Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 474/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2017-06-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzje I i II instancji
Powołane przepisy: journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
journal: Dz.U. 2015 poz 114
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
journal: Dz.U. 2016 poz 1518
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
journal: Dz.U. 2016 poz 1066
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit c oraz  art. 135
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Stefan Kłosowski, Sędziowie Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj (spr.),, Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Skrzetuska-Gajos, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 8 czerwca 2017 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia [...] r. , znak: [...]


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta decyzją z dnia [...]na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.) w związku z art. 30 ust. 6 i ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2015 r., poz. 114), po rozpatrzeniu wniosku J. G., odmówił wymienionej umorzenia zadłużenia z tytułu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu niepełnosprawności za okres od [...]r., w kwocie głównej [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami na dzień wystawienia decyzji w kwocie [...] zł oraz kosztami upomnienia w wysokości [...] zł.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że J. G. w dniu [...]r. zwróciła się z wnioskiem o umorzenie zadłużenia z tytułu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego za okres od [...] r. w związku z otrzymaną decyzją o zwrocie tego świadczenia z dnia [...] r., powołując się w uzasadnieniu na ciężką sytuacją materialną i zdrowotną. Powyższa decyzja została wydana w oparciu o uzyskane w dniu [...] r. zaświadczenie z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z treści którego wynika, że od dnia [..] r. J.G. pobiera dodatek pielęgnacyjny. Zgodnie z treścią art. 16 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawionej do dodatku pielęgnacyjnego. J.G. była pouczona o treści art. 25 cyt. ustawy w decyzji z dnia [...] r. orzekającej o przyznaniu zasiłku pielęgnacyjnego od [...] r. na stałe, w wysokości [...]zł miesięcznie. W związku z powyższym zasiłek pielęgnacyjny pobrany w okresie od [...]r. należy traktować jako nienależnie pobrane świadczenia, które podlegają zwrotowi wraz z ustawowymi odsetkami. Zobowiązana nie skorzystała z możliwości złożenia odwołania od decyzji orzekającej o zwrocie nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego. J.G. nie zareagowała również na otrzymane upomnienie egzekucyjne. Po wystawieniu tytułu wykonawczego strona wniosła podanie o umorzenie należności.

Organ I instancji ustalił, że strona prowadzi sama gospodarstwo domowe. Zamieszkuje w lokalu mieszkalnym o powierzchni [...], którego jest najemcą. Dochód zobowiązanej stanowi emerytura z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w kwocie [...] zł oraz dodatek mieszkaniowy przyznany przez Centrum Świadczeń na okres od [...] r. w wysokości [..] zł miesięcznie, co stanowi łącznie kwotę [...] zł. Z analizy rachunków przedłożonych przez stronę wynika, że jej miesięczne wydatki wynoszą [...] zł. Strona nie wskazała jaką konkretnie kwotę wydaje na wyżywienie, oświadczyła natomiast, że "kwota pozostała po opłaceniu rachunków, wykupieniu leków zostaje przeznaczana na wyżywienie". Poza należnościami z tytułu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego strona wykazuje zadłużenie powstałe z tytułu nieregulowania czynszu i innych opłat za zajmowany lokal mieszkalny w Z B i L K J B w wysokości [...] zł. J.G. nie korzystała i nie korzysta z pomocy Ośrodka, jednakże w oświadczeniu z dnia [..] r. podała, że oczekuje na wydanie decyzji administracyjnej dotyczącej pomocy w formie usług opiekuńczych.

Organ I instancji stwierdził, że sytuacja J.G. jest trudna, strona posiada orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu znacznym, jednakże zadłużenie powstało z ewidentnej jej winy poprzez naruszenie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Strona była bowiem prawidłowo pouczona o konieczności informowania o każdej okoliczności mającej wpływ na prawo do świadczeń i zaniechała obowiązku poinformowania organu, że uzyskała uprawnienie do dodatku pielęgnacyjnego z ZUS.

