Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1587/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-02-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 61a
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Maciejuk, Sędziowie WSA Janusz Walawski, Ewa Marcinkowska (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 22 lutego 2017 r. sprawy ze skargi A. G. na postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2016 r., 2. zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącego A. G. kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Prezes ZUS) postanowieniem nr [...] z dnia [...] lipca 2016 r. wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy swoje wcześniejsze postanowienie nr [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie z wniosku A. G. o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.

Do wydania powyższych postanowień doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Prezes ZUS decyzją z dnia [...] lutego 2012 r., wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych odmówił A. G. przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. A. G. nie odwoływał się od powyższej decyzji.

Wnioskiem z dnia 13 sierpnia 2015 r. A. G. wystąpił ponownie do Prezesa ZUS o przyznanie na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Jednocześnie wniósł o przeprowadzenie dowodów z dokumentów oznaczonych w uzasadnieniu wniosku na okoliczności tam wskazane.

Pismem z dnia [...] września 2015 r. A. G. został wezwany do uzupełnienia powyższego wniosku poprzez złożenie wypełnionego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym i o sytuacji rodzinnej, zaświadczenia z ośrodka pomocy społecznej o korzystaniu z pomocy społecznej oraz wysokości otrzymywanej pomocy, stosownych zaświadczeń dotyczących osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe oraz poświadczonej za zgodność z oryginałem kserokopii dowodu rejestracyjnego samochodu (w przypadku posiadania samochodu).

A. G. dostarczył żądane dokumenty w dniu [...] września 2015 r.

Pismem z dnia [...] października 2015 r. organ poinformował wnioskodawcę, że sprawa przyznania na jego rzecz renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku była już przedmiotem szczegółowej oceny w lutym 2012 r. i została rozstrzygnięta ostateczną decyzją z dnia [...] lutego 2012 r. o odmowie przyznania tego świadczenia. W sprawie nie ma natomiast obecnie podstaw do wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a., ponieważ w piśmie z dnia [...] sierpnia 2015 r. wnioskodawca nie powołał żadnych nowych okoliczności faktycznych mających wpływ na zmianę stanowiska zajętego w sprawie renty w drodze wyjątku, ani dowodów istniejących w dniu wydania decyzji, a które nie były znane przy jej wydaniu i które mają wpływ na prawo do świadczenia. Sama trudna sytuacja materialna nie stanowi natomiast jedynego kryterium od którego zależy przyznanie świadczenia w drodze wyjątku.

W odpowiedzi na powyższe stanowisko organu pełnomocnik A. G. w piśmie z dnia [...] grudnia 2015 r. wniósł o nadanie wnioskowi z dnia [...] sierpnia 2015 r. prawidłowego toku tj. rozpoznanie go jako nowego wniosku o przyznanie przez Prezesa ZUS świadczenia w drodze wyjątku obejmującego fakty i dowody z okresu następującego po wydaniu decyzji z dnia [...] lutego 2012 r. oraz o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku w wysokości renty z tytułu niezdolności do pracy. Ponadto wniósł o przeprowadzenie dowodu z załączonej dokumentacji medycznej na okoliczność przebiegu leczenia wnioskodawcy, procesu leczenia, po dniu złożenia wniosku z dnia [...] sierpnia 2015 r. oraz ciężkiego stanu zdrowia wnioskodawcy.

W oparciu o nadesłaną dokumentację medyczną przeprowadzone zostało postępowanie orzecznicze.

Lekarz orzecznik ZUS w orzeczeniu z dnia [...] lutego 2016 r. stwierdził, że A. G. jest całkowicie niezdolny do pracy do [...] lutego 2020 r. Jednocześnie nie stwierdził niezdolności do pracy przed [...] stycznia 2011 r.

