Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1005/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-12-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne: Gry losowe
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art 89 ust. 1 pkt 2, pkt 3
journal: Dz.U. 2015 poz 612
law: Ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dorota Dąbek (spr.) Sędzia NSA Joanna Sieńczyło-Chlabicz Sędzia del. WSA Cezary Kosterna Protokolant Justyna Mordwiłko-Osajda po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2022 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej P.P.-H.-U. "V." SP. z o.o. w R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 17 stycznia 2022 r. sygn. akt III SA/Gl 1500/21 w sprawie ze skargi P.P.-H.-U. "V." SP. z o.o. w R. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 29 stycznia 2020 r. nr 2401-IOA2.4246.105.2019.BD w przedmiocie kary pieniężnej 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od P. P.-H.-U. "V." SP. z o.o. w R. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach kwotę 2700 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 17 stycznia 2022 r., sygn. akt III SA/Gl 1500/21, oddalił skargę P. V. Sp. z o.o. w R. (dalej: skarżąca, spółka) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: organ, DIAS) z dnia 29 stycznia 2020 r., nr 2401-IOA2.4246.105.2019.BD, w przedmiocie kary pieniężnej.

Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie sprawy:

W dniu 18 kwietnia 2017 r. funkcjonariusze celni przeprowadzili kontrolę w lokalu "Bar P." w K., ujawniając w nim podłączone do Internetu i gotowe do gry dwa urządzenia "I." bez numerów. W trakcie eksperymentu procesowego (gier kontrolnych) ustalono, że gry urządzane na tych urządzeniach są grami na automatach w rozumieniu ustawy z dnia 19 listopada 2009r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2019 r., poz. 847 ze zm., cyt. dalej jako: u.g.h.). Naczelnik Śląskiego Urzędu Celno-Skarbowego decyzją z 30 maja 2018 r. wymierzył skarżącej karę pieniężną 200.000,00 zł (2x100.000,00 zł) na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 4 u.g.h.

DIAS decyzją z 8 kwietnia 2019 r. uchylił tę decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, gdyż nie ustalono jaki tytuł prawny do lokalu skarżąca posiadała i czy była posiadaczem samoistnym lokalu.

Naczelnik Śląskiego Urzędu Celno-Skarbowego w toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalił, że skarżąca na podstawie umowy najmu z 27 września 2016 r., nr 28/2016, zawartej z Gminą K. R. weszła w posiadanie zależne nieruchomości w postaci budynku stanowiącego lokal gastronomiczny o powierzchni 37 m2 wraz z terenem przyległym o powierzchni 156 m2 z przeznaczeniem na prowadzenie ogródka letniego. Umowa została rozwiązana z dniem 31 maja 2017 r.

Decyzją z 18 września 2019 r. organ wymierzył skarżącej karę pieniężną 200.000 zł, na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h. - jako posiadaczowi zależnemu lokalu, w którym znajdują się niezarejestrowane automaty do gier, a w którym prowadzona jest działalność gastronomiczna, handlowa lub usługowa.

DIAS decyzją z 29 stycznia 2020 r. utrzymał tę decyzję w mocy.

