Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 516/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2006-09-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 137
journal: Dz.U. 2004 nr 141 poz 1492
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zmianie niektórych innych ustaw
article: art. 134 par. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Witold Falczyński, Sędziowie Asesor WSA Wiesława Achrymowicz (sprawozdawca) Asesor WSA Jerzy Drwal, Protokolant Stażysta Anna Chmielewska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 19 września 2006 r. sprawy ze skargi Firmy "A" na decyzję Wojewody z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargi.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2006 r. Wojewoda, po rozpatrzeniu odwołań [...]Centrum Infrastruktury Oddział Regionalny w L. i [...] SA Pion Administracji Region Wschodni w L., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] lutego2006 r. o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości położonej w Z. przy ul. P., oznaczonej jako działka nr 59/21, o powierzchni 0,1346 ha na rzecz H. P. i L. Pa. w udziałach po 1/2 części oraz o odmowie zwrotu pozostałej części wywłaszczonej nieruchomości, wchodzącej w skład działki oznaczonej nr 59/22. Jednocześnie z orzeczeniem o zwrocie działki nr 59/21 wnioskodawcy zostali zobowiązani do zwrotu na rzecz Skarbu Państwa zwaloryzowanego odszkodowania w kwotach po 5795,25 złotych od każdego z nich. Ich płatność została rozłożona na 10 rocznych rat. Dalszym następstwem zwrotu działki 59/21 było orzeczenie, że trwały zarząd [...] SA z siedzibą w W. oraz [...] z siedzibą w W. wygasa z dniem, w którym decyzja o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości stanie się ostateczna.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Wojewoda ustalił, że H. P. i L. P. byli współwłaścicielami dawnej działki nr 90 o powierzchni 2623 m2, położonej przy ul. P. w Z., na podstawie AWZ z dnia [...]marca 1973 r. nr [...]. Wywłaszczenie tej nieruchomości nastąpiło decyzją Prezydenta Miasta z dnia[...] grudnia 1976 r., nr [...] w związku z planowaną budową biurowca Komitetu Wojewódzkiego Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej w Zamościu. Po wywłaszczeniu przedmiotowa działka stała się częścią działki nr 59/7, jako własność Skarbu Państwa. Znajduje się ona w trwałym zarządzie [...] SA z siedzibą w W. oraz [...] z siedzibą w Warszawie. Dla działki 59/7 prowadzona jest księga wieczysta KW Nr 2333. Równolegle prowadzone postępowanie administracyjne w przedmiocie uwłaszczenia wskazanej działki zostało zawieszone do czasu rozpatrzenia wniosków o zwrot części działki 59/7, zgłoszonych przez poprzednich właścicieli.

W tej sprawie z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, wchodzącej w skład działki 59/7 wystąpili H. P. i L. P. – byli właściciele. Ich zdaniem nieruchomość stała się zbędna na cel wywłaszczenia.

W centralnej części działki nr 59/7 wykonane zostały fundamenty i podpiwniczenia pod planowany budynek biurowca. Miało to miejsce najprawdopodobniej w 1979 r. Bezsprzecznie od roku 1985 r. nie były prowadzone roboty budowlane dla realizacji inwestycji. Ten stan na gruncie istnieje do chwili rozpatrywania żądania zwrotu nieruchomości.