W ocenie organu I instancji, kwota zadłużenia oraz sytuacja strony uzasadniają stwierdzenie, że strona winna poczynić wszelkie starania zmierzające do jego spłaty. Systematyczne regulowanie należności może wiązać się dla osoby zobowiązanej z wyrzeczeniami, nie mniej jednak nie doprowadza to strony do ubóstwa i nie stwarza sytuacji niebezpiecznej dla jej funkcjonowania.

J.G. wniosła odwołanie od powyższej decyzji podnosząc w nim, że pobieranie zasiłku pielęgnacyjnego wynikało z jej niewiedzy. Otrzymując decyzję

z ZUS była nieświadoma, że należy poinformować organ o otrzymanym świadczeniu. Powstała sytuacja nie nastąpiła z jej ignorancji, lecz na skutek choroby i bezradności.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] na podstawie art. 138 § 1 ust. 1 k.p.a. w związku z art. 30 ust. 7, 8 i 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, po rozpatrzeniu odwołania, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Uzasadniając rozstrzygnięcie Kolegium wskazało, że decyzja w zakresie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń pozostaje w sferze tzw. uznania administracyjnego. Umorzenie takich świadczeń dopuszczalne jest wyjątkowo i tylko wtedy, gdy zachodzą "szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny".

Zdaniem Kolegium, organ I instancji przeprowadził wyczerpującą ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i dokonał wnikliwej analizy sytuacji majątkowej oraz rodzinnej skarżącej w kontekście przesłanek z art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Kolegium poddając ponownej analizie sytuację majątkową i rodzinną strony wykazało, że w niniejszej sprawie nie zachodzi szczególny przypadek uzasadniający umorzenie nienależnie pobranych świadczeń.

Na powyższą decyzję J.G. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, w której podniosła, że pobieranie zasiłku pielęgnacyjnego mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń wynikało z jej niewiedzy. Otrzymując decyzję o przyznaniu dodatku pielęgnacyjnego z ZUS była zupełnie nieświadoma, że należy poinformować organ o otrzymanym świadczeniu. Stan zdrowia i ciągle pogorszający się wzrok uniemożliwiał jej zapoznanie się z otrzymywaną korespondencją. Skarżąca podała nadto, że jest osobą samotną, niepełnosprawną i nie była świadoma powagi sytuacji, w której się znalazła poprzez swoją niewiedzę.

W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało swoje stanowisko w tej sprawie i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 10 sierpnia 2016 r. (sygn. akt II SA/Sz 75/16) uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia 3 sierpnia 2015 r.

Sąd ten kontrolując zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji doszedł do przekonania, że organy obu instancji nie przeprowadziły wyczerpującej analizy zgromadzonego

w sprawie materiału dowodowego i nie dokonały należytej i wszechstronnej analizy sytuacji majątkowej, życiowej i zdrowotnej skarżącej w świetle przesłanek z art. 30 ust. 9 ww. ustawy. Podkreślił, że wydanie decyzji w przedmiocie umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych musi być poprzedzone wyjaśnieniem rzeczywistej sytuacji strony, nie tylko sytuacji materialnej – dochodów i kosztów utrzymania, ale całej sytuacji życiowej wnioskodawcy, a więc także stanu zdrowia, stanu rodzinnego, wieku, możliwości zarobkowania, itp., a uzasadnienie decyzji musi zawierać ocenę tej sytuacji (por. wyrok NSA z dnia 14 grudnia 2012 r., sygn. akt I OSK 946/12 opubl. LEX nr 1366528).

