Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1254/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2021-11-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Głowacki Sędziowie WSA Stanisław Grzeszek WSA Urszula Zięba (spr.) Protokolant Julia Mejer po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 listopada 2021 r. sprawy ze skargi K. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 15 lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek skargę oddala.


UZASADNIENIE

11 czerwca 2019 r. K. B. zwróciła się z prośbą o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek. Powołała się na

trudną sytuację materialną i zdrowotną. Poinformowała , że w okresie od 4 kwietnia 2018 r. przez ok. 2 miesiące przebywała na leczeniu

psychiatrycznym w A.. Wskazała, że leczy się klinicznie od 2017r. do chwili obecnej; Dodała, że choroba istotnie uniemożliwia

jej kierowanie sprawami życiowymi oraz wpływa na funkcjonowanie, co potwierdza dokumentacja przekazana do ZUS. Poinformowała również,

że krytycznym momentem był okres, od marca do maja 2018r., tj. okres po którym przestała opłacać składki. Oświadczyła, że składki

opłacone w kwietniu i maju 2018r. zostały uregulowane przez matkę, ponieważ zobowiązana w tym czasie przebywała w szpitalu. Oznajmiła,

że w późniejszym okresie składki nie były przez nią regulowane w związku z chorobą, która przyczyniła się do zamknięcia prowadzonej

działalności gospodarczej. Poinformowała, że ze względu na przyjmowane leki, których skutkiem ubocznym było drżenie rąk, nie była w

stanie wykonywać swojej pracy (prowadziła działalność w zakresie kosmetologii, ze szczególnym uwzględnieniem makijażu permanentnego),

co doprowadziło do nierentowności działalności. Oznajmiła, że ww. przyczyny potwierdzają, że zaległości z tytułu składek nie powstały z

jej winy. Wskazała, że nie posiada środków na uregulowanie zobowiązań, nie prowadzi działalności i jest na utrzymaniu partnera, który

pomaga w bieżących sprawach.

l Oddział ZUS w Ł. po przeprowadzonym postępowaniu w sprawie umorzenia ww. decyzją z 23 października 2019 r. nr [...] odmówił

umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek, ponieważ:

- nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art.

28 ust. 2 u.s.u.s.;

- zobowiązana nie wykazała zgodnie z zapisem art. 28 ust. 3a ww. ustawy, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata

należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego;

- zobowiązana nie wskazała, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń;

-zobowiązana nie wykazała też, że stan zdrowotny lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły

ją możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

4 grudnia 2019r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek K. B., o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie

zaległych składek wykazanych w decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych l Oddział w Ł. z 23 października 2019r. W oświadczyła, że jak

wynika z uzasadnienia decyzji ZUS nie posiadał możliwości zapoznania się z całokształtem okoliczności posiadających istotny wpływ na

rozstrzygnięcie. W związku z powyższym w celu uzupełnienia zebranego materiału zobowiązana wystąpiła do właściwych instytucji celem

uzyskania dokumentów, które będą obrazować jej sytuację bytową, wpływ i prognozę wpływu sytuacji zdrowotnej na przyszłe funkcjonowanie,

jak również innych dokumentów, które potwierdzają zasadność wniosku o umorzenie zaległości z tytułu nieopłaconych składek.

2 stycznia 2020r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynęło pismo pełnomocnika, w którym poinformował, że wnosi o uzupełnienie

postępowania dowodowego poprzez przeprowadzenie dowodu z przesłuchania partnera zobowiązanej dla ustalenia okoliczności wpływu jaki

choroba wywiera na codzienne funkcjonowanie, w tym możliwości podjęcia pracy, funkcjonowania w środowisku pracy, a tym samym perspektyw

rozwoju zawodowego. Do pisma pełnomocnik dołączył oświadczenie partnera, potwierdzenia przelewów oraz wykaz prowadzonych w stosunku do

wnioskodawczyni egzekucji komorniczych.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokonał rozpoznania sytuacji rodzinnej i materialnej zobowiązanej, rodzaju, okresu i wysokości

należności oraz przyczyn ich powstania na podstawie wszystkich uzyskanych i przedłożonych do sprawy w toku postępowania pierwszej i

drugiej instancji dokumentów.

