Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 832/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-02-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3 i 3a
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Fularski, Sędziowie Sędzia WSA Cezary Kosterna /sprawozdawca/, Sędzia WSA Artur Kot, Protokolant Referent Justyna Kapusta, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lutego 2013 r. sprawy ze skargi I. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] września 2012 r., znak [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej także jako Zakład, ZUS) działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585, zwana ustawą

o systemie ubezpieczeń społecznych), utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] lipca 2012 r. [...] Nr [...] odmawiającą umorzenia I. S. (dalej jako: skarżący) należności w kwocie [...] zł, w tym z tytułu:

-składek na ubezpieczenie społeczne za okres 07/1996-11/1996; 02/1997-03/1997; 05/1997- 04/1998 w kwocie [...] zł;

-odsetek: w kwocie [...] zł (kwota odsetek stała, odsetki za zwłokę naliczone do dnia przedawnienia);

-opłaty dodatkowej za okres 07/1996-11/1996 – [...] zł.

Uzasadniając swoje stanowisko Zakład, przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania w sprawie.

W dniu [...].05.2012 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. wpłynął wniosek skarżącego o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Złożony wniosek skarżący argumentował tym, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej i nie ma możliwości uregulowania należności.

Uwzględniając zgromadzony w trakcie prowadzonego postępowania materiał dowodowy, Zakład rozpoznał wniosek w świetle przesłanek umorzenia należności przewidzianych ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych.

W dniu [...].04.2012 r. została wydana decyzja [...] Nr [...] odmawiająca umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie [...] zł, jako że w sprawie nie zachodziły kryteria przemawiające za umorzeniem należności z tytułu składek.

W dniu [...].08.2012 r. skarżący zwrócił się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wniosek swój uzasadnił tym, że:

- jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w PUP bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych,

- jako osoba [...]-letnia ma duże problemy ze znalezieniem pracy na obecnym bardzo wymagającym rynku pracy,

- podnosi swoje kwalifikacje zawodowe, co jednak do chwili obecnej nie spowodowało znalezienia przez niego pracy,

- został zakwalifikowany przez PUP do odbycia kursu samochodowego z uprawnieniami na prowadzenie taksówek, jednak w chwili obecnej oczekuje na jego rozpoczęcie (termin nie jest jeszcze ustalony),

- wobec braku zatrudnienia nie posiada dochodu, który umożliwiałby spłatę zadłużenia,

- w chwili obecnej pozostaje na utrzymaniu żony,

- jest zobowiązany do spłaty zaległości wobec likwidatora Funduszu Alimentacyjnego ZUS,

- z powodu problemów finansowanych nie dokonywał wpłat w miesiącu maju i czerwcu,

- regulowanie wszystkich zobowiązań powoduje, iż dochód posiadany przez żonę nie zabezpiecza jego elementarnych potrzeb.

W związku z wnioskiem skarżącego, zgodnie z art. 61 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego w dniu [...].08.2012r. skierowano do skarżącego pismo informujące o wszczęciu postępowania wyjaśniającego oraz o możliwości uzupełnienia wniosku o dodatkowe dokumenty. W związku z powyższym w dniu [...].08.2012 r. skarżący złożył następujące dokumenty:

- kserokopię harmonogramu spłaty pożyczki w [...] Bank z dnia [...].06.2011 r.,

- kserokopię przelewu z dnia [...].07.2012 r.,

- potwierdzenie wykonania przelewu wynagrodzenia uzyskiwanego przez E.K. z dnia [...].07.2012 r.,

- potwierdzenie wykonania przelewu na rzecz E.K. z dnia [...].07.2012 r.,

- Faktura VAT nr [...] z dnia [...].06.2012 r.,

- potwierdzenie wykonania przelewu krajowego z dnia [...].08.2012 r. na rzecz Komornika Sądowego [...],

- potwierdzenie wykonania przelewu krajowego na rzecz Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...].07.2012 r.,

- potwierdzenie wykonania przelewu krajowego na rzecz [...] S.A. z dnia [...].07.2012 r.,

- potwierdzenie wykonania przelewu krajowego w [...] S.A. z dnia [...].07.2012r.,

- potwierdzenie wykonania przelewu krajowego na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...].07.2012 r.,

- oświadczenie skarżącego z dnia [...].08.2012 r.

