Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 919/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2005-03-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący asesor WSA Wanda Zielińska - Baran (spr.), Sędziowie sędzia NSA Teresa Kobylecka, asesor WSA Anna Szymańska, Protokolant Dominik Niewirowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 marca 2005 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2002 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia stwierdzającego, że nieruchomość rolna podpadała pod działanie przepisów dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej - oddala skargę -


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] grudnia 2002r., po rozpatrzeniu wniosku M. K. o ponowne rozpatrzenie sprawy , na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art.156 § 1 pkt 2 kpa, utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] listopada 2002r. odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia nr [...] Prezydium [...] Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...] listopada 1950r. stwierdzającego, że nieruchomość ziemska pn. " Z." o powierzchni ogólnej 56,01 ha, stanowiąca własność spadkobierców J. R. podpada pod działanie przepisów art. 2 ust.1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r, o przeprowadzeniu reformy rolnej ( Dz. U. Nr 3, poz. 13). W uzasadnieniu decyzji podano, że Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w M. protokołem z dnia [...] września 1950 roku przejęło na cele reformy rolnej majątek ziemski pn. " Z." położony we wsiach; Z., S. i G. o ogólnym obszarze 56, 02, w tym 38,22 ha gruntów ornych; 9, 10 ha łąk; 8, 10 ha pastwisk, 0.50 ha gruntów pod bagnami i zaroślami oraz 0,10 ha gruntów pod zabudowaniami i podwórzem. Prezydium [...] Wojewódzkiej Rady Narodowej w W. po rozpatrzeniu wniosku R. G. i F. R. o wyłączenie spod reformy rolnej ww. nieruchomości ziemskiej orzeczeniem nr [...] z dnia [...] listopada 1950r. uznało, że nieruchomość ziemska pn." Z." stanowiąca własność spadkobierców J. R. podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1949r. o reformie rolnej, ponieważ powierzchnia użytków rolnych przekracza normę 50 ha. J. R. był właścicielem nieruchomości ziemskiej Z. o pow. 47,20 ha w powiecie mławskim, po zawarciu ponownie związku małżeńskiego z F. P. obszar majątku powiększył się przed dniem [...] września 1939 roku o działkę o pow. 5,4750 ha z rozparcelowanego majątku ziemskiego G. oraz o działkę o pow. 3,3430 ha z rozparcelowanego majątku S. w powiecie s. Wniosek R. G.- córki J. R. z pierwszego małżeństwa- o wyłączenie spod przejęcia obszaru o pow. 17,63 ha, mającego stanowić przypadającą jej część spadku po matce- P. R. z K. nie został uwzględniony z powodu nie przedłożenia na tę okoliczność żadnych dowodów, nie było też prawnego i fizycznego wydzielenia tego obszaru, wnioskodawczyni nie prowadziła odrębnego gospodarstwa.

W ocenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi orzeczenie Prezydium [...] Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...] listopada 1950r. jest zgodne z obowiązującym wówczas prawem. Z materiału dowodowego sprawy wynika, iż w dniu [...] września 1939r. oraz w dniu [...] września 1950r, tj w dacie sporządzenia protokołu o przejęciu na cele reformy rolnej nieruchomości ziemskiej "Z." , iż właścicielami tego majątku o pow. ogólnej 56,02 ha, składającego się z użytków rolnych o łącznej pow. 55,42 ha, w tym grunty orne 38,22 ha, łąki 9,10 ha, pastwiska 8,10 ha., było małżeństwo F. i J. R. Zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944r. na cele reformy rolnej przeznaczone były nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych , a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich rozmiar przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej niezależnie od wielkości użytków rolnych. Na własność Państwa w całości i bez odszkodowania przechodziły z mocy prawa z dniem 13 września 1944 roku ( tj. z dniem wejścia w życie ww. dekretu ) nieruchomości spełniające kryteria określone w tym przepisie.

