Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 570/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2016-02-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6192 Funkcjonariusze Policji
Hasła tematyczne: Policja
Skarżony organ: Komendant Policji
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i  lit. c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 1 ust. 1 pkt 3
journal: Dz.U. 1990 nr 54 poz 310
law: Ustawa z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga - Gajewska Sędzia WSA Bożena Miliczek - Ciszewska (spr.) Protokolant specjalista Magdalena Kurpis po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lutego 2016 r. sprawy ze skargi Z.L. na decyzję [...] Komendanta Wojewódzkiego Policji w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat za okres pracy w gospodarstwie rolnym 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzający ją rozkaz personalny Komendanta Miejskiego Policji w S. nr [...] z dnia [...]r.; 2) zasądza od organu na rzecz strony skarżącej kwotę 257 (słownie: dwieście pięćdziesiąt siedem) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Z. L. (dalej "strona" lub "skarżący") raportem z dnia 12 września 2014 r. zwrócił się do Komendanta Miejskiego Policji w S. (dalej "organ pierwszej instancji") o zaliczenie do wysługi lat, od której zależy nabycie prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego oraz do nagrody jubileuszowej dotychczas nieudokumentowanego okresu pracy w gospodarstwie rolnym jego wuja: od 24 marca 1987 roku do 22 lipca 1992 r., którą wykonywał po ukończeniu 16 roku życia.

Rozkazem personalnym – decyzją nr [...] z dnia [...] r. organ pierwszej instancji odmówił przyznania prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat obejmującej okres od 24 marca 1987 r. do 22 lipca 1992 r. pracy w gospodarstwie rolnym w charakterze domownika. W uzasadnieniu wskazał, że na podstawie przedłożonych dokumentów strona spełnia cztery z pięciu warunków określonych w art. 2 ust 2 ustawy z 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników i członków ich rodzin (tj.: Dz. U. z 1989 r. Nr 24, poz. 133; dalej "ustawa z 1982 r."), tj. była członkiem rodziny rolnika, ukończyła 16 lat, nie podlegała obowiązkowi ubezpieczenia na podstawie innych przepisów, praca w gospodarstwie rolnym stanowiła jej główne źródło utrzymania. Natomiast nie zachodzi w sprawie przesłanka pozostawania z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym. Również na gruncie ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tj.: Dz. U. z 2015 r., poz. 704; dalej "ustawa z 1990 r.") nie został spełniony jeden z warunków definiujących domownika - pozostawanie z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkiwanie na terenie jego gospodarstwa rolnego lub w jego bliskim sąsiedztwie.

W odwołaniu strona zarzuciła nieprawidłową interpretację zastosowanych przepisów prawnych i wniosła o zmianę decyzji z dnia [...] r. w sposób uwzględniający jej żądanie.

Decyzją Nr [...] z dnia [...] r. [...] Komendant Wojewódzki Policji (dalej "organ odwoławczy") utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu opisał przebieg postępowania, treść decyzji organu pierwszej instancji, zarzuty odwołania. Kolejno odwołał się do art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2011 r. Nr 287, poz. 1687) oraz § 4 ust. 1 pkt. 5 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia zasadniczego (Dz. U. Nr 152, poz. 1732 ze zm. dalej "rozporządzenie"), zgodnie z którym do wysługi lat uwzględnianej przy ustalaniu wzrostu uposażenia zasadniczego zalicza się inne, niż wymienione w § 4 ust. 1 pkt 1-4, okresy, jeżeli na podstawie odrębnych przepisów podlegają one wliczeniu do okresu pracy lub służby, od którego zależą uprawnienia pracownicze lub wynikające ze stosunku służbowego. Wskazał, że taką regulację wprowadza art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. Nr 54, poz. 310; dalej "ustawa z dnia 20 lipca 1990 r."), który stanowi o wliczaniu pracownikowi do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownika wynikające ze stosunku pracy przypadających po dniu 31 grudnia 1982 r. okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. Podkreślił, że pojęcie domownika winno być stosowane w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin obowiązujących w okresie podlegającym badaniu.

