Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1977/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-09-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 2, ust. 1 lit. e
journal: Dz.U. 1945 nr 3 poz 13
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c,  art. 135,  art. 200
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 7, 77 par. 1,80
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Chaciński (spr.) Sędziowie WSA Dorota Apostolidis WSA Magdalena Durzyńska Protokolant sekretarz sądowy Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 sierpnia 2019 r. sprawy ze skargi A. B., A. R. i A. W. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz A. B., A. R. i A. W. solidarnie kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] sierpnia 2018 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] stycznia 2014 r., stwierdzającą, że nieruchomość ziemska "[...]" położona w [...], dzielnicy [...], oznaczona w ewidencji gruntów jako działki ewidencyjne nr [...] i nr [...] z obrębu [...] oraz działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...], o łącznej powierzchni [...] ha, uregulowana w księdze hipotecznej "[...]", podlegała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., Nr 3, poz. 13; dalej: dekret).

Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.

A. B. pismem z [...] listopada 2000 r. wystąpiła o stwierdzenie, że nieruchomość położona w [...], gmina [...], o powierzchni [...] – [...], której tytuł własności uregulowany był w księdze hipotecznej "[...]", nie podlegała działaniu przepisów dekretu.

Wojewoda [...] decyzją z [...] sierpnia 2001 r. stwierdził, że majątek [...] o powierzchni [...] ha, stanowiący uprzednio własność A. B., podlegał art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpoznaniu odwołania, decyzją z [...] kwietnia 2002 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody. Następnie, na skutek rozpoznania skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 11 marca 2004 r., IV SA 1861/02, uchylił decyzję Ministra oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Ocenił, że nieruchomościami ziemskimi są tylko grunty przydatne do produkcji rolnej, zgodnie z uchwałą Trybunału Konstytucyjnego z 19 września 1990 r. (W 3/89). Natomiast zespół pałacowo-parkowy podlegałby przejęciu, gdyby był w związku funkcjonalnym (stanowił gospodarczą całość) z nieruchomością ziemską o charakterze rolnym. Nie wystarczał tu związek podmiotowy przez osobę właściciela. Same normy obszarowe dekretu rolnego także nie przesądzają tej sprawy. Zespół pałacowo-parkowy mógł bowiem, ale nie musiał w każdym przypadku wchodzić w skład nieruchomości ziemskiej. W ocenie Sądu, organy nie przekonały, że konkretny zespół pałacowo-parkowy pozostawał w związku funkcjonalnym z nieruchomością ziemską A. B.

Wojewoda [...] decyzją z [...] czerwca 2006 r. umorzył postępowanie, uwzględniając wniosek A. B.

Podaniem z [...] sierpnia 2008 r. A. B., E. N., J. W., A. W.i A. R. ponownie wnieśli o stwierdzenie, że park i pałac [...], liczące [...] ha, nie podlegały reformie rolnej.

Wojewoda [...] decyzją z [...] czerwca 2010 r., nr [...], umorzył postępowanie, powołując się na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z 1 marca 2010 r. (P 107/08). Jednak Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] marca 2011 r. uchylił decyzję o umorzeniu postępowania i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia, uznając, że § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. ws. wykonania dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. R.P. 1945/10/51; dalej: rozporządzenie), może być podstawą do wydania decyzji w tej sprawie.

Ponownie rozpatrując sprawę Wojewoda [...] decyzją z [...] stycznia 2014 r. stwierdził, że nieruchomość ziemska [...], położona w [...], przy ulicy [...], licząca [...] ha, pochodząca z księgi hipotecznej "[...]", podlega pod art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu. Nieruchomość stanowi własność Skarbu Państwa i jest oznaczona jako: działka nr [...] z obrębu [...], licząca [...] ha (w użytkowaniu [...]), działka nr [...] z obrębu [...], licząca [...] ha (w trwałym zarządzie [...]) i działka nr [...] z obrębu [...], licząca [...] ha (we władaniu [...]). Nieruchomością administruje Fundacja "[...]".

Zdaniem Wojewody [...] majątek [...] podlegał reformie rolnej, gdyż przekraczał normę obszarową 100 ha, a nieruchomości były przejmowane razem z budynkami. Ponadto wnioskowana nieruchomość nie została wyodrębniona prawnie z dóbr A. B., lecz była objęta wspólną księgą wieczystą. Znajdowały się tam także zabudowania gospodarcze (obora, stajnie, gajówki-leśniczówki, mleczarnia, wozownia, spichrz-magazyn, bażantarnia, piwnice i przechowalnia warzyw). Dodatkowo [...] był administrowany przez zarząd wspólny dla całych dóbr [...] A. B. Wojewoda ustalił, że park [...] nie pełnił jedynie funkcji rezydencjalnej, lecz zapewniał także drewno i warzywa. Pałac i łąki były zaś wydzierżawione, co przynosiło znaczny dochód. W ramach ordynarii do pracowników majątku [...] trafiały płody rolne pochodzące z [...] nieruchomości ziemskiej, a drewno i produkty z ogrodu [...] zaspokajały potrzeby dóbr [...] i ich pracowników. W ocenie Wojewody dobra [...] i [...] łączył ścisły wzajemny związek funkcjonalny o charakterze terytorialnym, organizacyjnym, księgowym i finansowym. Miały bowiem jeden ośrodek decyzyjny (Zarząd [...]), wymieniały się produktami rolniczymi i drewnem, a czynsz dzierżawny za [...] za lata 1922-1939 stanowił dochód całych dóbr [...]. Z kolei wszelkie prace w [...] wykonywali pracownicy dóbr [...] w zamian za ordynarię i naturalia. Według organu pierwszej instancji, wymiana dóbr i usług pomiędzy częścią [...] i [...] wyrażał ich ścisły związek finansowy. Wojewoda uznał, że objęcie zespołu ochroną konserwatorską i wydzierżawienie rodzinie P. nie ujmuje rolnego charakteru nieruchomości [...].

