarń, przechodzących na własność Państwa, oraz trybu postępowania przy przekazywaniu drukarń w użytkowanie polegające na błędnym przyjęciu, że D. sp. z o.o. w dniu [...] r. znajdowała się w posiadaniu maszyn wymienionych w przedmiotowym przepisie,

3. przepisu art. 7 k.p.a. i 77 k.p.a. w zw. z § 75a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. R.P. Nr 16, poz. 62), poprzez błędną ocenę legalności orzeczenia Ministra P. z dnia [...]r., wydanego w porozumieniu z P. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego, w odniesieniu do składników majątkowych przedsiębiorstwa i uznanie, że nie zostało rażąco naruszone prawo,

4. przepisu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 99 ustawy z dnia 17 marca 1921 roku - Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z dnia 1 czerwca 1921 r. ze zm.), poprzez uznanie, iż nacjonalizacja Drukarni firmy D. sp. z o.o. w P. mogła objąć maszyny pochodzące z innych przedsiębiorstw i tym samym orzeczenie Nr [...] Ministra P. z dnia [...]r. było zgodne z prawem,

5. przepisu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z § 75 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. Nr 16, poz. 62 ze zm.) polegające na odmówieniu stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra P. z dnia [...]r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa Drukarnia firmy D. sp. z o.o. w P.,

6. przepisu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 40 kodeksu handlowego w zw. z art. 1 i art. 6 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, poprzez uznanie, że przejęcie przez Państwo wszystkich nieruchomości stanowiących własność D. sp. z o.o. w P., także tych nie służących prowadzeniu działalności drukarskiej, było zasadne i zgodne z obowiązującym prawem,

7. przepisu art. 7 k.p.a. poprzez nie podjęcie przez organ administracji publicznej wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a w szczególności zaniechanie wyznaczenia rozprawy celem przesłuchania zawnioskowanych świadków oraz stron oraz nie przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu analizy ekonomicznej przedsiębiorstwa lub księgowości, rachunkowości i finansów przedsiębiorstwa pod kątem posiadania środków trwałych, na okoliczność nieposiadania przez drukarnię maszyn niezbędnych do nacjonalizacji,

8. przepisu art. 8 k.p.a., poprzez prowadzenie postępowania w nieobiektywny sposób, nie budzący zaufania do organów władzy publicznej, w szczególności poprzez niezawiadomienie o możliwości zaznajomienia się ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym bezpośrednio przez wydaniem zaskarżonej decyzji,

9. przepisu art. 9 k.p.a., poprzez nie poinformowanie strony postępowania o ustalonych okolicznościach stanu faktycznego i uniemożliwienie zaznajomienia się z materiałami zgromadzonymi w toku postępowania,

10. przepisu art. 36 k.p.a., poprzez niezawiadomienie strony o przyczynach zwłoki w rozpoznaniu sprawy w szczególności, poprzez niewydanie decyzji częściowej dotyczącej nieruchomości,

11. przepisu art. 66a k.p.a., poprzez założenie i prowadzenie niekompletnej metryki sprawy,

12. przepisu art. 73 § 2 k.p.a., poprzez uznanie, że strona niniejszego postępowania nie miała interesu prawnego w uzyskaniu uwierzytelnionych odpisów z akt sprawy,

13. przepisu art. 75 § 1 k.p.a., poprzez jego niezastosowanie i niedopuszczenie dowodów zawnioskowanych przez stronę postępowania, które przyczyniłyby się do wyjaśnienia sprawy i w żadnym stopniu nie były sprzeczne z prawem,

14. przepisu art. 76 § 1 k.p.a., poprzez uznanie paszportów technicznych za dokumenty urzędowe, pomimo iż w aktach sprawy nie znajdują się oryginały, a wykonane kserokopie zostały zakwestionowane przez stronę,

15. przepisu art. 80 k.p.a. polegające na błędnym przyjęciu, że z całokształtu zebranego materiału dowodowego wynika, że istniały przesłanki uzasadniające nacjonalizację przedsiębiorstwa,

16. art. 10 k.p.a., poprzez uniemożliwienie skarżącemu wypowiedzenie się co do zebranych dowodów oraz materiałów przed wydaniem decyzji w sprawie, a także poprzez zaniechanie zawiadomienia skarżącego o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań przed wydaniem zaskarżonej decyzji,

17. art. 77 k.p.a., poprzez zaniechanie wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego w sprawie,

18. art. 84 § 1 k.p.a., poprzez zaniechanie powołania biegłego w sytuacji, w której do rozpoznania sprawy konieczne były wiadomości specjalne,

19. art. 85 § 1 k.p.a., poprzez zaniechanie przeprowadzenia oględzin nieruchomości, co utrudniło wykazanie, że nieruchomości nie mogły być wykorzystywane do celów związanych z prowadzeniem działalności poligraficznej,

20. art. 78 k.p.a., poprzez nieuwzględnienie wniosków dowodowych skarżącego, a w szczególności o powołanie biegłych rzeczoznawców, podczas gdy miały one istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy oraz poprzez naruszenie art. 84 § 1 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a., poprzez uznanie, że ustalenie kryteriów nacjonalizacyjnych tj. posiadania przez drukarnię maszyn określonego rodzaju, nie wymaga wiedzy specjalnej,

21. art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., poprzez odmowę wiarygodności dowodom przedłożonym przez stronę i brak podania przyczyn, dlaczego tym dowodom odmówił przymiotu wiarygodności,

22. naruszenie art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 1 k.p.a. w zw. z art. 110 k.p.a., poprzez wydanie decyzji w dniu [...]r., podczas gdy w tej dacie istniał stan faktyczny sprawy nie pozwalający na jej wydanie,

23. błędne zastosowanie § 1 ust. 1 lit. A rozporządzenia Rady Ministrów z dnia [...]r. w sprawie określenia kategorii przedsiębiorstw przemysłu poligraficznego i drukarń, przechodzących na własność Państwa, oraz trybu postępowania przy przekazywaniu drukarń w użytkowanie poprzez uznanie, że w posiadaniu D. sp. z o.o. znajdowały się maszyny skutkujące jej nacjonalizacją, podczas gdy skarżąca wskutek przejścia pod zarząd państwowy i sprawowanie tego zarządu przez D. utraciła posiadanie wszelkich nieruchomości i rzeczy ruchomych, a w szczególności maszyn poligraficznych, a także poprzez błędne przypisanie posiadania maszyn drukarskich przez drukarnię D. , które w rzeczywistości mogły być wyłącznie w posiadaniu kombinatu D. , Z.

W związku z powyższym wniósł o uchylenie decyzji Ministra Gospodarki z dnia [...]r. oraz poprzedzającej jej decyzji Ministra Gospodarki z dnia [...]r.

Odpowiadając na skargę Minister wniósł o oddalenie skargi, z uwagi na bezzasadność i bezprzedmiotowość przedstawionych przez skarżącego zarzutów.

W opisanym na wstępie wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że skarga nie jest zasadna.

W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji stwierdził, że zadaniem organu prowadzącego postępowanie o stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej jest jej ocena pod kątem kwalifikowanej niezgodności z prawem, tj. czy wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., lub czy spełnia inne przesłanki określone w art. 156 § 1 k.p.a. Postępowanie takie ma zatem odrębną podstawę prawną i nie może być traktowane tak, jakby chodziło o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją ostateczną, rozstrzygającą o zastosowaniu przepisów prawa materialnego do danego stosunku administracyjno-prawnego. Sąd wyjaśnił, że przedmiotem kontroli z punktu widzenia przesłanek wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a w niniejszej sprawie było orzeczenie Nr [...] Ministra P. z dnia [...]r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. D. " firmy D. spółka z o.o. w P., w zakresie Drukarni oraz orzeczenie Ministra P. z dnia [...]r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa pn. Drukarnia firmy "D. spółka z o.o. w P.". Podstawą prawną wydania w/w orzeczeń był art. 3 ust. 1 lit. A pkt. 17 i ust. 5 i art.6 ustawy nacjonalizacyjnej z dnia 3 stycznia 1946 r. oraz § 65 ust.1pkt. c i § 71 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa.

Sąd I instancji uznał, że kluczowym zagadnieniem, wymagającym rozważenia w niniejszej sprawie, było zatem rozstrzygnięcie, czy D. spółka z o.o. w P. w dacie wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej, to jest [...] r., posiadała park maszynowy, który uzasadniał jej przejęcie na własność Państwa. Sąd w pierwszej kolejności podkreślił, że nie podziela stanowiska Ministra, że w ramach nacjonalizacji zamiarem ustawodawcy było przejęcie z mocy samego prawa wszystkich obiektów stanowiących składniki przedsiębiorstwa w momencie przejścia na rzecz Skarbu Państwa, bez względu na to czyją stanowiły własność, jeżeli były niezbędne do prawidłowego funkcjonowania przedsiębiorstwa i włączone do niego przed datą wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej. Z zastrzeżeniem powyższego, zdaniem Sądu I instancji, Minister rozpoznając sprawę prawidłowo ocenił dokumenty w niej zgromadzone, w następstwie czego ustalił, że przedsiębiorstwo pn. D. spółka z o.o. w P., zasadnie zostało objęte nacjonalizacją. Podzielając w pełni ustalenia i oceny dokonane przez Ministra, Sąd I instancji zwrócił uwagę, że taki pogląd przede wszystkim znajduje oparcie w treści dokumentów archiwalnych zgromadzonych w aktach sprawy. Na podstawie ich analizy wywnioskować można, że w szczególności wyposażenie w/w Drukarni stanowiła stanowiąca jej przedwojenną własność maszyna rotacyjna rotograwiurowa "Koenig &Bauer," Wuerzburg nr 11054, rok budowy 1930. Jej istnienie potwierdza szereg niezależnych od siebie pism wytworzonych w różnych datach. W tym:

1. pismo C. w Polsce z dnia [...]. zawierające opis Drukarni, z zaznaczeniem jej stanu istniejącego w [...]r.;

2. zestawienie maszyn i urządzeń będących przedwojenną własnością D. spółka z o.o. w P. , sporządzone przez pełnomocnika tej spółki adw. S. R. i dołączone do jego pisma z dnia [...]., skierowanego Głównej Komisji ds. Upaństwowienia Przedsiębiorstw w W.;

3. załącznik nr 2 do protokołu zdawczo-odbiorczego z przejęcia przedmiotowego przedsiębiorstwa z dnia [...]r.;

4. paszport techniczno-produkcyjny Zakładów Graficznych im. K. z dnia [...].;

5. inwentura z dnia [...] r.

