Wyrok NSA, sygn. akt I FSK 889/05
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2006-05-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Podatek od towarów i usług
Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 146 par. 1, art. 162 par. 1, art. 187 par. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 137 poz 926
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
Teza: Działalność gospodarcza w spółce cywilnej z definicji zakłada pewne obowiązki publicznoprawne /w szczególności w zakresie obowiązków podatkowych/, a doświadczenie życiowe z kolei nie wyklucza możliwości wystąpienia niedopełnienia przyjętych na siebie obowiązków przez osoby, które poproszono jedynie o przekazywanie informacji o nadsyłanej korespondencji. Zaniedbania tych osób obciążają skarżącego, gdyż to on suwerennie podjął, w danej sytuacji, decyzję, a także wynikające z niej ryzyko, takiego sposobu zorganizowania przyjmowania przesyłek.

TEZY

Działalność gospodarcza w spółce cywilnej z definicji zakłada pewne obowiązki publicznoprawne /w szczególności w zakresie obowiązków podatkowych/, a doświadczenie życiowe z kolei nie wyklucza możliwości wystąpienia niedopełnienia przyjętych na siebie obowiązków przez osoby, które poproszono jedynie o przekazywanie informacji o nadsyłanej korespondencji. Zaniedbania tych osób obciążają skarżącego, gdyż to on suwerennie podjął, w danej sytuacji, decyzję, a także wynikające z niej ryzyko, takiego sposobu zorganizowania przyjmowania przesyłek.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Adam Bącal, Sędziowie NSA Artur Mudrecki, Paweł Chmielecki (spr.), Protokolant Piotr Dębkowski, po rozpoznaniu w dniu 17 maja 2006 r. na rozprawie w Wydziale I Izby Finansowej skargi kasacyjnej Andrzeja U. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 czerwca 2005 r. sygn. akt III SA/Wa 800/05 w sprawie ze skargi Andrzeja U. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 3 stycznia 2005 r. (...) w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania w sprawie odpowiedzialności za zobowiązanie w podatku od towarów i usług 1) oddala skargę kasacyjną; 2) zasądza od Andrzeja U. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w W. kwotę 180 zł /sto osiemdziesiąt złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 16 czerwca 2005 r., III SA/Wa 800/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Andrzeja U. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 3 stycznia 2005 r., (...) w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania w sprawie odpowiedzialności za zobowiązanie w podatku od towarów i usług. W sprawie ustalono, iż zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Skarbowej w W. odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego W.-M. z dnia 8 kwietnia 2004 r., (...) określającej zlikwidowanej spółce cywilnej "A." zobowiązanie podatkowe w podatku od towarów i usług za grudzień 1998 r. w kwocie 37.856 zł oraz przenoszącej na Andrzeja U., odpowiedzialność za to zobowiązanie oraz za nienależny zwrot podatku od towarów i usług za miesiąc grudzień 1998 roku w wysokości 79.181 zł. Dyrektor Izby Skarbowej w W. wskazał w uzasadnieniu, że zgodnie z art. 150 par. 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, /t.j. Dz.U. 2005 nr 8 poz. 60 ze zm./ doręczenie pisma uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia 14-dniowego okresu przechowania pisma w placówce pocztowej. Adresat musi być jednak o tym dwukrotnie powiadomiony, przy czym powtórne zawiadomienie powinno nastąpić w razie niepodjęcia pisma w terminie 7 dni od dnia pierwszego zawiadomienia. Decyzja Naczelnika Urzędu Skarbowego W.-M. została awizowana pierwszy raz w dniu 13 kwietnia 2004 r., a wobec jej niepodjęcia w terminie 7 dni, była awizowana powtórnie w dniu 21 kwietnia 2004 r., i w konsekwencji uznana została za doręczoną z dniem 27 kwietnia 2004 r. Oznaczało to, że termin do wniesienia odwołania upłynął w dniu 11 maja 2004 r. Skarżący złożył odwołanie od przedmiotowej decyzji w dniu 12 października 2004 r. /data stempla pocztowego/, występując jednocześnie z wnioskiem o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności. Organ podatkowy podkreślił, iż w sprawie jest bezsporne, że skarżący w okresie od 19 kwietnia do 10 maja 2004 r., tj. w czasie gdy nastąpiło doręczenie decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego W.-M., przebywał na zwolnieniu lekarskim. Oznacza to jednakże, iż pierwsze zawiadomienie o przesyłce doręczono jeszcze przed chorobą skarżącego. Dyrektor Izby Skarbowej w W. podkreślił, że w świetle treści zwolnienia skarżący mógł chodzić, nic zatem nie stało na przeszkodzie, aby mógł on odebrać pismo osobiście. Dyrektor Izby Skarbowej w W. podniósł również, że nawet gdyby przyjąć, iż choroba stanowiła powód niedotrzymania terminu do złożenia odwołania, to zgodnie z przepisem art. 162 par. 2 Ordynacji podatkowej podanie o jego przywrócenie powinno było być wniesione w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Oznaczało to, że swój wniosek skarżący powinien złożyć najpóźniej w dniu 18 maja 2004 r. Zdaniem organu podatkowego nie były zasadne twierdzenia skarżącego, iż doręczenia dokonano pod niewłaściwym adresem, gdyż sam skarżący w swoim piśmie z dnia 17 lutego 2004 r. wskazał adres (...) M., ul. Ś. 63 jako swój adres do doręczeń. Organ podatkowy wskazał, iż pod adres ten doręczono postanowienie o wszczęciu postępowania w sprawie /był to bowiem wcześniej adres siedziby s.c. "A."