Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 1012/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2010-03-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.3 pkt 1 lit.a, art.3 pkt 2, art. 3 pkt 10
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
journal: Dz.U. 2005 nr 105 poz 881
law: Rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne
article: art.3 ust.1 i 1a, art. 9, art.10, art.21 ust.1 pkt 16
journal: Dz.U. 2000 nr 14 poz 176
law: Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - tekst jednolity
article: art.151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Marek Szumilas Sędzia WSA Joanna Brzezińska Protokolant referent Adam Janas po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 marca 2010 r. sprawy ze skargi E.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. na rzecz radcy prawnego A.D. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, powiększoną o należną stawkę podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej.


UZASADNIENIE

1. Decyzją z dnia [...] lipca 2008 r., nr [...] Prezydent Miasta odmówił E.W. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na córkę M.W. stwierdzając, że zgodnie z treścią art. 5 ust. 2 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992, ze zm.; dalej ustawa o świadczeniach rodzinnych), osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w przypadku gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym albo o znacznym stopniu niepełnosprawności, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty 583 zł. Zgodnie z treścią art. 3 pkt 2 cytowanej wyżej ustawy, ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie rodziny - oznacza to przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Organ I instancji wskazał, iż do wniosku o przyznanie świadczeń rodzinnych strona załączyła wymagane dokumenty, w tym zaświadczenie Drugiego Urzędu Skarbowego z [...] lipca 2008 r. o wysokości dochodu uzyskanego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, podlegającego opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych, z którego wynika, iż wnioskodawczyni osiągnęła dochód w wysokości 0,00 zł, natomiast jej mąż Z.W. w wysokości 23.270,96 zł brutto tj. 17.555,73 zł netto. Strona przedłożyła również informację pracodawcy Z.W. - "ZT" sp. z o.o. dotycząca wysokości dochodu ze stosunku pracy tj. diet uzyskanego w 2007 r. w wysokości 20.699,76 zł netto, nie podlegającego opodatkowaniu. Organ pierwszej instancji na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz w oparciu o obowiązujące przepisy prawa stwierdził, iż rodzina wnioskodawczyni nie spełnia kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania zasiłku rodzinnego.

Organ I instancji wskazał, że dochód netto rodziny ustalił na podstawie art. 3 pkt 1 lit. a i c tiret 10 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz w oparciu o § 15 przepisów rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne ( Dz. U. Nr 105, poz. 881, ze zm.) tj. w ten sposób, że: po pomniejszeniu przychodu Z.W. 23.270,96 zł, podlegającego opodatkowaniu na zasadach ogólnych na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu, składki na ubezpieczenie zdrowotne - otrzymano kwotę 17.555,73 zł. Następnie organ doliczył do wskazanej kwoty dochód nie podlegający opodatkowaniu uzyskany przez Z.W. w 2007 r. ze stosunku pracy w postaci diet - w wysokości 20.699,76 zł. Organ powołał się przy tym na treść art. 3 pkt 1 lit. c tiret 10 ustawy.

Biorąc pod uwagę powyższe organ wyliczył miesięczny dochód netto 5 osobowej rodziny wnioskodawczyni ustalając, iż jest to kwota 3.187,96 zł, co w przeliczeniu na jedną osobę daje kwotę 637,59 zł miesięcznie, a zatem przekracza dopuszczalną kwotę 583 zł, a tym samym rodzina nie spełnia kryterium dochodowego uprawniającego do uzyskania wnioskowanego zasiłku wraz z dodatkami.

2. W wyniku odwołania złożonego przez E.W. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r., nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję wskazując w uzasadnieniu, że organ I instancji w sposób prawidłowy ustalił dochód netto rodziny stwierdzając, iż w przedmiotowej sprawie nie ma zastosowania art. 5 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

3. Powyższa decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały uchylone wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 728/08 z dnia 12 marca 2009 r. W uzasadnieniu wyroku stwierdzono, iż kwestią sporną jest sposób obliczenia przez organy wysokości dochodu rodziny E.W. uzyskanego w 2007 r. W tym zakresie odnosząc się do przepisów dotyczących dochodu uzyskiwanego przez osoby fizyczne, w tym przedmiotowych diet Sąd wskazał, iż zgodnie z art. 3 ust. 1 i 1a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, (Dz. U. z 2000r. Nr 14, poz. 176, ze zm., dalej u.p.d.o.f.) osoby fizyczne, jeżeli mają miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, podlegają obowiązkowi podatkowemu od całości swoich dochodów (przychodów) bez względu na miejsce położenia źródeł przychodów (nieograniczony obowiązek podatkowy). Rozdział 3 powołanej ustawy reguluje zwolnienia przedmiotowe od obowiązku podatkowego. W artykule 21 ust. 1 pkt 16 wyłączono z obowiązku opodatkowania podatkiem dochodowym diety oraz inne należności za czas:

- podróży służbowej pracownika,

- podróży osoby niebędącej pracownikiem,

- do wysokości określonej w odrębnych ustawach lub w przepisach wydanych przez ministra właściwego do spraw pracy w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej, z tytułu podróży służbowej na obszarze kraju oraz poza granicami kraju, z zastrzeżeniem ust. 13.

