Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 748/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-07-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e, art. 85 ust. 4, art. 87 ust. 1 i ust. 4 pkt 1 oraz art. 93 ust. 1, art. 109 ust. 1, art. 109 ust. 5, art. 110
journal: Dz.U. 2008 nr 164 poz 1027
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - tekst jednolity.
article: art. 38 ust. 1
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: art. 184
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Drachal (spr.) Sędzia NSA Andrzej Kuba Sędzia del. WSA Wojciech Kręcisz Protokolant Julia Kubasik po rozpoznaniu w dniu 12 lipca 2012 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 grudnia 2010 r. sygn. akt VI SA/Wa 1842/10 w sprawie ze skargi "B. Spółki z o.o." w B. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] w przedmiocie objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz B. Spółki z o.o. w B. kwotę 120 (sto dwadzieścia) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 1 grudnia 2010 r., sygn. akt VI SA/Wa 1842/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi B. Spółka z o.o. z siedzibą w B., uchylił decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia obowiązku podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu oraz poprzedzającą ja decyzję Dyrektora Śląskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w K. z dnia [...] kwietnia 2010 r. Ponadto stwierdził, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu oraz zasądził od organu na rzecz skarżącej Spółki 457 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Ze stanu faktycznego sprawy ustalonego przez Sąd I instancji wynika, że decyzją z dnia 14 października 2009 r. Dyrektor Śląskiego Oddziału Wojewódzkiego NFZ, na wniosek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. ustalił okres podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu B. B. z tytułu wykonywania umów o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy o zleceniu u płatnika B. sp. z o.o. na rzecz BE. S.A. w okresie od 18 marca 2006 r. do 18 września 2006 r. i od 6 stycznia 2007 r. do 31 marca 2007 r.

Spółka B. wystąpiła z wnioskiem o wznowienie postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 w związku z art. 28 i art. 61 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm. dalej jako: k.p.a.). Uzasadniając wniosek wskazała na doręczenie jej w dniu 18 grudnia 2009 r. decyzji ZUS z dnia [...] grudnia 2009 r. ustalającej wysokość podstawy wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne dla osoby świadczącej usługi na podstawie umów zawartych ze spółką. O wydaniu decyzji z dnia [...] października 2009 r. przez Dyrektora Śląskiego OW NFZ Spółka dowiedziała się 18 grudnia 2009 r., kiedy doręczono jej decyzję ZUS. Nie wiedziała natomiast o toczącym się postępowaniu zmierzającym do ich wydania, przez co została pozbawiona udziału w tym postępowaniu, w którym przysługiwały jej prawa strony. Spółka podała, że z uczestnikiem postępowania łączyły ją umowy o dzieło, a nie umowy o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy o zleceniu. Zaznaczyła, iż sąd cywilny po rozpoznaniu odwołań od decyzji ZUS stwierdził, że umowy łączące ją z uczestnikiem były umowami o dzieło, a nie umowami zlecenia i sąd ten zwolnił spółkę z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne.

Dyrektor Śląskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w Katowicach decyzją z dnia [...] kwietnia 2010 r., wydaną na podstawie art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 107 ust. 5 pkt 16 i art. 109 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tekst jedn. Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027 ze zm., dalej jako: ustawa o świadczeniach) odmówił uchylenia ostatecznej decyzji z dnia [...] października 2009 r. Dyrektora Śląskiego Oddziału Wojewódzkiego NFZ. W ocenie organu Spółka nie miała statusu strony w postępowaniu prowadzonym przez organ administracji, gdyż decyzja z dnia 14 października 2009 r. nie dotyczyła uprawnień lub obowiązków B. sp. z o.o. Natomiast na mocy art. 109 ust. 2 ustawy o świadczeniach sprawy z zakresu wymierzania i pobierania składek należą wyłącznie do właściwości organów ZUS, a nie do dyrektora oddziału wojewódzkiego NFZ. Zatem nałożenie na Spółkę obowiązków decyzją ZUS nie dawało jej praw strony w postępowaniu o ustalenie obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego prowadzonego przez dyrektora oddziału wojewódzkiego NFZ.

