Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2433/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-04-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 36(8) ust. 9 i 12, 14, art. 36(4)  ust. 1 i 10 , art. 36(5)  ust. 2
journal: Dz.U. 2016 poz 233
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Henryka Lewandowska - Kuraszkiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Jakub Linkowski Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska Protokolant st. sekr. sąd. Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi I. M. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr 2 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach [...]-[...] marca 2017 r. z dnia [...] września 2017 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę


UZASADNIENIE

I. M. (dalej: zdająca, strona, skarżąca) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 28 - 31 marca 2017 r. (dalej: Komisja II stopnia, Komisja Odwoławcza, organ odwoławczy) z dnia [...] września 2017r. nr [...]. Uchwałą tą utrzymano w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2017 r. z siedzibą w [...] (dalej: Komisja I stopnia, Komisja Egzaminacyjna) z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...]w przedmiocie ustalenia negatywnego wyniku z egzaminu radcowskiego.

Podstawę prawną zaskarżonej uchwały stanowił art. 368 ust. 1, 9 i 12 ustawy

z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2016 r., poz. 233 z późn. zm., dalej: u.r.p.) w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257, dalej: k.p.a.).

Do wydania przedmiotowej uchwały doszło w oparciu o następujące ustalenia:

W dniach od 28 do 31 marca 2017 r. strona przystąpiła do egzaminu radcowskiego przed Komisją Egzaminacyjną Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2017 r. z siedzibą w [...].

Następnie uchwałą z dnia [...] kwietnia 2017 r. Komisja I stopnia stwierdziła, że zdająca uzyskała negatywny wynik z egzaminu radcowskiego. W uzasadnieniu Komisja Egzaminacyjna podkreśliła, że strona z zadania z zakresu prawa karnego otrzymała ocenę dostateczną, z zadania z zakresu prawa cywilnego ocenę dostateczną, z zadania z zakresu prawa gospodarczego ocenę dostateczną, z zadania z zakresu prawa administracyjnego ocenę niedostateczną, a z zadania z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki ocenę dostateczną. Komisja ta wyjaśniła, że zgodnie z art. 366 ust. 1 u.r.p. pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego, otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną.

Zadanie z zakresu prawa administracyjnego, przygotowane na egzamin radcowski w 2017 r. dotyczyło problematyki kierowania kierowców na badania lekarskie w celu sprawdzenia stanu zdrowia i predyspozycji psychicznych do kierowania pojazdami. Z treści zadania wynikało, że Starosta Płocki, na wniosek prokuratora, wszczął postępowanie, w ramach którego wydał decyzję o skierowaniu Zenona Kota na badania lekarskie w związku z istniejącymi zastrzeżeniami co do jego stanu zdrowia. Organ powołał się na dołączoną do wniosku prokuratora opinię sądowo-psychiatryczną, w której biegli stwierdzili u Zenona Kota objawy choroby psychicznej pod postacią zaburzeń schizotypowych. Decyzja organu pierwszej instancji została utrzymana w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Płocku (w skrócie: Kolegium, SKO). Kolegium stwierdziło, że podstawę prawną decyzji stanowił art. 75 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2016 r. poz. 627 z późn. zm., dalej: u.k.p.), zgodnie z którym badaniu lekarskiemu w celu ustalenia istnienia lub braku przeciwwskazań zdrowotnych do kierowania pojazdami podlega osoba posiadająca prawo jazdy. Według art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b tego aktu, starosta jest obowiązany wydać decyzję o skierowaniu kierowcy na badania lekarskie, jeżeli istnieją uzasadnione wątpliwości co do stanu zdrowia kierowcy. Zdaniem Kolegium, podstawę wydania takiej decyzji mogły stanowić przesłanki, które z dużą dozą prawdopodobieństwa wskazują na istotne zmniejszenie się sprawności osoby posiadającej prawo jazdy. Wyrokiem z dnia 16 lutego 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzje organów obu instancji oraz zasądził od SKO w Płocku na rzecz Zenona Kota 300 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu wyroku sąd stwierdził, że z art. 75 ust. 1 pkt 5 u.k.p. wynika, że tylko uzasadnione i poważne zastrzeżenia co do stanu zdrowia stanowią podstawę skierowania na badania lekarskie osoby posiadającej prawo jazdy. Oznacza to, że organ obowiązany jest ustalić w toku prowadzonego postępowania, jakie schorzenie strony związane bezpośrednio z zachowaniem na drodze, sposobem prowadzenia pojazdu, świadczy o tym, że wystąpiły poważne zastrzeżenia co do stanu zdrowia. Zdaniem sądu, w toku postępowania nie ustalono, aby istniały uzasadnione zastrzeżenia co do stanu zdrowia skarżącego, umożliwiające wydanie decyzji o skierowaniu na badania lekarskie. Tym samym doszło do naruszenia w postępowaniu administracyjnym przepisów art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Sąd zauważył, że organy obu instancji dysponowały wyłącznie kopią opinii biegłych lekarzy sądowych, wydaną na potrzeby postępowania karnego. Jak wynikało zaś z pisma Sądu Rejonowego w Płocku z dnia 23 stycznia 2017 r., postępowanie karne nie zostało zakończone. Zatem nie zostało prawomocnie rozstrzygnięte, czy stan zdrowia skarżącego rzeczywiście jest taki, jak stwierdzili biegli sądowi: lekarze psychiatrzy i psycholog. Sąd stwierdził również, że obowiązkiem organu pierwszej instancji, ponownie rozpatrującego sprawę, będzie w przypadku niezakończenia postępowania przed Sądem Rejonowym w Płocku zawieszenie postępowania. Jako podstawę prawną wydanego wyroku WSA w Warszawie wskazał art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.). O kosztach postępowania sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a.

