Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 2403/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-12-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 151,153
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran, Sędziowie sędzia WSA Anna Sękowska, sędzia WSA Anita Wielopolska-Fonfara (spr.), Protokolant sekr. sąd. Marek Lubasiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi E. L., P. S., P. S. i J. R. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości oddala skargę


UZASADNIENIE

Wojewoda [...] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego oraz art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami po rozpatrzeniu odwołania P. Z. reprezentującego E. L., P. S., P. S. i J. W. od decyzji Starosty [...] z dnia [...] marca 2013r. Nr [...] orzekającej o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości położonej w [...], oznaczonej w dacie wywłaszczenia jako działka ewidencyjna nr [...] i część działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...], stanowiącej aktualnie działki ewidencyjne nr [...] i [...] z obrębu [...] decyzją z dnia [...] maja 2015 r. [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Zaskarżona decyzja Wojewody [...] z dnia [...] maja 2015 r. zapadła w następującym stanie faktycznym sprawy:

Decyzją z dnia [...] marca 1975r., wydaną przez Wydział Terenów Urzędu [...] znak [...] orzeczono o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość o pow. 7 450 m2 z ogólnej powierzchni 12 961 m2, położonej w [...] w rejonie ulic [...] i [...]. Wywłaszczona nieruchomość stanowiła w dacie wywłaszczenia działki ewidencyjne nr [...] o pow. 4502 m2 i część o pow. 2948 m2 z działki nr [...] (o pow. ogólnej 8459 m2) wszystkie z obrębu [...]. Pochodziła z gruntów pn. "[...] hip. Nr [...]" jako działka pod nazwą "[...]". Mocą aktu notarialnego Nr Rep. [...] z dnia [...] czerwca 1932 r. sporządzonego przed notariuszem T. B. ww działka stanowiła własność L. R. zd. M. córki A. i B.. Następnie zaś na mocy postanowienia Sądu Powiatowego dla [...] Wydział [...] Cywilny z dnia [...] czerwca 1966 r., sygn. akt [...], przeszła na rzecz jej syna K. R.. W wyniku kolejnej sukcesji, (postanowienia spadkowe: Sądu Powiatowego dla [...] Wydział [...] Cywilny z dnia [...] czerwca 1966 r., sygn. akt [...], Sądu Rejonowego dla [...] Wydział [...] Cywilny z dnia [..] października 1975 r., sygn. akt [...] oraz Sądu Powiatowego dla [...] Wydział [...] Cywilny z dnia [...] stycznia 1975 r., sygn. akt [...]), jako jego spadkobiercy zostali wskazani M. S., J. R. oraz J. R..