Zasadnicze znaczenie dla ich pozytywnej oceny dowodowej dokonanej przez organ administracji, mają zdaniem Sądu I instancji dokumenty oznaczone nr [...] oraz nr [...]. Pierwszy z nich, sporządzony w zasadzie bezpośrednio po zakończeniu wojny, odnotowuje przede wszystkim aktualny stan faktyczny istniejący w tej dacie w odniesieniu do znacjonalizowanego przedsiębiorstwa. Zawiera nie tylko opis Drukarni, jako największego tego typu obiektu w przedwojennej Polsce, ale wskazuje na skład parku maszynowego w [...] r. Koresponduje on przy tym w pełni z pismem pełnomocnika Drukarni - adw. R., opisanym w pkt. [...]. jako osoba działająca w dacie upaństwowienia w imieniu i na rzecz znacjonalizowanej spółki, adwokat S. R. miał bowiem najpełniejszą wiedzę o składzie jej majątku, w tym także dotyczącą przedwojennych maszyn i urządzeń. Zarzuty skarżącego odnoszące się do treści wskazanego pisma są zdaniem Sądu niezrozumiałe i nielogiczne. Twierdzenie, że pełnomocnik wymienił wyposażenie Drukarni istniejące w dacie wybuchu wojny, nie zdając sobie sprawy, że potwierdzenie jego posiadania będzie stanowiło podstawę jej upaństwowienia Sąd ocenia jako szczególnie chybione. Sugeruje ono bowiem, że osoba zaufania publicznego jaką jest wykonujący swoje obowiązki adwokat, miałaby świadomie i z rozmysłem działać wbrew obowiązującym przepisom prawa. Prawidłowość powyższych ustaleń Ministra, w ocenie Sądu I instancji, potwierdzają również dokumenty wymienione w pkt. [...] , które stanowią uzupełnienie przyjętej argumentacji. Niezależnie od udowodnienia, że D. spółka z o.o. w P., w dacie wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej posiadała stanowiącą jej majątek i uzasadniającą przejęcie przedsiębiorstwa na własność Państwa, maszynę rotacyjną rotograwiurową " Koenig &Bauer," Wuerzburg nr 11054, rok budowy 1930, Minister trafnie wskazał, że wymieniona spółka dysponowała także więcej niż dwiema stanowiącymi jej własność maszynami płaskimi o formacie 61 cm długości i 86 cm szerokości bądź większym, których posiadanie także determinowało jej upaństwowienie.

Sąd I instancji stwierdził, że jak trafnie wskazał Minister, D. spółka z o.o. w P., w chwili wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej dysponowała bardzo obszernym parkiem maszynowym, którego typ uzasadniał jej upaństwowienie, niemniej brak jest jednoznacznych dowodów na potwierdzenie po jej stronie prawa do ich własności. Stanowiły one bowiem własność innych przedsiębiorców polskich, a także dawną własność niemiecką sprowadzoną dla obsługi przedsiębiorstwa przez okupanta niemieckiego. Prawidłowo zatem Minister pominął je w swojej ocenie jako stanowiące podstawę do nacjonalizacji.

Sąd I instancji w całej rozciągłości podzielił i zaakceptował pogląd Ministra Gospodarki, że w sprawie niniejszej brak było uzasadnionych podstaw do czynienia ustaleń faktycznych, a w szczególności dokonywania ich oceny, w oparciu o dowód z opinii biegłego lub zespołu biegłych.

W ocenie Sądu, wbrew stanowisku skarżącego, Minister nie dopuścił się także naruszenia przepisu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z § 75 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. polegającego na odmówieniu stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra P. z dnia [...]r. wydanego w porozumieniu z P. . Orzeczeniem tym zatwierdzony został protokół zdawczo – odbiorczy z dnia [...]r., potwierdzając, że objęte nim składniki majątkowe stanowią część drukarni podlegającej nacjonalizacji i stał się integralną częścią orzeczenia nr [...] wydanego przez Ministra P. z dnia [...]r. Z uwagi na fakt, że orzeczenie Nr [...] wydane przez Ministra P. w dniu [...]r. zostało wydane zgodnie z przepisami stanowiącymi podstawę jego rozstrzygnięcia, skutki jego wydania rozciągają się, w ocenie Sądu I instancji, także na orzeczenie Ministra P. z dnia [...]r.

Sąd I instancji podkreślił, że cytowany § 75 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa stanowił, że osoba lub organizacja gospodarcza wyznaczona do sporządzenia tego protokołu winna przedstawić właściwemu ministrowi ten protokół do zatwierdzenia wraz ze zgłoszonymi uwagami i zarzutami. Stosownie do § 2 właściwy minister był zobowiązany do ich rozpatrzenia oraz ustalenia, które składniki majątkowe objęte tym protokołem stanowią część składową przedsiębiorstwa i przechodzą na własność Państwa albo osób prawnych prawa publicznego. Jak wynika z akt sprawy, wskazany wyżej tryb postępowania został zachowany, w następstwie czego, wymienione w protokole zdawczo- odbiorczym składniki mienia ruchomego oraz nieruchomości stanowiące własność D. spółka z o.o. w P., przeszły na własność Państwa. Wbrew stanowisku skargi, powyższe nastąpiło w zgodzie z art. 6 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej, którego treść przesądza, że przedsiębiorstwa przejmowane w oparciu o art. 2 i 3 tej ustawy, przechodziły na własność Państwa lub polskich osób prawa publicznego w całości, wraz z majątkiem ruchomym i nieruchomym oraz wszelkimi prawami związanymi, jak prawo do firmy, patentu, licencji, znaków towarowych lub użytkowych, wolne od zobowiązań lub obciążeń ( z wyłączeniem publicznoprawnych zobowiązań na rzecz polskich osób prawa publicznego, zobowiązań na rzecz osób prawnych stanowiących własność, służebności gruntowych oraz zobowiązań mających swoje źródło w stosunku najmu, w stosunku pracy lub odpowiedzialności za czyny niedozwolone).

W związku z tym, że w dacie wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej obowiązywał Kodeks handlowy, wprowadzony rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 czerwca 1934 r., analizując, co wchodziło w skład przejmowanego przedsiębiorstwa jako zorganizowanej całości, sięgnąć należy – zdaniem Sądu – do zawartej tam definicji. Z treści art. 40 § 1 Kodeksu handlowego wynika zaś, że w skład przedsiębiorstwa wchodzą różne, stanowiące określoną, wymierną wartość składniki takie jak firma, znaki towarowe, nieruchomości i ruchomości należące do przedsiębiorstwa, towary, a także wierzytelności i prawa wynikające z umów (najmu, dzierżawy).

Zdaniem Sądu I instancji, wszystkie wymienione w treści kontrolowanego orzeczenia nieruchomości, stanowiły ponad wszelką wątpliwość własność D. spółka z o.o. w P.. Argumenty skarżącego, że nieruchomości usytuowane przy ul. [...], [...]oraz Al. [...], nie były wykorzystywane bezpośrednio przy działalności produkcyjnej tej drukarni, ponieważ stanowiły częściowo domy czynszowe dla pracowników i innych osób, pozostaje bez wpływu na ocenę prawidłowości kontrolowanych orzeczeń.

W odniesieniu do tej kwestii Sąd I instancji w całości podzielił pogląd Ministra wyrażony w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że Drukarnia jako spółka prawa handlowego stanowiła podmiot prawny w postaci przedsiębiorstwa jako zorganizowanej całości, którego poszczególne składniki uczestniczyły w tworzeniu jej ogólnego bilansu jako wypadkowej prowadzonej działalności, oraz jej inwestycji i rozwoju. Wobec powyższego brak jest podstaw do uznania, że część tej działalności np. w postaci wynajmu lokali pracowniczych, pozostawała poza zakresem ogółu funkcjonowania przedsiębiorstwa. Także pozostałe zarzuty wskazane przez skarżącego w skardze, nie były zdaniem Sądu I instancji, uzasadnione.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł skarżący, zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu wyrokowi, na podstawie przepisu art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., zarzucił:

1. naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię, tj.:

a) przepisu art. 3 ust. 1 lit. A pkt 17 ustawy nacjonalizacyjnej w zw. z przepisem § 1 ust. 1 lit. A rozporządzenia Rady Ministrów z dnia [...]r. w sprawie określenia kategorii przedsiębiorstw przemysłu poligraficznego i drukarń, przechodzących na własność Państwa, oraz trybu postępowania przy przekazywaniu drukarń w użytkowanie (rozporządzenie w sprawie określenia kategorii przedsiębiorców przemysłu poligraficznego i drukarń) poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że przedsiębiorstwo Drukarnia spółki D. Sp. z o.o. w dniu [...] r. znajdowało się w posiadaniu maszyn uzasadniających jego nacjonalizację, podczas gdy w dniu [...] r. Drukarnia spółki D. Sp. z o.o. nie posiadała maszyn mogących być podstawą przejęcia przedsiębiorstwa na własność Państwa, wobec czego nie mogła być przedmiotem nacjonalizacji,

b) przepisu art. 6 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej w zw. z art. 40 § 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27.06.1934 r. Kodeks handlowy (k.h.) poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że należące do D. Sp. z o. o. nieruchomości niezwiązane z działalnością przedsiębiorstwa pn. Drukarnia wchodziły w skład tego przedsiębiorstwa jako zorganizowanej całości i jako takie podlegały nacjonalizacji, podczas gdy przedmiotowe nieruchomości stanowiące własność D. Sp. z o. o. nie były związane z działalnością produkcyjną przedsiębiorstwa pn. Drukarnia i jako takie nie wchodziły w jego skład jako zorganizowanej całości, wobec czego nie mogły podlegać nacjonalizacji;

2. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 3 ust. 6 ustawy nacjonalizacyjnej w zw. z § 30 w zw. z § 25 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstwa na własność Państwa z dnia 30 stycznia 1947 r. (dalej: rozporządzenie wykonawcze) polegające na tym, że Sąd I instancji nie będąc związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną nie wyszedł poza ich granicę, podczas gdy w przedmiotowej sprawie powinien to uczynić, w szczególności w odniesieniu do trybu wszczęcia oraz przeprowadzania postępowania nacjonalizacyjnego, w tym wymogów formalnych ogłoszenia wykazu przedsiębiorstw podlegających przejęciu, gdyż z uwagi na ich niezachowanie orzeczenia nacjonalizacyjne wydane zostały z rażącym naruszeniem prawa,

b) art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw z § 66 ust. 1 w zw. z § 25 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego polegające na tym, że Sąd I instancji nie będąc związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną nie wyszedł poza ich granicę, podczas gdy w przedmiotowej sprawie powinien to uczynić, w szczególności w odniesieniu do wymogów formalnych orzeczenia o przejęciu przedsiębiorstwa, gdyż z uwagi na ich niezachowanie orzeczenia nacjonalizacyjne wydane zostały z rażącym naruszeniem prawa,

c) art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 82 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 28.03.1928 r. o postępowaniu administracyjnym (rozporządzenie o postępowaniu administracyjnym) polegające na tym, że Sąd I instancji nie będąc związany zarzutami skargi oraz powołaną podstawą prawną nie wyszedł poza ich granicę, podczas gdy w przedmiotowej sprawie powinien to uczynić, w szczególności w odniesieniu do niezachowania zasady dwuinstancyjności postępowania w toku postępowania nacjonalizacyjnego, gdyż z uwagi na jej naruszenie orzeczenia nacjonalizacyjne wydane zostały z rażącym naruszeniem prawa,

d) art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z § 75 w zw. z § 75a rozporządzenia wykonawczego polegające na odmowie stwierdzenia nieważności orzeczenia zatwierdzającego protokół zdawczo-odbiorczy, podczas gdy z uwagi na to, że przedmiotowy protokół zdawczo-odbiorczy obejmował składniki przedsiębiorstwa stanowiące własność innego podmiotu niż przejmowane przedsiębiorstwo, co stanowiło rażące naruszenie prawa, orzeczenia nacjonalizacyjne winny być uznane za nieważne,

e) art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p p.s a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, 8, 9 oraz art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. polegające na dokonaniu błędnej oceny stanu faktycznego oraz błędnej kontroli dokonanej przez organ administracji publicznej oceny zgromadzonych w toku postępowania dowodów, a w konsekwencji na sporządzeniu nieprecyzyjnego uzasadnienia, na podstawie którego niemożliwe jest dokonanie jednoznacznej rekonstrukcji podstawy rozstrzygnięcia przyjętej przy wydawaniu zaskarżonego wyroku, podczas gdy w treści przepisu art. 141 § 4 p.p.s.a. wskazane są niezbędne elementy uzasadnienia, które powinny prowadzić do jednoznacznego odtworzenia sposobu rozumowania Sądu, który doprowadził do wydania danego orzeczenia;

f) naruszenie przepisu art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 polegające na błędnym przyjęciu, że orzeczenie Nr [...] Ministra P. wydane w porozumieniu z P. z dnia [...]r. o przejęciu na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. Drukarnia spółki D. oraz orzeczenie Ministra P. z dnia [...]r., wydane w porozumieniu z P. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa pn. Drukarnia spółki D. Sp. z o. o. nie zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa, a tym samym na stwierdzeniu, że nie zaktualizowały się przesłanki pozwalające na stwierdzenie ich nieważności, podczas gdy zaskarżone orzeczenia wydane zostały z rażącym naruszeniem prawa, w związku z czym spełniły się przesłanki warunkujące stwierdzenie ich nieważności.