Następnie zgodnie z art. 10 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego zostało do skarżącego wysłane pismo informujące o zakończeniu postępowania oraz

o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Skarżący nie skorzystał z przysługującego prawa.

Organ wskazał, że kwestia umorzenia należności z tytułu składek została uregulowana w art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2009 r., Nr 205, poz.1585), zgodnie

z którym należności z tytułu składek i odsetek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. W myśl przepisów powołanej ustawy całkowita nieściągalność, stosownie do postanowień art. 28 ust. 3, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 pkt 1 ustawy z dnia

28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. Nr 60, poz. 535 ze zm.),

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku,

z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy

z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005r nr 8, poz. 60 ze zm.),

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia

w postępowaniu egzekucyjnym,

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku,

z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W myśl art. 28 ust. 3a należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności - w sytuacji, gdy za umorzeniem przemawia ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Przesłanki umorzenia w trybie art. 28 ust. 3a określa Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), według którego Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Uwzględniając przedłożone przez skarżącego dokumenty oraz pozyskane

w trakcie prowadzonego postępowania dowody, rozpoznano wniosek w świetle przesłanek umorzenia należności przewidzianych ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych.

W wyniku ponownie przeprowadzonego postępowania ustalono, że:

- skarżący prowadził działalność gospodarczą na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej nr [...] - działalność kulturalno - rozrywkowa, bar restauracyjny - działalność gastronomiczna, a następnie pod nr [...] działalność gospodarczą w zakresie usług taxi. Działalność została zlikwidowana - wykreślenie

z ewidencji z dniem [...].11.1996 r. oraz [...].04.1998 r. - dowód: decyzje nr [...] z dnia [...].11.1996 r. oraz nr [...] z dnia [...].05.1998 r. wydane przez Wójta Gminy J.,

- skarżący jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych dowód: pismo Powiatowego Urzędu Pracy w R. z dnia

[...].06.2012 r.,

- z wywiadu środowiskowego GOPS wynika, że skarżący poszukuje pracy, zapisał się na kurs samochodowy z uprawnieniami na prowadzenie taksówek. Ukończył także kurs masażu klasycznego, rozprowadzał ulotki reklamujące tę usługę, jednak z uwagi na brak zainteresowania nie rozpoczął tej formy działalności - dowód: wywiad GOPS z dnia [...].06.2012 r.,

- skarżący nie posiada zarejestrowanych pojazdów - dowód: pismo z Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców w W. z dnia [...].06.2012 r.,

- skarżący figuruje jako właściciel działki zabudowanej o pow. [...] ha KW [...] oraz współwłaściciel działek nr [...]o łącznej powierzchni [...] ha dla których jest urządzona [...] - dowód: pismo ze Starostwa Powiatowego w R. z dnia [...].06.2012 r., wydruki elektroniczne KW. Na przedmiotowych nieruchomościach ZUS posiada zabezpieczenie hipoteczne swoich należności. Nieruchomość o nr [...] o pow. [...] m. kw. jest położona

w J., działka nr [...] i jest zabudowana budynkiem mieszkalnym z 1970 r.

o pow. [...] m. kw. i budynkiem niemieszkalnym z 1920 r. o pow. [...] m. kw. Cała nieruchomość należy do dłużnika. Natomiast nieruchomość o nr KW [...] również położona w J. ma pow. [...] ha, składa się z działek nr [...] i [...] i jest niezabudowana. Z wypisu z rejestru gruntów wynika, że są to grunty orne kl. IlIa, Illb, IVa, IVb, V. Skarżący jest właścicielem [...] części tej nieruchomości;

- skarżący nie korzysta z pomocy finansowej Gminnego Ośrodek Pomocy Społecznej w J. dowód: pismo z Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. z dnia [...].06.2012 r.

- wraz z rodziną zamieszkuje w domu murowanym, zajmuje dwa pomieszczenia.