Wywłaszczenie nieruchomości nastąpiło na wniosek Dyrekcji Rozbudowy [...] Nr [...] z dnia [...] lutego 1975 r., na cel określony we wniosku jako "fabryka domów". Działki ewidencyjne oznaczone dawnej nr [...] i nr [...] - cz. z obrębu [...] znajdowały się w granicach terenu objętego decyzją Nr [...] o lokalizacji inwestycji, określonej w decyzji jako "budowa Fabryki Domów - systemu WE-70 Kombinatu Budownictwa Miejskiego - linia [...] na terenie położonym w dzielnicy [...] przy ul. [...]" oznaczonym na szkicu sytuacyjnym nr [...]. Powołana decyzja Nr [...] ustalała lokalizację fabryki domów na terenie o pow. około 18 ha, tereny te były sukcesywnie wywłaszczane w 1975 r. Dyrekcja Rozbudowy Miasta [...], inwestor zastępczy inwestycji, wystąpiła z wnioskiem o udostępnienie terenu wnioskodawcy wywłaszczenia jeszcze przed wydaniem decyzji wywłaszczeniowych. Decyzją Prezydenta [...] z dnia [...] marca 1975 r. znak [...] zezwolono Dyrekcji Rozbudowy Miasta [...] na natychmiastowe zajęcie terenu położonego w rejonie ul. [...] i [...] o powierzchni 32,5364 ha, między innymi w punkcie II pozycji 91 i 92 tej decyzji figurują przedmiotowe działki o pow. 4 502 m2 oraz o pow. 2 948 m2. Z treści ww. decyzji z dnia [...] marca 1975 r. wynika, iż na podstawie decyzji o lokalizacji inwestycji Nr [...], Nr [...], Nr [...], teren położony w rejonie ul. [...] i [...] został przeznaczony pod budowę trzech fabryk domów, zaś wniosek Dyrekcji uzasadniony był koniecznością umożliwienia przeprowadzenia robót makroniwelacyjnych na tak znacznym obszarze, w związku z priorytetowym charakterem inwestycji oraz szczególnie ważnym charakterem inwestycji dla rozbudowy miasta. Decyzje lokalizacyjne Nr [...] i [...] zostały zmienione. Decyzja lokalizacyjna nr [...] została zmieniona decyzją Nr [...] z dnia [...] kwietnia 1977 r. znak [...],[...], o ustaleniu miejsca i warunków realizacji inwestycji budowlanej dot. budowy Fabryki Domów - [...] "[...]" na terenie położonym na [...] przy ul. [...] na południe od Fabryki [...], oznaczonym w załączniku graficznym Nr [...] o pow. ok. 12,2 ha, zaś decyzja Nr [...] zmieniona została decyzją Nr [...] też z dnia [...] kwietnia 1977 r. Kompleksowe wytyczne urbanistyczne stanowiące integralną część decyzji Nr [...] nią zmienionej pozostały aktualne i zostały uwzględnione w odpowiednim zakresie przy opracowaniu projektu [...]. Zmiany decyzji spowodowały zmianę granic terenów przeznaczonych pod realizację zadań inwestycyjnych określonych jako "linia [...]" i "linia [...]", przy czym nieruchomość objęta wnioskiem o jej zwrot, położona była na terenie przeznaczonym pod realizację części inwestycji nazwanej przy wywłaszczeniu "linią [...]". W późniejszej dokumentacji nazwy zmieniły się w ten sposób, że: "linia [...]" opisywana była jako zadanie inwestycyjne pn. [...] lub [...]".

Dla wywłaszczonych nieruchomości położonych w granicach lokalizacji Nr [...], wydana została decyzja o zatwierdzeniu planu realizacyjnego - ogólnego zagospodarowania terenu inwestycji Fabryki Domów [...] przy ul. [...] w [...] z dnia [...] maja 1977 r., znak [...] i decyzja Nr [...] z dnia [...] czerwca 1977 r. znak [...] o pozwoleniu na wykonanie robót budowlanych związanych z budową obiektów Fabryki Domów [...].

Przedmiotowa nieruchomość znajduje się w obrębie terenu, na którym wybudowano ogół budynków i infrastrukturę Wytwórni [...]. Cały teren został wytyczony ogrodzeniem wybudowanym w 1978 roku i zabudowany obiektami fabryki domów [...]": zadaszone budynki, place składowe, drogi wewnętrzne, wybudowano magazyn ogólny, halę produkcyjną, stację transformatorową, wiaty, zbiorniki retencyjne wody pitnej, sieci energetyczne i rozdzielnie wysokiego i niskiego napięcia, instalację kanalizacyjną, wodociągową, kanalizację ogólnospławną, sieci telefoniczne, basen wody chłodniczej, magazyn wyrobów gotowych, zrealizowano place składowe wyrobów gotowych, składowiska odpadów, place lokalne, zieleń.

W dacie [...] maja 1982 r. i[...] maja 1987 r., na nieruchomości objętej ww decyzją znajdowała się część budynku, część wiaty oraz część placu (zdjęcia lotnicze). Aktualnie teren ten zabudowany jest halą produkcyjną, dawnym składem kruszywa naturalnego, wyposażony jest w system oświetlenia terenu, system instalacji kanalizacji ogólnospławnej oraz instalacje energetyczne i przez teren przedmiotowej działki przebiega droga wewnętrzna.

Obecnie przedmiotowa nieruchomość stanowi działkę ewidencyjną Nr [...] z obrębu [...] (dawna działka nr [...]) oraz działkę ewidencyjną nr [...] z obrębu [...] (odpowiadająca części dawnej działki nr [...]). Na podstawie decyzji Wojewody [...] Nr [...] z dnia [...] kwietnia 2001r., przedmiotowa nieruchomość przeszła na własność Miasta [...].