Natomiast zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 20 u.p.d.o.f. wolna od podatku dochodowego jest również część przychodów osób, o których mowa w art. 3 ust. 1, przebywających czasowo za granicą i uzyskujących przychody ze stosunku służbowego, stosunku pracy, pracy nakładczej oraz spółdzielczego stosunku pracy, za każdy dzień pobytu za granicą, w którym podatnik pozostawał w stosunku służbowym, stosunku pracy, pracy nakładczej oraz spółdzielczym stosunku pracy, w kwocie odpowiadającej 30 % diety, określonej w przepisach w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju, z zastrzeżeniem ust. 15. W ust. 15 pkt 1 przewidziano, iż zwolnienie, o którym mowa w ust. 1 pkt 20, nie ma zastosowania do wynagrodzenia pracownika odbywającego podróż służbową poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Mąż skarżącej otrzymuje wynagrodzenie za pracę i inne świadczenia związane

z pracą, które są regulowane przede wszystkim przepisami działu II Kodeksu pracy. Zgodnie z przepisem art. 775 § 1 Kodeksu pracy pracownikowi wykonującemu na polecenie pracodawcy zadanie służbowe poza miejscowością, w której znajduje się siedziba pracodawcy, lub poza stałym miejscem pracy przysługują należności na pokrycie kosztów związanych z podróżą służbową. W § 2 wymienionego artykułu ustawodawca zawarł delegację dla ministra właściwego do spraw pracy do określenia, w drodze rozporządzenia, wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi, zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej, z tytułu podróży służbowej na obszarze kraju oraz poza granicami kraju. Rozporządzenie powinno w szczególności określać wysokość diet, z uwzględnieniem czasu trwania podróży, a w przypadku podróży poza granicami kraju - walutę, w jakiej będzie ustalana dieta i limit na nocleg w poszczególnych państwach, a także warunki zwrotu kosztów przejazdów, noclegów i innych wydatków.

Kodeks pracy stanowi również, że warunki wypłacania należności z tytułu podróży służbowej pracownikowi zatrudnionemu u innego pracodawcy niż wymieniony w § 2 określa się w układzie zbiorowym pracy lub w regulaminie wynagradzania albo w umowie o pracę, jeżeli pracodawca nie jest objęty układem zbiorowym pracy lub nie jest obowiązany do ustalenia regulaminu wynagradzania. Przy tym, postanowienia układu zbiorowego pracy, regulaminu wynagradzania lub umowy o pracę nie mogą ustalać diety za dobę podróży służbowej na obszarze kraju oraz poza granicami kraju w wysokości niższej niż dieta z tytułu podróży służbowej na obszarze kraju określona dla pracownika, o którym mowa w § 2. W sytuacji natomiast, gdy układ zbiorowy pracy, regulamin wynagradzania lub umowa o pracę nie zawiera postanowień, o których mowa w § 3, pracownikowi przysługują należności na pokrycie kosztów podróży służbowej odpowiednio według przepisów, o których mowa w § 2 (art. 775 § 3 – 5 Kodeksu pracy).

W wykonaniu powyższej delegacji ustawowej Minister Pracy i Polityki Społecznej wydał rozporządzenie z dnia 19 grudnia 2002 r. w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju (Dz. U. Nr 236, poz. 1991, ze zmianami). W § 2 tego aktu wykonawczego przewidziano, iż z tytułu podróży służbowej, odbywanej w terminie i w państwie określonym przez pracodawcę, pracownikowi przysługują:

1) diety,

2) zwrot kosztów: a) przejazdów i dojazdów, b) noclegów, c) innych wydatków,

określonych przez pracodawcę odpowiednio do uzasadnionych potrzeb.

4. Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że diety uzyskane przez pracownika z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju stanowią należności ze stosunku pracy. Z tytułu stosunku pracy pracownik otrzymuje wynagrodzenia oraz inne świadczenia, do których należy również zaliczyć należności na pokrycie kosztów związanych z podróżą służbową. Mając na uwadze treść cytowanych przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, Kodeksu pracy oraz rozporządzenia w sprawie podróży służbowych poza granicami kraju, w związku z przepisem art. 3 pkt 1 lit. c tiret 10 ustawy o świadczeniach rodzinnych stwierdził jednak, iż nie można uznać by organy orzekające w sprawie w dostateczny sposób ustaliły jej stan faktyczny, w sposób odpowiadający wymogom wyrażonej w 7 k.p.a. zasady prawdy obiektywnej.

Sąd uznał, iż zgodnie regułami postępowania dowodowego organy administracji publicznej winny ustalić charakter należności, o których mowa w zaświadczeniu pracodawcy Z.W. z dnia [...] lipca 2008 r. Z zaświadczenia tego nie wynika bowiem, iż określona w nim kwota stanowi dochód, o jakim mowa w art. 3 pkt 1 lit. c tiret 10 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a wynika jedynie, że kwota ta stanowiła nieopodatkowany dochód Z.W. uzyskany za rok 2007 (poza wynagrodzeniem), związany z jego stosunkiem pracy.

W toku postępowania organy nie wyjaśniły bowiem, czy sporna kwota 20 699,76 zł w całości lub części jest świadczeniem, o którym mowa w przepisie art. 3 pkt 1 lit. c tiret 10 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Oznacza to, iż organy administracji publicznej zarówno pierwszej, jak i drugiej instancji orzekły w sprawie przedwcześnie, naruszając tym samym wskazane powyżej reguły postępowania dowodowego. Ponadto w przypadku gdy organ uznaje, że kwota wskazana w oświadczeniu strony stanowi wysokość dochodów uzyskanych z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju, winien w następnej kolejności porównać wysokość uzyskanego dochodu z wysokością diet przysługujących zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 grudnia 2002 r. Z analizy akt sprawy nie wynika, aby organy poczyniły w tym zakresie jakiekolwiek ustalenia, lecz zupełnie dowolnie ustalając dochód rodziny skarżącej, uwzględniły w nim kwotę 20 699,76 zł.

Ponadto organy nie wyjaśniły z jakiego tytułu konkretnie został uzyskany sporny dochód. W odniesieniu do należności z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju pracownikowi przysługują świadczenia różnego rodzaju. Wyrok ten stał się prawomocny.

5. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Prezydent Miasta decyzją nr [...] z dnia [...] lipca 2009 r. na podstawie art. 3 pkt 1 lit. a, c tiret 10, pkt 2, 11, art. 5 ust. 2, 3, art. 17 ust. 1 – 4, art. 24 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, § 2, § 7 i § 15 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U. nr 105, poz. 881 ze zm.), § 9 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 lipca 2006 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. Nr 130, poz. 903) odmówił E.W. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na córkę M.W. za okres od [...] września 2008 r. do [...] sierpnia 2009 r.

W uzasadnieniu organ podał, iż zgromadził dokumenty, które pozwoliły na ustalenie dochodu w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych za 2007 Z.W.. Były to:

- pismo męża skarżącej, w którym wyjaśnił, że ,,płaca ryczałtowa, o której mowa w umowie o pracę jest uregulowana w Zakładowym Układzie Zbiorowym Pracy wyjaśniając, że prócz diet z tytułu podróży służbowej za granicą pracownikom "ZT" sp. z o.o. nie przysługują inne należności",

- zaświadczenie pracodawcy o wysokości wypłaconych w 2007 r. Z.W. diet z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju — w kwocie 20.699,76 zł i po kraju - w kwocie 3.128,00 zł;

-zaświadczenie pracodawcy o zarobkach za 2007 r., tj. o wysokości przychodu brutto - 24.272,96 zł, kosztów uzyskania przychodu - 1.302,00 zł, składek na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i chorobowe - 3.972.35 zł, kasy chorych - 1.742.91 zł, podatku -1.536.00 zł i wysokości dochodu netto w wysokości - 17.021,70;

- Zakładowy Układ Zbiorowy Pracy dla pracowników "ZT" sp. z o.o. - części I - Zasady Wynagradzania;

- protokół dodatkowy nr 1 do Zakładowego Układu Zbiorowego Pracy dla pracowników "ZT" sp. z o.o.;

- zarządzenie Nr [...] Prezesa Zarządu "ZT" sp. z o.o. z dnia [...] stycznia 2007 r. w sprawie ustalania zasad oraz wysokości należności przysługujących pracownikom z tytułu podróży służbowej poza graniami kraju;

- aneks Nr [...] z dnia [...] lipca 2007 r. do Zarządzenia Nr [...] Prezesa Zarządu ZT Sp. z o.o. z dnia [...] stycznia 2007 r. w sprawie ustalenia zasad oraz wysokości należności przysługujących kierowcom w przewozach międzynarodowych z tyłu podróży służbowej poza granicami kraju;

- aneks nr [...] z dnia [...] czerwca 2007 r. do Zarządzenia Nr [...] w sprawie ustalenia zasad oraz wysokości należności przysługujących pracownikom z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju.