Organ na podstawie zgromadzonej dokumentacji ustalił, że:

- do 31 grudnia 2018r, zobowiązana prowadziła działalność gospodarczą "L. " K. B. w zakresie fryzjerstwa i pozostałych

zabiegów kosmetycznych;

- do 30 listopada 2019 r. była zgłoszona do ubezpieczeń przez płatnika składek F. 4 B. SP. z o.o. jako pracownik wykonujący

pracę na podstawie umowy zlecenie z podstawą wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne w wysokości 220,00 zł;

- obecnie nie posiada żadnego tytułu do ubezpieczeń;

- partner zobowiązanej jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę w wymiarze czasu pracy 1/8 etatu;

- zobowiązana nie widnieje jako właścicielka żadnego pojazdu;

- jest właścicielką 1/4 części działki (pastwisk) położonych w M. P., o powierzchni 0,1939 ha, dla których Sąd Rejonowy

w Suchej Beskidzkiej prowadzi Księgę Wieczystą o numerze [...];

- obecnie w stosunku do zobowiązanej prowadzone są czynności przedegzekucyjne.

Zgodnie z art. 28 ust. 2 z zastrzeżeniem art. 30 u.s.u.s. należności z tytułu składek (w tym także odsetki za zwłokę, koszty

upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. W ocenie organu w

przypadku zobowiązanej nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ww. ustawy.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych podjął czynności zmierzające do ustalenia, czy w przedmiotowej sprawie występują przesłanki umorzenia

określone w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej, z dnia 31 lipca 2003 r, w

sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz. U. z 2003 r., Nr 141, póz. 1365)

Zgromadzone dowody w trakcie toczącego się postępowania nie wskazują na to, że zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń

losowych. W ocenie organu pobyt w szpitalu, nie może jednak stanowić przesłanki do umorzenia.

Nie można uznać, że uniemożliwiło to zobowiązanej dalsze prowadzenie działalności, ponieważ została ona wyrejestrowana dopiero w

grudniu 2018r. Decydując się na założenie działalności gospodarczej powinna być świadoma, że dodatkowo zobowiązuje się do opłacenia

należnych składek z tytułu jej prowadzenia za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Obowiązek ten istnieje od

dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet w

przypadku poniesienia strat, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności różnych problemów. Obligatoryjność opłacania

składek dotyczy wszystkich płatników składek.

Brak płynności finansowej nie powinien być równoważony ze środków stanowiących przychody Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Priorytetem

dla przedsiębiorcy winno być gromadzenie dostatecznych środków na pokrycie kosztów działalności gospodarczej, a tym samym obowiązkowych

składek. Składki są publicznym świadczeniem o charakterze powszechnym i powyższego obowiązku ustawodawca nie uzależnił od osiąganego

wyniku finansowego płatnika.

Zgodnie z zasadami racjonalnego prowadzenia działalności gospodarczej, rozpoczęcie wszelkich działań powinno być poprzedzone planem

finansowym opartym na wnikliwej analizie rynku w danej branży oraz możliwościach finansowych osoby podejmującej działalność. Zarobkowy

charakter działalności gospodarczej oznacza, że jest to działalność obliczona na osiąganie zysku. Nastawienie na zysk nie musi

oznaczać, że ten zysk rzeczywiście się osiąga. Działalność zarobkowa może nie przynosić zysku, a nawet powodować straty, mimo to

pozostaje działalnością zarobkową.

Organ zwrócił uwagę, ze zobowiązana zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej, a do 30 listopada 2019r. była zatrudniona u

płatnika składek F. 4 B. SP. Z O.O., a obecnie nie posiada żadnego tytułu do ubezpieczeń. Z przedłożonych w trakcie

postępowania oświadczeń wynika, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z partnerem i to on ponosi większość wydatków związanych z

prowadzeniem gospodarstwa domowego.

Posiada również inne zobowiązania finansowe – wobec których egzekucję prowadzi pięciu Komorników Sądowych na łączną kwotę około

13.407,24 zł.

Jako główny argument przemawiający za umorzeniem należności podniesiono stan zdrowia. Podkreślono, że w toku postępowania zobowiązana

przedłożyła i dokumentację z której wynika, że cierpi na chorobę afektywną dwubiegunową. Nie wynika jednak z niej, że jest trwale i

całkowicie niezdolna do pracy. Podkreślono, że leczy się psychicznie od 2017r., a pomimo to była cały czas aktywna zawodowo najpierw

jako osoba prowadząca działalność gospodarczą, a później jako pracownik zatem nie można uznać, że stan zdrowia uniemożliwia

zobowiązanej wykonywanie pracy. Nie przedłożyła żadnej dokumentacji, z której wynikałoby, że jej stan zdrowia psychicznego u legł w

ostatni m czasie znacznemu pogorszeniu.