Teren fabryki w dniu [...] grudnia 1990 r. pozostawał w zarządzie Wytwórni [...] (pisma Burmistrza Gminy [...] z dnia [...] marca 2001 r. znak [...] i z dnia [...] sierpnia 2002 r. znak [...], znajdujących się w aktach spraw dotyczących zwrotu nieruchomości wywłaszczonych pod budowę fabryki domów - linia [...] i linia [...], prowadzonych przez Starostwo Powiatowe w [...]).

Aktualnie inwestycja pod nazwą "Fabryka domów - linia [...]" stanowi część składową Wytwórni [...] "[...].

Wnioskiem, który wpłynął do Urzędu [...] Biura Gospodarki Nieruchomościami w dniu [...] lipca 2011r. J. W., E. L., P. S. i P. S., następcy prawni ówczesnego właściciela nieruchomości, wystąpili o zwrot m.in. nieruchomości oznaczonej jako działka ewidencyjna nr [...] i część działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...], stanowiącej aktualnie działki ewidencyjne nr [...] i [...] z obrębu [...]. Po jego rozpoznaniu, decyzją Nr [...] z dnia [...] marca 2013r., znak: [...] Starosta [...] orzekł o odmowie zwrotu ww nieruchomości. Na skutek rozpoznania wniesionego przez E. L., P. S., P. S. i J. W. reprezentowanych przez adwokata P. Z., odwołania od ww decyzji, w którym zarzucono naruszenie przepisów art. 107 § 3 kpa w związku z 77 § 1 kpa, art. 28 kpa w związku z art. 11 kpa w związku z art. 107 § 3 kpa poprzez niewskazanie, czy Wytwórnia [...] "[...]" w likwidacji posiada status strony oraz niewyjaśnienie podstaw uznania jej za stronę, a także naruszenie przepisów prawa materialnego - art. 137 ust. 1 ugn poprzez przyjęcie, że nieruchomość nie stała się zbędna na cel wywłaszczenia, a także art. 137 ust. 2 ugn poprzez niepoczynienie ustaleń co do możliwości zwrotu części nieruchomości, Wojewoda [...] decyzją Nr [...] z dnia [...] marca 2014r. uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji.

W wyniku wniesionej skargi przez Wytwórnię [...] [...] w likwidacji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 14 listopada 2014r. - sygn. akt: I SA/Wa 1721/14 uchylił powyższą decyzję Wojewody [...], wskazując, iż organ odwoławczy, czyniąc użytek z art. 138 § 2 k.p.a. i uchylając decyzję Starosty [...], powinien w uzasadnieniu decyzji kasacyjnej nie tylko przekonująco uzasadnić istnienie przesłanek wymienionych w tym przepisie, lecz także wskazać z jakich przyczyn nie zastosował art. 136 k.p.a. umożliwiającego uzupełnienie dowodów w postępowaniu odwoławczym. W przedmiotowej sprawie Wojewoda [...] nie wykazał, że nie można było zastosować art. 136 k.p.a., wskazując jedynie, że zostały naruszone przepisy art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., organ I instancji nie ustalił na podstawie jakiego tytułu prawnego Wytwórnia [...] "[...]" w likwidacji występuje jako strona postępowania w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oraz naruszył sposób wykładni przepisu art. 137 ust. 1 pkt 2 ugn, dokonanej przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 13 marca 2014r. sygn. akt P 38/11. Podkreślił, że rolą organu administracji publicznej w postępowaniu jest bieżące i stałe weryfikowanie kręgu stron postępowania administracyjnego. Jeśli organ ustala określony stan faktyczny, to na jego podstawie ocenia również czyjego interesu prawnego lub obowiązku tenże stan faktyczny może dotyczyć. Zgodnie z art. 138 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, organ odwoławczy może wydać decyzję kasacyjną i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia, gdy postępowanie w I instancji zostało przeprowadzone z rażącym naruszeniem norm prawa procesowego. W takich przypadkach wystąpi przesłanka wyjaśnienia sprawy w zakresie mającym istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Sąd rozpoznając skargę wskazał, iż w badanej sprawie taka sytuacja nie wystąpiła. Problem związany z brakiem interesu prawnego po stronie ww Wytwórni ujawnił się w postępowaniu odwoławczym, gdzie [...] "[...]" w likwidacji została przez organ I instancji uznana za stronę postępowania. A zatem, zdaniem Sądu, skoro organ II instancji powziął w tym zakresie wątpliwości, powinien był sam wezwać ww Wytwórnię do wykazania interesu prawnego albowiem organ odwoławczy nie rozpoznaje tylko samego "odwołania", ale rozpatruje daną sprawę administracyjną w całości, kompleksowo. Sąd nadto podniósł, że przesłanka określona w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. tj. skierowanie decyzji do osoby niebędącej stroną a prowadzącą do stwierdzenia nieważności takiej decyzji może wystąpić wówczas, gdy w decyzji takiej rozstrzygnięto o prawach i obowiązkach osoby niebędącej stroną. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie organ I instancji nie rozstrzygał o prawach i obowiązkach Wytwórni [...] "[...]" w likwidacji, a odmówił wnioskodawcom zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.