Zdaniem Sądu, organy przekroczyły granice uznania administracyjnego stwierdzając, że skarżąca jest osobą zdolną do spłaty nienależnie pobranych świadczeń bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie, a systematyczne regulowanie zadłużenia nie doprowadzi skarżącej do ubóstwa i nie stwarza sytuacji niebezpiecznej dla jej funkcjonowania. Organy w szczególności nie wzięły pod uwagę, że po odjęciu podanej kwoty wydatków - ok. [...] zł, skarżącej pozostaje na życie kwota ok. [...] zł, z której to kwoty skarżąca nie tylko musi się utrzymać (wyżywić), ale też ma spłacać nienależne pobrane świadczenie w kwocie [...] zł wraz z odsetkami w kwocie [...] zł oraz zadłużenie w wysokości [...] zł z tytułu nieregulowania czynszu i innych opłat za zajmowany lokal mieszkalny. Poza tym okoliczność, na którą powołuje się organ I instancji, że skarżąca nie wykazała wydatków na wyżywienie, nie oznacza, że ich nie ponosi. Organ korzystając z wiedzy powszechnej mógł przyjąć pewną przeciętną wielkość takich wydatków i uwzględnić ją przy analizie sytuacji finansowej skarżącej. Tak więc rozpoznając wniosek skarżącej organy powinny były dokonać oceny, jakie są realne możliwości spłaty zadłużenia, które łącznie stanowi kwotę ok. [...] zł, skoro po uiszczeniu niezbędnych opłat skarżącej pozostaje, w skali miesiąca, ok. [...]zł, co oznacza, że na zaspokojenie niezbędnych bieżących potrzeb, w tym kosztów wyżywienia, które organ mógł sam ustalić, dziennie ma ona zaledwie ok. [...]zł.

W uzasadnieniach obu decyzji zabrakło tego rodzaju analizy, co doprowadziło do sytuacji, że organy faktycznie nie oceniły, w oparciu o materiał dowodowy, czy rzeczywiście spłacając oba zadłużenia, skarżąca będzie w stanie samodzielnie zaspokoić podstawowe potrzeby bytowe i będzie mogła żyć w warunkach odpowiadających godności człowieka, jeżeli już do tej pory kwota dochodu nie była wystarczająca lub być może była ledwie wystarczająca do zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych osoby prowadzącej samodzielne gospodarstwo domowe.

Sąd nie zgodził się z organem I instancji, jak również i organem II instancji,

że okoliczność, iż zadłużenie skarżącej powstało z jej ewidentnej winy, może stanowić podstawę do odmowy umorzenia przewidzianych do zwrotu spornych należności. Przepis art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie przewiduje bowiem takiej przesłanki jako podstawy do wydania decyzji odmownej. Zbyt daleko idące jest również, w ocenie Sądu, twierdzenie organów, że koniecznym warunkiem wydania decyzji, o jakiej mowa w art. 30 ust. 9 ustawy, jest ustalenie, że sytuacja danej osoby jest "szczególna" na tle rodzin uprawnionych do świadczeń rodzinnych, nie zaś wobec innych rodzin. Wskazany przepis nie wprowadza wyraźnie takiego ograniczenia. Ponadto, nawet gdyby uznać jego zasadność, to należałoby zbadać sytuację skarżącej na tle sytuacji innych osób uprawnionych do zasiłku pielęgnacyjnego, a tego ani organ I instancji, ani Kolegium nie uczyniły.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Prezydent Miasta decyzją z dnia [...]ponownie odmówił J.G. umorzenia zadłużenia z tytułu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu niepełnosprawności za okres od [...]r. w kwocie głównej [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie na dzień wystawienia decyzji w kwocie [...] oraz kosztami upomnienia [...] zł.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w oparciu o nadesłane przez skarżącą dokumenty ustalił, iż prowadzi ona sama gospodarstwo domowe, jest najemcą mieszkania o powierzchni [...]. Źródłem jej dochodu jest emerytura z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w kwocie [...] zł oraz dodatek mieszkaniowy przyznany na okres od [...] r. w wysokości [...] zł miesięcznie. Łączna suma dochodów plasuje się na poziomie [...] zł. Miesięczne wydatki skarżącej wynoszą [...] zł. Organ zaznaczył, że strona w analizie finansowej po raz kolejny nie wskazała jaką konkretnie kwotę wydaje na wyżywienie. Oświadczyła natomiast, że kwota pozostała po opłaceniu rachunków, wykupieniu leków, środków czystości zostaje przeznaczona na wyżywienie. W związku z powyższym organ, opierając się na wskazaniach zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, że organ korzystając z wiedzy powszechnej powinien przyjąć przeciętną wielkość wydatków na wyżywienie, przyjął, iż zobowiązana przeznacza na zakup wyżywienia [...] zł miesięcznie. Różnica między dochodami a wydatkami wynosi [...] zł.

