Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 799/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2020-01-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 61 ust. 1, ust. 3
journal: Dz.U. 2018 poz 1508
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.

SENTENCJA

Dnia 15 stycznia 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Magdalena Sieniuć Sędziowie Sędzia WSA Bożena Kasprzak (spr.) Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski Protokolant Asystent sędziego Daria Przybylska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 stycznia 2020 roku sprawy ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości należności podlegającej zwrotowi z tytułu opłaty za pobyt w Centrum Rehabilitacyjno – Opiekuńczym - oddala skargę. a.bł.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.) – dalej jako: k.p.a., art. 104 ust. 1, ust. 3 w związku z art. 61 ust. 1, ust. 3, art. 96, art. 98, art. 107 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 2018 r., poz. 1508 ze zm.) – dalej jako: ustawa, po rozpoznaniu odwołania M.K., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] r. w przedmiocie ustalenia wysokości należności podlegającej zwrotowi z tytułu opłaty M. K. za pobyt T. K. w Centrum Rehabilitacyjno-Opiekuńczym w wysokości 5.772,39 zł za okres: 26.02.2016r. - 05.04.2017r.

Kolegium przedstawiło stan faktyczny sprawy, z którego wynika, że T.K. przebywała w Centrum Rehabilitacyjno-Opiekuńczym (CRO) przy ul. A 255/[...] w Ł. od dnia 26.02.2016 r. do dnia 05.04.2017 r. na podstawie decyzji o skierowaniu z dnia [...] stycznia 2016 r. oraz umieszczeniu z dnia [...] stycznia 2016 r.

Decyzją z dnia [...] lutego 2017 r., organ I instancji ustalił opłatę M. K. za pobyt matki, T. K. w CRO. Od ww. decyzji M. K. wniósł odwołanie, po rozpatrzeniu którego Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. decyzją z dnia [...] marca 2017 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Powyższą decyzję organu odwoławczego M. K. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi.

Pismem z dnia 30 czerwca 2017 r. zawiadomiono M. K. o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia wysokości należności podlegającej zwrotowi z tytułu nieuiszczenia opłaty za pobyt T. K. w CRO w wysokości 5.772,39 zł oraz terminu ich zwrotu.

W dniu 25 lipca 2017 r. wpłynął wniosek M. K. o zawieszenie postępowania w sprawie zwrotu należności w związku ze złożoną skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Postanowieniem z dnia [...] lipca 2017r. zawieszono postępowanie w sprawie ustalenia wysokości należności podlegających zwrotowi z tytułu nieuiszczenia opłaty za pobyt matki w CRO.

W dniu 9 marca 2018 r. do siedziby organu I instancji zwrócono akta sprawy wraz z kopią prawomocnego orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. z dnia 3 sierpnia 2017 r. sygn. akt. II SA/Łd 470/17 oddalającego skargę M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] ustalającą opłatę M. K. za pobyt matki - T. K. - w CRO.

Wobec powyższego, postanowieniem z dnia [...] marca 2018 r. podjęto zawieszone postępowanie w sprawie ustalenia wysokości należności podlegających zwrotowi z tytułu nieuiszczenia opłaty za pobyt matki w CRO w wysokości 5.772,39 zł.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2018 r. organ I instancji ustalił wysokość należności podlegającej zwrotowi z tytułu opłaty za pobyt T. K. w CRO w Ł.. Od ww. decyzji M. K. odwołał się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł., które decyzją z dnia [...] lutego 2019 r. uchyliło ww. decyzję do ponownego rozpatrzenia, jak również postanowieniem z dnia [...] marca 2019 r. odmówiło wszczęcia postępowania sprawie uchylenia decyzji z dnia [...] stycznia 2016 r.

Decyzją z dnia [...] r. organ I instancji ustalił wysokość należności podlegającej zwrotowi z tytułu opłaty M. K. za pobyt T. K. w CRO w Ł. w wysokości 5.772,39 zł. za okres: 26.02.2016 r. - 05.04.2017 r. oraz termin zwrotu ww. należności ustalił do dnia 30.06.2019 r.