Uprzednia odmowa H. P. i L. P. zwrotu wywłaszczonej nieruchomości była przedmiotem kontroli sądowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 23 marca 2004 r. w sprawie II SA/Lu 162/03 uchylił decyzję Wojewody z dnia [...] grudnia 2002 r. utrzymującą w mocy decyzję organu pierwszej instancji o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Wskazał na obowiązek rozważenia zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości, która stała się zbędna na cel wywłaszczenia. Rozpoczęcie realizacji inwestycji nastąpiło na części spornej nieruchomości. Sąd stwierdził, że ta część nieruchomości, na której znajdują się fundamenty wraz z terenem niezbędnym dla budowy zgodnie z prawem budowlanym / warunkami technicznymi / nie jest zbędna i co do tej części nie ma zastosowania art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami / tekst jednolity z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm. /. W następstwie Wojewoda uchylił decyzję organu pierwszej instancji celem rozważenia zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości. W dalszym toku postępowania administracyjnego z urzędu przeprowadzone zostało odrębne postępowanie o podział działki 59/7. Sporządzono operat szacunkowy. W wyniku podziału działki 59/7 powstały działki: nr 59/20 o powierzchni 0,0605 ha, nr 59/21 o powierzchni 0,1346 ha i nr 59/22 o powierzchni 0,7703 ha. W sprawie II SA/Lu 549/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargi [...] Centrum Infrastruktury Oddział Regionalny w L. i [...] SA Pion Administracji Region Wschodni w L. na ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia[...] maja 2005 r. Nr [...] o zatwierdzeniu z urzędu projektu podziału działki numer 59/7.

Zdaniem organów obu instancji, rozpatrujących żądanie zwrotu nieruchomości, wydzielona działka numer 59/21 jest zbędna na cel wywłaszczenia. Nie zostały na niej podjęte prace dla realizacji celu wywłaszczenia. W tych okolicznościach zaistniała przesłanka zbędności z art. 137 pkt 2 powoływanej ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami. Pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna (maj 1977 r.), cel wywłaszczenia nie został zrealizowany. Ogólny plan zagospodarowania przestrzennego Z., zatwierdzony uchwałą WRN w Z. nr [...] z dnia [...] listopada 1983 r., obowiązujący w dacie złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, przewidywał przeznaczenie tego terenu pod budownictwo mieszkaniowe wielorodzinne. Nie ma żadnych przeszkód, aby działkę nr 59/21 przeznaczyć właśnie na ten cel. Będzie to mogło nastąpić z zachowaniem wymogów z rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie / Dz. U. Nr 75, poz. 690 ze zm. /. Wobec tego zostaje spełniony warunek określony w art. 137 ust.1 pkt 2 w związku z ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami / Dz. U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603 ze zm. /. Powyższe obligowało organy administracji do wydania decyzji o zwrocie działki nr 59/21. Dla rozstrzygnięcia sprawy nie mają znaczenia argumenty odwołujących się, dotyczące poniesionych nakładów, możliwości realizowania na działce nr 59/22 zadań statutowych oraz kontynuowania inwestycji zgodnie ze sporządzoną dokumentacją projektową dla całej działki nr 59/7.

Skargę na wskazane rozstrzygnięcie administracyjne złożyli: [...] SA Pion Administracji Region Wschodni w L. i [...] Centrum Infrastruktury Oddział Regionalny w L.. Skargi objęły przedmiotowym zakresem orzeczenie o zwrocie działki numer 59/21. Interes prawny w złożeniu skargi, podmioty skarżące wywodziły z okoliczności, że ostateczna decyzja o zwrocie działki nr 59/21 powoduje wygaśnięcie prawa trwałego zarządu.

Skargi zawierały wniosek o uchylenie zaskarżonej decyzji orzekającej o zwrocie działki nr 59/21 oraz o zasądzenie kosztów.

Zarzucały wydanie decyzji z naruszeniem zasad postępowania administracyjnego, stanowionych w art. 7 k.p.a. i art. 8 k.p.a. Zawężającą wykładnię art. 136 ust. 3 oraz art. 137 powoływanej ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zdaniem skarżących nieruchomość nie jest zbędna dla realizacji celu wywłaszczenia. Istnieje realna możliwość realizowania na nieruchomości celu publicznego, a do jego realizacji niezbędna jest cała nieruchomość. Zaskarżona decyzja spowoduje dezorganizację procesu budowlanego, wzrost jego kosztów, utratę walorów gospodarczych działki 59/22, niemożność dokończenia inwestycji zgodnie ze sporządzoną dokumentacją projektową i dalszego racjonalnego korzystania z działki numer 59/22. Wbrew art. 137 ust. 2 powoływanej ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami, organy nie rozważyły możliwości zagospodarowania zwracanej działki zgodnie z planem zagospodarowania przestrzennego i przepisami prawa budowlanego.