Mając na uwadze wytyczne Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, po ponownym rozpoznaniu odwołania wniesionego od decyzji Starosty [...] z dnia [...] marca 2013 roku Nr [...], Wojewoda [...] zaskarżoną decyzją z dnia [...] maja 2015 roku Nr [...] utrzymał ww decyzję organu I instancji w mocy. W uzasadnieniu m.in. podniósł, iż analizując kwestię dotyczącą prawidłowości uznania za stronę postępowania Wytwórni [...] "[...]" w likwidacji organ nadzorczy doszedł do przekonania, że powołana Wytwórnia wykazała swoje prawa do uczestniczenia w przedmiotowym postępowaniu na zasadzie strony. Powyższe wynika przede wszystkim z Zarządzenia Prezydenta [...] z dnia [...] września 1988r. - znak: [...] w sprawie utworzenia przedsiębiorstwa państwowego - Wytwórnia [...] "[...]" na mocy którego przedsiębiorstwo to powstało i zostało zarejestrowane. Następnie na mocy decyzji Urzędu Dzielnicowego [...] Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami nr [...] nabyło prawo zarządu - użytkowania przedmiotowego gruntu na czas do dnia 31 grudnia 1990r., a w dniu 31 lipca 1991r. Wytwórnia [...] [...] złożyła wniosek do Wojewody [...], o przyznanie jej stosownego tytułu prawnego do nieruchomości, który pozostał nierozpatrzony z uwagi na prowadzone w niniejszej sprawie postępowanie "zwrotowe".

Organ odwoławczy, po analizie wszystkich dokumentów ostatecznie stwierdził, że organ I instancji w sposób prawidłowy przyznał status strony Wytwórni [...] "[...]" w likwidacji w przedmiotowym postępowaniu, prawidłowo też przyjął za udowodniony fakt następstwa prawnego powyższej Wytwórni [...] "[...]" w likwidacji po Zjednoczeniu Budownictwa "[...]", który był podmiotem realizującym cel wywłaszczenia. Jednocześnie odnosząc się podstawowego żądania wniosku skarżących tj. do zasadności zwrotu ww nieruchomości Wojewoda [...] stwierdził, iż orzeczenie o odmowie zwrotu działek ew. Nr [...] i [...] z obrębu [...], z uwagi na zrealizowanie na nich celu wywłaszczenia w określonym ustawą terminie, należało uznać za zasadne i prawidłowe.

Od powyższej decyzji skargę do tut. Sądu złożyli E. L., P. S., P. S., J. W., reprezentowani przez pełnomocnika adw. P. Z. zarzucając naruszenie:

1) art. 28 Ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kpa. oraz 153 p.p.s.a. poprzez przyznanie Wytwórni [...] "[...]" w likwidacji statusu strony postępowania;

1) art. 15 k.p.a. poprzez ograniczenie się przez organ w skarżonej decyzji do oceny prawidłowości stanowiska organu pierwszej instancji bez poczynienia własnych ustaleń faktycznych,

1) art. 107 § 3 k.p.a. przejawiające się w braku wskazania przez organ jakie on, a nie organ pierwszej instancji, uznał fakty za udowodnione, na jakich oparł się dowodach, przyczyn z powodu których odmówił innym dowodom wiarygodności i mocy dowodowej,

2) art. 7, 77, 80, 107 § 3 k.p.a. poprzez zaaprobowanie przez organ niewłaściwej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego organu pierwszej instancji i uznanie, iż na nieruchomości zrealizowano cel wywłaszczenia oraz poprzez zaniechanie przeprowadzenia wszystkich dowodów niezbędnych dla rozstrzygnięcia sprawy, a w szczególności dowodu z oględzin nieruchomości,

3) art. 10 k.p.a. poprzez uniemożliwienie stronie czynnego udziału w postępowaniu.