Rozpoznając skargę spółki Sąd pierwszej instancji wyrokiem z 2 września 2020 r., sygn. akt III SA/Gl 200/20, uwzględnił skargę z powodu stwierdzonych naruszeń prawa materialnego i procesowego, które skutkowały koniecznością uchylenia decyzji obu instancji celem uzupełnienia przez organy postępowania dowodowego i ponownego rozpatrzenia sprawy. W ocenie WSA organ dokonał wadliwej wykładni art. 89 ust. 1 pkt 4 u.g.h. , a zwłaszcza uznania skarżącej za posiadacza zależnego lokalu. W stanie faktycznym sprawy posiadaczem samoistnym była skarżąca a posiadaczem zależnym jej podnajemca. Zdaniem WSA organ powinien w sposób jednoznaczny wyjaśnić dlaczego na podstawie umowy najmu lokalu zawartej przez skarżącą uznał, że nie jest ona posiadaczem samoistnym lokalu, skoro podpisała umowę podnajmu i działalność na tej powierzchni prowadził inny przedsiębiorca, będący faktycznym użytkownikiem tej powierzchni, gdyż ustawił na niej sporne urządzenia.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 30 września 2021 r., sygn. akt II GSK 353/21, uchylił ten wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu NSA stwierdził, że zasadny jest zarzut kasacyjny naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Uzasadnienie wyroku uznał za niejasne, niezrozumiałe i wewnętrznie sprzeczne. NSA nie podzielił zawartej w uzasadnieniu uchylonego wyroku krytycznej oceny działania organów w zakresie ustalenia stanu faktycznego, gdyż Sąd nie wskazał, jakie fakty, relewantne z punktu widzenia art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h., winny być ustalone. NSA wskazał też na deficyty, a także brak konsekwencji Sądu pierwszej instancji w podejściu do istoty instytucji posiadania (posiadania samoistnego, posiadania zależnego) oraz w podejściu do znaczenia węzłów prawnych łączących skarżącą spółkę z wynajmującym oraz z podnajmującym. Zdaniem NSA, WSA nie uzasadnił potrzeby wyjaśnienia okoliczności odnoszącej się do posiadania przez stronę skarżącą automatów do gier w sytuacji, gdy z przywołanego przepisu ustawy hazardowej wynika, że karze pieniężnej podlega posiadacz zależny lokalu, w którym znajdują się niezarejestrowane automaty do gier i w którym prowadzona jest działalność gastronomiczna, handlowa lub usługowa.

Ponownie rozpoznając sprawę, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga nie jest zasadna. Sąd podzielił ustalenia organu, że skarżąca stała się posiadaczem zależnym lokalu zawierając 27 września 2016 r. umowę najmu z Gminą K. R., będącą właścicielem nieruchomości zabudowanej budynkiem stanowiącym lokal gastronomiczny (k.143). Fakt, że znajdowały się w nim niezarejesrtowane urządzenia wynika z treści protokołu oględzin i zatrzymania przedmiotów, obydwa z 18 kwietnia 2017 r. (k. 3 i 8), nie kwestionuje zresztą tego sama skarżąca. Charakter tych urządzeń jako automatów do gier hazardowych został ustalony w oparciu o opinię biegłego sądowego. Ustalenia postępowania wykazały także, że spełniona została przesłanka trzecia i w lokalu prowadzona jest działalność gastronomiczna. Wynika to zarówno w umowy najmu zawartej przez skarżącą z Gminą (k. 143 akt administracyjnych), jak i zeznań pracownicy (k.11), która oświadczyła, że jest zatrudniona na stanowisku barmanki i do jej obowiązków należy obsługa klientów baru, tj. podawanie gościom piwa i innych trunków. W przedmiotowej sprawie w stosunku do skarżącej spółki zachodziły zatem wszystkie przesłanki konieczne do nałożenia kary w oparciu o art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h.

Skargę kasacyjną od tego wyroku wniosła spółka, zaskarżonemu wyrokowi, zarzucając:

1) Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 15j ust. 1, art. 89 ust. 1 pkt 3, art. 89 ust. 4 pkt 3, art. 90 ust. 1 pkt 1 i ust. 2, art. 91 u.g.h. poprzez jego błędne zastosowanie w stosunku do skarżącej i uznanie, że skarżąca była posiadaczem zależnym lokalu w którym dokonano zatrzymania urządzeń "I." b/n, w sytuacji, gdy skarżąca oddała część lokalu w najem innemu podmiotowi ("V." Sp. z o.o), który wraz z właścicielem urządzeń "I." (R. Z.s.r.o.) prowadził na nich zakwestionowane przez organ gry - co świadczy o tym, że skarżąca była posiadaczem samoistnym lokalu, który oddał jego część w posiadanie zależne;

2) prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 15j ust. 1 w związku z art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h. poprzez jego błędną interpretację polegającą na przyjęciu, wbrew jego literalnej treści, że posiadacz samoistny lokalu w złej wierze, który oddaje go w posiadanie zależne innemu podmiotowi ponosi odpowiedzialność z tytułu deliktu administracyjnego w sytuacji gdy nie jest on posiadaczem zatrzymanych urządzeń i nie organizuje przy ich pomocy gier hazardowych.

3) Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 122, art. 180 § 1, art. 181, art. 187 § 1, art. 188, art. 191, art. 192 oraz art. 197 § 1 Ordynacji podatkowej (cytowanej dalej jako: o.p.) poprzez nieuchylenie zaskarżonej decyzji i oddalenie skargi pomimo niedokładnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności niezbędnych do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, tj. zakresu władztwa sprawowanego przez skarżącą wobec lokalu, w którym stwierdzono niezarejestrowane urządzenia.

W skardze kasacyjnej zawarto wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Gliwicach oraz o zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz strony skarżącej zwrotu kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.

Argumenty na poparcie powyższych zarzutów zostały przedstawione w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie złożono.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na rozprawie przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie posiedzenia na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku (art. 15 zzs4 ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, Dz. U. poz. 374 ze zm.).

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie jest zasadna i nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi - zgodnie z art. 174 p.p.s.a. - może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą i nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich ani w inny sposób korygować.

Kontroli instancyjnej sprawowanej w granicach skargi kasacyjnej poddany został wyrok sądu pierwszej instancji, w którym sąd oddalając skargę zaaprobował ustalenia organów, że skarżąca jako posiadacz zależny lokalu, w którym znajdowały się dwa niezarejestrowane automaty do gier i w którym prowadzona była działalność gastronomiczna, który to lokal był przedmiotem posiadania zależnego, podlegała karze pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach w rozumieniu ustawy o grach hazardowych, poza kasynem gry i z tego tytułu zasadnie nałożona została na nią kara zgodnie z art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h. w wysokości przewidzianej w art. 89 ust. 4 pkt 3 u.g.h. – w brzmieniu obowiązującym od 1 kwietnia 2017 r.

Skargę kasacyjną oparto na obu podstawach kasacyjnych, przewidzianych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., zarzucając sądowi pierwszej instancji naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię, a także naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

W pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegały zarzuty procesowe, ponieważ dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez sąd pierwszej instancji przepis prawa materialnego (por. wyrok NSA z 9 marca 2005 r., FSK 618.04; ONSAiWSA z 2005 r. Nr 6, poz. 120.).

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie są zasadne zarzuty kasacyjne naruszenia przepisów postępowania, kwestionujące zgodność z prawem przebiegu postępowania przed organami celnymi, tj. zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 122, art. 180 § 1, art. 181, art. 187 § 1, art. 188, art. 191, art. 192 oraz art. 197 § 1 o.p.

W ocenie NSA, w przeprowadzonym w tej sprawie postępowaniu przed organami prawidłowo, zgodnie z przepisami art. 122, art. 180 § 1, art. 181, art. 187 § 1, art. 188, art. 191, art. 192 oraz art. 197 § 1 o.p., zebrano i rozpatrzono zgromadzony materiał dowodowy, zasadnie uznając, że w stosunku do skarżącej zachodzą wszystkie przesłanki konieczne do nałożenia kary na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 4 u.g.h., a Wojewódzki Sąd Administracyjny nie znalazł przyczyn, które uzasadniałyby odmienny pogląd w tej kwestii. Gry organizowane na kontrolowanych automatach miały losowy charakter, co ustalono na podstawie eksperymentu przeprowadzonego przez funkcjonariuszy celnych, uznając, że był on wystarczający do orzekania w sprawie i czego skarżąca nie kwestionowała. Zasadnie zatem stwierdził Sąd pierwszej instancji, że zebrany w sprawie materiał dowodowy przesądzał o prawidłowej kwalifikacji rozgrywanych na nim gier.