Prezydent wyjaśnił, że według danych Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych wysokość minimum egzystencji w [...] r. dla gospodarstwa emeryckiego 1-osobowego wynosi [...] zł. Analizując sytuację zobowiązanej organ uznał, że strona nie funkcjonuje poniżej minimum egzystencji, jest w stanie zaspokoić swoje podstawowe potrzeby bytowe i nie żyje na granicy ubóstwa. Organ pokreślił, że stronie zostało umorzone zadłużenie z tytułu zaległości czynszowych w ZBiLK, zaś od [...] r. strona kwalifikuje się zgodnie z uchwałą nr XXII/502/16 Rady Miasta z dnia 6 września 2016 r. w sprawie uchwalenia wieloletniego planu gospodarowania mieszkaniowym zasobem Gminy Miasto za lata [...] na obniżkę czynszu, który będzie wynosił [...] zł. W związku z powyższym strona prawdopodobnie będzie gospodarować w swoim budżecie domowym od marca [...]r. dodatkowymi środkami.

Organ wskazał dodatkowo, że od [...] r. J.G. korzysta z pomocy MOPR w formie usług opiekuńczych od poniedziałku do piątku w ilości 3 razy w tygodniu po 2 godziny maksymalnie dziennie. Za świadczone usługi opiekuńcze strona została zwolniona całkowicie z opłat.

Prezydent zwrócił uwagę, że skarżąca nie dołączyła żadnego aktualnego zaświadczenia od lekarza stwierdzającego stan zdrowia. Z wywiadu przeprowadzonego przez MOPR w związku z przyznaniem usług opiekuńczych wynika, że strona ma problem z widzeniem (), jest po oraz ma problemy z [...]. Sytuacja strony jest trudna, jednakże zadłużenie powstało z ewidentnej winy strony, poprzez naruszenie przez zobowiązaną przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zdaniem organu, chociaż strona jest osobą starszą, schorowaną, zaś upływ czasu będzie powodował pogarszanie się stanu zdrowia to jednak, po przeanalizowaniu jej ogólnej sytuacji, nie znalazł podstaw do umorzenia zaległości. Sytuacja strony jest trudna, lecz nie można przypisać jej charakteru nadzwyczajnego zdarzenia losowego niezależnego od działania strony. Powstanie zobowiązania nie jest skutkiem nadzwyczajnych zdarzeń losowych, lecz następstwem niedopełnienia obowiązków przez wnioskodawcę.

J.G. złożyła od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, w którym podniosła, że pobieranie zasiłku pielęgnacyjnego mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczenia wynikało z jej niewiedzy. Stale pogarszający się wzrok i stan zdrowia uniemożliwił jej zapoznanie się z otrzymaną korespondencją. Zaznaczyła, ze jest starszą, schorowaną osobą, bez wykształcenia, natomiast w SCŚ pracują osoby wykształcone i wykwalifikowane wobec tego dlaczego nie pomagają takim osobom jak ona. W ocenie strony urzędnik miał świadomość, że dodatek z ZUS przysługuje każdemu a mimo to nie wstrzymał świadczenia wypłacanego przez SCŚ. Tymczasem z powyższego wynikają dla niej daleko idące konsekwencje. Dodała, że w wydanej decyzji przyjęto jej sytuację materialną "powyżej minimum egzystencji" bez sprawdzenia w jakich warunkach żyje. Trudno jest jej udokumentować ile wydaje na życie, ponieważ sytuacje życiowe ciągle generują nowe problemy.

