Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 547/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2006-09-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Skarżony organ: Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zdzisław Kostka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Mariola Jaroszewska Asesor WSA Katarzyna Krzysztofowicz Protokolant Referent Anna Rusajczyk po rozpoznaniu w dniu 20 września 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi L. K. i J. M. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 5 maja 2005 r., nr [...] w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego z 17 maja 2004 r. nr [...], 2. orzeka, iż wymienione w punkcie pierwszym wyroku decyzje nie mogą być wykonane, 3. zasądza od Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego na rzecz skarżącego J. M. 500 (pięćset) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego decyzją z dnia 28 czerwca 2000 r. nr [...], powołując się na art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowlane i art. 103 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane, nakazał J. M., L. K. oraz R. K. rozbiórkę obiektu budowlanego zlokalizowanego na działce nr [...] w G. W.. Uzasadniając decyzję organ stwierdził, że na wskazanej działce, dzierżawionej od A. C.-G., wskazane osoby wybudowały przed 1995 r. stalowy zbiornik bezodpływowy. Ponadto organ ustalił, że działka nr [...] jest w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego gminy L. przeznaczona pod tereny uprawne.

Zobowiązani do rozbiórki od tej decyzji wnieśli odwołanie. Rozpoznając to odwołanie Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego, podzielając ustalenia i wnioski Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego, decyzją z dnia 20 września 2000 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Od decyzji Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego zobowiązani do rozbiórki wnieśli skargę do sądu administracyjnego. W toku postępowania wywołanego wniesioną skargą podnieśli, że właścicielem działki nr [...] jest nie tylko A. C.-G., ale także B. C.-G..

Rozpoznając skargę Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku wyrokiem z dnia 4 grudnia 2003 r. w sprawie [...] uchylił decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z 20 września 2000 r. oraz decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 28 czerwca 2000 r. Z uzasadnienia tego wyroku wynika, że Sąd uznał za zasadny zarzut, dotyczący tego, że właścicielem nieruchomości, na której stoi obiekt budowlany, którego dotyczy nakaz rozbiórki, jest nie tylko, jak ustalono w postępowaniu administracyjnym, A. C.-G.. Sąd w związku z tym stwierdził, że jakkolwiek z art. 38 ustawy z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowlane oraz art. 52 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane wynika, że decyzja nakazująca rozbiórkę obiektu budowlanego może być skierowana do inwestora, właściciela lub zarządcy obiektu budowlanego, to stwierdzić jednakże należy, iż nawet wówczas, gdy decyzja taka ma być skierowana do inwestora, to stronami postępowania są wszyscy współwłaściciele nieruchomości, na której obiekt ten stoi. Decyzja o rozbiórce dotyczy bowiem ich interesu prawnego, wynikającego z prawa własności nieruchomości, które co do zasady rozciąga się na budynki na niej wzniesione (art. 47 i art. 48 k.c.). Dalej Sąd wskazał, że skarżący twierdzili, że właścicielem nieruchomości, na której znajduje się obiekt budowlany, którego dotyczy nakaz rozbiórki, jest również B. C.-G. oraz, że twierdzenia tego nie sposób zweryfikować, gdyż w postępowaniu administracyjnym nie wyjaśniono jednoznacznie kwestii własności tej nieruchomości. W szczególności brak w aktach odpisu z księgi wieczystej tej nieruchomości. Mając to na uwadze Sąd stwierdził, że Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego naruszył przepisy postępowania, zobowiązujące organ administracji publicznej do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.) oraz, że skutkiem naruszenia tych przepisów może być sytuacja, w której strona postępowania (B. C.-G.) bez własnej winy nie wzięła udziału w postępowaniu. To zaś stanowi podstawę wznowienia postępowania (art. 145 § 4 k.p.a.). W tej sytuacji Sąd uznał, że wskazane uchybienie wyczerpuje podstawę uwzględnienia skargi wskazaną w art. 22 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm.), czyli naruszenie przepisów prawa dające podstawę do wznowienia postępowania.

Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi Sąd uznał, że nie są one zasadne. W szczególności Sąd wskazał, że zmiana planu zagospodarowania przestrzennego po wydaniu ostatecznej decyzji nie ma znaczenia, gdyż sąd administracyjny, kontrolując legalność decyzji administracyjnych, może uwzględniać jedynie stan prawny i faktyczny obowiązujące w chwili podjęcia zaskarżonej decyzji. Nadto wywiódł, że stosownie do utrwalonego orzecznictwa (które wskazał) umieszczenie w decyzji nakazującej rozbiórkę obiektu budowlanego postanowienia określającego termin rozbiórki nie znajduje oparcia w obowiązujących przepisach prawa materialnego oraz, że jeżeli w sprawie o nakazanie rozbiórki obiektu budowlanego lub jego części, którego budowa została zakończona przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane, mają zastosowanie przepisy dotychczasowe, przepisu art. 49 ust. 1 tej ustawy, przewidującego, że w pewnych sytuacjach nie nakazuje się rozbiórki obiektu budowlanego, jeżeli od zakończenia budowy upłynęło pięć lat, nie stosuje się.

Rozpoznając sprawę po wyroku sądu administracyjnego Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego decyzją z dnia 17 maja 2004 r. nr [...], powołując się na art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowlane, nakazał J. M., L. K. oraz R. K. rozbiórkę stalowego zbiornika bezodpływowego usytuowanego na działce nr [...] w G. W., który na załączniku graficznym został oznaczony nr [...].

Z uzasadnienia decyzji wynika, iż ustalono, że obiekt budowlany, którego decyzja dotyczy, znajduje się około 50 metrów od brzegów jeziora, obecnie na działce nr [...], która powstała z podziału działki nr [...], oraz, że miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego uchwalony uchwałą z dnia 20 października 2002 r., ogłoszoną w dniu 19 listopada 2002 r., przeznacza tą działkę na turystykę i rekreację przy czym ustala strefę o szerokości 100 metrów od brzegów jeziora, w której obowiązuje zakaz lokalizowania i budowy wszelkich nowych obiektów budowlanych za wyjątkiem ogólnodostępnego zaplecza turystyki wodnej bez bazy noclegowej.

W oparciu o te ustalenia organ pierwszej instancji uznał, że uzasadniony jest nakaz rozbiórki zbiornika na podstawie art. 37 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego z 1974 r., gdyż obiekt budowlany został wybudowany bez wymaganego pozwolenia na budowę i znajduje się na terenie, który zgodnie z przepisami o planowaniu przestrzennym nie jest przeznaczony pod zabudowę.

Przed wydaniem tej decyzji organ odwoławczy o prowadzonym przez siebie postępowaniu zawiadomił strony tego postępowania, w tym B. C.-G..

Odwołanie od tej decyzji wnieśli skarżący L. K. i J. M.. W odwołaniu tym wywodzili, że z powodu uchwały Rady Gmina z 20 września 2002 r. odpadła podstawa prawna nakazu rozbiórki. Zarzucili też, że naruszono przepisy Prawa budowlanego z 1974 r., gdyż nie zamieszczono w decyzji terminu wykonania rozbiórki oraz twierdzili, że nie można wydać nakazu rozbiórki, gdyż od ukończenia budowy minęło pięć lat i usytuowanie obiektu budowlanego nie jest sprzeczne z przepisami o zagospodarowaniu przestrzennym. Ponadto wywodzili, że zbiornik nie jest obiektem budowlanym tylko beczką z tworzywa sztucznego.

Rozpoznając odwołanie skarżących Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego decyzją z dnia 5 maja 2005 r. nr [...], podzielając ustalenia i wnioski organu pierwszej instancji, utrzymał w mocy jego decyzję.

W oddzielnych skargach do sądu administracyjnego, które następnie zostały połączone do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia, skarżący zarzucili naruszenie art. 37 Prawa budowlanego z 1974 r. oraz art. 6, art. 7, art. 8, art. 10 § 1 i 3, art. 61 § 4, art. 77, art. 80, art. 107 § 3 i art. 108 § 1 k.p.a. Zarzut naruszenia przepisów postępowania uzasadniali tym, że zmiana miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego dokonana w 2002 r. nie może stanowić podstawy rozstrzygnięcia, gdyż Prawo budowlane z 1974 r. obowiązywało do 31 grudnia 2004 r., zaś pierwsza decyzja w niniejszej sprawie została podjęta 26 czerwca 2000 r. i z tego powodu wyłącznie okoliczności faktyczne istniejące w tej ostatniej dacie mogą być podstawę rozstrzygnięcia. Uzasadniając zarzut naruszenia art. 37 Prawa budowlanego z 1974 r. twierdzili, że obiekt budowlany, którego dotyczy sprawa, został wybudowany zgodnie z przepisami obowiązującymi w okresie budowy, gdyż wybudowano go w 1994 r., kiedy nie obowiązywał żaden miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego. Ponadto, powołując się na szereg orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarzucili nieważność zaskarżonej decyzji, gdyż nie określono w niej terminu wykonania rozbiórki. W końcu podnieśli też, że zbiornik, którego dotyczy sprawa, jest przedmiotem majątku wspólnego z ich żonami: W. M., z którą skarżący J. M. pozostaje w związku małżeńskim od 1970 r. i E. K., z którą skarżący L. K. pozostaje w związku małżeńskim od 1983 r. W związku z tym zarzucali, iż mimo tego decyzje o rozbiórce nie zostały doręczone ich żonom.