Ponadto wskazał, że z pisma Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] czerwca 2009 r., wynika, iż w złożonym zeznaniu współmałżonek skarżącej oprócz dochodów ze stosunku pracy wykazał dochód z innych źródeł w wysokości 300.00 zł. Dnia [...] lutego 2008 r. płatnik (ZT sp. z o.o) złożył w Urzędzie Skarbowym informację PIT-ll o dochodach uzyskanych w 2007 r. przez Z.W., w której wykazał inną kwotę składek na ubezpieczenie zdrowotnej niż w przesłanej kserokopii zaświadczenia o zarobkach. Z przedłożonych dokumentów wynikało, że rozbieżność pomiędzy wysokością dochodu brutto określoną w zaświadczeniu Urzędu Skarbowego a określoną w zaświadczeniu pracodawcy spowodowana jest wykazaniem przez Z.W. w zeznaniu podatkowym za 2007 r. dochodu z innych źródeł w kwocie 300.00 zł (22 970.96 zł z zaświadczenia pracodawcy + 300.00 zł = 23 270,96 zł z zaświadczenia Urzędu Skarbowego). Natomiast różnica w wysokości należnego podatku wykazanego w zaświadczeniu Urzędu Skarbowego a wykazanego w zaświadczeniu pracodawcy wynika z odliczenia ulgi podatkowej na wychowanie dzieci. Do ustalenia dochodu rodziny, od którego zależy przyznanie prawa do świadczeń rodzinnych, przyjęto zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] lipca 2008 r. Na podstawie przedłożonej dokumentacji ustalono, że na dochód rodziny małżonków W. w 2007 r. składały się: przeciętny miesięczny dochód netto podlegający opodatkowaniu uzyskany w 2007 r. przez Z.W. w wysokości 1462,98 zł, 48 zł, przeciętny miesięczny dochód netto niepodlegający opodatkowaniu uzyskany w 2007 r. przez Z.W. w wysokości 1724,98 zł.

Nadto organ I instancji podał, iż E.W. dołączyła do akt sprawy kserokopię pisma Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] sierpnia 2008 r., znak; [...], z którego wynika, że nieopodatkowane diety zagraniczne wypłacone przez pracodawcę z tytułu zwrotu kosztów poniesionych przez pracownika nie są dochodem w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych.

6. Na tych podstawach organ I instancji ustalił, że na dochód rodzin E.W. w 2007 r. składają się: przeciętny miesięczny dochód netto podlegający opodatkowaniu uzyskany w 2007 r. przez Z.W., w wysokości 1.462,98 zł; przeciętny miesięczny dochód netto nie podlegający opodatkowaniu uzyskany w 2007 r. przez Z.W. w wysokości 1.724,98 zł. Wyliczony przeciętny miesięczny dochód netto E.W. wynosi 3.187,96 zł, a w przeliczeniu na osobę w rodzinę składającej się z 5 osób - 637,59 zł, a zatem przekracza dopuszczalną kwotę 583 zł. Rodzina nie spełnia więc kryterium dochodowego uprawniającego do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego.

Organ I instancji podał także, iż wniosek analizowano pod kątem możliwości skorzystania z art. 5 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowi, że w przypadku, gdy dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie przekracza kwotę uprawniającą daną rodzinę do zasiłku rodzinnego, w tym przypadku świadczenia pielęgnacyjnego, o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu (48 zł), to świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli przysługiwało w poprzednim okresie zasiłkowym. Dochód rodziny wnioskodawczyni w przeliczeniu na osobę wynosi 637,59 zł, a kwota uprawniająca do świadczenia pielęgnacyjnego 583 zł. Przekroczenie wynosi więc 54,59 zł i jest wyższe od najniższego zasiłku rodzinnego (48 zł).

Ustosunkowując się do kwestii spornej organ wskazał, powołując się na treść uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wydanego w sprawie, iż diety uzyskane przez pracownika z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju stanowią należności ze stosunku pracy. Zatem należności ryczałtowe nazywane przez pracodawcę też dietami z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju uzyskane przez Z.W. w 2007 r. stanowią należności ze stosunku pracy i zgodnie z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych podlegają zaliczeniu do dochodu, od którego uzależnione jest prawo do świadczeń rodzinnych.

