Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 387/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2017-07-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: *Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Borońska Sędziowie Sędzia NSA Anna Moskała Sędzia WSA Magdalena Jankowska-Szostak (sprawozdawca) Protokolant st. inspektor sądowy Ewa Bogulak po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 20 lipca 2017 r. sprawy ze skargi T. H. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS, organ, Zakład) działając w szczególności na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.; dalej: k.p.a.), art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 963; dalej: u.s.u.s.), utrzymał w mocy swoją uprzednią decyzję z dnia [...] grudnia 2016 r., odmawiającą T. H. (dalej: skarżący, strona, wnioskodawca) umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie własne płatnika.

Decyzja została podjęta przy następujących okolicznościach sprawy.

W dniu [...] października 2016 r. strona złożyła wniosek w sprawie umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek. Wniosek został uzasadniony trudną sytuacją zdrowotną, co przekłada się na bardzo trudną sytuację zawodową i rodzinną wnioskodawcy. T. H. oświadczył, że dwa lata temu uległ wypadkowi i jest już po drugiej operacji, a lekarze oceniają jego stan zdrowia jako ciężki z groźbą poruszania się na wózku. T. H. podniósł, że rehabilitację opłaca z własnych środków, a więc jest mało skuteczna i podkreślił, że zły stan zdrowia spowodował u niego brak możliwości wznowienia pracy zawodowej, a na utrzymaniu ma córkę, która kontynuuje naukę na studiach dziennych. Wnioskodawca podniósł, że powyższa sytuacja przełożyła się na separację małżeńską i depresję, nie mieszka z żoną od ośmiu miesięcy, przebywa u rodziny i przechodzi rehabilitację.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] grudnia 2016 r. znak [...] odmówił umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek. Uzasadniając swoją decyzję organ stwierdził, że T. H. z dniem [...] września 2015 r. dokonał wyrejestrowania z ubezpieczeń jako płatnik składek z kodem zawieszenia. Wnioskodawca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, z żoną jest w separacji i nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego od ośmiu miesięcy, a na utrzymaniu ma córkę studiującą dziennie we W. Wnioskodawca wskazał, że utrzymuje się i pokrywa koszty leczenia z wcześniej zaciągniętych pożyczek oraz korzysta z pomocy rodziny, nie wykazał jednak kwoty otrzymywanej pomocy. Organ ustalił, że dochody strony z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej za okres od stycznia 2015 r. do września 2015 r. wyniosły 30.818,91 zł, tj. 3.424,32 zł średniomiesięcznie. Pan T. H. wskazał wysokość kosztów utrzymania ponoszonych miesięcznie w wysokości 400,00 zł, 2.400,00 zł, tj. koszty związane z leczeniem, 200,00 zł - 1.500,00 zł i inne koszty, tj. dojazdy, telefon 200,00 zł - 900,00 zł. Oświadczył, że wysokość tych kosztów jest uzależniona od jego możliwości finansowych. T. H. wskazał zobowiązanie z tytułu podatków w wysokości 11.351,00 zł, spłacane miesięcznie po 616,00 zł, z tytułu zaciągniętego kredytu na kwotę 6.600,00 zł, spłacane miesięcznie po 1.100,00 zł oraz zobowiązanie z tytułu przyznanej karty kredytowej na kwotę 15.000,00 zł, spłacane aktualnie po 100,00 zł miesięcznie. Organ wskazał również, że w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej wnioskodawca wykazał nieruchomość - spółdzielcze własnościowe mieszkanie o pow. 63 m2, położone w D. na [...], na którym ZUS dokonał zabezpieczenia należności z tytułu składek oraz samochód [...] z 2005 r. Podsumowując organ wywiódł, że w przypadku T. H. nie zachodzą przesłanki prawne wynikające z art. 28 ust. 2 i 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, uzasadniające umorzenie zadłużenia z tytułu składek.

Nie godząc się z tym rozstrzygnięciem strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, podkreślając, że jej sytuacja materialna jest bardzo trudna. Strona wyjaśniła, że podłożem trudności jest zły stan zdrowia, wynikający z wypadku, któremu uległ w roku 2014.

