Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1121/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-12-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 17  ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Hanna Knysiak-Sudyka Sędziowie : SWSA Tadeusz Kiełkowski (spr.) SWSA Jakub Makuch po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi H. K-M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 10 czerwca 2022 r. znak SKO-NP-4115-238/22 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia oddala skargę


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu decyzją z dnia 10 czerwca 2022 r., znak SKO-NP-4115-238/22, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 735), art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 615) oraz art. 2, art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 570), po rozpatrzeniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 czerwca 2022 r. odwołania H. K. od decyzji z dnia 13 kwietnia 2022 r., znak [...], Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w R., działającego z upoważnienia Wójta Gminy R., o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na T. B. – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.

Powyższa decyzja, która jest przedmiotem skargi, zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

Decyzją z dnia 13 kwietnia 2022 r., znak: [...], po ponownym rozpoznaniu sprawy na skutek kasacyjnego orzeczenia organu odwoławczego, Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w R., działający z upoważnienia Wójta Gminy R., orzekł o odmowie przyznania H. K. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na T. B. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji przytoczył art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych i wskazał, że rodzice wnioskodawczyni i osoby wymagającej opieki nie żyją, a oprócz H. K. obowiązek alimentacyjny zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży na drugiej siostrze tj. na K. L. W dniu 25 marca 2022 r. do organu pierwszej instancji wpłynęło oświadczenie, z którego wynika, że K. L. mieszka sama w Wielkiej Brytanii. Jej sytuacja finansowa jest ciężka, gdyż spłaca kredyt za dom i częściowo pomaga synowi, który studiuje na wyższej uczelni w Londynie. Na chwilę obecną nie jest ona w stanie wspierać finansowo brata, bo musiałaby zrezygnować z zatrudnienia, gdyż potrzebuje on stałej opieki. W związku z tym zostałaby bez środków do życia. Jeżeli zajdzie taka potrzeba, że siostra H. K. nie będzie w stanie kontynuować opieki nad bratem, to siostra wróci do Polski, ale również będzie się ubiegać o zasiłek, który przysługuje opiekunom osób niepełnosprawnych. Ustalenia te wskazują na fakt, że istnieją jeszcze inne osoby zobowiązane do alimentacji, po stronie których nie istnieją przeszkody o charakterze obiektywnym, uniemożliwiające wywiązywanie się przez nie z tego obowiązku względem brata. W ramach polityki społecznej prowadzonej przez państwo realizowane są tzw. usługi opiekuńcze, które mają na celu wspomaganie opieki nad osobą jej wymagającą po to, aby opiekun takiej osoby nie musiał rezygnować z aktywności zawodowej lub podejmować zatrudnienia w ograniczonym zakresie czasowym. Usługi te obejmują pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych – opiekę higieniczną, zaleconą przez lekarza pielęgnację oraz (w miarę możliwości) zapewnienie kontaktów z otoczeniem niepełnosprawnej osobie, która w tym zakresie wymaga pomocy innych osób. Z dniem 31 maja 2011 r. wnioskodawczyni zrezygnowała z zatrudnienia w celu sprawowania osobistej opieki nad bratem. W latach poprzednich stan zdrowia brata nie wymagał nieustannej opieki. tj. w okresie od 2002-2010, a pogorszenie stanu zdrowia postępowało z roku na rok do chwili obecnej. Rodzice H. K. i T. B. nie pomagali w opiece, gdyż matka zmarła w roku 1996, natomiast ojciec zmarł w 2009 roku; od 2001 roku był on schorowany po udarze mózgu. H. K. od daty powstania niepełnosprawności oraz od momentu pogorszenia stanu zdrowia brata sprawuje stałą, nieustanną opiekę. Na podstawie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 22 marca 2022 r. organ ustalił, iż faktyczne czynności wykonywane przez wnioskodawczynię w ramach sprawowanej opieki nie mają charakteru tego rodzaju, ażeby zmuszały ją do definitywnej rezygnacji z aktywności zawodowej, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. T. B. nie jest osobą obłożnie chorą, leżącą i w związku z tym nie wymaga całodobowej, permanentnej opieki i nadzoru ze strony opiekuna. Czynności takie jak pomoc w ubieraniu się, w myciu (utrzymaniu higieny osobistej), przygotowanie posiłków, podawanie leków, umawianie wizyt lekarskich czy rehabilitacyjnych, robienie zakupów, sprzątanie, pranie, prasowanie, czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego, są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające pełnej dyspozycyjności ze strony siostry. Są to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo, czy też prowadzą gospodarstwo rolne i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu. W ocenie organu pierwszej instancji stan zdrowia T. B. nie wymaga stałej, natychmiastowej pomocy opiekuna, który musi wykonywać pilne, niecierpiące zwłoki czynności. Osoby będące niezdolne do całodobowej samodzielnej egzystencji są w stanie samodzielnie funkcjonować kilka godzin dziennie umożliwiając opiekunom zarobkowanie. W przypadku tych osób czynności związane z opieką mogą być wykonywane po zakończeniu pracy przez opiekuna. Do akt sprawy zostały załączone dokumenty dotyczące aktywności zawodowej H. K. W okresie od 1 stycznia 1997 r. do 31 stycznia 2002 r. była zatrudniona w stołówce szkolnej oraz w okresie od 1 września 1999 r. do 15 marca 2005 r. w Gimnazjum nr [...] w R. Od 16 marca 2002 r. do 15 marca 2005 r. przebywała na urlopie wychowawczym. Od 21 marca 2005 r. do 31 grudnia 2005 r. wnioskodawczyni była zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w N. W okresie od 1 stycznia 2006 r. do 30 września 2010 r. oraz od 1 listopada 2010 r. do 31 maja 2011 r. była zatrudniona jako osoba współpracująca w stołówce [...] u męża P. M. W tym czasie pobierała zasiłek macierzyński. Do akt sprawy zostało załączone zaświadczenie z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w N. dotyczące zgłoszenia wnioskodawczyni do ubezpieczenia społecznego przez P. M. Choroba brata postępowała z roku na rok i dlatego z dniem 31 maja 2011 r. wnioskodawczyni zrezygnowała z zatrudnienia celem opieki nad niepełnoprawnym. Z powyższego wynika, iż H. K. w okresie od 18 grudnia 2002 r. do 31 maja 2011 r. była w stanie pogodzić wykonywaną pracę z jednoczesnym sprawowaniem opieki nad bratem, sparaliżowanym ojcem, który zmarł w 2009 roku oraz opieką nad dzieckiem, przebywając na zasiłku macierzyńskim oraz urlopie wychowawczym (według stosownego oświadczenia złożonego w dniu 25 marca 2022 r. i dołączonego zaświadczenia z ZUS Oddział w N. z dnia 10 listopada 2021 r.). W okresie od 1 czerwca 2011 r. do 30 czerwca 2013 r. H. K. pobierała świadczenie pielęgnacyjne na T. B. Od 1 lipca 2013 r. do 31 października 2020 r. była uprawniona do specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku ze sprawowaną opieką nad bratem. Od 1 listopada 2020 r. do 13 kwietnia 2022 r. nie został złożony wniosek o to świadczenie na okres zasiłkowy 2020/2021 i 2021/2022. Z tego względu organ pierwszej instancji nie jest w stanie potwierdzić zakresu stałej opieki siostry nad bratem od 1 listopada 2020 r. oraz pogorszenia stanu zdrowia niepełnosprawnego (brak dokumentacji medycznej), gdyż nie został złożony wniosek, a rezygnacja z pracy według oświadczenia wnioskodawcy nastąpiła z dniem 31 maja 2011 r. W chwili składania wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tj. 28 października 2021 r., H. K. oświadczyła, że nie pracuje zawodowo i jest ubezpieczona zdrowotnie przy mężu. Organ pierwszej instancji ocenił, że H. K. nie spełnia przesłanek umożliwiających przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na brak związku pomiędzy rezygnacją zatrudnienia a sprawowaną opieką.