W dniu [...] kwietnia 2016 r. Prezes ZUS wydał postanowienie w oparciu art. 61a § 1 K.p.a., w którym odmówił wszczęcia postępowania w sprawie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, iż z akt sprawy wynika, że decyzją z dnia [...] lutego 2012 r. odmówiono przyznania wnioskodawcy renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Jednocześnie wnioskodawca został pouczony o możliwości wystąpienia do Prezesa ZUS z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy w terminie 14 dni od dnia otrzymania decyzji. Z wyżej wymienionego środka odwoławczego jednak nie skorzystał w podanym terminie, wobec czego decyzja z dnia [...] lutego 2012 r. stała się ostateczna.

Organ zaznaczył, iż stosownie do treści art. 61a § 1 K.p.a., gdy żądanie wszczęcia postępowania, o którym mowa w art. 61 K.p.a. zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.

Sprawa uprawnień wnioskodawcy do renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku została w sposób ostateczny rozstrzygnięta decyzją odmowną z dnia [...] lutego 2012 r. W związku z powyższym należy uznać, iż brak jest podstaw do wszczęcia nowego postępowania w sprawie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.

W złożonym wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy pełnomocnik A.G. na podstawie art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych wniósł o ponowne rozpatrzenie wniosku A. G. o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku.

Jednocześnie zakwestionował, jako oczywiście wadliwe, ustalenie organu w zakresie stwierdzenia braku podstaw do wszczęcia nowego postępowania w sprawie o przyznanie wnioskodawcy renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku ze względu na wydanie decyzji odmownej w dniu [...] lutego 2012 r.

Podtrzymał też wniosek o przyznanie wnioskodawcy przez Prezesa ZUS świadczenia w drodze wyjątku w wysokości renty z tytułu niezdolności do pracy w związku z ujawnieniem nowych okoliczności w sprawie.

Wniósł też o przeprowadzenie dowodu z załączonej dokumentacji medycznej na okoliczność przebiegu leczenia wnioskodawcy, procesu leczenia po dniu wydania decyzji odmownej w sprawie przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku z dnia [...] lutego 2012 r., ciężkiego stanu zdrowia wnioskodawcy.

W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik podniósł, iż A. G. nie domaga się wznowienia postępowania w sprawie przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku zakończonego ostateczną decyzją z dnia [...] lutego 2012 r., a dochodzi przyznania mu takiego świadczenia na podstawie zupełnie nowych okoliczności, które wystąpiły po okresie badanym przez organ w poprzednim postępowaniu. Pełnomocnik podkreślił, iż po wydaniu przez organ decyzji w dniu [...] lutego 2012 r. wystąpiły zupełnie nowe okoliczności, uprawniające wnioskodawcę do złożenia kolejnego wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Organ ubezpieczeniowy dokonał zatem błędnej kwalifikacji wniosku wnioskodawcy, co w konsekwencji doprowadziło do wadliwej oceny żądań A. G. i wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania mimo, iż faktycznie postępowanie w przedmiotowej sprawie toczyło się, o czym świadczą m.in. pisma przesyłane pomiędzy ZUS Oddziałem w B., a Oddziałem w L., z których wynika, że organ ubezpieczeniowy podjął czynności chociażby w celu ustalenia istnienia dalszej niezdolności do pracy wnioskodawcy.

Pełnomocnik wskazał ponadto, iż wnioskodawca A. G. wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2015 r. zwrócił się do ZUS Oddział w L. o ustalenie prawa do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. W toku postępowania Komisja Lekarska ZUS orzeczeniem z dnia [...] czerwca 2015 r. orzekła, iż jest on okresowo całkowicie niezdolny do pracy od [...] stycznia 2011 r. do [...] stycznia 2016 r. Organ rentowy ustalił także, że wnioskodawca udokumentował okresy składkowe i nieskładkowe w łącznym wymiarze 18 lat 2 miesięcy i 4 dni. Organ stwierdził też, iż w odniesieniu do wnioskodawcy nie zachodzi przesłanka wymaganego pięcioletniego okresu składkowego przypadającego w okresie ostatniego dziesięciolecia. W związku z uznaniem braku łącznego spełnienie warunków określonych w art. 57 w zw. z art. 58 ustawy o emeryturach i rentach z FUS organ rentowy odmówił prawa do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w L. z dnia [...] czerwca 2015 r. wnioskodawca został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności do dnia [...] czerwca 2016 r. Jednocześnie stwierdzono niezdolność do pracy. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia [...] grudnia 2013 r. do [...] czerwca 2016 r. Następnie, lekarz orzecznik ZUS w orzeczeniu z dnia [...] lutego 2016 r. stwierdził, że wnioskodawca jest całkowicie niezdolny do pracy do [...] lutego 2020 r. Przyczyną powyższych ustaleń dotyczących niepełnosprawności wnioskodawcy jest szereg dolegliwości chorobowych, z którymi od wielu lat boryka się A. G.