Skarżący wskazał, że problemy finansowe rodziny są spowodowane tym, że przez 10 lat musiał mieszkać w wynajętych mieszkaniach, gdyż w jego domu zamieszkiwała była żona z dziećmi. Z uwagi na coraz wyższe kwoty wynajmu wprowadził się do swojego domu i aby przystosować pokój na łazienkę, kuchnię i pokój jego druga żona zaciągnęła kredyt, który będą spłacać przez okres 9 lat w ratach po [...] zł (ostatnia rata [...].03.2021 r.) dowód: kserokopia harmonogramu spłaty pożyczki w [...] Bank z dnia [...].06.2011 r.,

- E. K. pozostaje w zatrudnieniu w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej

w R. i pobiera wynagrodzenie brutto ok. [...] zł (ZUS RCA za 06/2012-[...]zł, ZUS RCA za 07/2012- [...]zł) dowód: wydruk druków ZUS RCA za 06-07/2012,

- na ich utrzymaniu pozostaje syn żony – A.K. uczeń III klasy Gimnazjum, na którego Pani K. pobiera alimenty w wysokości [...] zł, dowód: potwierdzenie wykonania przelewu na rzecz E. K. z dnia [...].07.2012r.,

- skarżący ponosi miesięczne koszty utrzymania w wysokości ok. [...] zł, dowód: oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym,

- jest również zobowiązany do alimentacji na rzecz córki z pierwszego małżeństwa jednak miesięcznie, u Komornika Sądowego w wysokości [...] zł, oraz wobec GOPS po [...] zł miesięcznie, dowód: potwierdzenie wykonania przelewu krajowego na rzecz Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...].07.2012 r., potwierdzenie wykonania przelewu krajowego z dnia [...].08.2012 r. na rzecz Komornika Sądowego [...], potwierdzenie wykonania przelewu krajowego na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...].07.2012 r.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy uznano, że argumenty skarżącego przedstawione w piśmie o ponowne rozpatrzenie wniosku o umorzenie oraz przedłożone dokumenty, nie zmieniły stanu faktycznego sprawy i w związku z tym nie wpłynęły na zmianę stanowiska w kwestii umorzenia należności z tytułu składek. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. prowadził wobec skarżącego przymusowe dochodzenie należności za pośrednictwem Naczelnika [...] US w R., który w dniu [...].09.1999 r. wydał postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Z uwagi na upływ terminu przedawnienia należności mogą być dochodzone tylko z przedmiotu zabezpieczenia tj. nieruchomości na których ZUS dokonał zabezpieczenia swoich należności poprzez wpis hipoteki. W związku z tym

w dniu [...].04.2012 r. Oddział skierował do Komornika Sądowego J.P. wniosek o wszczęcie egzekucji sądowej z [...] części nieruchomości

o nr KW [...]. Z wypisu z rejestru gruntów wynika, że są to grunty orne

kl. IlIa, Illb, IVa, IVb, V. Skarżący jest właścicielem [...] części nieruchomości. Z pisma Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w R. z dn. [...].02.2012 r. wynika, że

w 2011 r. nie odnotowano transakcji kupna sprzedaży gruntów rolnych na terenie J.. Wg opracowanej opinii szacunkowej cen przeciętnych nieruchomości sporządzonej przez rzeczoznawcę majątkowego dla potrzeb postępowań podatkowych, na dzień [...].06.2011 r. cena za 1 m. kw. gruntów rolnych położonych w J. wynosiła: [...] zł - [...] zł, w tym wg klas bonitacyjnych:

KI. IIIa od [...] zł do [...] zł

KI. III od [...] zł do [...] zł

KI. IVa od [...] zł do [...] zł

KI. IVb od [...] zł do [...] zł.

Z powyższego wynika, że wartość całej nieruchomości może kształtować się od ok. [...]zł ([...]zł) do ok. [...]zł ([...]zł).

Skarżący pozostaje na utrzymaniu żony, która osiąga stałe dochody z tytułu umowy o pracę. Organ wskazał, że przepisy definiujące całkowitą nieściągalność obok zaprzestania prowadzenia działalności i braku majątku wymieniają także brak małżonka i innych osób na które można przenieść odpowiedzialność. Nawet jeśli występuje któraś z przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3, Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ma obowiązku umorzenia należności, jeżeli uzna, że istnieją jeszcze jakiekolwiek możliwości ich wyegzekwowania. Organ wskazał, że postępowanie egzekucyjne

z nieruchomości nie zostało zakończone. Ponadto skarżący jest w wieku aktywności zawodowej, podejmuje działania zmierzające do podnoszenia swoich kwalifikacji

tj.: ukończył kurs masażu, bardzo prawdopodobne jest, że odbędzie kurs samochodowy

z uprawnieniami na prowadzenie taksówek, co pozwala przyjąć, że posiada potencjalne możliwości podjęcia pracy zarobkowej i uregulowania zadłużenia z tytułu składek.