Wobec powyższego skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi poprzez stwierdzenie nieważności orzeczenia nr [...] Ministra P. z dnia [...]r. oraz orzeczenia Ministra P. z dnia [...]r., ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, oraz o zasądzenie od Ministra Rozwoju na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.

Uzasadniając zarzut naruszenia przepisu art. 3 ust. 1 lit. A pkt 17 ustawy nacjonalizacyjnej w zw. z przepisem § 1 ust. 1 lit. A rozporządzenia w sprawie określenia kategorii przedsiębiorstw przemysłu poligraficznego i drukarń wskazał, że Sąd I instancji bezpodstawnie przyjął, iż przesłanki wymienione w w/w przepisie wykonawczym nie musiały zostać spełnione łącznię, podczas gdy bezspornym pozostaje, że tylko łączne spełnienie tychże przesłanek mogło doprowadzić do znacjonalizowania danego przedsiębiorstwa. Co więcej, stanowisko przedstawione przez Sąd I instancji nie zostało w zaskarżonym wyroku w żaden sposób uzasadnione, Sąd nie uargumentował tego twierdzenia i nie wskazał, dlaczego, jego zdaniem, wystarczające było spełnienie jednego z w/w warunków.

Skarżący wskazał, że nawet przy przyjęciu, że ustalenia dokonane przez Ministra, zaaprobowane przez Sąd I instancji, są zgodne ze stanem faktycznym, przedsiębiorstwo pn. Drukarnia nie spełniało przesłanek nacjonalizacji, z uwagi na fakt, że nie posiadało parku maszynowego wskazanego w § 1 ust. 1 lit. A rozporządzenia w sprawie określenia kategorii przedsiębiorstw przemysłu poligraficznego i drukarń. Podstawą nacjonalizacji przedsiębiorstw drukarskich było bowiem posiadanie przez nie (1) maszyny rotacyjnej lub maszyny do składania (linotyp, monotyp i intertyp) albo maszyny płaskiej o formacie 61 cm długości i 86 cm szerokości bądź tez większym, oraz (2) więcej niż dwóch maszyn płaskich o formacie mniejszym niż 61 cm długości i 86 cm szerokości. Porównując te przesłanki z w/w stanem parku maszynowego znajdującego się w posiadaniu Drukami spółki D. Sp. z o.o., wskazał, że racjonalizowane przedsiębiorstwo spełniało tylko jedną z wymaganych przesłanek, bowiem posiadało maszynę rotacyjną oraz 5 maszyn płaskich o formacie 61 cm długości i 86 cm szerokości bądź większym oraz tylko jedną maszynę płaską o formacie mniejszym niż 61 cm długości i 86 cm szerokości. Tym samym nie została spełniona przesłanka określona w punkcie b przepisu § 1 ust. 1 lit. A rozporządzenia w sprawie określenia kategorii przedsiębiorstw przemysłu poligraficznego i drukarń, a więc posiadanie więcej niż dwóch maszyn płaskich o formacie mniejszym niż 61 cm długości i 86 cm szerokości. Tym samym bezspornym pozostaje, że orzeczenia nacjonalizacyjne dotyczące przedsiębiorstwa Drukarnia spółki D. Sp. z o. o. zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa, wobec czego konieczne jest stwierdzenie ich nieważności.

Niezależnie od powyższego, wskazał, że stan parku maszynowego Drukami spółki D. Sp. z o.o. ustalony przez organ administracji publicznej i zaaprobowany przez Sąd I instancji jest niezgodny ze stanem faktycznym. W tym kontekście w pierwszej kolejności wskazał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w zaskarżonym wyroku bezpodstawnie przyjął, że maszyna rotacyjna rotograwiurowa "Koenig & Bauer" Wuerzburg nr 11054, rok budowy 1930, stanowiła przedwojenną własność D. Sp. z o. o. Ponadto wskazał, że z większości dokumentów, tj. załącznika nr [...] do protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia [...]r., paszportu techniczno-produkcyjnego Zakładów Graficznych im. K. z dnia [...]r. oraz inwentury z dnia [...]r. nie wynika fakt, że powyższa maszyna była własnością D. Sp. z o. o. w [...] r. Jedynym dokumentem, z którego można wywnioskować, że przedmiotowa maszyna należała do D. Sp. z o. o. jest zestawienie maszyn i urządzeń będących własnością D. Sp. z o. o. pozostałych w D. pod Zarządem Państwowym w P. załączone do pisma adw. S. R. , przy czym także z tego pisma nie wynika, iż maszyna ta była własnością spółki już w [...] r. Pismo to zostało sporządzone [...]r., a więc po upływie ponad roku od dnia wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej i nie oddawało stanu parku maszynowego z dnia [...] r. Wskazał przy tym, że cała przedwojenna dokumentacja przedsiębiorstwa pn. Drukarnia spółki D. Sp. z o. o. została częściowo skonfiskowana a następnie zniszczona przez funkcjonariuszy III Rzeszy, a w pozostałej części uległa zniszczeniu podczas działań wojennych, a co za tym idzie w dniu [...] r. nie istniały żadne dokumenty wskazujące na stan parku maszynowego Drukarni spółki D. Sp. z o. o. z roku [...] r. Tym samym wszelkie pisma kierowane w imieniu D. Sp. z o. o., w toku postępowania nacjonalizacyjnego opierały się na wytworzonych po wojnie inwenturach i sprawozdaniach, które obejmowały majątek utworzonego przez okupanta kombinatu pod. nazwą N. , a następnie D. pod zarządem państwowym. Bezspornym zaś pozostaje, że oba z wymienionych podmiotów nie mogą być utożsamiane z Drukarnią spółki D. Sp. z o. o., gdyż w ich skład wchodziło kilka innych przedsiębiorstw drukarskich zajętych pierwotnie przez okupanta niemieckiego, a następnie przez organy władzy ludowej. Tożsame z powyższym stanowisko przedstawił Sąd I instancji w odniesieniu do 6 maszyn płaskich mających stanowić własność Drukarni spółki D. Sp. z o.o. zarówno w roku [...], jaki i [...]. Analogicznie do powyższych rozważań skarżący wskazał, że dokumenty uznane przez organ za potwierdzające przyjętą tezę, po pierwsze - zostały sporządzone w czasie późniejszym, bądź ich treść pozostaje w sprzeczności z okolicznościami wskazanymi w zaskarżonym wyroku, po drugie - odnoszą się do przedsiębiorstw składających się z kilku oddzielnych drukarń i uwzględniają maszyny należącego do wszystkich z nich. Co więcej, dokumenty te w żaden sposób nie wskazują na pochodzenie ujętych tam maszyn, ani nie wymieniają ich dotychczasowego właściciela, wobec czego nie mogą one stanowić podstawy twierdzenia, że przedmiotowe maszyny lekkie stanowiły od [...] r. własność D. . Skarżący kasacyjnie wskazał również na fakt, że część z maszyn uznanych przez Sąd I instancji za własność D. Sp. z o. o. w ogóle nie istniała.

Mając powyższe na uwadze skarżący wskazał, że w tym zakresie Sąd I instancji dowolnie ocenił dowody, rozstrzygając wszelkie wątpliwości na niekorzyść skarżącego.

Uzasadniając naruszenie przepisu art. 6 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej w zw. z przepisem art. 40 § 1 k.h. skarżący kasacyjnie wskazał, że dokonanie wykładni w/w przepisów prowadzi do jednoznacznego wniosku, że przedmiotem przejęcia na rzecz Państwa na zasadzie ustawy nacjonalizacyjnej mogła być tylko fabryka jako przedsiębiorstwo stanowiące zorganizowaną całość, a nie cały majątek należący do właściciela przedsiębiorstwa. Innymi słowy, przejęciu na własność Państwa mogły podlegać jedynie te składniki majątkowe, które były ściśle związane z działalnością przedsiębiorstwa i stanowiły element niezbędny do jego normalnego funkcjonowania. Przedstawione powyżej ujęcie przedmiotowe przedsiębiorstwa, jako przedmiotu nacjonalizacji, znajdowało również potwierdzenie w doktrynie powojennej i optowali za nim komentatorzy ustawy nacjonalizacyjnej analizujący ją w czasie, w którym była ona stosowana.

Skarżący wskazał, że Sąd I instancji błędnie przyjął, że domy mieszkalne stanowiły elementy przedsiębiorstwa pn. Drukarnia i były niezbędne do prawidłowego funkcjonowania fabryki, mimo iż w toku postępowania administracyjnego, jak i sądowoadministracyjnego bezspornie wykazany został fakt, że nie były one wykorzystywane bezpośrednio dla potrzeb produkcyjnych. Skarżący wskazał, że Sąd I instancji w zaskarżonym orzeczeniu stracił z pola widzenia wskazane powyżej rozróżnienie, bezpodstawnie utożsamiając spółkę D. Sp. z o.o. z przedsiębiorstwem pn. Drukarnia tejże spółki. Nie zgodził się z poglądem Sądu I instancji, zgodnie z którym: "Drukarnia jako spółka prawa handlowego stanowiła podmiot prawny w postaci przedsiębiorstwa jako zorganizowanej całości, którego poszczególne składniki uczestniczyły w tworzeniu jej ogólnego bilansu jako wypadkowej prowadzonej działalności oraz jej inwestycji i rozwoju. Wobec powyższego brak jest podstaw do uznania, że część tej działalności np. w postaci wynajmu lokali pracowniczych, pozostawała poza zakresem ogółu funkcjonowania przedsiębiorstwa" (s. 40 uzasadnienia). Zdaniem skarżącego, z materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczeń nacjonalizacyjnych jednoznacznie wynika, że w/w nieruchomości, przejęte na własność Państwa na podstawie przepisu art. 3 ustawy nacjonalizacyjnej, przeznaczone były na cele mieszkalne i handlowe i jako takie nie były związane z działalnością drukarską spółki, a jedynym czynnikiem łączącym je z przedsiębiorstwem pod nazwą Drukarnia spółki D. Sp. z o. o była osoba właściciela, czyli przedmiotowej spółki.

Uzasadniając zarzut naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 3 ust. 6 ustawy nacjonalizacyjnej skarżący wskazał, że Sąd I instancji, wydając zaskarżony wyrok, nie odniósł się w ogóle do kwestii warunków formalnych ogłoszenia wykazu przedsiębiorstw przechodzących na własność Państwa oraz trybu obowiązującego przy ogłaszaniu przedmiotowych wykazów, nie dokonał wykładni ani subsumpcji przepisu § 30 w zw. z § 25 rozporządzenia wykonawczego, a w konsekwencji dopuścił się naruszenia przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a., które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Uzasadniając zarzut naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z § 66 ust. 1 w zw. z § 25 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego skarżący podniósł, że Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku, całkowicie pominął kwestię wymogów formalnych, jakim podległo orzeczenie właściwego ministra o przejęciu danego przedsiębiorstwa na własność Państwa, zgodnie z § 66 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego.