Rozpatrując okres od 24 marca 1987 r. do 31 grudnia 1990 r. zastosował definicję legalną domownika zamieszczoną w art. 2 pkt 2 ustawy z 1982 r., zgodnie z którą pod pojęciem domownika należy rozumieć członka rodziny rolnika i inne osoby pracujące w gospodarstwie rolnym, jeżeli pozostawały we wspólnym gospodarstwie domowym z rolnikiem, ukończyły 16 lat, nie podlegały obowiązkowi ubezpieczenia na podstawie innych przepisów, a nadto praca w gospodarstwie rolnym stanowiła ich główne źródło utrzymania. Wskazał, że przesłanka pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym z rolnikiem została doprecyzowana przez § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 marca 1983 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. z 1988 r. Nr 2, poz. 10 ze zm., dalej "rozporządzenie wykonawcze z dnia 28 marca 1983 r."), zgodnie z którą domownik pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym, jeżeli zamieszkuje na terenie gospodarstwa rolnego prowadzonego przez rolnika lub w bezpośrednim jego sąsiedztwie. Podkreślił, że poszczególne elementy definiujące domownika muszą wystąpić łącznie.

Organ odwoławczy stwierdził, że nie została spełniona przesłanka zamieszkiwania w bezpośrednim sąsiedztwie. Wskazał, że zgodnie ze słownikiem języka polskiego PWN "bezpośredni oznacza znajdujący się bardzo blisko, niczym nie przedzielony". W rozpatrywanej sprawie miejsce zamieszkania strony oddalone było od gospodarstwa rolnego rolnika o 1,4 km. Pokonanie tego odcinka pieszo (według aplikacji TARGEO) wymagało 27 minut, a dojazd rowerem 4 minut. Wywiódł, że nie można przyjąć że powyższa odległość mieści się w zakresie słów "bardzo blisko". Nie można także przyjąć, że miejsce zamieszkania strony od gospodarstwa rolnego wuja mieści się w zakresie słów "niczym nie przedzielony", gdyż pomiędzy miejscem zamieszkania strony, a miejscem zamieszkania rolnika było wiele innych nieruchomości, co sugeruje chociażby numeracja ewidencyjna budynków znajdujących się przy ul G. - strony oznaczona jako nr 85b i rolnika oznaczona jako 21.

Rozpatrując okres od 1 stycznia 1991 r. do 22 lipca 1992 r. organ odwoławczy zastosował definicję legalną domownika zamieszczoną w art. 6 pkt 2 ustawy z 1990 r., zgodnie z którą domownikiem jest osoba bliska rolnikowi, która ukończyła 16 lat, pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie, stale pracuje w tym gospodarstwie i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy. Podał, że wszystkie elementy muszą wystąpić łącznie.

Organ odwoławczy stwierdził, że nie została spełniona przesłanka zamieszkiwania w bliskim sąsiedztwie. Wskazał, że zgodnie ze słownikiem języka polskiego PWN pojęcie bliski oznacza "znajdujący się w niewielkiej odległości". Określenie niewielka odległość to odległość najbliższych zabudowań którą można pokonać pieszo w kilka minut. W rozpatrywanej sprawie miejsce zamieszkania strony oddalone było od gospodarstwa rolnego rolnika o 1,4 km. Pokonanie tego odcinka pieszo (według aplikacji TARGEO) wymagało 27 minut; nie można zatem przyjąć, że powyższa odległość mieści się w zakresie słów "niewielka odległość".