8. Decyzją z dnia [...] września 2009 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji wskazano, że w sprawie nie ma zastosowania art. 5 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż dochód rodziny wnioskodawczyni w przeliczeniu na osobę w rodzinie przekracza bowiem kwotę uprawniającą do uzyskania zasiłku rodzinnego (świadczenia pielęgnacyjnego) o 54,59 zł. czyli o kwotę wyższą niż najniższy zasiłek rodzinny przysługujący w tym okresie.

Podniesiony przez stronę w odwołaniu zarzut, iż organ I instancji niesłusznie doliczył do dochodu rodziny uzyskany przez jej męża Z.W. w 2007 r. dochód ze stosunku pracy z tytułu diet, który nie podlega opodatkowaniu - w wysokości 20.699,76 zł nie zasługiwał, w ocenie organu odwoławczego, na uwzględnienie. W kontekście przepisów, powołanych także przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 marca 2009 r., diety uzyskane przez pracownika z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju stanowią należności ze stosunku pracy.

Stwierdzono również, że stan faktyczny sprawy został ustalony w sposób odpowiadający wymogom wyrażonej w art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; dalej k.p.a.) zasady prawdy obiektywnej oraz przepisów art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Szczegółowej analizie poddano treść zaświadczeń pracodawcy, co do rzeczywistego charakteru należności, które określono jako "diety wypłacone z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju".

Należności za czas podróży służbowej poza granicami kraju są należnościami ze stosunku pracy, których zasady wypłacania regulowane są przez Kodeks pracy. Ustawa o świadczeniach rodzinnych nakazuje zaliczać te należności do dochodów nieopodatkowanych podlegających zaliczeniu do dochodu rodziny, od którego uzależnione jest prawo do świadczeń rodzinnych. Skoro uzyskany przez Z.W. dochód w wysokości 20.699.76 zł stanowi należność ze stosunku pracy, o której mowa w art. 3 pkt 1 lit. c tiret 10 ustawy o świadczeniach rodzinnych i jest to kwota niższa od ustalonej na podstawie rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 grudnia 2002 r. w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju (Dz. U. Nr 236. póz. 1991. ze zm.), to należało ją w całości doliczyć do dochodu rodziny wnioskodawczyni.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze podkreśliło przy tym, że ustawodawca w sposób szczegółowy uregulował sposób obliczania dochodu rodziny, uprawniającego do przyznania świadczeń rodzinnych, nie pozostawiając organowi w tym zakresie swobody. Niespełnienie przez wnioskodawcę warunków określonych ustawą z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, skutkuje odmową przyznania świadczenia. Nawiązując zaś do pism Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej Departament Świadczeń Rodzinnych, w których zawarta jest odpowiedź na pisma E.W., organ stanął na stanowisku, iż informacji zawartych w załączonych do odwołania pismach nie można traktować jako wykładni prawa.

9. Od decyzji E.W. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. wnosząc o jej uchylenie i nie zgadzając się z interpretacją przepisów prawa przyjętą przez organy w zaskarżonych decyzjach. Skarżąca podkreśliła, iż diety z tytułu podróży nie stanowią należności ze stosunku pracy i załączając do skargi pismo Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej z dnia 13 sierpnia 2008 r., z których wynika że dochód uzyskany z diet zagranicznych nie jest wymieniony w art. 3 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach rodzinnych i nie może być brany pod uwagę przy ustalaniu prawa do świadczeń rodzinnych. Stanowisko to podtrzymano w piśmie procesowym pełnomocnik wyznaczonego z urzędu z dnia [...] marca 2010 r. oraz wystąpieniu skarżącej zawartym w załączniku do protokołu rozprawy.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji wraz z uzasadniającą je argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

10. Istota niniejszego sporu sprowadza się do zbadania wedle kryterium legalności, czy skarżącej przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na córkę M.W., którego warunki nabycia oraz zasady ustalania, przyznawania i wypłacania tych świadczeń reguluje powołana wyżej ustawa o świadczeniach rodzinnych. W świetle wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wydanego w tej sprawie w dniu 12 marca 2009 r.

