Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 598/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-12-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 156 par. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 2 ust. 1 lit. e), art. 2 ust. 2
journal: Dz.U. 1945 nr 10 poz 51
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Wroczyński, Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Fularski (sprawozdawca), Sędzia WSA Cezary Kosterna, Protokolant Specjalista Ilona Obara, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 grudnia 2014 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...]kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej także jako "organ" lub "Minister") działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (j. t. Dz. U. 2013 r., poz. 267; dalej: "K.p.a.") po rozpatrzeniu wniosku J.K. o ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] marca 2010 r., znak: [...].

Rozstrzygnięcie to zapadło na tle następującego stanu faktycznego i prawnego:

Minister Rolnictwa i Reform Rolnych orzeczeniem z dnia [...] lutego 1950 r. nr [...] utrzymał w mocy orzeczenie Urzędu Wojewódzkiego [...] z dnia [...] września 1949 r. znak [...] uznające, że nieruchomość ziemska pn. M. – O., o pow. 107,[...] ha położona w gm. B. powiatu g., stanowiąca własność P.W. podpada pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r.

o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności przedmiotowego orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych jako wydanego z rażącym naruszeniem prawa w części

o powierzchni [...] ha obejmującej obecnie działki ewidencyjne nr [...][...] oraz część działki nr [...] wystąpiła J.K., będąca jedną ze spadkobierców po S. i A. małż. W.. Wnioskodawczyni zasadność wystąpienia wywiodła z interpretacji art. 2 ust. 2 dekretu z 1944 r. uznając, że skoro zgodnie z powołanym przepisem za nieważne zostały uznane wszystkie prawne lub fizyczne działy nieruchomości ziemskich dokonane po dniu 1 września 1939 r., to wszelkie działy nieruchomości dokonane przed tą datą winny być ważne. Jednocześnie podniosła, że objęta wnioskiem część nieruchomości została przez P. W. będącego właścicielem nieruchomości pn. M. – O. nieformalnie podarowana synowi – S.W., który wraz z małżonką A. użytkował wskazaną część jak posiadacz samoistny do 1950 r. W uregulowaniu stanu prawnego nieruchomości podarowanej nieformalnie S. W. przeszkodził wybuch II wojny światowej. W miesiącach poprzedzających wybuch wojny zostały bowiem przez A. i S. małż. W. rozpoczęte czynności mające na celu uzyskanie prawnego tytułu własności tejże nieruchomości, był bowiem przygotowany projekt wydzielenia owej nieruchomości sporządzony przez biegłego mierniczego E.B. w 1937 r. Po zakończeniu wojny zaczęły natomiast obowiązywać przepisy dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej z 1944 r., co uniemożliwiło podjęcie dalszych czynności zmierzających do uregulowania stanu prawnego nieruchomości. Wnioskodawczyni wskazała również, że czynione przez S.W. starania zmierzające do odzyskania nieruchomości zakończyły się pośrednim rezultatem, bowiem w dniu [...] grudnia 1957 r. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. powzięło uchwałę przyznającą S.W. w zamian za zabraną nieruchomość w O.grunt zamienny o powierzchni około [...] ha w Ł..

Decyzją z dnia [...] marca 2010 r. Minister działając na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 w związku z art. 157 § 1 i § 2 oraz art. 158 § 1 K.p.a. odmówił stwierdzenia nieważności we wskazanej przez J. K. części orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] lutego 1950 r. nr [...] utrzymującego

w mocy orzeczenie Urzędu Wojewódzkiego [...] z dnia [...] września 1949 r. znak [...] uznające, że nieruchomość ziemska pn. M. – O., o pow. 107,[...] ha położona w gm. B. powiatu g., stanowiąca własność P. W. podpada pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z 1944 r.

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia wskazał, że materialnoprawną podstawę przejęcia nieruchomości ziemskiej pn. M. – O. o pow. 107,[...] ha położonej w gm. B. powiatu g. będącą własnością P. W., stanowił art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51 ze zm., dalej także jako "dekret z 1944 r." lub "dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej"). Na podstawie § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r.

o przeprowadzeniu reformy rolnej, strona mogła ubiegać się o uznanie, że dana nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień zawartych w art. 2 ust. 1

lit. e) dekretu z 1944 r. Organ zauważył, że kontrolowane w niniejszym postępowaniu orzeczenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] lutego 1950 r. oraz utrzymane nim w mocy orzeczenie Urzędu Wojewódzkiego [...] z dnia [...] września 1949 r. zostały wydane w trybie § 5 powołanego rozporządzenia.

Minister wskazał, że zarówno wnioskodawczynię, jak i pozostałych spadkobierców S. W. uznano za strony niniejszego postępowania, bowiem kontrolowana decyzja Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] lutego

1950 r. została wydana w wyniku wniesionego m.in. przez S. W. odwołania. Organ stwierdził zatem, że skoro wymieniony był stroną postępowania zwykłego, to jego następców prawnych należy obecnie uznać za posiadających legitymację do wystąpienia z wnioskiem o zbadanie wydanego orzeczenia w trybie stwierdzenia jego nieważności. Nadto podniósł, że legitymację ustalono na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] sierpnia 2004 r., sygn. akt [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po J.S.W. i A.W..