Uzasadniając zarzut naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 82 rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym skarżący wskazał, że Sąd I instancji naruszył treść w/w przepisu, z uwagi na to, że nie odniósł się w ogóle do naruszenia podczas nacjonalizacji Drukarni spółki D. Sp. z o.o. zasady dwuinstancyjności postępowania wynikającej z treści rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym obowiązującego w trakcie postępowania nacjonalizacyjnego. W myśl art. 82 przedmiotowego rozporządzenia od decyzji wydanej w pierwszej instancji, przysługiwało stronie odwołanie do bezpośrednio wyższej instancji. Z kolei, zgodnie z regulacją zawartą w § 32 w zw. z § 27 w zw. z § 28 rozporządzenia wykonawczego, prawa lub zarzuty w odniesieniu do ogłoszenia wykazu przedsiębiorstw przechodzących na własność Państwa mogły być wniesione do Głównej Komisji do Spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw w terminie 30 dni od daty ogłoszenia wykazu. Wskazał przy tym, że umieszczenie poszczególnych przedsiębiorstw w stosownym wykazie możliwe było w sytuacji, gdy spełniały one przesłanki wskazane w ustawie nacjonalizacyjnej. Mając na uwadze okoliczności faktyczne niniejszej sprawy, nie ulega wątpliwości, że Drukarnia spółki D. Sp. z o. o. została zakwalifikowana jako przedsiębiorstwo przechodzące na własność Państwa na podstawie przepisu art. 3 ust. 1 lit. A pkt 17 ustawy nacjonalizacyjnej, który to przepis wskazywał, iż rozporządzenie Rady Ministrów określi kategorie drukarń, które przejdą na własność Państwa. Zarządzeniem Kierownika Ministerstwa Informacji i Propagandy przedsiębiorstwo Drukarnia spółki D. Sp. z o.o. umieszczone zostało w drugim wykazie przedsiębiorstw przechodzących na własność Państwa, który został ogłoszony w Monitorze Polskim Nr [...] z dnia [...]r. Biorąc pod uwagę treść przywołanych powyżej przepisów, w terminie 30 dni możliwe było wniesienie zarzutów w stosunku do tego wykazu. Podkreślił, że wspomniane rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie określenia kategorii przedsiębiorstw przemysłu poligraficznego i drukarń wydane zostało dopiero [...]r., a więc dwa lata po upływie terminu do wniesienia zarzutów. W tej sytuacji bezspornym pozostaje, że możliwość odwołania się od decyzji organów administracji publicznej stała się fikcją prawną, albowiem dopiero rozporządzenie Rady Ministrów z 1949 r. precyzowało przesłanki, których spełnienie warunkowało przejęcie danego przedsiębiorstwa na własność Państwa. Tym samym doszło do rażącego naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego wynikającej z rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym, która to zasada stanowi fundamentalny element procedury administracyjnej.

Uzasadniając zarzut naruszenia art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z § 75 w zw. z § 75a rozporządzenia wykonawczego skarżący wskazał, że Sąd I instancji naruszył ciążące na nim z mocy ustawy obowiązki, wobec czego zaskarżony wyrok jako naruszający przepisy postępowania administracyjnego nie może się ostać. Bogaty dorobek orzeczniczy, zarówno wojewódzkich sądów administracyjnych, jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, jednoznacznie wskazuje, że przejęciu na własność Państwa nie podlegały elementy przedsiębiorstwa, które stanowiły własność osób trzecich. Wskazał przy tym na treść uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 listopada 2007 r., I OPS 2/07, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 28 września 2010 r. wydany w sprawie o sygn. akt IV SA/Wa 1941/09.

Zdaniem skarżącego bezspornym pozostaje fakt, że orzeczenie właściwego ministra zatwierdzające protokół zdawczo-odbiorczy obejmujący składniki przedsiębiorstwa stanowiące własność innego podmiotu niż przejmowane przedsiębiorstwo, rażąco narusza prawo i jako takie jest nieważne. Nie ulega bowiem wątpliwości, że zatwierdzenie protokołu zdawczo-odbiorczego nie mogło obejmować składników majątkowych, z których korzystało znacjonalizowane przedsiębiorstwo, ale które stanowiły własność innych podmiotów. Od momentu wydania przez Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w/w uchwały z dnia 5 listopada 2007 I OPS 2/07, orzecznictwo w tym zakresie jest jednolite, a tym samym nie ma powodów, aby je w jakikolwiek sposób kwestionować.

Dlatego tez skarżący podkreślił, że orzeczenie Ministra P. z dnia [...]r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa pn. Drukarnia spółki D. Sp. z o.o. jest obarczone wadą rażącego naruszenia prawa, ponieważ przedmiotowy protokół zdawczo-odbiorczy obejmuje składniki stanowiące własność innych podmiotów, co zostało przyznane w toku postępowania zarówno przez organ administracji publicznej, jak i Sąd I instancji. Z okoliczności faktycznych niniejszej sprawy jednoznacznie wynika, iż maszyny oraz inne składniki przedsiębiorstwa objęte protokołem zdawczo-odbiorczym stanowiły własność nie tylko D. Sp. z o.o., lecz także innych przedsiębiorstw wchodzących w skład kombinatu pn. D. pod zarządem państwowym.

Uzasadniając zarzut naruszenia art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. wskazał, że w zaskarżonym wyroku doszło do naruszenia w/w przepisów p.p.s.a. polegającego na dokonaniu błędnej oceny stanu faktycznego oraz błędnej kontroli dokonanej przez organ administracji publicznej oceny zgromadzonych w toku postępowania dowodów, a w konsekwencji na sporządzeniu nieprecyzyjnego uzasadnienia, na podstawie którego niemożliwe jest dokonanie jednoznacznej rekonstrukcji podstawy rozstrzygnięcia przyjętej przy wydawaniu zaskarżonego wyroku.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Rozwoju wniósł o jej oddalenie i zasądzenie na swoją rzecz od skarżącego zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje:

Postępowanie kasacyjne przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega zasadzie związania granicami skargi kasacyjnej. Zasada ta ogranicza zakres rozpoznania sprawy sądowoadministracyjnej do weryfikacji zarzutów kasacyjnych w odniesieniu do tej części orzeczenia sądu pierwszej instancji, która została objęta zakresem zaskarżenia. Jedynie w drodze wyjątku Naczelny Sąd Administracyjny jest uprawniony i zobowiązany do przekroczenia granic zaskarżenia oraz podniesionych zarzutów, uwzględniając z urzędu przyczyny nieważności postępowania sądowoadministracyjnego, o których mowa w art. 183 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.). Ponieważ w przedmiotowej sprawie nie stwierdzono podstaw nieważności postępowania sądowoadministracyjnego, dlatego wskazana wyżej zasada związania granicami skargi kasacyjnej nie została wyłączona. W konsekwencji kontrola zaskarżonego w całości wyroku sądu pierwszej instancji została ograniczona do weryfikacji zarzutów kasacyjnych, stanowiących skonkretyzowane podstawy kasacyjne, o których mowa w art. 174 p.p.s.a. Zgodnie z powyższym przepisem skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarżący kasacyjnie sformułował w skardze kasacyjnej zarówno zarzuty naruszenia prawa procesowego, jak i prawa materialnego.

W pierwszej kolejności należało poddać weryfikacji zarzuty naruszenia prawa procesowego.

Zarzuty naruszenia prawa procesowego mogą dotyczyć wykładni lub stosowania dwóch grup przepisów postępowania sądowoadministracyjnego. Po pierwsze mogą one mieć za przedmiot przepisy, które regulując działalność rozpoznawczo-orzeczniczą sądu administracyjnego są samodzielnie stosowane przez ten sąd (przepisy składające się na tzw. normę odniesienia). Po drugie zarzuty kasacyjne z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. mogą dotyczyć wykładni i stosowania tych przepisów postępowania sądowoadministracyjnego, które są logicznie i konstrukcyjnie powiązane z regulacjami prawa formalno-procesowego lub materialnego, które stanowią szeroko rozumianą podstawę kontrolowanych form zachowań kompetencyjnych organów administracji publicznej (tzw. normy dopełnienia). W tym ostatnim przypadku weryfikacja złożonych zarzutów procesowych (obejmujących łącznie przepisy wchodzące w skład normy odniesienia i normy dopełnienia) musi niejednokrotnie zostać powiązana z oceną zarzutów naruszenia prawa materialnego lub naruszenia prawa formalno-procesowego regulującego działalność organów administracji publicznej, gdyż od oceny zasadności tych ostatnich zarzutów uzależniona jest ocena zasadności zarzutu naruszenia tzw. wynikowego przepisu postępowania sądowoadministracyjnego, który to przepis, jako element tzw. normy odniesienia, nie może być zastosowany bez weryfikacji zgodności przedmiotu zaskarżenia z normą dopełnienia.

Podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p p.s a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, 8, 9, art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. został skonstruowany wadliwie, albowiem zasadniczo nie jest dopuszczalne łączenie prostych i złożonych zarzutów naruszenia przepisów postępowania sądowoadministracyjnego w ramach jednego zarzutu. Przykładowo zarzut naruszenia art. 141 § 4 p p.s a. jako tzw. zarzut prosty ma charakter rozłączny względem zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. jako tzw. zarzutu złożonego. W przedmiotowej sprawie tak skonstruowany zarzut – po dokonaniu jego prawidłowej identyfikacji – może jednak zostać poddany merytorycznej ocenie. Z jego treści wynika bowiem, że strona skarżąca kasacyjnie zmierza do wykazania, że na skutek błędnej oceny prawidłowości ustalenia stanu faktycznego sprawy oraz błędnej kontroli prawidłowości oceny materiału procesowego zawartego w aktach administracyjnych Sąd pierwszej instancji sporządził nieprecyzyjne uzasadnienie, na podstawie którego "niemożliwe jest dokonanie jednoznacznej rekonstrukcji podstawy rozstrzygnięcia przyjętej przy wydawaniu zaskarżonego wyroku".

Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że powyższy zarzut w postaci nadanej mu przez autora skargi kasacyjnej nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż przywołany jako wzorzec kontroli kasacyjnej przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. nie jest adekwatny do oceny, czy i w jakim zakresie podstawa faktyczna wyrokowania oraz wykładnia i stosowanie prawa materialnego przez sąd pierwszej instancji spełniają wymogi merytorycznej prawidłowości. W świetle utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych poprzez zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można skutecznie kwestionować ani prawidłowości przyjętego za podstawę orzekania stanu faktycznego, ani stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa (zob. uchwałę składu siedmiu sędziów NSA z 15 lutego 2010 r., II FPS 8/09, ONSAiWSA 2010, nr 3, poz. 39; wyrok NSA z dnia 26 listopada 2014 r., II OSK 1131/13; wyrok NSA z dnia 12 marca 2015 r., I OSK 2338/13). Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. może być samodzielną podstawą kasacyjną, jeżeli uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera co najmniej jednego z ustawowych elementów formalnych lub jeżeli sąd nie zawarł w uzasadnieniu stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia (uchwała składu siedmiu sędziów NSA z 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09, ONSAiWSA 2010, nr 3, poz. 39). Odnosząc powyższe wskazania do uzasadnienia zaskarżonego wyroku, należy stwierdzić, że zawiera ono wszystkie konieczne elementy wymienione w art. 141 § 4 p.p.s.a., w szczególności stanowisko Sądu pierwszej instancji co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia, ocenę zarzutów podniesionych w skardze oraz wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia. Poziom szczegółowości oraz spójności rozważań Sądu pierwszej instancji pozwala Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu na zrekonstruowanie przesłanek zaskarżonego orzeczenia oraz przeprowadzenie jego kontroli kasacyjnej. Skarżący kasacyjnie nie może natomiast utożsamiać błędnej oceny stanu faktycznego sprawy lub wadliwości wykładni lub zastosowania prawa materialnego z brakami uzasadnienia wyroku. Strona skarżąca kasacyjnie nie może zatem oczekiwać, że poprzez kontrolę formalno-konstrukcyjną uzasadnienia Naczelny Sąd Administracyjny dokona merytorycznej oceny jego treści z punktu widzenia oczekiwanego sposobu i poziomu argumentacji prawnej lub prawidłowości stosowania prawa materialnego lub procesowego. Na tle art. 141 § 4 p.p.s.a. nie mogą być również skutecznie podnoszone zarzuty co do prawidłowości kontroli sądowoadministracyjnej ustalenia stanu faktycznego sprawy lub oceny dowodów dokonanej przez kontrolowane organy. W tym sensie zastrzeżenia autora skargi kasacyjnej co do: braku możliwości rekonstrukcji na podstawie uzasadnienia zaskarżonego wyroku podstawy prawnej rozstrzygnięcia, braku dostatecznej argumentacji dla tezy, że należące do spółki "D. " Spółka z o. o. nieruchomości stanowiły niezbędny element dla prawidłowego funkcjonowania przedsiębiorstwa objętego aktami nacjonalizacyjnymi, wadliwości ustalenia stanu faktycznego sprawy lub wadliwości oceny dowodów zawartych w aktach administracyjnych, nie podlegają merytorycznej weryfikacji w świetle powyższego wzorca kontrolnego.