Zdający, jako należycie umocowany pełnomocnik Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Płocku - radca prawny, miał przygotować skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego albo w przypadku uznania, że brak jest podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej - sporządzić opinię.

Prawidłowe rozwiązanie zadania polegało na sporządzeniu skargi kasacyjnej.

Obydwaj egzaminatorzy, którzy sprawdzali pracę zdającej z zakresu prawa administracyjnego, wystawili z niej oceny niedostateczne.

Pierwszy z egzaminatorów - sędzia NSA [...] stwierdził, że: "zdający przygotował opinię prawną o niezasadności wnoszenia skargi kasacyjnej. Opinia jest przejrzysta z jasno wydzielonymi częściami odnoszącymi się do zleceniodawcy, przedmiotu opinii, stanu faktycznego, stanu prawnego oraz analiza prawna, a także wnioski i pouczenia. Zdający uznał, że wyrok sądu pierwszej instancji nie narusza prawa. Zdający błędnie uznał, że zgromadzony w postępowaniu administracyjnym materiał dowodowy nie świadczy o istnieniu uzasadnionych

i poważnych zastrzeżeniach co do stanu zdrowia w rozumieniu art 75 ust. 1 pkt 5 ustawy o kierujących pojazdami. Autor nie zdiagnozował trafnie wad zaskarżonego wyroku i błędnie uznał, że nie należało wnieść skargi kasacyjnej. Zdaniem zdającego sąd pierwszej instancji nie naruszył prawa materialnego. Niestety zdający stwierdził, że sąd pierwszej instancji trafnie uznał, że sprawa nie została wyjaśniona. Zaproponowany przez zdającego sposób rozstrzygnięcia oraz wnioski skargi nie zabezpieczają i nie chronią interesów strony. Opinia prawna jest czytelna

i przejrzysta. Lektura tego pisma procesowego nie jest utrudniona. Język i styl pracy nie budzi zastrzeżeń".

Drugi z egzaminatorów, radca prawny [...] ocenił, że: "sporządzona przez zdającego opinia prawna spełnia wymogi formalne wymagane od tego rodzaju pisma. Zdający w sposób niedostateczny zastosował wymagane treścią zadania przepisy prawa i nie wykazał się dostateczna umiejętnością ich interpretacji.

W szczególności zdający zaniechał sformułowania zarzutów naruszenia:

- naruszenia prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), polegającego na błędnej wykładni przepisów prawa materialnego, w postaci art. 75 ust. 1 pkt 5 ustawy

o kierujących pojazdami:

- naruszenia prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) polegającego na niezastosowaniu art. 75 ust. 1 pkt 5 w zw. z art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b ustawy

o kierujących pojazdami;

- naruszenia przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.) w postaci art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a.

w zw. z art. art. 77 § 1 i art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a.

W przypadku zadania z prawa administracyjnego, celowe było sporządzenie skargi kasacyjnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie dopuścił się naruszeń prawa, które dają podstawę do postawienia zarzutu naruszenia przepisów postępowania oraz zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego. W interesie strony należało wnosić o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi na podstawie art. 188 p.p.s.a., a także o przyznanie reprezentowanemu organowi niezbędnych kosztów postępowania kasacyjnego (art. 203 pkt 2 p.p.s.a.). Przedstawiona opinia prawna z oczywistych względów wymogów tych nie spełnia - nic uwzględnia interesu strony reprezentowanej przez radcę prawnego".

W konsekwencji wspomnianą uchwałą z dnia [...] kwietnia 2017 r. Komisja I stopnia stwierdziła, że zdająca uzyskała negatywny wynik z egzaminu radcowskiego.

W odwołaniu strona zakwestionowała ocenę wystawioną za rozwiązanie zadania z zakresu prawa administracyjnego, zarzucając naruszenie:

a) art. 7, art. 77 § 1 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., poprzez nierozpoznanie w całości zebranego w sprawie materiału dowodowego, a w szczególności poprzez brak merytorycznego ustosunkowania się do treści sporządzonej pracy i przedstawionej analizy prezentowanego orzecznictwa, brak wskazania i uzasadnienia przyczyn, dla których zaprezentowany sposób rozwiązania zadania nie zasługiwał na ocenę pozytywną, błędne uznanie, że zdająca nie zauważyła naruszeń prawa materialnego, oraz że praca sporządzona w oparciu o aktualne orzecznictwo zasługuje na ocenę negatywną;

b) art. 8 k.p.a. poprzez uznanie, że praca zasługuje na ocenę negatywną w sytuacji gdy opiera się na jednej z aktualnie prezentowanych linii orzeczniczych, a także poprzez przyznanie innym osobom zdającym wyniku pozytywnego, pomimo sporządzenia opinii o niezasadności wnoszenia skargi kasacyjnej;