Organ I instancji wyjaśnił, iż na poczet odpłatności T. K. ZUS w Ł. dokonywał potrąceń ze świadczenia mieszkanki w wysokości 1.033,67 zł, wysokość opłaty T. K. ustalonej decyzją z dnia 20 stycznia 2016 r. wynosiła 70% świadczenia w wysokości 1.075,10 zł. W związku z rozbieżnością przepisów ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, następuje tu kolizja przepisów pomiędzy tymi ustawami. Zgodnie z przepisami ustawy o pomocy społecznej opłata za pobyt wyliczana jest w wysokości 70% dochodu netto, a ZUS wylicza i potrąca według wiążących przepisów ZUS 65% brutto. Z tego powodu powstają zaległości w odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej, które należy uzupełniać i wpłacać bezpośrednio do kasy Domu. W przypadku T. K. różnica ta wynosiła 41,43 zł. "Końcówka" świadczenia emerytalnego T. K. przekazywana była przez ZUS bezpośrednio na jej osobisty rachunek bankowy, środkami pieniężnymi zgromadzonymi na rachunku dysponował M. K., który realizował przelewy lub dokonywał wpłat bezpośrednio w kasie CRO na konto depozytowe pensjonariuszki, z którego regulowane były indywidualne dopłaty za pobyt oraz należności za leki refundowane i 100% odpłatności zgodnie z upoważnieniami T. K.. Organ I instancji rozliczył należności od dnia przyjęcia do placówki, tj. 26.02.2016 r. do 05.04.2017 r., tj. do dnia zgonu.

W odwołaniu od powyższej decyzji M. K. wniósł o jej uchylenie jako nieważnej. Zarzucił m.in. błędne wyliczenia i brak uzasadnienia dla pochodzenia ustalonej kwoty 5.772,39 zł, nie zgodził się na ustalenie opłaty za pobyt w miesiącu marcu 2016 r. i wniósł o zwrot wszystkich tzw. dopłat do pobytu ustalonych samowolnie przez CRO i w części pobieranych bez wiedzy strony, jak i pensjonariuszki, z depozytów finansowych pozostawionych przez odwołującego w CRO. Zarzucił także niewłaściwą opiekę.

Przywołaną na wstępie decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Wskazując na zapisy ustawy o pomocy społecznej Kolegium podkreśliło, iż obowiązek M. K. wnoszenia opłaty za pobyt matki w CRO został skonkretyzowany i zindywidualizowany w drodze, wydanej na podstawie art. 59 ust.1 w zw. z art. 61 ust. 1 i ust. 2 ustawy, decyzji z dnia [...] lutego 2017 r. Orzeczenie to zostało poddane kontroli międzyinstancyjnej i kontroli Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, który wyrokiem z dnia 3 sierpnia 2017 r., sygn. akt II SA/Łd 470/17, oddalił skargę zobowiązanego. Dochodzenie zwrotu opłat poniesionych przez gminę zastępczo możliwe jest w sytuacji uprzedniego istnienia obowiązku po stronie innych zobowiązanych podmiotów, co w sprawie ma miejsce. Zastępczy charakter wnoszenia opłat przez gminę wynika z art. 61 ust. 3 ustawy, w myśl którego gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej, wnosi opłaty zastępczo, jeżeli nie wywiązują się z tego osoby zobowiązane w pierwszej kolejności.

W dalszej kolejności Kolegium przedstawiło i zweryfikowało wyliczenia sporządzone przez organ I instancji a dotyczące rozliczenia ustalonych opłat oraz dokonywanych wpłat pensjonariuszki za pobyt od dnia przyjęcia do placówki, tj. od 26.02.2016 r. do 05.04.2017 r. tj. do dnia zgonu, jak również rozliczenie należności osoby zobowiązanej za okres od dnia przyjęcia do placówki do dnia zgonu. Kolegium zgodziło się z organem I instancji, iż w świetle art. 63 ust. 1 ustawy, mieszkaniec domu, a także inna osoba obowiązana do wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej, jeżeli mieszkaniec domu przebywa u tej osoby, nie ponoszą opłat za okres nieobecności mieszkańca domu nieprzekraczającej 21 dni w roku kalendarzowym. Z zebranej dokumentacji wynika, iż pensjonariuszka w okresie od 01.04.2017 r. do 05.04.2017 r. przebywała w szpitalu, tym samym brak było podstaw do pomniejszenia kwoty opłaty ze strony M. K., dokonano odpisu ze świadczenia T. K., na jej rachunek bankowy.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. M. K. zarzucił ww. decyzji SKO naruszenie:

- art. 107 § 3 k.p.a. przez niewskazanie dowodów i okoliczności podnoszonych przez niego w skardze, które organ uznał za udowodnione, a którym odmówił tego przymiotu i z jakich względów tak postąpił;

- art. 7, art. 75 § 1 oraz art. 8 k.p.a. przez wydanie decyzji co do wysokości odpłatności bez rozpatrzenia konkretnych wyliczeń tychże zobowiązań, bowiem akta sprawy takich wyliczeń nie zawierają, a organ I instancji ich nie przedstawił;

- art. 61 ustawy przez nie uwzględnienie jego obiekcji dotyczących opłaty za miesiąc marzec 2016 r. (obciążono opłatą zstępnego, nie obciążając uprzednio pensjonariusza);

- art. 63 ustawy przez rozciągnięcie okresu przerwy w pobycie w CRO poza ostatni dzień pobytu pensjonariuszki w CRO.

Wskazując na zasadność tak sformułowanych zarzutów strona wniosła o uchylenie skarżonej decyzji organu II instancji wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w związku z tym wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

W myśl art. 1 § 1-2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2019 r. poz. 2167), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej, która zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. – dalej jako: p.p.s.a.) odbywa się na zasadach określonych w przepisach tej ustawy. W ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 p.p.s.a., sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji oraz analizując dokumenty zawarte w aktach administracyjnych, Sąd nie dopatrzył się tego rodzaju uchybień, które musiałyby skutkować wyeliminowaniem z obrotu prawnego kwestionowanych rozstrzygnięć.

Tytułem wstępu wskazać należy, iż w zakresie oceny stanu faktycznego ustalonego przez organy, sąd administracyjny nie ustala stanu faktycznego, a jedynie wskazuje, które ustalenia organu zostały przez niego przyjęte, a które nie (vide - wyrok NSA z dnia 6 lutego 2008 r. sygn. akt: II FSK 1665/06 – dostępny, jak i pozostałe przywołane w uzasadnieniu, w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej http:/orzeczenia.nsa.gov.pl). Zatem oceniając stan faktyczny ustalony przez organy w niniejszej sprawie, Sąd przyjął za podstawę rozstrzygnięcia ustalenia faktyczne poczynione przez organy administracji publicznej, albowiem stan faktyczny został ustalony z zachowaniem reguł procedury administracyjnej.

W ocenie Sądu, organ prowadzący postępowanie wypełnił zawarty w art. 7 k.p.a. nakaz dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, oraz określony w przepisie art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Ponadto wypełnił obowiązki wynikające z art. 80 k.p.a. Stwierdzić również trzeba, że uzasadnienie decyzji odpowiada wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Organ w sposób wystarczający wskazał fakty, które uznał za udowodnione, dowody na których się oparł oraz przyczyny, z powodu których nie uwzględnił stanowiska strony skarżącej. Jednocześnie w sposób wystarczający wyjaśnił podstawę prawną decyzji oraz przytoczył przepisy prawa, mające zastosowanie w okolicznościach sprawy. Fakt, iż strona skarżąca odmienne ocenia dowody zgromadzone w sprawie i w konsekwencji wyciąga z nich odmienne wnioski nie oznacza, że wydane w sprawie rozstrzygnięcie jest wadliwe. Wręcz przeciwnie organ podjął niezbędne czynności do dokładnego wyjaśnienia sprawy i wydał trafne rozstrzygnięcie, prawidłowo dokonując subsumpcji stanu faktycznego do norm prawa materialnego, mających zastosowanie w sprawie.