Niezależnie od powyższego pełnomocnik wskazał, iż w 2013 r., a więc po wydaniu przez ZUS decyzji o odmowie przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, zdiagnozowano u wnioskodawcy marskość żółciową pierwotną wątroby i zakwalifikowano go do przeszczepu. Jak wynika z karty informacyjnej Oddziału Chorób Zakaźnych Zespołu Opieki Zdrowotnej w B, wnioskodawca przebywał na oddziale od dnia [...] września 2013 r. do dnia [...] października 2013 r. Operację transplantologiczną przeszedł w dniu [...] grudnia 2014 r. Do tej pory A. G. poddany jest specjalnemu programowi badań kontrolnych, co wiąże się z comiesięczną wizytą w szpitalu w poradni hepatologicznej u prof. S. Wnioskodawca po przeszczepie wątroby, ze względu na komplikacje został dwukrotnie poddany zabiegowi operacyjnemu usunięcia protezy przewodów żółciowych.

Podstawę żądania wnioskodawcy stanowi zatem zły stan jego zdrowia zaistniały w 2013 r., co wynika ze zdiagnozowanej marskości żółciowej pierwotnej wątroby oraz przebytej operacji transplantologicznej. Skomplikowana sytuacja zdrowotna wnioskodawcy wypełnia zatem warunki szczególnych okoliczności, które uniemożliwiają spełnienie przez A. G. warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do renty. A. G. nie spełnia bowiem warunków uzyskania prawa do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy wskutek szczególnych okoliczności związanych ze stanem zdrowia oraz brakiem możliwości podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność do pracy.

Odnosząc się z kolei do sytuacji materialnej wnioskodawcy pełnomocnik wskazał, iż na mocy decyzji Burmistrza Gminy i Miasta L. z dnia [...] stycznia 2014 r. uzyskał on na okres od dnia [...] listopada 2013 r. do dnia [...] stycznia 2016 r. zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł płatny miesięcznie. Ponadto, wnioskodawca nie osiąga żadnego innego dochodu. Z kolei żona wnioskodawcy J. G. pozostaje na emeryturze uzyskując świadczenie emerytalne, które po waloryzacji, od dnia 1 marca 2015 r. wynosi 864,46 zł. Wobec powyższego nie ulega wątpliwości, iż sytuacji finansowa rodziny wnioskodawcy jest bardzo trudna. A. G. nie jest w stanie z posiadanych własnych środków pokryć bardzo wysokich kosztów wykupu niezbędnych lekarstw. Wnioskodawca ponosi także każdorazowo wysoki koszt podróży na niezbędne wizyty lekarskie.

Należy zatem przyjąć, zgodnie z obowiązującą linią orzeczniczą, że wnioskodawca spełnia łącznie przesłanki umożliwiające mu złożenie wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku.

Prezes ZUS, w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, postanowieniem nr [...] z dnia [...] lipca 2016 r. wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymał w mocy swoje wcześniejsze postanowienie nr [...] z dnia [...] kwietnia 2016 r. o odmowie wszczęcia postępowania.

W uzasadnieniu postanowienia organ podtrzymał wcześniejsze stanowisko. Zaznaczył jednocześnie, iż odmowa wszczęcia postępowania może mieć miejsce jedynie w sytuacjach oczywistych, nie wymagających analizy sprawy i przeprowadzenia dowodów. Z treści z art. 61a § 1 K.p.a. wynikają dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Jedną z nich jest m. in. zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Przez inne uzasadnione przyczyny należy rozumieć takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania, np. gdy w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy albo w sprawie takiej zapadło już rozstrzygnięcie lub gdy w przepisach prawa brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym (por. wyrok WSA z dnia 12.10.2015 r., sygn. akt I SA/Wa 977/15).