Wobec powyższego skarżący wnieśli na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 p.p.s.a. o uchylenie zaskarżonej do Sądu decyzji a na podstawie art. 200 p.p.s.a o zasądzenia do organu na ich rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm prawem przypisanych.

Wojewoda [...] w odpowiedzi na skargę, podtrzymując dotychczasowe stanowisko, wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269; dalej "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego artykułu, kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Rozstrzygając sprawę w tak zakreślonych granicach Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Istota sądowej kontroli przedmiotowego postępowania administracyjnego sprowadza się do ustalenia, czy organ odwoławczy ponownie prowadząc postępowanie administracyjne prawidłowo uznał za zasadne rozstrzygnięcie Burmistrza [...] i przyznania Wytwórni [...] "[...]" w likwidacji statusu strony. Aktualna weryfikacja poprawności zaskarżonego aktu ma przede wszystkim na celu sprawdzenie, czy organ administracji wypełnił wskazania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zawarte w uzasadnieniu przywołanego wyroku 14 listopada 2014r. - sygn. akt: I SA/Wa 1721/14.

Na wstępie należy wskazać, iż zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm., dalej: p.p.s.a.) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Oznacza to, iż art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co z kolei oznacza, że ani organ administracji publicznej ani sąd, orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu (wyrok z dnia 16 czerwca 2009 r. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, sygn. II SA/Ol 443/09, LEX Nr 501813).

W konkretnej sprawie administracyjnej organ zatem jest związany wykładnią dokonaną przez sąd, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach (tak w powołanym wyżej wyroku I SA/Wa 1570/08). W sytuacji, gdy organ administracji publicznej nie zastosuje się do ocen i wskazań sądu, wówczas uzasadnia to możliwość zaskarżenia aktu lub czynności na tej podstawie i spowoduje jej uchylenie przez sąd. Stanowi to gwarancję przestrzegania przez te organy związania orzeczeniem sądu administracyjnego (wyrok z dnia 25 lutego 2009 r. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, sygn. I SA/Gl 747/08, LEX Nr 489460).

Mając powyższe na uwadze należy podnieść, że rozpatrując sprawę, po myśli art. 153 p.p.s.a., organ II instancji związany był oceną prawną i stanowiskiem co do kierunku dalszego prowadzenia postępowania, wyrażonymi w wyroku WSA w Warszawie z dnia 17 października 2014 r. sygn. akt I SA/Wa 1721/14.

Obowiązkiem organu odwoławczego jest ponowne rozpatrzenie sprawy tak jak gdyby nie było rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji. Nadto zaniechanie przez organ administracyjny podjęcia czynności procesowych zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego, zwłaszcza gdy strona powołuje się na określone i ważne dla niej okoliczności, jest uchybieniem przepisom postępowania administracyjnego, skutkującym wadliwością decyzji. Stosownie do przepisów art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a., podstawą niewadliwej decyzji w każdej sprawie może być tylko ocena zgromadzonego przez organ administracyjny pełnego materiału dowodowego, pozwalającego na ustalenie zgodnego bądź zbliżonego do rzeczywistości stanu faktycznego sprawy, który powinien znaleźć pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji.