Ponownie odmawiając umorzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne Zakład zacytował treść przepisów stanowiących podstawę dla możliwości umorzenia zaległych należności z tytułu składek na zabezpieczenia społeczne. Zakład podkreślił, że z dostarczonych dokumentów wynika wprawdzie, że strona wymaga leczenia i ze względu na obecny stan zdrowia nie może podjąć pracy fizycznej, niemniej jednak zadłużenie powstało w stopniu zdecydowanym w okresie sprawności fizycznej wnioskodawcy i jest wyrazem zaniedbań w dopełnianiu obowiązków ciążących na osobie prowadzącej działalność gospodarczą. Nadto zaznaczył, że z dostarczonych dokumentów nie wynika w sposób jednoznaczny, że wnioskodawca jest osobą całkowicie niezdolną do pracy, brak bowiem orzeczenia o niepełnosprawności i pokreślił, że braki te mają zdecydowane znaczenie z uwagi na fakt, że w roku 2015 r. czyli w okresie pomiędzy zabiegami ortopedycznymi, strona wykazała się aktywnością zawodową, prowadząc działalność gospodarczą z dodatnim wynikiem finansowym.

Strona nie godząc się z tym rozstrzygnięciem wniosła skargę na decyzję Zakładu z dnia [...] lutego 2017 r.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie wnosząc o jej oddalenie.

W rozważaniach nad stanem faktycznym i prawnym sprawy Sąd

przyjął, co następuje:

Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2016 r. poz. 1066), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. 2017 r., poz. 1369, zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.").

Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a.), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. "b"), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. "c").

Zasady podlegania ubezpieczeniu społecznemu określają przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2016 r. poz. 963, dalej w skrócie u.s.u.s.), które w sposób ścisły regulują sytuacje pozwalające ubiegać się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczenia społecznego. Zgodnie z art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4 (ust. 1).

Oznacza to, że należności z tytułu składek, co do zasady, mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (ust. 2), z zastrzeżeniem ust. 3a.

Całkowita nieściągalność, w rozumieniu powołanego przepisu zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (ust. 3).

Stosownie do art. 28 ust. 3a powołanej ustawy, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach, określonych w § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365), umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie z § 3 ust. 1 tego rozporządzenia, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zauważyć trzeba, że umorzenie należności składkowych, na podstawie art. 28 ust. 1 u.s.u.s. oraz ust. 2 i 3 tej ustawy, ustawodawca oparł na konstrukcji swobodnego aktu administracyjnego tzw. uznania administracyjnego. Taka forma działania organu administracji oznacza, że organ ten nie jest obowiązany do wydania jednoznacznej w treści decyzji w razie spełnienia czy zaistnienia ściśle określonych warunków (por. J. Boć, T. Kuta, Prawo administracyjne, PWN, Warszawa 1984). Podjęcie rozstrzygnięcia w oparciu o uznanie administracyjne (dyspozycja przepisu stanowiącego podstawę aktu swobodnego skonstruowana m.in. poprzez użycie zwrotu "organ może" ) stanowi skorzystanie z uprawnienia administracji do ukształtowania w danej sprawie i w danym stanie faktycznym oraz w ramach obowiązujących reguł procesowych skutków prawnych w ramach pewnej swobody zakreślonej przepisami prawa materialnego. Innymi słowy, działając w ramach swobodnego uznania, organ administracji ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia w określonym stanie faktycznym.

Powyższe nie oznacza, że organ, korzystając z możliwości działania na zasadzie uznania administracyjnego, może podejmować decyzje w sposób dowolny. Takim dowolnym rozstrzygnięciem byłoby działanie wedle schematu: jeżeli można rozstrzygnąć na korzyść strony, lecz nie ma obowiązku tego robić, żądanie nie zostanie uwzględnione bez wyjaśnienia motywów albo z podaniem pewnej ogólnej zasady, którą organ zawsze się kieruje. Organ administracji, podejmując w indywidualnej sprawie decyzję w oparciu o uznanie administracyjne, ma obowiązek zgodnie z art. 7 k.p.a. wyważyć słuszny interes obywateli, w tym strony postępowania, i interes społeczny, co prowadzi do wniosku, że w przypadku gdy nie sprzeciwia się temu interes publiczny, organ powinien podjąć decyzję na korzyść strony postępowania. Rozważenie obu interesów tj. słusznego interesu obywateli oraz interesu publicznego znaleźć musi wyraz w uzasadnieniu decyzji, aby umożliwić kontrolę instancyjną lub ewentualną kontrolę sądową rozstrzygnięcia opartego na uznaniu administracyjnym.

