Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 417/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2013-10-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6146 Sprawy uczniów
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Oświata
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 90 n ust. 3, 6, 7
journal: Dz.U. 2004 nr 256 poz 2572
law: Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Julia Szczygielska, Sędziowie Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska (spr.), Sędzia WSA Alojzy Wyszkowski, Protokolant starszy referent Katarzyna Leśniowska, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 3 października 2013 r. sprawy ze skargi J.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium szkolnego dla J. W. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.


UZASADNIENIE

Postępowanie administracyjne w sprawie wszczęte zostało z wnioskiem J. W.z dnia 13 grudnia 2012 r. adresowanym do Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w B. o przyznanie stypendium szkolnego dla synów P., J. i L. . W uzasadnieniu wniosku podał , że dochód w rodzinie wynosi 1983,72 zł, na który składa się jego renta inwalidzka w wysokości 856,92 zł., wynagrodzenia za pracę żony w wysokości 1029,93 zł, dodatek mieszkaniowy w wysokości 66,87 zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie wynosi 396,74 zł. Wnioskodawca wskazał, że wniosek składa po terminie z uwagi na to, że wcześniej tj. od września 2012r. zarobki żony uległy obniżeniu z uwagi na zmniejszenie zatrudnienia do pół etatu i w październiku , gdy zwrócił się o przyznanie stypendium socjalnego, okazało się że wymagany próg dochodu został przekroczony o 2 zł. na osobę. Z podobnego powodu nie złożył wniosku w listopadzie. Jednak sytuacja dochodowa uległa dalszemu pogorszeniu z uwagi na odmowę przyznania zasiłku rodzinnego i obecnie dochód na osobę w rodzinie wynosi 396,74zł., co stanowi spełnienie kryterium dochodowego do przyznania stypendium szkolnego.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r. [...] Burmistrz Miasta B. odmówił przyznania stypendium szkolnego na rok szkolny 2012/2013 dla J. W. z tym uzasadnieniem ,że wniosek został złożony po terminie , o którym mowa w art. 90n ust.6 ustawy o systemie oświaty . Jednocześnie organ I instancji rozpatrzył sytuację wnioskodawcy pod kątem przypadku szczególnie uzasadnionego, nie stwierdzając przesłanek do przyznania stypendium szkolnego w ramach takiego przypadku .

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] stycznia 2013r. nr [...] uchyliło decyzję organu I instancji, przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia temu organowi. W ocenie Kolegium organ I instancji nie wskazał , dlaczego nie uznał sytuacji wnioskodawcy za uzasadniającą złożenie wniosku po terminie 15 września , a w szczególności nie wyjaśnił , z jakich przyczyn przepis art.90 n ust.7 ustawy o systemie oświaty nie ma zastosowania , choć dochód rodziny , według oświadczenia wnioskodawcy , uległ w trakcie roku szkolnego zmniejszeniu. Natomiast z orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, że za uzasadnioną przesłankę uzasadniającą możliwość późniejszego złożenia wniosku w sprawie może być uznana utrata dochodu w trakcie roku szkolnego przez rodzinę ucznia , ubiegającego się o stypendium szkolne.

Organ I instancji - po ponownym rozpatrzeniu sprawy - decyzją z dnia [...] marca 2013 r. nr [...], wydaną z powołaniem się na przepisy art. 90b-90n ustawy o systemie oświaty (Dz. U. z 2004r. Nr 256, poz. 2572 z 2004 r. ze zm.), orzekł o odmowie przyznania stypendium szkolnego dla J. W.. W uzasadnieniu tej decyzji organ stwierdził, że rodzina ucznia posiada dochód miesięczny w wysokości 396,74zł., który nie przekroczył kwoty 456 zł, będącego dla tej rodziny kryterium dochodowym, ale wniosek o przyznanie socjalnego został złożony po upływie terminu , o którym mowa w art.90 n ust.6 ustawy o systemie oświaty , który to termin ma charakter terminu materialno-prawnego . Jednocześnie organ I instancji wskazał ,że sprawa podlegała rozpatrzeniu zgodnie z art. 90n ust.7 ustawy o systemie oświaty, jako " przypadek uzasadniony". Według organu zwrot "uzasadniony przypadek" zawarty w art. 90n ust. 7 ustawy o systemie oświaty powinien być interpretowany w sposób bardziej zbliżony do "wyjątkowego przypadku", gdyż inaczej rygorystycznie ustalone terminy traciłyby wszelki sens. W tym przypadku spełnienie kryterium dochodowego w miesiącu grudniu nie stanowi - zdaniem organu- wyjątkowego przypadku lub zdarzenia zbliżonego do wyjątkowego przypadku.