Strona wyjaśniła, że wystąpiła do Urzędu Skarbowego w sprawie umorzenia podatku dochodowego z tytułu umorzenia jej zaległości czynszowych, który został rozpatrzony pozytywnie. Z treści wydanej w tym przedmiocie decyzji wynika, że jej sytuacja stwarza realne zagrożenie jej egzystencji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

Stwierdziło, że organ I instancji przeprowadził wszechstronną i kompletną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego pod kątem wystąpienia określonych w art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji J.G. Zdaniem Kolegium, koszty utrzymania wyliczone przez organ I instancji były zawyżone bowiem uwzględnił wydatki na wyżywienie w wysokości [..] zł miesięcznie, chociaż według Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych z dnia [...] r. wydatki 1-osobowego gospodarstwa domowego wynosiły [...] zł miesięcznie. Zestawiając dochód strony z wysokością, określonego w ww. informacji minimum socjalnego, organ odwoławczy stwierdził, że dochód ten przewyższa zarówno kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej wynoszące [...] zł, jak i minimum socjalne wynoszące [...] zł. W jego ocenie, brak zatem podstaw do uznania, że sytuacja odwołującej się jest szczególna. Uzyskiwany przez nią dochód wynosi [...] zł i znacznie przekracza obowiązujące w dniu orzekania przez organ odwoławczy kryterium dochodowe w kwocie [..] zł, które uprawniałoby stronę do przyznania pomocy na podstawie przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Dodatkowo, odwołującej się umorzono zadłużenie z tytułu zaległości czynszowych w ZBiLK oraz obniżono czynsz za zajmowany lokal mieszkalny, jak również zwolniono ją z odpłatności za przyznane usługi opiekuńcze.

Na powyższą decyzję J.G. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, w której ponownie podniosła, że pobieranie zasiłku pielęgnacyjnego mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń wynikało z jej niewiedzy oraz bardzo złego stanu zdrowia. Wyjaśniła, że "nie można przeczytać pisma, jeśli się nie widzi drugiej osoby, a tym bardziej drobnego druku na korespondencji". Zaznaczyła, że gdyby nie bezinteresowna pomoc obcych ludzi jej emerytura byłaby obciążona zajęciami i nie miałaby żadnej dopłaty. Urząd Skarbowy umorzył jej podatek dochodowy z uwagi na ciężką sytuację materialną i zdrowotną. Argumentowanie, że sytuacja w jakiej się znalazła może wiązać się z wyrzeczeniami, nie mniej jednak nie stwarza sytuacji niebezpiecznej – jest dla skarżącej trudna do zrozumienia a jeszcze trudniejsza do zaakceptowania.

W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało swoje stanowisko w tej sprawie i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2016 r., poz. 1066), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia

28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1518 ze zm.) zwanej dalej "ustawą". W myśl art. 30 ust. 9 tej ustawy organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.

Podkreślenia wymaga, że rozpoznanie przedmiotowej skargi ma miejsce

w ramach szczególnego związania wynikającego z sądowego orzeczenia wydanego uprzednio w sprawie. Stosownie do art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej: "p.p.s.a." - ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Ponownie orzekając w niniejszej sprawie Sąd miał na względzie ocenę prawną oraz wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 10 sierpnia 2016 r. sygn. akt II SA/Sz 75/16. W wyroku tym, uchylającym decyzje organów obu instancji, Sąd zakwestionował, jako niewyjaśnione, ustalenia organów odnoszące się do przesłanek warunkujących umorzenie przedmiotowych należności, o których mowa w art. 30 ust. 9 powołanej wyżej ustawy, czyli sytuacji majątkowej, życiowej i zdrowotnej wnioskodawczyni.

Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji, dokonana według kryterium zgodności

z prawem wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

Organy obu instancji odmawiając uwzględnienia wniosku J.G.

w zakresie umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego kolejny raz oparły swoją argumentację na przekonaniu, że skarżąca jest osobą zdolną do spłaty tej należności bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie, a systematyczne regulowanie zadłużenia nie doprowadzi skarżącej do ubóstwa i nie stwarza sytuacji niebezpiecznej dla jej funkcjonowania.