c) art. 364 ust. 10 u.r.p., przez dokonanie oceny sporządzonej pracy metoda 0-1, w sytuacji gdy skala możliwych do uzyskania ocen wynosi od niedostatecznej do celującej, a także poprzez uznanie, że praca sporządzona w oparciu o poglądy orzecznicze odmienne od preferowanych poprzez egzaminatorów zasługuje jedynie na ocenę niedostateczną;

d) art. 365 ust. 2 u.r.p. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i dokonanie oceny w oparciu o kryterium pozaustawowe, tj. opis istotnych zagadnień, w sytuacji gdy ww. przepis zawiera zamknięty katalog wyznaczników oceny, w oparciu o które egzaminatorzy mogą dokonywać oceny pracy, a także poprzez przyznanie oceny negatywnej z egzaminu z prawa administracyjnego, pomimo iż sporządzona przez zdającą opinia była w okolicznościach sprawy uzasadniona i zawierała wszystkie niezbędne elementy;

Mając na uwadze powyższe, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej uchwały w całości i orzeczenie co do istoty sprawy przez przyznanie sporządzonej pracy z części czwartej egzaminu radcowskiego (prawo administracyjne) oceny pozytywnej oraz stwierdzenie, że zdająca uzyskała wynik pozytywny z egzaminu radcowskiego. Ponadto, zdająca wniosła o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z dokumentów:

1) zadania z zakresu prawa administracyjnego przygotowanego na egzamin na okoliczność jego treści;

2) pracy skarżącej z zakresu z prawa administracyjnego na okoliczność jej treści, w szczególności zastosowanych przez zdającą przepisów prawa, spełnienia wymogów formalnych oraz zawartych w niej wywodów dotyczących aktualnego orzecznictwa sądów administracyjnych;

3) uzasadnień oceny cząstkowej zadania z zakresu prawa administracyjnego sporządzonych przez egzaminatorów na okoliczność ich treści, w szczególności powielenia treści opisu istotnych zagadnień bez merytorycznego ustosunkowania się do treści wywodów zawartych w pracy oraz pominięciu przy wystawianiu oceny rozbieżności orzeczniczych;

4) opisu istotnych zagadnień dla komisji egzaminacyjnych do zadania z zakresu prawa administracyjnego.

Komisja Odwoławcza utrzymała w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej.

Dokonując analizy stanu prawnego pod kątem zakresu orzekania, Komisja II stopnia stwierdziła, iż postępowanie odwoławcze przed tą komisją jest postępowaniem szczególnym, którego zakres strona określa w odwołaniu. Komisja kontroluje tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez stronę. Nie jest więc to drugoinstancyjne postępowanie administracyjne w rozumieniu Kodeksu postępowania administracyjnego, tylko szczególne postępowanie odwoławcze, które ma na celu przede wszystkim rozpatrzenie zasadności zarzutów odwołania, nie zaś skontrolowanie całego przebiegu egzaminu ani też ponowne sprawdzenie wszystkich prac egzaminacyjnych.

Komisja II stopnia, odnosząc się do zarzutów i wniosków odwołania wyjaśniła, że przy ocenie pracy z zakresu prawa administracyjnego należy wziąć pod uwagę, czy zaproponowane przez zdającego rozwiązanie zadania (skarga, skarga kasacyjna, opinia prawna) spełnia, co najmniej na poziomie dostatecznym, kryterium poprawności formalnej i materialnoprawnej, a ponadto czy zabezpiecza interes strony, którą zgodnie z zadaniem zdający reprezentuje. Zdający powinien wykazać, że potrafi prawidłowo skonstruować pismo procesowe i przedstawić w nim adekwatne do okoliczności faktycznych wnioski, które w możliwie najszerszym zakresie wsparte są poprawną argumentacją jurydyczną. Ewentualne rozbieżności poglądów judykatury i doktryny w określonej kwestii prawnej, zdający powinien wykorzystać na korzyść reprezentowanej strony. Jest to bowiem zgodne z brzmieniem art. 365 ust. 2 u.r.p., w którym wyszczególniono najważniejsze kryteria oceny prac pisemnych z tych części egzaminu, tj.: 1) zachowanie wymogów formalnych, 2) zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, 3) poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje - w przypadku rozwiązania każdego z zadań z części od pierwszej do czwartej egzaminu, a w przypadku rozwiązania zadania z części piątej egzaminu radcowskiego - poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu publicznego, które są następnie każdorazowo indywidualizowane i konkretyzowane przez egzaminatorów oceniających sprawdzaną pracę.

W świetle powyższych kryteriów, rozważań i ustaleń organ odwoławczy podzielił oceny egzaminatorów oraz uzasadnienia tych ocen, wyjaśniając, że sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnione było naruszeniem przez sąd pierwszej instancji przepisów prawa procesowego i materialnego. W tym zakresie prawidłowo sformułowany zarzut kasacyjny, oparty na art. 174 pkt 1 p.p.s.a. powinien był dotyczyć naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 75 ust. 1 pkt 5 u.k.p. poprzez jego błędną wykładnię. Zasadnym było też wskazanie, w ramach wymienionej podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 1 p.p.s.a., naruszenia art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b u.k.p.