Dopóki zatem w obrocie prawnym funkcjonuje decyzja rozstrzygająca sprawę merytorycznie w sposób ostateczny, kolejne postępowanie dotyczące tej samej materii staje się niedopuszczalne i to niezależnie od prawidłowości decyzji (por. wyrok WSA z dnia 04.10.2012 r., sygn. akt II SA/Ke 557/22 1 z dnia 14.02.2014 r., sygn. akt VII SA/Wa 2093/13).

Nadesłane dokumenty medyczne nie stanowią natomiast podstawy do wszczęcia postępowania w sprawie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, ponieważ lekarz orzecznik ZUS już orzeczeniem z dnia [...].11.2011 r. ustalił u wnioskodawcy całkowitą niezdolność do pracy od [...].01.2011 r. Orzeczeniem z dnia [...].02.2016 r. lekarz orzecznik ZUS potwierdził brak niezdolności do pracy przed dniem [...].01.2011 r. oraz orzekł, że wnioskodawca jest całkowicie niezdolny do pracy do [...].02.2020 r.

Orzeczenie z dnia [...].02.2016 r. nie stanowi zatem dowodu mającego wpływ na zmianę stanowiska zajętego w sprawie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W sprawie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku zapadło już ostateczne rozstrzygnięcie. Nie przedłożono natomiast żadnych nowych dowodów i nie wskazano nowych okoliczności, mających wpływ na zmianę zajętego wcześniej stanowiska w sprawie.

Żądanie wydania decyzji w sprawie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, już rozstrzygniętej ostateczną decyzją, która pozostaje w obrocie prawnym, czyli w okolicznościach określonych w art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a., skutkuje zatem odmową wszczęcia postępowania (por. wyrok WSA z dnia 24.02.2015 r., sygn. akt I SA/Wa 3086/14).

W skardze na powyższe postanowienie skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie pełnomocnik A. G. zarzucił organowi naruszenie:

I. prawa materialnego tj. art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych poprzez jego niezastosowanie, z uwagi na brak dokonania analizy okoliczności i dokumentów przedstawionych przez A. G., który nie domagał się w przedmiotowej sprawie wznowienia postępowania w sprawie przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku zakończonego ostateczną decyzją z dnia [...] lutego 2012 r., a dochodził przyznania mu takiego świadczenia na podstawie zupełnie nowych okoliczności;

II. przepisów postępowania administracyjnego w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

1. art. 61a § 1 in medio K.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w niniejszej sprawie wskutek bezpodstawnego przyjęcia, iż postępowanie w sprawie z innych uzasadnionych przyczyn nie może być wszczęte, podczas gdy przyczyny takie nie zachodzą, a zupełnie dowolne jest przyjęcie jakoby wniosek skarżącego dotyczył wznowienia postępowania w sprawie przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku zakończonego ostateczną decyzją z dnia [...] lutego 2012 r., albowiem jest to nowy wniosek oparty o zupełnie nowe okoliczności - wymagające merytorycznego rozpoznania, co w sprawie nie nastąpiło,

2. art. 8 K.p.a. , tj. zasady pogłębiania zaufania do organów Państwa,

3. art. 7, 77, 80 oraz 107 w zw. z art. 126 K.p.a., tj. naruszenie zasady prawdy obiektywnej oraz obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, albowiem organ postępowania nie podjął w przedmiotowym postępowaniu wszelkich niezbędnych kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, jak również nie dopełnił obowiązków w zakresie wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny całego materiału dowodowego - poprzez zaniechanie zbadania zaistnienia nowych okoliczności związanych ze stanem zdrowia skarżącego.

