Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 883/06
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2007-05-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6272 Wizy, zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony, na osiedlenie się, wydalenie z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Włodzimierz Ryms sędzia NSA Jacek Chlebny (spr.) sędzia NSA Zofia Flasińska Protokolant Katarzyna Latuszek po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2007r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 lutego 2006 r. sygn. akt V SA/Wa 1316/05 w sprawie ze skargi M. G. na decyzję Prezesa Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców z dnia [...] stycznia 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M. G. na decyzję Prezesa Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców z dnia [...] stycznia 2005 r., którą utrzymano w mocy decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [...] października 2004 r. odmawiającą udzielenia skarżącemu zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony i określającą termin opuszczenia przez niego terytoriom Polski.

W uzasadnieniu wyroku Sąd przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy.

M. G., obywatel Republiki Armenii w dniu 6 października 2003 r. wystąpił do Wojewody Śląskiego z wnioskiem o udzielenie zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony na podstawie art. 154 ust. 1 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach (Dz. U. Nr 128, poz. 1175 z późn. zm.). W uzasadnieniu wniosku cudzoziemiec wskazał, że przebywa na terytorium Polski od dnia 15 sierpnia 1996 r., a także, że posiada tytuł prawny do lokalu mieszkalnego i środki na utrzymanie w Polsce.

Organy administracji uznały, iż w stosunku do cudzoziemca nie zachodzi podstawowa przesłanka z art. 154 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach tj. że nie wykazał on, iż przebywa w Polsce nieprzerwanie co najmniej od dnia 1 stycznia 1997 r. Z ustaleń dokonanych w przeprowadzonym w tej sprawie postępowaniu administracyjnym wynika bowiem, iż nieprzerwany pobyt cudzoziemca w Polsce datuje się dopiero od dnia 6 lutego 1997 r.

Organ odwoławczy stwierdził, iż zeznania skarżącego nie mogą stanowić dowodu świadczącego o tym, że przebywał on w Polsce od sierpnia 1996 r. z uwagi na występujące w nich liczne sprzeczności. Analizując treść tych zeznań organ wskazał, iż w uzasadnieniu złożonego wniosku oraz w zeznaniach do protokołu wnioskodawca wskazał, że przyjechał do Polski nielegalnie we wrześniu 1996 r. (innym razem podał datę 15 sierpnia 1996 r.) z obawy przed prześladowaniami. Niemniej pierwszy wniosek o nadanie statusu uchodźcy cudzoziemiec złożył dopiero w dniu 5 października 1998 r. tj. po dwóch latach od deklarowanej daty wjazdu do Polski. We wniosku o nadanie statusu uchodźcy jako datę wjazdu do Polski wskazał 2 listopada 1997 r. Składając kolejny wniosek o nadanie statusu uchodźcy w 2002 r. skarżący wyjaśnił, że przyjechał do Polski w 1997 r. Przesłuchiwany w dniu 19 marca 2002 r. M. G. podał natomiast, iż do grudnia 1996 r. przebywał w Moskwie.

Prezes Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców uznał ponadto za niewiarygodne zeznania świadków W. S. i W. D., mających potwierdzić, iż skarżący przebywał w Polsce w okresie sierpień-grudzień 1996 r. Organ odwoławczy wskazał, iż z zeznań W. S. wynika, iż poznał on skarżącego na wczasach w Jałcie w 1993 r. i od tego czasu utrzymywał z nim kontakt pisemny. Świadek ten wyjaśnił, iż we wrześniu 1996 r. cudzoziemiec bez uprzedzenia przyjechał do [...] i zamieszkał u niego w domu, gdzie przebywał do około 25 grudnia 1996 r. Świadek nie był jednak w stanie podać żadnych informacji związanych z osobą skarżącego i jego rodziną, a dotyczących: posiadanego przez cudzoziemca obywatelstwa, jego nazwiska, imion jego rodziców, rodzeństwa, pracy, celu pobytu w naszym kraju. Organ wskazał również, że kolejny świadek przesłuchany w tej sprawie – W. D. także nie była w stanie określić wieku cudzoziemca, jego cech charakterystycznych, nie potrafiła wskazać czym się on zajmuje w Polsce i jaką ma rodzinę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w pełni podzielił stanowisko organów administracji, iż skarżący nie wykazał, iż przebywał w Polsce nieprzerwanie co najmniej od 1 stycznia 1997 r. Sąd wskazał, iż z dokumentów zawartych w aktach sprawy wynika, iż M. G. wjechał do Polski w dniu 6 lutego 1997 r. przez przejście graniczne w [...], a jego pobyt na terytorium naszego kraju był zalegalizowany (wjazd odbył się w ramach ruchu bezwizowego, skarżący posiadał także wizy) do dnia 20 lutego 1998 r. Ponowny wjazd cudzoziemca na terytorium naszego kraju nastąpił w dniu 20 lutego 1998 r. na podstawie zaproszenia ser. [...] nr [...] wystawionego przez obywatela polskiego W. K.

