Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 3822/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2004-05-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych

SENTENCJA

1 W Y R O K 2 W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 maja 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: 2 Przewodniczący: Sędzia NSA Ewa Makosz-Frymus ( spr. ) Sędziowie: Sędzia NSA Paweł Miładowski 3 As. sąd. Edyta Podrazik 4 Protokolant: referent-stażysta Marcin Kubiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 maja 2004 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej; I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...], II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego kwotę 10 zł tytułem zwrotu kosztów sądowych. /-/ E.Podrazik /-/ E.Makosz-Frymus /-/ P.Miładowski


UZASADNIENIE

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...]r. nr [...], na podstawie art. 1 ust. 1 i art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. nr 87 poz. 395 ze zm.) odmówił M. B. "przyznania uprawnienia do wyżej wymienionego świadczenia" stwierdzając, że zebrany w toku postępowania materiał dowodowy nie jest wystarczający do wydania decyzji pozytywnej w sprawie. Ponadto organ stwierdził, że M. B. nie przedstawił w określonym terminie wymaganych przez Urząd dokumentów potwierdzających wnioskowany rodzaj i okres represji, w związku z czym nie został spełniony warunek określony w art. 4 ust. 1 powołanej ustawy.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy M. B. podniósł, że trudno mu jest zgodzić się z uzasadnieniem decyzji Kierownika Urzędu skoro załączył do wniosku o przyznanie świadczenia swoje zeznania w tej sprawie złożone, na polecenie Głównej Komisji Badań Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu w K., w Prokuraturze Rejonowej w Ch. oraz zeznania świadków.

Po ponownym rozpatrzeniu wniosku M. B. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] r. nr [...], na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 §1 pkt 1 kpa oraz art. 2 pkt 1 i 2 lit. "a" i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy III Rzeszy i ZSSR utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] r. nr [...].

W uzasadnieniu decyzji podano, że strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji Kierownika Urzędu z dnia [...] r. nr [...] odmawiającej jej uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej i wniosła o przyznanie świadczenia z tytułu osadzenia w obozie pracy przymusowej.

Powołując się na treść art. 2 pkt 2 lit. "a" ustawy z dnia 31 maja 1996 r. Kierownik Urzędu stwierdził, że M. B. pracował przymusowo w okresie od [...] do [...] r. w miejscowości P. D. powiat b., a więc na terytorium II Rzeczypospolitej. Dostępne Urzędowi wydawnictwo "Obozy hitlerowskie na ziemiach polskich w latach 1939 - 1945" pod red. Cz. Pilichowskiego, PWN Warszawa 1979 r. nie potwierdza istnienia w okresie okupacji obozu pracy przymusowej w P. D. powiat b.. Ponadto Kierownik Urzędu zwrócił uwagę na to, że robotnicy zatrudnieni przy kopaniu okopów nocowali w stodołach na terenie majątku ziemskiego.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego M. B. podniósł, że jego zdaniem, sposób interpretacji przez Kierownika Urzędu przepisów ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonych w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR nie jest zgodny z intencją twórców tej ustawy i w związku z tym wniósł o rozpatrzenie sprawy przez Sąd.

W szczególności skarżący zakwestionował stanowisko Kierownika Urzędu polegając na przyjęciu, że skoro robotnicy zatrudnieni w P. D. nocowali w stodołach na terenie majątku ziemskiego to nie mógł to być obóz.

Skarżący wyjaśnił, że majątek, w którym robotnicy mieszkali był kompletnie opustoszały, a stodoły, obozy, szopy i dostawione baraki były przeznaczone do spania latem i zimą. Komendant i strażnicy w mundurach SA mieszkali w pałacu majątku. Dzień zaczynał i kończył się apelem. Każdy robotnik miał wyznaczoną dzienną normę pracy, a praca była przymusowa i trwała 12 godzin dziennie pod nadzorem Niemców w mundurach SA. Praca ta była ponad siły, tym bardziej, że skarżący w tym okresie był 15-to letnim dzieckiem, było bardzo złe wyżywienie, warunki nocowania, były insekty. Zdaniem skarżącego wszystko to miało cechy obozu.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie stwierdzając, że zaskarżona decyzja została podjęta po bardzo wnikliwym przeanalizowaniu materiału dowodowego, a ocena przedstawionych dokumentów pozostała aktualna gdyż wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie wniósł żadnych nowych elementów.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga jest uzasadniona.

Na wstępie Sąd zwraca uwagę, że Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zaskarżoną decyzję z dnia [...] r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] r. nr [...], gdy tymczasem w aktach sprawy brak decyzji z dnia [...] r. o wskazanym numerze. Decyzja o numerze [...] została wydana w dniu [...] r. i dotyczyła umorzenia postępowania w niniejszej sprawie z powodu złożenia przez skarżącego wniosku po 31 grudnia 1999 r. Trudno przyjąć, że we wskazanym w sentencji zaskarżonej decyzji numerze [...] nastąpił błąd maszynowy skoro na ten sam numer organ powołuje się również w uzasadnieniu swej decyzji.

Badając zgodność zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji z dnia [...] r. pod kątem ich zgodności z prawem należy stwierdzić, że zostały one wydane z naruszeniem przepisów art. 7 i 77 § 1 kpa w związku z art. 4 ust. 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSSR. (Dz.U. z 1996 r. nr 87 poz. 395 ze zm.). Przepisy te nakładają na organ obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i rozpatrzenia całości materiału dowodowego.

Ponadto uzasadnienia obu decyzji sporządzane zostały z naruszeniem przepisu art. 107 § 3 kpa.