Niemożność dokończenia inwestycji narusza interes społeczny, bo pozbawi mieszkańców dostępu do korzystania z usług pocztowych i telekomunikacyjnych. Narusza też interes skarżących, skoro nie będą mogli realizować statutowych zadań, do których należy świadczenie tych usług. Skarżący ponieśli nakłady na poczet uzyskania władania działką nr 59/7 / umowa z dnia 2 września 1985r. /, na prace projektowe oraz koszty utrzymania terenu. Inwestycja nie była kontynuowana ze względu na toczące się od 1993 r. postępowanie o zwrot nieruchomości na rzecz byłych właścicieli.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wnosił o jej oddalenie. Podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Nie podzielił zarzutów skargi. Zdaniem organu, w sprawie zostały prawidłowo zastosowane przesłanki przewidziane dla zwrotu działki 59/21.

W toku postępowania sądowego H. P. i L. P. wnieśli o oddalenie skarg. Zarzucili podmiotom skarżącym brak interesu prawnego do wniesienia skarg na decyzję uwzględniającą żądanie zwrotu działki 59/21.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

1. Skargi zostały wniesione na decyzję Wojewody, orzekającą o zwrocie działki numer 59/21, położonej w Z. przy ul. P. Zatem na mocy art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./ przedmiotem kontroli sądowej w tej sprawie mogło być rozstrzygnięcie administracyjne tylko w przedmiocie zwrotu działki numer 59/21 oraz praw i obowiązków związanych z jej zwrotem.

Natomiast odmowa zwrotu niewydzielonej części działki nr 59/22 stanowi rozstrzygnięcie w odrębnym przedmiocie, które nie zostało zaskarżone. W myśl art. 134 § 1 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skarga wiążąco określa przedmiot zaskarżenia, a tym samym granice sprawy sądowej. W rezultacie decyzja Wojewody o odmowie zwrotu części działki nr 59/22 stała się prawomocna i nie mogła podlegać kontroli sądowej w tej sprawie.

2. Podmioty skarżące mają interes prawny w przeprowadzeniu kontroli legalności rozstrzygnięcia Wojewody o zwrocie działki nr 59/21. Po pierwsze z tego powodu, że decyzja o zwrocie zawiera rozstrzygnięcie, że z chwilą uzyskania przymiotu ostateczności, wygasa prawo trwałego zarządu podmiotów skarżących. Po drugie, ubiegają się o uwłaszczenie działki nr 59/7. Postępowanie administracyjne w tym przedmiocie zostało zawieszone do czasu rozstrzygnięcia żądania zwrotu wywłaszczonych nieruchomości, wchodzących w skład działki nr 59/7. Zatem wynik kontroli sądowej decyzji orzekającej o zwrocie działki nr 59/21 byłym właścicielom wpływa na zakres uprawnień podmiotów skarżących.

W tych okolicznościach skargi zostały wniesione przez podmioty uprawnione w rozumieniu art. 50 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

3. Zaskarżona decyzja o zwrocie działki nr 59/21 nie narusza prawa.

Wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości został złożony bezsprzecznie przez byłych właścicieli, jak tego wymaga art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami ( tekst jednolity Dz. U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603 ze zm.). W myśl tego unormowania podmioty uprawnione mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, gdy stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, stosownie do przepisu art. 137 tej ustawy.

Przesłanki dla ustalenia czy działka 59/21 okazała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu należy oceniać według stanu prawnego obowiązującego od 22 września 2004 r. Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. / Dz. U. z 2004 r. Nr 141, poz.1492 ze zm. /, nowelizująca między innymi brzmienie art. 137 rozważanej ustawy o gospodarce nieruchomościami, nie zawierała szczególnych unormowań przechodnich dla postępowań administracyjnych będących w toku. Powołana nowelizacja istotnie zaostrzyła rygory dla realizowania celu wywłaszczenia. W określonych okolicznościach samo rozpoczęcie realizacji celu wywłaszczenia nie jest już wystarczające dla odmowy zwrotu.