Dokonując merytorycznego rozpoznania sprawy Minister podniósł, że istotnym jest stan prawny i faktyczny nieruchomości ziemskiej, przejętej na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z 1944 r., na dzień 1 września 1939 r. Zauważył, że nie można stwierdzić aby nieruchomość pn. M. – O. na dzień 1 września 1939 r. była prawnie skutecznie podzielona pomiędzy P. W. i S.W. tworząc odrębną własność każdego z nich. Dokonany podział nieruchomości był bowiem podziałem wyłącznie faktycznym i nieformalnym, a podział prawny, w związku z wybuchem wojny, nie został dokonany. Tym samym, nieruchomość stanowiła własność P. W.. Dlatego też Minister odmówił stwierdzenia nieważności wydanych orzeczeń, gdyż nie naruszają one, tym bardziej

w sposób rażący, przepisów stanowiących podstawę ich wydania.

Z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra

z dnia 11 marca 2010 r. wystąpiła J. K. wnosząc o jej uchylenie i stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] lutego 1950 r. oraz Urzędu Wojewódzkiego [...] z dnia [...] września 1949 r. Ewentualnie wniosła o ich zmianę w trybie art. 154 K.p.a. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 2 dekretu o reformie rolnej oraz naruszenie przepisów:

1) art. 2 ust. 2 dekretu z 1944 r. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że podział fizyczny jakim jest nieformalna umowa darowizny nie ma wpływu na przejęcie nieruchomości na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e), ponieważ w ocenie organu podział fizyczny ma znaczenie o tyle, jeżeli wcześniej został dokonany podział prawny danej nieruchomości, w sytuacji gdy prawidłowa wykładnia art. 2 ust. 2 dekretu z 1944 r. wskutek zastosowania w omawianym przepisie spójnika "lub" pomiędzy wyrazami "prawne (...) fizyczne" prowadzi do wniosku, że prawodawca nadał równorzędne znaczenie obu tym formom wydzielenia danej nieruchomości, tj. w żaden sposób nie uzależniając jednej formy wydzielenia od drugiej, co w konsekwencji prowadzi do wniosku, że nieformalna umowa darowizny ma wpływ na przejęcie danej nieruchomości na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z 1944 r.;

2) art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy przedstawiona wyżej błędna wykładnia przepisu prawa materialnego stanowi o rażącym naruszeniu prawa zarówno na gruncie sprawy niniejszej, jak i przedmiotowych decyzji Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] lutego 1950 r. oraz Urzędu Wojewódzkiego [...] z dnia [...] września 1949 r.;

3) art. 7 K.p.a., poprzez jego niezastosowanie polegające na:

– niezbadaniu wszelkich okoliczności sprawy wyrażające się m.in., nieuwzględnieniem, związku funkcjonalnego pomiędzy przedmiotową nieruchomością

a całością przejętej nieruchomości ziemskiej oraz pominięciem i nieustosunkowaniem się organu do wniosku J.K. z dnia [...] listopada 2005 r., w którym wnosiła

o ewentualną zmianę przedmiotowych decyzji;

– nieuwzględnieniu słusznego interesu stron, wyrażającego się m.in. tym, że brak stwierdzenia nieważności przedmiotowych decyzji prowadzi do utrzymania w porządku prawnym orzeczeń administracyjnych sprzecznych z elementarnymi zasadami państwa prawnego i w konsekwencji skutecznie uniemożliwia próby odzyskania utraconego mienia.

Rozpoznając sprawę ponownie, Minister decyzją z dnia [...] maja 2013 r. orzekł

o uchyleniu decyzji własnej z dnia [...] marca 2010 r. i umorzeniu postępowania pierwszej instancji w całości.

W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia stwierdził, że okoliczności wskazane przez J. K. we wniosku o stwierdzenie nieważności nie stanowią interesu prawnego, który uprawniałby do uznania jej (jak również pozostałych spadkobierców S.W.) za stronę w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] lutego 1950 r. Poprzednik prawny wnioskodawczyni – S. W. – nie posiadał bowiem tytułu prawnego do nieruchomości ziemskiej będącej przedmiotem postępowania, zatem jego wynik nie dotyczy jej interesu prawnego lub obowiązku. W związku z tym Minister uznał, że wszczęcie postępowania na wniosek nielegitymowanego podmiotu jest podstawą do wydania decyzji o umorzeniu postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 27 listopada 2013 r., sygn. akt VIII SA/Wa 616/13, uchylił decyzję organu z dnia [...] maja 2013 r.

W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że J. K. przysługuje przymiot strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Rolnictwa

i Reform Rolnych z dnia [...] lutego 1950 r. Nr [...]. Z kwestionowanego bowiem przez nią orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] lutego

1950 r. wynika, że organ orzeczenie to wydał po rozpoznaniu odwołania P. W. i S.W. i do tych odwołań odnosił się merytorycznie, nie kwestionując interesu prawnego odwołujących się w toczącym się wówczas postępowaniu. Tym samym interesu prawnego do wszczęcia i brania udziału w postępowaniu nieważnościowym nie można odmówić następcom prawnym S.W..

Ponownie rozpoznając sprawę, Minister wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r. utrzymał w mocy swoje własne rozstrzygnięcie z dnia [...] marca 2010 r.

W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił stan faktyczny sprawy, w tym wskazania Sądu. Wskazał, że kontrolowane w niniejszym postępowaniu orzeczenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z [...] lutego 1950 r. oraz utrzymane nim w mocy orzeczenie Urzędu Wojewódzkiego [...] z [...] września 1949 r. uznające, że nieruchomość ziemska pn. M. – O. o pow. 107[...] ha położona w gm. B. powiatu g., stanowiąca własność P.W., podpada pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej - zostały wydane w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U nr 10, poz. 51). Ww. orzeczenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych wydane zostało w wyniku wniesionego przez P.W. i S.W. odwołania, w którym odwołujący powoływali się na dokonany pomiędzy rodzeństwem W. fizyczny podział przedmiotowej nieruchomości przed dniem 1 września 1939 r., w wyniku którego S.W. otrzymał [...] ha i na działce tej pobudował się. Z tych też względów odwołujący wnosili o uchylenie orzeczenia Urzędu Wojewódzkiego [...] z [...] września 1949 r., których jednak okoliczności Minister Rolnictwa i Reform Rolnych wydając orzeczenie z [...] lutego 1950 r. nie uwzględnił uzasadniając, że działy fizyczne nieruchomości nie skutkują wyłączeniem spod działania przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej.