kwestią pozostająca do wyjaśnienia było obliczenie przez organy administracji wysokości dochodu rodziny E.W. uzyskanego w 2007 r. Sąd ten wskazał, iż zastosowanie w sprawie mają przepisy art. 3 pkt 1 lit. a, art. 3 pkt 2 oraz art. 3 pkt 10 ustawy świadczeniach rodzinnych, jak również Rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 105, poz. 881 ze zm.), w którym uregulowano m.in. sposób ustalania dochodu uprawniającego do świadczeń rodzinnych oraz wzory niezbędnych w tym celu dokumentów, w tym zaświadczenia z urzędu skarbowego o wysokości dochodów uzyskanych przez członków rodziny w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, jeżeli dochody te podlegają opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych lub niepodlegają opodatkowaniu (§ 2 ust. 2 pkt 6 lit. a i d Rozporządzenia). Nadto przepisy art. 3 ust. 1 i 1a oraz 21 ust. 1 pkt 16 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (u.p.d.o.f.).

Odnosząc wskazane podstawy prawne do kwestii spornej, czyli kategoryzacji jednego ze składników dochodu rodziny, a mianowicie należności określonych w zaświadczeniu pracodawcy Z.W. z dnia [...] lipca 2008 r., Sąd uznał, że jej charakter nie został dostatecznie wyjaśniony. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z zaświadczenia nie wynikało bowiem, iż określona w nim kwota stanowi dochód, o jakim mowa w art. 3 pkt 1 lit. c tiret 10 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a jedynie, że kwota ta stanowiła nieopodatkowany dochód Z.W. uzyskany za rok 2007 (poza wynagrodzeniem) związany z jego stosunkiem pracy. Zdaniem sądu organy nie wyjaśniły z jakiego tytułu konkretnie został uzyskany sporny dochód. W odniesieniu do należności z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju pracownikowi przysługują świadczenia różnego rodzaju. Odrębną należnością pozostaje "dieta", a odrębną zwrot kosztów (przejazdów i dojazdów, noclegów, innych wydatków, określonych przez pracodawcę odpowiednio do uzasadnionych potrzeb). Wskazano także, że w przypadku uznania, że kwota wskazana w oświadczeniu strony stanowi wysokość dochodów uzyskanych z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju organ winien w następnej kolejności porównać wysokość uzyskanego dochodu z wysokością diet przysługujących zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 grudnia 2002 r.

Stwierdzono przy tym, wbrew twierdzeniom skarżącej, iż diety uzyskane przez pracownika z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju stanowią należności ze stosunku pracy. Z tytułu stosunku pracy pracownik otrzymuje wynagrodzenia oraz inne świadczenia, do których należy również zaliczyć należności na pokrycie kosztów związanych z podróżą służbową.

11. Oceną prawną oraz wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonego w powołanym orzeczeniu niniejszy sąd, podobnie jak organy administracji, jest związany (art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej p.p.s.a.). Zatem rolą sądu przy ponownym rozpoznaniu sprawy było, wobec dokładnego sprecyzowania zakresu sporu oraz braku zmiany okoliczności faktycznych i prawnych, skontrolowanie wykonania przez organy administracji wskazówek wynikających z wyroku kasacyjnego i ich oparcie w przedstawionej w tym wyroku ocenie prawnej. Analiza treści decyzji oraz przebiegu ponownego postępowania dowodzi, że organy wykonały opisane wyżej wskazówki przyjmując wyrażoną w wyroku z dnia 12 marca 2009 r. ocenę prawną. Z tych względów zaskarżona decyzja, jak i decyzja ją poprzedzająca są zgodne z prawem.

W kwestii dowodowej na podstawie dokumentów pozyskanych od strony, pracodawcy Z.W. oraz przede wszystkim organu podatkowego (opisanych w pkt 5 niniejszego uzasadnienia) ustalono charakter i wysokość spornej należności jako "diet wypłaconych z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju". Przyjmując pogląd wyrażony w wyroku z dnia 12 marca 2009 r. stwierdzający, iż diety uzyskane przez pracownika z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju stanowią należności ze stosunku pracy, organy trafnie przyjęły, iż przedmiotowa należność należy do kategorii, o której mowa w art. 3 pkt 1 lit. c tiret 10 ustawy o świadczeniach rodzinnych i zaliczyły ją w całości do dochodu rodziny za rok 2007. Nie ma zatem wątpliwości, iż wszystkie możliwie do pozyskania dowody zostały zgromadzone, natomiast sporna pozostawała tylko kwestia zastosowania prawa materialnego.

12. Wnioski te mają oparcie w przepisach prawa, jakkolwiek wątpliwości interpretacyjne wywołuje nieprecyzyjna redakcja art. 3 pkt 1 lit. c tiret 10 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 3 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych: Ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie - oznacza to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach ogólnych na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne.