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika będącego adwokatem, wniósł o uchylenie decyzji organu odwoławczego i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ pierwszej instancji. Zaskarżonej decyzji zarzucił: 1) naruszenie art. 6 pkt 2 ustawy z 1990 r. poprzez nieprawidłowe przyjęcie, że skarżący nie spełnia wymogów zdefiniowanych w pojęciu domownika oraz nieprawidłowe ustalenie, że skarżący nie pozostawał z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym i nie zamieszkiwał na terenie jego gospodarstwa rolnego lub w bliskim sąsiedztwie, 2) naruszenie art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. przez błędną jego wykładnię i niezasadne przyjęcie, że skarżący nie spełnia wymogów określonych w tym przepisie, 3) art. 7 w zw. z art. 77, 80 i 81 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj.: Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), dalej "k.p.a.", poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy oraz uznanie za udowodnione okoliczności stanowiących podstawę wydania zaskarżonej decyzji, 4) błędne ustalenia faktyczne oraz błędną analizę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, prowadzące do naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów oraz niewystarczające uzasadnienie i wyjaśnienie wydanego rozstrzygnięcia, pomijające istotne zarzuty i wnioski odwołania.

W uzasadnieniu podkreślił konieczność stosowania wykładni systemowej pojęcia domownika, co oznacza obowiązek stosowania art. 6 pkt 2 ustawy z 1990 r. Wskazał, że domownikiem może być także osoba, dla której praca w gospodarstwie rolnym nie stanowi podstawowego zajęcia i stałego źródła utrzymania. Jednocześnie nie chodzi o zwyczajową pomoc udzielaną członkom rodziny prowadzącym gospodarstwo rolne. O stałej pracy można mówić jedynie przy pewnej systematyczności i co najmniej gotowości do wykonywania pracy, gdy jest to niezbędne rolnikowi prowadzącemu gospodarstwo, a nie wyłącznie wówczas, gdy pomoc deklaruje domownik. Element dyspozycyjności domownika potwierdza wymóg zamieszkiwania domownika na terenie gospodarstwa lub w pobliżu, czyli w odległości, która umożliwia jak najszybsze dotarcie na teren gospodarstwa, jeżeli zajdzie taka potrzeba i świadczenia na rzecz gospodarstwa osoby bliskiej pracy w wymiarze czasu niezbędnym do prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa rolnego. Podkreślił, że skarżący spełnił te przesłanki. Zakwestionował odwołanie się do definicji słownikowej eksponującej bezpośredniość sąsiedztwa, zamiast zasad logiki i doświadczenia życiowego. Akcentował okoliczność, iż przedmiotowe gospodarstwo nie ma zwartej zabudowy, a większość działek znajdowała się w bliskim sąsiedztwie z ówczesnym miejscem zamieszkania skarżącego. Suma odległości gospodarstwa od poszczególnych działek jest równa sumie odległości miejsca zamieszkania skarżącego do poszczególnych działek.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, w pełnym zakresie podtrzymując stanowisko i argumentację zawarte w zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi podał, że nie zgadza się z twierdzeniem, że odległość 1,4 km spełnia przesłanki bezpośredniego, czy bliskiego sąsiedztwa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj.: Dz. U. 2014, poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; tj.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej "ustawą p.p.s.a."). Na mocy art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Sąd dokonał kontroli zaskarżonej decyzji na zasadach wyżej wskazanych i stwierdził, że skarga jest zasadna.

Przedmiotem zaskarżenia była decyzja organu odwoławczego z dnia [...] r. utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji odmawiającą skarżącemu przyznania prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat obejmującej okres od 24 marca 1987 r. do 22 lipca 1992 r. pracy w gospodarstwie rolnym w charakterze domownika. Organy stwierdziły, że w sprawie brak możliwości zaliczenia skarżącego do kategorii domownika w rozumieniu ustawy z 1982 r. i ustawy z 1990 r., gdyż nie zachodzi przesłanka obligatoryjna - odpowiednio -bezpośredniego lub bliskiego sąsiedztwa.

W zakresie stanu prawnego sprawy wskazać trzeba na art. 101 ust. 1 ustawy o Policji, zgodnie z którym wysokość uposażenia zasadniczego policjanta jest uzależniona od grupy zaszeregowania jego stanowiska służbowego oraz od posiadanej wysługi lat.