Odwołanie od decyzji Wojewody [...] złożyli wnioskodawcy żądając jej uchylenia i uwzględnienia wniosku, ewentualnie przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Zarzucili, że Wojewoda powołał się na nieaktualne i dyskryminujące normy obszarowe (naruszył art. 2, art. 32 i art. 64 ust. 1-3 Konstytucji RP), poczynił nieadekwatne i wybiórcze ustalenia (naruszył art. 6-8, art. 77 i art. 107 § 3 kpa), nielogicznie uznał zespół pałacowo-parkowy objęty ochroną konserwatora zabytków za podlegający reformie rolnej i zastosował normy nacjonalizacyjne do nieruchomości pozarolnej (naruszył art. 2 ust. 1 lit. e dekretu i §§ 4-5 rozporządzenia). Odwołujący podnieśli, że reformie rolnej podlegały tylko nieruchomości rolne, zgodnie z pierwotnym tekstem dekretu rolnego. Wskazane działki były natomiast pozarolną, rezydencjalną częścią [...], już w 1944 r. objętą ochroną zabytków i przyrody. Ponadto w 1948 r. park [...] został wyłączony z parcelacji i nie była tam realizowana reforma rolna tylko rezydencja Prezydenta RP. Zdaniem odwołujących na wnioskowanych działkach nie znajdowały się budynki gospodarcze, gdyż holendernia była zrujnowana. Zarzucili, że organ pierwszej instancji pominął wskazane przez nich dowody, zwłaszcza konserwatorskie. Zaprzeczyli również, aby zabytkowy park objęty ochroną przyrody stanowił źródło drewna.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] czerwca 2017 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 1 lutego 2018 r. (I SA/Wa 1196/17) stwierdził jednak nieważność decyzji odwoławczej z [...] czerwca 2017 r., jako skierowanej do J. W. (zmarłej [...] maja 2016 r.) oraz do E. N. (zmarłej [...] marca 2017 r.), której spadkobiercy nie brali udziału w postępowaniu.

Wobec tego, że Sąd wyeliminował z obrotu decyzję odwoławczą z [...] czerwca 2017 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi ponownie rozpoznał odwołanie od decyzji Wojewody [...] i decyzją z [...] sierpnia 2018 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...], jako odpowiadającą prawu. Zdaniem Ministra bezskuteczne są wprawdzie argumenty organu pierwszej instancji oparte na uchylonych wyrokach, eksponujące 100-hektarową normę obszarową reformy rolnej i tożsamość podmiotową właściciela, jednak organ odwoławczy podzielił ocenę, że wnioskowane działki były z pozostałą częścią majątku [...] i całych dóbr [...] w ścisłym związku funkcjonalnym o charakterze organizacyjnym, gospodarczym i księgowym.

Minister podniósł, że stosownie do art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu na cele reformy rolnej przeznaczone zostały nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego, śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Zasadniczo pod dekret o reformie rolnej podlegały nieruchomości ziemskie tj. przydatne rolniczo. Jednak dekret ten objął nie tylko grunty o cechach typowo rolnych, ale też takie, które wprawdzie same nie były bezpośrednio przydatne do produkcji, ale były konieczne do korzystania z części rolnej i miały uzasadnienie w prowadzeniu gospodarstwa – pozostawały w związku funkcjonalnym z częścią rolną. Przy czym według organu odwoławczego związek funkcjonalny to dwustronne powiązanie części rolnej i pozarolnej tak silne, że obie części były wzajemnie sprzężone i osobno nie miały gospodarczego sensu. Chodzi o drogi, centra zarządu, przedsiębiorstwa przetwórcze i inne obiekty choćby ułatwiające bieżącą wytwórczość rolną. Ich funkcjonowanie było wzajemnie zdeterminowane ruchem gospodarstwa rolnego. Produkcja rolna nie mogła się bez nich odbywać, a ich urządzenie miało uzasadnienie właśnie w produkcji prowadzonej w rolnej części majątku. Związek funkcjonalny wynika z silnej zależności między częścią rolną i pozarolną majątku. Jest to zależność przedmiotowa, tj. istotna gospodarczo dla każdego właściciela obu tych części (oderwana od subiektywnych upodobań podmiotowych i sytuacji życiowej właściciela). Zdaniem Ministra związek funkcjonalny jest więc metodą badawczą, pozwalającą ustalić, czy grunt pozarolny stanowi część składową nieruchomości ziemskiej, która cała podlega przejęciu. Gdy bowiem części pozarolna i rolna są wzajemnie uwarunkowane tak, że nie mogą funkcjonować osobno bez istotnej zmiany ich substancji, to wówczas także część pozarolna podlega przejęciu w ramach nieruchomości ziemskiej. Minister podkreślił zatem, że związek funkcjonalny jest dodatkowym kryterium przejęcia pozarolnej części majątku. Jest ono kompromisowe, bo zapobiega przejęciu całego majątku. Jednocześnie jest to kryterium wystarczające (samodzielne), niezależne i alternatywne od przydatności rolnej tej części nieruchomości. Dlatego, w ocenie Ministra, chybiony jest zarzut odwołania, że w niniejszej sprawie nie istniał związek funkcjonalny, gdyż nie wykazano, że jakieś budynki znajdujące się na terenie tych trzech działek służyły produkcji rolnej. Według organu odwoławczego istotny dla rozumienia związku funkcjonalnego jest prawomocny wyrok WSA w Warszawie wydany w tej sprawie z 11 marca 2004 r., IV SA/Wa 1861/02, w którym wskazano, że w zakresie podpadania zespołu pałacowo-parkowego pod art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu należy zbadać, czy zespól pozostawał w funkcjonalnym związku (stanowił gospodarczą całość) z nieruchomością ziemską (o charakterze rolniczym), czy był wyodrębniony i przeznaczony na inny cel. Jednocześnie Sąd wyraźnie wykluczył znaczenie związku podmiotowego, tj. poprzez osobę właściciela. Nie uznał również za wystarczające samych norm obszarowych. Dlatego bezskuteczny jest argument Wojewody [...], że park [...] był częścią nieruchomości ziemskiej [...] (liczącej [...] ha, w tym [...] ha sadów) i olbrzymich rolnych dóbr [...], należących do A. B. Zatem, według Ministra, odwołujący trafnie zarzucili, że ta argumentacja jest sprzeczna z wyrokiem sygn. akt IV SA/Wa 1861/02 wydanym w sprawie, niezależnie, że podstawa faktyczna tej argumentacji była prawdziwa.