Uznanie administracyjne nie może więc oznaczać dowolności, czemu służą określone przez ustawodawcę wskazówki wyboru. Organ przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Dopiero w ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego sprawy stanowi materiał będący podstawą do wydania decyzji o charakterze uznaniowym. Ma to szczególne znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy organ ma pozbawić obywatela pewnych praw, nałożyć na niego obowiązek czy odmówić mu możliwości skorzystania z uprawnień przewidzianych przez prawo, jak miało to miejsce w przedmiotowej sprawie (zob. wyrok NSA z dnia 10 października 2007 r., II GSK 176/07, LEX nr 399183).

Rozstrzyganie podjęte w ramach uznania wymaga więc od organu poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 ustawy z 14 czerwca 1960 r. [Dz. U. z 2017 r. poz. 1257, daj w skrócie k.p.a.]), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), tj. przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.).

Uznaniowy, charakter decyzji w przedmiocie umorzenia musi z kolei mieć wpływ na zakres i sposób jej kontroli w toku postępowania przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie i doktrynie wskazuje się zazwyczaj, że ocenie ze strony sądu podlega w takich przypadkach jedynie poprawność postępowania dowodowo-wyjaśniającego i wynikających zeń konkluzji, nie zaś samo rozstrzygnięcie. Z tych też względów szczególnie istotne jest należyte uzasadnienie przez organ swojego stanowiska, które powinno być logiczne, spójne i znajdować oparcie w zebranym materiale dowodowym. Uzasadnienie takiej decyzji, jako jeden z elementów, powinno zawierać ocenę zebranego materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych w sprawie przepisów prawa oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle wskazanych w nim norm prawa materialnego.

Brak prawidłowego uzasadnienia decyzji, zwłaszcza tych o charakterze uznaniowym, uniemożliwia, w przypadku jej zaskarżenia, ustalenie, czy organ nie przekroczył granic przyznanego mu uznania administracyjnego. Swobodne uznanie nie może być tożsame z dowolnością, dlatego uzasadnienie powinno być wnikliwe i logiczne oraz zawierające dostatecznie zindywidualizowane przesłanki występujące w sprawie.

Sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego sprowadza się więc do zbadania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym, czy Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności, w tym kierunkowe wskazówki wyboru mogące mieć wpływ na wybór możliwości rozstrzygnięcia w zakresie udzielenia bądź odmowy udzielenia ulgi.

Oceniając w świetle powyższego zaskarżoną decyzję stwierdzić należy, że decyzja ta, z powodu naruszenia powyżej analizowanych przepisów proceduralnych, jest wadliwa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Organ wbrew obowiązkom wynikającym z naczelnych zasad postępowania administracyjnego, tj. wbrew art. 7, art. 77 § 1 i 107 k.p.a. nie wyjaśnił i nie uzasadnił wystarczająco podjętego rozstrzygnięcia, uniemożliwiając w zasadzie Sądowi jego kontrolę.

Powyższe uchybienia Sąd dostrzegł w ocenie przesłanki umorzenia wskazanej w art. 28 ust. 3a u.s.u.s, w szczególności w § 3 w ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. Sąd stwierdza, że Zakład nie przeprowadził należycie postępowania merytorycznego, którego wynik uprawniałby do zaakceptowania jego stanowiska w tej kwestii.