Wbrew stanowisku sądu, przepis art. 75 ust. 1 pkt 5 u.k.p. nie wymaga ustalenia w toku postępowania, zmierzającego do skierowania osoby posiadającej prawo jazdy na badania lekarskie, jakie schorzenie powoduje, że istnieją uzasadnione i poważne zastrzeżenia co do stanu zdrowia tej osoby. Podstawą do wydania decyzji o skierowaniu na badania lekarskie jest wiarygodna informacja o zastrzeżeniach co do stanu zdrowia kierującego pojazdem, a nie ustalenie, czy w istocie rozpoznane zmiany w zakresie stanu zdrowia przesądzają o niezdolności do prowadzenia pojazdów. Błędna wykładnia przywołanego przepisu prawa materialnego w istocie rzutowała na dokonaną przez sąd ocenę prawidłowości ustaleń stanu faktycznego sprawy. Dlatego też postawienie i właściwe uzasadnienie zarzutu naruszenia art. 75 ust. 1 pkt 5 u.k.p., należało uznać za wymóg niezbędny pracy kwalifikującej się na ocenę dostateczną.

W realiach tej sprawy zaskarżonemu wyrokowi uzasadnionym było również postawienie zarzutu naruszenia prawa procesowego, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Sąd pierwszej instancji niezasadnie zarzucił organom administracyjnym, że nie zebrały materiału dowodowego dotyczącego stanu zdrowia skarżącego. Błędnie też wskazał na konieczność zawieszenia postępowania administracyjnego do czasu rozstrzygnięcia przez Sąd Rejonowy w Płocku sprawy karnej, z której pochodzi opinia sądowo-psychiatryczna. Dodatkowym walorem pracy było postawienie zarzutu naruszenia art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a., co wynika z błędnego wyliczenia kwoty kosztów postępowania poniesionych przez skarżącego, ale przede wszystkim zasądzenie tych kosztów mimo braku w aktach sprawy wniosku strony skarżącej (art. 210 § 1 p.p.s.a.). Wnoszący skargę kasacyjną powinien wnioskować o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi (art. 188 p.p.s.a.), ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji (art. 185 § 1 p.p.s.a.). Ze skargi kasacyjnej powinno też wynikać, że została wniesiona w terminie za pośrednictwem sądu pierwszej instancji (art. 177 § 1 p.p.s.a.).

Zdająca, wbrew interesowi reprezentowanej strony, nie zaproponowała wniesienia skargi kasacyjnej, mimo że w przygotowanej opinii zwróciła uwagę na błędne uzasadnienie wyroku sądu pierwszej instancji. Stwierdzenie to powinno jednak doprowadzić zdającą do wniosku o konieczności wniesienia w tej sprawie skargi kasacyjnej. Jeżeli bowiem zdająca nie podziela stanowiska sądu, co do wykładni prawa materialnego, to powinna to stanowisko kwestionować w środku odwoławczym. W przeciwnym razie ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu stają się wiążące dla organu administracyjnego (art. 153 p.p.s.a.). Tymczasem z treści art. 75 ust. 1 pkt 5

i art. 99 ust. 1 pkt 2 lit. b u.k.p. wynika, że przesłanką do wydania decyzji o skierowaniu osoby posiadającej prawo jazdy na badania lekarskie jest istnienie uzasadnionych i poważnych zastrzeżeń co do stanu jej zdrowia. Nie jest natomiast wymagane ustalenie, czy w istocie rozpoznane zmiany stanowią o niezdolności do prowadzenia pojazdów. Strona nie dostrzegła również wadliwości wyroku w zakresie wyrażonej przez sąd pierwszej instancji oceny co do konieczności zawieszenia postępowania administracyjnego (zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a.), jak również ewidentnej wady tkwiącej w orzeczeniu sądu pierwszej instancji w przedmiocie zasądzenia od organu kosztów postępowania sadowego (punkt II sentencji wyroku). Nawet gdyby uznać, że w tej sprawie niezasadnym było wnoszenie skargi kasacyjnej, to zdająca powinna zwrócić uwagę na ten błąd sądu pierwszej instancji (zarzut naruszenia art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a.) i zaproponować reprezentowanej stronie wniesienie zażalenia na postanowienie w sprawie kosztów sądowych (art. 194 § 1 pkt 4 p.p.s.a.).

Odnosząc się zaś do zarzutów odwołania dotyczących oparcia się przez egzaminatorów przy ocenie pracy skarżącej na tzw. opisie istotnych zagadnień, Komisja II stopnia stwierdziła, że okoliczność ta nie miała wpływu na wynik tej sprawy. Nie jest to obowiązujący wzorzec ocenianej pracy, co jednak nie oznacza, że nie może być on pomocny przy dokonywaniu tej oceny, zwłaszcza jeżeli egzaminatorzy podzielają wyrażone w tym opisie uwagi. W tej sprawie kluczowym dla negatywnej oceny pracy był sposób rozwiązania przez zdającą zadania egzaminacyjnego, polegający na sporządzeniu opinii o niezasadności wniesienia skargi kasacyjnej. Takie rozwiązanie zadania było wbrew interesowi reprezentowanej strony. Wystawione przez egzaminatorów oceny uwzględniają wytyczne oceny pracy egzaminacyjnej, o których mowa w art. 365 ust. 2 u.r.p., a także gradację ocen wynikającą z art. 364 ust. 10 tego aktu. Dlatego wbrew zarzutom odwołania, zaskarżona uchwała nie narusza przywołanych przepisów prawa materialnego, jak też wymienionych w odwołaniu przepisów art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu, który mógłby mieć wpływ na wynik sprawy.