Prawidłowo ustalono również, że skarżąca użytkowała lokal jako posiadacz zależny. Zawierając 27 września 2016 r. umowę najmu z Gminą K. R., będącą właścicielem nieruchomości zabudowanej budynkiem stanowiącym lokal gastronomiczny, skarżąca stała się posiadaczem zależnym lokalu, w którym znajdowały się niezarejestrowane urządzenia, co wynika z treści protokołu oględzin i zatrzymania przedmiotów, czego nie podważała skarżąca. Część powierzchni skarżąca następnie wynajęła Spółce V., a następnie ta Spółka wynajęła ją Spółce R. Z. s.r.o. Część powierzchni wynajęta Spółce V., a następnie przez tę Spółkę - Spółce R. Z. s.r.o., nie stała się jednak samodzielnym lokalem, lecz w dalszym ciągu pozostawała częścią całego lokalu gastronomicznego, wynajętego przez skarżącą od Gminy. Sąd pierwszej instancji prawidłowo przyjął, że posiadacz zależny nie traci posiadania przez fakt, że oddaje rzecz w dalsze posiadanie zależne. Zatem zawarte umowy nie pozbawiły skarżącej przymiotu posiadacza zależnego całego lokalu gastronomicznego i nie mogły spowodować zwolnienia jej od odpowiedzialności na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 3 ustawy. Trzeba też podkreślić, że stosownie do § 8 ust 1 umowy zawartej z Gminą, skarżąca nie miała prawa podnajmować przedmiotu najmu osobie trzeciej bez zgody Gminy.

Mając na uwadze powyższe poczynione w sprawie ustalenia należy zatem uznać, że organ nie dopuścił się zarzucanych skargą kasacyjną uchybień. Skarżąca niezasadnie zarzuca bowiem pominięcie przez Sąd niedokładnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności niezbędnych do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, tj. zakresu władztwa sprawowanego przez skarżącą wobec lokalu, w którym stwierdzono niezarejestrowane urządzenia. Wynikający z art. 122 i art. 187 § 1 o.p. obowiązek organów podatkowych co do gromadzenia materiału dowodowego nie jest nieograniczony i bezwzględny. Obciąża on organy podatkowe tylko do chwili uzyskania pewności co do stanu faktycznego sprawy (por. m.in. wyroki NSA: z 15 listopada 2011 r., sygn. akt II FSK 886/10; z 2 września 2011 r., sygn. akt I FSK 1255/10; z 27 lipca 2011 r., sygn. akt I GSK 421/10; te i kolejne cytowane orzeczenia dostępne w Internecie w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Postępowanie dowodowe w sprawach podatkowych nie jest celem samym w sobie, lecz zmierza do czy w określonym stanie faktycznym sytuacja podatnika podpada pod hipotezę (a w konsekwencji i dyspozycję) określonej normy materialnego prawa podatkowego (por. wyrok NSA z 28 lutego 2008 r., sygn. akt I FSK 256/07), czyli w niniejszej sprawie – do ustalenia, czy skarżąca użytkowała lokal jako posiadacz zależny, prowadziła w nim działalność gastronomiczną i czy znajdowały się w nim niezarejestrowane automaty do gier hazardowych.

Te okoliczności, istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, zostały ustalone przez organ, na podstawie zebranego materiału dowodowego i umożliwiały wydanie decyzji. Skarżąca kasacyjnie nie podważyła oceny organów, zaakceptowanej przez Sąd pierwszej instancji, co do zupełności zebranego materiału dowodowego i braku konieczności prowadzenia dalszych ustaleń okoliczności sprawy. Zasada zupełności materiału dowodowego, o której mowa w art. 187 § 1 o.p. nie oznacza, że należy prowadzić postępowanie dowodowe nawet wówczas, gdy całokształt okoliczności ujawnionych w sprawie wystarcza do podjęcia rozstrzygnięcia, a także wówczas, gdy należyta ocena zebranego materiału dowodowego prowadziłaby do konstatacji, iż z innych dowodów poza ujawnionymi nie należy oczekiwać zmiany ustalonego stanu faktycznego.

Należy zatem zgodzić się z Sądem pierwszej instancji, że w rozpoznawanej sprawie organy podjęły wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, bowiem zebrały i rozpatrzyły materiał dowodowy wystarczający do podjęcia rozstrzygnięcia.