Jak wskazano wcześniej, uznanie administracyjne nie może oznaczać dowolności, czemu służą określone przez ustawodawcę dyrektywy wyboru określonego zachowania organu, w tym zawarte w § 3 w ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Wskazany przepis stanowi w tym zakresie m.in., że zaległe składki mogą być umorzone, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności, co ma podstawowe znaczenie w rozpatrywanej sprawie, w przypadku gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Z ustaleń organu wynika, że skarżący jest współwłaścicielem spółdzielczego własnościowego mieszkania o pow. 63 m2 położonego w D. Organ wskazał również na dochody skarżącego uzyskiwane z prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Natomiast nie wskazał jakie ewentualnie uzyskuje dochody skarżący po zlikwidowaniu przez niego działalności gospodarczej. Organ przyjął, że skarżący utrzymuje się z pomocy rodziny i wcześniej zaciągniętych pożyczek, kontynuując organ stwierdził, że skarżący nie podając wysokości otrzymywanej pomocy uniemożliwił organowi ustalenie jego sytuacji finansowej. Powołując się na okoliczność spłacania przez zobowiązanego zobowiązań cywilnoprawnych organ całkowicie pominął przy tym bliższe zbadanie tej okoliczności, wskazując jedynie, że skarżący zaciągnął kredyt. Brak jest ustaleń co do tego kiedy i na co skarżący ten kredyt przeznaczył, czy był on związany z działalnością gospodarczą czy też była to pożyczka na cele osobiste, czy służyła ona np. pokryciu dodatkowych wydatków konsumpcyjnych niemających niezbędnego charakteru, czy może kosztów leczenia lub niezbędnego zwykłego utrzymania (pozwalając na unikniecie korzystania z pomocy społecznej). Skoro jednak organ powołuje się na fakt spłacania przez skarżącego zobowiązań prywatnych jako na okoliczność przemawiającą za uznaniem jego sytuacji materialnej za wystarczająco dobrą lub świadczącą o preferowaniu przez niego zobowiązań cywilnoprawnych w stosunku do publicznoprawnych, powinien, zdaniem Sądu, pochylić się nad charakterem tych zobowiązań i zbadać z czego wynikały i na jakie cele zostały zaciągnięte. W przeciwnym wypadku podniesiona w tym zakresie argumentacja jest nieprzekonująca.

Oceniając istnienie "uzasadnionych przyczyn umorzenia", o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz wykładając § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego do tego przepisu należy także, zdaniem Sądu, mieć na względzie, że wolą ustawodawcy było niedopuszczenie do popadania dłużników w coraz większą biedę i niemożność wyjścia z zadłużeń (tak wyrok NSA z dnia 8 września 2015 r., sygn. akt. II GSK 1807/14, opubl. CBOSA). Jeszcze raz podkreślić należy, że organ podnosząc, że składki nie są w sprawie całkowicie nieściągalne, nie rozważył w ogóle, czy sytuacja, którą może spowodować egzekucja zaległych składek, nie będzie dla skarżącego zbyt ciężka i nie odniósł się do realnych konsekwencji egzekucji tych należności. Takiej oceny organ powinien, zdaniem Sądu dokonać mając na uwadze, że prawa każdego obywatela m.in. do ochrony pracy, ochrony zdrowia, rodziny itp. są objęte gwarancjami konstytucyjnymi, a zatem przesłanki stosowania ulg w zapłacie należności publicznoprawnych winny być zazwyczaj interpretowane przez pryzmat możliwości realizacji tych gwarancji. Tym istotniejsze jest zatem, by organ właściwy w sprawach umorzenia należności z tytułu składek, przy badaniu przesłanek określonych w powołanym rozporządzeniu odniósł się wyczerpująco do ustalonych w postępowaniu faktów i potwierdził lub wykluczył zagrożenie wskazanych wartości wnioskującego o ulgę. To, czy nawet w razie ich potwierdzenia, organ zdecyduje o odmowie przyznania ulgi z uwagi na inne wartości, należy do sfery uznania administracyjnego, jednak należyte ustalenie faktycznej sytuacji strony i jej przeanalizowanie w kontekście wpływu postępowania egzekucyjnego na jej zdolność utrzymania jest obowiązkiem organu, a sformułowane na podstawie tej analizy wnioski muszą spełniać kryteria stawiane swobodnej ocenie dowodów. Stąd też uzasadnienie decyzji w tej kwestii nie może być ogólnikowe, ale poczynione w nim rozważania i postawione wnioski muszą - w kontekście ustalonych faktów - poddawać się ocenie co do poprawności rozumowania, warunku uwzględnienia wszystkich ważnych elementów sytuacji strony oraz wszechstronności oceny (co do zaistnienia przesłanek umorzenia). W przeciwnym wypadku można mówić o naruszeniu zasady zaufania do organów Państwa (art. 8 k.p.a.) oraz zasady przekonywania (art. 11 k.p.a.).