W związku z tym Zakład Ubezpieczeń Społecznych stoi na stanowisku, że zobowiązana może znów podjąć pracę zarobkową, by w ten sposób

polepszyć swoją sytuację finansową. Mieszka w K. i jest to miasto, które oferuje bardzo szeroki rynek ofert pracy, zatem nie

powinna mieć problemów ze znalezieniem pracy zarobkowej.

Ponadto Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że jej sytuacja materialna jest niejasna. Niewiarygodne jest oświadczenie partnera,

jakoby zobowiązana pozostawała na jego utrzymaniu. Z informacji zawartych w systemie informatycznym ZUS wynika, że pracuje on w

wymiarze czasu pracy 1/8 etatu. Konfrontując dochód partnera z ustaloną przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych kwotą minimum

egzystencji, która wyznacza niski, wręcz "alarmowy" poziom zaspokajania potrzeb, poniżej którego występuje biologiczne zagrożenie życia

oraz rozwoju psychofizycznego człowieka (dla dwuosobowego gospodarstwa pracowniczego minimum to wynosi 997,10 zł) uznać należy, że jest

to kwota niemożliwa do utrzymania, co daje podstawę do poddania w wątpliwość oświadczoną przez zobowiązaną oraz jej partnera i

pełnomocnika sytuację finansową gospodarstwa domowego.

Ponadto zauważono, że pięciu innych Komorników Sądowych prowadzi postępowanie egzekucyjne zatem ewentualne umorzenie należności z

tytułu składek nie przyniosłoby znaczącej poprawy jej sytuacji, ponieważ Komornicy w dalszym ciągu będą egzekwować należności.

Zobowiązania wobec ZUS, są należnościami publicznoprawnymi i co do zasady mają charakter priorytetowy w stosunku do zobowiązań

cywilnoprawnych. W związku z tym nie do zaakceptowania wydaje się być sytuacja, w której Zakład Ubezpieczeń Społecznych rezygnuje z

dochodzenia należności z tytułu składek dając pierwszeństwo zobowiązaniom wobec innych podmiotów. Tym bardziej, że ma możliwość

dokonania zabezpieczenia hipotecznego na nieruchomości.

W związku z wyżej przytoczonymi argumentami, biorąc pod uwagę również i młody wiek zobowiązanej (33 lata) oraz wysokość zadłużenia (ok.

17.630,56 zł) Zakład Ubezpieczeń Społecznych stanął na stanowisku, że w chwili obecnej w niniejszej sprawie brak jest podstaw do

umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek.

Na to rozstrzygnięcie została wniesiona skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w której Skarżąca zarzuciła

naruszenie art. 7, 7a, 10 kpa poprzez niedostateczne rozpoznanie materiału dowodowego w sprawie, zaniechanie przeprowadzenia dowodów

wnioskowanych przez stronę, rozstrzygnięcie na niekorzyść strony wątpliwości, jakie organ posiadał w zakresie zebranego materiału

dowodowego.

Rozpoznając niniejszą sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 29 września 2020r. sygn. akt I SA/Kr 591/20 uchylił

zaskarżoną decyzję wraz z decyzją organu I instancji.

Sąd zauważył, że z akt sprawy nie wynika, iż wobec skarżącej toczy się postępowanie egzekucyjne, poza enigmatyczną informacją na ten

temat, nie przestawiono żadnego dokumentu obrazującego egzekucję - nie powołano się nawet na sygnaturę akt egzekucyjnych. Tymczasem

ZUS, jako wierzyciel ma obowiązek samodzielnie ocenić przesłankę całkowitej nieściągalności w nim opisaną, porównując spodziewane

koszty egzekucji (obliczane w części w proporcji do egzekwowanych kwot) z posiadanymi informacjami o nadającym się do egzekucji

majątku. Kwestia ta jest istotna na gruncie niniejszej sprawy, albowiem z akt sprawy nie wynika jednoznacznie, że dotychczas prowadzona

egzekucja okazała się całkowicie bezskuteczna, gdyż dłużnik nie posiada ruchomości sprzedażnej wartości, brak innego majątku

podlegającego zajęciu, brak oszczędności, dłużnik nie ma stałego miejsca zatrudnienia, nie pobiera żadnych świadczeń. Oczywiście organ

wskazał na potencjalny przedmiot egzekucji, w postaci udziału wynoszącego 1/4 części nieruchomości. Owszem, udział ten formalnie może

być przedmiotem zabezpieczenia. Z doświadczenia życiowego wynika wszelako, że obciążenie hipoteką tego prawa nie przełoży się na

zaspokojenie wierzyciela. Egzekucja z nieruchomości pozostającej we współwłasności jest niezwykle utrudniona, zwłaszcza w sytuacji, gdy

przedmiotową nieruchomość zajmuje rodzina wnioskodawcy. Trudno w tym kontekście uznać za uzasadnione stanowisko organu rentowego, że

nie można definitywnie stwierdzić braku majątku podlegającego egzekucji.