Mając powyższe na uwadze, Komisja II stopnia uznała, że nie ma podstaw do podwyższenia oceny z czwartej części egzaminu radcowskiego (prawo administracyjne) do oceny pozytywnej.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Warszawie zdająca zarzuciła naruszenie:

1) prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 7, 77 § 1 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nierozpoznanie w całości zebranego w sprawie materiału dowodowego, a w szczególności poprzez brak ustosunkowania się do zarzutów wskazanych w odwołaniu oraz przedstawionej analizy prezentowanego orzecznictwa, brak wskazania i uzasadnienia przyczyn, dla których zaprezentowany sposób rozwiązania zadania nie zasługiwał na ocenę pozytywną, niewłaściwe uznanie, że skarżąca nie zauważyła naruszeń prawa materialnego, oraz że praca sporządzona w oparciu o aktualne orzecznictwo zasługuje na ocenę negatywną, błędne uznanie, że skarżąca nie uwzględniła interesu klienta, a także pominięcie przy podejmowaniu uchwały pozytywnych elementów pracy egzaminacyjnej;

b) art. 8 k.p.a. poprzez uznanie, że praca zasługuje na ocenę negatywną w sytuacji, gdy opiera się na jednej z aktualnie prezentowanych linii orzeczniczych, a także poprzez przyznanie innym osobom zdającym wyniku pozytywnego, pomimo sporządzenia analogicznych opinii o niezasadności wnoszenia skargi kasacyjnej;

c) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez nieuzasadnione utrzymanie w mocy uchwały Komisji I stopnia ustalającej, że skarżąca otrzymała negatywny wynik z egzaminu radcowskiego w sytuacji gdy jej praca egzaminacyjna spełnia wszelkie kryteria warunkujące uzyskanie oceny pozytywnej określone w art 365 ust. 2 u.r.p.;

2) prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

d) art. 368 ust. 9 u.r.p. poprzez ponowne dokonanie oceny sporządzonej pracy egzaminacyjnej i brak ustosunkowania się do zarzutów wniesionego odwołania, podczas gdy rolą Komisji odwoławczej jest rozpatrzenie odwołania od uchwały zawierającej wynik egzaminu radcowskiego, a nie ponowna ocena pracy egzaminacyjnej;

e) art. 364 ust. 10 u.r.p. przez dokonanie oceny sporządzonej pracy metodą 0-1, w sytuacji gdy skala możliwych do uzyskania ocen wynosi od niedostatecznej do celującej, a także poprzez uznanie, że praca sporządzona w oparciu o poglądy orzecznicze odmienne od preferowanych poprzez egzaminatorów zasługuje jedynie na ocenę niedostateczną,

f) art. 365 ust. 2 u.r.p. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i dokonanie oceny w oparciu o kryterium pozaustawowe, tj. opis istotnych zagadnień, w sytuacji gdy ww. przepis zawiera zamknięty katalog wyznaczników oceny, w oparciu o które egzaminatorzy mogą dokonywać oceny pracy, a także poprzez przyznanie oceny negatywnej z egzaminu z prawa administracyjnego, pomimo iż sporządzona przez skarżącą opinia była w okolicznościach sprawy uzasadniona i zawierała wszystkie niezbędne elementy.

Mając na względzie podniesione zarzuty zdająca wniosła o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej uchwały w całości, a także poprzedzającej ją uchwały Komisji Egzaminacyjnej oraz zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skarżąca podtrzymała i rozwinęła w oparciu o przywołane orzecznictwo sądów administracyjnych zarzuty zawarte w odwołaniu.

W odpowiedzi na skargę Komisja Egzaminacyjna II stopnia wnosząc o jej oddalenie podtrzymała dotychczasową argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga I. M. nie zasługuje na uwzględnienie.

W ocenie Sądu w pierwszej kolejności należało odnieść się do zarzutu skargi, sformułowanego pod lit. e) skargi, kwestionującego przyjęty przez Komisję Odwoławczą sposób i zakres rozpatrywania odwołania skarżącej. Dlatego było konieczne określenie zakresu granic rozpoznania odwołania przez Komisję Egzaminacyjną II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego.

Należy zauważyć, że zgodnie z art. 368 ust. 1 u.r.p. zdającemu przysługuje odwołanie od wyniku egzaminu. Z kolei, w myśl art. 366 ust. 1 u.r.p., pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego, przewidzianej w art. 364 ust. 4 – 8a u.r.p., otrzymał ocenę pozytywną. Oznacza to, że przedmiotem zaskarżenia do komisji II stopnia, oprócz wyniku z egzaminu, powinny być ostateczne oceny z poszczególnych części egzaminu. Zatem to zdający egzamin radcowski - przez wskazanie, której części egzaminu dotyczy wnoszone przez niego odwołanie – ustala zakres zaskarżenia uchwały o negatywnym wyniku egzaminu i tym samym zakreśla granice rozpoznania sprawy w sposób wiążący tę komisję.