Odnosząc konstrukcję związku funkcjonalnego do okoliczności przedmiotowej sprawy, organ odwoławczy podzielił ocenę Wojewody [...], że wnioskowane działki, liczące [...] ha, były w związku funkcjonalnym z ogrodem [...] i pozostałą częścią [...] nieruchomości ziemskiej i dlatego podlegały przejęciu w ramach reformy rolnej. Powiązania organizacyjne, finansowe oraz towarowe zespołu [...] z częścią rolną dóbr [...] i [...] powodują, że obie części stanowiły gospodarczą całość i nie mogły funkcjonować osobno, w takim ujęciu jak wyroku o sygn. akt IV SA/Wa 1861/02.

Zdaniem Ministra bezspornie [...] zespół pałacowo-parkowy sąsiadował z częścią rolną [...], dlatego też obie części pozostawały w terytorialnym związku funkcjonalnym. Obrazuje to mapa Dóbr Ziemskich [...], zebrana w tomie II na karcie 33 akt. Ponadto, spośród [...] ha majątku [...], oprócz [...] ha wnioskowanego obszaru, znajdowało się tam również m.in. [...] ha gruntów ornych i aż [...] ha sadów owocowych. Wynika to z: wykazu majątków przekazanych A. w promieniu [...] km od [...], ewidencji nieruchomości ziemskich podlegających dekretowi rolnemu, z opracowań prof. M. K. pt. "Związki funkcjonalne [...] z [...] nieruchomością ziemską", "Związki funkcjonalne [...] z [...] nieruchomością ziemską podczas II Wojny Światowej w świetle materiałów źródłowych" i "Dokumenty do dziejów [...] nieruchomości ziemskiej".

Według organu odwoławczego wnioskowany obszar nie był oddzielony od części rolnej majątku [...]. Zespół został ogrodzony dopiero po 1946 r. w ramach urządzania tam obiektów rządowych, co wynika z zarządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z [...] września 1948 r., pisma Kancelarii Cywilnej Prezydenta RP z [...] lutego 1948 r. oraz sprawozdania z rezydencji Park i Pałac w [...] za 1948 rok. Ponadto zespół pałacowo-parkowy nie został przed 13 września 1944 r. wyodrębniony prawnie, gdyż był objęty wspólną księgą hipoteczną Dóbr Ziemskich [...]. Dopiero na potrzeby urządzenia tam siedziby prezydenta RP Bolesława Bieruta, dla zespołu pałacowo-parkowego została założona odrębna księga wieczysta. Dodatkowo w opinii Ministra związek terytorialny zespołu [...] i części rolnej był nie tylko jednym z elementów związku funkcjonalnego, wynikającego z bliskości obu części [...] nieruchomości ziemskiej, lecz miał też potwierdzenie w podobnym zagospodarowaniu wnioskowanego obszaru. Znajdowały się tam: obora, dwie stajnie, dwie gajówki-leśniczówki, mleczarnia, wozownia, bażantarnia, stodoła, przechowalnia jarzyn (spichlerz-magazyn) i piwnice. Zabudowania te w parku [...] korelują z rolną funkcją sąsiednich ogrodów [...] i jego sprzężeniem organizacyjnym z całością dóbr [...], co dokumentują akta sprawy.