J. W. złożył odwołanie od decyzji pierwszo-instancyjnej , podnosząc zarzut nie uwzględnienia przez organ I instancji treści decyzji Kolegium uchylającej wcześniej wydaną decyzję i zawartych w niej wskazań co do dalszego rozpatrzenia sprawy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W motywach decyzji ostatecznej organ II instancji przytaczając brzmienie przepisu art.90d ust.1 i 7 ustawy o systemie oświaty , skonstatował ,że z przepisu tego wynika, że aby przyznać uczniowi stypendium szkolne muszą zaistnieć dwie przesłanki, jedna to spełnienie kryterium niskich dochodów na osobę w gospodarstwie domowym i druga, to trudna sytuacja rodzinna oraz istnienie związku przyczynowego pomiędzy kryterium drugim a kryterium pierwszym. Organ odwoławczy przywołał również treść art. 90n ust.6 ustawy o systemie oświaty , wedle którego wniosek o przyznanie stypendium szkolnego składa się do dnia 15 września danego roku szkolnego, przy czym w uzasadnionych przypadkach, w oparciu o przepis ust.7 , może być on złożony po upływie terminu, o którym mowa wyżej. Z akt sprawy wynika, że wniosek o przyznanie stypendium szkolnego został złożony w dniu 13 grudnia 2012 r., a więc po upływie terminu do jego złożenia, jednak wnioskodawca wyjaśnił organowi, że wcześniej nie spełniał kryterium dochodowego, a obecnie, gdy utracił prawo do otrzymywania zasiłku rodzinnego to kryterium spełnił. Dalej organ II instancji stwierdził ,że rozpatrując sprawę przede wszystkim należy mieć na względzie przepis art. 90n ust.6 ustawy o systemie oświaty, mówiący o terminie 15 września do złożenia wniosku o stypendium szkolne. Przekroczenie tego terminu może mieć swoje usprawiedliwienie w "uzasadnionym przypadku", o którym mowa w art. 90n ust.7 tej ustawy. O tym , czy mamy do czynienia z "uzasadnionym przypadkiem" decyduje organ . Kolegium podzieliło pogląd organu I instancji, według którego zmniejszenie dochodu w ciągu roku szkolnego, powodujące spełnienie kryterium dochodowe do przyznania stypendium szkolnego nie stanowi uzasadnionego przypadku. Według Kolegium ten pogląd znajduje swoje uzasadnienie w przepisach ustawy regulujących przyznanie stypendium szkolne, które nie przewidują co do zasady możliwość przyznawania stypendium szkolnego w oparciu o wniosek złożony po 15 września, spowodowany zmniejszeniem dochodu lub też zmianą sytuacji materialnej, gdy w rodzinie występuje bezrobocie, niepełnosprawność, ciężka lub długotrwała choroba, wielodzietność, itd., o czym mówi art. 90d ustawy. Zdaniem Kolegium powrót do sytuacji, powodującej spełnienie warunków przyznania stypendium szkolnego po jakimś czasie, w tym samym roku szkolnym, nie skutkuje wydaniem decyzji o ponownym przyznaniu zasiłku szkolnego, gdyż przepisy takiej sytuacji nie przewidują. W swojej argumentacji organ odwoławczy powołał się na komentarz do ustawy o systemie oświaty Mateusza Pilicha (ABC Wolters Kluwer business Warszawa 2012, s.932) z którego wynika, że w ramach kryterium wyjątkowego przypadku, o którym mowa w art. 90n ust.7 ustawy o systemie oświaty właściwy organ może rozważyć takie kwestie, które podlegałyby uwzględnieniu przy rozpatrywaniu wniosku o przywrócenie terminu na mocy art. 58 kpa, a więc np. gdy uczeń spełnia warunki do przyznania zasiłku szkolnego od początku roku szkolnego, a z przyczyn niezawinionych od niego, wniosek nie został złożony w terminie.

Z kolei odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium stwierdziło ,że ponowne rozpatrzenie sprawy przez organ I instancji nie miało polegać na przyznaniu przez ten organ wnioskowanego stypendium, lecz miało na celu rozważenie okoliczności, które wcześniej nie zostały wzięte pod uwagę przez organ I instancji i dopiero po zbadaniu sprawy pozwalało orzec co do wniosku strony. Według Kolegium organ I instancji wydając zaskarżoną decyzję nie naruszył przepisów kodeksu postępowania administracyjnego w sposób mający wpływ na wynik sprawy.