Ustawa o świadczeniach rodzinnych nie buduje innej struktury, zasad i kategoryzacji dochodów niż przewidują to przepisy ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Ustawa o świadczeniach rodzinnych ta odwołuje się zatem do zasad uregulowanych prawem podatkowym dla celów szczególnych związanych z realizowaniem pomocy społecznej, w którym dochodem są przychody podlegające opodatkowaniu po odliczeniu tzw. kosztów uzyskania przychodów (określone w art. 22 u.p.d.o.f. ). Tak też postrzega tę kwestię orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazując, że "dochód" w rozumieniu art. 3 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych obejmuje wskazane w tym przepisie składniki, do których niewątpliwie zalicza się wynagrodzenie za pracę, jako przychód podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych" (por. wyrok NSA z dnia 25 czerwca 2009r., I OSK 1327/08), czy "skoro przepis art. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych odsyła do ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2000 r. Nr 14, poz. 176 ze zm.), to w ustawie tej należy poszukiwać, czy umorzenie długu stanowi przychód, czy też nie wlicza się do przychodu" (wyrok NSA z dnia 7 września 2007 r., I OSK 1820/06).

Zgodnie z art. 9 ust. 1 u.p.d.o.f. opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlegają wszelkiego rodzaju dochody, z wyjątkiem dochodów wymienionych w art. 21, 52, 52a i 52c tej ustawy oraz dochodów, od których na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku. Źródłami przychodów są między innymi stosunek służbowy, stosunek pracy, w tym spółdzielczy stosunek pracy, członkostwo w rolniczej spółdzielni produkcyjnej lub innej spółdzielni zajmującej się produkcją rolną, praca nakładcza, emerytura lub renta (art. 10 ust. 1 u.p.d.o.f.). Zgodnie z art. 12 ust. 1 tej ustawy za przychody ze stosunku służbowego, stosunku pracy, pracy nakładczej oraz spółdzielczego stosunku pracy uważa się wszelkiego rodzaju wypłaty pieniężne oraz wartość pieniężną świadczeń w naturze bądź ich ekwiwalenty, bez względu na źródło finansowania tych wypłat i świadczeń, a w szczególności: wynagrodzenia zasadnicze, wynagrodzenia za godziny nadliczbowe, różnego rodzaju dodatki, nagrody, ekwiwalenty za nie wykorzystany urlop i wszelkie inne kwoty niezależnie od tego, czy ich wysokość została z góry ustalona, a ponadto świadczenia pieniężne ponoszone za pracownika, jak również wartość innych nieodpłatnych świadczeń lub świadczeń częściowo odpłatnych.

W rozdziale 3 ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych wprowadza zwolnienia przedmiotowe definiując wymienione w art. 21 u.p.d.o.f. Ustawa podatkowa posługuje się tu pojęciem "wolne od podatku dochodowego", którego synonimem jest, użyte w art. 3 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach rodzinnych, sformułowanie "inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych". Ustawa podatkowa nie zawiera sformułowania "dochody niepodlegające opodatkowaniu" zatem nie można mieć wątpliwości, iż chodzi o tę samą klasę desygnatów obu przepisów. Redakcja omawianego przepisu ustawy o świadczeniach rodzinnych jest zaś tylko odbiciem poziomu techniki legislacyjnej.

Z tej też przyczyny wynika różnica pomiędzy brzmieniem przepisu ustawy podatkowej dotyczącej poszczególnego zwolnienia tj. art. 21 pkt 16 lit. a u.p.d.o.f., a spornym w tej sprawie przepisem art. 3 pkt 1 lit. c tiret 10 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W ustawie podatkowej wolne od podatku dochodowego są "diety i inne należności za czas podróży służbowej pracownika", w ustawie o świadczeniach rodzinnych należności ze stosunku pracy lub z tytułu stypendium osób fizycznych mających miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, przebywających czasowo za granicą - w wysokości odpowiadającej równowartości diet z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju ustalonych dla pracowników zatrudnionych w państwowych lub samorządowych jednostkach sfery budżetowej na podstawie ustawy Kodeks pracy. Nie można także mieć wątpliwości, że chodzi o te same "diety", gdyż struktura i treść pozostałych przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych, która przecież odwołuje się do ustawy podatkowej, jest podobna.