W decyzji z dnia [...] r. Kierownik Urzędu stwierdzając, że strona nie przedstawiła wymaganych przez Urząd dokumentów potwierdzających wnioskowany rodzaj i okres represji, nie wskazał jakich dokumentów brak. Należy w tym miejscu zwrócić uwagę, że skarżący, w odpowiedzi na pismo Urzędu z dnia [...] r., nadesłał w dniu [...] r. kwestionariusz osoby ubiegające się o przyznanie świadczenia pieniężnego z dnia [...] r., opinię Stowarzyszenia Polaków Poszkodowanych przez III Rzeszę - Oddziału Terenowego w P. z dnia [...] r., protokół przesłuchania skarżącego w charakterze świadka w dniu [...] r. przez Prokuratora Prokuratury Rejonowej w Ch. na okoliczności dotyczące pobytu skarżącego w obozie w P. D. oraz zeznania dwóch świadków - T. P. i E. B. - potwierdzających pobyt skarżącego w tym obozie.

Kierownik Urzędu nie wyjaśnił czy dowody te uznał za wiarygodne czy też odmówił im mocy dowodowej, jeżeli tak to z jakiego powodu.

Zaskarżona decyzja z dnia [...] r. została wydana nie tylko z naruszeniem przepisów prawa postępowania, ale także z naruszeniem przepisów prawa materialnego, tj. art. 2 cytowanej wyżej ustawy z dnia 31 maja 1996 r.

Kierownik Urzędu, przytaczając podstawę materialnoprawną decyzji wskazał na przepisy art. 2 pkt 1 i 2 lit. "a" ustawy z 31 maja 1996 r. Art. 2 tej ustawy określa przesłanki przyznania świadczenia dla dwóch kategorii osób, tj.:

- dla osób deportowanych do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed 1 września 1939 r.

- dla osób osadzonych w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939 - 1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych.

Obie kategorie osób są traktowane rozłącznie. Oznacza to, że osoba ubiegająca się o przyznanie świadczenia pieniężnego na podstawie przepisów cytowanej ustawy powinna wykazać istnienie po swej stronie przesłanek uzasadniających zaliczenie jej do jednej z dwóch, wymienionych w art. 2 ustawy kategorii osób represjonowanych (wyrok SN z dnia 13.01.2000 r. sygn. III RN 112/99 - OSNP 2000/20/736; wyrok NSA z dnia 30.06.2000 r. sygn. V SA 3029/99).

Skarżący wniósł o przyznanie mu świadczenia pieniężnego za pracę przymusową w obozie pracy III Rzeszy. Z załączonych do wniosku dokumentów wynika, że wolą skarżącego było uzyskanie tego świadczenia z tytułu wskazanego w art. 2 pkt 1 ustawy, a nie z tytułu deportacji do pracy przymusowej (art. 2 pkt 2 lit. "a" ustawy).

W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] r. Kierownik Urzędu podał, że strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji z [...] r. odmawiającej jej uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej. Tymczasem Kierownik Urzędu w decyzji z dnia [...] r. nie wskazał żadnej z przesłanek art. 2 ustawy. Jeżeli więc wniosek skarżącego budził wątpliwości organu co do podstawy prawnomaterialnej dochodzonego świadczenia, to rzeczą Kierownika Urzędu było wyjaśnienie tej wątpliwości już przy pierwszym rozpatrywaniu sprawy.

Wskazane wyżej liczne uchybienia Kierownika Urzędu przy rozpatrywaniu wniosku skarżącego w pełni uzasadniają uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] r.

W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] r. Kierownik Urzędu, stwierdzając, że brak jest potwierdzenia na istnienie w okresie okupacji obozu pracy przymusowej w P. D., powołał się na publikację PWN z 1979 r. "Obozy hitlerowskie na ziemiach polskich 1939 - 1945" jako jedynego dostępnego wydawnictwa. To źródło informacji wydaje się być zbyt odległym w czasie. Sąd powziął takie wątpliwości w związku z nadesłaną w dniu [...] r. przez skarżącego informacją dotyczącą prowadzonego przez Instytut Pamięci Narodowej śledztwa w sprawie zmuszania obywateli polskich do prac przy budowie fortyfikacji i okopów na rzecz okupanta hitlerowskiego w latach 1943 - 1945. W toku tego śledztwa ustalono, że ludność polska była osadzona w obozach pracy przymusowej, między innymi w P. D., i zmuszana metodami administracyjnymi, na podstawie rozporządzenia o zobowiązaniu do pracy z dnia 13 maja 1942 r., do prac przy budowie okopów, rowów strzeleckich i innych fortyfikacji ziemnych.

Oddziałowa Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w K. postanowieniem z dnia [...] r. umorzyła w tej sprawie śledztwo, ale Główna Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w W. postanowieniem z dnia [...] r. uchyliła to postanowienie i śledztwo jest kontynuowane.

W związku z tym rzeczą organu, przy ponownym rozpatrywaniu sprawy będzie wnikliwe i rzetelne jej wyjaśnienie przy uwzględnieniu danych co do istnienia obozu pracy przymusowej w P. D. ustalonych w toku śledztwo prowadzonego przez Instytut Pamięci Narodowej.

Uwzględniając powyższe okoliczności Sąd, na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 lit. "a" i "c" oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153 poz. 1270) w związku z art. 97 § 2 Przepisów wprowadzających ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz.U. nr 153 poz. 1271), orzekł jak w sentencji.

/-/ E.Podrazik /-/ E.Makosz-Frymus /-/ P.Miładowski

TG