Zdaniem organu nadzoru majątek ziemski pn. "Z." podlegał działaniu przepisów art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej, gdyż obszar użytków rolnych wynosił 55,42 ha, a więc przekraczał określoną w tym przepisie normę 50 ha użytków rolnych. Podkreślono, iż dla przejęcia tego majątku na cele reformy rolnej nie miało znaczenia jego położenie na terenie trzech wsi, bowiem reformie rolnej podlegały nieruchomości przekraczające normy obszarowe określone przepisami prawa, niezależnie od tego czy położone były na terenie jednej wsi, czy jednego powiatu i niezależnie od tego czy stanowiły własność jednej czy też współwłasność kilku osób.

Organ nadzoru uznał, iż w tej sytuacji nie zasługują na uwzględnienie argumenty skarżącej M. K., iż zarówno ona jak też jej siostra- H. R., jako spadkobierczynie po ojcu J. R., który w dacie [...] listopada 1950r. - wydania orzeczenia Prezydium [...] Wojewódzkiej Rady Narodowej nie żył, nie miały zapewnionego udziału w postępowaniu o przejęciu majątku.

W skardze na tę decyzję M. K. podniosła, że nieruchomość ziemska położona na terenie wsi Z., S. i G. nie odpowiadała normom obszarowym określonym w dekrecie z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu rolnym, gdyż na mocy aktu notarialnego nr [...] z 1921 roku i nr [...] z 1936 roku jej siostra przyrodnia - R. R. miała w posiadaniu 18,21 ha ziemi, stanowiącej 204/476 części z ogólnej powierzchni 42,3265 ha, jako spadek po swojej matce - P. R. Zdaniem skarżącej okoliczność tę potwierdzają m.in.: rejestr pomiaru gruntów wsi Z. z 1934r., protokół zabezpieczenia gospodarstwa rolnego R. G. z [...] grudnia 1949r., protokół lustracji gospodarstwa R. G. z dnia [...] marca 1950r. W ocenie skarżącej dowody te potwierdzają, iż obszar ten był wydzielony fizycznie i prawnie. R. G. od wieku dziecięcego pracowała w gospodarstwie, w dniu przejęcia nieruchomości prowadziła oddzielne gospodarstwo. Ponadto skarżąca podniosła, iż protokół z dnia [...] kwietnia 1949r. nie posiada podpisu ojca J. R. Zdaniem skarżącej dopuszczono się naruszenia prawa, ponieważ nie zapewniono jej oraz jej siostrze H. R., udziału w postępowaniu , jako spadkobierczyniom J. R.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o oddalenie skargi, z tą samą argumentacją co w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę zaskarżonych aktów i czynności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, obowiązującym w dacie ich wydania. W wyniku dokonanej oceny skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] listopada 2002 r. nie można postawić zarzutu naruszenia prawa w stopniu mającym wpływ na wynik postępowania.

Obie wymienione decyzje Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi zostały wydane w postępowaniu nieważnościowym na wniosek z dnia [...] marca 1998 r. M. K.- spadkobierczyni J. i F. R. - byłych współwłaścicieli przedmiotowej nieruchomości.

Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności jest jednym z trybów nadzwyczajnych przewidzianych w art.16 § 1 kpa. Przedmiotem tego postępowania jest ustalenie w trybie nadzoru czy kontrolowana decyzja jest dotknięta kwalifikowanymi wadami wyszczególnionymi przepisie art. 156 § 1 kpa , a w razie stwierdzenia ich zaistnienia wyeliminowania takiej decyzji z obrotu prawnego. Badając czy zaistniały warunki do stwierdzenia nieważności określonej decyzji stan faktyczny i prawny należy odnieść do dnia wydania kontrolowanej decyzji, a to dlatego, że stwierdzenie nieważności decyzji wskazuje na ciężką wadliwość decyzji od daty jej wydania, czyli ze skutkiem ex tunc. Postępowanie nieważnościowe może być wszczęte na żądanie strony bądź z urzędu.