Wbrew twierdzeniu skarżącej kasacyjnie, dokonanej ocenie zebranego materiału dowodowego nie można też zarzucić dowolności. Z wyrażonej w art. 191 o.p. zasady swobodnej oceny dowodów wynika, że przy ocenie stanu faktycznego organ nie jest skrępowany żadnymi regułami ustalającymi wartość poszczególnych dowodów. Organ ocenia wartość dowodową poszczególnych środków dowodowych i wpływ udowodnienia jednej okoliczności na inne zgodnie ze swą wiedzą, doświadczeniem oraz wewnętrznym przekonaniem. W rozpoznawanej sprawie trafnie WSA uznał, że prawidłowo oceniono wartość dowodową poszczególnych środków dowodowych, poszczególne dowody poddano wyczerpującej analizie i ocenie, wyciągnięte przez organ wnioski są logicznie poprawne i merytorycznie uzasadnione, a zaskarżona decyzja zawiera pełne uzasadnienie faktyczne i prawne.

Mając powyższe na uwadze należy zatem uznać, że podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty procesowe są niezasadne, gdyż Sąd pierwszej instancji zasadnie uznał, że w toku postępowania organy zebrały i rozpatrzyły cały zgromadzony materiał dowodowy, zgodnie z przepisami art. 122, art. 180 § 1, art. 181, art. 187 § 1, art. 188, art. 191, art. 192 i art. 197 o.p. prawidłowo przyjmując, że gry organizowane na kontrolowanych automatach mają losowy charakter, a skarżąca była posiadaczem zależnym całego lokalu i ponosi z tego tytułu odpowiedzialność.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego niezasadne okazały się również zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia przepisów prawa materialnego, a mianowicie przepisów ustawy o grach hazardowych. Zarzuty te zmierzały do zakwestionowania stanowiska Sądu pierwszej instancji o uznaniu skarżącej za posiadacza zależnego lokalu, w którym urządzane były gry na automatach poza kasynem gry i przypisaniu jej odpowiedzialności z tego tytułu.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h., w brzmieniu obowiązującym w dniu przeprowadzenia kontroli, karze podlega posiadacz zależny lokalu, w którym znajdują się niezarejestrowane automaty go gier i w którym prowadzona jest działalność gastronomiczna, handlowa lub usługowa. Zgodnie z art. 89 ust. 1 pkt 4 u.g.h., karze pieniężnej podlega posiadacz samoistny lokalu, w którym znajdują się niezarejestrowane automaty do gier i w którym prowadzona jest działalność gastronomiczna, handlowa lub usługowa, o ile lokal nie jest przedmiotem posiadania zależnego. Z przywołanych przepisów wynika, że odpowiedzialności administracyjnej na tej podstawie podlega, co do zasady, posiadacz samoistny lokalu, chyba że lokal ów jest przedmiotem posiadania zależnego. W takiej sytuacji odpowiedzialność posiadacza samoistnego jest wyłączona.

Ustawodawca nie zdefiniował jednak w ustawie o grach hazardowych pojęć: posiadacza zależnego, posiadacza samoistnego oraz pojęcia lokalu. Instytucja posiadania (samoistnego i zależnego) należy do sfery uregulowań prawa cywilnego. Zgodnie bowiem z art. 336 k.c. posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Posiadanie samoistne rzeczy polega na faktycznym wykonywaniu w stosunku do niej wszelkich uprawnień, które składają się na treść prawa własności, a zatem, co do zasady, przynależą właścicielowi (art. 336 k.c.). Oznacza to, że ten, kto jest posiadaczem samoistnym rzeczy, powinien być przez otoczenie postrzegany jako jej właściciel. Dla samoistnego posiadania rzeczy konieczne jest zatem sprawowanie nad nią faktycznego władztwa (corpus) oraz zamiar władania nią dla siebie (cum animo rem sibi habendi). Posiadacz zależny natomiast włada rzeczą w zakresie innego prawa niż własność, dlatego czynnik woli (animus) stanowi kryterium, które pozwala odróżnić posiadanie samoistne od posiadania zależnego. Posiadacz samoistny nie traci posiadania przez to, że oddaje drugiemu rzecz w posiadanie zależne (art. 337 k.c.). Analogiczna zasada dotyczy również oddania rzeczy przez posiadacza zależnego w dalsze posiadanie zależne.