Sąd oceniając rozstrzygnięcie ZUS w tej sprawie przypomina również § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Wskazany przepis stanowi, że zaległe składki mogą być umorzone, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności, w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego (...), pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenia należności. W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że zobowiązany w 2014 r. uległ wypadkowi, przeszedł dwa zabiegi operacyjne (karta informacyjna z Izby Przyjęć Szpitala Powiatowego w D. z [...] kwietnia 2014 r., karta informacyjna z Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej MSW we W. z [...] kwietnia 2014 r., karta informacyjna z Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej MSW we W. z [...] marca 2016 r.) i oczekuje na kolejny zabieg operacyjny. Skarżący nie mieszka z żoną, jako przyczynę separacji podaje depresję spowodowaną wypadkiem, długim leczeniem i obawą przed niepełnosprawnością (podkreśla, że lekarze obawiają się, że będzie zmuszony do korzystania z wózka inwalidzkiego). Skarżący podaje, że z uwagi na ciężką sytuację finansowa przestał łożyć na utrzymanie studiującej córki. Zaprzestał spłacania kredytu. Skarżący wyjaśnia, że pomoc rodziny polega między innymi na możliwości mieszkania u niej, na wyżywieniu i wsparciu psychicznym. Wskazuje ze od lutego 2016 r. jest na ich utrzymaniu.

Powyższe okoliczności nie znalazły swojego odniesienia w treści zaskarżonej decyzji, w jej uzasadnieniu, w zakresie odniesienia do przesłanki o jakiej mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 wymienionego rozporządzenia, tj. rozważenia zależności pomiędzy opłaceniem należności z tytułu składek a możliwością zaspokojenia niezbędnych potrzeb bytowych rodziny. Nie ustalono jakie są rzeczywiste koszty utrzymania i inne niezbędne wydatki skarżącego. Organ nie wskazał jakie realnie posiada dochody skarżący po zlikwidowaniu przez niego działalności gospodarczej. Nie określono również jaki jest stan zdrowia skarżącego wobec zabiegu jaki przeszedł i oczekiwania na kolejny, jakie są realne perspektywy jego powrotu do pełnej sprawności.

Tym samym ZUS w rozpatrywanej sprawie odnosząc się w uzasadnieniu decyzji do sytuacji życiowej i finansowej, zdrowotnej skarżącego nie ustalił, czy na poziomie uzyskiwanych dochodów i aktualnego budżetu domowego możliwe jest realne wywiązanie się skarżącego ze zobowiązania wobec ZUS i czy zapłata zaległości, może zagrozić egzystencji skarżącego, co ma znaczenie z punktu widzenia przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Organ nie odniósł więc warunków umorzenia określonych w wymienionym przepisie do stanu faktycznego niniejszej sprawy, tj. konkretnych warunków skarżącego, nie dokonując oceny, czy sytuacja skarżącego jest tego rodzaju, że opłacenie przez niego należności z tytułu składek pozbawiłoby skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Nie wskazał też jakie są realne perspektywy powrotu skarżącego do pracy zawodowej wobec jego stanu zdrowia.

Co prawda obowiązek wykazania przesłanek uzasadniających umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne obciąża wnioskodawcę, niemniej jednak organ powinien ocenić wszystkie okoliczności sprawy w sposób odpowiadający treści art. 80 k.p.a. Zgodnie z art. 7 k.p.a. organ administracji publicznej powinien wyjaśniać dokładnie stan faktyczny danej sprawy, zbierając i rozpatrując cały materiał dowodowy w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.). Zasada prawdy obiektywnej jest naczelną zasadą postępowania administracyjnego, wpływającą na kwestię odpowiedniego rozłożenia ciężaru dowodu w tym postępowaniu. Organ winien generalnie przeprowadzać niezbędne dowody z urzędu (zasada oficjalności postępowania) oraz wnioskowane przez stronę (zob. m.in., B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2006, s. 68-69).