Analizując zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy, Minister podzielił stanowisko wyrażone w decyzji z dnia [...] marca 2010 r., że dokonany pomiędzy P.W. a S.W. podział nieruchomości był nieformalnym podziałem fizycznym, czego nie kwestionują ani wnioskodawczyni, ani pozostałe strony zainteresowane rozstrzygnięciem niniejszej sprawy. Podziału fizycznego nieruchomości, jakim jest nieformalna darowizna, nie można uznać za wpływający na przejęcie nieruchomości na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, powołując się na interpretację a contrario art. 2 ust. 2 tego dekretu. Wnioskowanie a contrario jest dopuszczalne w przypadku luki prawnej. W niniejszej sprawie, w regulacji dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej w zakresie art. 2 ust. 2 nie można uznać, że istnieje luka prawna dopuszczająca możliwość takiego wnioskowania. Decydującym dla przejęcia nieruchomości w oparciu o art. 2 ust.1 lit. e) dekretu jest stan prawny (właścicielski) nieruchomości i ewentualne podziały fizyczne nie mają znaczenia. Art. 2 ust. 2 nie wprowadza normy konkurencyjnej wobec art. 2 ust. 1, lecz stanowi jego uzupełnienie. Ograniczenie skuteczności podziałów fizycznych i prawnych nie modyfikuje zasady, że przejęciu podlegają nieruchomości będące własnością danej osoby. Skoro zatem na dzień 1 września 1939 r. objęta wnioskiem nieruchomość nie była odrębną własnością S.W., a stanowiła łącznie z resztą nieruchomości pn. M. – O. wyłączną własność P.W., zasadnie przeszła na własność Państwa na podstawie przepisów dekretu o reformie rolnej, bowiem spełniała normy obszarowe.

Na tle powyższych rozważań, Minister uznał za bezpodstawny zarzut J.K. zawarty we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, jakoby przy wydawaniu decyzji organ naruszył przepisy prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 2 dekretu o reformie rolnej poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że podział fizyczny jakim jest nieformalna umowa darowizny, nie ma wpływu na przejęcie nieruchomości na podstawie przepisów o reformie rolnej.

Również kolejny z zarzutów zawartych we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, tj. naruszenie przepisów prawa procesowego, a mianowicie art. 7 K.p.a. poprzez jego niezastosowanie polegające na niezbadaniu wszystkich okoliczności sprawy, m.in. poprzez "(...) nieuwzględnienie związku funkcjonalnego pomiędzy przedmiotową nieruchomością a całością przejętej nieruchomości (...)" nie został uznany przez Ministra za zasadny. Postępowanie toczyło się bowiem w trybie nadzwyczajnym, tj. stwierdzenia nieważności decyzji. Rażące naruszenie prawa oznacza zaś wadliwość decyzji wskutek naruszenia wyraźnych norm prawnych, tj. takich, których treść wynika z samego brzmienia przepisu, a nie jest rezultatem procesu wykładni. Cechą rażącego naruszenia prawa jest to, że treść decyzji pozostaje

w oczywistej sprzeczności z treścią przepisu przez proste ich zestawienie ze sobą. Nie chodzi przy tym o błędy w wykładni prawa, ale o przekroczenie prawa w sposób jasny

i niedwuznaczny. Jednocześnie wstępnym warunkiem uznania, że decyzja rażąco narusza prawo jest stwierdzenie, że w zakresie objętym konkretną decyzją administracyjną obowiązywał niewątpliwy stan prawny. Można wobec tego oddzielić przypadki naruszenia prawa spowodowane błędną wykładnią przepisów lub nieodpowiednim ich zastosowaniem od rażącego naruszenia prawa.

Organ wskazał, że norma prawna wynikająca wprost z art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej odwołuje się do powierzchni nieruchomości. Zatem w postępowaniu nieważnościowym ocenie, czy nastąpiło rażące naruszenie prawa, podlega norma obszarowa. Pojęcie związku funkcjonalnego nie jest natomiast normatywnym pojęciem dekretu o reformie rolnej. Pojawiło się ono w orzecznictwie sądowym, jako dodatkowe kryterium oceny zastosowania wobec nieruchomości przepisów ww. dekretu, w sytuacji gdy nie można ustalić, czy dana część nieruchomości stanowiła nieruchomość ziemską. Nie ma zatem podstaw do zbadania związku funkcjonalnego w kontekście rażącego naruszenia prawa, tj. przy zastosowaniu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Objęta wnioskiem nieruchomość była nieruchomością ziemską o charakterze rolniczym. Rolniczy charakter jest bezsporny, bowiem nie neguje tego sama wnioskodawczyni, ponadto wskazują na to dokumenty znajdujące się w aktach sprawy, m.in.: rejestry pomiarowe oraz decyzja Naczelnika Miasta i Gminy w M. z dnia [...] grudnia 1988 r.

w sprawie nabycia przez Rolniczą Spółdzielnię Produkcyjną w B. nieruchomości rolnej we wsi O. o nr: [...][...][...].