W dalszej kolejności rozpatrzono przesłanki o których mowa w art. 28 ust. 3a. Zgromadzona dokumentacja oraz przedstawione przez skarżącego argumenty, nie wyczerpują przesłanek do umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a, który mówi, iż należności z tytułu składek mogą być umorzone pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. W sprawie skarżącego nie zachodzi kryterium dotyczące ubóstwa, ponieważ wykazana kwota dochodów przypadających na jednego członka rodziny tj. [...] zł przekracza wysokości minimum socjalnego, które za m-c 12/2011 r., według obliczeń IPiSS na podstawie danych Departamentu Statystyki Społecznej GUS dla 3-osobowego gospodarstwa pracowniczego wynosi [...] zł na osobę. Wobec skarżącego nie zachodzą także zdarzenia losowe oraz klęski żywiołowe, które doprowadziły do pogorszenia się sytuacji finansowej. Oceniając zgromadzoną dokumentację uznano, że sytuacja finansowa skarżącego jest trudna, jednak nie przesądza o braku możliwości spłaty istniejącego zadłużenia. W sprawie nie zachodzi również przesłanka interesu publicznego, ponieważ skarżący nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej ani świadczeń rodzinnych. Ewentualna spłata zadłużenia w ratach nie spowoduje konieczności korzystania przez niego z pomocy z budżetu państwa. Dodatkowo organ podkreślił, że rozpoczynając działalność gospodarczą skarżący podjął się ją prowadzić na własny rachunek i ryzyko, z czym wiąże się odpowiedzialność za sposób prowadzenia firmy i jej finanse. Regulowanie swoich zobowiązań finansowych, w tym publicznoprawnych należy do obowiązków każdej osoby i powinno być traktowane jako norma, a nie wyjątek dający prawo do szczególnego traktowania. Umorzenie zadłużenia prowadziłoby do niezasadnego odstępstwa od konstytucyjnej zasady równości

i powszechności oskładkowania.

Odnosząc się do prośby skarżącego "o wyłączenie okresu zalegania ze składkami z okresu składkowego zaliczonego do stażu pracy" w przypadku odmowy umorzenia zadłużenia organ poinformował, że takowe "wyłączenie" może się odbyć tylko w ramach umorzenia należności z tytułu składek. W przypadku skarżącego optymalną formą pomocy może być rozłożenie należności z tytułu składek i odsetek na raty na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych na dogodnych warunkach.

Z takim rozstrzygnięciem nie zgodził się I. S. (skarżący), który pismem z [...] października 2012 r. złożył skargę na ostateczną w toku instancji decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że dochód jego rodziny kształtuje się na poziomie [...] zł. Zaznaczył, iż jest to dochód uzyskiwany przez jego żonę (wynagrodzenie za pracę i alimenty na syna), ponieważ on pomimo wielu starań dochodów nie osiąga. Stwierdzenie dyrektora ZUS, iż posiada potencjalne możliwości podjęcia pracy zarobkowej nie jest równoznaczne z fizycznym osiąganiem dochodów. Powszechnie wiadomo, jak duży jest poziom bezrobocia w R. i okolicach i jak wymagający jest rynek pracy w szczególności, gdy chodzi o wiek potencjalnych pracowników. Dlatego też w chwili obecnej pozostaje na utrzymaniu żony, pomimo, iż posiadają rozdzielność majątkową. Wydatki miesięczne kształtują się na poziomie [...] zł, wobec czego na zabezpieczenie podstawowych potrzeb jego rodziny pozostaje zaledwie [...] zł. Na miesięczne wydatki składają się: raty kredytu w [...] Banku - [...] zł (wysokość obowiązująca od października 2012 r.), rata pożyczki