Uzasadnienie zaskarżonej decyzji w odniesieniu do wskazanej w § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia przesłanki nie spełnia wymogów, o których mowa w art. 107 § 3 k.p.a. Uzasadnienie to ogranicza się bowiem w zasadzie do przytoczenia przepisu warunkującego umorzenie należności. Organ uzasadniając rzekomo przejściowy charakter sytuacji życiowej skarżącego wskazał, że co prawda nie kwestionuje faktu, że T. H. ma problemy zdrowotne, jednak z dołączonego do akt sprawy materiału dowodowego nie wynika, że wnioskodawca posiada orzeczenie o trwałej, całkowitej niezdolności do pracy. Organ zauważył, że zadłużenie powstało w stopniu zdecydowanym w okresie sprawności fizycznej skarżącego i jest wyrazem zaniedbań w dopełnianiu obowiązków ciążących na skarżącym prowadzącym działalność gospodarczą oraz że w okresie pomiędzy zabiegami ortopedycznymi, skarżący wykazał się aktywnością zawodową, prowadząc działalność gospodarczą z dodatnim wynikiem finansowym.

Tymczasem uzasadnienie decyzji Zakładu powinno wskazywać na bardzo wnikliwe wyjaśnienie sytuacji majątkowej i zdrowotnej wnioskodawcy, jego zdolności płatniczych przy uwzględnieniu obecnej sytuacji życiowej po zaprzestaniu przez niego prowadzenia działalności gospodarczej, niezbędnych wydatków, w tym kosztów leczenia (także tych kosztów utrzymania nie wynikających bezpośrednio z kwestionariusza o możliwościach płatniczych płatnika składek), zakupu żywności, odzieży, leków, rehabilitacji. Dodatkowo należy wskazać, że w świetle przepisu § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia przyczyny powstania zadłużenia są zupełnie obojętne dla możliwości ich umorzenia.

W konsekwencji organ nie wyjaśnił również jaka jest rzeczywista możliwość spłaty zadłużenia, nie przedstawił przy tym jakie konkretnie w sytuacji życiowej skarżącego są realne szanse wyjścia skarżącego z pogłębiającej się spirali zadłużenia. Nie uwzględnił również faktu, że sytuacja zdrowotna skarżącego nie jest do końca wyjaśniona, tak więc założenie, że podejmie on pracę czy wznowi prowadzenie działalności gospodarczej nie jest okolicznością dla poparcia tezy że spełnią się plany skarżącego podjęcia aktywności zawodowej. Takiego działania organu nie można uznać za prawidłowe. Dodatkowo przyjęcie, że skarżący pomimo braku jakiegokolwiek dochodu ma realną możliwość spłaty zaległego zadłużenia i spłata ta nie pozbawi zobowiązanego środków niezbędnych do zaspokojenia podstawowych potrzeb nie znajduje uzasadnienia nie tylko w realiach niniejszej sprawy, ale również w doświadczeniu życiowym, którym powinien kierować się organ przy rozstrzyganiu tego rodzaju okoliczności.

Sąd stwierdza, że rozpoznając niniejsza sprawę organ sam sobie przeczy z jednej strony bowiem wskazuje, że okolicznością złożenia wniosku o umorzenie zadłużenia wobec ZUS był wypadek skarżącego, z drugiej zaś wyjaśnia, że gromadzenie środków na pokrycie kosztów uzyskania przychodów, jak i obowiązek regulowania składek jest cechą planowania działalności gospodarczej i nie można uznać za usprawiedliwione domaganie się umorzenia zaległości powstałej wskutek błędnej gospodarki finansowej.

Organ nie wskazuje jednak jakie środki skarżącego, który bezspornie zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej ma na myśli uznając, że spłata zadłużenia w jego sytuacji życiowej jest realna. Takie działanie, właściwie brak działania, organu nie zasługuje na akceptację, bowiem odstąpienie od możliwości umorzenia należności powinny być oparte na argumentach przesądzających. Sąd wskazuje, że uzasadnieniem dla odmowy umorzenia długu na podstawie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie mogą być okoliczności, czy zdarzenia przyszłe i niepewne, a takimi są powoływane przez organ ewentualne efekty przyszłej aktywności zawodowej skarżącego. Podobnie takim uzasadnieniem nie mogą być przesłanki, które nie są wskazane w treści przepisów stanowiących o możliwości umorzenia zaległości z tytułu składek, a na takie powołuje się organ w tej sprawie wskazując na termin powstania zaległości.