Nie może także odnieść zamierzonego skutku rozpatrywany odrębnie zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, 8, 9, art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. Jakkolwiek zarzut ten został błędnie połączony z zarzutem naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., to jednak Naczelny Sąd Administracyjny uznał za stosowne poddać go oddzielnej weryfikacji.

Prawidłowość ustalenia stanu faktycznego sprawy o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra P. z dnia [...]r. o przejęciu przedsiębiorstwa w części odnoszącej się do Drukarni należącej do spółki D. Spółka z o.o. w P. oraz orzeczenia Ministra P. z dnia [...]r. o ustaleniu składników majątkowych powyższego przedsiębiorstwa i zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia [...]r. obejmującego powyższe składniki nie może być podważana na etapie postępowania kasacyjnego przed Naczelnym Sądem Administracyjnym za pośrednictwem ogólnego odwołania się do przepisów art. 7, 8, 9, art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. bez wskazania konkretnych okoliczności sprawy, które zostały wadliwie ocenione lub pominięte przez Sąd pierwszej instancji w świetle przesłanek stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego.

W sprawie o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego należy mieć na względzie, że przedmiotem ustaleń organów oraz sądu administracyjnego są zasadniczo i przede wszystkim te okoliczności faktyczne sprawy administracyjnej zakończonej weryfikowanym orzeczeniem, które mają znaczenie z punktu widzenia wad nieważności, o których mowa w art. 156 § 1 k.p.a. lub w przepisach szczególnych. Postępowanie w sprawie weryfikacyjnej o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego nie jest zatem powtórzeniem lub uzupełnieniem postępowania w sprawie administracyjnej zakończonej weryfikowanym orzeczeniem. Strona skarżąca kasacyjnie, zarzucając Sądowi wadliwą ocenę stanu faktycznego sprawy o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego, musi zatem ograniczyć swoje zarzuty tylko do tych istotnych prawnie okoliczności, których niestwierdzenie lub błędne stwierdzenie ma znaczenie z punktu widzenia pozytywnych lub negatywnych przesłanek stwierdzenia nieważności w świetle art. 156 k.p.a. lub przepisów szczególnych. Jeżeli zatem strona skarżąca kasacyjnie zarzuca błędną ocenę stanu faktycznego sprawy o stwierdzenie nieważności, to jej obowiązkiem jest wskazanie tych okoliczności, które w jej ocenie zostały błędnie ustalone i które mają znaczenie z punktu widzenia określonych przesłanek pozytywnych lub negatywnych stwierdzenia nieważności (np. z punktu widzenia wady rażącego naruszenia prawa z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. lub nieodwracalności skutków prawnych jako przesłanki negatywnej stwierdzenia nieważności z art. 156 § 2 k.p.a.). Nie jest natomiast wystarczające stawianie zarzutu naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 k.p.a. na tle okoliczności, które są istotne z punktu widzenia wydania weryfikowanego orzeczenia administracyjnego (np. sprawy wydania orzeczeń nacjonalizacyjnych), natomiast nie wykazują bezpośredniego związku z przesłankami weryfikacji tego orzeczenia (np. w świetle art. 156 k.p.a.).

Nie znajduje także usprawiedliwionych podstaw zarzut naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 3 ust. 6 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (ustawy nacjonalizacyjnej) w zw. z § 30 w zw. z § 25 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstwa na własność Państwa (rozporządzenia z dnia 30 stycznia 1947 r.) poprzez niedokonanie pełnej kontroli orzeczeń nacjonalizacyjnych w granicach sprawy, w szczególności w odniesieniu do trybu wszczęcia oraz przeprowadzania postępowania nacjonalizacyjnego, w tym wymogów formalnych ogłoszenia wykazu przedsiębiorstw podlegających przejęciu przez Państwo.

Zgodnie z art. 3 ust. 6 w zw. z art. 3 ust. 5 i art. 2 ust. 7 ustawy nacjonalizacyjnej ostateczne orzeczenie właściwego ministra o przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa mogło zostać wydane, jeżeli przed dniem 31 marca 1947 r. zostało wszczęte postępowanie o przejęciu danego przedsiębiorstwa na własność Państwa. Maksymalny termin wszczęcia postępowania nacjonalizacyjnego ustalony w art. 3 ust. 6 ustawy nacjonalizacyjnej został wprowadzony dekretem z dnia 20 grudnia 1946 r. o zmianie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej. Powyższy dekret nowelizujący wszedł w życie 30 grudnia 1946 r. Do dnia 29 grudnia 1946 r. orzeczenie nacjonalizacyjne, zgodnie z pierwotnym brzmieniem art. 3 ust. 6 ustawy nacjonalizacyjnej, mogło zostać wydane jedynie do dnia 31 grudnia 1946 r. Oznacza to, że przed upływem ustawowego terminu (31 grudnia 1946 r.) wydania orzeczenia nacjonalizacyjnego, który został określony w pierwotnym tekście ustawy nacjonalizacyjnej, ustawodawca dokonał jego przedłużenia. Taka zmiana normatywna nie miała zatem skutku retroaktywnego. Nie można również podzielić stanowiska skarżącego kasacyjnie, że zmiana przepisów ustawy nacjonalizacyjnej w toku wszczętych już postępowań nacjonalizacyjnych była niedopuszczalna ze względu na naruszenia "ustawowych gwarancji przyznanych podmiotom prowadzącym działalność gospodarczą", co doprowadziło do wydania orzeczenia nacjonalizacyjnego z rażącym naruszeniem prawa. Autor skargi kasacyjnej nie dostrzegł, że w przedmiotowej sprawie wszczęcie postępowania nacjonalizacyjnego nastąpiło [...]r. (w dniu opublikowania w M.P. z 1947 roku, nr 39, poz. 304 – zarządzenia Ministra Informacji i Propagandy z dnia 27 lutego 1947 r. o ogłoszeniu drugiego wykazu przedsiębiorstw przechodzących na własność Państwa, obejmującego D. należącą do podmiotu: D. Spółka z o.o. w P., zgodnie z poz. 8 Wykazu Drugiego zamieszczonego w załączniku do zarządzenia), a więc już po wejściu w życie dekretu z dnia 20 grudnia 1946 r. nowelizującego ustawę nacjonalizacyjną. Nie jest więc uzasadnione twierdzenie o naruszeniu gwarancji proceduralnych właściciela znacjonalizowanego przedsiębiorstwa. Jakkolwiek strona skarżąca kasacyjnie trafnie zauważyła, że w podstawie prawnej powyższego zarządzenia błędnie powołano § 30 w zw. z § 14 ust. 1 zd. ostatnie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 kwietnia 1946 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. R. P. Nr 17, poz. 114), pomimo że powyższe rozporządzenie zostało uchylone z dniem 19 lutego 1947 r. na podstawie § 82 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstwa na własność Państwa, to jednak okoliczność ta nie miała wpływu na ważność i skuteczność prawną wszczęcia postępowania nacjonalizacyjnego. Z akt administracyjnych wynika bowiem, że ogłoszone w Monitorze Polskim zarządzenie Ministra Informacji i Propagandy z dnia [...]r. zawierało wszystkie konieczne dane, o których mowa w § 25 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r., oraz zawierało przytoczenie treści §§ 27, 28, 32 i 79 powyższego rozporządzenia. Tym samym wymogi określone w § 30 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r., obowiązującego w momencie publikacji zarządzenia z dnia [...]r., zostały zachowane.

Bezzasadny jest również zarzut naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z § 66 ust. 1 w zw. z § 25 ust. 2 rozporządzenia z dnia 30 stycznia 1947 r. poprzez niedokonanie pełnej kontroli orzeczeń Ministra P. z dnia [...]r. oraz z dnia [...]r. w granicach sprawy, w szczególności w odniesieniu do wymogów formalnych tych orzeczeń. W ocenie autora skargi kasacyjnej orzeczenie z dnia [...]r. w części dotyczącej D. nie zawierało oznaczenia siedziby przedsiębiorstwa, co doprowadziło do rażącego naruszenia § 66 ust. 1 lit. b rozporządzenia z dnia 30 stycznia 1947 r. Ponadto kasant podniósł, że protokół zdawczo-odbiorczy z dnia [...]r. wskazuje, iż nacjonalizowane przedsiębiorstwo było położone w P. przy ul. [...], podczas gdy samo orzeczenie z dnia [...]r. zatwierdzające powyższy protokół stwierdza, że siedzibą przedsiębiorstwa jest P.

Dokonując negatywnej oceny powyższego zarzutu, należy zauważyć, że zgodnie z § 66 ust. 1 rozporządzenia z dnia 30 stycznia 1947 r. wydawane na podstawie art. 3 ust. 5 w zw. art. 2 ust. 7 ustawy nacjonalizacyjnej ostateczne orzeczenie właściwego ministra o przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa powinno było zawierać: a) nazwę i przedmiot przedsiębiorstwa; b) miejsce jego położenia; c) wskazanie przepisu ustawy, na zasadzie którego orzeczenie zostaje wydane z tym, że w przypadku przewidzianym w § 46 umieszcza się wzmiankę, że przepis ustawy, na którego zasadzie orzeczenie zostaje wydane powołuje się tymczasowo aż do rozstrzygnięcia sporu o własność przedsiębiorstwa; d) wskazanie na czyją rzecz następuje przejście lub przejęcie przedsiębiorstwa. Nie ulega wątpliwości, że w orzeczeniu Ministra P. z dnia [...]r., w kontrolowanym zakresie, zawarto wszystkie obligatoryjne elementy formalne. Określono zatem nazwę i przedmiot przedsiębiorstwa (m.in. Drukarnia należąca do firmy: D. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w P. , zajmująca się działalnością w przedmiocie "wykonywania wszelkiego rodzaju druków kolorowych opakowań, produkcją") oraz miejsce jego położenia (P.). W tym zakresie zgodnie z § 66 ust. 2 w zw. z § 25 ust. 2 nie miały i nie mają znaczenia prawnego "drobne niedokładności" w określeniu nazwy lub przedmiotu przedsiębiorstwa. Wskazanie miasta P. jako miejsca położenia było dopuszczalne i uzasadnione z tego względu, że nacjonalizowane przedsiębiorstwo posiadało majątek w co najmniej kilku miejscach na terenie P. (m.in. na ul. [...] i [...] oraz przy Al. [...]). Wskazano również przepisy ustawy nacjonalizacyjnej będące podstawą wydania orzeczenia (art. 3 ust. 1 lit. A pkt 17 i ust. 5, art. 6 ust. 1), jak również stwierdzono, że przejście własności przedsiębiorstwa następuje na rzecz Państwa. Nie jest także uzasadnione twierdzenie, że protokół zdawczo-odbiorczy z dnia [...]r. wskazuje, iż nacjonalizowane przedsiębiorstwo było położone w P. przy ul. [...]. W powyższym protokole (s. 2) wyraźnie stwierdzono, że przejmowane przedsiębiorstwo jest położone w P. przy ul. [...]oraz przy ul. [...]"z tym, że dom administracyjny Przedsiębiorstwa mieści się w P. przy Al. [...]". Również zawarte w orzeczeniu Ministra P. z dnia [...]r. zatwierdzającym powyższy protokół określenie siedziby przedsiębiorstwa jest prawidłowe. W orzeczeniu tym określono w istocie siedzibę Spółki, do której należało nacjonalizowane przedsiębiorstwo: Drukarnia firmy "D. " Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w P. .