Zaskarżona decyzja zapadła po ponownym rozpatrzeniu i wnikliwej analizie całości materiału dowodowego, gdzie zgodnie z wytycznymi Sądu rozpoznającego w niniejszej sprawie, koniecznym było m.in. ustalenie na podstawie jakiego tytułu prawnego Wytwórnia [...] "[...]" w likwidacji występuje jako strona niniejszego postępowania. Rozpoznając zatem wniesioną skargę w powyższym kontekście tut. Sąd uznał, iż organ II instancji prawidłowo ustalił badaną okoliczność, że poza spadkobiercami poprzedniej właścicielki wywłaszczonej nieruchomości, m.in. stroną przedmiotowego postępowania jest również Wytwórnia [...] "[...]" w likwidacji jako podmiot władającym przedmiotową nieruchomością, która została utworzona na podstawie Zarządzenia Prezydenta [...] z dnia [...] września 1988r. - znak: [...]. Następnie na mocy decyzji Urzędu [...] Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami nr [...] nabyło prawo zarządu - użytkowania przedmiotowego gruntu na czas do dnia 31 grudnia 1990r., zaś w dniu 31 lipca 1991r. złożyła stosowny wniosek do Wojewody [...] o przyznanie jej tytułu prawnego do przedmiotowej nieruchomości, który nie został rozpatrzony ze względu na prowadzone w niniejszej sprawie postępowania. Z uwagi zatem na powyższe Sąd stwierdził zasadność poczynionych przez Wojewodę ustaleń i uznał, iż po przeprowadzeniu ponownej analizy zgromadzonych dokumentów pod kątem powołanych wytycznych WSA w Warszawie, badana okoliczność została przez organ odwoławczy wykazana. Wytwórnia [...] "[...]" w likwidacji poprzez powołane wyżej dokumenty, świadczące zarówno o jej następstwie prawnym jak i o ciągłości sprawowania władztwa nad nieruchomością, która znajdowała się w jej zarządzie, w pełni udowodniła swój interes prawny, w myśl art. 28 kpa; z uwagi na wpływ rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie na rozpatrzenie złożonego przez nią ww wniosku.

Odnosząc się natomiast do kwestii kluczowej jaką jest przedmiot niniejszego postępowania administracyjnego, Sąd również przyznał słuszność organowi II instancji w poczynionych przez niego ustaleniach.

Problematyka zwrotu wywłaszczonych nieruchomości na rzecz byłych właścicieli lub ich następców prawnych unormowana została w przepisach ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn.: Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 z późn. zm.). Zgodnie z art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137 u.g.n., stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z kolei, w myśl przepisu art. 137 ust. 1u.g.n., nieruchomość uznaje się za zbędną jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu, albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część (art. 137 ust. 2). Sąd podziela ustalenia Starosty [...], że na całym wywłaszczonym terenie, w skład którego wchodzą aktualnie nieruchomości stanowiące działkę ewidencyjną Nr [...] i nr [...] z obrębu [...], prace związane z realizacją celu wywłaszczenia rozpoczęto przed upływem siedmiu lat od dnia w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna natomiast cel, jakim była budowa fabryki domów, został zrealizowany przed upływem dziesięciu lat od powyższej daty.

Zasadniczym elementem przy rozstrzyganiu sprawy o zwrot nieruchomości jest ustalenie celu wywłaszczenia, przy czym przesłanką warunkującą zwrot wywłaszczonej nieruchomości na rzecz byłych właścicieli i ich spadkobierców jest zbędność nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. A zatem, punktem wyjścia do dalszych rozważań jest zawsze w takiej sytuacji ustalenie właściwego celu wywłaszczenia a następnie ocena, czy został on zrealizowany w terminach, o jakich mowa w art. 137 ust. 1 u.g.n. Przy czym, wykładnia tego ostatniego przepisu musi uwzględniać wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 marca 2014 r., P 38/11 (OTK-A 2014/3/31). W wyroku tym Trybunał stwierdził, że art. 137 ust. 1 pkt 2 u.g.n. w zakresie, w jakim za nieruchomość zbędną uznaje nieruchomość wywłaszczoną przed 27 maja 1990 r., na której w dniu złożenia wniosku o zwrot, a nie później niż przed 22 września 2004 r., zrealizowano cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 165 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Jak wynika z akt sprawy, ww nieruchomość została wywłaszczona na wniosek Dyrekcji Rozbudowy Miasta [...] Nr [...] z dnia [...] lutego 1975 r., na cel określony we wniosku jako "fabryka domów", w trybie art. 1, 2, 3, 7, 8, 14, 21, 22 i 23 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości a objęta decyzją wywłaszczeniową nieruchomość została przeznaczona zgodnie z decyzją o lokalizacji Nr [...] jako inwestycja - "budowa Fabryki Domów - systemu [...]- linia [...] na terenie położonym w dzielnicy [...] przy ul. [...]"