W konkluzji organ stwierdził, że w niniejszej sprawie bezspornym pozostaje fakt, iż przejęta na cele reformy rolnej nieruchomość ziemska pn. M. – O. o pow. [...] ha zarówno na dzień 1 września 1939 r., jak i w dniu wejścia w życie dekretu z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, tj. w dniu [...] września 1944 r. stanowiła własność P.W. i spełniała określone przepisami art. 2 ust. 1 lit. e) powołanego dekretu normy obszarowe uzasadniające jej przejęcie na cele reformy rolnej.

Skargę na powyższą decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2014 r. do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie wniosła J.K. (dalej jako "skarżąca").

Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 2 ust. 2 dekretu z 1944 r. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że podział fizyczny jakim jest nieformalna umowa darowizny nie ma wpływu na przejęcie nieruchomości na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) ww. dekretu, ponieważ w ocenie organu podział fizyczny ma znaczenie o tyle, jeżeli wcześniej został dokonany podział prawny danej nieruchomości, w sytuacji gdy prawidłowa wykładnia art. 2 ust. 2 ww. dekretu wskutek zastosowania

w omawianym przepisie spójnika "lub" pomiędzy wyrazami "prawne (...) fizyczne" prowadzi do wniosku, że prawodawca nadał równorzędne znaczenie obu tym formom wydzielenia danej nieruchomości, tj. w żaden sposób nie uzależniając jednej formy wydzielenia od drugiej, co w konsekwencji prowadzi do wniosku, że nieformalna umowa darowizny ma wpływ na przejęcie danej nieruchomości na podstawie art. 2 ust. 1 lit e) ww. dekretu;

2. naruszenie przepisów prawa procesowego, a mianowicie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji gdy przedstawiona wyżej błędna wykładnia przepisu prawa materialnego stanowi o rażącym naruszeniu prawa zarówno na gruncie sprawy niniejszej, jak i przedmiotowych decyzji: Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych

z dnia [...] lutego 1950 r. oraz [...] Urzędu Wojewódzkiego z dnia [...] września 1949 r.;

3. naruszenie przepisów prawa procesowego, a mianowicie art. 7 K.p.a. poprzez jego niezastosowanie polegające na:

- niezbadaniu wszelkich okoliczności sprawy wyrażające się m.in. nieuwzględnieniem związku funkcjonalnego pomiędzy przedmiotową nieruchomością a całością przejętej nieruchomości ziemskiej oraz pominięciem i nieustosunkowaniem się organu do wniosku skarżącej, która we wniosku z dnia [...] listopada 2005 r. wniosła o ewentualną zmianę przedmiotowych decyzji;

- nieuwzględnieniu słusznego interesu stron, wyrażającego się m.in. tym, że brak stwierdzenia nieważności przedmiotowych decyzji prowadzi do utrzymania w porządku prawnym orzeczeń administracyjnych sprzecznych z elementarnymi zasadami państwa prawnego i w konsekwencji skutecznie uniemożliwia próby odzyskania utraconego mienia.

Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia

[...] kwietnia 2014 r. oraz decyzji tego organu z dnia [...] marca 2010 r., stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] lutego 1950 r. nr [...] oraz orzeczenia Urzędu Wojewódzkiego [...] z dnia [...] września 1949 r. nr [...] oraz zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania. Ewentualnie wniosła o zmianę przedmiotowych decyzji Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] lutego 1950 r. nr [...] oraz orzeczenia Urzędu Wojewódzkiego [...] z dnia [...] września 1949 r. nr [...].

W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, że decyzja Ministra Rolnictwa

i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2014 r., wcześniejsza decyzja z dnia [...] marca 2010 r., ani stanowiące przedmiot badania w toku niniejszego postępowania decyzje: Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] lutego 1950 r. oraz Urzędu Wojewódzkiego [...] z dnia [...] września 1949 r., nie kwestionują faktu, iż nieruchomość ziemska (rolna) składająca się obecnie z działek o nr [...][...] oraz części działki nr [...], o łącznej powierzchni [...] ha, położona w miejscowości O. gm. M., będąca od 1933 r. tj. przed dniem 1 września 1939 r., aż do 1950 r. była w samoistnym posiadaniu S. W. i jego żony A.. Wszystkie z wymienionych wyżej decyzji jedynie zgodnie wskazują, że okoliczność ta nie ma wpływu na prawidłowość przejęcia danej nieruchomości na podstawie art. 2 ust. 1 lit e) ww. dekretu. Stanowisko tego rodzaju jest jednakże błędne i stanowi o rażącym naruszeniu prawa zarówno na gruncie sprawy niniejszej, jak i przedmiotowych decyzji: Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] lutego 1950 r. oraz Urzędu Wojewódzkiego W. z dnia [...] września 1949 r.

Skarżąca wskazała, że organ rozstrzygający w niniejszej sprawie dopuścił się błędnej wykładni art. 2 ust. 2 dekretu z 1944 r. W toku niniejszej sprawy konsekwentnie wskazywano, że brzmienie tego przepisu jednoznacznie prowadzi do wniosku, iż skoro działy fizyczne lub prawne nieruchomości dokonane po dniu 1 września 1939 r. są nieważne, to działy dokonane przed tą datą mają znaczenie i wywołują skutki prawne. Mianowicie wyłączają skutek prawnorzeczowy - w postaci przejścia na własność Skarbu Państwa określonych w dekrecie o reformie rolnej nieruchomości - co nastąpiło jednorazowo z dniem jego wejścia w życie, tj. 13 września 1944 r. i wynika expressis verbis z dyspozycji omawianego dekretu.

