Postanowienie NSA, sygn. akt I OW 169/18
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-11-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Prezydent Miasta
Treść wyniku: Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy: article: art. 6 pkt. 8
journal: Dz.U. 2016 poz 930
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 8 listopada 2018 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Borowiec Sędziowie: Sędzia NSA Elżbieta Kremer (spr.) Sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza Wielunia o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Burmistrzem Wielunia a Prezydentem Miasta Świnoujście w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku A. W. o przyznanie pomocy finansowej postanawia: wskazać Burmistrza Wielunia jako organ właściwy w sprawie.


UZASADNIENIE

Burmistrz Wielunia pismem z dnia 20 lipca 2018 r. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy nim a Prezydentem Miasta Świnoujście w sprawie wskazania organu właściwego do rozpatrzenia wniosku A. W. o przyznanie pomocy finansowej.

W uzasadnieniu wniosku podał, że A. W. złożyła do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Świnoujściu za pośrednictwem Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Wieluniu wniosek o przyznanie pomocy finansowej na opłaty za ośrodek, na zakup odzieży i obuwie dla siebie i dzieci.

A. W. zadeklarowała w trakcie sporządzania wywiadu środowiskowego (na dzień 25.06.2018 r.), że jest osobą bezdomną, przy czym ostatni adres zameldowania to ul. [...] w Świnoujściu. Bezdomność jest jedną z przyczyn, dla których ubiegająca się wnioskuje o udzielenie pomocy finansowej. Obecnie ubiegająca wraz z dwójką dzieci przebywa w Domu Samotnej Matki w T. na terenie gminy Wieluń. W 2016 r. ubiegająca się przedłożyła w MGOPS w Wieluniu umowę o prowadzenie rachunku bankowego, gdzie wskazany jest adres zamieszkania w Świnoujściu, taki sam adres zamieszkania znajdował się na jej dowodzie osobistym. Zawiadomieniem z dnia 16.07.2018 r. Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie przekazał sprawę Miejsko-Gminnemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej w Wieluniu do rozpoznania.

Następnie wskazał, iż wnioskodawczym przebywała na terenie gminy Wieluń od 2016 r. z uwagi na miejsce zamieszkania jej ówczesnego partnera życiowego, u którego się wraz z dziećmi zatrzymała. Obecnie pozostaje osobą bezdomną, a ostatnie miejsce jej zameldowania znajduje się w Świnoujściu. Wnioskodawczy przebywa obecnie w Domu Samotnej Matki w T., jest to pobyt tymczasowy, spowodowany przemocą stosowaną przez byłego partnera, z którym wnioskodawczym zamieszkiwała.

Burmistrz Wielunia podkreślił, że ustalenie gminy właściwej do udzielenia pomocy finansowej wnioskodawczym odbywać musi się w oparciu o przepisy regulujące sytuację osoby bezdomnej, tj. art. 101 ust. 2 u.p.s. Gminą właściwą miejscowo dla osoby bezdomnej przebywającej w schronisku dla bezdomnych, w tym w domu samotnej matki, który pełni role miejsca tymczasowego pobytu, będzie więc ta gmina, na terenie której osoba bezdomna była ostatnio zameldowana. Skoro zatem wnioskodawczym jest osobą bezdomną, a jej ostatnim miejscem zameldowania na pobyt stały jest miasto Świnoujście, to w konsekwencji uznać należy, że to właśnie Prezydent Miasta Świnoujście jest organem właściwym do rozpoznania wniosku o udzielenie pomocy finansowej wnioskodawczyni.

Prezydent Miasta Świnoujście w odpowiedzi na wniosek o rozstrzygnięcie sporu o właściwość wniósł o wskazanie Burmistrza Wielunia jako organu właściwego w sprawie.