W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie. Odnosząc się do zarzutu niedoręczenia decyzji o rozbiórce obiektu budowlanego żonom skarżących stwierdzono, że obowiązkiem rozbiórki obciążono inwestorów.

Rozpoznając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna. Zasadny jest w szczególności zarzut dotyczący braku udziału w postępowaniu administracyjnym żon skarżących. Jest to taka sama sytuacja, jaka występowała w niniejszej sprawie, ale dotyczyła udziału w postępowaniu wszystkich właścicieli nieruchomości, na której stoi obiekt budowlany objęty nakazem rozbiórki. Nie ulega wątpliwości, że osobie, która inwestuje na cudzym gruncie, przysługują jakieś prawa związane z przedmiotem inwestycji. Jeżeli w wyniku inwestycji powstanie budynek lub inne trwale z gruntem związane urządzenie, to w zasadzie ich właścicielem staje się właściciel nieruchomości, gdyż stają się one, w myśl art. 48 k.c., częścią składową nieruchomości, zaś części składowe rzeczy dzielą los prawny tejże rzeczy (art. 47 § 1 k.c.). Nie oznacza to jednakże, że inwestorowi nie służą żadne uprawnienia związane z tym budynkiem lub urządzeniem. Prawa te zależeć będą od stosunku prawnego, łączącego inwestora z właścicielem nieruchomości i będącego źródłem uprawnienia do dysponowania nieruchomością na cele budowlane albo od okoliczności związanych z budową, gdy jest ona realizowana bez zgody właściciela nieruchomości. Nie ulega jednakże wątpliwości, że niezależnie od konkretnego przypadku budowa na cudzym gruncie jest źródłem stosunku prawnego, którego elementem są pewne uprawnienia inwestora (np. prawo używania, zwrot nakładów). Z kolei jeżeli w wyniku inwestycji powstanie co innego niż budynek lub inne trwale z gruntem związane urządzenie, to wnioskując z przeciwieństwa reguły wyrażonej w art. 48 k.c. i w art. 191 k.c., który stanowi, że własność nieruchomości rozciąga się na rzecz ruchomą, która została połączona z nieruchomością w taki sposób, że stała się jej częścią składową, właścicielem takiego przedmiotu inwestycji staje się inwestor. Zatem nakaz rozbiórki dotyka praw inwestora nie tylko dlatego, że nakłada się na niego określony obowiązek, ale także dlatego, że dotyczy on przedmiotu wchodzącego w skład jego majątku. Jeżeli zaś tak, to w sytuacji, kiedy inwestor jest w związku małżeńskim, w którym obowiązuje ustawowy ustrój majątkowy, nakaz rozbiórki obiektu budowlanego wzniesionego w trakcie trwania tej wspólności ustawowej, dotyka też praw małżonka inwestora. Wobec tego zgodnie z art. 28 k.p.a. winien on być stroną postępowania w sprawie rozbiórki obiektu budowlanego postawionego przez współmałżonka. Powołany przepis stanowi bowiem m.in., że stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego dotyczy postępowanie.

Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że skoro nie zostało zakwestionowane twierdzenie skarżących, że pozostają oni w wspólności ustawowej z żonami, jeden od 1970 r., drugi od 1983 r., to nakaz rozbiórki obiektu budowlanego przez nich wzniesionego przed 1995 r., na dzierżawionym - jak ustalono w decyzji z dnia 28 czerwca 2000 r. – gruncie, dotyka także praw ich żon i wobec tego winny one być stronami postępowania w sprawie rozbiórki tego obiektu budowlanego. Skoro zaś stronami tego postępowania nie były, to organy administracji naruszyły prawo w sposób, który daje podstawę do wznowienia postępowania wskazaną w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., co z kolei powoduje, że skarga na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), niezależnie od innych zarzutów, jest zasadna. Z tego powodu Sąd na mocy powołanego przepisu oraz na podstawie art. 135 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.

