Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 513/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2020-11-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 31 zo ust. 2
journal: Dz.U. 2020 poz 1842
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Urszula Wiśniewska Sędziowie Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz Sędzia WSA Leszek Kleczkowski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 3 listopada 2020r. sprawy ze skargi M.J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] czerwca 2020 r. skarżąca zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za maj 2020 r., powołując się na przepisy ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm., dalej: "ustawa o COVID").

Decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił skarżącej prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek na własne ubezpieczenie zdrowotne za maj 2020 r.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy na wniosek skarżącej, decyzją z dnia [...] lipca 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z [...] czerwca 2020 r. odmawiającą prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne za maj 2020 r.

W uzasadnieniu organ wskazał, że po ponownej analizie zgromadzonych w sprawie dokumentów ustalono, że skarżącej nie przysługuje prawo do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek.

W skardze do Sądu skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] czerwca 2020 r. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

- art. 31zo ust. 2 ustawy o COVID przez odmowę jego zastosowania mimo wystąpienia okoliczności uprawniających do jego zastosowania, tj. prowadzenia działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. oraz osiągania przychodu (w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych) z tej działalności w pierwszym miesiącu, za który był składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, nie wyższego niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r.,

- art. 11 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców, tj. zasady rozstrzygania wątpliwości na korzyść przedsiębiorcy,

- art. 6 ustawy z dnia z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (dalej: "k.p.a."), w zw. z art. 180 k.p.a., tj. zasady praworządności,

- art. 7a k.p.a. w zw. z art. 180 k.p.a., tj. zasady rozstrzygania wątpliwości interpretacyjnych na korzyść strony oraz

- art. 8 k.p.a. w zw. z art. 180 k.p.a., tj. zasady pogłębiania zaufania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie. Wskazano, że w sprawie istotnym jest fakt, że zgłoszenie skarżącej jako płatnika składek nastąpiło od [...] maja 2020 r. Z danych zawartych na koncie skarżącej jako płatnika składek wynika, że drukiem ZUS ZWPA M. J. została wyrejestrowana jako płatnik składek od [...] stycznia 2001 r. W związku z tym, że skarżąca jako płatnik składek została zgłoszona od [...] maja 2020 r., zdaniem organu, brak jest podstaw do przyznania jej prawa do zwolnienia z opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne za maj 2020 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Na wstępie należy zauważyć, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs(4) ust. 3 ustawy o COVID. Zgodnie z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W będącej przedmiotem kontroli sądowej sprawie Przewodniczący Wydziału zarządzeniem z dnia [...] października 2020 r. skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym.

Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja ta narusza prawo.

Z akt sprawy wynika, że wnioskiem z dnia [...] czerwca 2020 r. M. J. wystąpiła do ZUS o zwolnienie z obowiązku opłacenia składek za maj 2020 r. jako osobę prowadzącą pozarolniczą działalność opłacającą składki wyłącznie za siebie. Decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r. ZUS odmówił skarżącej prawa do zwolnienia z opłacania składek na własne obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne za maj 2020 r., na podstawie art. 31zo ust. 2 ustawy o COVID, z uwagi na to, że zgodnie z dokumentem ZUS ZFA zgłoszenie płatnika składek nastąpiło od [...] maja 2020 r. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca podniosła, że od dnia [...] marca 2001 r. prowadzi działalność gospodarczą, w tym od kilku lat wyłącznie jako wspólnik spółki cywilnej J. M. J., J. J.. Natomiast od dnia [...] maja 2020 r. działalności gospodarcza jest prowadzona wyłącznie przez wspólników spółki cywilnej. Strona wskazała, że zmiana ta została wymuszona przez okoliczności związane ze złożonym wnioskiem o świadczenie postojowe w ramach tzw. tarczy antykryzysowej, gdyż nie było możliwe skuteczne złożenie powyższego wniosku w sytuacji, gdy płatnikiem była spółka. Skarżąca podkreśliła jednak, że okoliczność ta nie miała znaczenia dla prowadzonej działalności gospodarczej oraz faktycznego deklarowania i opłacania składek przez przedsiębiorcę, dlatego niezasadnym jest stosowanie przez ZUS wykładni zawężającej Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...] lipca 2020 r. ZUS utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W skardze do Sądu strona powtórzyła zarzuty zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, podkreślając, że nieustannie od dnia [...] marca 2001 r. prowadzi działalność gospodarczą.