W rozdziale 2 rozporządzenia pod tytułem "Ustalanie wysługi lat", zawarte są przepisy określające jakie okresy zalicza się do wysługi lat (§ 4 rozporządzenia) oraz tryb postępowania w sprawie ustalania wysługi lat (§ 5 rozporządzenia).

Z przepisów dotyczących trybu postępowania wynika, że policjant jest obowiązany złożyć w komórce organizacyjnej jednostki Policji właściwej do spraw kadr dokumenty potwierdzające okresy zaliczane do wysługi lat, o których mowa w § 4 ust. 1 pkt 2-5 rozporządzenia, a wysługę lat oraz poszczególne jej okresy składowe ustala się na dzień przyjęcia policjanta do służby, chyba że z przepisów odrębnych wynika inny termin zaliczenia danego okresu (§ 5 ust. 2 rozporządzenia).

Oznacza to, że policjanci przyjmowani do służby pod rządami przepisów tego rozporządzenia mają ustalane okresy zaliczane do wysługi lat służby w Policji. W dalszej części przepisy przewidują możliwość zmiany wysługi lat w związku z zaliczeniem policjantowi dotychczas nieudokumentowanych okresów zaliczanych do wysługi lat (§ 5 ust. 3 rozporządzenia). Analogiczna jest sytuacja policjantów, którzy w dacie wejścia w życie rozporządzenia mieli już naliczoną wysługę lat, ale ubiegają się o jej zmianę.

Jeżeli policjant nie dysponował przy przyjęciu do służby odpowiednimi dokumentami dotyczącymi okresów zaliczonych do wysługi lat w Policji, to po ich dostarczeniu możliwa jest zmiana ustaleń w tym zakresie i zaliczenie mu dalszych udokumentowanych okresów. Odbywa się to w drodze decyzji ustalającej lub zmieniającej wysługę lat w trybie określonym w § 5 ust. 2 i 3 rozporządzenia, która określa termin nabycia prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat oraz procentową jego wysokość z uwzględnieniem przepisów o przedawnieniu, natomiast dalszy wzrost uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat w Policji nie wymaga wydania odrębnej decyzji (§ 5 ust. 4 i 5 rozporządzenia).

Na mocy § 4 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia do wysługi lat uwzględnianej przy ustalaniu wzrostu uposażenia zasadniczego zalicza się inne, niż wymienione w § 4 ust. 1 pkt 1-4, okresy, jeżeli na podstawie odrębnych przepisów podlegają one wliczeniu do okresu pracy lub służby, od którego zależą uprawnienia pracownicze lub wynikające ze stosunku służbowego.

Taką odrębna regulację wprowadza art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r., który stanowi podstawę do wliczania pracownikowi do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownika wynikające ze stosunku pracy przypadających po dniu 31 grudnia 1982 r. okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin.

Stosownie do art. 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. na wniosek zainteresowanej osoby właściwy urząd gminy jest obowiązany stwierdzić, zgodnie z art. 1, okresy jej pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym, wydając stosowne zaświadczenie w celu przedłożenia w zakładzie pracy (ust. 1). Jeżeli organ, o którym mowa w ust. 1, nie dysponuje dokumentami uzasadniającymi wydanie zaświadczenia o pracy zainteresowanej osoby w indywidualnym gospodarstwie rolnym, zawiadamia ją o tej okoliczności na piśmie (ust. 2). W wypadku, o którym mowa w ust. 2, okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym mogą być udowodnione zeznaniami co najmniej dwóch świadków zamieszkujących w tym czasie na terenie, na którym jest położone to gospodarstwo rolne (ust. 3).

Przepisy ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. nie definiują pojęcia domownika. Dla dokonania wykładni tego określenia właściwe jest sięgnięcie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin, które obowiązywały w czasie co do którego sformułowano żądanie zaliczenia do wysługi lat. W analizowanej sprawie była to ustawa z 1982 r. (okres od 24 marca 1987 r. do 31 grudnia 1990 r.) i ustawa z 1990 r. (okres od 1 stycznia 1990 r. do 21 lipca 1992 r.). Natomiast w dniu 22 lipca 1992 r. skarżący pełnił już służbę w Policji i z tego tytułu miał naliczoną wysługę lat.