W uzasadnieniu odpowiedzi na wniosek podał, że w dniu 7 stycznia 2014 r. A. W. złożyła oświadczenie, iż w dniu 23 grudnia 2014 r. wyjechała ze Świnoujścia i przebywa na terenie Gminy Wieluń, zaś w okresie od 4 kwietnia 2014 roku do 31 grudnia 2014 r. była zameldowana w Wieluniu przy ul. [...] na pobyt czasowy. Ponadto wskazała, że nie zamierza wrócić do Świnoujścia, zaś w dniach 7-8 stycznia 2014 r. przyjechała do Świnoujścia jedynie w celu załatwienia formalności związanych z wyprowadzką. Następnie, w dniu 22 kwietnia 2016 r. A. W. oświadczyła, że mieszka w Wieluniu wraz ze swoimi dziećmi – F. G., N. W. i L. W. przy ul. [...], a w okresie od 22 kwietnia 2016 r. do dnia 30 czerwca 2016 r. była zameldowana w Wieluniu na pobyt czasowy przy ul. [...].

Następnie wskazał, że powodem umieszczenia A. W. w domu samotnej matki nie była jej bezdomność, ale wyłącznie okoliczność stosowania względem niej przemocy w miejscu, w którym zamieszkiwała. W konsekwencji A. W. nie była osobą bezdomną ani jako mieszkanka Świnoujścia - do 2014 roku, ani jako mieszkanka Gminy Wieluń - od 2014 do czasu umieszczenia jej w Domu Samotnej Matki w T.

Prezydent Miasta Świnoujście podkreślił, że jeżeli chodzi o miejsce zamieszkania, to zgodnie z przepisem art. 25 Kodeksu cywilnego miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. O miejscu zamieszkania decydują bowiem łącznie dwie przesłanki faktyczne: przebywanie w znaczeniu fizycznym w określonej miejscowości (corpus, tj. czynnik zewnętrzny) i zamiar stałego pobytu (animus, tj. czynnik wewnętrzny). Jeżeli jedna z tych przesłanek nie jest spełniona, powoduje to utratę miejsca zamieszkania. (Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 września 2014 r., sygn. akt II OSK 2172/14, Lex nr 1572719). W przypadku A. W. oba te elementy występują, gdyż od 2014 r., aż do umieszczenia jej w domu samotnej matki, zamieszkiwała w trzech lokalach mieszkalnych na terenie Gminy Wieluń, zaś jak wynika ze złożonych przez nią oświadczeń oraz innych dokumentów, m.in. decyzji o przyznaniu pomocy finansowej przez Gminę Wieluń, czy zaświadczenia ze Szkoły Podstawowej im. [...] w G., Gmina Wieluń, o uczęszczaniu małoletniego N. W. do oddziału przedszkolnego - to w Gminie Wieluń skoncentrowane jest Jej centrum życiowe. Co istotne, do czasu umieszczenia A. W. w domu samotnej matki przywoływaną argumentację podzielał również Miejsko - Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Wieluniu, przyznając A. W. zasiłki rodzinne oraz świadczenie wychowawcze 500 +. Z wiedzy jaką posiada pracownik socjalny MOPR wynika, że korzystała ona również z pomocy społecznej na terenie Gminy Wieluń, która nigdy nie zwracała się do MOPR w Świnoujściu o zwrot wydatków w trybie art. 101 ust. 7 ustawy o pomocy społecznej.

Mając na względzie powyższe wskazano, że gmina ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały powinna być brana pod uwagę jedynie, gdy osoba ubiegająca się o pomoc finansową nie ma żadnego miejsca zamieszkania. Niedopełnienie obowiązku meldunkowego przez A. W. w miejscu zamieszkania, to jest w Gminie Wieluń, nie może być podstawą do twierdzeń wnioskodawcy, iż nie jest on właściwy w sprawie. Podkreślono, iż A. W. - przed umieszczeniem jej w domu samotnej matki zamieszkiwała w lokalu swojego konkubenta - nie była zatem osobą bezdomną, jak również po opuszczeniu placówki zamieszkała w lokalu mieszkalnym na terenie Gminy Wieluń. A. W. nigdy nie była i nadal nie jest osobą bezdomną w rozumieniu przepisów ustawy o pomocy społecznej. Z tego względu właściwość miejscowa winna zostać ustalona na podstawie art. 101 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie, zaś gmina właściwa miejscowo do załatwienia wskazanej sprawy jest Gmina Wieluń.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

zgodnie z art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), Naczelny Sąd Administracyjny jest właściwy do rozstrzygania sporów kompetencyjnych. Z istoty sporu o właściwość lub sporu kompetencyjnego wynika, że musi on mieć miejsce pomiędzy co najmniej dwoma organami, które odmawiają załatwienia danej sprawy bądź uważają, że są właściwe jednocześnie do załatwienia tej sprawy.