Chociaż zadłużenie skarżącej obecnie wynika już tylko z nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego a zatem zmniejszyło się jeśli chodzi o kwotę główną do kwoty [...] zł to jednak ustawowe odsetki z tego tytułu wzrosły z kwoty [..] zł, a zatem zadłużenie wynosi łącznie (z kosztami upomnienia) [...] zł i nadal jest to kwota znacząca.

Jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w wyroku z dnia

10 sierpnia 2016 r., sądowa kontrola legalności decyzji uznaniowych, a taką jest decyzja w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, sprowadza się w głównej mierze do oceny czy organ podejmujący decyzję prawidłowo zgromadził materiał dowodowy, czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym decyzji mają swoje uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym oraz, czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach. Materiał dowodowy sprawy powinien być przez organ administracji oceniony wszechstronnie, w świetle wszystkich okoliczności występujących w sprawie (art. 77 § 1 k.p.a.), a w tego rodzaju sprawie w szczególności w kontekście przesłanek z art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Postępowanie dowodowe, a także uzasadnienie decyzji powinny koncentrować się na ustaleniu, czy po stronie świadczeniobiorcy rzeczywiście zachodzą "szczególnie uzasadnione okoliczności" – to znaczy czy istnieje ryzyko, że egzekucja nienależnie pobranego świadczenia doprowadzi do obniżenia standardu życia poniżej poziomu minimum egzystencji. Zgodnie bowiem z tym przepisem, organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub

w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.

Sąd kontrolując wówczas zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji doszedł do przekonania, że organy obu instancji nie przeprowadziły wyczerpującej analizy zgromadzonego

w sprawie materiału dowodowego i nie dokonały należytej i wszechstronnej analizy sytuacji majątkowej, życiowej i zdrowotnej skarżącej w świetle przesłanek z cyt. art. 30 ust. 9 ww. ustawy.

W ocenie Sądu rozpoznającego sprawę obecnie, chociaż organy poczyniły dodatkowe ustalenia jeśli chodzi o sytuację majątkową skarżącej to jednak ocena jej sytuacji życiowej i zdrowotnej w dalszym ciągu nie została należycie dokonana.

Po raz kolejny należy podkreślić, że wydanie decyzji w przedmiocie umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych musi być poprzedzone wyjaśnieniem rzeczywistej sytuacji strony, nie tylko sytuacji materialnej – dochodów

i kosztów utrzymania, ale całej sytuacji życiowej wnioskodawcy, a więc także stanu zdrowia, stanu rodzinnego, wieku, możliwości zarobkowania, itp., a uzasadnienie decyzji musi zawierać ocenę tej sytuacji (por. wyrok NSA z dnia

14 grudnia 2012 r., sygn. akt I OSK 946/12 opubl. LEX nr 1366528).

Jak wynika z obecnych ustaleń organu i zgromadzonych dowodów, źródło dochodu skarżącej stanowi emerytura w kwocie [...] zł oraz dodatek mieszkaniowy w wysokości [...] zł miesięcznie. Miesięczne wydatki stanowią kwotę [...] zł. Skarżąca jest osobą w starszym wieku, niepełnosprawną i schorowaną.

Zdaniem Sądu, organy ponownie przekroczyły granice uznania administracyjnego stwierdzając, że skarżąca jest osobą zdolną do spłaty nienależnie pobranych świadczeń bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie,

a systematyczne regulowanie zadłużenia nie doprowadzi skarżącej do ubóstwa i nie stwarza sytuacji niebezpiecznej dla jej funkcjonowania.