W ustawie z 1982 r. określenie domownika zostało zdefiniowane w art. 2 pkt 2, zgodnie z którym pod tym pojęciem rozumie się członków rodziny rolnika i inne osoby pracujące w gospodarstwie rolnym, jeżeli pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym z rolnikiem, ukończyły 16 lat, nie podlegają obowiązkowi ubezpieczenia na podstawie innych przepisów, a ponadto praca w gospodarstwie rolnym stanowi ich główne źródło utrzymania. § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego z dnia 28 marca 1983 r. doprecyzował, że przy ustalaniu obowiązku ubezpieczenia domowników uznaje się, że domownik pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym, jeżeli zamieszkuje na terenie gospodarstwa rolnego prowadzonego przez rolnika lub w bezpośrednim jego sąsiedztwie.

Natomiast zgodnie z definicją legalną zawartą w art. 6 pkt 2 ustawy z 1990 r. ilekroć w ustawie jest mowa o domowniku rozumie się osobę bliską rolnikowi, która: a) ukończyła 16 lat, b) pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie, c) stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy.

Mając na względzie zaprezentowany stan prawny sprawy organy doszły do przekonania, że nie jest możliwe przyznanie skarżącemu prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat, ponieważ skarżący nie był domownikiem rolnika (wuja) ze względu na niespełnienie wymogu - odpowiednio -bezpośredniego lub bliskiego sąsiedztwa. Spełnienia innych przesłanek uznania za domownika organy nie kwestionowały.

Sąd stwierdza, że stan faktyczny sprawy, który był podstawą do wydania orzeczeń organów obydwu instancji nie został ustalony w sposób należyty i rozstrzygnięcia organów miały charakter przedwczesny. Wadliwość ustalenia stanu faktycznego była spowodowana również błędnym odkodowaniem przepisów prawa materialnego w zakresie okoliczności relewantnych prawnie; ustalenia zakresu pojęcia domownika. Mając powyższe na względzie Sąd połączy omówienie dostrzeżonych uchybień.

W zakresie wadliwej interpretacji prawa materialnego dotyczących okresu od 24 marca 1987 r. do 31 grudnia 1990 r. wskazać trzeba, że art. 2 pkt 2 ustawy z 1982 r., doprecyzowany § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego z dnia 28 marca 1983 r. stwierdzał, że domownik pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z rolnikiem, jeżeli zamieszkuje na terenie gospodarstwa rolnego prowadzonego przez rolnika lub w bezpośrednim jego sąsiedztwie. Bezsporne jest, że skarżący nie zamieszkiwał na terenie gospodarstwa rolnego prowadzonego przez wuja. W okolicznościach sprawy istotne było więc stwierdzenie, czy zachodzi wymóg zamieszkiwania w bezpośrednim sąsiedztwie. Skarżący zamieszkiwał w B. przy ul. G. 85b. Organy ustaliły, że gospodarstwo rolne wuja zlokalizowane w B. przy ul. G. 21 na działce nr [...] było oddalone od miejsca zamieszkania strony o 1,4 km (dojście pieszo zajmuje 27 minut, a dojazd rowerem 4 minuty), co wyklucza przyjęcie bezpośredniego sąsiedztwa.

Sąd stwierdza, że ustawodawca precyzując pojęcie domownika pozostającego z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie poprzez sformułowanie wymogu zamieszkiwania w bezpośrednim sąsiedztwie gospodarstwa rolnego nie wskazał, że to bezpośrednie sąsiedztwo ma dotyczyć części siedliskowej gospodarstwa rolnego. Co więcej w ustawie z 1982 r. zamieszczono definicje legalną gospodarstwa rolnego. Przez gospodarstwo rolne rozumie się będące własnością lub znajdujące się w posiadaniu tej samej osoby nieruchomości rolne, jeżeli stanowią lub mogą stanowić zorganizowaną całość gospodarczą, obejmującą grunty rolne i leśne wraz z budynkami, urządzeniami i inwentarzem oraz prawami i obowiązkami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa, gdy powierzchnia użytków rolnych tego gospodarstwa przekracza 1 ha (art. 2 pkt 4). W tym stanie rzeczy inne rozumienie pojęcia gospodarstwo rolne pozostaje w sprzeczności z definicją legalną i nie może zostać uznane za dopuszczalne. Formułując definicję legalną prawodawca odbiera interpretatorowi prawo poszukiwania różnych znaczeń zdefiniowanego pojęcia; nakazuje je rozumieć w określony przez siebie sposób.