Nie oznacza to jednak związania komisji II stopnia zarzutami zdającego egzamin, podnoszonymi w trakcie rozpoznawania odwołania i podejmowania uchwały w przedmiocie wyniku egzaminu radcowskiego. Żaden z przepisów ustawy o radcach prawnych nie wprowadza takich ograniczeń. Zarzuty stawiane w odwołaniu w istocie stanowią tylko przedstawienie zastrzeżeń odwołującego co do prawidłowości ocen cząstkowych, wystawionych przez członków komisji sprawdzających prace.

Stosownie do art. 368 ust. 9 u.r.p. do zadań komisji odwoławczej należy rozpatrywanie odwołań od wyników egzaminu radcowskiego. W postępowaniu administracyjnym, co do zasady przyjmuje się, że celem odwołania jest doprowadzenie do ponownego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy. Do postępowania przed komisją odwoławczą, z mocy art. 368 ust. 12 u.r.p. przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego stosuje się jednak odpowiednio. Podkreślić wypada, że odpowiednie stosowanie przepisu może polegać nie tylko na odmowie jego zastosowania, lecz także na zastosowaniu przepisu (lub jego części) wprost lub z modyfikacją. Ocena odpowiedniego zastosowania przepisu musi uwzględniać specyfikę sytuacji, do której przepisy te mają być odpowiednio zastosowane.

Zatem postępowanie przed komisją II stopnia jest postępowaniem szczególnym, którego zakres określa strona w odwołaniu. Jak już wspomniano, przewidziane ustawą odwołanie przysługuje od wyniku egzaminu. Jednakże celem tego postępowania nie jest skontrolowanie całego przebiegu egzaminu i ponowne sprawdzenie wszystkich prac egzaminacyjnych. Komisja II stopnia kontroluje tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez zdającego.

W ramach tej kontroli nie rozpatruje się jedynie zasadności zarzutów odwołania. Trzeba bowiem mieć na uwadze cel, jakiemu - w świetle regulacji art. 17 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 364 ust. 1 u.r.p. - służy ustanowienie egzaminów. Chodzi bowiem o zapewnienie wysokiego stopnia profesjonalizmu osób dopuszczanych do wykonywania zawodu radcy prawnego. Osoba, która zdała egzamin radcowski, otrzymuje od Komisji egzaminacyjnej jej uchwałę o wynikach tego egzaminu, w myśl art. 366 ust. 2 zd. drugie u.r.p. Następnie, w oparciu o uregulowania rozdziału 3 u.r.p. – Uprawnienia do wykonywania zawodu radcy prawnego może wystąpić z wnioskiem do rady okręgowej izby radców prawnych o wpis na listę radców prawnych. Po uzyskaniu wpisu na listę w formie uchwały i braku sprzeciwu ze strony Ministra Sprawiedliwości co do wpisu, zgodnie z art. 312 ust. 1 u.r.p. oraz po odebraniu ślubowania przez dziekana okręgowej izby radców prawnych (art. 27 ust. 1 i 2 u.r.p.) egzaminowany może zacząć samodzielnie wykonywać zawód radcy prawnego.

Kierując się przedstawionymi założeniami, komisja II stopnia, rozpoznając odwołanie w zakresie kwestionowanej części egzaminu, ma obowiązek obiektywnego sprawdzenia przygotowania prawniczego zdających do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu zaufania publicznego. Nie bez znaczenia jest przy dokonywaniu tej oceny i to, że ustawodawca określił organ uprawniony do rozpoznania odwołania od uchwały o wyniku egzaminu mianem komisji egzaminacyjnej II stopnia.

W konsekwencji komisja egzaminacyjna II stopnia, rozpoznając odwołanie od uchwały o wyniku egzaminu, dotyczące kwestionowanej w odwołaniu części tego egzaminu, nie jest związana wyłącznie podniesionymi przez zdającego zarzutami. Tym samym dostrzeżenie dodatkowego błędu w zadaniu - z zakresu części egzaminu objętej odwołaniem - nie może być uznane za przekroczenie granic zaskarżenia odwołania i wyjście przy rozpoznaniu sprawy poza jej granice.

Jednocześnie wymaga zauważenia, że czym innym od przekroczenia granic sprawy przy rozpoznawaniu odwołania jest naruszenie zasady zakazu reformationis in peius, to jest zakazu pogorszenia sytuacji prawnej strony odwołującej się wskutek wydania decyzji przez organ odwoławczy. O tym, czy pogorszenie takie nastąpiło, przesądza bowiem zestawienie sentencji decyzji organu I instancji z sentencją decyzji organu odwoławczego.

Stanowiska o braku związania komisji odwoławczej wyłącznie zarzutami odwołania nie podważa też regulacja § 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (Dz. U. z 2016 r., poz. 100, dalej: rozporządzenie z 24 września 2009 r.). Unormowanie zawarte w § 5 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 tego aktu - zgodnie z którym sporządzana jest opinia dotycząca zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu, mając na uwadze zakres odwołania - nie może zakreślać granic rozpoznawania odwołania od wyniku egzaminu radcowskiego. Przede wszystkim rozporządzenie to zostało wydane na podstawie art. 368 14 u.r.p. i zgodnie z zawartą w jego pkt 4 delegacją określa m. in. tryb i sposób działania komisji odwoławczej. Ustanowiony w powołanym § 5 rozporządzenia tryb i sposób działania komisji co do zasady nie może zatem wprowadzać - i faktycznie nie wprowadza – nie mającej oparcia w ustawie podstawy prawnej do określenia granic sprawy rozpoznawanej wskutek odwołania od uchwały o wyniku egzaminu radcowskiego. Ponadto ten sam akt wykonawczy stanowi jednoznacznie w § 5 ust. 4, że komisja odwoławcza w pierwszej kolejności głosuje nad ostateczną oceną pracy zawierającej rozwiązanie zadania z tej części egzaminu radcowskiego, której dotyczy odwołanie, a następnie nad zaskarżoną uchwałą o wyniku egzaminu radcowskiego. Zatem komisja odwoławcza głosuje najpierw nad ostateczną oceną z tej części egzaminu radcowskiego, która została zakwestionowana w odwołaniu, a nie nad zasadnością zarzutów podnoszonych w odwołaniu. Następnie zaś komisja odwoławcza głosuje w sprawie uchwały komisji egzaminacyjnej I stopnia o wyniku egzaminu radcowskiego.