13. W tej sytuacji diety wypłacone z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju i zwolnione jako zwolnione od opodatkowania są przyjmowane do dochodu obliczanego na potrzeby ustawy o świadczeniach rodzinnych. Za taką interpretacją przemawiają nie tylko względy systemowe związane z kompatybilnością obu ustaw i przewidzianej w nich struktury dochodów oraz zwolnień przedmiotowych, ale także zasady stojące u podłoża systemu świadczeń społecznych. Świadczenia rodzinne przynależą do systemów zabezpieczenia społecznego, którego generalnym celem pozostaje zapewnienie niezbędnych środków utrzymania osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej lub rodzinnej. Dlatego tak w tej, jak i innych ustawach składających się na system zabezpieczeń społecznych kryterium dochodu oznacza generalnie rzeczywiste dochody danej osoby lub jej rodziny.

Interpretacja forsowana przez skarżącą ten aspekt pomija, a przecież nie ma wątpliwości, iż dochód uzyskany przez jej męża niezależnie od problemu kategoryzacji, nie podlegając opodatkowaniu, zwiększył faktyczne dochody rodziny. Prowadzi ona zatem do nierówności, wobec innych osób uprawnionych do korzystania z systemu zabezpieczenia społecznego, przez przyjęcie rodzaju dochodu nie podlegającego zarówno opodatkowaniu w rozumieniu przepisów podatkowych, jak i nie zaliczonego do tzw. kryterium dochodowego w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnym.

14. Z problemu podnoszonego przez skarżącą wynika jeszcze inna kwestia. Wobec tzw. diet należnych kierowcom powstało wiele kontrowersji, do których odnosiło się zwłaszcza orzecznictwo Sądu Najwyższego. Jednak zmiana kategoryzacji rodzaju dochodu męża skarżącej z "diety" w rozumieniu przepisów art. 21 pkt 16 lit. a u.p.d.o.f. oraz art. 3 pkt 1 lit. c tiret 10 ustawy o świadczeniach rodzinnych na inny rodzaj dochodu napotyka na dwa istotne ograniczenia.

Pierwsze dotyczy stanu faktycznego: sporna należność została zaszeregowana jako dieta i faktycznie wypłacona przez pracodawcę mężowi skarżącej (przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ ustalił, że dochód w tym zakresie nie obejmował innych składników). Drugie dotyczy przedmiotowego zakresu sporu w postępowaniu administracyjnym. Jeśli dochód nie stanowi "diety", jako inna należność ze stosunku pracy powinien podlegać opodatkowaniu na zasadach ogólnych. Wymaga to korekty zeznania podatkowego. Na dzień ustalania przez organ administracji stanu faktycznego nie była ona dokonana. Informacja o strukturze dochodów małżonków wynika natomiast z zaświadczenia Urzędu Skarbowego z [...] lipca 2008 r. oraz pisma wyjaśniającego z dnia [...] czerwca 2009 r. Takie też dane przyjęły organy.

Podzielić należy tu pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, że dane dotyczące dochodu podatnika wykazane w zaświadczeniu urzędu skarbowego nie podlegają ocenie organów administracji właściwych w sprawach ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego. Zaświadczenie stanowi bowiem urzędowe potwierdzenie określonych faktów lub stanu prawnego wynikających z prowadzonej przez ten organ ewidencji, rejestrów bądź z innych danych znajdujących się w jego posiadaniu (art. 217 § 2 i art. 218 § 1 kpa). Dane zawarte w zaświadczeniu są więc wiążące tak dla organu, jak i dla sądu administracyjnego. Zatem zarówno organy orzekające w przedmiocie prawa do zasiłku rodzinnego jak i Wojewódzki Sąd Administracyjny nie są do samodzielnego ustalania znaczenia danych zawartych w treści tego zaświadczenia (por. wyrok NSA z dnia 25 czerwca 2009 r., I OSK 1368/08, wyrok NSA z dnia 8 maja 2007 r., I OSK 1613/06).

Na marginesie można wskazać, iż niniejsze rozstrzygnięcie, jak i przedstawiona w uzasadnieniu wykładnia prawa materialnego nie pozostaje w sprzeczności z oceną wyrażoną w wyroku tutejszego sądu z dnia 30 grudnia 2009 r. w sprawie II SA/Go 810/09 z udziałem skarżącej o podobnym problemie, gdyż o kierunku tego orzeczenia zadecydowały względy proceduralne dotyczące ustaleń faktycznych. Jeśli zaś chodzi o treść pisma Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] sierpnia 2008 r., na które powoływała się skarżąca, nie zawiera ona jakiegokolwiek wyjaśnienia pozwalającego na ocenę zawartego w nim stanowiska.

Z tych względów skarga na podstawie art. 151 p.p.s.a. podlegała oddaleniu. O kosztach należnych pełnomocnikowi z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c oraz § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).