W wyniku uwzględnienia skargi sprawa będzie ponownie rozpoznana i w tym ponownym rozpoznaniu organy administracji umożliwią udział w postępowaniu także W. M. i E. K..

Na potrzeby ponownego rozpoznania sprawy należy też wyjaśnić, że pozostałe zarzuty skargi nie są zasadne.

Odpowiadając na zarzut naruszenia art. 37 ustawy z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowlane (Dz.U. nr 38, poz. 229 ze zm.) i naruszenia przepisów postępowania należy wyjaśnić, że istotne jest, iż obiekt budowlany, którego dotyczy sprawa wybudowano przed 1995 r., co powoduje, że w sprawie zastosowanie ma Prawo budowlane z 1974 r. niezależnie od tego kiedy wszczęto w tej sprawie postępowanie. Na marginesie zauważyć należy, że Prawo budowlane z 1974 r. obowiązywało do 31 grudnia 1994 r. (a nie do 31 grudnia 2004 r., jak twierdzą skarżący), co jednak nie stoi na przeszkodzie, że na mocy art. 103 ust. 2 Prawa budowlanego z 1994 r. jego przepisy mogą być w określonych sytuacjach mimo tego nadal stosowane. W związku z tym w sprawie zastosowanie ma art. 37 Prawa budowlanego z 1974 r. i przy jego wykładni należy mieć na uwadze, że stosownie do art. 37 ust. 1 pkt 1 istotne jest przeznaczenie terenu w planie zagospodarowania przestrzennego oraz sposób wykorzystania obiektu budowlanego w chwili podejmowania decyzji o jego rozbiórce. Przepis ten stanowi, że obiekty budowlane lub ich części, będące w budowie lub wybudowane niezgodnie z przepisami obowiązującymi w okresie ich budowy, podlegają przymusowej rozbiórce albo przejęciu na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, gdy organ administracji publicznej stwierdzi, że obiekt budowlany lub jego część znajduje się na terenie, który zgodnie z przepisami o planowaniu przestrzennym nie jest przeznaczony pod zabudowę albo przeznaczony jest pod innego rodzaju zabudowę. Z przepisu tego wynika, że nakaz rozbiórki jest uzależniony od naruszenia przepisów obowiązujących w okresie budowy i znajdowania się obiektu budowlanego na terenie, który zgodnie z przepisami o planowaniu przestrzennym nie jest przeznaczony pod zabudowę albo jest przeznaczony pod innego rodzaju zabudowę. Różnica w określeniu czasu zajścia wskazanych dwóch przesłanek – przy pierwszej mowa jest o przepisach obowiązujących w okresie budowy, przy drugiej mowa jest o znajdywaniu się obiektu budowlanego na odpowiednim terenie – wskazuje na to, że ta druga przesłanka winna być oceniana według przepisów o planowaniu przestrzennym obowiązujących w chwili wydawania decyzji o nakazie rozbiórki. W ocenie Sądu gramatyczna wykładnia wskazanego przepisu w tym zakresie nie nasuwa wątpliwości. W związku z tym dla oceny zasadności stosowania art. 37 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego z 1974 r. istotne są przepisy o planowaniu przestrzennym obowiązujące w chwili podejmowania decyzji o nakazie rozbiórki, czyli obowiązujące w tym czasie ustalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego.

Jeżeli chodzi o zarzut nieważności zaskarżonej decyzji z uwagi na brak oznaczenia w niej terminu wykonania rozbiórki, to stwierdzić należy, że zarzut ten polega na nieporozumieniu, gdyż z powołanego na jego uzasadnienie przez skarżących orzecznictwa wynika dokładnie odwrotna teza, co zresztą zostało już przesądzone, wraz z innymi kwestiami, w uzasadnieniu wyroku z dnia 4 grudnia 2003 r., który, o ile nie zajdą istotne zmiany stanu faktycznego i prawnego, wiąże w tej sprawie organy administracji publicznej i sąd administracyjny.

Wobec uwzględnienia skargi Sąd na mocy art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji do czasu uprawomocnienia się wyroku.

Nadto wobec uwzględnienia skargi Sąd na mocy art. 200 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł o kosztach postępowania, obciążając nimi organ administracji publicznej.

Z tych wszystkich względów na mocy powołanych przepisów orzeczono, jak w sentencji.