Organy w szczególności nie wzięły pod uwagę, że z kwoty pozostałej po opłaceniu czynszu, energii, gazu i telefonu - tj. z kwoty około [...] zł - skarżąca nie tylko musi się wyżywić, ale też opłacić leki oraz spłacać nienależne pobrane świadczenie w łącznej kwocie [...] zł. Jak wyliczył organ, skarżącej po odliczeniu wydatków pozostaje jeszcze kwota [..] zł, jednak powyższe byłoby aktualne jedynie przy założeniu, że nie używa ona jakichkolwiek środków czystości i nie kupuje odzieży. Tymczasem, w ocenie Sądu, rozpoznając wniosek skarżącej organy powinny były dokonać oceny, jakie są realne możliwości spłaty zadłużenia, które łącznie stanowi kwotę ponad [...] zł, skoro po uiszczeniu niezbędnych opłat oraz zakupieniu leków skarżącej pozostaje, w skali miesiąca, ok. [...] zł, co oznacza, że na zaspokojenie niezbędnych bieżących potrzeb, w tym kosztów wyżywienia, które organ ustalił na [...] zł, dziennie ma ona zaledwie ok. [...] zł.

W uzasadnieniach obu decyzji zabrakło tego rodzaju analizy, co doprowadziło do sytuacji, że organy faktycznie nie oceniły, w oparciu o materiał dowodowy, czy rzeczywiście spłacając zadłużenie, skarżąca będzie w stanie samodzielnie zaspokoić podstawowe potrzeby bytowe i będzie mogła żyć w warunkach odpowiadających godności człowieka, jeżeli już do tej pory kwota dochodu nie była wystarczająca lub być może była ledwie wystarczająca do zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych osoby prowadzącej samodzielne gospodarstwo domowe.

Należy przy tym za niezrozumiałe uznać podkreślanie przez organ odwoławczy, że w przypadku skarżącej nie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny bowiem jej dochód przekracza zarówno kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej jak i minimum socjalne, wynoszące [...] zł. Podkreślenia wymaga, że skoro wspomniane szczególne okoliczności mają dotyczyć konkretnej rodziny, zatem organ winien był odnieść swoje rozważania do sytuacji skarżącej nie zaś ogólnych kryteriów, które w wypadku osób zdrowych mogłyby być wystarczające, jednak w wypadku osób z tak wieloma poważnymi schorzeniami jakie występują u skarżącej takimi nie są.

Zdaniem Sądu, po raz kolejny organy nie poczyniły dostatecznych ustaleń jeśli chodzi o stan zdrowia skarżącej poprzestając na ogólnych stwierdzeniach zawartych w wywiadzie przeprowadzonym na potrzeby przyznania jej usług opiekuńczych. W ocenie Sądu zarzucanie skarżącej, że nie przedstawiła stosownego zaświadczenia lekarskiego bez uwzględnienia jej aktualnego stanu – który może utrudniać wizyty lekarskie w celu uzyskania takiego zaświadczenia – jak również bez udzielenia jej w tym zakresie niezbędnych wyjaśnień nie zasługuje na aprobatę. Skarżąca jest osobą starszą, schorowaną i zmuszoną do korzystania w życiu codziennym z pomocy innych osób, co niewątpliwie utrudnia jej podejmowanie działań w niniejszej sprawie i okoliczność tę organ winien mieć na uwadze.

Na marginesie jedynie, należy dodać, że niezrozumiały jest pogląd Kolegium o możliwości rozłożenia zobowiązania na raty po złożeniu stosownego wniosku w tym zakresie, w sytuacji gdy organ ten stwierdził, że brak jest podstaw do uznania sytuacji odwołującej się za szczególną skoro przepis art. 30 ust. 9 przewiduje możliwość rozłożenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń na raty jedynie wtedy gdy (tak jak w wypadku umorzenia) zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.

W świetle powyższych rozważań należy stwierdzić, że w rozpoznawanej sprawie przy wydawaniu decyzji organy naruszyły zasady postępowania administracyjnego określone w art. 7 i 77 § 1 i 80 k.p.a. oraz art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.

Ponownie rozpoznając sprawę organ winien dokonać oceny wniosku skarżącej opartego na przepisie art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych po przeprowadzeniu postępowania z uwzględnieniem powyższych uwag

i z uwzględnieniem zasad postępowania, mając w szczególności na uwadze dochody uzyskiwane przez skarżącą, posiadane zobowiązania i wydatki, wiek i stan zdrowia.

Z uwagi na powyższe uchybienia, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718), orzekł jak w sentencji wyroku.