W ocenie skarżącej, organ orzekający w przedmiotowej sprawie, na gruncie omawianego art. 2 ust. 2 dekretu 1944 r. błędnie przyjął, że przepis ten dyskwalifikuje podział fizyczny, jakim jest nieformalna umowa darowizny i nie ma wpływu na przejęcie nieruchomości na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) ww. dekretu. Zdaniem organu orzekającego decydującym dla przejęcia nieruchomości w oparciu o ten artykuł jest stan prawny danej nieruchomości. Stanowisko tego rodzaju jest jednak nieprawidłowe. Jego przyczyną jest połączenie przez organ orzekający wyrazów "prawne (...) fizyczne" spójnikiem "i". Tymczasem pomiędzy wyrazami "prawne (...) fizyczne" w rzeczywistości prawodawca zastosował spójnik "lub". Ten zabieg legislacyjny, na gruncie omawianego przepisu, jednoznacznie prowadzi do wniosku, że pomiędzy tymi obiema formami wydzielenia danej nieruchomości istnieje stosunek równorzędności. Generalnie

i abstrakcyjnie norma ta oznacza tyle, że każda z tych form wydzielenia, sama w sobie potencjalnie może stanowić samodzielną podstawę do wydzielenia danej nieruchomości oraz, że brak jest stosunku zależności, który warunkowałby zastosowanie jednej formy wydzielenia od drugiej.

W pierwotnym brzmieniu dekret w art. 2 ust. 2 stanowił, że rodzina podzielona co do praw majątkowych prawnie i fizycznie przed dniem 1 września 1939 r. nie będzie uważana za jednostkę w rozumieniu części 1 pkt e) niniejszego artykułu. Nadto wówczas funkcjonował jeszcze art. 2 ust. 3, zgodnie z którym podziałem prawnym

w rozumieniu części drugiej art. 2 jest podział na podstawie wyroku sądowego, ugody sądowej, aktu sporządzonego przed notariuszem zgodnie z zezwoleniem właściwej władzy ziemskiej, chociaż wpis o podziale w wykazie hipotecznym nieruchomości nie nastąpił z powodu wybuchu wojny. Stwierdzić zatem należy z całą stanowczością, że porównanie zakresu normatywnego art. 2 ust. 2 ww. dekretu w jego pierwotnym brzmieniu, z jego brzmieniem obowiązującym w chwili wydawania orzeczeń administracyjnych będących przedmiotem badania w ramach niniejszego postępowania jednoznacznie wskazuje, iż wolą ustawodawcy było wyłączenie spod działania dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej także nieruchomości, które zostały faktycznie (fizycznie) wydzielone od danej nieruchomości ziemskiej.

Wbrew twierdzeniom organu orzekającego w niniejszej sprawie, przedstawione wyżej ratio legis omawianego przepisu, polegający na wyłączeniu spod działania dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej także nieruchomości, które zostały faktycznie (fizycznie) wydzielone od danej nieruchomości ziemskiej, znajduje potwierdzenie

w przepisach ustawy z dnia 16 czerwca 1948 r. o uprawnieniach osób, które przed dniem 13 września 1944 r. otrzymały we władanie grunty, wchodzące w skład nieruchomości ziemskich, przeznaczonych na cele reformy rolnej (Dz. U. z 1948 r., Nr 22, poz. 333 z późn. zm.). W ustawie tej czytamy m.in., że osoby władające nieruchomością na podstawie przedwstępnych umów darowizny (przyrzeczenia darowizny) lub umów darowizny, zawartych chociażby bez zachowania warunków, wymienionych pod lit. a) i b), tj. braku formy dla danej umowy przez prawo przewidzianą, na wniosek nadaje własność użytkowanym przez nich gospodarstwom rolnym. Dokonując zatem wykładni celowościowej, gdyby prawodawca istotnie stał na stanowisku, że podział fizyczny ma znaczenie o tyle, jeżeli wcześniej został dokonany podział prawny danej nieruchomości, to wówczas jaki byłby cel wskazanego wyżej zabiegu legislacyjnego wyrażony w ww. ustawie z dnia 16 czerwca 1948 r. zmierzający do uregulowania kwestii własności nieruchomości, która np. znajdowała się

w posiadaniu samoistnym. Przedstawione wyżej stanowisko potwierdza także pierwotne brzmienie § 7 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca

1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego

z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., Nr 10, poz. 51 z późn.zm).

Zdaniem skarżącej, jak wynika z przedstawionych powyżej rozważań, wbrew twierdzeniom organu orzekającego w niniejszej sprawie, przedmiotowe decyzje tj.: Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] lutego 1950 r. oraz Urzędu Wojewódzkiego [...] z dnia [...] września 1949 r., obarczone są kwalifikowaną wadą mającą szczególny walor tj.: wadą rażącego naruszenia prawa. Niewątpliwie bowiem błędna wykładnia art. 2 ust. 2 dekretu 1944 r., która w istocie prowadziła do rozszerzenia zakresu działania ww. dekretu, w konsekwencji doprowadziła do swego rodzaju zatwierdzenia przejęcia przedmiotowych nieruchomości, na mocy kwestionowanych w toku niniejszego postępowania decyzji administracyjnych. Z przedstawionych wyżej rozważań niezbicie wynika, że nie zostały zbadane wszelkie okoliczności niniejszej sprawy. Organ rozstrzygający w niniejszej sprawie całkowicie pominął i nie ustosunkował się do treści wniosku z dnia [...] listopada 2005 r., w którym żądano ewentualnej zmiany przedmiotowych decyzji. Pominięto także kwestię braku związku funkcjonalnego pomiędzy przedmiotową nieruchomością

a całością przejętej nieruchomości ziemskiej. Przede wszystkim zaś, brak jest odniesienia do tzw. słusznego interesu stron.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej, przy czym w świetle przepisu § 2 powołanego artykułu, kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności

z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Chodzi zatem o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej, która jest dokonywana w kontekście zgodności z prawem materialnym i procesowym, a nie według kryteriów celowościowych.