Wskazując na powyższe zarzuty pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz zasądzenie od Prezesa ZUS na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik powtórzył argumentację przedstawioną wcześniej we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Dodatkowo zwrócił uwagę na fakt, że Prezes ZUS naruszył przepisy postępowania administracyjnego wymienione w petitum skargi, a przede wszystkim art. 61a § 1 K.p.a., który w sprawie w ogóle nie znajduje zastosowania. Zgromadzony w sprawie materiał potraktował natomiast wybiórczo - sprzecznie z art. 7, 77 i 80 K.p.a. Organ nie podjął w zasadzie żadnych niezbędnych kroków, które zmierzałyby do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Ponadto Prezes ZUS w ogóle nie podjął działań zmierzających do wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny materiału dowodowego. Oparł się jedynie na przyjętej w postanowieniu z dnia 26 kwietnia 2016 r. argumentacji, iż wniosek złożony przez A. G. i załączona do niego dokumentacja nie daje podstaw do zmiany decyzji ostatecznej, która została już wydana. Przy czym, jak wykazano powyżej, pismo z dnia [...] sierpnia 2015 r. stanowiło zupełnie nowy wniosek o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, w którym skarżący powołał nowe okoliczności i zdarzenia, a w szczególności przedstawił zmianę stanu zdrowia po 2013 r., która ma istotne przełożenie na obecną sytuację zdrowotną i finansową skarżącego.

Prezes ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Odnosząc się do argumentów przedstawionych w skardze podkreślił, iż w obrocie prawnym funkcjonuje decyzja rozstrzygająca sprawę skarżącego merytorycznie w sposób ostateczny, a zatem kolejne postępowania w tej samej materii, przy braku nowych okoliczności sprawy, są, zgodnie z art. 61a § 1 K.p.a. niedopuszczalne.

Dodatkowo wyjaśnił, iż powoływana przez skarżącego okoliczność, w jego opinii uzasadniająca podjęcia nowego postępowania w sprawie renty, w postaci całkowitej niezdolności do pracy nie jest tymi okolicznościami, które w art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. wskazano jako nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, a nieznane organowi, który decyzję wydaje. W 2011 r. skarżący był już bowiem osobą całkowicie niezdolną do pracy i fakt ten był brany pod uwagę przy wydawaniu w jego sprawie decyzji w 2012 r., zaś okoliczność samego upływu czasu nie wpływa na wcześniej dokonaną ocenę faktów.

Wszystkie argumenty, jakie strona przywołuje w skardze, są tożsame z tymi, które organ już oceniał w 2012 r. i dotyczą sytuacji zdrowotnej skarżącego, która od 2011 r. nie uległa zmianie, a w każdym razie zmiany te nie mają znaczenia dla oceny sprawy, nie odnoszą się bowiem do okresu przed 2011 r. Jeśli stan zdrowia skarżącego jest obecnie gorszy niż w 2011 r., to pogorszenie to, wobec faktu, że już w 2011 r. stan ten skutkował całkowitą niezdolnością do pracy, nie uzasadnia żadnego nowego postępowania. W postępowaniu o rentę nie ma bowiem znaczenia "jak bardzo" zainteresowany jest chory, lecz czy jego stan zdrowia skutkuje niezdolnością do pracy. Dla celów rentowych zaś istnienie całkowitej niezdolności do pracy nie podlega już stopniowaniu - nie ma znaczenia, czy osoba już całkowicie niezdolna do pracy obecnie czuje się gorzej, niż miało to miejsce kilka lat wcześniej, skoro legitymowała się wówczas i obecnie takim samym stopniem niezdolności do pracy. Nowe schorzenia oczywiście mogą mieć zatem wpływ na ogólny stan zdrowia i samopoczucie skarżącego, ale nie mają żadnego wpływu na jego niezdolność do pracy, bowiem niezdolność ta już istnieje, co więcej, w postępowaniu w latach 2011 i 2012 organ tej niezdolności nie kwestionował. To nie brak niezdolności do pracy spowodował wówczas odmowę świadczenia, lecz nieudowodnienie zaistnienia w sprawie okoliczności szczególnych, bowiem sama całkowita niezdolność do pracy nie uzasadnia przyznania świadczenia bez spełnienia pozostałych przesłanek, wskazanych w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Dalsze pogorszenie się stanu zdrowia skarżącego od 2012 r. nie jest taką okolicznością, bowiem nie usprawiedliwia postępowania skarżącego w okresie, kiedy jeszcze nie istniała u niego całkowita niezdolność do pracy. Natomiast, akurat na przesłankę nowych okoliczności w znaczeniu okoliczności szczególnych, usprawiedliwiających przerwy w ubezpieczeniu skarżącego przed 2011 r., ani we wnioskach, ani w skardze się nie wskazuje.