Zgodnie z art. 137 ust. 1 powołanej ustawy o gospodarce nieruchomościami nieruchomość uznaje się za zbędną, jeżeli :

- pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu ( pkt 1) albo

- pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany (pkt 2). Jest to przepis bezwzględnie obowiązujący. Nie pozostawia obszaru dla uznania administracyjnego.

W tej sprawie poza sporem jest okoliczność, że na działce 59/7 realizację celu wywłaszczenia rozpoczęto w 1979 r., to jest przed upływem 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna. Jednak inwestycja nie została ukończona do chwili obecnej. Zatem bezsprzecznie, pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel wywłaszczenia nie został zrealizowany.

W tych okolicznościach działka 59/21 jest zbędna na cel wskazany w decyzji o wywłaszczeniu w rozumieniu art. 137 ust. 1 rozważanej ustawy o gospodarce nieruchomościami. Przesłanka zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia spełniona jest w sytuacji, kiedy inwestycję rozpoczęto przed upływem 7 lat, ale nie została ukończona przed upływem 10 lat, w obu przypadkach liczonych od wywłaszczenia mocą ostatecznej decyzji / Ustawa o gospodarce nieruchomościami Komentarz pod redakcją G. Bieńka, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis Warszawa 2005, s. 443 /. W następstwie działka 59/21 bezwzględnie podlegała zwrotowi byłym właścicielom, o czym prawidłowo rozstrzygnęły organy administracji obu instancji.

Dla stwierdzenia, że działka 59/21 jest zbędna na cel wywłaszczenia na podstawie art. 137 ust. 1 rozważanej ustawy o gospodarce nieruchomościami nie ma znaczenia z jakich powodów cel wywłaszczenia nie został zrealizowany w ustawowo zakreślonym terminie. Odmowy zwrotu nie mogą uzasadniać argumenty skarżących dotyczące poniesionych nakładów, niemożności realizacji statutowych zadań, w tym zabudowy zgodnie z dokumentacją projektową sporządzoną jeszcze dla działki 59/7. Rozważana ustawa o gospodarce nieruchomościami nie przewiduje, by te okoliczności mogły uzasadniać odmowę zwrotu. Zgodność podziału działki 59/7, także z przepisami prawa budowlanego, podlegała badaniu w postępowaniu o podział. Decyzja w tym przedmiocie jest prawomocna. Przesądziła zgodność podziału także z przepisami prawa budowlanego.

Żądanie byłych właścicieli zwrotu działki 59/21, jako zbędnej na cel wywłaszczenia, podlegało uwzględnieniu przez organ administracji bez względu na to czy zwrot pozostaje w kolizji z interesami innych podmiotów / zarządców, użytkowników /. Instytucja zwrotu wywłaszczonej nieruchomości służy przede wszystkim ochronie interesu byłych właścicieli, skoro prawo własności zostało im odjęte w sposób przymusowy. Tej ochrony nie ogranicza interes innych podmiotów, które władają wywłaszczoną nieruchomością, a władanie to jest następstwem decyzji o przymusowym odjęciu prawa własności / wywłaszczeniu /. Także wywodzona przez te podmioty okoliczność poniesienia nakładów nie jest przewidziana w przepisach Rozdziału 6 rozważanej ustawy o gospodarce nieruchomościami, jako podstawa dla odmowy zwrotu. Ewentualne rozliczenia z tego tytułu nie należą do niniejszej sprawy.

5. W sprawie nie ma zastosowania art. 137 ust. 2 omawianej ustawy o gospodarce nieruchomościami, skoro bezspornie cel wywłaszczenie nie został w ogóle zrealizowany. Z tego względu zbędna była analiza przeznaczenia zwracanej działki w planie zagospodarowania przestrzennego z 1983 r. oraz możliwości takiego jej zagospodarowania. Okoliczność ta nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.

6. Przedstawiona ocena prawna uwzględnia stanowisko wyrażone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w sprawie II SA/Lu 162/03 oraz zmianę art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami z dniem 22 września 2004 r., polegającą na uznaniu za zbędną również nieruchomości, na której cel wywłaszczenia nie został zrealizowany w okresie 10 lat od wywłaszczenia.

Z tych względów na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.