Tym samym, będąc związanym treścią definicji legalnej organ był obowiązany ustalić, jakie nieruchomości rolne, które pozostały własnością lub znajdowały się w posiadaniu wuja skarżącego stanowiły zorganizowaną całość gospodarczą. Następnie zaś badać wymóg bezpośredniego sąsiedztwa w stosunku do tak rozumianego gospodarstwa rolnego wuja, a nie do części siedliskowej tego gospodarstwa, na której zostały zlokalizowane budynki (mieszkalny i gospodarcze).

Organ uchybił art. art. 2 pkt 2 ustawy z 1982 r. w związku z § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego z dnia 28 marca 1983 r., w związku z art. 2 pkt 4 ustawy z dnia 1982 r. i w związku z art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. poprzez błędne przyjęcie, że bezpośrednie sąsiedztwo ma dotyczyć części siedliskowej gospodarstwa rolnego, co zaowocowało stwierdzeniem, że skarżący nie był domownikiem. To naruszenie prawa materialnego miało wpływ na wynik sprawy.

Organ naruszył również art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., poprzez zaniechanie dokonania ustaleń faktycznych na okoliczność bezpośredniego sąsiedztwa miejsca zamieszkania skarżącego z gospodarstwem rolnym jego wuja; jednocześnie przyjmując w sposób nieuprawniony (w oparciu o chybione ustalenia dotyczące braku bezpośredniości miejsca zamieszkania z częścią siedliskową gospodarstwa wuja), że nie został spełniony wymóg bezpośredniego sąsiedztwa – z wykluczeniem możliwości stwierdzenia po stronie skarżącego statusu domownika. Wskazane uchybienie proceduralne mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Stosownie do art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Natomiast art. 80 k.p.a. stanowi, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Sąd wskazuje, że w aktach sprawy znajduje się zaświadczenie Starosty O. z dnia 5 maja 2014 r. (k.8), z którego wynika, że w latach 1986-1991 M. L., zamieszkały w B. przy ul. G. [...] (wuj skarżącego) figurował w operacie ewidencji gruntów obręb B. pod pozycja rejestrową nr [...] jako właściciel gospodarstwa rolnego, w skład którego wchodziły działki nr [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...], [...],[...],[...],[...] o powierzchni łącznej [...] ha. Natomiast w roku 1991 działki nr [...] o pow. [...] ha, [...] o pow. [...] ha, [...] o pow. [...] ha, [...] o pow. [...] ha zostały odpisane do innych pozycji rejestrowych, wskutek czego powierzchnia ogólna ww. gospodarstwa wynosiła [...] ha – stan ten figurował do 1993 r.

W piśmie z dnia 25 listopada 2014 r. (k. 22) w punkcie 6 skarżący oświadczył, że "jedna z działek o nr [...] bezpośrednio graniczy z działką nr [...], na której zlokalizowany jest mój dom rodzinny położony w B. ul. G. [...]".

Opisane dowody pozostały poza zakresem zainteresowania organu w postępowaniu wyjaśniającym dotyczącym wymogu zamieszkiwania przez skarżącego w bezpośrednim sąsiedztwie gospodarstwa rolnego wuja. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ dokona ich wyczerpującego rozpatrzenia, pogłębiając ustalenia dowodowe w przedmiocie jednoznacznego stwierdzenia, czy działka położona w B. przy ul. G. [...] bezpośrednio sąsiaduje z którąkolwiek z działek wchodzących w skład gospodarstwa rolnego wuja skarżącego. W oparciu o dokonane ustalenia faktyczne w tym zakresie oceni, czy na gruncie ustawy z 1982 r. skarżącemu służył status domownika – uwzględniając ocenę prawną sformułowaną przez Sąd.