Działając na skutek odwołania H. K., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu wydało opisaną na wstępie decyzję z dnia 10 czerwca 2022 r., którą utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy zreferował przebieg postępowania, przytoczył art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych – i wskazał, że T. B. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 25 lutego 2016 r. wydanym na stałe przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w N. W orzeczeniu tym wskazano, że orzeczony stopień niepełnosprawności u T. B. ur. 20 października 1971 r. datuje się od 17 listopada 2015 r., natomiast nie da się ustalić, od kiedy niepełnosprawność istnieje. Ponadto T. B. orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 17 stycznia 2003 r. został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy i niezdolnego do samodzielnej egzystencji od 18 grudnia 2002 r. Rozpoznając sprawę organ I instancji przeprowadził postępowanie dowodowe, w szczególności zaś wywiad środowiskowy oraz odebrał prawem przewidziane oświadczenia od osoby ubiegającej się o wnioskowane świadczenie, z których m. in. wynika, iż odwołująca się brała czynny udział w prowadzonym postępowaniu. Z załączonego do akt sprawy wywiadu środowiskowego dotyczącego opieki sprawowanej przez wnioskodawczynię nad niepełnosprawnym bratem wynika, iż H. K. mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem, synem oraz niepełnosprawnym bratem T. B. H. K. – jak ustalono – nie podejmuje zatrudnienia, ponieważ sprawuje opiekę nad chorym bratem, który posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe. T. B. choruje na ataksję rdzeniowo-móżdżkową, ma problemy z utrzymaniem równowagi, ma zaburzenia chodu; jest w stanie samodzielnie przemieszczać się w obrębie domu, ale musi się podtrzymywać lub podpierać, po schodach wychodzi z pomocą osób drugich; ma problemy z wymową, ale jest w dobrym kontakcie logicznym. Utrudnione jest również spożywanie posiłków, ponieważ często zdarzają się zadławienia. Spożywa pokarmy raczej w formie płynnej. T. B. boryka się z wykonywaniem najprostszych czynności takich jak: mycie, ubieranie się, przygotowywanie posiłków, wykonywanie prac w gospodarstwie domowym. Spowodowane jest to zachwianiem równowagi oraz niedowładem rąk i nóg. Często zdarzają się sytuacje bezpośrednio zagrażające zdrowiu tj. upadki skutkujące różnymi złamaniami. T. B. jest rehabilitowany przez specjalistów oraz w warunkach domowych przez siostrę; nie jest osobą obłożnie chorą, leżącą (stan na 22 marca 2022 r.). Faktyczną pomoc zapewnia mu siostra H. K., która wykonuje czynności związane z codzienną egzystencją. W ramach sprawowanej opieki pomaga ona bratu w ubieraniu się, w myciu (utrzymaniu higieny osobistej), pomaga w domowej rehabilitacji, asekuruje podczas chodzenia przy barierkach w ogrodzie, przygotowuje posiłki o odpowiedniej konsystencji, podaje leki, dowozi na wizyty lekarskie i rehabilitację, załatwia sprawy urzędowe, dba o czystość odzieży i pomieszczeń zajmowanych przez brata. Wnioskodawczyni – jak ustalono – nie jest w stanie podjąć pracy w niepełnym wymiarze czasu, gdyż musi być przez cały dzień w pobliżu brata i sprawować osobistą opiekę. Wnioskodawczyni nie ma ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Organ odwoławczy wyjaśnił dalej, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie dochodu i ubezpieczenia społecznego osobie, która sama nie może sobie tego zapewnić (zaprzestając wykonywania pracy lub jej nie podejmując), gdyż musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim stopniu, który uniemożliwia jej zadbanie o własne potrzeby. Fakt, że ustawodawca w powołanym art. 17 ust. 1 ustawy nie poprzestał na uwarunkowaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie od tego, czy osoba wymagająca opieki legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności, ale również od konieczności rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez opiekuna w celu sprawowania opieki, jest zrozumiały z tego względu, iż sytuacja zdrowotna osób legitymujących się znacznym stopniem niepełnosprawności jest różna. W grupie tej są osoby, które z uwagi na stan zdrowia wymagają stałej, czy też natychmiastowej pomocy opiekuna, który musi wykonywać pilne, niecierpiące zwłoki czynności, a są też osoby, które nie potrzebują stałej opieki, ale będąc niezdolne do całodobowej samodzielnej egzystencji są w stanie samodzielnie funkcjonować kilka godzin dziennie umożliwiając opiekunom zarobkowanie. W przypadku tych osób czynności związane z opieką mogą być wykonywane po zakończeniu pracy przez opiekuna. Musi zatem istnieć związek przyczynowy pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu, a niepodejmowaniem przez opiekuna zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo pracy w gospodarstwie rolnym. Z normy art. 17 ust. 1 ustawy wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej, spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Organa odwoławczy nie kwestionując tego, że T. B. wymaga pomocy, a siostra H. K. mu tej pomocy udziela – ocenił, iż z poczynionych ustaleń faktycznych w rozpoznawanej sprawie nie można wnioskować, iżby faktycznie zakres opieki, jakiej wymaga T. B. (i jaki faktycznie wykonuje odwołująca), był tego rodzaju, że uniemożliwiałoby to podjęcie zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy przy jednoczesnym wsparciu w formie usług opiekuńczych. Z akt sprawy nie wynika, żeby osoba wymagająca opieki, tj. T. B. był osobą obłożnie chorą, leżącą, niekontaktową, niezdolną do samodzielnego przemieszczania się w małych odległościach. Z zasad doświadczenia życiowego wynika, że czynności takie jak: pomoc w utrzymaniu higieny osobistej, przygotowanie i podanie posiłków, podanie leków, organizowanie wizyt lekarskich, załatwianie spraw urzędowych, pranie, sprzątanie – nie odbiegają od czynności, które wykonują osoby zajmujące się opieką nad np. starszymi rodzicami i jednocześnie pracujące zawodowo, czy prowadzące gospodarstwo rolne. Czynności te nie mają charakteru tego rodzaju, że należy je wykonywać przez cały dzień, a jedynie w ściśle określonych porach – z reguły rano i wieczorem – a zatem trudno uznać, że ich wykonywanie uniemożliwia podjęcie jakiejkolwiek pracy, chociażby w ograniczonym zakresie. W realiach przedmiotowej sprawy brak jest związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez H. K. a koniecznością opieki nad osobą wymagająca opieki, albowiem na podstawie poczynionych ustaleń faktycznych nie można wnioskować, iżby faktycznie zakres opieki jakiej wymaga T. B. (i jaki faktycznie wykonuje odwołująca) był tego rodzaju, że uniemożliwiałoby to podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej, choćby w ograniczonym zakresie godzinowym.