Nie może zostać uwzględniony zarzut naruszenia art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z § 75 w zw. z § 75a rozporządzenia z dnia 30 stycznia 1947 r. w zakresie, w jakim kwestionuje ocenę Sądu pierwszej instancji w sprawie legalności odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra P. z dnia [...]r. zatwierdzającego protokół zdawczo-odbiorczy z uwagi na niewykazanie, że protokół ten "obejmował składniki przedsiębiorstwa stanowiące własność innego podmiotu niż przejmowane przedsiębiorstwo".

Weryfikując negatywnie powyższy zarzut w zakresie w nim wskazanym, Naczelny Sąd Administracyjny zauważa w pierwszej kolejności, że protokół zdawczo-odbiorczy, po jego zatwierdzeniu przez właściwego ministra (zgodnie z § 75a ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r.), stawał się integralną częścią orzeczenia o przejściu (art. 2 ust. 7 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r.) lub przejęciu (art. 3 ust. 5 w zw. z art. 2 ust. 7 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r.) przedsiębiorstwa na własność Państwa albo osób prawnych prawa publicznego. W konsekwencji protokół ten jako dokument urzędowy korzystał i korzysta z domniemania autentyczności oraz wiarygodności, co oznacza, że ciężar dowodu, że dokument obejmujący protokół nie jest autentyczny albo że jego treść nie była zgodna z rzeczywistym stanem rzeczy, obciąża osobę, która stawia tego rodzaju zarzuty. Strona skarżąca kasacyjnie nie obaliła powyższego domniemania, w szczególności nie wykazała, że protokół ten obejmował składniki majątkowe innego przedsiębiorstwa lub stanowiące własność innych osób niż właściciel przedsiębiorstwa (por. § 75 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r.). Oczywiście na względzie trzeba mieć, że zgodnie z poglądem wyrażonym w uchwale składu 7 sędziów NSA z dnia 5 listopada 2007 r. (sygn. akt I OPS 2/07; ONSAiWSA 2008, nr 1, poz. 5) przepis § 75 ust. 2 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. naruszył bezpośrednio zakres upoważnienia zawartego w art. 2 ust. 5, art. 3 ust. 5 i art. 10 ustawy nacjonalizacyjnej, co oznacza, że orzeczenie zatwierdzające protokół zdawczo-odbiorczy w zakresie, w jakim obejmowało nieruchomości i ruchomości nienależące do nacjonalizowanego przedsiębiorstwa jest dotknięte wadą nieważności z art. 156 § 1 pkt. 2 k.p.a. Jak bowiem wskazano w powyższej uchwale, "składników majątkowych należących do osób trzecich, wchodzących w skład przedsiębiorstwa, Państwo nie mogło znacjonalizować, natomiast wchodziło w prawa przedsiębiorcy do tych składników w takim zakresie, w jakim przysługiwały one właścicielowi znacjonalizowanego przedsiębiorstwa. Państwo stawało się bowiem na podstawie ustawy nacjonalizacyjnej właścicielem przedsiębiorstwa jako odrębnego przedmiotu, a nie każdego ze składników przedsiębiorstwa z osobna". Skarżący kasacyjnie nie tylko nie obalił domniemania autentyczności i wiarygodności dokumentu obejmującego protokół z dnia [...]r., lecz także nie zdołał podważyć prawidłowości ustaleń i ocen kontrolowanego Sądu w zakresie stanu i cech parku maszynowego znacjonalizowanego przedsiębiorstwa tak w dniu wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej ([...] r.), jak i w dniu wydania orzeczenia nr [...] Ministra P. z dnia [...]r. o przejęciu na własność Państwa przedmiotowego przedsiębiorstwa. Nie podważono także wiarygodności treści protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia [...]r. w zakresie, w jakim ustalono, że składniki majątkowe w nim wymienione stanowiły część składową przedsiębiorstwa. Niepoparte żadnymi przeciwdowodami twierdzenia, że co najmniej część maszyn drukarskich (w tym kluczowa maszyna rotacyjna rotograwiurowa "König & Bauer, Würzburg nr 11054, rok budowy 1930) objętych powyższym protokołem nie stanowiła własności Spółki D. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w P. , nie mogą prowadzić więc do zakwestionowania ustaleń i ocen Sądu pierwszej instancji. Strona skarżąca kasacyjnie pomija, że niezależnie od możliwości zmian w składzie parku maszynowego znacjonalizowanej drukarni w okresie [...], określone i niepodważone dowody z dokumentów urzędowych oraz dokumentów wytworzonych przez przedstawicieli lub pełnomocników Spółki będącej właścicielem przedsiębiorstwa, potwierdzają przyjęty przez organy i Sąd pierwszej instancji stan faktyczny w tym zakresie. Przede wszystkim na uwadze trzeba mieć, że pełnomocnik D. Sp. z o.o. w P. (adw. S. R.) w piśmie z dnia [...]r. potwierdził, że sporządzony przez C. w Polsce wykaz (zestawienie inwentaryzacyjne) obejmował urządzenia i maszyny Drukarni (w tym maszynę rotacyjną "König & Bauer, Würzburg nr 11054) stanowiące "przedwojenną własność Spółki". Skoro zaś strona skarżąca kasacyjnie nie była w stanie obalić wiarygodności powyższych dokumentów, to odmówienie im wiary lub podważenie ich mocy dowodowej nie mogło opierać się jedynie na jej zastrzeżeniach i wątpliwościach.

W drugiej kolejności Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że protokół zdawczo-odbiorczy z dnia [...]r. zawiera wszystkie wymagane elementy formalne określone w § 75 ust. 1 rozporządzenia z dnia 30 stycznia 1947 r., a więc: powołanie się na ogłoszenie, określone w § 73 rozporządzenia, z podaniem daty Wojewódzkiego Dziennika Urzędowego, w którym ogłoszenie nastąpiło; dokładny opis przedsiębiorstwa; wymienienie wszystkich składników majątkowych przedsiębiorstwa; opis urządzeń technicznych przedsiębiorstwa; spis inwentarza przedsiębiorstwa; prawa i zobowiązania przedsiębiorstwa. Został on również sporządzony zachowaniem wymagań przewidzianych w § 74 cyt. rozporządzenia.

W trzeciej kolejności konieczne jest wyraźne podkreślenie, że oceniając skład majątku ruchomego i nieruchomego nacjonalizowanego przedsiębiorstwa należy uwzględnić nie tylko stan prawny i faktyczny istniejący w momencie wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej ([...] r.). Skutki nacjonalizacyjne nie następowały bowiem bezpośrednio i z mocy samego prawa z dniem [...] r., lecz wymagały konkretyzacji przez wydanie przez właściwego ministra orzeczeń o przejściu lub przejęciu danego przedsiębiorstwa na własność Państwa jako zbioru składników majątkowych określonych w zatwierdzonym protokole zdawczo-odbiorczym. Procedura przejmowania przedsiębiorstw prywatnych na własność Państwa na podstawie art. 2 i 3 ustawy nacjonalizacyjnej przewidywała w konsekwencji wydawanie dwóch orzeczeń administracyjnych, z których pierwsze konkretyzowało regulację ustawową w zakresie podmiotu objętego działaniem ustawy nacjonalizacyjnej oraz przedsiębiorstwa objętego nacjonalizacją, natomiast drugie miało charakter wykonawczy względem pierwszego, stanowiąc dalszą i ostateczną konkretyzację regulacji ustawowej w zakresie składników majątkowych przedsiębiorstwa, które przechodziły na własność Państwa. Orzeczenia nacjonalizacyjne pierwszej kategorii były wydawane na podstawie art. 2 ust. 7 oraz art. 3 ust. 6 w zw. z art. 2 ust. 7 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. i stanowiły podstawę do wydania orzeczenia nacjonalizacyjnego drugiej kategorii, to jest wydawanego (od dnia 16 kwietnia 1948 r., zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 16 kwietnia 1948 r. o zmianie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstwa na własność Państwa) na podstawie § 75a ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r., po rozpatrzeniu uwag i zarzutów właścicieli nacjonalizowanego przedsiębiorstwa, orzeczenia w przedmiocie ustalenia składników majątkowych objętych protokołem zdawczo-odbiorczym i wchodzących w skład przedsiębiorstwa przechodzącego lub przejmowanego na własność Państwa oraz w przedmiocie zatwierdzenia powyższego protokołu. Zatwierdzony powyższym orzeczeniem protokół zdawczo-odbiorczy stawał się w ten sposób integralną częścią orzeczenia pierwszej kategorii, to jest orzeczenia właściwego ministra o przejściu (art. 2 ust. 7 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r.) lub przejęciu (art. 3 ust. 5 w zw. z art. 2 ust. 7 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r.) przedsiębiorstwa na własność Państwa albo osób prawnych prawa publicznego. Bez sporządzenia i zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego proces nacjonalizacji przedsiębiorstwa nie był zakończony, gdyż do tego momentu skład majątku przejmowanego przedsiębiorstwa nie był ostatecznie określony, a zatem zakres przedmiotowy skutków nacjonalizacyjnych nie był pewny. Należy zatem przyjąć, że orzeczenia nacjonalizacyjne obydwu kategorii miały charakter konstytutywny w tym sensie, że dla organu orzekającego w sprawie nacjonalizacji miarodajny był stan prawny i faktyczny istniejący nie tylko w dniu [...] r., lecz także w dniu wydawania orzeczeń. Oznacza to, że zarówno orzeczenie nacjonalizacyjne pierwszej kategorii orzekające o przejściu lub przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstw należących do określonych podmiotów, jak i orzeczenia drugiej kategorii orzekające o ustaleniu składników majątkowych wchodzących w skład przedsiębiorstwa przechodzącego lub przejmowanego na własność Państwa oraz o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego musiały uwzględniać stan istniejący w dniu ich wydania, a nie tylko w dniu wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej.

Wniosek powyższy znajduje odzwierciedlenie w treści kontrolowanych orzeczeń nacjonalizacyjnych. W orzeczeniu Ministra P. z dnia [...]r. o przejęciu przedsiębiorstwa w części odnoszącej się do Drukarni należącej do spółki D. Spółka z o.o. w P. wyraźnie stwierdzono, że "z dniem ogłoszenia niniejszego orzeczenia" (Monitor Polski nr A –[...]z dnia [...] r.) "zostają przejęte" na własność Państwa przedsiębiorstwa wymienione w załącznikach do tego orzeczenia. Także orzeczenie Ministra P. z dnia [...]r., ustalając składniki majątkowe poprzez zatwierdzenie protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia [...]r., stwierdza, że stanowią one "część składową tego przedsiębiorstwa" i jako takie zostają przejęte na własność Państwa (por. § 75a ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r.).