Natomiast analizując okres od 1 stycznia 1991 r. organ naruszył art. 6 pkt 2 lit. b ustawy z 1990 r. w związku z art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. poprzez błędne przyjęcie, że bliskie sąsiedztwo ma dotyczyć najbliższych zabudowań znajdujących się na terenie gospodarstwa rolnego; co zaowocowało stwierdzeniem, że skarżący nie był domownikiem i jego żądanie przyznania prawa do wzrostu uposażenia z tytułu wysługi lat za okres pracy w gospodarstwie rolnym nie może zostać pozytywnie załatwione. Ta wadliwa interpretacja prawa materialnego miała wpływ na wynik sprawy.

Jak wyżej wskazano art. 6 pkt 2 lit. b ustawy z 1990 r. stwierdza, że osoba bliska rolnikowi jest domownikiem (przy łącznym spełnieniu innych przesłanek wymienionych w tym przepisie), jeżeli pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie. Skarżący nie zamieszkiwał na terenie gospodarstwa rolnego wuja. Nie pozostawał też we wspólnym gospodarstwie z wujem. W tym przypadku wymóg podlega odkodowaniu w sposób odmienny niż na gruncie ustawy z 1982 r., ze względu na brak definicji legalnej; co pozwala na językowe i celowościowe odczytanie tego określenia. Na żadnym etapie postępowania nie była podnoszona okoliczność, iż skarżący nie pozostawał we wspólnym gospodarstwie z rodzicami. Kluczowe jest więc zinterpretowanie określenia zamieszkiwanie w bliskim sąsiedztwie gospodarstwa rolnego.

Skarżący zamieszkiwał w B. przy ul. G. 85b. Organy ustaliły, że gospodarstwo rolne wuja zlokalizowane w B. przy ul. G. 21 na działce nr [...] było oddalone od miejsca zamieszkania strony o 1,4 km (dojście pieszo zajmuje 27 minut, a dojazd rowerem 4 minuty). Wywiodły, że powyższe wyklucza przyjęcie bliskiego sąsiedztwa. Organ odwoławczy, sięgając do zapisów słownika języka polskiego wskazał, że "bliski’ oznacza "znajdujący się w niewielkiej odległości". Wywiódł, że niewielka odległość to odległość najbliższych zabudowań, którą można pokonać pieszo w kilka minut. Ponieważ miejsce zamieszkania skarżącego było oddalone od gospodarstwa rolnego o 1,4 km, a pokonanie tego odcinka pieszo wymagało 27 minut stwierdził, że nie można przyjąć, iż analizowana odległość mieści się w zakresie pojęcia "niewielka odległość".

Sąd stwierdza, że nawet ograniczając się do wykładni językowej wskazać trzeba, że ustawodawca jednoznacznie mówi o zamieszkiwaniu w bliskim sąsiedztwie gospodarstwa rolnego, a nie w bliskim sąsiedztwie zabudowań znajdujących się na terenie gospodarstwa rolnego, które może składać się z wielu działek o różnej lokalizacji. Ponadto w typowych stosunkach wiejskich odległość 1,4 km nie wyklucza przyjęcia, że wymóg bliskiego sąsiedztwa zostanie spełniony.