Należy zauważyć, że zgodnie z art. 31zo ust. 2 ustawy o COVID na wniosek płatnika składek, będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266 i 321), zwanej dalej "osobą prowadzącą pozarolniczą działalność", opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na jego obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., jeżeli prowadził działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31zp ust. 1, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r. Natomiast w myśl art. 31zq ust. 3 ustawy o COVID warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania.

Z powyższych przepisów wynika, że osobie prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą przysługuje zwolnienie z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek za okres od 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., jeżeli: 1) osoba ta prowadziła działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r., 2) osiągnęła w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie przychód nie wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r., tj. 15.681 zł, 3) przesłała deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r. Powyższe warunki muszą być spełnione łącznie.

W rozpatrywanej sprawie organ odmówił skarżącej zwolnienia z opłacanie składek za własne ubezpieczenie zdrowotne za maj 2020 r., z tego powodu, że nie prowadziła działalności gospodarczej przed [...] kwietnia 2020 r. Z akt sprawy wynika, że M. J. została wyrejestrowana jako płatnik [...] stycznia 2001 r., a ponowne powstanie obowiązku opłacania składek nastąpiło [...] maja 2020 r.

Podkreślenia wymaga, że zwolnienie z opłacania składek dotyczy osoby, która prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą rozumieniu art. 8 ust. 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej: "u.s.u.s.") Oznacza to, że jest to osoba prowadząca działalność, o której mowa w ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców (Dz. U. z 2019 r., poz. 1292 ze zm.). W myśl art. 3 tej ustawy działalnością gospodarczą jest zorganizowana działalność zarobkowa, wykonywana we własnym imieniu i w sposób ciągły.

W konsekwencji możliwość złożenia wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania składek odnosi się tylko tych osób, które prowadziły działalność gospodarczą w powyższym rozumieniu przed 1 kwietnia 2020 r. Należy więc uznać, że zwolnienie dotyczy osób, które we wniosku o wpis do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, zgodnie z art. 5 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. o Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej i Punkcie Informacji dla Przedsiębiorcy (Dz. U. z 2019 r., poz. 1291 ze zm.) wskazały, że dniem rozpoczęcia wykonywania działalności gospodarczej będzie najpóźniej 31 marca 2020 r. (por. K. W. Baran (red.), Komentarz do niektórych przepisów ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, (w:) Tarcza antykryzysowa 1.0 - 4.0, ustawa o dodatku solidarnościowym i inne regulacje, jako szczególne rozwiązania w prawie pracy, prawie urzędniczym i prawie ubezpieczeń społecznych związane z COVID-19, Lex, stan prawny na 20 lipca 2020 r., Komentarz do art. 31zo).

Jednakże należy zauważyć, że w art. 8 ust. 6a u.s.u.s. stanowi się, że do grona osób prowadzących działalność gospodarczą nie zalicza się osób fizycznych, o których mowa w art. 18 ust. 1 ustawy Prawo przedsiębiorców. Oznacza to, że zwolnieniem z opłacania składek, w oparciu o art. 31zo ust. 2 ustawy o COVID, nie są objęte osoby, które podjęły działalność gospodarczą po raz pierwszy albo podjęły ją ponownie po upływie co najmniej 60 miesięcy od dnia jej ostatniego zawieszenia lub zakończenia i nie wykonują tej działalności na rzecz byłego pracodawcy, na rzecz którego przed dniem rozpoczęcia działalności gospodarczej w bieżącym lub w poprzednim roku kalendarzowym wykonywały w ramach stosunku pracy lub spółdzielczego stosunku pracy czynności wchodzące w zakres wykonywanej działalności gospodarczej.