Decyzja ostateczna stała się przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu przez J. W. ,który domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz stwierdzenia ,że złożenie wniosku po terminie w związku z utratą dochodu stanowi uzasadniony przypadek w rozumieniu art.90 n ust.7 ustawy o systemie oświaty , także stwierdzenia ,że w sposób znaczący naruszone zostało prawo oraz jego interes prawny i jego dzieci.

Skarga została oparta za zarzucie naruszenia przepisów :

- art. 7, art.9 , art.10 § 1, art. 77 § 1 , art.80 i art.107§ 3 kpa oraz

- ustawy o systemie oświaty , regulujących przyznawanie stypendium szkole , a w szczególności art. 90 n ust. 7 poprzez jego błędną interpretację.

Zdaniem skarżącego oba organy dokonały wadliwej wykładni przepisów art. 90n. ust. 6 i 7 ustawy o systemie oświaty w ten sposób, że przepis ust. 7 art. 90n tej ustawy dotyczy wyłącznie przyczyny opóźnienia w złożeniu wniosku i daty jego złożenia, a nie wystąpienia po dniu 15 września, w czasie roku szkolnego, uzasadnionych okoliczności mających wpływ na sytuację rodzinną i materialną ucznia i w konsekwencji na jego prawo do otrzymania stypendium. Stypendium szkolne ma charakter socjalny, stąd nie można wywodzić, iż okoliczności, które wystąpią po dniu 15 września w danym roku szkolnym nie mogą mieć wpływu na prawo do uzyskania przez ucznia tego świadczenia. W ocenie

skarżącego nie polega na prawdzie stwierdzenie organu I instancji, że sytuacja jego rodziny była wnikliwie rozpatrywana pod kątem uznania jej jako "przypadku uzasadnionego", zaś organ II instancji nie odniósł się do tego, mimo tego, że podnosił to w odwołaniu. Ponadto skarżący wywodził ,że nie poinformowano go o prawie do czynnego udziału w przeprowadzanym postępowaniu, gdyż nie wezwano go - zgodnie ż art. 10 § 1 kpa - w celu zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym oraz wypowiedzeniem do zebranych dowodów w przedmiotowej sprawie przed wydaniem decyzji. Nie sprawdzono też , czy zaszły nowe okoliczności mogące mieć wpływ na jej wydanie. Gdyby postąpiono zgodnie z art. 10 § 1 kpa mógłby poinformować, że najstarszy syn ma orzeczenie o dysgrafii, dysortografii, że najmłodszy zagrożony jest dysleksją (obecnie korzysta z pomocy szkolnego logopedy), zaś przy obecnej sytuacji materialnej skarżący nie jest w stanie leczyć ich, kupić odpowiednie pomoce naukowe i techniczne oraz programy komputerowe, które pomogłyby im przezwyciężyć te trudności. Nadto podał ,że w kwietniu 2013r. ciężko zachorował jego najstarszy syn , wykryto u niego nowotwór ( chłoniak Burkitta).

Dodatkowo w piśmie procesowym z dnia 20 września 2013r. skarżący wniósł o uznanie ,że opóźnienie w złożeniu wniosku o stypendium szkolne było efektem naruszenia przez organ przepisów postępowania administracyjnego, gdyż organ znając dochody strony i wiedząc , że decyzja w sprawie zasiłku rodzinnego będzie odmowna nie poinformował go o tym, że już w listopadzie 2012r. mógł starać się o stypendium dla dzieci.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W związku ze sformułowanymi w skardze i w piśmie procesowym skarżącego z dnia 20 września 2013r. wnioskami wyjaśnić na wstępie należy ,że kognicja sądu administracyjnego ogranicza się wyłącznie do badania legalności zaskarżonych aktów administracyjnych, rozumianej jako zgodność z przepisami prawa materialnego i procesowego , o czym stanowi przepis art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269). Z przepisu tego wynika zasada, według której sąd administracyjny nie rozstrzyga spraw administracyjnych należących do kompetencji organów administracji publicznej, a jedynie kontroluje legalność ich aktów i czynności. A zatem przepisy określające zasady sądowej kontroli decyzji administracyjnych nie pozwalają na bezpośrednie kreowanie przez sąd administracyjny praw i obowiązków stron. Natomiast uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd , następuje to w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy , co wynika z art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 15 , poz.1270 ze zm. ) (zwanej dalej p.p.s.a.). Zatem negatywna ocena zaskarżonych do sądu administracyjnego decyzji, pod kątem zgodności z prawem powoduje konieczność wyeliminowania ich z obrotu prawnego i ponowne rozpatrzenie sprawy przez właściwe organy z uwzględnieniem wytycznych zawartych w uzasadnieniu wydanego w sprawie wyroku. Wskazać również należy ,że rozstrzygając daną sprawę, sąd administracyjny nie jest skrępowany wyartykułowanymi w skardze zarzutami i sformułowanymi w niej wnioskami, lecz ocenia ją w całokształcie okoliczności faktycznych i prawnych danej sprawy , o czym stanowi art.134 § 1 p.p.s.a.