Pozbawiony uzasadnionych podstaw jest także zarzut naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 82 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 28 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym poprzez pominięcie przez Sąd pierwszej instancji, że orzeczenia z dnia [...]r. i z dnia [...]r. zostały wydane z naruszeniem zasady dwuinstancyjności.

Autor skargi kasacyjnej nie dostrzegł, że miarodajna w momencie wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej regulacja konstytucyjna (ustawa z dnia 17 marca 1921 r. – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej) stanowiła w art. 71, że odwołanie od orzeczeń administracyjnych przysługuje tylko do jednej instancji, "o ile ustawy nie przewidują w tym względzie wyjątków". Taki wyjątek został m.in. przewidziany w art. 2 ust. 7 oraz w art. 3 ust. 5 w zw. z art. 2 ust. 7 ustawy nacjonalizacyjnej. Przepisy te dopuściły zatem, zgodnie ze standardem konstytucyjnym obowiązującym w latach [...], jednoinstancyjność postępowania nacjonalizacyjnego.

Ostatni zarzut naruszenia przepisów postępowania sądowoadministracyjnego obejmuje art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Zdaniem autora skargi kasacyjnej Sąd pierwszej instancji naruszył powyższe przepisy poprzez błędne uznanie, że orzeczenia nacjonalizacyjne z dnia [...]r. oraz z dnia [...]r. nie zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa.

Poddając ocenie powyższy zarzut, Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że został on sformułowany wadliwe i jako taki nie poddaje się merytorycznej weryfikacji. Przepis art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. jako element tzw. normy odniesienia wyznacza kompetencję orzeczniczą sądu administracyjnego do stwierdzenia nieważności zaskarżonych decyzji lub postanowień administracyjnych. Sformułowanie zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. jest równoznaczne z twierdzeniem, że pomimo wady nieważności z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. sąd administracyjny błędnie nie stwierdził nieważności zaskarżonej decyzji. W niniejszej sprawie przedmiotem skargi jest decyzja o odmowie stwierdzenia nieważności orzeczeń nacjonalizacyjnych, a zatem zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. oznacza, że w ocenie strony skarżącej kasacyjnie wadą nieważności jest dotknięta decyzja o odmowie stwierdzenia nieważności. Tymczasem z uzasadnienia powyższego zarzutu kasacyjnego wynika, że skarżący kasacyjnie kwestionuje w istocie ocenę Sądu pierwszej instancji w zakresie istnienia wad nieważności weryfikowanych decyzji nacjonalizacyjnych, a nie decyzji o odmowie stwierdzenia ich nieważności. Tego rodzaju wada konstrukcyjna skutkuje oddaleniem zarzutu kasacyjnego bez jego merytorycznej oceny.

Wobec stwierdzenia bezzasadności zarzutów naruszenia przepisów postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny – zgodnie z sekwencją procesu kontroli kasacyjnej – poddał weryfikacji zarzuty naruszenia prawa materialnego.

Pierwszy zarzut naruszenia prawa materialnego dotyczy art. 3 ust. 1 lit. A pkt 17 ustawy nacjonalizacyjnej w zw. z § 1 ust. 1 lit. A rozporządzenia Rady Ministrów z dnia [...]r. w sprawie określenia kategorii przedsiębiorstw przemysłu poligraficznego i drukarń, przechodzących na własność Państwa, oraz trybu postępowania przy przekazywaniu drukarń w użytkowanie. Skarga kasacyjna zarzuca, że Sąd pierwszej instancji dokonał błędnej wykładni powyższych przepisów poprzez uznanie, że przedsiębiorstwo obejmujące drukarnię spółki D. Sp. z o.o. w P. w dniu [...] r. znajdowało się w posiadaniu maszyn uzasadniających jego nacjonalizację.

Powyższy zarzut jest wadliwy formalnie i bezzasadny merytorycznie. Autor skargi kasacyjnej poprzez konkretyzację podstawy kasacyjnej zmierza do podważenia zarówno wykładni wskazanych przepisów prawa materialnego, jak i sposobu ich zastosowania na tle ustalonego stanu faktycznego. Ponieważ jednak wadliwość określenia formy naruszenia prawa materialnego nie stanowi w tym przypadku przeszkody do dokonania weryfikacji merytorycznej zarzutu kasacyjnego, dlatego przystąpiono do oceny jego zasadności.

Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela stanowiska strony skarżącej kasacyjnej co do proponowanego sposobu wykładni art. 3 ust. 1 lit. A pkt 17 ustawy nacjonalizacyjnej w zw. z § 1 ust. 1 lit. A rozporządzenia Rady Ministrów z dnia [...]r. Językowa, wewnątrzsystemowa oraz funkcjonalna wykładnia § 1 ust. 1 lit. A rozporządzenia Rady Ministrów z dnia [...]r. nie pozwala na przyjęcie, że zróżnicowanie kategorialne w ramach powyższego przepisu maszyn drukarskich nie jest podstawą do wyróżnienia trzech alternatywnych grup maszynowych, których posiadanie stanowiło podstawę do nacjonalizacji przedsiębiorstwa przemysłu poligraficznego lub drukarni. Zgodnie z cyt. § 1 ust. 1 lit. A na własność Państwa były przejmowane zakłady graficzne, drukarnie oraz litografie, posiadające:

a) maszynę rotacyjną lub maszynę do składania (linotyp, monotyp i intertyp) albo maszynę płaską o formacie 61 cm długości i 86 cm szerokości bądź też większym,

b) więcej niż dwie maszyny płaskie o formacie mniejszym niż 61 cm długości i 86 cm szerokości.

Językowe brzmienie i wewnętrzna systematyka oraz relacja pomiędzy lit. a) i b) w powyższym przepisie wskazują, że prawodawca rozporządzeniowy wyróżnił w istocie trzy grupy maszyn, rozgraniczając je w przepisie § 1 ust. 1 lit. A spójnikiem "albo" oraz dodatkową jednostką redakcyjną (lit. b). Nacjonalizacji podlegały więc zakłady graficzne, drukarnie oraz litografie posiadające: 1) co najmniej jedną maszynę rotacyjną lub maszynę do składania (linotyp, monotyp i intertyp), albo 2) co najmniej jedną maszynę płaską o formacie 61 cm długości i 86 cm szerokości bądź też większym, albo – co jest konsekwencją wyodrębnienia dodatkowej lit. b) po spójniku "albo" użytym pod lit. a) – 3) więcej niż dwie maszyny płaskie o formacie mniejszym niż 61 cm długości i 86 cm szerokości. Taki sposób wykładni ma również uzasadnienie funkcjonalne na tle art. 1 ustawy nacjonalizacyjnej oraz celów i funkcji nacjonalizacji przedsiębiorstw. Przedmiotem nacjonalizacji miały być te przedsiębiorstwa, które miały znaczenie dla gospodarki narodowej oraz w których mogła być kontynuowana działalność przemysłowo-produkcyjna lub usługowa. W odniesieniu do zakładów graficznych, drukarni oraz litografii prawodawca przyjął minimalne wymogi zdatności przejmowanych przedsiębiorstw do kontynuowania dalszej działalności na rzecz Państwa. Zestawiając treść lit. a) i lit. b) § 1 ust. 1 lit. A rozporządzenia Rady Ministrów z dnia [...]r., należy dojść do wniosku, że w przepisach tych dokonano wewnętrznego podziału maszyn drukarskich na trzy grupy według malejącego stopnia zdolności wytwórczych. Pierwsza i druga grupa maszyn (lit. a) obejmuje maszyny o dużym formacie (w tym wypadku obowiązuje wymóg posiadania co najmniej jednej maszyny tego rodzaju). Trzecia grupa (lit. b) obejmuje maszyny drukarskie o średnim i małym formacie (w tym wypadku obowiązuje wymóg posiadania co najmniej trzech maszyn tego rodzaju). Spełnienie warunku posiadania maszyn w ilości oraz w formacie określonym dla co najmniej jednej z trzech grup stanowiło podstawę do nacjonalizacji przedsiębiorstwa. Powyższe grupy miały zatem charakter alternatywny względem siebie.

W ostatniej kolejności ocenie poddano drugi zarzut naruszenia prawa materialnego w zakresie przepisu art. 6 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej w zw. z art. 40 § 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27.06.1934 r. Kodeks handlowy (k.h.) poprzez jego "błędną wykładnię" polegającą na uznaniu, że należące do D. Sp. z o. o. nieruchomości niezwiązane z działalnością przedsiębiorstwa wchodziły w skład tego przedsiębiorstwa jako zorganizowanej całości i jako takie podlegały nacjonalizacji, podczas gdy przedmiotowe nieruchomości stanowiące własność D. Sp. z o. o. nie były związane z działalnością produkcyjną przedsiębiorstwa pn. Drukarnia i jako takie nie wchodziły w jego skład jako zorganizowanej całości, wobec czego nie mogły podlegać nacjonalizacji.

Powyższy zarzut – niezależnie od niepełnego wskazania formy naruszenia prawa materialnego – okazał się mieć usprawiedliwione podstawy.

W przedmiotowej sprawie administracyjna i sądowoadministracyjna wykładnia oraz zastosowanie art. 6 ust. 1 w zw. z art. 3 ust. 5 w zw. z art. 2 ust. 7 ustawy nacjonalizacyjnej w zw. z art. 40 § 1 k.h. na tle niepodważonego stanu faktycznego sprawy oraz w świetle art. 156 § 1 pkt. 2 k.p.a. zostały przeprowadzone wadliwe, pomijając przedmiotowo-funkcjonalne rozumienie przedsiębiorstwa jako przedmiotu orzeczeń nacjonalizacyjnych.

Organy orzekające w sprawie oraz Sąd pierwszej instancji dokonały nieuprawnionego utożsamienia majątku należącego do osoby prawnej (spółki z ograniczoną odpowiedzialnością), będącej właścicielem nacjonalizowanego przedsiębiorstwa, oraz składników tego majątku, które jako wyodrębniona masa majątkowa były niezbędne do prowadzenia działalności w zakresie przedmiotu przedsiębiorstwa przejmowanego na własność Państwa. Nie jest zatem prawidłowe przyjmowanie na gruncie art. 6 ust. 1 w zw. z art. 3 ust. 5 i art. 2 ust. 7 ustawy nacjonalizacyjnej w zw. z art. 40 § 1 k.h. ujęcia podmiotowego przedsiębiorstwa, które bazuje na założeniu odpowiedniości zakresów praw majątkowych przedsiębiorcy (np. spółki kapitałowej) oraz prowadzonego przez niego przedsiębiorstwa. Takie ujęcie abstrahuje bowiem od normatywnej treści art. art. 6 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej oraz art. 40 § 1 k.h. Zgodnie z art. 6 ust. 1 cyt. ustawy, z zastrzeżeniem art. 6 ust. 2-3, przedsiębiorstwa przejmowane na zasadzie przepisu art. 2 lub art. 3 przechodzą na rzecz Państwa lub polskich osób prawnych prawa publicznego w całości wraz z nieruchomym i ruchomym majątkiem i wszelkimi prawami (prawo do firmy, patenty, licencje, znaki towarowe, użytkowe itp.), wolne jednak od obciążeń i zobowiązań z wyjątkiem zobowiązań o charakterze publiczno-prawnym, zobowiązań na rzecz polskich osób prawnych prawa publicznego, zobowiązań na rzecz osób prawnych, stanowiących własność polskich osób prawnych prawa publicznego, służebności gruntowych oraz zobowiązań, mających swe źródło w stosunku najmu pracy lub odpowiedzialności za czyny niedozwolone. Powyższy przepis nawiązywał do treści obowiązującego w momencie wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej art. 40 § 1 k.h., który regulując zagadnienie zbycia przedsiębiorstwa stanowił, że zbycie to obejmuje wszystko, co wchodzi w skład przedsiębiorstwa jako zorganizowanej całości, w szczególności: 1) firmę, znaki towarowe i inne oznaczenia, indywidualizujące przedsiębiorstwo; 2) księgi handlowe; 3) nieruchomości i ruchomości, należące do przedsiębiorstwa, nie wyłączając towarów; 4) patenty, wzory użytkowe i zdobnicze;5) wierzytelności, powstałe przy prowadzeniu przedsiębiorstwa; 6) prawa, wynikające z najmu i dzierżawy lokali, zajmowanych przez przedsiębiorstwo.