Sąd uznał nadto, że organ rentowy błędnie zinterpretował przesłanki całkowitej nieściągalności opisane w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ustawy

o systemie ubezpieczeń społecznych, nie wyjaśnił nadto wszystkich okoliczności istotnych z punktu widzenia ich zaistnienia, nie

przeprowadził w tym kierunku stosownego postępowania dowodowego i nie ocenił dowodów już znajdujących się w aktach sprawy.

Organ nie przedstawił także dostatecznej argumentacji, która świadczyłaby o wszechstronnej i dogłębnej analizie zebranego materiału

dowodowego w kontekście regulacji art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust.1rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki

Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Nie

przeanalizował przede wszystkim pierwszej przesłanki z rozporządzenia tj. sytuacji gdy opłacenie należności z tytułu składek

pozbawiłoby zobowiązaną i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Równocześnie Sąd nie przesądził o tym, czy wydana w rezultacie ponownego rozpatrzenia wniosku decyzja – jako wydawana w sytuacji

uznania administracyjnego – będzie decyzją korzystną czy też niekorzystną dla Skarżącej. Istotnym jest natomiast, żeby czyniła zadość

wymogom stawianym decyzjom uznaniowym.

Rozpoznając ponownie sprawę, organ – zgodnie z zaleceniami Sądu – przeprowadził szerokie postepowanie dowodowe i praktycznie na nowo

rozpoznał wniosek skarżącej z dnia 11 czerwca 2019r.

Decyzją z dnia 15 lipca 2021r. nr1701/2021 Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] odmówił skarżącej umorzenia należności z tytułu składek należnych za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 17.630,56zł, z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ,ubezpieczenia zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych,

Ponowna analiza dokumentacji zgromadzonej w trakcie postępowania wykazała, że nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek.

W stosunku do zobowiązań wnioskodawczyni Dyrektor ZUS prowadzi postępowanie egzekucyjne W ramach egzekucji dokonano zajęcia rachunku bankowego, jednak czynność ta nie doprowadziła do pokrycia istniejącej zaległości. Postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone. Ponadto wnioskodawczyni należy udział w Ľ nieruchomości położonej w M. P.. Po przeprowadzeniu postępowania i analizie możliwości przeprowadzenia egzekucji z tego udziału organ uznał, że egzekucja ta nie będzie łatwa ale nie jest niemożliwa a tym bardziej niedopuszczalna. Działki w których wnioskodawczyni posiada udział znajdują się w atrakcyjnej lokalizacji, w pobliżu drogi publicznej i są zabudowane budynkiem mieszkalnym, w którym zamieszkuje rodzina wnioskodawczyni. Stąd organ wyprowadził wniosek, iż istnieją szanse, że rodzina ta wykupi udział wnioskodawczyni, co pozwoli na pokrycie zaległości składkowych. Stwierdzenie bezskuteczności egzekucji jak również stwierdzenie, że brak jest majątku z którego taką egzekucję można by przeprowadzić byłoby zatem w stanie faktycznym sprawy, bezpodstawne.

ZUS stwierdził, iż w istocie wnioskodawczyni zmaga się z wieloma chorobami w tym przede wszystkim z chorobami psychicznymi jednak wziął pod uwagę, że po podjętym leczeniu i regularnym stosowaniu leków stan zdrowia uległ stabilizacji, co przy młodym wieku wnioskodawczyni (33 lata) nie przekreśla możliwości podjęcia pracy zarobkowej. Wskazał też, że z uwagi na dyspozycję cytowanych w skardze przepisów, choroba zobowiązanego do uiszczenia zaległych należności składkowych ma znaczenie dla rozstrzygnięcia o umorzeniu tych należności tylko i wyłącznie w przypadku gdy powoduje niemożność podjęcia zatrudnienia. Taka sytuacja natomiast w przypadku wnioskodawczyni nie występuje. Nie została też uznana za osobę niezdolną do pracy.

W konkluzji ZUS stwierdził, że umorzenie należności z tytułu składek stoi z kolizją z interesem społecznym, który należy rozumieć nie tylko jako korzyść służącą ogółowi społeczeństwa, lecz także jako solidarność społeczną, sprawiedliwość. Umorzenie należności w niniejszej sprawie nie tylko nie jest możliwe z uwagi na brak spełnienia ustawowych przesłanek, lecz również z uwagi na społeczną sprawiedliwość, albowiem Skarżąca uzyskiwała dochody, które w przeszłości byty zwiększone z uwagi na brak opłacania należnych składek na ubezpieczenia.

Na powyższą decyzję, K. B., reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika, wniosła skargę do tut. Sądu, domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania z uwzględnieniem wszystkich okoliczności sprawy oraz ważnego interesu skarżącej.

Decyzji zarzucono naruszenie art. 7, 7a i 10 Kpa poprzez niedostateczne rozpoznanie materiału dowodowego w sprawie, zaniechanie przeprowadzenia dowodów w sprawie w szczególności dowodu z opinii biegłych psychiatrów, którzy ustalili by wpływ występujących chorób na bieżące funkcjonowanie skarżącej oraz dowodów na realne źródła utrzymania skarżącej i jej partnera, uwzględnienie tego, że jest on twórcą stąd osiąga dochody nieregularne, i że bez jego pomocy skarżąca de facto nie miałaby żadnych środków na utrzymanie i bieżące funkcjonowanie.

W odpowiedzi na skargę, organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje;

Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019r. poz. 2325 ze zm.; dalej jako: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania.

Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, w tym także te niepodnoszone w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa, dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 15 lipca 2021r., nr [...], którą ponownie odmówiono K. B. umorzenia należności z tytułu składek.

W ocenie Sądu, rozpatrywana w niniejszej sprawie skarga K. B. na powyższą decyzję nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem organ ubezpieczeniowy, rozstrzygający w przedmiotowej sprawie nie naruszył przepisów prawa procesowego, ani też materialnego, w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. ZUS nadto skrupulatnie zrealizował wszystkie wskazania tut. Sąd sformułowane w uzasadnieniu wyroku z dnia 29 września 2020r. sygn. akt I SA/Kr 591/20, przekazującym sprawę do ponownego rozpoznania.

Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia, nie można nie zauważyć, że ZUS dokonał analizy sprawy we wszystkich jej aspektach.

Przechodząc do badania zaskarżonej decyzji w zakresie prawidłowości rozpoznania sprawy w odniesieniu do sytuacji zdrowotnej i materialnej skarżącej, rozpocząć należy od wskazania, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji, stanowią przepisy ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020r. poz. 266, dalej: "u.s.u.s."). Umorzenie należności z tytułu składek jest możliwe wyłącznie po spełnieniu, chociażby jednej z przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 ww. ustawy. Warunkiem umorzenia jest całkowita nieściągalność, która zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003r. - Prawo upadłościowe;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Z powyższego przepisu wynika, że umorzenie należności z tytułu składek ma charakter wyjątkowy i musi być uzasadnione zaistnieniem ściśle określonych przesłanek. Ten wyjątkowy charakter umorzenia, wynika przede wszystkim z faktu, że obowiązek opłacenia należnych składek ma charakter obligatoryjny i wszelkie odstępstwa od tej zasady muszą być uzasadnione zaistnieniem bardzo szczególnych okoliczności, z których jednoznacznie wynika, że nie tylko w obecnej chwili nie ma możliwości odzyskania należności, ale również w przyszłości takiej możliwości nie będzie.

W tym miejscu podać należy, że ustalenia organu, rozpoznającego przedmiotową sprawę w zakresie stwierdzenia, że w sprawie nie występują przesłanki całkowitej nieściągalności tut. Sąd uznaje za prawidłowe i w pełni je akceptuje. W szczególności i w odniesieniu do zakresu uzupełnienia postępowania zleconego przy ponownym rozpoznaniu sprawy;

- przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie ma zachodzi w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wnosi skarżąca przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym.

- przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi dlatego, że Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję a wręcz przeciwnie mimo braku wystarczających do pokrycia zaległości, środków na rachunku bankowym, skarżąca jest współwłaścicielką zabudowanej nieruchomości położonej w M. P. w Ľ części, z której korzysta obecnie jej rodzina. Organ w prowadzonym postępowaniu przeprowadził rzetelną i dogłębną analizę możliwości przeprowadzenia skutecznej egzekucji z tego udziału. W jej wyniku pozytywnie ocenił możliwości uzyskania kwot na pokrycie zaległych składek, mimo świadomości, że może to nie odbyć się bez utrudnień. Sąd podziela tę ocenę, uznając, że organ działając w interesie publicznym, takiej możliwości nie może wykluczyć.

- z tych samych względów przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. także nie zachodzi, gdyż nie można stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, W świetle powyższego, prawidłowo stwierdził ZUS, że nie ma podstaw do podjęcia w ramach uznania administracyjnego, decyzji w kwestii umorzenia zadłużenia w trybie art. 28 ust. 3 ww. ustawy, gdyż w sprawie nie występuje przesłanka całkowitej nieściągalności.

W tym miejscu wskazać zatem należy, że szczegółowe warunki umorzenia należności z tytułu składek zostały określone w wydanym na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s., rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. z 2003r., Nr 141, poz. 1365, dalej: "rozporządzenie"). Stosownie do § 3 ust. 1 tego rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Powyższe okoliczności nie mają charakteru katalogu zamkniętego, nie muszą występować łącznie, a nadto dają organowi możliwość uwzględnienia jeszcze innych ważnych przyczyn trudnej sytuacji zobowiązanego. Przy czym zauważyć należy, iż użyty w ww. przepisie zwrot: "jeżeli zobowiązany wykaże" oznacza, że ciężar udowodnienia ww. przesłanek spoczywa na dłużniku.

Rozważając przesłanki umorzenia, wynikające z ww. rozporządzenia, w ocenie Sądu, rację ma organ ubezpieczeniowy twierdząc, że powstanie przedmiotowego zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia, natomiast było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej, w czasie której skarżąca w istocie cierpiała na schorzenia psychiatryczne, które generalnie rozłożone było w czasie nie można zatem traktować tej sytuacji jako zdarzenia mającego charakter klęski żywiołowej czy innego nagłego, nadzwyczajnego wydarzenia, które dodatkowo pozbawiło skarżącą możliwości prowadzenia działalności gospodarczej czy tez pracy zawodowej. Po chwilowym pogorszeniu, stan zdrowia skarżącej zdaje się stabilizować w związku z prowadzonym leczeniem w tym przyjmowaniem leków. Skarżąca jest osobą młodą i w tej sytuacji nie ma podstaw do eliminowania jej z rynku pracy, skarżąca zresztą nie przedstawiła żadnych dokumentów, w oparciu o które mogłaby zostać uznana za niezdolną do pracy czy miała określony stopień niepełnosprawności. W tej sytuacji uznać należy, iż zatrudnienie skarżącej rokuje pozytywnie jeśli nie w chwili obecnej to w bliskiej przyszłości.

Zarobkowy charakter działalności gospodarczej oznacza, że jest to działalność obliczona na osiąganie zysku, przy czym nastawienie na zysk nie musi oznaczać, że ten zysk rzeczywiście się osiąga. Decydując się na założenie działalności gospodarczej, skarżący powinien być świadomy, że dodatkowo zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tytułu prowadzenia działalności za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Podejmując się wykonywania działalności gospodarczej, ww. wziął na siebie obowiązek zapoznania się z przepisami prawa i ich respektowania tak, aby nie dochodziło do naruszeń prawa. W kontekście powyższego, słusznie podkreślił ZUS, że skutki finansowe działalności osoby zobowiązanej nie mogą być przerzucane na ogół obywateli. Brak płynności finansowej nie powinien być równoważony ze środków stanowiących przychody Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Priorytetem dla przedsiębiorcy powinno być gromadzenie dostatecznych środków na pokrycie kosztów działalności gospodarczej, a tym samym obowiązkowych składek. Składki są publicznym świadczeniem o charakterze powszechnym i powyższego obowiązku ustawodawca nie uzależnił od osiąganego wyniku finansowego płatnika. Podejmując się wykonywania działalności gospodarczej, skarżący wziął na siebie obowiązek zapoznania się z przepisami prawa i ich respektowania tak, aby nie dochodziło do ich naruszeń. Stosownie do obowiązujących przepisów, to właśnie płatnik składek, jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, niezależnie od czynników wpływających na funkcjonowanie firmy i osiąganych dochodów, odpowiada za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek.

W konsekwencji powyższego, zaaprobować należy ocenę organów ubezpieczeniowych w zakresie wystąpienia przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 2 i pkt 3 ww. rozporządzenia.

Nie można też tracić z pola widzenia, że sama skarżąca oświadczyła, że nie korzysta z żadnych form pomocy, skierowanych do osób, znajdujących się w niedostatku, co prowadzi do wniosku, że może ona zaspokajać swoje potrzeby bytowe bez konieczności sięgania po wsparcie instytucji socjalnych.

W konsekwencji powyższego, rację ma organ ubezpieczeniowy twierdząc, że umorzenie należności w tym przypadku, byłoby wsparciem socjalnym, a nie taki charakter mają przepisy regulujące umorzenie należności z tytułu składek. Faktem jest, że ustalony stan faktyczny, wskazuje na niełatwą sytuację materialną skarżącej, jednakże brak jej cech wyjątkowości, które przemawiałyby za uznaniem wniosku skarżącej za zasadny. Umorzenie stanowi wyraz definitywnej rezygnacji ZUS z możliwości ich wyegzekwowania. W związku z tym, biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter tych należności oraz uwzględniając cele, na jakie składki są przeznaczone, nie dziwi fakt, że organ odpowiedzialny za ich pobór, zobowiązany

jest do szczegółowej staranności i ostrożności w procedowaniu spraw z zakresu umarzania.

W ocenie Sądu, prawidłowe jest stanowisko ZUS, który uznał, że w świetle powyższych okoliczności faktycznych sprawy skarżąca nie udowodniła, że jej sytuacja materialno-bytowa i rodzinna całkowicie i trwale uniemożliwia jej spłatę zaległości wobec ZUS.

W kontekście powyższego, Sąd pragnie jedynie wskazać, że zgodnie z jednolitym orzecznictwem sądów administracyjnych, zmiana sytuacji i wystąpienie nowych okoliczności, może stanowić podstawę do wystąpienia z ponownym wnioskiem o umorzenie należności i to nawet w sytuacji, gdy pierwotnie wydana w tym przedmiocie decyzja, była decyzją negatywną dla strony. Rozstrzygnięciom tym nie towarzyszy bowiem walor res iudicata, co oznacza możliwość wielokrotnego występowania z wnioskiem i skutkuje obowiązkiem jego rozpatrzenia przez organ administracji z uwzględnieniem aktualnej sytuacji zobowiązanego (materialnej, zdrowotnej, rodzinnej) – por. wyrok NSA z 25 października 2018r., sygn. akt I GSK 1970/18; wyrok WSA w Warszawie z dnia 15 marca 2019r., sygn. akt V SA/Wa 1080/18.

Biorąc pod uwagę wszystkie powyższe okoliczności faktyczne kontrolowanej sprawy – zdaniem Sądu, organ prawidłowo stwierdził w okolicznościach niniejszej sprawy, że nie zaistniały podstawy umorzenia, określone w ust. 1 § 3 pkt 1, 2, i 3 ww. rozporządzenia. W konsekwencji stwierdzić należy, iż działanie organu, mieściło się w zakresie uznania administracyjnego.

W świetle powyższego wskazać także należy, że decyzje w przedmiocie umarzania należności z tytułu składek, podejmowane są w granicach tzw. uznania administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 2 grudnia 2010 r., sygn. akt II GSK 1036/09, LEX nr 746039 oraz wyrok NSA z dnia 1 grudnia 2009 r., sygn. akt II GSK 225/09, LEX nr 582825), co oznacza, że nawet wówczas, gdy ponad wszelką wątpliwość, ustalona zostanie całkowita nieściągalność należności albo trudna sytuacja majątkowa zobowiązanego, organ może odmówić ich umorzenia (por. wyrok NSA z dnia 4 lutego 2009 r., sygn. akt II GSK 703/08, LEX nr 522553). Powyższe nie oznacza jednak, że decyzja w tym zakresie może być dowolna.

Podkreślenia wymaga również to, że tego rodzaju konstrukcja prawna decyzji ma ten skutek, iż kontrola sądowa decyzji uznaniowych, obejmuje zbadanie, czy wydanie decyzji, poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności, mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o umorzeniu lub odmowie umorzenia należności (por. wyrok NSA z dnia 30 września 2010r., sygn. akt II GSK 817/09, LEX nr 746251).

Organ zobowiązany jest zatem do rzetelnej i wnikliwej analizy wszystkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki. Wynikająca z art. 7 k.p.a. zasada praworządności, zobowiązuje organy administracji publicznej do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Prawidłowe ustalenie stanu faktycznego w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek wymaga od organu – stosownie do art. 77 § 1 k.p.a. – wyczerpującego zebrania i oceny materiału dowodowego w celu dokładnego ustalenia sytuacji osobistej i materialnej dłużnika i na tej podstawie zbadania, czy zaistniały przesłanki umorzenia należności, określone w powyższych przepisach prawnych. Dopiero wówczas, organ jest uprawniony do wyboru określonego rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności. Zarówno poczynione ustalenia w sprawie oraz ich analiza z punktu widzenia przesłanek umorzenia, jak i motywy wyboru rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi w postaci umorzenia należności, powinny przy tym znajdować pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a.

Jednocześnie podać trzeba, że uzasadnienie decyzji, spełnia szczególnie istotną rolę w przypadku decyzji podejmowanych w ramach tzw. uznania administracyjnego, a do takich, jak już wyżej wspomniano, należą decyzje w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie. Pozwala ono bowiem na dokonanie oceny, czy decyzja nie została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności, czy organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami, argumentów podnoszonych przez stronę, czy nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, materiałów dowodowych lub też, czy nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Prawidłowe uzasadnienie decyzji wiąże się ponadto z realizacją zasady przekonywania, sformułowanej w art. 11 k.p.a. Wyjaśnianie stronom zasadności przesłanek, którymi kieruje się organ przy załatwieniu sprawy ma bowiem ograniczyć konieczność stosowania środków przymusu przy jej wykonaniu.

Oceniając pod tym względem zaskarżoną decyzję, stwierdzić należy, że ZUS prawidłowo zastosował powyższe przepisy.

W ocenie Sądu, wydanie decyzji w niniejszej sprawie zostało poprzedzone tym razem, wyczerpującym zebraniem i analizą niezbędnego materiału dowodowego. ZUS dokonał m.in. ustaleń dotyczących sytuacji materialnej skarżącej, wziął pod uwagę: wszystkie uzyskane i przedłożone do sprawy dokumenty i dokonał rzetelnych analiz kwestii, na które wskazał WSA w Krakowie w wyroku z dnia 29 września 2020r. i wskazane zalecenia zrealizował.

W ocenie Sądu, analiza zebranych w sprawie dowodów została dokonana przede wszystkim z uwzględnieniem oświadczeń skarżącej oraz dokumentów, które przedłożyła w toku postępowania. Na tej podstawie organ poczynił prawidłowe ustalenia w zakresie oceny jej sytuacji majątkowej i zdrowotnej, uznając, że umorzenie należności w badanej sprawie nie tylko nie jest możliwe z uwagi na brak spełnienia ustawowych przesłanek, lecz również z uwagi na społeczną sprawiedliwość, bowiem skarżąca uzyskiwała dochody, które w przeszłości były zwiększone z uwagi na brak opłacania należnych składek na ubezpieczenia.

W konsekwencji, nie mogą zyskać aprobaty Sądu, zarzuty skargi dotyczące niewyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, objawiające się nieuwzględnieniem faktycznej sytuacji materialnej, zdrowotnej i egzystencjalnej skarżącego. W tym miejscu wskazać należy, że już sam fakt sformułowania przez skarżącą zarzutów w skardze, świadczy o tym, że decyzja zawiera pełne rozstrzygnięcie, z którym skarżąca może polemizować i formułować w tym zakresie zarzuty oraz przedstawiać swoją argumentację na poparcie stanowiska.

W świetle powyższego, zdaniem Sądu, organy ubezpieczeniowe prawidłowo uznały, że aktualna sytuacja skarżącej nie jest na tyle szczególna i uzasadniona wyjątkowymi okolicznościami, aby miała być potraktowana odmiennie od innych płatników składek. Umorzenie należności z tytułu składek, co do zasady ma charakter wyjątkowy.

W świetle powyższych okoliczności, wywodów i rozważań, zarzuty skargi – uznać należy za nieuzasadnione, do czego Sąd odniósł się szczegółowo w treści przedmiotowego uzasadnienia. Skarżąca nie miała racji w zasadniczych kwestiach spornych, ale rację miał organ ubezpieczeniowy we wszystkich aspektach kontrolowanej sprawy. W konsekwencji, wbrew twierdzeniom skarżącej, rozstrzygnięcie ZUS, uznać należy za prawidłowe. Natomiast odmienne stanowisko skarżącej, co do zasadności działania organów nie daje podstaw do uznania, że ich rozstrzygnięcia są nieprawidłowe.

Rozpoznając niniejszą sprawę nie dopatrzono się również innych naruszeń prawa, które mogłyby uzasadnić uchylenie zaskarżonej decyzji (art. 134 p.p.s.a.).

W świetle powyższych ustaleń należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, gdyż ani argumentacja skargi, ani też analiza akt sprawy nie ujawniła wad tego rodzaju, które mogły mieć wpływ na jej wynik, dlatego Sąd, działając na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji wyroku.