Oceniając zatem wyłącznie pod takim kątem zaskarżoną decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził ,że jest ona obarczoną wadą , skutkującą koniecznością wyeliminowania jej z obrotu prawnego, wydano ją bowiem w niepoprawnie przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym i zastosowano błędną wykładnię przepisów prawa materialnego, które legły u podstaw wydania decyzji obu organów orzekających w sprawie.

Dla rozstrzygnięcia sprawy zasadnicze znaczenia ma analiza treści przepisów ustawy o systemie oświaty. Zgodnie z art. 90 d ust. 1 ustawy o systemie oświaty stypendium szkolne może otrzymać uczeń znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej, wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie, w szczególności gdy w rodzinie tej występuje: bezrobocie, niepełnosprawność, ciężka lub długotrwała choroba, wielodzietność, brak umiejętności wypełniania funkcji opiekuńczo-wychowawczych, alkoholizm lub narkomania, a także gdy rodzina jest niepełna lub wystąpiło zdarzenie losowe. Przepisy ust. 2 tego artykułu przewidują , że stypendium szkolne może być udzielane uczniom w formie:

1) całkowitego lub częściowego pokrycia kosztów udziału w zajęciach edukacyjnych, w tym wyrównawczych, wykraczających poza zajęcia realizowane w szkole w ramach planu nauczania, a także udziału w zajęciach edukacyjnych realizowanych poza szkołą;

2) pomocy rzeczowej o charakterze edukacyjnym, w tym w szczególności zakupu podręczników.

Stypendium szkolne może być także udzielone w formie świadczenia pieniężnego, jeżeli organ przyznający stypendium uzna, że udzielenie stypendium w formach, o których mowa w ust. 2, a w przypadku uczniów szkół ponadgimnazjalnych także w formie, o której mowa w ust. 4, nie jest możliwe, natomiast w przypadku słuchaczy kolegiów, o których mowa w ust. 3, udzielenie stypendium w formach, o których mowa w ust. 2 i 4, nie jest celowe (ust. 5).

Mając na uwadze brzmienie powyższej regulacji prawidłowo organ drugiej instancji wywiódł , że przyznanie świadczenia w formie stypendium szkolnego uzależnione jest od wystąpienia dwóch przesłanek, a mianowicie: wystąpienia jednej z okoliczności związanych z sytuacją rodzinną i osobistą ucznia, wymienionych w art. 90 d ust. 1 ustawy o systemie oświaty oraz spełnienia przesłanki wystąpienia trudnej sytuacji materialnej wynikającej z niskich dochodów na osobę w rodzinie oraz spełnienia przez rodzinę kryterium dochodowego. Na tle analizowanego przepisu wydaje się oczywiste , że oba kryteria powinny być spełnione łącznie. Z kolei kryterium dochodowe uprawniające do tego rodzaju pomocy zostało określone w art. 90d ust. 7 ustawy. Zgodnie z tym przepisem, miesięczna wysokość dochodu na osobę w rodzinie ucznia uprawniająca do ubiegania się o stypendium szkolne nie może być większa niż kwota, o której mowa w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej tj. 351 zł. A zatem w odniesieniu do pojęcia kryterium dochodowego ustawa o systemie oświaty odsyła wprost do regulacji zawartej w ustawie o pomocy społeczne , bowiem miesięczna wysokość dochodu w rodzinie ucznia ustalana jest na zasadach określonych w art. 8 ust. 3-13 ustawy o pomocy społecznej (art. 90d ust. 8 ustawy o systemie oświaty). Natomiast według art. 8 ust. 3-13 ustawy o pomocy społecznej za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach i kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Treść powyższego unormowania wskazuje na to , że zarówno katalog obciążeń pomniejszających dochód jak i katalog przychodów odliczanych od dochodu są na gruncie ustawy o pomocy społecznej ma charakter zamknięty ( podobnie wyrok NSA z dnia 8.12.2006r. sygn. akt IOSK 700/06).