Sąd podkreśla, że automatyczne stwierdzenie organu, że nie można wykluczyć sytuacji, w której skarżący odzyska zdrowie i będzie mógł podjąć zatrudnienie, które umożliwi mu spłatę zadłużenia nie może być zdaniem Sądu skuteczną receptą na poprawę sytuacji życiowej zobowiązanego.

W tym kontekście organ powinien również jeszcze raz rozważyć, czy ocena że w rozpatrywanej sprawie nie zachodzi sytuacja ujęta w § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia - wobec konsekwentnie zgłaszanej przez skarżącego okoliczności związanej z jego leczeniem, niepewnymi rokowaniami w tym zakresie na przyszłość oraz oczekiwaniem na kolejny zabieg chirurgiczny oraz bardzo trudnej sytuacji materialnej – jest słuszna.

Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia wymogów, o których mowa w art. 107 § 3 k.p.a. Uzasadnienie to ogranicza się bowiem w zasadzie do przytoczenia przepisów warunkujących umorzenie należności oraz przywołaniem ogólnych stwierdzeń o powinności skarżącego jako prowadzącego działalność gospodarczą do płacenia składek na ubezpieczenia społeczne, co jest oczywiste i nie jest kwestionowane. Uzasadnienie decyzji nie odnosi się jednak do możliwości umorzenia zadłużenia skarżącego wobec ZUS na podstawie § 3 ust.1 pkt 1 i 3 rozporządzenia.

Ponownie podkreślenia wymaga, że uzasadnienie decyzji organu powinno zaś zawierać wnikliwe wyjaśnienie sytuacji majątkowej i zdrowotnej wnioskodawcy, jego zdolności płatniczych przy uwzględnieniu braku dochodów i niezbędnych wydatków (w tym na rehabilitację) oraz rozważenie wpływu egzekucji konkretnej kwoty należności na sytuację życiową zobowiązanego, w tym przede wszystkim jego zdolność do utrzymania. Okoliczności uzasadniające odmowę umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne powinny być przeanalizowane i omówione w sposób nie budzący żadnych wątpliwości, szczególnie gdy decyzja dotyczy sfery elementarnych potrzeb skarżącego - posiadania środków niezbędnych do przeżycia. Konieczne jest skonfrontowanie sytuacji materialnej strony z wysokością zaległej należności i wskazanie dochodów, które zdaniem organu - byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia (wyrok z NSA dnia 10 października 2007 r., II GSK 176/07, publ. LEX nr 399183 oraz CBOSA).

Powyższe prowadzi do wniosku, że w postępowaniu uchybiono zasadom procedury administracyjnej, nakazującym dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego poprzez wszechstronne rozważenie materiału dowodowego. Dopiero wszechstronne wyjaśnienie sprawy w kontekście przepisów prawa materialnego przy zachowaniu przepisów postępowania administracyjnego, w tym w szczególności przedstawionych powyżej, daje prawo do podjęcia decyzji (z uwagi na jej fakultatywny charakter), nawet odmownej - w sytuacji zaistnienia przesłanek pozwalających na umorzenie należności.

Rozpatrując ponownie sprawę organ powinien wyeliminować wszystkie wskazane przez Sąd wadliwości i właściwie, wnikliwie odnieść przesłanki umorzenia zawarte w § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia do konkretnej sytuacji skarżącego, na którą składa się sytuacja zdrowotna i finansowa skarżącego, oraz realnie ocenić możliwości podjęcia przez skarżącego pracy, która pozwoli mu utrzymać siebie oraz spłacić zadłużenie.

Mając powyższe na względzie, działając na podstawie art. 145 § 1 lit. "c" p.p.s.a w zw. z art. 135 p.p.s.a Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.