Planowana inwestycja została objęta decyzją Naczelnego Architekta [...] z dnia [...] października 1974 r., nr [...] w której ustalono lokalizację Fabryki Domów systemu [...]– linia [...] na terenie położonym w dzielnicy [...] przy ul. [...], o powierzchni 18,0 ha, oznaczonym literami [...] na szkicu sytuacyjnym nr [...], stanowiącym integralną część decyzji lokalizacyjnej. Następnie, decyzją z dnia [...] kwietnia 1977 r., na wniosek inwestora i w oparciu o decyzję koordynacyjną [...] Komisji Planowania Urzędu [...] z dnia [...] lipca 1975 r., nr [...], w sprawie rezygnacji z budowy Fabryki Domów linii [...] przez [...], uchylona została decyzja z dnia [...] października 1974 r. nr [...], jednocześnie tego samego dnia nową decyzją lokalizacyjną nr [...] o ustaleniu miejsca i warunków realizacji inwestycji w granicach oznaczonych na załączniku graficznym [...], ustalono lokalizację nowej fabryki domów "[...]", na powierzchni 12,2 ha, przy czym aktualne pozostały kompleksowe wytyczne urbanistyczne wydane dla decyzji nr [...].

W świetle powyższego nie budzi wątpliwości Sądu, iż rozpatrujące sprawę organy w sposób prawidłowy określiły cel wywłaszczenia nieruchomości objętej przedmiotowym postępowaniem zwrotowym jako realizacja części inwestycji nazywanej przy wywłaszczeniu "linia [...]" (określanej też jako [...] lub [...]). Na terenie objętym wywłaszczeniem z mocy decyzji z dnia [...] marca 1975r., wydanej przez Wydział Terenów Urzędu Dzielnicowego [...] znak [...], budowę fabryki domów w jednej technologii ([...]-linia [...]) zastąpiono fabryką produkującą domy w innej technologii (tzw. [...]). Nie odstąpiono jednak od zasadniczego celu wywłaszczenia, jakim była budowa fabryki domów z wielkiej płyty, dla potrzeb budownictwa spółdzielczego. Skarżący mają rację o tyle, że na terenie wywłaszczonej im (ich spadkodawcom) nieruchomości nie wybudowano fabryki domów produkującej w technologii "[...]", lecz zamiennie wybudowano fabrykę domów stosującą przy produkcji technologię "[...]", co nie zmienia faktu, że zasadniczy cel wywłaszczenia (budowa fabryki domów) został zrealizowany.

W powyższych okolicznościach Sąd w obecnym składzie opowiada się za stanowiskiem wyrażonym w uchwale składu 7 sędziów SN z dnia 27 stycznia 1988 r., III AZP 11/87 (OSNCP 1988 nr 11, poz. 149), w której stwierdzono, że przez zmianę celu należy rozumieć jakościową zmianę lokalizacji inwestycji wymienionej w decyzji wywłaszczeniowej i konkretyzującej cel wywłaszczenia, a nie tylko modyfikację lokalizacji inwestycji mieszczącą się w celu uzasadniającym wywłaszczenie lub w celu bardzo zbliżonym, czyli modyfikacji nie zmieniającej charakteru celu wywłaszczenia. Przykładowo o jakościowej zmianie nie sposób mówić w sytuacji, gdy nieruchomość wywłaszczona została w celu budowy osiedla, a nastąpiło jej użycie na budowę urządzeń infrastruktury osiedla (zob. wyrok NSA z dnia 3 listopada 1987 r., IV SA 372/87, ONSA 1987, nr 2, poz. 76). "Gdyby bowiem o zbędności orzekać wyłącznie przez pryzmat zakresu inwestycji określonego w decyzji o wywłaszczeniu czy w decyzji o lokalizacji inwestycji, wówczas jakakolwiek nowa inwestycja o nieco odmiennym charakterze na nieruchomości wywłaszczonej byłaby wykluczona. To ograniczałoby często prawidłowe zagospodarowanie terenu. Zbędność należy więc ocenić przez pryzmat charakteru inwestycji, z powodu której doszło do wywłaszczenia i charakteru inwestycji, która ma być zrealizowana lub została zrealizowania zamiast zamierzonej lub też obok niej" (wyrok SN z dnia 23.02.2007 r. III CSK 391/06, LEX nr 529707). I mimo, że poglądy te zostały wypowiedziane przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami (z wyjątkiem ostatniego cytowanego wyroku), to w ocenie sądu zachowały swoją aktualność (tak też SN w wyroku z dnia 23.02.2007 r.), przynajmniej na tle okoliczności tej sprawy.