Pozostaje poza sporem w badanej sprawie , że na dochód rodziny skarżącego składa się wynagrodzenie ze stosunku pracy w kwocie 1029,93 zł., świadczenie rentowe w kwocie 886,92 zł. , dodatek mieszkaniowy w kwocie 66,87 zł . Wobec tego łączny miesięczny dochód został obliczony przez organy administracji w sposób prawidłowy, tym samym nie sposób kwestionować wysokości dochodu na osobę w pięcioosobowej rodzinie skarżącego, wynoszącego 396,74 zł. Kryterium dochodowe ( dochód na osobę w rodzinie ) obowiązujące od 1 października 2012r. wynosi 456zł , stosownie do przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot pieniężnych z pomocy społecznej (DZ.U. z 2012r. , poz. 823 ) . Wysokość osiąganego dochodu przez wnioskodawcę stanowi jeden z najistotniejszych faktów prawotwórczych w sprawie o przyznanie uprawnień do stypendium szkolnego . W kontrolowanej sprawie dochód rodziny skarżącego nie przekracza kryterium dochodowego przewidzianego dla uzyskania świadczenia , o którym mowa w art.90 d ust.1 ustawy o systemie oświaty . A zatem zostało spełnione kryterium niskich dochodów na osobę w gospodarstwie domowym oraz przesłanka trudnej sytuacji rodzinnej skarżącego poprzez wskazanie niepełnosprawności jednego z rodziców oraz wielodzietności.

Termin do złożenia wniosku o przyznanie stypendium szkolnego został określony w art. 90 n ust.6 ustawy o systemie oświaty i ma charakter materialno-prawny , co oznacza ,że jego zachowanie jest w zasadzie konieczne do realizacji uprawnienia. Jednakże w uzasadnionych przypadkach , wniosek o przyznaniem stypendium szkolnego może być złożony po upływie terminu , o którym mowa w art. 90 n ust.6 ustawy o systemie oświaty ( tj. po 15 września danego roku szkolnego) , o czym wprost stanowi art. 90 n ust.7 tej ustawy. Przytoczony przepis stanowi tzw. klauzulę łagodzącą skutki materialnoprawne uchybienia terminu określonego w art. 90 n ust.6 ustawy o systemie oświaty. Oznacza to , że każdorazowo organy orzekające , w sytuacji , gdy ustalą, że wniosek o przyznanie stypendium szkolnego został złożony z uchybieniem terminu , o którym mowa w art. 90n ust.6 powołanej wyżej ustawy , powinny zbadać , czy mają do czynienia z uzasadnionym przypadkiem , o jakim mowa w art.90n ust.7 ustawy o systemie oświaty. We wskazanej regulacji ustawodawca zamieścił przesłankę o charakterze materialnym , a mianowicie istnienie uzasadnionego przypadku , którego wystąpienie determinuje możliwość podjęcia rozstrzygnięcia, o jakim mowa we przepisie art. 90 d ust.1 ustawy o systemie oświaty . Wskazana przesłanka materialno-prawna wymaga głębszej analizy, koniecznej z uwagi na posłużenie się przez ustawodawcę pojęciem niedookreślonym , którego ostateczną treść musi ustalać organ stosujący prawo w oparciu o konkretny stan faktyczny danej sprawy . W przypadku zwrotu niedookreślonego prawodawca daje interpretatorowi luz do odczytania tego zwrotu ( tzw. luz interpretacyjny) , przy czym nie jest to ani swoboda , ani tym bardziej dowolność w tym zakresie. W każdym przypadku interpretacji zwrotu niedookreślonego należy pamiętać o tym , że wykładnia nie polega na doprowadzeniu do jednoznaczności danego zwrotu , ale na ustaleniu zakresu tego zwrotu niedookreślonego , w którym będzie się poruszał interpretator, kwalifikując określone fakty ( zdarzenia albo zachowania) jako podpadające albo niepodpadające pod dana normę. ( zob. A. Choduń., A. Gomułowicz, A. Skoczylas, Klauzule generalne i zwroty niedookreślone w procedurze administracyjnej – aspekt teoretycznoprawny i orzeczniczy , NSA Warszawa 2013, s.12). Wskazać w tym miejscu również należy, że czynności , których dokonuje interpretator w związku ze zwrotem niedookreślonym ( również nieostrym) nie są ocenianiem . W związku z tym w przypadku zwrotów niedookreślonych zawartych w przepisach prawnych nie ma mowy o żadnym odesłaniu do ocen . Zwroty te dotyczą bowiem wprost jakichś faktów, tyle że z semantycznego punktu widzenia kłopotliwych do ustalenia ( zob. . A. Choduń., A. Gomułowicz, A. Skoczylas, Klauzule generalne ..., s.22).