W postępowaniu w 2011 i 2012 r. organ brał też pod uwagę sytuację materialną skarżącego i uznał, że w związku z nią spełniona jest przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania. Trudna sytuacja materialna nie daje jednak sama w sobie podstawy do przyznania świadczenia, ponieważ świadczenie to nie ma charakteru socjalnego i nie jest należne każdej osobie, która po wielu latach od rezygnacji z wszelkiego ubezpieczenia stała się niezdolna do pracy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słusznościowych.

Ponadto Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).

Oceniając zaskarżone postanowienie w świetle wskazanych wyżej kryteriów Sąd stwierdził, iż skarga A. G. zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 61 § 1 K.p.a. postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Istotą podania stanowiącego żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego jest jego treść ustalona przez wnoszącego podanie (art. 63 § 2 K.p.a.), a organ administracji, do którego wpłynął wniosek jest związany zakresem postawionego żądania (vide: wyrok NSA z dnia 16 grudnia 1987 r.; IV SA 757/87). Z uwagi na to, że treść żądania wyznacza faktyczne granice przedmiotu sprawy, w razie wątpliwości w tym zakresie, organ administracji, do którego podanie wniesiono, zobowiązany jest wyjaśnić rzeczywistą treść żądania, aby rozstrzygana sprawa stanowiła odpowiedź ściśle na zgłoszone żądanie.

Postępowanie w niniejszej sprawie zostało zainicjowane wnioskiem A. G. z dnia [...] sierpnia 2015 r., w którym wystąpił do Prezesa ZUS o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

W tym miejscu należy przypomnieć, iż kwestia przyznania skarżącemu świadczenia w trybie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych była już przedmiotem rozpoznania przez organ w decyzji Prezesa ZUS z dnia [...] lutego 2012 r., w której odmówiono przyznania tego świadczenia, a skarżący nie skorzystał z możliwości zaskarżenia tej decyzji.

Treść wniosku skarżącego z dnia [...] sierpnia 2015 r. wyraźnie jednak wskazywała, że jest on nowym wnioskiem o przyznanie świadczenia w trybie w art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, co potwierdza także treść dalszej korespondencji prowadzonej w tej sprawie pomiędzy organem, a pełnomocnikiem skarżącego. W piśmie z dnia [...] grudnia 2015 r. pełnomocnik A. G. doprecyzował bowiem, że wnosi o nadanie wnioskowi z dnia [...] sierpnia 2015 r. prawidłowego toku tj. rozpoznanie go jako nowego wniosku o przyznanie przez Prezesa ZUS świadczenia w drodze wyjątku obejmującego fakty i dowody z okresu następującego po wydaniu decyzji z dnia [...] lutego 2012 r. oraz o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku w wysokości renty z tytułu niezdolności do pracy.

Powołanie się przez pełnomocnika skarżącego na okoliczności zaistniałe po wydaniu prawomocnej decyzji Prezesa ZUS z dnia [...] lutego 2012 r. uzasadniało zatem wszczęcie przez organ postępowania w nowej sprawie o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Organ w ramach wszczętego nowego postępowania mógł dopiero wezwać skarżącego do uzupełnienia braków formalnych wniosku, a następnie ocenić, czy powołane nowe okoliczności faktyczne uzasadniały przyznanie skarżącemu świadczenia w drodze wyjątku.