W rozpoznawanej sprawie organ naczelny jako podstawę prawną kontroli wskazanego powyżej orzeczenia Prezydium [...] Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...] listopada 1950rr. wskazał przepis art. 156 § 1 pkt 2 kpa, zgodnie z którym stwierdzenie nieważności decyzji następuje wtedy, gdy zostanie stwierdzone, że decyzja została wydana bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Wydanie decyzji bez podstawy prawnej oznacza, że albo nie ma przepisu prawnego, który umocowuje administrację publiczną do działania, albo też przepis jest, ale nie spełnia wymagań podstawy prawnej działania organów tej administracji, polegającego na wydaniu decyzji administracyjnych rozumianych jak indywidualne akty administracyjne zewnętrze. Przez rażące naruszenie prawa należy rozumieć oczywistą sprzeczność z przepisem prawa nie do pogodzenia z założeniami działania organu praworządnego państwa, z zasadą demokratycznego państwa prawnego, wymaganiami praworządności ( por. wyrok NSA z 21.08.2001r., II SA 1726/00, lex nr 51233; wyrok NSA z dnia 22.10.1999r., IV SA 1705/97, lex nr 47858 ).

W niniejszej sprawie Minister stwierdził, że brak istnienia przesłanek do stwierdzenia nieważności w trybie art. 156 § 1 pkt 2 kpa kontrolowanego orzeczenia Prezydium [...] Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...] listopada 1950r., albowiem przejęcie nieruchomości ziemskiej pn. "Z." było zgodne z powołanym w podstawie prawnej art. 2 ust.1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej ( Dz. U. Nr 3, poz. 13).

Na podstawie wymienionego przepisu na cele reformy rolnej przeznaczona zostały nieruchomości ziemskie stanowiące własność lub współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich rozmiar przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej niezależnie od wielkości użytków rolnych. Nieruchomości te przechodziły bezzwłocznie na własność Państwa bez żadnego wynagrodzenia w całości z przeznaczeniem na cele wskazane w art. 1 dekretu i przewłaszczenie ich następowało z mocy samego prawa, z chwilą wejścia w życie tego dekretu, tj. z dniem 13 września 1944r. W art. 2 ust. 2 dekretu uznano za nieważne wszelkie działy prawne i fizyczne nieruchomości ziemskich wymienionych w art. 2 ust.1 lit. e, dokonane po 1 września 1939 roku.

Przepis § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej ( Dz. U. Nr 10, poz. 51 ze zm.) w odniesieniu do nieruchomości określonych w art. 2 ust.1 lit. e dekretu przewidywał wydanie decyzji deklaratoryjnej stwierdzającej, czy dana nieruchomość podpada pod działanie powołanego przepisu. Stosownie do treści § 6 tego rozporządzenia decyzję tę wydawano gdy strona złożyła wniosek o uznanie, że dana nieruchomość jest wyłączona spod działania przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, przy czym strona zobowiązana była do przedłożenia dowodów, stwierdzających dokładny obszar tej nieruchomości z wyszczególnieniem użytków każdego rodzaju, a w razie braku takich dowodów mogła zwrócić się do organu o sporządzenie dowodów pomiarowych na swój koszt.

W rozpatrywanej sprawie z wnioskiem o uznanie, że nieruchomość ziemska pn. "Z." składająca się z gruntów położonych we wsiach Z., G. i S. o powierzchni ogólnej 56,02 ha nie podpada pod działanie przepisów art. 2 ust.1 lit. e dekretu o reformie rolnej wystąpiły F. R. i R. G. podnosząc ,iż część tej nieruchomości o pow. 17,63 ha stanowi przypadającą R. G. część spadku po matce P. R. Jak wynika z treści uzasadnienia kontrolowanego orzeczenia z dnia [...] grudnia 1950r. wnioskodawczynie nie przedłożyły żadnych dowodów na tę okoliczność. Nie przedłożono również dowodów stwierdzających podział prawny ww. nieruchomości i nie było też podziału fizycznego na gruncie.