W ocenie Sądu organy administracyjne obu instancji prawidłowo uznały, że w świetle powołanych wyżej dowodów i sprzecznych zeznań skarżącego oraz przesłuchanych w toku postępowania administracyjnego świadków W. D. i W. S., załączone do akt sprawy notarialne oświadczenia złożone przez świadków nie mogą stanowić miarodajnego dowodu na nieprzerwany pobyt cudzoziemca na terytorium Polski od września 1996 r. Sąd za niezasadne uznał podniesione w skardze zarzuty naruszenia art. 7, 77 i 80 k.p.a., stwierdzając, iż w toku postępowania administracyjnego organy wnikliwie zbadały wszystkie okoliczności sprawy, poczyniły prawidłowe ustalenia faktyczne, dokonały oceny zeznań złożonych przez skarżącego i świadków, co znalazło wyraz w obszernym i wnikliwym uzasadnieniu faktycznym i prawnym ich decyzji.

W skardze kasacyjnej wniesionej od powyższego wyroku skarżący podniósł zarzuty :

1) naruszenia prawa materialnego tj. art. 154 ustawy z 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie przez Sąd, iż dla uznania, że cudzoziemiec przebywa na terytorium RP nieprzerwanie co najmniej od 1 stycznia 1997 r. koniecznym jest udokumentowanie, a nie jedynie uprawdopodobnienie tego faktu;

2) naruszenia przepisów postępowania tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako : p.p.s.a.) w zw. z art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a., poprzez oddalenie skargi pomimo tego, iż zaskarżona decyzja naruszała przepisy postępowania w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

Powołując się na powyższe podstawy kasacyjne strona wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uchylenie decyzji Prezesa Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców, względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący wskazał, iż cel regulacji z art. 154 ustawy tj. legalizacja pobytu cudzoziemców na terytorium RP, przemawia za przyjęciem stanowiska, iż na cudzoziemcu nie ciąży obowiązek wykazania (udokumentowania), lecz wyłącznie uprawdopodobnienia faktu przebywania we wskazanym w ustawie okresie na terytorium Polski. Jego zdaniem z dobrodziejstwa omawianej regulacji skorzystać mieli cudzoziemcy przebywający w kraju nielegalnie. W przekonaniu skarżącego nie wydaje się więc, by udowodnienie przez nich daty, głównie nielegalnego, wkroczenia na terytorium RP, było intencją ustawodawcy. W ocenie skarżącego nieprzerwany pobyt cudzoziemca powinien być przez niego jedynie uprawdopodobniony, co znacznie łagodzi rygoryzm i wymagania postępowania dowodowego.

Uzasadniając drugi z podniesionych zarzutów skarżący podniósł, iż odrzucenie przez organ części dowodów tj. zeznań występujących w sprawie świadków, którzy potwierdzili fakt przebywania skarżącego na terytorium RP przed 1997 r. ma charakter dowolny. Jego zdaniem, organ, dokonując oceny tych zeznań, nie wziął pod uwagę tego, kiedy zostały one złożone, co zasadniczy sposób mogło wpłynąć na ich ocenę zwłaszcza w zakresie wytykanych nieścisłości. Nadmiernie przy tym wyeksponowano walor dowodowy dokumentów, wskazujących na daty przekraczania przez skarżącego granicy państwa, zapominając, iż ustawa o cudzoziemcach nie zakazuje wydalania się z kraju, precyzując w art. 64 ust. 4 przesłanki wpływające na uznanie pobytu za nieprzerwany.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje :

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Spór zaistniały w niniejszej sprawie dotyczy ustaleń faktycznych dokonanych przez organy orzekające w sprawie, a przyjętych przez Sąd I instancji za podstawę zaskarżonego wyroku, co do okresu pobytu skarżącego na terytorium Polski. Podstawą odmowy udzielenia skarżącemu zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony było bowiem stwierdzenie przez organy administracji, iż nie spełnia on podstawowej przesłanki koniecznej do udzielenia takiego zezwolenia, przewidzianej w art. 154 ust. 1 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2003 r., Nr 128 poz. 1175 z późn. zm.) tj. że nie przebywa nieprzerwanie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej co najmniej od dnia 1 stycznia 1997 r.