Przypomnieć należy, iż przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] r. w przedmiocie ustalenia wysokości należności podlegającej zwrotowi z tytułu opłaty skarżącego M. K. za pobyt T. K. w CRO w wysokości 5.772,39 zł za okres: 26.02.2016 r. - 05.04.2017 r.

W ocenie Sądu, rozważania merytoryczne poprzedzić należy uwagą na temat wydanej przez organ I instancji decyzji z dnia [...] lutego 2017 r. Rozstrzygnięciem tym bowiem Prezydent Miasta Ł. postanowił ustalić miesięczną opłatę M. K. za pobyt T. K. w CRO w następujący sposób:

- w wysokości 306,16 zł miesięcznie od dnia 26.02.2016 r. do dnia 29.02.2016 r.,

- w wysokości 449,78 zł miesięcznie od dnia 01.03.2016 r. do dnia 31.03.2016 r.,

- w wysokości 277,94 zł miesięcznie od dnia 01.04.2016 r. do dnia 30.04.2016 r.,

- w wysokości 342,79 zł miesięcznie od dnia 01.05.2016 r. do dnia 31.05.2016 r.,

- w wysokości 110,38 zł miesięcznie od dnia 01.06.2016 r. do dnia 31.07.2016 r.,

- w wysokości 543,71 zł miesięcznie od dnia 01.08.2016 r.

I co istotne opisana decyzja z dnia [...] lutego 2017 r. przeszła pozytywną kontrolę międzyinstancyjną, jak również kontrolę sądową. Wyrokiem z dnia 3 sierpnia 2017 r., w sprawie o sygn. akt II SA/Łd 470/17, tutejszy Sąd oddalił skargę M. K.. Oznacza to, iż opisana decyzja ustalająca skarżącemu opłatę za pobyt matki w CRO pozostała w obrocie prawnym i rodziła po stronie skarżącego określone obowiązki, z których skarżący nie wywiązał się, co z kolei stało się podstawą do wydania zaskarżonej decyzji. Wskazana decyzja wydana została m.in. w oparciu o art. 61 ust. 1 ustawy, z którego wywieść należy, że obowiązek ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej obciąża małżonka i krewnych w linii prostej, tylko wówczas, gdy mieszkaniec domu nie ponosi pełnej odpłatności. Innymi słowy, jeśli osoba przebywająca w placówce ponosi pełną odpłatność za pobyt, nie istnieje podstawa do żądania takiej opłaty od podmiotów wymienionych w pkt 2 i 3 art. 61 ust. 1 ustawy. W okolicznościach niniejszej sprawy T. K. nie ponosiła pełnej odpłatności za pobyt w CRO, a ustalenie w tym zakresie było przesłanką do wydania przez organ I instancji decyzji z dnia [...] lutego 2017 r. ustalającej miesięczną opłatę skarżącego za pobyt matki w CRO.

Zgodnie z ogólną zasadą wyrażoną w art. 60 ust. 1 ustawy pobyt w placówce pomocy społecznej jest odpłatny. Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji wójt (burmistrz, prezydent miasta) gminy właściwej dla osoby kierowanej do placówki (art. 59 ust. 1 ustawy). W art. 61 ust. 1 ustawy określone zostały osoby zobowiązane do wnoszenia tych opłat. Istotne jest, iż aby mogło dojść do skutecznego żądania przez gminę zwrotu wydatków poniesionych zastępczo za inne zobowiązane osoby na rzecz utrzymania mieszkańca w placówce, konieczne jest po pierwsze, określenie w decyzji administracyjnej (lub umowie) wysokości opłaty, do wnoszenia której zobowiązana zostaje konkretnie określona osoba tytułem współfinansowania kosztów pobytu mieszkańca domu pomocy społecznej, po wtóre ustalenie, iż podmiot zobowiązany nie wywiązuje się z nałożonego obowiązku.

Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że u podstaw wydania zaskarżonej decyzji z dnia [...] r. zasadnie legło ustalenie, iż opisaną wcześniej decyzją z dnia [...] lutego 2017 r. Prezydent Miasta Ł. ustalił skarżącemu miesięczne opłaty za pobyt matki w CRO i decyzja ta pozostaje w obrocie prawnym. Jak również podkreślić trzeba, iż skarżący nie wywiązywał się z nałożonego na niego obowiązku, co zrodziło po stronie gminy obowiązek poniesienia tych opłat (art. 61 ustawy). Gmina ma bowiem obowiązek uiszczenia opłat zastępczych jedynie wówczas, gdy osoba, za którą gmina wnosi opłatę, ma prawnie określony obowiązek opłaty w oznaczonej wysokości i go nie realizuje. Niedopuszczalna jest konstrukcja, zgodnie z którą gmina ponosi koszty pobytu osoby w domu pomocy społecznej, a dopiero później, w decyzji nakazującej zwrot zastępczo poniesionych wydatków ustalany jest obowiązek konkretnego zobowiązanego do uiszczenia opłaty. Dlatego, aby mówić o opłacie zastępczej musi być zawsze uprzednio ustalona opłata podstawowa (pierwotna) (por. wyrok NSA z dnia 30 października 2012 r., sygn. akt I OSK 653/12; wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 26 listopada 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 957/19).

W ocenie Sądu, opisane warunki w kontrolowanej sprawie zostały spełnione. Nie budzi wątpliwości wyliczenie opłat za poszczególne okresy. Zasadnie organ przeliczył opłatę za miesiąc luty 2016 roku, gdyż strona została przyjęta do placówki w dniu 26.02.2016 r. Podobnie, prawidłowe jest wyliczenie dotyczące opłaty za miesiąc kwiecień 2017 roku, ponieważ - jak trafnie wyjaśnił organ - z przepisu art. 63 ust. 1 ustawy wynika, iż mieszkaniec domu, a także inna osoba obowiązana do wnoszenia opłat za pobyt w placówce, jeżeli jej mieszkaniec przebywa u tej osoby, nie ponoszą opłaty za okres nieobecności mieszkańca placówki nieprzekraczającej 21 w roku kalendarzowym. Jak wynika z dokumentów sprawy pensjonariuszka w okresie 01.04.2017 r. do 05.04.2017 r. przebywała w szpitalu, zatem brak było podstawy do zastosowania opisanego odliczenia. Jedyne co mógł i uczynił organ było przeliczenie opłaty za miesiąc kwiecień uwzględniając pobyt pensjonariuszki jedynie w dniach 01.04-05.04.2017 r. Innego rodzaju odliczeń, czy sposobu ustalania opłaty ustawodawca nie przewidział. Kwoty ustalone za pozostałe miesiące pokrywają się z tymi wynikającymi z decyzji organu I instancji z dnia [...] lutego 2017 r.

W ocenie Sądu, analizując dokumenty sprawy i argumenty strony nie sposób przyznać racji twierdzeniom strony skarżącej. Po pierwsze, strona stawia zarzuty dotyczące wyliczenia opłaty za pobyt w CRO ustalone T. K. decyzją z dnia [...] stycznia 2016 r. Opłaty te nie są przedmiotem niniejszej sprawy, co za tym idzie Sąd nie jest obowiązany do kontroli ich prawidłowości. Podobnie wygląda kwestia rozliczeń i zwrotów z konta depozytowego, jak również legalność dysponowania środkami na tym koncie. Na istotę niniejszej sprawy – zwrot opłaty za pobyt pensjonariuszki w CRO zastępczo uiszczonych przez gminę – nie mają wpływu zarzuty dotyczące opłat i sposobu ich rozliczenia m.in. przez ZUS i CRO. Wskazane w skardze uchybienia nie mają istotnego wpływu na rozstrzygnięcie.

Reasumując stwierdzić należy, iż w okolicznościach faktycznych sprawy zakończonej kontrolowaną decyzją i w świetle przedstawionego wyżej stanu prawnego, istniały podstawy do wydania decyzji o ustaleniu należnych od skarżącego opłat z tytułu pobytu matki w CRO zarówno co do zasady, jak i co do wysokości.

W tym stanie rzeczy, ponieważ podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.

dc