Zdaniem Sądu również, nie można dokonywać, w odniesieniu do każdego z poszczególnych elementów zorganizowanej całości, oceny przesłanek zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia, o jakich mowa w art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami. Nie może być analizowany w oderwaniu od zagospodarowania i wykorzystania całości terenu wywłaszczonego pod budowę obiektu, jakim jest "fabryka domów". Należy mieć na względzie całość zamierzenia inwestycyjnego, na które składał się kompleks budynków, budowli i urządzeń, a którą stanowiła budowa fabryki domów. Dlatego też Sąd uznał, że cel wywłaszczenia został zrealizowany zaś inwestycja określona w decyzji wywłaszczeniowej jako "fabryka domów - linia [...]", została zrealizowana w terminach określonych w art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (w latach 1975 - 1982). Należy przy tym podnieść za organami, że fakt postawienia przedsiębiorstwa - Wytwórnia [...] "[...]" w stan likwidacji nie powoduje, że nieruchomość stała się zbędna na cel wywłaszczenia, skoro cel ten został zdecydowanie wcześniej zrealizowany, a dopiero później ustanowiono zarząd komisaryczny i postawiono przedsiębiorstwo w stan likwidacji.

W praktyce orzeczniczej przyjęte jest stanowisko, że podstawą oceny zbędności jest wyłącznie okoliczność faktyczna zrealizowania celu określonego w decyzji wywłaszczeniowej. Zbędności nieruchomości w omawianym znaczeniu nie można natomiast wyprowadzać ze zdarzeń przyszłych, które nastąpiły po osiągnięciu celu wywłaszczenia. Nie można zatem mówić o zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia, gdy nieruchomość po wywłaszczeniu została zagospodarowana i wykorzystana zgodnie z celem wywłaszczenia określonym w decyzji wywłaszczeniowej, a dopiero później zmieniono jej przeznaczenie czy w ogóle zaprzestano jej wykorzystywania na cel, na jaki została przejęta (wyrok NSA w Warszawie z dnia 27.08.2009 r., I OSK 1138/08).

Ustosunkowując się do stanowiska skarżących dotyczącego naruszenia art. 10 § 1 Kpa., wypada podnieść, iż stosownie do pismem z dnia 21 stycznia 2013 r. znak [...], strony postępowania zostały powiadomione o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym zgromadzonym w przedmiotowej sprawie. Do dnia wydania zaskarżonej decyzji nie wpłynęły żadne dodatkowe informacje, dokumenty bądź zastrzeżenia dotyczące zgromadzonego materiału dowodowego i dokonanych ustaleń. Organ odwoławczy analizując dotychczas zebrany materiał dowodowy zgodnie z wytycznymi Sądu, nie miał obowiązku ponownego informowania stron jedynie o zakończeniu postępowania w sprawie, bez konieczności ponownego zapoznawania się z jego materiałem, który z uwagi na brak nowych dowodów, był stronom całkowicie znany. Stąd też zarzut naruszenia art. 10 kpa nie jest zasadny. Odnosząc się natomiast do pozostałych zarzutów Sąd również nie dopatrzył się żadnych uchybień skutkujących wyeliminowaniem zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.

Reasumując Sąd stwierdził, że przedmiotowa nieruchomość nie stała się zbędna na cel wywłaszczenia w rozumieniu przepisu art. 137 powołanej ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami i nie można orzec o jej zwrocie na rzecz skarżących.

Ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa, skarga jako niezasadna podlegała oddaleniu, o czym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zmianami.).