Z powołanego przepisu wynika, iż cudzoziemcowi, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w dniu wejścia w życie ustawy jest nielegalny i przebywającemu na tym terytorium nieprzerwanie co najmniej od dnia 1 stycznia 1997 r., który złoży w terminie do dnia 31 grudnia 2003 r. wniosek o udzielenie zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony, wojewoda właściwy ze względu na miejsce pobytu cudzoziemca udzieli mu tego zezwolenia, na okres 1 roku, jeżeli nie spowoduje to zagrożenia dla obronności lub bezpieczeństwa państwa albo bezpieczeństwa i porządku publicznego albo obciążenia dla budżetu państwa oraz nie naruszy interesu Rzeczypospolitej Polskiej, a także gdy cudzoziemiec spełni szczegółowe warunki wskazane w pkt 1-3 tego przepisu.

Podniesiony przez skarżącego zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 154 ustawy o cudzoziemcach poprzez błędną jego wykładnię i w konsekwencji uznanie, iż fakt nieprzerwanego pobytu cudzoziemca w Polsce w okresie wskazanym przez ustawodawcę podlega dowodzeniu, a nie jedynie uprawdopodobnieniu jest nietrafny. Uprawdopodobnienie traktowane jest jako surogat dowodu, stanowi ono wyjątek od ogólnej zasady ustalania okoliczności faktycznych w oparciu o zebrane w sprawie dowody, zgodnie z regułami dowodowymi przewidzianymi w przepisach k.p.a. Podkreślić należy, iż ustawodawca dopuszcza możliwość uprawdopodobnienia pewnych faktów wyłącznie w wypadkach wskazanych wyraźnie w przepisie ustawy. Możliwość taką przewidują zarówno przepisy o charakterze procesowym (n. art. 24 § 1 k.p.a., art. 58 § 1 k.p.a.), jak i niektóre przepisy prawa materialnego. Przechodząc na grunt przedmiotowej sprawy stwierdzić więc należy, iż art. 154 ust. 1 powołanej ustawy nie przewiduje możliwości uprawdopodobnienia przez cudzoziemca faktu jego pobytu na terytorium Polski w określonych terminach. Okoliczność ta podlega więc dowodzeniu zgodnie z przepisami k.p.a. Nie można bowiem z wykładni celowościowej danego przepisu prawa materialnego – jak czyni to skarżący w skardze kasacyjnej - wyprowadzać wniosku co do reguł, mających zastosowanie do dokonania ustaleń faktycznych mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

Zauważyć trzeba ponadto, iż – wbrew twierdzeniom skarżącego - w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd I instancji nie wyraził poglądu, że nieprzerwany pobyt cudzoziemca na terytorium RP może być ustalony wyłącznie w oparciu o dowody z dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny dokonał kontroli zgodności z prawem przeprowadzonego przez organy administracji postępowania dowodowego w całości, odnosząc się zarówno do dowodów z dokumentów, jak i do dowodów z zeznań świadków i strony. W praktyce dowody z dokumentów, z których wynika termin przekroczenia przez cudzoziemca granicy Polski mają istotne znaczenie dla ustalenia okresu jego pobytu w RP. Jednakże w razie ich braku, zwłaszcza w wypadku nielegalnego wkroczenia cudzoziemca na terytorium RP, fakt jego pobytu w Polsce oraz okres tego pobytu może być ustalony – zgodnie z art. 75 § 1 k.p.a. – również w oparciu o inne środki dowodowe, w tym dowody z zeznań świadków, czy strony, jak miało to miejsce w postępowaniu administracyjnym prowadzonym w tej sprawie.