w zakładzie pracy żony – [...] zł, rachunki za zużycie wody, energii, gazu – [...] zł, spłata zadłużenia wobec FA ZUS – [...] zł, alimenty na rzecz córki wpłacane do komornika – [...] zł, spłata alimentów w GOPS – [...] zł, internet i telefon – [...] zł. Ponadto żona ponosi koszty dojazdu do pracy w R. – [...] zł, oraz dojazdy do szkoły syna - [...] zł. Kwota pozostała do dyspozycji jego rodziny uniemożliwia prawidłowe funkcjonowanie i zaspakajanie niezbędnych potrzeb życiowych. Syn żony od września br. uczęszcza do szkoły zawodowej, co wiąże się z dodatkowymi wydatkami. Wobec powyższego żądanie od niego spłaty tak dużej kwoty jest w chwili obecnej niehumanitarne. Nie uchyla się od ponoszenia odpowiedzialności za dokonane przez niego zobowiązania. Świadczy o tym fakt, iż przyjął na siebie obowiązek spłaty zadłużenia wobec likwidatora FA ZUS. W miesiącach maju i czerwcu br. nie dokonał wpłat, lecz od lipca 2012 r. ponownie reguluje zobowiązanie, aby system ratalny nie był zerwany. Ponadto spłaca zadłużenie wobec GOPS.

Dyrektor ZUS wskazał, iż w jego przypadku optymalną formą pomocy może być rozłożenie składek i odsetek na raty na dogodnych warunkach. W ocenie skarżącego, biorąc pod uwagę sytuację jego rodziny jedynymi dogodnymi warunkami będzie rozłożenie należności na raty po [...] zł (pięćdziesiąt zł) miesięcznie, albowiem jedynie taką kwotę uda mu się wygospodarować, aby rodzina nie ponosiła z tego powodu znacznych strat.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, przytaczając argumenty podniesione w zaskarżonym rozstrzygnięciu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Ocenie Sądu podlegają zatem zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku decyzji) zarówno z przepisami prawa materialnego jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Ocena ta dokonywana jest według stanu prawnego

i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Zgodnie

z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, zwana dalej: p.p.s.a.), Sąd rozstrzyga

w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.

Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością jej wyeliminowania z obrotu prawnego.

Przedmiotem oceny Sądu w toku niniejszego postępowania jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, którą organ ten utrzymał w mocy swoją decyzję odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Skarga na wskazaną decyzję analizowana stosowanie do wskazanych wyżej kryteriów kontroli decyzji administracyjnych nie zasługuje na uwzględnienie.

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w pierwszej kolejności należy zaznaczyć, iż podstawą materialnoprawną jej wydania są przepisy art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, które zawierają dwie grupy przesłanek warunkujących umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

Już w tym miejscu zaznaczyć należy, że ocena zaistnienia przesłanek zawartych w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych dokonywana jest według stanu

z chwili rozstrzygania (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Warszawie z dnia 30 listopada 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 2365/06, opubl. Lex nr 328919; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 maja 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 598/06, opubl. Lex nr 257169).

Zgodnie z art. 28 ust. 2 i 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia

i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Przypadki całkowitej nieściągalności zostały wskazane w ust. 3 art. 28, a wyliczenie to ma charakter wyczerpujący, co oznacza, że tylko zaistnienie którejkolwiek ze wskazanych w tym przepisie okoliczności pozwala na uznanie,

iż w stosunku do wnioskodawcy zachodzi całkowita nieściągalność warunkująca umorzenie należności w oparciu o ten przepis. Pogląd, że art. 28 ust. 3 ustawy

o systemie ubezpieczeń społecznych zawiera zamknięty katalog sytuacji, w których zachodzi całkowita nieściągalność znajduje poparcie w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Warszawie z dnia 22 grudnia 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 2426/06, opubl. Lex

nr 238891). Należy jednak podkreślić, że zaistnienie którejkolwiek z tych przesłanek stwarza dopiero potencjalną możliwość umorzenia należności z tytułu składek. Konstrukcja art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oparta jest na zasadzie uznania administracyjnego, co oznacza, że decyzja w tym zakresie przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek może, ale nie musi umorzyć zaległości. Z całą stanowczością należy jednak podkreślić, że rozważenie możliwości umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (zdrowotne, Fundusz Pracy

i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych) w ramach uznania administracyjnego następuje dopiero wówczas, gdy zostanie ustalone,