Zdaniem Ministra potwierdzenie znajdują też elementy rolne w parku. W sprawozdaniu z [...] stycznia 1947 r. z prac przeprowadzonych na terenie [...] wynika, że "w związku z przejęciem ogrodnictwa rozpoczęto prace przygotowawcze do uruchomienia go. Uprzątnięto kotłownie i szklarnie, zabezpieczono brzoskwinie i winogrona, wynawożono szklarnie pod murem". Także sprawozdanie S. T. z prac konserwatorskich i remontowych w [...] w 1942 r. opisuje "łąki między potokiem i skarpą, poniżej starego ogrodu i wywierconą nową studnię z motorem spalinowym, zaopatrującym w wodę pałac, oficynę i ogród przy parku". Identycznie stan [...] oceniły władze niemieckie, które skonfiskowały folwark [...], wprawdzie z wyjątkiem pałacu w [...] i parku, ale bez [...] (gospodarstwa ogrodniczego) i gajówek, które właśnie zostały skonfiskowane. Dlatego, według organu odwoławczego, nie można uznać twierdzenia odwołujących, że park [...] miał wyłącznie mieszkalny i rezydencjalny charakter. Rodzaj posadowionych na tym terenie budynków nie przemawia za rolnym charakterem. Związek funkcjonalny z sąsiadującą [...] nieruchomością rolną uzasadniały więc jego nacjonalizację. Ponadto [...] zespół pałacowo-parkowy pozostawał również w związku organizacyjnym z [...] nieruchomością ziemską. Od 1936 r. cała [...] nieruchomość ziemska miała wspólny Zarząd [...]. Rezultatem tej zmiany organizacyjnej od roku gospodarczego 1936/1937 była likwidacja w bilansach jako samodzielnych pozycji: ogrodu [...], parku [...], ogrodu [...], ogrodu [...] i ogrodu [...], które podporządkowano jednostce organizacyjnej Ogrody [...], urzędującej w kordegardzie pałacu w [...]. Poza czynnikiem zarządczym (administracyjnym), w aspekcie bilansowym (kasowym) od roku gospodarczego 1936/37 z eksploatacji ogrodów [...] i [...] sporządzane było jedno wspólne zestawienie dla ogrodów [...], co wynika z dokumentacji opracowanej przez prof. M. K. Związek funkcjonalny [...] i dóbr ziemskich [...] wyrażał się też w stałej, intensywnej wymianie towarowej między wnioskowanym obszarem i częścią rolną majątku A. B. Minister podkreślił, że potężny park [...], liczący [...] ha, miał charakter leśny, wykształcił się z siedziby myśliwskiej, hodującej zwierzynę łowną. Leśne położenie, typowo leśny drzewostan i olbrzymi obszar zespołu [...] umożliwiały pozyskiwanie drewna opałowego. Drewno pożytkowane z parku jest wskazane w piśmie rządu Generalnego Gubernatorstwa z [...] grudnia 1941 r., uwzględniającego wniosek p. B. o ograniczenie konfiskaty ich dóbr. W świetle zgromadzonego materiału dowodowego, w opinii Ministra nie ma wątpliwości, że drewno z [...] było zużywane do ogrzewania obiektów [...], zwłaszcza oranżerii. Zostało to utrwalone w dokumentach kasowych [...] nieruchomości ziemskiej, opracowanych przez prof. M. K. i sprawozdaniach Zarządu Parku i Pałacu w [...]. Natomiast [...] nieruchomość ziemska i ogród [...] zapewniały siłę roboczą oraz konie do pracy na terenie olbrzymiego [...]-hektarowego kompleksu leśnego w parku [...]. Dodatkowo organ odwoławczy podniósł, że między zespołem, ogrodem [...] i [...] nieruchomością ziemską następowała nieustanna, wzajemna wymiana usług i dóbr. Produkty były rozliczane, księgowane i przyznawane pracownikom obu części jako ordynaria i naturalia. Z majątku [...] pochodziły warzywa, owoce i drewno, dostarczane do [...] i "wydawane na potrzeby dóbr", zwłaszcza pracownikom [...] nieruchomości ziemskiej. W zamian zespół [...] korzystał z pracy robotników i koni z [...] nieruchomości ziemskiej, do czego był zmuszony, bo w parku [...] byli głównie leśnicy i konie wyjazdowe. Przy czym, zdaniem Ministra, ordynaria (naturalia) wydane pracownikom [...] nieruchomości ziemskiej, a pochodzące również z parku [...], gdzie pracowali [...] robotnicy rolni, nie były okazjonalne i marginalne (bagatelne), skoro ich wartość była porównywalna z pieniężną częścią pensji i wynagrodzeń tego personelu. Dodatkowo związek funkcjonalny między [...] zespołem pałacowo-parkowym i częścią rolną dóbr [...] wyrażał się też w komercyjnym wykorzystywaniu zespołu poprzez jego wieloletnie, intratne wydzierżawianie i odprowadzanie tenuty dzierżawnej do zarządu [...] nieruchomości ziemskiej. Pokaźne przychody z dzierżawy [...] stanowiły istotny element bilansu Dóbr Ziemskich [...] i były wydatkowane na cały ten majątek ziemski, a nie na sam zespół [...]. Jednocześnie Minister podkreślił, że dzierżawa [...] zespołu pałacowo-parkowego trwała wiele lat (1920-1939 r.) Zaznaczył, że niezależnie, czy długotrwałym dzierżawcą parku była wyłącznie rodzina P., czy także ambasada [...] (lata 1938-1939), bezspornie chodziło o komercyjną dzierżawę, a nie o grzecznościowe użyczenie. Dzierżawę wspominał bowiem R. P. w pracy " [...]" i tak też oświadczył M. P. [...] listopada 2000 r. Ponadto dzierżawa była efektem rokowań i ucierania się interesów stron, a nie gestem szczodrobliwości rodziny B. (zresztą poważnie zadłużonych). Zadłużenie [...] dóbr ziemskich zmuszało bowiem właściciela do parcelowania, ale też właśnie do wydzierżawiania poszczególnych folwarków. Zatem, w opinii Ministra, wydzierżawienie [...] nie było grzecznościowym ewenementem, lecz typową formą zarządzania [...] dobrami ziemskimi. O powszechności dzierżaw i strategicznym znaczeniu dochodów dzierżawnych świadczą dobitnie tabele, obrazujące bilans gospodarstwa rolnego dóbr ziemskich [...] za lata gospodarcze 1929, 1935-1938, opracowane przez prof. M. K. Przy czym roczna tenuta dzierżawna była denominowana kwotą [...] franków francuskich. Warunki dzierżawy zostały więc ukształtowane na zasadach komercyjnych, a wynegocjowana kwota była rynkowa. Organ odwoławczy zważył, że p. P. płacili nawet [...] zł. za dzierżawę [...], która to kwota (zależnie od kursu franka, zmiennego w czasach kryzysu gospodarczego) była zbieżna z tenutą dzierżawną płaconą p. B. przez rodzinę O. za dzierżawienie folwarku w [...]. Wykluczony jest więc wpływ koligacji rodzinnych na wynegocjowane rynkowo warunki wieloletniej dzierżawy [...]. Ponadto Minister czynsz za dzierżawę [...] zespołu parkowego stanowił istotną pozycję w bilansie [...] nieruchomości ziemskiej. Stały dochód z dzierżawy [...] był tym bardziej cenny, że niezależny od zmiennej opłacalności produkcji rolnej w dobrach [...], czego dowodzą dokumenty kasowe opracowane przez prof. M. K. Zatem, w ocenie organu odwoławczego, wydzierżawianie zespołu [...] przez cały okres do 1939 r. przekonuje, że wiodącą funkcją wnioskowanego obszaru było wykorzystanie komercyjne przez rodzinę B. Natomiast cechy rezydencjalne były tylko środkiem dla intratnego wydzierżawiania zespołu. Właściciele mieszkali w [...], dlatego też [...] nie stanowił ich siedziby tylko źródło dochodu, tak samo jak inne majątki z dóbr [...], które musieli wydzierżawiać na zasadach komercyjnych. Zdaniem Ministra także zabytkowy charakter nie miał żadnego znaczenia dla używania zespołu przed 1939 r. Dodatkowo renowacja zespołu w 1942 r. wykazała znaczne i wieloletnie braki w dbałości o zabytki zespołu, który dotychczas był traktowany wyłącznie jako przedmiot dzierżawy. Wobec tego w opinii Ministra komercjalizowanie [...] zespołu pałacowo-parkowego poprzez intratne stałe wydzierżawianie wyrażało związek funkcjonalny z rolną częścią [...] nieruchomości ziemskiej, skoro funkcja rezydencjalna zespołu nie była wykorzystywana do celów mieszkaniowo- reprezentacyjnych właściciela tylko do generowania zysków na potrzeby jego gospodarstwa rolnego. Natomiast odnosząc się do zarzutu odwołania, że "obiekt opisany przez konserwatora zabytków (także przed wojną), jako zespół pałacowo-parkowy nie mógł służyć lub być związany funkcjonalnie z działalnością o charakterze rolniczym", organ podniósł, ze podstawa zarzutu jest nieadekwatna do przedmiotu sprawy. Objęcie nieruchomości ochroną konserwatora zabytków jest bowiem oparte na innych kryteriach niż rolna przydatność gruntu lub związek funkcjonalny części rolnej i rezydencjonalnej nieruchomości. Ochrona konserwatorska dotyczy obiektów starych, oryginalnych lub reprezentatywnych dla epoki, w tym typowo rolnych lub z innych przyczyn ewidentnie podlegających reformie rolnej (np. spichlerzy, rządcówek, obór, stodół czy stajni). Przeznaczenie rolne lub powiązania funkcjonalne nie były zatem badane przez konserwatora zabytków. Dlatego objęcie ochroną konserwatorską nie wyklucza podpadania pod reformę rolną zespołu, gdzie bezspornie znajdowały się także obory, dwie stajnie, dwie gajówki-leśniczówki, mleczarnia, wozownia, bażantarnia, stodoła, przechowalnia jarzyn (spichlerz-magazyn). W ocenie organu odwoławczego bezskuteczny jest też zarzut, że Minister Rolnictwa i Reform Rolnych orzeczeniem z [...] września 1948 r. wyłączył od parcelacji majątek [...] (park) o obszarze [...] ha, co po analizie pozostałych przepisów art. 1 dekretu można stwierdzić, że przejęcie [...] zgodnie z celem tej regulacji nie zostało zrealizowane.