Taka konstrukcja prawodawcza wymaga, aby organ podejmujący rozstrzygnięcie w oparciu o przepis art. 90 n ust. 7 ustawy o systemie oświaty uzasadnił w sposób wystarczający podjęte rozstrzygnięcie. Należy bowiem w miejscu przypomnieć , że w sprawach świadczeń pomocy materialnej o charakterze socjalnym wydaje się decyzje administracyjne , o czym stanowi art. 90 n ust.1 ustawy o systemie oświaty. Przepis ten określający prawną formę rozstrzygnięcia w sprawie uprawnień do stypendium szkolnego, zobowiązuje tym samym organ prowadzący postępowanie w takiej sprawie do zastosowania procedury administracyjnej. Niewątpliwie wymóg uzasadniania rozstrzygnięć przez administrację publiczną zaliczany jest do standardów dobrej administracji i prawa do sprawiedliwego procesu i można go wyprowadzić z zasady demokratycznego państwa prawnego i zasad szczegółowych np. zasady zaufania do państwa .Oznacza to , że zarówno ocena, jak i uznanie organu, który powołuje się na "uzasadniony przypadek" , nie mogą mieć charakteru dowolnego lub arbitralnego, lecz powinny być dokładnie i szczegółowo wywiedzione i uargumentowane w uzasadnieniu podjętej decyzji, zaś wywód ów i argumentacja powinny podlegać wnikliwej kontroli zarówno organu odwoławczego jak i sądu. W uzasadnieniu organ ma obowiązek wykazać jakie znaczenie nadał zwrotowi niedookreślonemu na tle konkretnego przypadku . Innymi słowy to bezpośrednio z uzasadnienia decyzji powinno wynikać, na czym polega uzasadnienie danego przypadku .

Przystępując zatem do oceny zaprezentowanego przez oba organy orzekające w sprawie sposobu rozumienia pojęcia " uzasadnionego przypadku" zauważyć należy ,że według organu I instancji " ten zwrot niedookreślony powinien być interpretowany w sposób bardziej zbliżony do "wyjątkowego przypadku" ..." lub " zdarzenia zbliżonego do wyjątkowego przypadku". Organ II instancji zaaprobował taką wykładnię , przyjmując ,że " w ramach kryterium wyjątkowego przypadku , o którym mowa w art. 90n ust.7 ustawy właściwy organ może rozważyć takie kwestie, które podlegałby uwzględnieniu przy rozpatrywaniu wniosku o przywrócenie terminu na mocy art.58 k.p.a." Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zaprezentowana przez organy obu instancji wykładnia zwrotu " uzasadnione przypadki " , użytego przez ustawodawcę w art. 90n ust.7 ustawy o systemie oświaty nie odpowiada semantycznemu rozumieniu wyrazu "uzasadniony". Przy dokonywaniu interpretacji tego zwrotu pierwszeństwo należy dać wykładni językowej, zastosowanie której przy odkodowaniu normy prawnej nie wymaga szerszego uzasadnienia. Dopiero gdy wykładnia językowa nie daje zadawalającego wyniku , należy posłużyć się wykładnią celowościową. Według "Nowego słownika języka polskiego" PWN Warszawa 2002 wyraz " uzasadniony" oznacza "oparty na obiektywnych racjach , słuszny , usprawiedliwiony" . Z kolei - według tego samego źródła- "wyjątkowy" to "niezwykły pod jakimś względem, nadzwyczajny , fenomenalny" . Proste zestawienie znaczenia tych wyrazów świadczy o tym ,że nie można ich utożsamiać lub używać zamiennie , jak to uczyniły w rozpoznawanej sprawie organy obu instancji . Nie należy bowiem bez uzasadnionych powodów przypisywać interpretowanym zwrotom znaczenia różnego od tego , jakie mają równokształtne terminy w języku powszechnym (zob. L. Leszczyński, B. Wojciechowski, M. Zirk - Sadowski, Wykładnia w prawie administracyjnym , Warszawa 2012, s.198).