/ oraz pismo o wyznaczeniu terminu do zapoznania się z zebranym w sprawie materiałem dowodowym. Skarżący miał zatem świadomość toczącego się postępowania. Przepisy Ordynacji podatkowej przewidują zaś możliwość doręczania pism zarówno pod adresem zamieszkania, jak i w miejscu pracy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Andrzej U. wniósł o uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w W., zarzucając mu naruszenie przepisów art. 121 par. 1, 122, 124, 163, 187 par. 1 oraz art. 191 Ordynacji podatkowej. Skarżący wskazał, iż doręczenia dokonano na nieprawidłowy adres, gdyż w związku z likwidacją s.c. "A." organ powinien był dokonywać doręczeń kierowanych do niego pism na jego adres zamieszkania. Zdaniem skarżącego organ podatkowy w sposób nieprawidłowy zastosował jako podstawę odmowy przywrócenia terminu art. 162 par. 2 Ordynacji podatkowej. W sytuacji bowiem, gdy nie miał on jakiejkolwiek wiedzy o awizowaniu mu przesyłki pocztowej, organ nie powinien był uznać, że bieg terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia zaczął biec po zakończeniu zwolnienia lekarskiego, lecz dopiero od podjęcia przez niego rzeczywistej wiedzy o istnieniu decyzji. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w W. wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Andrzeja U. W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji wskazał, iż podziela pogląd zaprezentowany przez Dyrektora Izby Skarbowej w W. Sąd podkreślił, że w przedmiotowej sprawie decyzja została skierowana celem doręczenia na adres wskazany wyraźnie przez skarżącego jako adres do doręczeń ul. Ś. 63, (...) M. Nie można - w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - uznać racji skarżącego, który twierdzi, że w związku z likwidacją s.c. "A.", organ podatkowy powinien był dokonywać doręczeń kierowanych do niego pism na jego adres zamieszkania. Zgodnie bowiem z art. 146 Ordynacji podatkowej w toku postępowania strona oraz jej przedstawiciel lub pełnomocnik mają obowiązek zawiadomić organ podatkowy uznaje się za doręczone pod dotychczasowym adresem, a organ podatkowy pozostawia pismo w aktach sprawy. Sąd uznał też, że ze zgromadzonej dokumentacji wynika, iż skarżący był zawiadomiony dwukrotnie o nadejściu przesyłki pod wskazanym przez siebie adresem, w żadnym też momencie postępowania nie informował organu podatkowego o zmianie adresu. W toku rozprawy wyraźnie oświadczył, że adres ten wykorzystywał także w ciągu roku 2004 dla potrzeb kilku innych postępowań. Nie ulega zatem - w ocenie Sądu I instancji wątpliwości, że zarzut skarżącego, iż decyzja była doręczona pod niewłaściwym adresem nie zasługuje na uwzględnienie, organ podatkowy zaś był uprawniony, wobec otrzymania informacji o niepodjęciu przesyłki przez skarżącego mimo dwukrotnego jej awizowania, do uznania jej za doręczoną w trybie wskazanym w art. 150 Ordynacji podatkowej. Ponadto Sąd wskazał, iż zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 stycznia 2000 r. /I SA/Gd 794/99/, przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Zatem przywrócenie terminu może mieć miejsce wyłącznie wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Sąd I instancji podzielił również pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 8 grudnia 1999 r. /I SA/Lu 1246/98/, że o braku winy strony w niedopełnieniu w ustawowym terminie określonej czynności procesowej można mówić tylko w przypadku uprawdopodobnienia przez nią, że dopełnienie czynności było niemożliwe z powodu przeszkody nagłej i nie do przezwyciężenia, tj. takiej, której strona nie mogła przezwyciężyć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Na powyższy wyrok wpłynęła skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego Wniesiono w niej o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz strony od Dyrektora Izby Skarbowej w W. kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Przedmiotowemu wyrokowi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postawiono zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez niestwierdzenie wadliwego zastosowania art. 162 par. 2 Ordynacji podatkowej polegającego na przyjęciu, że upłynął termin siedmiodniowy od ustania przyczyny uchybienia terminu do wniesienia odwołania i niestwierdzenie wadliwej wykładni art. 187 par. 1 Ordynacji podatkowej, który wyłożony prawidłowo powinien w związku z treścią art. 162 par. 2 Ordynacji podatkowej doprowadzić do przeprowadzenia dowodów na okoliczność winy strony w tym, że doręczenie jej decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego W.-M. było bezskuteczne. W skardze kasacyjne wskazano również na naruszenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawa procesowego w stopniu mającym istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, tj.: naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów /art. 3 par. 1 w zw. z art. 133 par. 1 w zw. z art. 145. par. 1 ust. 1 lit. "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tj. Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./, nazywanej dalej p.p.s.a. poprzez niestwierdzenie wadliwej oceny dowodów i wadliwego ich zebrania odnośnie braku winy strony w przekroczeniu terminu do złożenia odwołania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna podlega oddaleniu.

Opierała się ona na obydwu podstawach wskazanych w treści art. 174 p.p.s.a., to jest przywołano w niej zarówno zarzut naruszenia prawa materialnego, jak i naruszenia przepisów postępowania, W tak zakreślonych przez skarżącego ramach postępowania kasacyjnego w pierwszej kolejności ocenić należało argumenty dotyczące ewentualnych uchybień jakich dopuścić się miał sąd I instancji. Dla prawidłowych skutków przedmiotowych analiz niezbędne jest poczynienie przypomnień, iż zakres rozpoznania skargi przez Naczelny Sąd Administracyjny dotyczyć może jedynie oceny postępowania i wyroku Sądu I instancji, żadna zaś miarą nie podlega badaniu wywołanym skargą kasacyjną proces stosowania przepisów Ordynacji podatkowej, które stosowane być mogą przez organy podatkowe we właściwym im postępowaniu.

Postępowanie zainicjowane skargą kasacyjną - wymaga to wyraźnego podkreślenia - ma charakter sformalizowany, co jednak nie oznacza, by dla skutecznego rezultatu zaskarżenia wystarczyło polemiczne przywołanie stanowiska dotychczas prezentowanego przez stronę.

W przedmiotowej sprawie poza sporem pozostaje, że zarzuty skarżącego dotyczą postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej odmawiającego przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Stąd płynie oczywisty wniosek, że nietrafny jest zarzut - kierowany pod adresem sądu I instancji - a dotyczący wadliwego zastosowania art. 162 par. 2 Ordynacji podatkowej. Przepis ten miał znaczenie podstawowe dla czynności organu podatkowego, a nie dla Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. W istocie rzeczy zasadnicze znaczenie dla wyrokowania w sprawie niniejszej ma kwestia prawidłowości postępowania sądu I instancji polegającego - zdaniem strony skarżącej - na niezastosowaniu art. 145 par. 1 ust. 1 lit. "c" p.p.s.a. Tę intencję skarżącego potwierdza okoliczność przywołania w uzasadnieniu skargi podstawowego argumentu, który sprowadza się do przedstawienia przyczyny uchybienia terminowi nie w postaci pozostawania na zwolnieniu lekarskim, lecz z uwagi na brak wiedzy o wydanej decyzji. Z tego samego uzasadnienia wynika też, iż z powodu - najprawdopodobniej - zaniedbania osób, którym skarżący zaufał i prosił o przekazywanie korespondencji informacja o awizowaniu przesyłki do niego nie dotarła. A ta okoliczność stanowić miałaby kanwę dla prowadzenia postępowania dowodowego, m.in. poprzez przesłuchanie świadków, czego organy podatkowe naruszając przepis art. 187 par. 1 Ordynacji podatkowej nie uczyniły.

Stanowisko sądu I instancji, który nie mógł pominąć oceny przyczyn odmowy przywrócenia terminu jest jednak w tej mierze prawidłowe. Z treści art. 162 par. 1 Ordynacji podatkowej jednoznacznie wynika, iż termin przywrócić można na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Trafnie też sąd I instancji akcentuje, że już z treści art. 146 par. 1 Ordynacji podatkowej wywieść należy obowiązek strony - w toku postępowania - zawiadamiania organu podatkowego o każdej zmianie swego adresu. W razie zaniedbania tego obowiązku - zgodnie z par. 2 tego przepisu pismo uznaje się za doręczone pod dotychczasowym adresem, a organ podatkowy pozostawia pismo w aktach sprawy.

Ustosunkowując się do stanu faktycznego na podstawie, którego organy podatkowe zajęły stanowisko Sąd I instancji przekonująco uzasadnił swoją dla tych ustaleń aprobatę. Nie zachodziła w szczególności konieczność poszukiwania dowodów, które mogłyby odmienne te ustalenia ukształtować. Przeprowadzenie dowodu zmierzającego do potwierdzenia - po myśli skarżącego - zaniedbania osób, które miały go informować o nadsyłanej korespondencji, a o taki dowód mogłoby chodzić w przypadku uchylenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej nie usunęłoby, nawet na wypadek przyznania racji argumentom skargi, podstawowej przeszkody do uznania braku jego winy. W przedmiotowej sprawie podatnik posiadał bowiem wiedzę o postępowaniu przed organem I instancji znacznie wcześniej i powinien kierować się standardem właściwej staranności.

Zauważyć w tym miejscu trzeba, iż działalność gospodarcza w spółce cywilnej z definicji zakłada pewne obowiązki publicznoprawne /w szczególności w zakresie obowiązków podatkowych/, a doświadczenie życiowe z kolei nie wyklucza możliwości wystąpienia niedopełnienia przyjętych na siebie obowiązków przez osoby, które poproszono jedynie o przekazywanie informacji o nadsyłanej korespondencji. Zaniedbania tych osób obciążają skarżącego, gdyż to on suwerennie podjął, w danej sytuacji, decyzję, a także wynikające z niej ryzyko, takiego sposobu zorganizowania przyjmowania przesyłek.

Przyjąć zatem należy, iż w standardzie zachowania się osoby dbającej o swoje interesy mieści się również troska o odpowiednie i terminowe przekazywanie adresowanej do niej korespondencji urzędowej.

Skarga kasacyjna nie dostarcza ani nowych argumentów na poparcie tezy prezentowanej przez podatnika w ciągu całego wcześniejszego postępowania, ani też nie wskazuje /skutecznie/ jakiego typu naruszenia prawa miał się dopuścić Wojewódzki Sąd Administracyjny nie akceptując twierdzeń skargi.

Na szczególną uwagę zasługuje podkreślenie przez Sąd I instancji, że wniosek o przywrócenie terminu zawierał w uzasadnieniu wskazanie dwóch okoliczności: zwolnienia lekarskiego strony oraz wadliwości adresu. Dodać też trzeba, iż w dacie składania tego wniosku skarżący podniósł również, że pod wskazanym adresem nikt już korespondencji nie odbiera. W świetle takiej motywacji wniosku trudno zarzucić organowi podatkowemu, a w dalszej kolejności sądowi I instancji, że nie dostrzegały konieczności poszukiwania dowodów z przesłuchania świadków. Jak już wspomniano postępowanie w przedmiocie przywrócenia terminu wszczynane jest na wniosek, a strona ma obowiązek uprawdopodobnienia, że uchybienie nastąpiło bez jej winy. Na akceptację nie zasługuje pogląd skłaniający organy podatkowe do zastępowania wnioskodawcy w formułowaniu wymaganego w takim przypadku uzasadnienia. Przepis art. 187 par. 1 Ordynacji podatkowej nakłada wprawdzie na organ podatkowy ciężar dowodzenia faktów, ale nie zwalnia to strony z współudziału w realizacji tego obowiązku.

Skład orzekający w sprawie niniejszej podziela również w pełni te poglądy orzecznictwa, w których /tak jak w przykładach powołanych przez sąd i instancji/ akcentuje się, że o braku winy strony w niedopełnieniu w ustawowym terminie określonej czynności procesowej można mówić zasadniczo tylko w przypadku uprawdopodobnienia przez nią, że dopełnienie czynności było niemożliwe z powodu takiej przeszkody, której strona nie mogła przezwyciężyć.

Mając na uwadze powyższe należało uznać, iż w rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokował prawidłowo.

W związku z powyższym, na podstawie art. 184 p.p.s.a. skargę kasacyjną należało oddalić jako bezzasadną, a na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. zasądzić zwrot kosztów postępowania kasacyjnego.