Dokonanej przez Sąd I instancji oceny zgodności z prawem przeprowadzonego przez organy administracji postępowania dowodowego dotyczy drugi z zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej, czyli zarzut naruszenia przepisów postępowania tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i c p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. Skarżący upatruje zarzucane naruszenie w oddaleniu przez Sąd skargi mimo, iż zaskarżona decyzja naruszała przepisy w stopniu uzasadniającym jej uchylenie z uwagi na dowolne, sprzeczne z zasadą swobodnej oceny dowodów, odrzucenie przez organy prowadzące postępowanie dowodów z zeznań świadków W. D. i W. S. oraz niewyjaśnienie przez organy wszystkich istotnych okoliczności sprawy.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzut ten jest również niezasadny. Sąd I instancji słusznie uznał, iż postępowanie dowodowe w niniejszej sprawie zostało przeprowadzone w sposób wnikliwy i wyczerpujący, co prowadziło do prawidłowego ustalenia faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Nie można zgodzić się z twierdzeniem skarżącego, iż organy administracji odrzuciły część dowodów, w szczególności zeznania świadków W. D. i W. S. Organy te w uzasadnieniu wydanych decyzji dokonały oceny tych zeznań, biorąc pod uwagę całokształt materiału dowodowego zebranego w sprawie, zgodnie z art. 80 k.p.a. To, że konsekwencją tej oceny było uznanie tych dowodów za niewiarygodne, nie oznacza, że zostały one w postępowaniu administracyjnym pominięte. Kierując się zasadami logiki i doświadczenia życiowego Prezes Urzędu do Spraw Repatriacji i Cudzoziemców wykazał bowiem wewnętrzne sprzeczności w zeznaniach W. S., który twierdził, iż gościł skarżącego w swoim domu w [...] w okresie od września do grudnia 1996 r. Wprawdzie świadek ten składał zeznania w 2004 r. (k.219-220 akt administracyjnych), jednak – oprócz imienia skarżącego i okresu jego pobytu w [...] – nie potrafił on podać żadnych podstawowych informacji dotyczących osoby M. G., którego gościł przez kilka miesięcy np. posiadanego przez niego obywatelstwa, nazwiska skarżącego, celu jego pobytu w Polsce. Świadek ten zmieniał również zeznania co do tego, w jaki sposób poznał skarżącego, twierdząc najpierw, iż poznał go, gdy przebywał na wczasach w Jałcie w 1993 r. i utrzymywał z nim kontakt listowny, a następnie, że kontakt taki utrzymywał jedynie z jego rodzicami. Podobnie W. D., siostra żony W. S., mieszkająca w tym samym budynku przy ul. [...] wskazywała jedynie z dużą dokładnością okres pobytu cudzoziemca u szwagra w [...], nie potrafiąc podać żadnych innych informacji na jego temat. Należy zgodzić się z organami administracji oraz Sądem I instancji, iż za uznaniem zeznań tych świadków za niewiarygodne przemawia także ich sprzeczność z zeznaniami skarżącego złożonymi w postępowaniach administracyjnych prowadzonych dwukrotnie na skutek wniosku skarżącego o nadanie mu statusu uchodźcy, jak również dokumentami zgromadzonymi w tych postępowaniach. Przesłuchiwany w dniu 19 marca 2002 r. (k.189-192 akt administracyjnych) skarżący twierdził bowiem, iż do grudnia 1996 r. przebywał w Moskwie. We wniosku o nadanie statusu uchodźcy z dnia 5 października 1998 r. (k. 152 akt administracyjnych) jako datę przekroczenia granicy Polski wskazał on dzień 2 listopada 1997 r., natomiast we wniosku z dnia 9 stycznia 2002 r. (k. 94-104 akt administracyjnych) podał, iż przyjechał do Polski w 1997 r.

Słusznie więc Sąd I instancji uznał ocenę dowodów z zeznań świadków W. D. i W. S. dokonaną przez organy administracji za racjonalną i zgodną z prawem, gdyż całokształt materiału dowodowego wskazuje na to, że zeznania te są niewiarygodne i nie mogą stanowić podstawy ustaleń faktycznych w tej sprawie, podobnie jak złożone w tym postępowaniu zeznania przesłuchanego w charakterze strony M. G.

Konkludując, należy podzielić pogląd Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, iż postępowanie dowodowe w tej sprawie zostało przez organy administracji przeprowadzone prawidłowo. Zebrane dowody świadczą o tym, że skarżący przebywa w Polsce od dnia 6 lutego 1997 r. (dokument podróży serii [...] nr [...] - k. 256 akt administracyjnych), w związku z czym nie spełnia on podstawowej przesłanki do udzielenia mu zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony na podstawie art. 154 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach.

Nie znajdując usprawiedliwionych podstaw do uwzględnienia skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.