Normatywne kryterium definicyjne przedsiębiorstwa jako zorganizowanej całości służącej prowadzeniu działalności gospodarczej w określonym zakresie powodowało, że w skład przedsiębiorstwa jako pewnej wyodrębnionej masy majątkowej wchodziły jedynie te składniki majątkowe (mienia ruchomego i nieruchomego oraz praw), które pozostawały w funkcjonalnym i koniecznym związku z przedmiotem działalności tego przedsiębiorstwa. Przedmiotem orzeczeń nacjonalizacyjnych wydawanych na podstawie art. 2 ust. 7 oraz art. 3 ust. 5 w zw. z art. 2 ust. 7 cyt. ustawy był zatem nie majątek określonych podmiotów, lecz przedsiębiorstwo w znaczeniu przedmiotowo-funkcjonalnym, rozumiane "jako zbiór rzeczy i praw, a nawet stanów faktycznych, złączonych nierozerwalnym węzłem spełnianej funkcji w obrocie gospodarczym" (por. i zob. – uchwała składu 7 sędziów NSA z dnia 5 listopada 2007 r., sygn. akt I OPS 2/07; ONSAiWSA 2008, nr 1, poz. 5; J. Kremis, Glosa do uchwały NSA z dnia 5 listopada 2007 r., I OPS 2/07, OSP 2008, z. 7-8, poz. 88). Oznacza to, że również ujęcie czysto przedmiotowe przedsiębiorstwa nie jest wystarczające w celu prawidłowego zrekonstruowania treści normatywnej wynikającej z art. 6 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej. Państwo lub podmioty będące jego emanacją przejmowały zatem nie majątek określonych przedsiębiorców, lecz należące do tych podmiotów przedsiębiorstwa prowadzące działalność w ściśle określonym przedmiocie i tylko w takim zakresie, jaki był konieczny do dalszego funkcjonowania tego przedsiębiorstwa. Przedmiotem nacjonalizacji były zatem przedsiębiorstwa stanowiące zorganizowane i funkcjonalnie ze sobą powiązane zespoły składników mienia ruchomego i nieruchomego oraz praw, które łącznie były konieczne do prowadzenia działalności gospodarczej w ściśle określonym zakresie przedmiotowym. Trzeba zatem zgodzić się z poglądem, że przejście przedsiębiorstwa na własność innego podmiotu (w tym przejście przedsiębiorstwa na własność Państwa na podstawie ustawy nacjonalizacyjnej) obejmuje jedynie "minimum środków, jakie jest konieczne do tego", aby można było "prowadzić to samo przedsiębiorstwo" (M. Poźniak-Niedzielska, Zbycie przedsiębiorstwa w świetle zmian w kodeksie cywilnym, PiP 1991, nr 6, s. 35).

Powyższe ogólne uwagi należy odnieść do cech przedsiębiorstwa będącego przedmiotem kontrolowanych orzeczeń nacjonalizacyjnych. Przedmiot i zakres nacjonalizacji został ściśle wyznaczony w orzeczeniu Nr [...] Ministra P. z dnia [...]r., które zostało opublikowane w Monitorze Polskim z dnia [...] r. Nr. A – [...] poz. [...]. W załączniku do powyższego orzeczenia pod poz. [...] w kolumnie nr [...] określono "przedmiot działania" nacjonalizowanych przedsiębiorstw ([...]) należących do podmiotu: D. Spółka z o.o. w P.. Z treści powyższej kolumny wynika, że przedmiotem działania powyższych przedsiębiorstw (w tym Drukarni) jest "wykonywanie wszelkiego rodzaju druków kolor. opakow. produkcja". Nie ulega zatem wątpliwości, że przedmiot przedsiębiorstwa będącego drukarnią obejmował jedynie działalność gospodarczą w zakresie drukowania (działalność produkcyjna musi zostać odniesiona do przedsiębiorstwa będącego fabryką papieru). Pomimo takiego wyznaczenia zakresu przedmiotu działania nacjonalizowanego przedsiębiorstwa orzeczenie Ministra P. z dnia [...]r. o ustaleniu składników majątkowych przedsiębiorstwa i zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia [...]r. doprowadziło do objęcia skutkami nacjonalizacyjnymi (z uwagi na to, że powyższy protokół stawał się integralną częścią orzeczenia o przejściu lub przejęciu na własność Państwa lub osób prawa publicznego, zgodnie z § 75a ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r.) także tych składników majątku spółki D. Spółka z o.o. w P., które nie wykazywały koniecznego funkcjonalnego związku z działalnością przedsiębiorstwa będącego drukarnią. Nie można więc zgodzić się z twierdzeniem Sądu pierwszej instancji, że drukarnia "jako spółka prawa handlowego stanowiła podmiot prawny w postaci przedsiębiorstwa jako zorganizowanej całości , którego poszczególne składniki uczestniczyły w tworzeniu jej ogólnego bilansu jako wypadkowej prowadzonej działalności, oraz jej inwestycji i rozwoju. Wobec powyższego brak jest podstaw do uznania, że część tej działalności np. w postaci wynajmu lokali pracowniczych, pozostawała poza zakresem ogółu funkcjonowania przedsiębiorstwa". Pogląd ten przyjmuje nieadekwatne podejście podmiotowo-przedmiotowe, błędnie utożsamiając przedsiębiorstwo (drukarnię) z przedsiębiorcą (spółką prawa handlowego) oraz błędnie uznając, że określone składniki majątku spółki stanowiące pozycje bilansowe w świetle przepisów o rachunkowości oraz uczestniczące w wypracowywaniu zysku spółki automatycznie wchodzą w skład przedsiębiorstwa będącego drukarnią.

Z treści protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia [...]r. oraz z pisma adw. S. R. z dnia [...]r. wynika bezspornie, że nacjonalizacją zostały objęte nieruchomości, które w całości albo w części nie wykazywały koniecznego związku z działalnością przedsiębiorstwa będącego drukarnią.

I tak – jak wynika z ustaleń protokołu z dnia [...]r. – tylko nieruchomość przy ul. W. była "właściwą nieruchomością fabryczną", natomiast w budynku na nieruchomości przy ul. [...] mieściły się "częściowo biura", natomiast część "była używana na cele mieszkalne". Dodatkowo z pisma z dnia [...]r. wynika, że ten ostatni budynek stanowił "zwykły dom czynszowy", a "na 20 lokatorów tylko 12 stanowią pracownicy drukarni, 7 stanowią prywatni oraz inni lokatorzy", a jeden lokal to "lokal handlowy używany również przez osobę prywatną". Podobne przeznaczenie miał budynek przy ul. W. (ul. [...]). Mieściły się tam bowiem "żłobek i częściowo biura" oraz lokale czynszowe. Z pisma z dnia [...] r. wynika, że "na ogół lokatorów w liczbie 33 tylko 13 pochodzi spośród pracowników drukarni, zaś lokatorzy inni stanowią 19 osób wzgl. rodzin, a liczbę tę uzupełnia jeszcze jeden prywatny podnajemca lokalu handlowego". Zbliżony charakter miał budynek położony przy Al. [...]. Mieścił się tam tzw. dom administracyjny, w którym istniały lokale używane w celach handlowych (4 lokale wynajmowane innym przedsiębiorcom), biurowych (25 lokali biurowych) i mieszkalnych (14 lokali mieszkalnych, w tym 4 lokale zajmowane przez pracowników drukarni i 10 lokali zajmowanych przez "lokatorów prywatnych").

Z powyższego zestawienia należy zatem wyprowadzić wniosek, że objęcie protokołem zdawczo-odbiorczym z dnia [...]r. oraz orzeczeniami Ministra P. z dnia [...]r. i z dnia [...]r. mienia nieruchomego należącego do podmiotu: spółki D. Spółka z o.o. w P. w takim zakresie, w jakim mienie to nie wykazywało koniecznego funkcjonalnego związku z działalnością gospodarczą w zakresie przedsiębiorstwa będącego drukarnią, stanowiło rażące naruszenie art. 6 ust. 1 w zw. z art. 3 ust. 5 i art. 2 ust. 7 ustawy nacjonalizacyjnej w zw. z art. 40 § 1 k.h. Konieczny związek z działalnością przedsiębiorstwa będącego drukarnią w zakresie drukowania wykazywały bowiem jedynie te nieruchomości, na których działalność gospodarcza w tym zakresie była prowadzona. Z pewnością nie można uznać, że drukarnia prowadziła działalność w budynkach, które były wykorzystywane w celach handlowych, biurowych lub mieszkalnych niemających związku z działalnością drukarską.

W świetle powyższych uwag, uznając zarzut naruszenia art. 6 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej w zw. z art. 40 § 1 k.h. za uzasadniony oraz stwierdzając, że istota sprawy sądowoadministracyjnej została dostatecznie wyjaśniona, Naczelny Sąd Administracyjny – działając na podstawie art. 188 w zw. z art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a) i c.) i w zw. z art. 135 p.p.s.a. – uchylił zaskarżony wyrok oraz rozpoznał wniesioną skargę, uchylając zaskarżoną decyzję z dnia [...]r. oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...]r. Ministra Gospodarki w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji.

Rozpoznając ponownie sprawę o stwierdzenie nieważności orzeczeń Ministra P. z dnia [...]r. i z dnia [...]r., właściwy minister, kierując się wyznaczoną przez Naczelny Sąd Administracyjny ocenę prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania (art. 153 p.p.s.a.), przyjmie ostateczne ustalenia w zakresie lokalizacji działalności przedsiębiorstwa będącego drukarnią. Zgodnie z zaprezentowanym wyżej poglądem przedmiotem nacjonalizacji mogły być jedynie te nieruchomości, które były bezpośrednio i w sposób konieczny funkcjonalnie związane z działalności drukarską. Orzeczenia nacjonalizacyjne mogły zatem obejmować tylko te nieruchomości zabudowane, na których prowadzono działalność techniczną, produkcyjną, handlową lub administracyjną bezpośrednio związaną z drukarnią. Właściwy organ ustali więc, na której z nieruchomości objętych protokołem zdawczo-odbiorczym z dnia [...]r. (ul. [...], ul. [...], ul. W. /ul. [...], Al. [...]) działalność w tym zakresie przedmiotowym była prowadzona.

Zaistnienie podstawy do stwierdzenia nieważności z art. 156 § 1 pkt. 2 k.p.a. w części dotyczącej przejętych nieruchomości będzie obligowało właściwego ministra do uwzględnienia przesłanki negatywnej stwierdzenia nieważności w postaci nieodwracalności skutków prawnych (art. 156 § 2 k.p.a.) orzeczeń nacjonalizacyjnych (przede wszystkim ze względu na nabycie prawa własności niektórych nieruchomości przez Miasto P. i inne podmioty prawne, ustanowienie praw użytkowania wieczystego oraz wydzielenie lokali stanowiących odrębną własność podmiotów prywatnych). Orzeczenie o kosztach postępowania sądowego, w granicach wniosku skargi kasacyjnej, zostało wydane na podstawie art. 203 pkt. 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie.