Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 136/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-04-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Skarżony organ: Rada Radców Prawnych
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność uchwały I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Czarnecki Sędziowie Sędzia WSA Halina Emilia Święcicka Asesor WSA Piotr Borowiecki (spr.) Protokolant Anna Błaszczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 kwietnia 2006r. sprawy ze skargi M. D. na uchwałę Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] października 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wpisu na listę aplikantów radcowskich 1. stwierdza nieważność zaskarżonej uchwały i utrzymanej nią w mocy uchwały Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w Z. z dnia [...] lutego 2005r.; 2. zasądza od Krajowej Rady Radców Prawnych na rzecz skarżącego M. D. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną uchwałą z dnia [...] października 2005 r., nr [...], Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych, po rozpoznaniu odwołania skarżącego M. D. od uchwały Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w Z. nr [...] dnia [...] lutego 2005 r. odmawiającej skarżącemu wpisu na listę aplikantów radcowskich – utrzymało w mocy uchwałę organu I instancji.

Z akt sprawy wynika, iż Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w Z., po przeprowadzeniu w lipcu 2004 r. konkursu na aplikantów radcowskich – działając na podstawie art. 33 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz.U. Nr 19, poz. 145 ze zm.) oraz w oparciu o § 12 Zasad przeprowadzania konkursu na aplikację radcowską stanowiącego załącznik do uchwały Krajowej Rady Radców Prawnych Nr [...] z dnia [...] grudnia 2003 r. - uchwałą nr [...] z dnia [...] lipca 2004 r. odmówiła skarżącemu M. D. wpisu na listę aplikantów radcowskich. W uzasadnieniu uchwały Rada OIRP w Z. podniosła, że w toku postępowania konkursowego o wpis na listę aplikantów radcowskich ustalono, że skarżący uzyskał 106 punktów, co nie stanowi podstawy do wpisu na listę aplikantów, albowiem – jak wskazał organ - na listę aplikantów może być wpisany kandydat, który uzyskał pozytywny wynik w konkursie, tzn. uzyskał co najmniej 120 punktów.

Od powyższej uchwały Rady OIRP w Z. skarżący odwołał się do Krajowej Rady Radców Prawnych, wnosząc o zmianę zaskarżonej uchwały i dokonanie wpisu na listę aplikantów. W uzasadnieniu zarzucił Radzie OIRP znaczne zaniżenie punktacji podczas ustnej części konkursu oraz nieobiektywną ocenę udzielonych odpowiedzi na wylosowane pytania konkursowe.

W wyniku rozpatrzenia odwołania Krajowa Rada Radców Prawnych uchwałą Nr [...] z dnia [...] października 2004 r. - uchyliła w/w uchwałę Rady OIRP w Z. z dnia [...] lipca 2004 r. i przekazała sprawę do ponownego rozpoznania zgodnie z treścią odwołania.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy Rada Okręgowej Izby Radców Prawnych w Z. - działając na podstawie art. 33 ustawy o radcach prawnych w zw. z § 12 Zasad przeprowadzania konkursu na aplikację radcowską stanowiącego załącznik do uchwały Krajowej Rady Radców Prawnych Nr [...] z dnia [...] grudnia 2003 r. - uchwałą nr [...] z dnia [...] lutego 2005 r. odmówiła skarżącemu M. D. wpisu na listę aplikantów radcowskich. W uzasadnieniu uchwały Rada OIRP w Z. – wskazując na wyniki przeprowadzonego w lipcu 2004 r. postępowania konkursowego o wpis na listę aplikantów radcowskich - podniosła, że zarzuty skarżącego dotyczące zaniżenia oceny i braku obiektywizmu Komisji Konkursowej są całkowicie bezpodstawne, albowiem Komisja oceniała w części ustnej każdego kandydata indywidualnie i nie sugerowała się ilością punktów uzyskanych w części pisemnej konkursu. Rada OIRP powołała się na Zasady przeprowadzania konkursu na aplikację radcowską i przewidzianą w § 10 tego regulaminu skalę ocen, oraz stwierdziła, że ilość uzyskanych przez skarżącego punktów za poszczególne odpowiedzi wskazuje na indywidualną ocenę każdej odpowiedzi.

Od powyższej uchwały Rady OIRP w Z. skarżący ponownie odwołał się do Krajowej Rady Radców Prawnych, wnosząc o zmianę zaskarżonej uchwały i dokonanie wpisu na listę aplikantów. W uzasadnieniu M. D. zarzucił Radzie OIRP, iż w żaden sposób nie ustosunkowała się do zarzutów podniesionych we wcześniejszym odwołaniu. Skarżący zarzucił również, iż Rada OIRP nie dokonała pełnej oceny argumentacji, która mogła mieć wpływ na wpis na listę aplikantów. Strona stwierdziła ponadto, iż Rada OIRP nie wzięła pod uwagę doświadczenia zawodowego oraz dotychczasowej bogatej praktyki skarżącego w świadczeniu pomocy prawnej na rzecz jednostek wojskowych, w tym wykonywanej w ramach zagranicznych misji wojskowych.

W wyniku rozpoznania odwołania wniesionego przez skarżącego M. D., Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych uchwałą z dnia [...] października 2005 r., nr [...] – utrzymało w mocy uchwałę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w Z. nr [...] dnia [...] lutego 2005 r. w sprawie odmowy wpisu na listę aplikantów radcowskich. W uzasadnieniu uchwały organ odwoławczy wskazał, iż Prezydium KRRP uznało, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie w świetle aktualnego stanu prawnego wynikającego zarówno z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lutego 2004 r., sygn. akt P 21/02, który orzekł, iż art. 60 pkt 8b ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych jest niezgodny z art. 87 ust. 1 Konstytucji RP, jak również ze zmienionej ustawy o radcach prawnych. W uzasadnieniu uchwały Prezydium KRRP powołało się ponadto na fragment uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 września 2005 r., sygn. akt VI SA/Wa 630/05, w którym Sąd ten wypowiedział się na temat charakteru konkursu na aplikację radcowską.

Na powyższą uchwałę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] października 2005 r. skarżący M. D. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonej uchwały Prezydium KRRP oraz poprzedzającej ją uchwały Rady OIRP w Z. z dnia [...] lutego 2005 r. w sprawie odmowy wpisu na listę aplikantów radcowskich i zasądzenie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego - skarżący zarzucił, iż uzasadnienie zaskarżonej uchwały Prezydium KRRP nie rozstrzyga sprawy co do jej istoty i nie uwzględnia argumentów strony skarżącej przedstawionych w złożonym odwołaniu. Zdaniem skarżącego powołanie się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego uznać należy za nietrafne, albowiem w tym samym stanie prawnym Krajowa Rada Radców Prawnych uchwałą z dnia [...] października 2004 r. uchyliła zaskarżoną uchwałę Rady OIRP i przekazała sprawę do jej ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji, zgodnie z treścią odwołania. Skarżący stwierdził ponadto, że nigdy nie negował, iż sam fakt przystąpienia do egzaminu konkursowego nie oznacza, iż został spełniony warunek, o którym mowa w art. 33 ust. 2 ustawy o radcach prawnych. Podniósł jednakże, iż przeprowadzonemu postępowaniu konkursowemu zarzucał znaczne zaniżenie przez członków komisji konkursowej punktacji podczas ustnej części konkursu oraz nieobiektywną ocenę udzielonych odpowiedzi na wylosowane pytania konkursowe.

W odpowiedzi na skargę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych - wnosząc o jej oddalenie - podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały. Zdaniem Prezydium KRRP należy przyjąć, iż konieczne będzie przeprowadzenie ponowne wobec skarżącego nowego konkursu na aplikację radcowską w oparciu o nowe, zgodne z Konstytucją RP przepisy ustawy o radcach prawnych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej także p.p.s.a.).

W ocenie Sądu analizowana pod tym kątem skarga M. D. zasługuje na uwzględnienie, chociaż z innych – niż wskazane przez stronę – powodów.

Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 18 lutego 2004 r. sygn. akt P 21/02 (opublikowanym /w:/ Dz.U. Nr 34 z dnia 4 marca 2004 r., poz. 303), orzekł, że art. 60 pkt 8b ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych jest niezgodny z art. 87 ust. 1 Konstytucji RP przez to, że dopuszcza – co do osób niebędących jeszcze członkami korporacji samorządowej radców prawnych – możliwość ograniczania tych osób w korzystaniu z konstytucyjnej wolności wyboru zawodu bez ustawowego określenia przesłanek i zakresu ograniczenia.

Należy zauważyć, że zasady regulaminu konkursu na aplikantów radcowskich, wydanego na podstawie sprzecznego z Konstytucją RP przepisu art. 60 pkt 8b ustawy o radcach prawnych, miały zasadniczy wpływ na treść uchwały podjętej w dniu [...] lutego 2005 r. przez Radę Okręgowej Izby Radców Prawnych w Z. (podobnie, jak i uchwały z dnia [...] lipca 2004 r.) o odmowie wpisu strony skarżącej na listę aplikantów radcowskich. Regulamin, na podstawie którego przeprowadzono w lipcu 2004 r. konkurs, w wyniku którego odmówiono skarżącemu wpisu na listę aplikantów radcowskich, został wydany na podstawie niekonstytucyjnego upoważnienia ustawowego (bez ustawowego upoważnienia) i dlatego regulamin ten jest niezgodny z art. 87 ust. 1 Konstytucji RP. Regulamin konkursu, który jest aktem wewnętrznym organów samorządu radcowskiego, nie może być podstawą wydania decyzji co do obywateli, którzy nie podlegają temu organowi samorządowemu.

W konsekwencji należy uznać, iż uchwała nr [...] Rady OIRP w Z. z dnia [...] lutego 2005 r. o odmowie wpisu skarżącego M. D. na listę aplikantów radcowskich wydana została w oparciu o wyniki konkursu przeprowadzonego na podstawie przepisów wewnątrzkorporacyjnych (regulaminu konkursu) wydanych na podstawie niekonstytucyjnego upoważnienia ustawowego.

Uchwała organu samorządu radcowskiego I instancji, jak również uchwała Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych utrzymująca w mocy uchwałę Rady OIRP odmawiającą wpisu na listę aplikantów podjęte zostały już po stwierdzeniu przez Trybunał Konstytucyjny, że przepisy, na podstawie których przeprowadzano konkurs - są sprzeczne z Konstytucją RP.

W ocenie Sądu należy zatem przyjąć, iż wydając zaskarżone uchwały na podstawie niekonstytucyjnych unormowań prawnych, organy obu instancji dopuściły się obrazy przepisów prawa, dającej podstawę do zastosowania art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

W doktrynie przyjmuje się, iż w razie, gdy decyzję wydano bez uwzględnienia obowiązującego w dniu wydania decyzji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego – decyzja jest nieważna (tak np. B. Adamiak /w:/ B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2005, s. 654).

Warto również podnieść, iż zgodnie z orzecznictwem brak podstawy prawnej zachodzi wówczas, gdy decyzja (uchwała) została oparta na przepisach aktu normatywnego, w którym organ przekroczył upoważnienie lub go nie posiadał, wreszcie gdy decyzja oparta została na akcie nie będącym aktem powszechnie obowiązującym (vide: wyrok NSA z 8 lutego 1983 r., I SA 1294/82, ONSA 1/98, poz. 5, wyrok NSA z 25 października 1984 r., III SA 671/84, ONSA 2/84, poz. 96; podobnie: H. Poleszak, Stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej w postępowaniu przed NSA, NP 1984, nr 1, s. 22-23).

W tym stanie rzeczy należy przyjąć, iż zaskarżone uchwały nie mogły pozostać w obrocie prawnym. W konsekwencji stwierdzenia ich nieważności nastąpi sytuacja, w której – zdaniem Sądu - konieczne będzie ponowne przeprowadzenie postępowania administracyjnego, tj. przeprowadzenie wobec skarżącego M. D. nowego konkursu na aplikantów radcowskich, zorganizowanego w sposób prawidłowy w oparciu o nowe, zgodne z Konstytucją RP – przepisy ustawy o radcach prawnych. Nie można bowiem pominąć istotnego – w ocenie Sądu - faktu, iż skarżący nigdy nie przeszedł pozytywnie całego konkursu, który oparty byłby na zgodnych z konstytucją podstawach prawnych.

W tej sytuacji wyraźnie należy podkreślić, iż skutkiem niniejszego rozstrzygnięcia Sądu nie powinno być ani wznowienie konkursu przeprowadzonego w 2004 r. przez OIRP w Z., ani też wzruszenie jego rezultatu, lecz wyłącznie przeprowadzenie wobec skarżącego ponownie postępowania w przedmiocie wpisania na listę aplikantów radcowskich, które winno odbyć się z poszanowaniem wszelkich zasad prawnych wyrażonych w Konstytucji RP oraz obecnie obowiązującej ustawie o radcach prawnych.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku, działając na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Mając na względzie fakt, że z zaskarżonymi uchwałami organów samorządu radcowskiego nie wiąże się bezpośrednio kwestia ich wykonalności, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał za niecelowe orzekanie o ich niewykonywaniu w trybie art. 152 p.p.s.a.

Zasądzając zwrot kosztów postępowania sądowoadministracyjnego poniesionych przez stronę skarżącą, Sąd orzekł w oparciu o dyspozycję przepisu art. 200 p.p.s.a.