że w odniesieniu do wnioskodawcy zachodzi całkowita nieściągalność. Stanowisko takie znajduje potwierdzenie w dotychczasowym orzecznictwie sądów administracyjnych. W wyroku z dnia 30 listopada 2006 r. (sygn. akt III SA/Wa 3071/06, opubl. Lex 307007) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał,

iż zastosowanie instytucji uznania administracyjnego możliwe jest dopiero w sytuacji, gdy zostanie stwierdzone istnienie przesłanek umorzenia. Ich brak zawsze skutkować będzie odmową umorzenia zaległości. Również w wyroku z dnia 12 lipca 2006 r. (sygn. akt III SA/Wa 1094/06, opubl. Lex 258493) Wojewódzki Sąd Administracyjny

w Warszawie podkreślił, iż przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest

w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących

o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności.

Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika bowiem, że w chwili orzekania przez organy administracji skarżący pozostawał w związku małżeńskim

z żoną, która osiągała stały dochód ze stosunku pracy. Skarżący posiada również udziały w nieruchomościach, na których zostało ustanowione zabezpieczenie hipoteczne należności ZUS. W stosunku do strony prowadzone jest i nie zakończyło się postępowanie egzekucyjne. W świetle powyższych okoliczności w ocenie Sądu bezsprzecznie ustalone zostało, iż na dzień wydawania zaskarżonej decyzji nie zachodziła przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji brak było prawnej możliwości umorzenia należności w oparciu o to kryterium.

Organ rozpoznał również sprawę w oparciu o art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, który to przepis stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności - w sytuacji gdy za umorzeniem przemawia ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia. Przesłanki te określa rozporządzenie Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365).

Zgodnie z § 3 powołanego rozporządzenia Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Orzekając w oparciu o powołane wyżej przepisy organ ma obowiązek szczególnie wnikliwego ustalenia stanu faktycznego i jego rzetelnej oceny, bowiem również w tym przypadku decyzja ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że organ ma jedynie możliwość, a nie obowiązek umorzenia należności z tytułu składek, nawet wówczas, gdy ustalone zostanie stwierdzenie istnienia okoliczności wskazanych

w powołanym wyżej przepisie. W żadnym razie bowiem ustalenie takie nie obliguje organu do podjęcia decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek. W orzecznictwie podkreśla się, iż uznanie administracyjne wyraża się w możliwości negatywnego dla skarżącego rozstrzygnięcia, nawet przy ustaleniu istnienia przesłanek umorzenia.

Z tego też względu sama odmowa umorzenia należności z tytułu składek nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie

z dnia 22 grudnia 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 2427/06, opubl. Lex 328895).

Niemniej jednak uznaniowy charakter decyzji zobowiązuje organ nie tylko, jak wskazano wyżej, do szczególnie wnikliwej oceny stanu sprawy, ale również uzasadnienia swojego stanowiska w sposób kompleksowy, co umożliwi Sądowi ocenę czy w danym przypadku nie doszło do przekroczenia granic uznania administracyjnego. Sąd administracyjny ocenia zaś, czy w prawidłowy sposób zostało przeprowadzone przez organ postępowanie administracyjne i czy dokonał on wszechstronnej oceny materiału dowodowego zebranego w sprawie.

Należy wskazać, że zgodnie z przepisami powołanego rozporządzenia ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia należności spoczywa na zobowiązanym. Nie zwalnia to jednak organu administracji od obowiązku wyjaśnienia zasadności złożonego wniosku wówczas, gdy strona sama nie przedłożyła dostatecznych dowodów potwierdzających jej trudną sytuację materialną.

Sąd administracyjny, co wskazano już wyżej, bada jedynie zgodność

z prawem wydanej przez organ decyzji, nie może więc umorzyć ani w całości ani nawet w części, czy ewentualnie rozłożyć na raty, zaległości z tytułu składek. Należności te są bowiem wierzytelnością organu i to do jego kompetencji należy ewentualne ich umorzenie czy rozłożenie na raty. Sąd zaś nie może orzekać za organ w sposób merytoryczny przyznając określone uprawnienia lub zwalniając z nałożonych obowiązków. Wszelka zatem argumentacja skarżącego, nawet jeśli byłaby uzasadniona, nie mogłaby spowodować umorzenia, czy rozłożenia na raty przez Sąd należności składkowych.