Natomiast interpretowanie pojęcia "uzasadniony przypadek" poprzez pojęcie "wyjątkowy przypadek" niewątpliwie prowadzi do zawężenia zakresu tego zwrotu. W związku z tym pojęcie to nie powinno być rozumiane tak wąsko jak przyjęły to oba organy orzekające w sprawie . Przy czym samo rozumienie niedookreślonego pojęcia " uzasadniony przypadek" znalazło swój wyraz w orzecznictwie sądowo-administracyjnym , w którym prezentowany jest pogląd, wedle którego pod pojęciem " uzasadniony przypadek" , o którym mowa w art. 90n ust. 7 ustawy o systemie oświaty należy rozumieć okoliczności natury obiektywnej usprawiedliwiające w danym przypadku złożenie wniosku po terminie . Mogą to być zarówno przeszkody istniejące w okresie uprawniającym do złożenia wniosku , na które wnioskodawca nie miał wpływu, jak również okoliczności, które wystąpiły po upływie terminu przemawiające za zasadnością późniejszego złożenia wniosku jak np. utrata dochodu przez rodzinę ucznia. Za taką interpretacją art.90n ust.7 ustawy o systemie oświaty winna przemawiać wykładnia celowościowa . Celem udzielenia uczniom pomocy materialnej o charakterze socjalnym jest bowiem m.in. zmniejszenie różnic w dostępie do edukacji wynikających z trudnej sytuacji materialnej ucznia, a także wspierania edukacji uczniów zdolnych, o czym stanowi art90 b ust.2 ustawy o systemie oświaty . Uregulowanie to rzecz jasna dotyczy uczniów znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej ( art. 90 d ust.1 tej ustawy) . Jeśli zatem uczeń w trudnej sytuacji materialnej związanej z niskimi dochodami znajdzie się w trakcie roku szkolnego, to trudno obronić tezę , że nie może złożyć wniosku o przyznanie stypendium po 15 września danego roku szkolnego, byłoby to bowiem sprzeczne z założeniami, jakie legły u podstaw regulacji dotyczącej przyznawania stypendiów szkolnych. Stąd nie można wywodzić ,że okoliczności ,które wystąpią po dniu 15 września w danym roku szkolnym nie mogą mieć wpływu na prawo do uzyskania przez ucznia tego świadczenia. Odmienna wykładnia powołanego przepisu stawiałaby w sytuacji gorszej tych uczniów, w których rodzinach sytuacja materialna pogorszyła się po dniu 15 września danego roku szkolnego lub po tej dacie nastąpiło zdarzenie losowe. Jeśli więc art. 90 n ust.7 ustawy o systemie oświaty dopuszcza przyznanie stypendium na wniosek złożony po dniu 15 września , to wykładnia językowa i celowościowa przepisów art. 90 d ust.1 i 8 tej ustawy w zw. z art. 8 ust.3 ustawy o pomocy społecznej pozwala przyjąć ,że złożenie wniosku w związku z utratą dochodu stanowi uzasadniony przypadek w rozumieniu art. 90n ust.7 ustawy o systemie oświaty (por. wyrok WSA w Olsztynie z 20 marca 2008r. sygn. akt II SA /Ol 95/087 Lex 49 7590, wyrok WSA w Gliwicach z 8 lipca 2010r. sygn. akt IVSA/Gl 884/09 i wyrok WSA w Poznaniu z 12 marca 2008r. sygn. akt IVSA/Po 562/07 – cbois.nsa.gov.pl).

W związku z powyższym - zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego- w realiach niniejszej sprawie utrata zasiłku rodzinnego na trójkę dzieci była okolicznością, która uzasadniała złożenie wniosku o stypendium szkolne w każdym czasie . Niewysoki miesięczny dochód rodziny skarżącego został w wyniku tego zdarzenia pomniejszony o znacząca kwotę , było to zdarzenie , które uzasadniało złożenie wniosku po 15 września 2012r. , skoro w świetle art.8 ust.3 ustawy o systemie oświaty fakt ten ma istotne znaczenie dla ustalenia sumy miesięcznych przychodów , które organ bierze pod uwagę przy obliczaniu dochodu rodziny , a następnie przy obliczaniu dochodu na osobę w rodzinie , stanowiącego kryterium przyznania stypendium szkolnego.