Organ odwoławczy podkreślił też, że oprócz H. K. zobowiązaną do alimentacji T. B. jest jeszcze jego siostra K. L. W ocenie organu odwoławczego, okoliczności polegającej na tym, iż osoba zobowiązana do opieki mieszka w innej miejscowości czy poza granicami RP, posiada własną rodzinę, czy pracuje i wykonywane przez nią obowiązki zawodowe, w jej ocenie, nie pozwalają na sprawowanie opieki nad osobą, w stosunku do której ciążą na niej zobowiązania alimentacyjne – nie można uznać za okoliczność o charakterze obiektywnym, która pozwoliłaby na swoiste "anulowanie" obowiązku alimentacyjnego. Kategoria wykonywania pracy zawodowej nie należy do przesłanek o charakterze obiektywnym – zawsze jest to wybór dokonywany przez osobę zobowiązaną do alimentacji. Organ odwoławczy zauważył, że obowiązek alimentacyjny nie musi polegać na osobistym staraniu, lecz może ograniczać się do łożenia środków finansowych na osobę uprawnioną. W opiece można uzyskać wsparcie, bowiem w ramach polityki społecznej prowadzonej przez państwo realizowane są również usługi opiekuńcze, które mają na celu wspomaganie opieki nad osobą jej wymagającą po to, aby opiekun takiej osoby nie musiał rezygnować z zatrudnienia lub podejmować pracy w ograniczonym zakresie czasowym.