Ponadto, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy

z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej jako "p.p.s.a.").

Mając na uwadze ww. kryteria kontroli sądowej brak jest podstaw do uwzględnienia skargi. Minister nie dopuścił się bowiem naruszenia prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. W związku z tym zarówno zaskarżoną, jak

i poprzedzającą ją decyzję organu należy uznać za zgodne z prawem.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja organu z dnia [...] kwietnia 2014 r. utrzymująca w mocy jego własną decyzję z dnia [...] marca 2010 r. o odmowie stwierdzenia nieważności we wskazanej przez skarżącą części orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] lutego 1950 r. nr [...] utrzymującego

w mocy orzeczenie Urzędu Wojewódzkiego [...] z dnia [...] września 1949 r. znak [...] uznającego, że nieruchomość ziemska pn. M. – O., o pow. 107[...] ha położona w gm. B. powiatu g., stanowiąca własność P. W. podpada pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z 1944 r.

Na wstępie wyjaśnić należy, że instytucja stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej należy do wyjątków od ustanowionej w art. 16 § 1 K.p.a. ogólnej zasady trwałości decyzji administracyjnych. Zgodnie z ww. przepisem decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji są ostateczne. Uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub ustawach szczególnych. Zasada trwałości decyzji ostatecznych ma podstawowe znaczenie dla stabilizacji opartych na niej stosunków prawnych, a zatem wszelkie dopuszczalne przez prawo wyjątki muszą być stosowane przy jednoczesnym szczególnie starannym wyważeniu wynikających z niej wartości w odniesieniu do dobra, które w wyniku wadliwej decyzji zostało naruszone, zaś przepisy prawne regulujące zasady odstępowania od tej zasady muszą być wykładane ściśle, z wykluczeniem możliwości stosowania wykładni rozszerzającej, czy też daleko idących analogii.

Tak więc, istotnym jest, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest postępowaniem administracyjnym o charakterze nadzwyczajnym, które ogranicza się do ustalenia, czy decyzja administracyjna dotknięta jest jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 pkt 1-7 K.p.a. Stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej, stanowiące wyjątek od zasady stabilności decyzji, wymaga

w związku z tym bezpośredniego ustalenia, że decyzja dotknięta jest jedną z wad kwalifikowanych określonych w tym przepisie. W postępowaniu tym organ nie może natomiast rozpatrywać sprawy co do jej istoty, tak jak w postępowaniu odwoławczym.

Przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji zostały wyczerpująco wymienione

w art. 156 § 1 K.p.a. Zestawienie przesłanek wymienionych w art. 156 § 1 K.p.a. stanowi katalog zamknięty przyczyn stwierdzenia nieważności. Redakcja przepisu oraz nadzwyczajny charakter tej instytucji nie pozwala na stosowanie wykładni rozszerzającej i dlatego działanie organu w trybie stwierdzenia nieważności wymaga innego podejścia do sprawy i zasadniczo różni się od postępowania prowadzonego

w trybie zwykłym. Przedmiotem postępowania w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji jest - co należy podkreślić - tylko i wyłącznie zbadanie, czy w danej sprawie wystąpiła przesłanka określona w art. 156 § 1 K.p.a. Rozstrzygnięcie kończące takie postępowanie może polegać na stwierdzeniu nieważności decyzji lub odmowie stwierdzenia nieważności (art. 158 § 1 K.p.a.) albo na stwierdzeniu, że wydanie decyzji nastąpiło z naruszeniem prawa (art. 158 § 2 K.p.a.).

Tryb kontroli sądowoadministracyjnej decyzji wydanej w postępowaniu

o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej jest wyraźnie zawężony i odbywa się w oparciu o przepisy prawa obowiązujące w dniu wydania decyzji, której postępowanie dotyczy. Ocena organu orzekającego w trybie o stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej, dotyczy wyłącznie tego, czy jest ona dotknięta jedną

z wad określonych w art. 156 § 1 K.p.a., zgodnie z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania.

Skarżąca inicjując postępowanie o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] lutego 1950 r. nr [...] utrzymującego

w mocy orzeczenie Urzędu Wojewódzkiego [...] z dnia [...] września 1949 r. znak [...] uznające, że nieruchomość ziemska pn. M. – O., o pow. 107[...] ha położona w gm. B. powiatu g., stanowiąca własność P. W. podpada pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z 1944 r., w części dotyczącej przejęcia nieruchomości rolnej składającej się z działek o nr [...][...] oraz części działki nr [...], o powierzchni [...] ha zarzuciła tym decyzjom rażące naruszenie prawa, a mianowicie art. 2 ust. 2 powoływanego aktu prawnego.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z 1944 r. na cele reformy rolnej przeznaczone będą nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych (...).

W myśl natomiast art. 2 ust. 2 ww. dekretu nieważne są wszystkie prawne lub fizyczne działy nieruchomości ziemskich, wymienionych w art. 2 ust. 1 pkt e), dokonane po dniu 1 września 1939 r.