Także pojęcie "lokalu" nie zostało zdefiniowane w ustawie o grach hazardowych, dlatego dla prawidłowego odkodowania znaczenia użytego w przepisie art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h pojęcia "lokal", należy sięgnąć zarówno do leksykalnego znaczenia tego słowa, jak również uwzględnić znaczenie, jakie zostało nadane mu przez ustawodawcę w innych niż ustawa o grach hazardowych aktach prawnych. NSA w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela sposób rozumienia tego pojęcia przyjęty w dotychczasowym orzecznictwie (por. wyrok NSA z 3 grudnia 2020r., sygn. akt II GSK 749/20), odwołujący się do znaczenia leksykalnego (słowo "lokal" w języku potocznym oznacza "mieszkanie lub inne pomieszczenie użytkowe"; definicja zawarta w Słowniku Języka Polskiego, PWN) oraz normatywnego przewidzianego w ustawie z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 1234 ze zm.; dalej w skrócie: u.ochr.lok.) i w ustawie z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 1910 ze zm.; dalej w skrócie: u.wł.lok.). Art. 2 ust. 1 pkt 4 u.ochr.lok. przewiduje, że przez lokal należy rozumieć lokal służący do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, a także lokal będący pracownią służącą twórcy do prowadzenia działalności w dziedzinie kultury i sztuki; natomiast nie jest w rozumieniu tej ustawy lokalem pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub w innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych. Z kolei art. 2 ust. 2 u.wł.lok. przewiduje, że samodzielny lokal mieszkalny to wydzielona trwałymi ścianami w obrębie budynku izba lub zespół izb przeznaczonych na stały pobyt ludzi, które wraz z pomieszczeniami pomocniczymi służą zaspokajaniu ich potrzeb mieszkaniowych. Przepis ten stosuje się odpowiednio również do samodzielnych lokali wykorzystywanych zgodnie z przeznaczeniem na cele inne niż mieszkalne. Natomiast zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. z 2019 r., poz. 1065) przez lokal użytkowy rozumie się jedno pomieszczenie lub zespół pomieszczeń, wydzielone stałymi przegrodami budowlanymi, niebędące mieszkaniem, pomieszczeniem technicznym albo pomieszczeniem gospodarczym. Pojęciem "lokalu" ustawodawca posługuje się także, choć nie definiując go, w przepisach Kodeksu cywilnego w regulacji dotyczącej najmu lokali mieszkalnych i lokali o innym przeznaczeniu (art. 680–692 k.c.). Doktryna podnosi, iż lokalami w znaczeniu Kodeksu cywilnego są także inne pomieszczenia. Są nimi wszelkie przestrzenie wydzielone ścianami w obiekcie budowlanym, przy czym obiekt ten nie musi być trwale z gruntem związany (np. lokalem może być pomieszczenie w kiosku czy baraku umieszczonym na gruncie). Lokalem wedle Kodeksu cywilnego może być też pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, np. znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub w innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych (Kodeks cywilny. Komentarz, red. K. Osajda, Warszawa 2017) .

Ustawodawca nie wprowadził zatem jednolitej definicji "lokalu", niemniej jednak mając na względzie zarówno leksykalne znaczenie tego słowa, jak również przywołane definicje legalne, można wskazać takie cechy, które pozwolą odkodować jego znaczenie. W ocenie NSA pojęcie lokalu oznacza pomieszczenie, które zostało w wyraźny sposób wydzielone za pomocą stałych przegród (ścian), przeznaczone jednocześnie do pobytu osób w celach mieszkalnych lub związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej (por. wyrok NSA z 3 grudnia 2020 r., sygn. akt II GSK 749/20).

Przepis art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h. wskazuje, że co do zasady podmiotem odpowiedzialnym za wskazane w przepisie czyny jest posiadacz zależny lokalu, w którym znajdują się niezarejestrowane automaty do gier i w którym prowadzona jest działalność gastronomiczna, handlowa lub usługowa. Przeniesienie posiadania do części lokalu (rozumianego jako część powierzchni lokalu) nie będzie skutkowało "przesunięciem" ciężaru odpowiedzialności na dalszych posiadaczy zależnych tej niewyodrębnionej w osobny lokal części powierzchni lokalu.