Pismem z dnia 28 czerwca 2022 r. H. K. złożyła skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu. Skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji: 1) naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych: – zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaną przez nią opieką nad bratem podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje; – zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez skarżącą nie wypełnia ww. dyspozycji podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga – w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej; 2) naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 par. 1, art. 7 w zw. z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącej nad bratem, co skutkowało brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony. Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji obu instancji, o zobowiązanie organów do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu Sądu wydanym w niniejszej sprawie oraz o zasądzenie kosztów postępowania administracyjnego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 329, dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie rozstrzyga sprawy administracyjnej merytorycznie, lecz ocenia zgodność aktu z prawem.

Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, należało uznać, że odpowiada ona prawu i nie ma podstaw do pozbawienia jej mocy wiążącej. Skarga okazała się niezasadna.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. oświadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm., dalej "ustawa") świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Wedle art. 17 ust. 1a ustawy osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W myśl art. 17 ust. 1b świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Z kolei art. 17 ust. 5 ustawy stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: 1) osoba sprawująca opiekę: a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; 2) osoba wymagająca opieki: a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu; 3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury; (...) 5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów; 6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Sąd podziela stanowisko organów obu instancji co do tego, że nie została spełniona przesłanka niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki, jak również co do tego, że zakres czynności podejmowanych przez skarżącą nie ma znamion opieki w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy, uniemożliwiającej zatrudnienie. W tym kontekście istotne jest również to, że poza skarżącą jest jeszcze druga osoba (siostra K. L.) zobowiązana do alimentacji wobec T. B., która nie ma obiektywnych przeszkód, aby czynić temu obowiązkowi zadość.

Spełnienie przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki powinno być oceniane przy uwzględnieniu ogółu okoliczności sprawy. "Związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być aktualna, to jest odnosząca się do czasu, w którym wnioskodawca wystąpił o przyznanie świadczenia" (wyrok WSA w Szczecinie z dnia 28 października 2021 r., II SA/Sz 560/21, CBOSA). Okoliczności sprawy niniejszej pozwalają uznać konkluzję o braku odnośnego związku za zasadną.

W szczególności organ odwoławczy trafnie podkreślił, że T. B. nie jest osobą obłożnie chorą, leżącą, niekontaktową, niezdolną do samodzielnego przemieszczania się w małych odległościach. Czynności, jakie w związku z pomocą bratu wykonuje skarżąca (pomoc w ubieraniu się, pomoc w utrzymaniu higieny osobistej, pomoc w domowej rehabilitacji, asekuracja podczas chodzenia w obrębie ogrodu, przygotowywanie posiłków o odpowiedniej konsystencji, podawanie leków, dowożenie na wizyty lekarskie i rehabilitację, załatwianie spraw urzędowych, dbanie o czystość odzieży i pomieszczeń) – nie muszą być wykonywane w sposób ciągły, lecz o określonych porach. Zasadnie organ odwoławczy zauważył, że nie są to czynności odbiegające od czynności, które wykonują osoby opiekujące się np. starszymi rodzicami i jednocześnie pracują zawodowo czy też prowadzą gospodarstwo rolne. Zdaniem Sądu, skarżąca pomoc świadczoną bratu w wykazanym zakresie może łączyć z pracą. Świadczenie takiej pomocy nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia ani nie jest przeszkodą w jego podjęciu. W tym kontekście organ odwoławczy trafnie zwrócił też uwagę na możliwość uzyskania wsparcia w postaci usług opiekuńczych. W toku postępowania administracyjnego poczynione zostały również szczegółowe ustalenia co do dotychczasowej aktywności zawodowej skarżącej – one również nie wskazują na istnienie związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia a opieką na bratem.

Zauważyć też należy, że T. B. ma jeszcze drugą siostrę K. L., która również jest obowiązana przyczyniać się do opieki nad bratem. Zamieszkiwanie za granicą, spłacanie kredytu na zakup domu za granicą czy też udział w finansowaniu studiów syna za granicą – nie są okolicznościami, które z tego obowiązku zwalniają; obowiązkowi temu można czynność zadość nie tylko przez osobiste starania, a także przez pokrywanie kosztów opieki. Zgodnie z art. 135 § 2 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wykonanie obowiązku alimentacyjnego względem osoby niepełnosprawnej może polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o utrzymanie lub o wychowanie uprawnionego; w takim wypadku świadczenie alimentacyjne pozostałych zobowiązanych polega na pokrywaniu w całości lub w części kosztów utrzymania lub wychowania uprawnionego. Zgodnie z art. 140 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego osoba, która dostarcza drugiemu środków utrzymania lub wychowania nie będąc do tego zobowiązana albo będąc zobowiązana z tego powodu, że uzyskanie na czas świadczeń alimentacyjnych od osoby zobowiązanej w bliższej lub tej samej kolejności byłoby dla uprawnionego niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami, może żądać zwrotu od osoby, która powinna była te świadczenia spełnić. "Pomoc społeczna ma charakter subsydiarny, ponieważ to na rodzinie ciąży obowiązek opieki nad osobą niepełnosprawną. Pomoc Państwa jest zatem możliwa jedynie wówczas, gdy wnioskujący o nią wykaże w sposób niebudzący wątpliwości, że wyczerpał wszystkie inne możliwości zapewnienia opieki osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji (w tym m.in. współdziałanie wszystkich dzieci w opiece, ew. zatrudnienie opiekuna, czy skorzystanie z usług opiekuńczych), a mimo to – ze względu na rzeczywisty zakres opieki, wynikający z potrzeb osoby niepełnosprawnej (a dokładniej, jej stanu zdrowia) – istnieje konieczność rezygnacji z zatrudnienia bądź ww. sytuacja uniemożliwia jego podjęcie" (wyrok WSA w Krakowie z dnia 7 grudnia 2022 r., III SA/Kr 1104/22, CBOSA).

W ocenie Sądu, organ prawidłowo ustalił stan faktyczny (nie doszło do naruszenia przepisów statuujących zasadę prawdy obiektywnej), prawidłowo zinterpretował odnośne przepisy (w tym art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy) i dokonał prawidłowej subsumcji stanu faktycznego po hipotezę normy prawnej, konstatując konieczność wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a w szczególności nie narusza przepisów prawa materialnego powołanych w skardze. Art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych został przez organ prawidłowo zinterpretowany i prawidłowo zastosowany.

Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.