Stosownie do art. 4 powołanej wyżej ustawy, sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.

Postępowanie w sprawach sporów kompetencyjnych wszczynane jest na żądanie uprawnionego podmiotu. Zgodnie natomiast z art. 22 § 3 pkt 1 i 2 k.p.a., z wnioskiem o rozstrzyganie sporu przez sąd administracyjny może wystąpić strona oraz organ jednostki samorządu terytorialnego lub inny organ administracji publicznej, pozostające w sporze.

Wskazać należy, że właściwość miejscową gminy zobowiązanej do świadczeń z pomocy społecznej, zgodnie z treścią art. 101 ust. 1 ustawy dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 z późn. zm.) ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o takie świadczenie. Ponieważ powołana ustawa nie definiuje "miejsca zamieszania", należy posłużyć się definicją tego pojęcia zawartą w art. 25 Kodeksu cywilnego. W myśl tego przepisu miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Tym samym o miejscu zamieszkania decydują dwa czynniki: zewnętrzny (fakt przebywania) oraz wewnętrzny (wola stałego pobytu), przy czym przesłanki te muszą wystąpić łącznie. Wyrażenie zamiaru stałego pobytu nie wymaga złożenia oświadczenia woli. Wystarczy zatem, że zamiar taki wynika z zachowania danej osoby polegającej na ześrodkowaniu swoich czynności życiowych w danej miejscowości. W judykaturze przyjmuje się, że zamiar stałego pobytu powinien wynikać z takiego zachowania osoby fizycznej który wskazuje na rzeczywiste powiązanie jej działalności życiowej z określoną miejscowością. O zamiarze stałego pobytu można zatem mówić wówczas, gdy występują okoliczności pozwalające przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosku, że określona miejscowość jest głównym miejscem, gdzie koncentrują się aktualnie sprawy dorosłej osoby fizycznej. W niniejszej sprawie A. W. od 2014r. zamieszkuje na terenie Gminy Wieluń, jak wynika ze złożonych przez nią oświadczeń oraz innych dokumentów, m.in. decyzji o przyznaniu pomocy finansowej przez Gminę Wieluń, czy zaświadczenia ze Szkoły Podstawowej im. [...] w G., Gmina Wieluń, o uczęszczaniu małoletniego N. W. do oddziału przedszkolnego - to w Gminie Wieluń skoncentrowane jest Jej centrum życiowe. To Ośrodek Pomocy Społecznej w Wieluniu począwszy od 2014r. przyznawał A. W. zarówno zasiłki celowe, jak i zasiłki rodzinne oraz świadczenie wychowawcze 500 +. Zaznaczyć należy, że A. W. przed umieszczeniem w domu samotnej matki zamieszkiwała wraz z dziećmi w lokalu swojego partnera, umieszczenie w domu samotnej matki nie nastąpiło z powodu bezdomności, ale wyłącznie okoliczność stosowania względem niej przemocy w miejscu w którym zamieszkiwała.

Mając na względzie powyższe wskazano, że gmina ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały powinna być brana pod uwagę jedynie, gdy osoba ubiegająca się o pomoc finansową nie ma żadnego miejsca zamieszkania. Niedopełnienie obowiązku meldunkowego przez A. W. w miejscu zamieszkania, to jest w Gminie Wieluń, nie może być podstawą do twierdzeń wnioskodawcy, iż nie jest on właściwy w sprawie. Podkreślono, iż A. W. - przed umieszczeniem jej w domu samotnej matki zamieszkiwała w lokalu swojego konkubenta - nie była zatem osobą bezdomną, jak również po opuszczeniu placówki zamieszkała w lokalu mieszkalnym na terenie Gminy Wieluń.

W takich okolicznościach właściwość miejscowa organu winna zostać ustalona na podstawie art.101 ust.1 ustawy o pomocy społecznej, czyli według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się oświadczenie. Oznacza to, że organem właściwym do załatwienia sprawy przyznania świadczeń z pomocy społecznej właściwy jest Burmistrz Wielunia.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 4 w związku z art. 15 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił, jak w sentencji.