W niniejszej sprawie natomiast pismem z dnia [...] września 2015 r. A. G. został wezwany do uzupełnienia wniosku z dnia [...] sierpnia 2015 r. poprzez złożenie dodatkowych dokumentów. Następnie, po złożeniu przez niego żądanych dokumentów organ pismem z dnia [...] października 2015 r. poinformował go, że sprawa przyznania na jego rzecz renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku była już przedmiotem szczegółowej oceny w lutym 2012 r. i została rozstrzygnięta ostateczną decyzją z dnia [...] lutego 2012 r. o odmowie przyznania tego świadczenia. W sprawie nie ma natomiast obecnie podstaw do wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a., ponieważ w piśmie z dnia 13 sierpnia 2015 r. wnioskodawca nie powołał żadnych nowych okoliczności faktycznych mających wpływ na zmianę stanowiska zajętego w sprawie renty w drodze wyjątku, ani dowodów istniejących w dniu wydania decyzji, a które nie były znane przy jej wydaniu i które mają wpływ na prawo do świadczenia. Sama trudna sytuacja materialna nie stanowi natomiast jedynego kryterium od którego zależy przyznanie świadczenia w drodze wyjątku.

Następnie, po wpłynięciu pisma pełnomocnika z dnia [...] grudnia 2015 r., w oparciu o nadesłaną nową dokumentację medyczną skarżący został poddany ponownej procedurze orzeczniczej. Lekarz orzecznik ZUS w orzeczeniu z dnia [...] lutego 2016 r. stwierdził, że A. G. jest całkowicie niezdolny do pracy do [...] lutego 2020 r. Jednocześnie nie stwierdził niezdolności do pracy przed [...] stycznia 2011 r.

Po wykonaniu zaś powyższych czynności w dniu [...] kwietnia 2016 r. Prezes ZUS wydał postanowienie w oparciu art. 61a § 1 K.p.a., w którym odmówił wszczęcia postępowania w sprawie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wskazując, iż sprawa uprawnień A. G. do renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku została w sposób ostateczny rozstrzygnięta decyzją odmowną z dnia [...] lutego 2012 r. W związku z powyższym należy uznać, iż brak jest podstaw do wszczęcia nowego postępowania w sprawie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.

Powołany w tym rozstrzygnięciu przepis art. 61a został dodany do Kodeksu postępowania administracyjnego przez art. 1 pkt 11 ustawy z 3 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2014 r. Nr 6, poz. 18) i wszedł w życie z dniem 11 kwietnia 2011 r. Celem wprowadzenia tej nowelizacji było odróżnienie postępowania wstępnego polegającego na wszczęciu lub odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego od postępowania właściwego, które kończy się rozstrzygnięciem sprawy co do istoty przez wydanie decyzji administracyjnej. W postanowieniu wydanym w trybie art. 61a § 1 K.p.a. organ nie może zatem formułować wniosków i ocen dotyczących meritum żądania. Instytucja odmowy wszczęcia postępowania kończy się bowiem aktem formalnym, a nie merytorycznym (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 6 września 2012 r., sygn. akt IV SA/Po 332/12, LEX nr 1216728).

Na etapie stosowania art. 61a § 1 K.p.a. organ bada jedynie kwestie formalnoprawne, analizując, czy istnieją podstawy do wszczęcia postępowania w przedmiocie zgłoszonego wniosku. Nie zajmuje się natomiast analizą zasadności wniosku, co miało de facto miejsce w niniejszej sprawie, gdyż organ w zaskarżonym postanowieniu dokonał analizy nowych okoliczności faktycznych oraz nowych dowodów ( w tym orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] lutego 2016 r.) w kontekście możliwości zmiany zajętego wcześniej stanowiska w przedmiocie przyznania A. G. renty w drodze wyjątku.

W ocenie Sądu, zważywszy na podjęte przez organ wcześniej czynności w niniejszej sprawie, nie było podstaw do wydawania na tym etapie przez Prezesa ZUS postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania, gdyż postępowanie to już się toczyło. Postępowanie to powinno zatem zakończyć się wydaniem rozstrzygnięcia merytorycznego o przyznaniu bądź odmowie przyznania renty w drodze wyjątku.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.

O zwrocie kosztów postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a.