Jednak nie tylko wskazane wyżej uchybienia uzasadniały wyeliminowanie z obrotu prawnego obu wydanych w sprawie decyzji. Rozstrzygnięcia te nie odpowiadają prawu również z powodów podanych niżej. Orzekający w sprawie organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji kasacyjnej z dnia [...] stycznia 2013r. nr [...] (poprzedzającej wydanie decyzji pierwszo-instancyjnej w kontrolowanej sprawie) wskazał jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy i jednocześnie zawarł ocenę prawną, powołując się w tym zakresie na orzecznictwo sądowo-administracyjne, zgodnie z którym za uzasadnioną przesłankę uzasadniającą możliwość późniejszego złożenia wniosku w sprawie może być uznana utrata dochodu w trakcie roku szkolnego przez rodzinę ucznia, ubiegającego się o stypendium szkolne. Z kolei w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium podzielając pogląd organu I instancji, uznało, że zmniejszenie dochodu w ciągu roku szkolnego, powodujące spełnienie kryterium dochodowe do przyznania stypendium szkolnego nie stanowi uzasadnionego przypadku. W świetle powyższego pod adresem organu II instancji należy skutecznie wyartykułować zarzut zmienności poglądu prawnego bez bliższego uzasadnienia takiej zmiany. Tymczasem zmienność poglądów prawnych prezentowanych przez te same organy administracji w uzasadnieniach decyzji, adresowanych do tej samej strony, wydanych na gruncie takiego samego stanu faktycznego i prawnego sprawy, bez przedstawienia wywodu uzasadniającego odstąpienie od wcześniej wyrażonego poglądu , narusza nie tylko zawartą w art.8 k.p.a. zasadę ogólną pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa , ale również bardzo silnie związaną z nią zasadą przekonywania, wyrażoną w art.11 k.p.a. Jednak podkreślić w tym miejscu należy ,że o ile zmienność ocen prawnych formułowanych przez organ administracji nie jest wkluczona , to w każdym przypadku odstępstwa od wcześniej prezentowanego poglądu prawnego, organ powinien wyjaśnić zmianę swojego stanowisko przynajmniej w taki sposób, który znajduje uzasadnienie w obowiązującym porządku prawnym ( zob. wyrok WSA w warszawie z 28 listopada 2007r. sygn. V SA Wa 1888/07, Lex nr 484906). Brak dokładnego wyjaśnienia przyczyn zmiany toku rozumowania organu administracji może spowodować uzasadnione podważenie zaufania obywateli od organów Państwa oraz wpłynąć ujemnie na świadomość i kulturę prawną obywateli.

Niezależnie od powyższego wskazać należy na jeszcze jedną okoliczność, na którą to zwrócił już uwagę organ II instancji w swojej decyzji kasacyjnej z dnia {...}r. nr[...], a mianowicie, gdy organy dochodzą do wniosku ,że nie mają do czynienia z "uzasadnionym przypadkiem", o którym mowa w art.90 n ust.7 ustawy o systemie oświaty , podstawę faktyczną wszczęcia i prowadzenia postepowania w tym trybie może stanowić informacja o sytuacji rodzinnej i materialnej danej osoby (por. wyrok WSA w Olsztynie z 13 sierpnia 2008r. sygn. IISA/Ol440/08 , Lex nr 504695). Organ administracyjny będąc w posiadaniu informacji o sytuacji danej osoby, która w świetle uregulowań ustawy o systemie oświaty spełnia warunki do przyznania pomocy materialnej o charakterze socjalnym, winien każdorazowo rozważyć celowość przyznania pomocy z urzędu. Poza tym skoro organy administracji publicznej czuwają nad tym , aby strony nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek , co wprost wynika z wyartykułowanej w art.9 k.p.a. ogólnej zasady udzielania stronom informacji – faktycznej i prawnej, to powinny zbadać z urzędu możliwość przyznania takiej pomocy ( podobnie wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 7 kwietnia 2010r. sygn. IISA/Go91/10, wyrok WSA w Poznaniu z 5 września 2012r. sygn. IVSA/Po477/12 ).

Jako uzasadniony przedstawia się również zarzut skargi dotyczący naruszenia elementarnej zasady obowiązującej w postępowaniu administracyjnym, określonej w art. 10 § 1k.p.a. , a mianowicie zasady wysłuchania strony. Materiał aktowy badanej sprawy jednoznacznie wskazuje na to, że oba organy orzekające w sprawie uchybiły obowiązkowi związanemu z tzw. prawem ostatniego słowa czyli umożliwieniem stronie wypowiedzenia się w kwestii materiału dowodowego przed podjęciem rozstrzygnięcia w sprawie ( art.81 k.p.a.). Zważywszy, że skarżący wykazał w toku postępowania sądowo- administracyjnego, że na etapie postępowania odwoławczego pojawiła się dodatkowa, nowa okoliczność faktyczna związana z trudną sytuacją rodzinną, a mianowicie ciężka choroba dziecka.

Reasumując powyższe stwierdzić należy ,że wykazane wyżej naruszenie przepisów prawa materialnego ( art. 90n ust.3, 6, 7 ustawy o systemie oświaty) oraz przepisów postępowania administracyjnego ( art. 8, art. 9 , art.10 , art. 81 , art.107 § 3 k. p. a ) obligowało Wojewódzki Sąd Administracyjny do wyeliminowania z obrotu prawnego obu wydanych w sprawie decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt1 lit. a) i c) p.p.s.a.

Rozpoznając ponownie sprawę organ I instancji dokona merytorycznej oceny wniosku o przyznanie stypendium, uwzględniając wskazania wynikające z treści niniejszego wyroku.