Wobec powyższego Sąd podziela stanowisko Komisji Odwoławczej, znajdującej oparcie w orzecznictwie Naczelnego Sadu Administracyjnego, przywołanym w zaskarżonej uchwale, jak i w późniejszym, np. wyrok z dnia 13 lipca 2017 r., sygn. akt II GSK 3638/15, II GSK 3111/15, II GSK 3247/15 (opubl orzeczenia.nsa.gov.pl). Mimo że ostatnie dwa orzeczenia dotyczą egzaminów adwokackiego i notarialnego, to można się do nich odwołać, gdyż w odniesieniu do egzaminów: radcowskiego, adwokackiego i notarialnego wprowadzono ujednolicone procedury ich przeprowadzania (por. m.in. uzasadnienie projektu ustawy z dnia 20 lutego 2009 r. o zmianie ustawy – Prawo o adwokaturze, ustawy o radcach prawnych oraz ustawy – Prawo o notariacie, druk sejmowy VI.953).

Dlatego Sąd podziela opinię, że komisja II stopnia ma obowiązek wzięcia pod uwagę dostrzeżonych w postępowaniu odwoławczym wad ocenianej pracy, z tym że jednocześnie winna wyjaśnić, jaki mają wpływ na ostateczny wynik z danej części egzaminu.

W niniejszej sprawie Komisja Odwoławcza utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę, zaakceptowała oceny cząstkowe wystawione przez poszczególnych egzaminatorów z uzasadnieniem przez nich przedstawionym. Podniosła jeszcze dodatkowy argument, nie zgłaszany przez egzaminatorów, tj. zasądzenia przez Sąd rozstrzygający skargę na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, do tego w nieprawidłowej wysokości, mimo braku wniosku strony skarżącej w tym zakresie (naruszenie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a.).

Zdaniem Sądu, Komisja II stopnia wywiązała się prawidłowo z nałożonych na nią obowiązków. Dlatego zarzuty skarżącej w tym zakresie należało uznać za nieuzasadnione.

Należy przypomnieć, że celem egzaminu radcowskiego, zgodnie z art. 364 ust. 1 u.r.p. jest sprawdzenie przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu radcowskiego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Egzamin składał się z pięciu części pisemnych, w tym czterech polegających na rozwiązaniu zadania z zakresu prawa karnego, cywilnego lub rodzinnego, gospodarczego i administracyjnego (art. 364 ust. 2 i ust. 5 – 8 u.r.p.). Każda ze wspomnianych części egzaminu radcowskiego była, według art. 364 ust. 10 i art. 365 ust. 2 u.r.p., oceniana przez dwóch egzaminatorów przy zastosowaniu następującej skali ocen: 1) oceny pozytywne (celująca, bardzo dobra, dobra, dostateczna); 2) ocena negatywna (niedostateczna). Podstawowe kryteria oceny dokonywanej przez egzaminatorów zostały wymienione w art. 365 ust. 2 u.r.p. Z powołanego przepisu wynika, że pod uwagę bierze się w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje.

Wobec powyższego skład orzekający nie podziela rozważań skarżącej co do zakresu rozstrzygania Komisji Odwoławczej. W niniejszej sprawie Komisja II stopnia zaakceptowała argumenty egzaminatorów, więc nie było potrzeby ich konfrontowania z nowymi dostrzeżonymi zarzutami. Te zasadnicze zostały bowiem wypunktowane przez Komisje obu instancji.

Warunkiem spełnienia wszystkich przesłanek z art. 365 ust. 2 u.r.p. w powiązaniu z tymi określonymi w art. 364 ust. 1 u.r.p. było sporządzenie skargi kasacyjnej. W skardze tej, w myśl art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.) powinny były zostać zawarte zarzuty naruszenia zarówno prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1), jak i naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2).