Minister podniósł, że przedmiotem postępowania z § 5 rozporządzenia jest ocena potencjalnej przydatności rolnej nieruchomości albo związek funkcjonalny części rezydencjalnej z częścią rolną, zaistniały przed przejęciem [...] września 1944 r. Natomiast przedmiotem niniejszej sprawy, w ocenie organu odwoławczego, nie jest ocena, czy zrealizowany został cel przejęcia nieruchomości (czy terminowo został osiągnięty cel reformy rolnej). Zatem odwołujący bezzasadnie utożsamiają odrębne tryby z § 5 rozporządzenia i zwrotu wywłaszczonej nieruchomości z art. 136-142 i 216 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. 2018 r. poz. 121). Tymczasem w trybie, który wybrali wnioskodawcy, ocenia się tylko możliwość rolnego wykorzystania nieruchomości albo związek funkcjonalny sprzed przejęcia, tj. sprzed 1944 r. Nie jest zaś istotne, czy, jak i kiedy nieruchomość została zagospodarowana po znacjonalizowaniu. Dlatego, w ocenie Ministra, w postępowaniu z § 5 rozporządzenia nie ma wcale znaczenia, czy nieruchomość pozarolna została wykorzystana na jeden z celów reformy rolnej (i odwrotnie). Tym bardziej nie ma to znaczenia w przedmiotowej sprawie, skoro przejęcie [...] zespołu pałacowo-parkowego nastąpiło nie w oparciu o kryterium rolne, tylko związek funkcjonalny. Jednocześnie Minister podniósł, że nie można uwzględnić zarzutu, że dowody zgromadzone w sprawie nie odnoszą się do 1939 i 1944 r., tj. dat istotnych dla reformy rolnej. Wojewoda [...] przeprowadził bowiem szerokie i wystarczające postępowanie wyjaśniające, gromadząc dowody najbliższe czasowo do 1939 i 1944 r. Natomiast oczekiwanie odwołujących, aby dowody opiewały dokładnie na wskazane daty jest nierealne, zważywszy na upływ 70 lat od reformy rolnej. Znamiennie także sami odwołujący nie złożyli dowodów, opisujących stan wnioskowanej nieruchomości na 1939 i 1944 r., ale z dat zbliżonych (oświadczenia M. i R. P., opracowanie prof. S. L. z 1942 r., 1948 r. i 1970 r.). Ponadto podważane przez odwołujących dowody, opisujące stan tuż sprzed 1939 r. i tuż po 1944 r. złożył Skarb Państwa będący stroną w sprawie, toteż organ prowadzący postępowanie nie mógł ich pominąć. W świetle art. 78 k.p.a., a zwłaszcza nowego brzmienia art. 7 k.p.a., sami odwołujący również mogli wskazać dowody, odnoszące się dokładnie do stanu nieruchomości z 1939 i 1944 r. Skoro zaś takich środków dowodowych nie byli w stanie skonkretyzować, to bezskuteczny jest ich zarzut względem Wojewody [...], że uwzględnił dostępne środki dowodowe.