Ze znajdującego się w aktach sprawy aktu notarialnego nr [...] sporządzonego w 1936 roku wynika, iż nieruchomość ziemska położona we wsi Z. o obszarze 47,20 ha w części [...] stanowiła współwłasność małżeńską J. i F. R. , w części [...] własność P. R.- pierwszej żony J. R. i w części [...] spadkobierców A. R. - ojca J. R. oraz z działki gruntu o 5,4750 ha położonej we wsi G. i działki o pow. 3,3430 ha we wsi S. stanowiącej współwłasność małżeńską F. i J. R. Zatem prawidłowe są ustalenia organów, iż nieruchomość ziemska pn. "Z." na dzień [...] września 1939 roku miała ogólną powierzchnię 56, 02 ha i stanowiła współwłasność. Poza sporem pozostają ustalenia ,iż powierzchnia użytków rolnych przedmiotowej nieruchomości przekraczała określoną w dekrecie normę obszarową 50 ha i wynosiła 55,42 ha. Trafnie podniesiono w zaskarżonej decyzji, że przejęciu na cele reformy rolnej podlegały nieruchomości przekraczające normy obszarowe określone w art. 2 ust.1 lit. e dekretu niezależnie od tego czy stanowiły własność jednej czy też współwłasność kilku osób , jak to miało miejsce w tej konkretnej sprawie.

W ocenie Sądu zgromadzony w sprawie materiał dowody wskazuje ,że przedmiotowa nieruchomość stanowiła jedną całość gospodarczą, jedno gospodarstwo rolne uprawiane przez małżeństwo J. i F. R. , a po śmierci męża przez F. R. Na gospodarstwie tym niewątpliwie pracowała G. R. - córka J. R., co wynika m.in. z protokołu zabezpieczenia gospodarstwa rolnego sporządzonego w dniu [...]grudnia 1945r. który podpisała F. R., z załącznika nr [...] do protokołu z dnia [...] września 1950r. przejęcia na cele reformy rolnej nieruchomości ziemskiej pn." Z." o pow. 56,02 ha, którego podpisania odmówiła F. R. Niemniej jednak okoliczność ta nie daje podstaw do przyjęcia, iż G. R. była właścicielką części przedmiotowej nieruchomości o pow. 17,63 ha, która stanowiła odrębne gospodarstwo rolne. Materiał sprawy wskazuje, iż G. R. występując w 1950 roku o wyłączenie gruntów 17,63 ha spod reformy rolnej nie wykazała, że grunty te zostały wyodrębnione na podstawie dokonanego podziału prawnego nieruchomości ziemskiej pn. "Z.". Skarżąca M. K. również nie wykazała, iż był dokonany prawny podział tej nieruchomości ziemskiej na dwie odrębne nieruchomości o pow. 17,63 ha i 38,39 ha. Trafnie zatem organ nadzoru uznał, iż zachodziły podstawy do przejęcia nieruchomości ziemskiej pn. " Z." o ogólnej powierzchni 56,01 ha na cele reformy rolnej w trybie art. 2 ust.1lit e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944. o przeprowadzeniu reformy rolnej ( Dz. U. Nr 3, poz. 13). Oznacza to, że kwestionowane orzeczenie Prezydium [...] Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...] listopada 1950 roku jest zgodne z obowiązującym prawem, a tym samym brak jest podstaw prawnych do wyeliminowania go z obrotu prawnego w trybie stwierdzenia nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa.

Podnoszony przez skarżącą zarzut o niezapewnieniu jej oraz jej siostrze - H. R. udziału w postępowaniu prowadzonym przez Prezydium [...] Wojewódzkiej Rady Narodowej nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem okoliczność ta stanowi podstawę do wznowienia postępowania w trybie art. 145 § 1 pkt 4 kpa zakończonego ostateczną decyzją, a nie podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - orzekł jak w sentencji.