Praca zdającej tym wymogom nie sprostała. Strona sporządziła opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Takie rozwiązanie jest przewidziane przez art. 364 ust. 8 u.r.p. Jednak w przypadku ocenianego zadania sporządzenie skargi kasacyjnej stanowiło podstawę do uznawania prawidłowości pracy. Komisja Odwoławcza szczegółowo wyjaśniła, dlaczego interpretacja przepisu art. 75 ust. 1 pkt 5 u.k.p. zaprezentowana przez sąd w - podlegającym ocenie w pracy – wyroku i następnie w zasadzie zaakceptowana przez skarżącą (skoro nie znalazła wystarczających podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej), była nieprawidłowa. Nie chodzi bowiem o ustalenie przez organy czy w istocie rozpoznane zmiany w zakresie stanu zdrowia przesądzają o niezdolności do prowadzenia pojazdów, a jedynie wiarygodna informacja o zastrzeżeniach co do stanu zdrowiem kierującego pojazdem. Dlatego nieuprawnione było twierdzenie sądu o konieczności ustalenia przez organ, jakie schorzenie strony związane bezpośrednio z zachowaniem na drodze, sposobem prowadzenia pojazdu świadczyło o wystąpieniu poważnych zastrzeżeń co do stanu jej zdrowia. Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie I OSK 1051/16, na który powoływała się zdająca, został oceniony w kontekście zadania egzaminacyjnego. Komisja II stopnia słusznie, nie dopatrzyła się sprzeczności między tym orzeczeniem, a swoim stanowiskiem. W sprawie o sygn.

I OSK 1051/16 przede wszystkim inny był stan faktyczny, gdyż w opinii sądowo – psychiatrycznej nie wskazano wprost na istnienie zastrzeżeń co do stanu zdrowia strony, uzasadniających skierowanie jej na badania lekarskie. Następnie błędna wykładnia przepisu prawa materialnego miała wpływ na ocenę przeprowadzonego postępowania dowodowego. Dlatego też zasadny byłby zarzut naruszenia przez sąd przepisów postępowania mogącego mieć istotny wpływ na wynik postepowania,

tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w zw. z art. 7. 77 § 1 oraz art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. (sąd we wskazaniach niezasadnie zalecił konieczność zawieszenia postępowania administracyjnego z uwagi na trwające postępowanie karne, z którego opinia psychiatryczna stanowiła podstawę wniosku o wszczęcie postępowania administracyjnego).

Już te uchybienia, wytknięte przez egzaminatorów i podtrzymane przez Komisję Odwoławczą, były wystarczające do wystawienia skarżącej oceny niedostatecznej z pracy z prawa administracyjnego.

Dostrzeżony przez Komisję II stopnia kolejny błąd co do kosztów postępowania zasądzonych w wyroku tylko potwierdzał prawidłowość oceny wystawionej skarżącej z jej pracy z zakresu prawa administracyjnego.

Należy zauważyć, że oceny są realizacją zasady swobodnej oceny dowodów i przejawem indywidualnego podejścia wysokiej klasy specjalistów (egzaminatorów), którzy z jednej strony gwarantują znajomość przepisów prawa i obiektywną ocenę prawidłowości zastosowanych rozwiązań, a z drugiej zawierają element własnej "eksperckiej" oceny poziomu pracy. Wszelkie egzaminy przeprowadzane przez specjalistów zawierają element subiektywny, jednak samodzielna ocena pracy dokonywana przez dwóch egzaminatorów i sposób wystawiania oceny końcowej uregulowany ustawą, zapewnia ocenę trafną.

Każda praca oceniana jest indywidualnie, a jej walory i wady oceniane są przez ekspertów (egzaminatorów), aby następnie wedle ich najlepszej wiedzy, w ramach prawem określonych, ustalić, czy kandydat na adwokata posiada odpowiednie przygotowanie prawnicze do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata (por. wyrok NSA w sprawie II GSK 3111/15).

Sąd nie dopatrzył się, aby ocena była wystawiona w oparciu o Opis Istotnych Zagadnień. Do problemu tego odniosła się już Komisja II Stopnia. Argumenty Komisji były przekonywające. Jednocześnie należy zauważyć, że na podstawie art. 36 ust. 10 u.r.p. ostateczną treść zadań wraz z opisami istotnych zagadnień ustala zespół większością głosów w obecności co najmniej 5 członków zespołu. W razie równej liczby głosów rozstrzyga głos przewodniczącego zespołu. Zatem opisy istotnych zagadnień zostały uregulowane w ustawie o radcach prawnych i są nieodzownym elementem dokumentacji przekazywanej Komisjom egzaminacyjnym.

Sąd nie dopatrzył się naruszenia przez Komisję przepisów postępowania. Materiał dowodowy czyli kazus, praca, oceny egzaminatorów, protokół przebiegu egzaminów, poszczególne uchwały Komisji obu instancji znajdują się w aktach administracyjnych. Nadto większość zarzutów, była podnoszona już w postępowaniu odwoławczym i organ odniósł się do nich. Obecnie w skardze zostały powtórzone.

Dlatego skład orzekający podziela stanowisko Komisji, że praca została oceniona według kryteriów z art. 365 ust. 2 w zw. z art. 364 ust. 1 u.r.p. Należy pamiętać, że zdająca miała dokonać oceny zadania z punktu widzenia pełnomocnika organu- Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Praca, która nie spełnia jednego z wymogów ustawowych w zasadzie musi być oceniona negatywnie, bowiem świadczy o tym, że zdający nie jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Skoro skarżąca popełniła zasadnicze błędy dyskwalifikujące jej pracę z prawa administracyjnego i tym samym brak było podstaw do podniesienia oceny temu rozwiązaniu, to nie można mówić o niestosowaniu przez organy obu instancji skali ocen określonej w art. 364 ust. 10 u.r.p.

Wobec powyższego skargę jako niezasadną na mocy art. 151 p.p.s.a. należało oddalić.