W ocenie Sądu, wbrew zarzutowi skarżącej w niniejszej sprawie nie doszło jednak do jakiegokolwiek naruszenia ww. przepisu. Zgodzić się należy z organem, że podziału fizycznego nieruchomości, jakim jest nieformalna darowizna, nie można uznać za wpływający na przejęcie nieruchomości na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu

o przeprowadzeniu reformy rolnej, powołując się na interpretację a contrario art. 2 ust. 2 tego dekretu. Wnioskowanie a contrario jest bowiem dopuszczalne w przypadku luki prawnej. W niniejszej sprawie, w regulacji dekretu z 1944 r. w zakresie art. 2 ust. 2 nie można uznać, że istnieje luka prawna dopuszczająca możliwość takiego wnioskowania. Decydującym dla przejęcia nieruchomości w oparciu o art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu jest stan prawny (właścicielski) nieruchomości i ewentualne podziały fizyczne nie mają znaczenia. Przepis ten stoi bowiem wyłącznie na prawie własności i nie wspomina

o posiadaczach. Tymczasem skarżąca dokonuje wykładni art. 2 ust. 2 tak, jakby art. 2 ust. 1 lit. e) nie zawierał normy nakazującej przejęcie wszystkich nieruchomości ziemskich danego właściciela, o ile przekraczają określone minimum powierzchniowe.

Istotnym jest więc, że w dacie wejścia w życie dekretu z 1944 r. przejęty majątek stanowił własność jednej osoby – P. W., a okoliczność, że S. W. otrzymał [...] ha wskutek fizycznego podziału jest bez znaczenia z punktu widzenia art. 2 ust. 1 lit. e) tego dekretu. Art. 2 ust. 2 nie wprowadza normy konkurencyjnej wobec art. 2 ust. 1, lecz stanowi jego uzupełnienie. Ograniczenie skuteczności podziałów fizycznych i prawnych nie modyfikuje zasady, że przejęciu podlegają nieruchomości będące własnością danej osoby. Skoro zatem na dzień 1 września 1939 r. objęta wnioskiem nieruchomość nie była odrębną własnością S. W., a stanowiła łącznie z resztą nieruchomości pn. M. – O. wyłączną własność P.W., zasadnie przeszła na własność Państwa na podstawie przepisów dekretu z 1944 r., bowiem spełniała normy obszarowe.

Nie można zgodzić się ze skarżącą, że orzecznictwo sądowe powszechnie akceptuje pogląd o prawidłowości wykładni a contrario art. 2 ust. 2 dekretu - przeciwnie, wprost twierdzi się, że faktyczny podział nieruchomości nie ma wpływu na wielkość norm powierzchniowych. Trafnie więc organ uznał, że dokonany przed wojną podział fizyczny spornej nieruchomości (w wyniku nieformalnej umowy darowizny) nie mógł mieć znaczenia w sprawie oceny, czy sporna nieruchomość podpada pod działanie dekretu z 1944 r. W świetle obowiązującego prawodawstwa, na dzień wejścia w życie tego dekretu, skutki prawne, w sferze prawa rzeczowego, w zakresie zmian prawa własności odnośnie nieruchomości, rodziły wyłącznie czynności prawne między stronami zawarte w formie aktu notarialnego (art. 82 § 1 ustawy – Prawo

o notariacie). Ośrodek tzw. "władzy lubelskiej" nie zakwestionował generalnie przedwojennego porządku prawnego, co potwierdza m.in. przepis przejściowy art. 21 zd. 2 dekretu z 1944 r. Nie modyfikował również tego stanu art. 2 ust. 2 dekretu

o przeprowadzeniu reformy rolnej, w wersji zmienionej nowelą z 1945 r. Przepis ten, zgodnie z jego hipotezą, dotyczył bowiem wyłącznie uregulowania kwestii podziałów nieruchomości ziemskich dokonanych w okresie wojny. Prawodawca, wprowadzając normę szczególną w dekrecie z 1944 r., wyrażając expressis verbis wolę ograniczenia podziałów, które należy uwzględnić, wskazał, że nieskuteczne są zarówno podziały prawne jak i fizyczne, dokonane do wybuchu wojny. Użycie spójnika "lub" oznacza, iż skutków nie ma również podział równocześnie prawny i fizyczny. Norma art. 2 ust. 2 ww. dekretu ma charakter przepisu szczególnego (modyfikuje zasady generalne np. uwzględniania podziałów prawnych) nie może więc być interpretowana rozszerzająco.

Z jej brzmienia nie można wywodzić, że poza ukształtowaniem stanu prawnego odnośnie do skutków podziałów nieruchomości ziemskich od wybuchu wojny, modyfikuje ona również skutki czynności czy stanów faktycznych przed wybuchem wojny, jak to próbuje wywodzić skarżąca. Trudno byłoby też ustalić racjonalne przesłanki, jakimi miałby się kierować prawodawca sanując nieformalne podziały dokonane przed wybuchem wojny z naruszeniem ówczesnego porządku prawnego (patrz - wyrok WSA w Warszawie sygn. z dnia 13 października 2008 r. akt IV SA/Wa 1285/08, dostępny w internetowej bazie orzeczeń). Dekret z 1944 r. nie wprowadza jakichś własnych reguł, które modyfikowałaby zasady naruszające działy nieruchomości ziemskich dokonane przed 1 września 1939 r. (patrz - wyrok NSA sygn. akt I OSK 387/06).

Zakresem podmiotowym dekretu z 1944 r. nie byli objęci posiadacze gruntów. Umowy nieformalne nie przenosiły własności gruntów na nabywców, decydujące znaczenie miał zaś nadal tytuł prawny a nie stan posiadania nieruchomości (patrz - wyroki WSA w Warszawie o sygn. akt IV SA/wa 675/07, IV SA/Wa 426/07).