Reasumując Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził, że [...] zespół pałacowo-parkowy stanowił gospodarczą całość z [...] nieruchomością ziemską, gdyż był w związku funkcjonalnym z rolną częścią dóbr A. B., przejawiającym się we wzajemnych powiązaniach terytorialnych, towarowych i współfinansowaniu. W konsekwencji tego Wojewoda [...] zasadnie stwierdził przejęcie wnioskowanego zespołu na reformę rolną i dlatego decyzję organu pierwszej instancji Minister utrzymał w mocy.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli A. R., A. B. i A. W.

Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie:

1) art. 2, art. 64 ust. 1-3 i art. 32 Konstytucji RP poprzez naruszenie konstytucyjnych zasad w demokratycznym państwie prawa poprzez rozszerzającą wykładnię przepisów nacjonalizacyjnych (tak co do areału podlegającego nacjonalizacji, jak i związku funkcjonalnego – charakteru nieruchomości),

2) § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej w zw. z § 4 tegoż rozporządzenia i art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej poprzez dokonanie wykładni rozszerzającej i bezpodstawne przyjęcie, że przepis ten ma zastosowanie do gruntów stanowiących grunty nie mające charakteru rolnego i do budynków oraz pominięcie konieczności dokonania wykładni przepisów nacjonalizacyjnych, szczególnie w związku z brakiem związku funkcjonalnego pomiędzy zespołem pałacowo-parkowym w folwarkiem (częścią rolną nieruchomości ziemskiej),

3) art. 61 § 1 k.p.a. w zw. z wnioskiem złożonym w trybie § 5 rozporządzenia poprzez przekroczenie zakresu wniosku określonego przez wnioskodawców i nie rozpoznanie odwołania, co do nieruchomości określonych we wniosku jako dz. nr [...], nr [...] oraz nr [...],

4) art. 7 w zw. z 77 § 1 i 4 k.p.a., art. 6, art. 8 k.p.a., art. 11 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez :

a) brak ustalenia przeznaczenia nieruchomości objętych wnioskiem na dzień [...] września 1939 r. oraz [...] września 1944 r., a oparcie się na mało wiarygodnych materiałach obejmujących z jednej strony okres do 1938 r., a z drugiej po 1945 r., z pominięciem dokumentów źródłowych, na których materiały te są rzekomo oparte (do akt sprawy nie zostały sprowadzone kopie dokumentów które są przywoływane w opracowaniach, na których oparto zaskarżoną decyzję),

b) wydanie orzeczenia pod z góry ustaloną tezę, czego dowodem jest nie tylko jednostronność uzasadnienia zaskarżonej decyzji i wybiórcza interpretacja zebranego materiału, ale celowe mieszanie zespołu pałacowo-parkowego z gospodarstwem ogrodniczym,

c) dokonywanie celowej nadinterpretacji dokumentów m.in. w zakresie produkcji drewna, czy zabudowań rzekomo istniejących na terenie objętych wnioskiem i ich przeznaczenia, przy powszechnej wiedzy, że parki też są porządkowane,

d) pominięcie i brak odniesienia się do materiału dowodowego wskazującego na brak związku funkcjonalnego pomiędzy zespołem pałacowo-parkowym a folwarkiem (częścią rolną majątku), także złożonego przez uczestników postępowania, a także przez wnioskodawców (publikacja S. L. z 1948 r. i popularnonaukowa z 1970 r. oraz wyciągu z opracowania "Parki i ogrody zabytkowe w Polsce"),

e) brak wyciągnięcia poprawnych logicznie wniosków z okoliczności dzierżawienia zespołu pałacowo-parkowego przed wojną, wpisu do rejestru zabytków, orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z [...] września 1948 r. wyłączającej od parcelacji majątek [...] (park) o obszarze [...] ha, a także wniosku z [...] grudnia 1949 r., postanowienia Sądu z [...] grudnia 1949 r. oraz odpisu z kw [...], gdzie nieruchomość ma nazwę: "park i pałac w [...]", a jego sposób korzystania to "park i pałac [...]",

f) pominięcie faktów powszechnie znanych, tzn. że z reguły polskie pałace nie były związane z produkcją rolną, lecz stanowiły integralną część z otaczającymi je parkami pełniąc typową funkcję mieszkalną (rezydencyjną), a także to że [...] września 1944 r. na terenie [...] trwały walki [...],

5) zasad logicznego rozumowania poprzez przyjęcie, ze obiekt opisany przez konserwatorów zabytków (także przed wojną), jako zespół pałacowo-parkowy mógł służyć lub być związany był funkcjonalnie z działalnością o charakterze rolniczym.

W uzasadnieniu skargi przytoczono argumenty na poparcie podnoszonych zarzutów i wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości wraz z decyzją Wojewody [...] z [...] stycznia 2014 r. i przekazanie sprawy do I instancji ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do II instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie.

Na rozprawie w dniu 20 sierpnia 2019 r. sąd postanowił dopuścić dowody z dokumentów złożone przez pełnomocnika skarżących przy piśmie z [...] sierpnia 2019 r. oraz przez pełnomocników Prokuratorii Generalnej RP.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

W ocenie sądu skarga podlegała uwzględnieniu.

Przedmiotem skargi była decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] sierpnia 2018 r. utrzymująca w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] stycznia 2014 r., stwierdzającą, że nieruchomość ziemska "[...]" położona w [...], oznaczona w ewidencji gruntów jako działki ewidencyjne nr [...] i nr [...] z obrębu [...] oraz działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...], o łącznej powierzchni [...] ha, uregulowana w księdze hipotecznej "Dobra Ziemskie [...]", podlegała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (dekret).

Na wstępie wyjaśnić należy treść przepisu, który stanowił podstawę prawną rozstrzygnięcia w zaskarżonej decyzji.

Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 10 stycznia 2011 r., I OPS 3/10, zgodnie z pierwotnym brzmieniem art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej (Dz. U. z 1944 r. Nr 4, poz. 17) "Na cele reformy rolnej przeznaczone będą nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym (...)". Przepis ten został zmieniony przez art. 1 ust. 5 dekretu z dnia 17 stycznia 1945 r. w sprawie zmiany dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 3, poz. 9). Zmiana polegała na wykreśleniu ze zdania pierwszego art. 2 ust. 1 wyrazów "o charakterze rolniczym". "Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego [wyrażonym w powyższej uchwale], należy uwzględnić, że dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej wszedł w życie z dniem 13 września 1944 r. (z dniem ogłoszenia). Z tym dniem nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, wymienione w art. 2 ust. 1 dekretu, przeszły na własność Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele wskazane w art. 1 ust. 2 dekretu. Dekret zatem nie dotyczył nieruchomości, które nie były nieruchomościami o charakterze rolniczym. (...) Nie można również przyjąć, że z dniem 13 września 1944 r. przeszły na własność Skarbu Państwa nieruchomości o charakterze rolniczym, a z dniem 19 stycznia 1945 r. przeszły na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskie, które nie były nieruchomościami o charakterze rolniczym. (...) Takie rozumowanie jest niedopuszczalne, gdyż prowadzi do wniosku, że dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej przewidywał przeprowadzenie "dwóch reform rolnych" w zakresie pozyskania nieruchomości na cele reformy rolnej (...). Należy zatem dojść do wniosku, że zmiana dokonana dekretem z dnia 17 stycznia 1945 r., polegająca na skreśleniu wyrazów "o charakterze rolniczym" w art. 2 ust. 1 zdanie pierwsze dekretu z dnia 6 września 1944 r., nie zmieniała istoty postanowień tego dekretu co do tego, jakie nieruchomości przeszły na własność Skarbu Państwa z dniem 13 września 1944 r."

Sąd w niniejszej sprawie w całości powyższe stanowisko podziela. Reasumując stwierdzić należy, że z dniem wejścia w życie dekretu o reformie rolnej (13 września 1944 r.) przeszły na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, przeznaczone na cele wskazane w art. 1 ust. 2 dekretu. Dekret nie obejmował jednak (co do zasady) nieruchomości, które nie miały charakteru rolniczego. Nieruchomości ziemskie, które nie miały charakteru rolniczego, mogły przejść na własność państwa w trybie dekretu tylko wówczas, gdy pozostawały w funkcjonalnym związku z nieruchomością ziemską o charakterze rolniczym.

W podobny sposób pojęcie "nieruchomości ziemskiej" zdefiniował po raz pierwszy Trybunał Konstytucyjny w uchwale z 19 września 1990 r., W 3/89 (OTK 1990, poz. 26, s. 174). Według stanowiska TK pod pojęciem "nieruchomości ziemskiej" należy rozumieć nieruchomość ziemską, która jest lub może być wykorzystywana do prowadzenia działalności wytwórczej w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej, a więc nieruchomość ziemska o charakterze rolniczym. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego intencją ustawodawcy było przeznaczenie na cele reformy rolnej tych nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej, z tym że przez inne podmioty. Z przepisów tych nie wynika natomiast, ażeby na cele reformy rolnej były przeznaczone nieruchomości nie mające takiego charakteru. Uchwała ta znalazła aprobatę w orzecznictwie sądowym. Odwołują się do niej liczne orzeczenia Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. uchwała Sądu Najwyższego z 27 września 1991 r., III CZP 90/91, OSNC 1992/5/72; wyrok Sądu Najwyższego z 13 lutego 2003 r., III CKN 1492/00, LEX nr 78867; wyrok NSA z 18 października 2005 r., OSK 1518/04, LEX nr 201351; wyrok NSA z 22 kwietnia 2004 r., OSK 46/04, ONSAiWSA 2004/1/20; wyrok NSA z 8 czerwca 2001 r., IV SA 2724/98, LEX nr 75563).

Abstrahując chwilowo od całości żądania objętego wnioskiem, niewątpliwie sam pałac w [...] wraz z najbliższym otoczeniem (o którego zasięgu przestrzennym jeszcze będzie mowa) nie miał charakteru nieruchomości ziemskiej o charakterze rolniczym, w powyższym rozumieniu. Miał bowiem charakter mieszkalny, rezydencjonalny, nie pełnił żadnej funkcji gospodarczej. Bezsporne jest, że od 1920 do 1939 r. pałac był wydzierżawiany rodzinie P. i [...] na cele na cele mieszkalno – rezydencjalne. W takiej sytuacji, aby można było uznać, że pałac wraz z najbliższym otoczeniem podlegał przepisom o reformie rolnej, należałoby wykazać, że pozostawał on w funkcjonalnym związku z nieruchomością ziemską o charakterze rolniczym. W odniesieniu do pałacu organ odwoławczy dostrzega taki związek o charakterze finansowym, twierdząc, że przychody z dzierżawy pałacu w istotny sposób przyczyniały się do zbilansowania gospodarki prowadzonej na pozostałej części nieruchomości ziemskiej o charakterze rolnym, uregulowanej w księdze hipotecznej "Dobra Ziemskie [...]". Tezy tej, co do związku funkcjonalnego o charakterze finansowym, sąd w obecnym składzie nie podziela.