Oceniając sprawę w kontekście zebranego w sprawie w toku postępowania administracyjnego materiału dowodowego stwierdzić należy, że decyzja organu jest prawidłowa. W ocenie Sądu Zakład zasadnie uznał, że w niniejszej sprawie w toku postępowania, skarżący nie wykazał, że spełnia warunki do umorzenia zaległych składek. Dokonując tej oceny, organ uwzględnił całość zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego, mając na uwadze sytuację strony, czemu

w dostateczny sposób dał również wyraz w uzasadnieniu swojej decyzji. Ustalenia organu mieszczą się w granicach swobodnej oceny dowodów. W ocenie Sądu nie ma podstaw do stwierdzenia, że organ przekroczył granice uznania administracyjnego.

W tym miejscu zaznaczyć należy, że uznaniowość musi każdorazowo mieścić się

w granicach nakreślonych przepisami prawa powszechnie obowiązującego, jak też zachowywać proporcje między interesem społecznym, a słusznym interesem strony.

W niniejszej sprawie organ nie przekroczył tych granic.

Skarżący w chwili wydania decyzji nie osiągał dochodów, jednak jest on w wieku umożliwiającym podjęcie zatrudnienia, podnosi on swoje kwalifikacje zawodowe i ma szanse na zmianę swojego statusu. Nie można zapominać, że skarżący jest również współwłaścicielem kilku nieruchomości. Wobec skarżącego jest prowadzone postępowanie egzekucyjne, które się jeszcze nie zakończyło.

Istotne w niniejszej sprawie jest także, że obowiązkiem Zakładu jest dochodzenie należności z tytułu składek, zobowiązania te są bowiem uprzywilejowane i podlegają - co do zasady zaspokojeniu przed innymi należnościami. Są ponadto objęte dziesięcioletnim terminem przedawnienia i w tym okresie mogą być dochodzone. Umorzenie należności z tytułu składek stanowi natomiast wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne,

a także fakt, że zasadą jest uiszczanie składek, a ich umorzenie może nastąpić

w wyjątkowych sytuacjach oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności

i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności,

a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie, organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Uzasadnia to również wyjątkowy charakter instytucji umorzenia należności z tytułu składek. Jeżeli zatem właściwy organ dostrzega możliwości wyegzekwowania zaległych składek, to podjęte

w ramach uznania administracyjnego, negatywne dla skarżącego rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne. Ustawowym obowiązkiem ZUS jest bowiem wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności.

Sąd w niniejszym postępowaniu nie zajmował się też kwestią istnienia należności z tytułu składek ubezpieczeniowych na rzecz ZUS wobec podniesionego przez skarżącego na rozprawie zarzutu, że był w tym samym czasie ubezpieczony w KRUS. Kwestia ta w postępowaniu objętym kontrolą sądu w ogóle nie była podnoszona. Sąd miał przy tym na uwadze, że należności z tytułu składek ubezpieczeniowych za okres od lipca 1996 r. do kwietnia 1998 r. są przedmiotem zabezpieczenia hipoteką przymusową na nieruchomości skarżącego, do czego niezbędne było istnienie tytułu wykonawczego. Zarazem zabezpieczenie hipoteką powoduje, że nie doszło do przedawnia zgodnie z art. 24 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Na marginesie jedynie należy wskazać, że skarżący może wystąpić do organu

o zawarcie układu ratalnego, tak aby w dowolny dla siebie sposób spłacić ciążące na nim zobowiązania, nadto wskazać trzeba, iż w przypadku zmiany okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej lub zdrowotnej może on wystąpić do Zakładu z ponownym wnioskiem o umorzenie należności. Wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego - Zakładu. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów skarżący może ponownie wystąpić do Zakładu

z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej. Nadto, jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 lutego 2000 r. sygn. akt III SA 398-399/99 - zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo ta zaległość istnieje, zwłaszcza zaś jeśli jego sytuacja ulegnie pogorszeniu. Aczkolwiek pogląd wypowiedziano w oparciu o przepisy ustawy - Ordynacja podatkowa, to jednak jest on w pełni aktualny także na gruncie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Mając na uwadze powyższe Sąd na mocy art. 151 p.p.s.a. orzekł jak

w sentencji wyroku.