Dla tej ostatniej grupy przedsiębiorców ustawodawca wprowadził oddzielną regulację zawartą w art. 31 ust. 2b ustawy o COVID. Zgodnie z tym przepisem na wniosek płatnika składek będącego przedsiębiorcą, o którym mowa w art. 18 ust. 1 ustawy Prawo przedsiębiorców, opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenie zdrowotne zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na jego obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne za okres od dnia 1 kwietnia 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., jeżeli prowadził działalność przed dniem 1 kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31zp ust. 1: 1) nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r. albo 2) był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r. oraz dochód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, nie był wyższy niż 7000 zł.

Podkreślenia wymaga, że w zaskarżonej decyzji brak jest informacji od kiedy skarżąca prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą. Natomiast z akt sprawy wynika, że została ona wyrejestrowana jako płatnik [...] stycznia 2001 r., a obowiązek opłacania składek powstał od [...] maja 2020 r. Należy jednak zauważyć, że już we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca podnosiła, że działalność gospodarczą prowadzi od dnia [...] marca 2001 r. Organ do tej kwestii w zaskarżonej decyzji się nie odniósł. W szczególności w aktach sprawy brak jest danych z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, wskazujących datę rozpoczęcia przez nią prowadzenia działalności gospodarczej, ewentualnie: datę zawieszenia i wznowienia wykonywania działalności gospodarczej, datę zaprzestania wykonywania działalności gospodarczej lub informację o wykreśleniu skarżącej z CEIDG.

Wskazać należy, że w myśl art. 77 § 1 k.p.a. organ jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzeć cały materiał dowodowy. Obowiązkiem organu było też prawidłowe uzasadnienie podjętego rozstrzygnięcia zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. Uzasadnienie jest ważnym elementem decyzji, bowiem przedstawia tok rozumowania organu, który doprowadził do wydanego rozstrzygnięcia. Prawidłowo zredagowane uzasadnienie wymaga starannego wyjaśnienia przez organ podstawy faktycznej i prawnej decyzji. Poprawne pod względem merytorycznym uzasadnienie ma kluczowe też znaczenie dla realizacji zasady przekonywania wyrażonej w art. 11 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem organ administracji jest zobowiązany do wyjaśnienia stronie zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania decyzji bez stosowania środków przymusu. Zasada przekonywania nie zostanie zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem twierdzenia strony uważane przez nią za istotne dla sposobu załatwienia sprawy.

Zdaniem Sądu organ naruszył powyższe przepisy, ponieważ decyzja wydana w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy decyzja nie zawiera należytego uzasadnienia. Organ nie ustalił bowiem od kiedy skarżąca prowadzi działalność gospodarczą i nie odniósł się do jej twierdzenia, że tę działalność prowadzi już od dnia [...] marca 2001 r. Jest to istotne także dlatego, że J. J. (mąż skarżącej) – jak utrzymuje strona w identycznym stanie faktycznym - został zwolniony (pismo ZUS z dnia [...] sierpnia 2020 r., k. 13 akt sądowych), z opłacania składek za maj 2020 r. Zaskarżona decyzja nie zawiera też właściwego uzasadnienia prawnego, ponieważ w uzasadnieniu tej decyzji powołano się jedynie na art. 31zq ust. 8 ustawy o COVID i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Organ nie zebrał też w sposób wyczerpujący materiału dowodowego niezbędnego do wyjaśnienia sprawy. Zdaniem Sądu podstawowe znaczenie w tym względzie mają dane wynikające z CEIDG, których nie ma w aktach sprawy. Ponownie rozpatrując sprawę organ pozyska brakujące dane z tej ewidencji i następnie rozstrzygnie, czy istnieją podstawy do zwolnienia skarżącej z opłacanie składek za maj 2020 r. na podstawie art. 31zo ust. 2 albo art. 31zo ust. 2b ustawy o COVID.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżoną decyzję. O zwrocie kosztów postępowania nie orzeczono, ponieważ skarżąca była zwolniona z obowiązku ich uiszczenia.