W orzecznictwie od dawna funkcjonuje pogląd, że "dla istnienia takiego związku nie wystarcza przy tym wyłącznie związek podmiotowy, przez osobę właściciela ani też same powiązania finansowe i terytorialne" (zob. wyrok NSA z 3.10.2008 r., I OSK 1162/07, LEX nr 516755 i orzecznictwo tam powołane; pogląd ten został powtórzony także w późniejszych wyrokach, np. wyrok NSA z 4.05.2016 r., I OSK 120/15, LEX nr 2141064, wyrok NSA z 13.04.2016 r., I OSK 1218/15, LEX nr 2111010). Do tezy takiej odwoływał się też Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 11 marca 2004 r., IV SA 1861/02, wydanym wcześniej w tej sprawie. Gdyby uznać za poprawną tezę Ministra, że uzyskiwanie przychodów z nieruchomości, która nie ma charakteru rolniczego, świadczy o związku funkcjonalnym z pozostałą częścią nieruchomości ziemskiej o charakterze rolniczym, na cele reformy rolnej można byłoby przejąć każdą część nieruchomości ziemskiej, nawet taką, która nie ma żadnych związków organizacyjnych i gospodarczych z nieruchomością o charakterze rolnym. W ocenie sądu o związku funkcjonalnym nie może świadczyć to, na co właściciel nieruchomości ziemskiej przeznacza przychody z nieruchomości, która nie ma charakteru rolniczego (nie może być wykorzystywana do celów rolniczych).

Z pewnością zatem sam pałac w [...], z uwagi na jego charakter i sposób wykorzystywania, nie podlegał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu. Wniosek wszczynający postępowanie w tej sprawie dotyczył jednakowoż zespołu pałacowo – parkowego, którego obszar określono na ponad 115 ha. Organ ustalił, że w skład tego zespołu, oprócz parku, wchodziły zabudowania o charakterze gospodarczym (wyliczone na końcu strony 5 zaskarżonej decyzji Ministra) oraz ogród warzywny. W ocenie organu zarówno park jak i ogród warzywny pozostawały w związku gospodarczym z pozostałą nieruchomością ziemską w [...], gdyż pozyskiwane z parku drewno, jak również warzywa z ogrodu, służyły potrzebom gospodarczym nieruchomości [...]. Z tymi twierdzeniami organu można się zgodzić z dwóch powodów. Po pierwsze, owe związki gospodarcze zostały udokumentowane (zob. dowody powołane na str. 6-7 decyzji Ministra). Wspólny zarząd gospodarstwa rolnego od 1936 r. i sprawozdania finansowe powołane w opracowaniu prof. M. K. (tom III, k. 121-130) świadczą o tym, że zarówno pozyskiwane drewno, jak i warzywa były przeznaczane na potrzeby gospodarstwa [...]. Na marginesie zauważyć jedynie należy, że ocena warsztatu zawodowego prof. M. K. nie należy do sądu administracyjnego, wbrew twierdzeniom pełnomocnika skarżących. Natomiast na nierzetelność opracowania wykorzystanego w tej sprawie dowodów nie przedstawiono. Po drugie, skarżący w żaden sposób nie wykazali, że dzierżawcy pałacu w jakikolwiek sposób pobierali pożytki z parku i ogrodu, a wiec, że te części nieruchomości ziemskiej były wykorzystywane na potrzeby pałacu w [...] i jego mieszkańców. Zabudowania gospodarcze zaś, o jakich wspomina Minister na str. 5 decyzji (obora, stajnie, gajówki, przechowalnia jarzyn), miały logistycznie służyć wymianie dóbr pomiędzy poszczególnymi częściami nieruchomości ziemskiej o charakterze rolniczym.

Problemem jest jednak to, że operując w rozstrzygnięciu aktualnym oznaczeniem geodezyjnym (działki ewidencyjne nr [...] i nr [...] z obrębu [...] oraz działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...], o łącznej powierzchni [...] ha) organy obydwu instancji nie umiejscowiły poszczególnych części nieruchomości w [...] (pałacu, parku, ogrodu, zabudowań gospodarczych) w ramach aktualnego podziału geodezyjnego. Do akt sprawy został wprawdzie dołączony plan sytuacyjno – wysokościowy parku [...] (k. 119 i 122 akt sądowych), którego nie załączono do pisma KPRM z [...] czerwca 2013 r. (tom [...], k. [...] akt adm.), lecz organy nie wykonały opracowania geodezyjnego, z którego wynikałoby położenie poszczególnych części nieruchomości i zabudowań, o których mowa w przywołanym planie sytuacyjnym parku [...], w ramach aktualnego oznaczenia geodezyjnego. Wspomniany plan pochodzi zresztą z kwietnia 1948 r., a więc aktualność jego naniesień na dzień wejścia w życie dekretu organ musi jeszcze zweryfikować. Być może pomocna będzie w tym mapa drzewostanowa z 1942 r., znajdująca się na k. [...] w tomie [...] akt adm.

Dotychczasowy materiał dowodowy w warstwie graficznej uniemożliwia ocenę, która z zawnioskowanych części zespołu pałacowo-parkowego w [...], w ramach aktualnego podziału geodezyjnego, podlegała przejęciu na cele reformy rolnej, a która – z uwagi na brak charakteru rolnego nieruchomości ziemskiej i związku funkcjonalnego z pozostałą częścią "Dóbr Ziemskich [...]" – takiemu przejęciu nie podlegała, w trybie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu. Wszystko to przy takiej ocenie nieruchomości ziemskiej i związku funkcjonalnego, jaka zaprezentowana została wyżej.

W związku z tym uznać należy, że organy obydwu instancji w sposób niewystarczający dla rozstrzygnięcia zebrały materiał dowodowy oraz częściowo dokonały niewłaściwej oceny związku funkcjonalnego pałacu wraz z najbliższym otoczeniem z pozostałą częścią nieruchomości ziemskiej o charakterze rolniczym, czym naruszyły art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., ze skutkiem, który może mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zasięg przestrzenny otoczenia samego pałacu, który nie wykazywał związków gospodarczych i organizacyjnych z pozostałą częścią nieruchomości rolnej, będzie możliwy do oceny (w ramach aktualnego oznaczenia geodezyjnego) dopiero po uzupełnieniu materiału dowodowego przez organ, według powyższych wskazań.

Mając to na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. sąd orzekł jak w pkt 1 wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.