Należy również zauważyć, że używając pojęcia "lokal", ustawodawca dookreślił w przepisach u.g.h., że przepisy te dotyczą "lokalu, w którym prowadzona jest działalność gastronomiczna, handlowa lub usługowa". A zatem lokal, o jakim mowa w przepisie art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h. nie traci charakteru wyodrębnionego fizycznie miejsca, w którym prowadzona jest ww. działalność gospodarcza w sytuacji, gdy korzystając z zasady swobody umów posiadacz lokalu udostępni (wynajmie) fragment jego powierzchni innej osobie do używania. Posiadacz lokalu w takiej sytuacji nie traci posiadania "lokalu", w którym prowadzona jest działalność gospodarcza. Zgodnie bowiem z art. 336 k.c., posiadanie jest "władaniem rzeczą", a takie władanie przejawia się w podejmowaniu czynności wskazujących na to, że posiadacz traktuje rzecz (lokal) jako pozostającą w jego sferze swobodnej dyspozycji.

Mając powyższe na uwadze należy zatem uznać, że podnajęcie przez skarżącą 3 m2 tego lokalu firmie V. Sp. z o.o. we W. i następnie wydzierżawienie spółce R. Z. s.r.o z siedzibą w P., celem prowadzenia w tym miejscu działalności w celu urządzania gier na automatach, nie spowodowało w tej sprawie utraty posiadania zależnego "lokalu" przez skarżącą. Wynajęta część powierzchni w dalszym ciągu pozostawała częścią całego lokalu, w którym prowadzona była przez skarżącą działalność gastronomiczna. Z treści umowy najmu części powierzchni wynikają obowiązki skarżącej względem podnajemcy, polegające m.in. na dostarczeniu energii elektrycznej do najętej powierzchni, utrzymywanie porządku i sprzątanie najętej powierzchni, zapewnienie bezpieczeństwa, ochrony lokalu oraz najętej powierzchni, zawiadamianie najemcy co najmniej telefonicznie o każdej dostrzeżonej nieprawidłowości w działaniu urządzenia ustawionego na wynajętej powierzchni przez najemcę oraz skrótowego opisania występującego problemu. Z tytułu podnajmu najemca płacił wynajmującej czynsz. Trudno wobec tego zgodzić się ze skarżącą, że to inny podmiot samodzielnie władał "lokalem".

Powyższe oznacza, że wynajęcie przez skarżącą, jako posiadacza zależnego lokalu, posiadaczowi zależnemu V. sp. z o.o. części jego powierzchni (tj. 3 m2), a przez tę spółkę z kolei Spółce R. Z. - nie zniosło odpowiedzialności skarżącej jako posiadacza zależnego lokalu. Należy zatem podzielić ocenę Sądu pierwszej instancji, że w rozpoznawanej sprawie prawidłowo organy wymierzyły skarżącej karę pieniężną na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h., w wysokości przewidzianej w art. 89 ust. 4 pkt 3 u.g.h., dokonując prawidłowej wykładni i zastosowania tych przepisów oraz art. 15j ust. 1, art. 90 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 i art. 91 u.g.h. Lokal przy ul. K. w K.R., mimo że niewielka część jego powierzchni była oddana we władanie innemu podmiotowi, faktycznie służył skarżącej jako posiadaczowi zależnemu do prowadzenia w nim działalności gastronomicznej na swoją rzecz. Organizowanie w tym lokalu gier na automatach było niezgodne z warunkami ustalonymi w ustawie o grach hazardowych. Z tej odpowiedzialności administracyjnej nie mógł skarżącej kasacyjnie zwolnić podniesiony przez nią brak odpowiedzialności za działalność gospodarczą prowadzoną przez inny podmiot na wynajętej powierzchni. Zasadnie zatem nałożono na spółkę karę pieniężną na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 3 u.g.h. w związku z ujawnieniem niezarejestrowanych automatów do gier w lokalu, w którym prowadzona była działalność gastronomiczna.

Mając powyższe na uwadze, ponieważ zarzuty skargi kasacyjnej okazały się niezasadne, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej (pkt 1 sentencji).

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono w pkt 2 sentencji na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. oraz art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. c) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 265 ze zm.). Zasądzona kwota 2700 zł stanowi zwrot kosztów za udział w rozprawie profesjonalnego pełnomocnika organu, który występował przed sądem pierwszej i drugiej instancji.