Nadto i to rzecz przesądzająca, względy pozajęzykowe nie dają podstaw do przyjęcia wykładni preferowanej przez organ. Sąd podziela pogląd prezentowany w prawomocnym wyroku WSA w Warszawie z dnia 8 czerwca 2010 r., sygn. akt II SA/Wa 136/10 (LEX nr 643810), że "bliskie sąsiedztwo" oznacza zamieszkiwanie na tyle blisko gospodarstwa rolnego, aby w każdej chwili można było przystąpić do wykonywania czynności - pracy, a więc może to oznaczać zamieszkiwanie w bezpośrednim sąsiedztwie, klika domów dalej lub w ostateczności w tej samej miejscowości (wsi). Istotą sprawy jest pozostawanie w gotowości do wykonania pracy na wezwanie rolnika – pozostawanie w dyspozycji rolnika, który ocenia potrzeby wykonania określonych i wydaje stosowne dyspozycje. Może to jednak również oznaczać wskazanie konkretnych prac, które należy wykonać cyklicznie (nawet codziennie), przydzielenie konkretnych powtarzalnych obowiązków - niekoniecznie wykonywanych w części zabudowanej gospodarstwa rolnego. Takie ukształtowanie podstawowych obowiązków może się wiązać z charakterem innych obowiązków domownika (np. obowiązków szkolnych) i specyfiką związanej z tym dyspozycyjności domownika (np. koncentracja obowiązków w okresie popołudniowym i wieczornym oraz dodatkowo w okresie wolnym od zajęć szkolnych).

Wadliwa wykładnia art. 6 pkt 2 lit. b ustawy z 1990 r. spowodowała, że organy nie przeprowadziły w należyty sposób postępowania wyjaśniającego w zakresie owego "bliskiego sąsiedztwa", rozumianego w sposób wyżej wskazany.

Aby stwierdzić, czy w konkretnej sprawie zachodzi wymóg "bliskiego sąsiedztwa" należy dokonać ustaleń faktycznych dotyczących charakteru i rodzaju czynności wykonywanych przez domownika, zakresu jego innych obowiązków, rodzaju czynności niezbędnych do wykonania w danym gospodarstwie rolnym, terytorialnego rozkładu obowiązków, sposobu komunikowania się domownika z rolnikiem w aspekcie pozostawania do dyspozycji. W przypadku skarżącego organy takich szczegółowych ustaleń faktycznych nie poczyniły; po części również poprzez nieodniesienia się do materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy. Stwierdzenie odległości pomiędzy zabudowaniami wuja i miejscem zamieszkania skarżącego organy oceniły jako przesądzające w sprawie i odstąpiły od dokonania głębszych ustaleń dowodowych, czym naruszyły art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organ naprawi te uchybienia prowadząc postępowanie wyjaśniające w celu ustalenia, czy w sprawie został spełniony wymóg zamieszkiwania w bliskim sąsiedztwie gospodarstwa rolnego, z uwzględnieniem oceny prawnej Sądu. W ramach wykonania tego zalecenia organ dokona w pierwszej kolejności oceny poszczególnych dowodów już w sprawie zgromadzonych. W szczególności oceny dowodowej wymagają zeznania świadków potwierdzających świadczenie pracy w gospodarstwie rolnym. Ograniczają się one do twierdzeń, że skarżący wykonywał w gospodarstwie rolnym wuja prace polowe związane z oraniem ziemi, zbieraniem zboża i ziemniaków, koszeniem trawy i zbieraniem siana oraz obsługą inwentarza. Zeznania A. i Z. S. są praktycznie rzecz biorąc identyczne i bardzo ogólnikowe; mogą dotyczyć znacznej części gospodarstw rolników indywidualnych w Polsce. Brak w nich elementów indywidualizujących. Należy je poddać ocenie dowodowej również w kontekście innych dowodów znajdujących się w aktach sprawy. Po jej przeprowadzeniu organ stwierdzi, czy zgromadzony materiał dowodowy ma charakter wyczerpujący. Dalsze postępowanie w sprawie uzależni od wyniku tej oceny.

Dopiero po przeprowadzeniu kompletnego postępowania wyjaśniającego w obydwu wskazanych zakresach i uzyskaniu stanowczych ustaleń faktycznych, organ orzeknie w sprawie.

Z powodów wyżej szczegółowo opisanych Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c ustawy p.p.s.a., uchylił decyzje organów obydwu instancji. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 ustawy p.p.s.a.