Jedynie na marginesie można dodać, że w orzecznictwie sądowym bywa prezentowany pogląd odnośnie braku skutków prawnych zmiany dekretu po jego wejściu w życie, tj. po dniu 13 września 1944 r., skoro wywarł on skutki prawne właśnie w dniu wejścia w życie (patrz np. wyrok NSA sygn. akt I OSK 851/05).

Wyjaśnić należy, że K.p.a. nie zawiera legalnej definicji rażącego naruszenia prawa, chociaż jest to jedna z przesłanek do stwierdzenia nieważności decyzji wymieniona w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Treść pojęcia "rażące naruszenie prawa" ukształtowana została przez orzecznictwo i doktrynę. W orzecznictwie podkreśla się, że z rażącym naruszeniem prawa mamy do czynienia wtedy, gdy treść decyzji jest jednoznacznie sprzeczna z treścią określonego przepisu prawa i gdy rodzaj tego naruszenia powoduje, iż decyzja taka nie może być akceptowana jako rozstrzygnięcie wydane przez organy praworządnego państwa (patrz: B. Adamiak, J. Borkowski "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz" Wyd. C.H. BECK, Warszawa 2006 str. 743). Rozstrzygający dla oceny, czy zachodzą przesłanki stwierdzenia nieważności z powodu rażącego naruszenia jest stan prawny z dnia wydania decyzji. Na taką ocenę nie może mieć wpływu ani późniejsza zmiana prawa, ani tym bardziej zmiana interpretacji prawa. Analogiczne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 czerwca 2007 r. sygn. akt I OSK 996/06 (LEX nr 354687), stwierdzając, że przy ustalaniu cech rażącego naruszenia prawa należy uwzględniać zasadę trwałości decyzji administracyjnej oraz istotę zastosowania sankcji nieważności decyzji administracyjnej, której zastosowanie powoduje pozbawienie mocy prawnej decyzji ze skutkiem ex tunc. Nie każde zatem naruszenie przepisów prawa jest naruszeniem rażącym. Rażące naruszenie prawa to naruszenie normy prawnej niebudzącej wątpliwości interpretacyjnych.

O "rażącym naruszeniu prawa" można mówić wówczas, gdy zachodzą kumulatywnie 3 elementy: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze, czyli skutki, jakie wywołuje decyzja (por. wyroki NSA: z dnia 31 października 2008 r., II OSK 1306/07, z dnia 20 lutego 2009 r., I OSK 1729/07, z dnia 18 maja 2011 r., II OSK 878/10, z dnia 25.09.2007 r., II OSK 1111/06, z dnia 21.08.2001 r., II SA 1726), jak również gdy stwierdzone naruszenie prawa, przy uwzględnieniu okoliczności danej sprawy, ma znacznie większą wagę, aniżeli stabilność ostatecznej decyzji administracyjnej (por. wyroki NSA: z dnia 17.04.1996 r., III SA 565/95 i z dnia 20.06.1995 r., III ARN 22/9, wyrok WSA w Warszawie z dnia 25 listopada 2005 r., VII SA/Wa 513/05, LEX nr 199041 oraz wyrok SN z dnia 20 czerwca 1995 r., III ARN 22/95, OSNP 1995/24/297).

Tak więc, rażące naruszenie prawa, oznacza wadliwość decyzji wskutek naruszenia wyraźnych norm prawnych, tj. takich, których treść wynika z samego brzmienia przepisu, a nie jest rezultatem procesu wykładni. Cechą rażącego naruszenia prawa jest bowiem to, że treść decyzji pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią przepisu przez proste ich zestawienie ze sobą. Nie chodzi przy tym o błędy w wykładni prawa, ale o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny. Jednocześnie wstępnym warunkiem uznania, że decyzja rażąco narusza prawo jest stwierdzenie, że w zakresie objętym konkretną decyzją administracyjną obowiązywał niewątpliwy stan prawny. Można wobec tego oddzielić przypadki naruszenia prawa spowodowane błędną wykładnią przepisów lub nieodpowiednim ich zastosowaniem od rażącego naruszenia prawa.

Zauważyć należy, że norma prawna wynikająca wprost z art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z 1944 r. odwołuje się do powierzchni nieruchomości. Zatem w postępowaniu nieważnościowym ocenie, czy nastąpiło rażące naruszenie prawa, podlega jedynie norma obszarowa. Poza sporem w niniejszej sprawie jest, że objęta wnioskiem nieruchomość była nieruchomością ziemską o charakterze rolniczym. Pojęcie związku funkcjonalnego nie jest natomiast normatywnym pojęciem dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Pojawiło się ono w orzecznictwie sądowym, jako dodatkowe kryterium oceny zastosowania wobec nieruchomości przepisów powoływanego dekretu, w sytuacji gdy nie można ustalić, czy dana część nieruchomości stanowiła nieruchomość ziemską. Nie ma więc podstaw do zbadania związku funkcjonalnego w kontekście rażącego naruszenia prawa, tj. przy zastosowaniu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.

Konkludując, za niezasadny należy uznać zarzut naruszenia art. 156 § 1 K.p.a. Kontrolowane przez organ w postępowaniu nadzwyczajnym decyzje nie naruszały, a tym bardziej w sposób rażący przepisów dekretu z 1944 r. Brak jest więc podstaw do stwierdzenia nieważności, czy ewentualnie zmiany tych decyzji. Słusznie organ za niezasadny uznał również zarzut naruszenia art. 7 K.p.a. poprzez jego niezastosowanie polegające na niezbadaniu wszystkich okoliczności sprawy. Organ zgodnie z ww. przepisem podjął bowiem wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.

W związku z powyższym skargę należało oddalić na podstawie art. 151 p.p.s.a.