Od tej decyzji B. sp. z o.o. złożyła odwołanie.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2010 r. Prezes Narodowego Funduszu utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy stwierdził, że decyzja z dnia [...] października 2009 r. nie nakładała na płatnika składek (B.) żadnych obowiązków, ani nie dawała mu żadnych uprawnień, inaczej niż decyzja wymiarowa wydawana przez ZUS, dlatego Spółka nie miała w rozumieniu art. 28 k.p.a. interesu prawnego w postępowaniu prowadzonym przez Dyrektora Śląskiego Oddziału Wojewódzkiego NFZ w sprawie stwierdzenia objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym osoby będącej stroną umowy zawartej przez Spółkę. Zgodnie bowiem z art. 109 ust. 2 ustawy o świadczeniach sprawy z zakresu wymierzania i pobierania składek zostały wyłączone z właściwości dyrektora oddziału wojewódzkiego NFZ, tym samym decyzja wydana przez ten organ nie dotyczy kwestii wymiarowych, a więc nie dotyczy również obowiązku osób trzecich. Stąd też Prezes NFZ uznał, że Spółka nie była stroną postępowania w sprawie o ustalenie obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego, a to że ZUS nałożył na spółkę pewne obowiązki, nie przesądza o jej prawach strony w postępowaniu dotyczącym ustalenia tego obowiązku.

Spółka B. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie żądając uchylenia decyzji Prezesa NFZ oraz decyzji organu I instancji. Uzasadniając swoje stanowisko Spółka wskazała, że decyzja ustalająca obowiązek ubezpieczeniowy wywiera skutki w stosunku do płatnika, którym jest Spółka. Płatnik jest bowiem zobowiązany do uiszczenia składek i do sporządzenia dokumentów ubezpieczeniowych i bez znaczenia jest fakt, że to ZUS wydaje decyzję o wymiarze składek.

W odpowiedzi na skargę Prezes NFZ podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie o braku interesu prawnego spółki B. w postępowaniu przed Dyrektorem Śląskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uwzględniając skargę Spółki wskazał, że zgodnie z art. 28 k.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie. Wymaga zatem ustalenia, czy omawiane postępowanie administracyjne dotyczyło interesu prawnego lub obowiązku spółki B. Oceniając interes prawny spółki B. w postępowaniu dotyczącym objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym kontrahenta umów zawartych przez Spółkę z tą osobą należy brać pod uwagę przepisy prawa materialnego określające status prawny skarżącej Spółki w sprawie dotyczącej ustalenia podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu osoby, z którą zawarła umowy. Zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu podlegają osoby wykonujące pracę na podstawie umowy zlecenia. W myśl natomiast art. 69 ust. 1 cyt. ustawy obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych. Za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia składkę jako płatnik oblicza i pobiera z dochodu ubezpieczonego zamawiający (art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach). Zgodnie zaś z art. 87 ust. 1 ustawy płatnicy są obowiązani bez uprzedniego wezwania opłacić i rozliczyć składki na ubezpieczenie zdrowotne za każdy miesiąc kalendarzowy. Składki na ubezpieczenie zdrowotne osób wykonujących pracę na podstawie umowy zlecenia są opłacane i ewidencjonowane w ZUS, który następnie, zgodnie z art. 87 ust. 6, przekazuje je do centrali Funduszu (art. 87 ust. 4 pkt 1 ustawy o świadczeniach). Zgodnie z art. 93 ust. 1 omawianej ustawy składki na ubezpieczenie zdrowotne podlegają ściągnięciu na zasadach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W myśl zaś art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. c) i d) ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) wymierzanie, pobieranie składek na ubezpieczenie zdrowotne i prowadzenie rozliczeń z płatnikami składek należy do ZUS.

Zdaniem Sądu I instancji ze wspominanych wyżej przepisów wynika, że ustalenie w toku postępowania administracyjnego prowadzonego przez NFZ, iż badana umowa ma charakter umowy zlecenia, skutkuje stwierdzeniem (w drodze decyzji), że osoba wykonująca pracę na podstawie tej umowy podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Wydanie decyzji administracyjnej o podleganiu zleceniobiorcy obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu powoduje jednocześnie, iż zleceniodawca uzyskuje status płatnika składek na ubezpieczenie zdrowotne zleceniobiorcy. Rozstrzygnięcie o podleganiu zleceniobiorcy obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu wpływa zatem wprost na sferę prawną zleceniodawcy, gdyż nakłada na niego obowiązki płatnika składek za okres objęty umową i ubezpieczeniem. WSA w Warszawie podkreślił, że fakt iż wysokość zaległości zostanie określona później odrębną decyzją wydaną w odrębnym postępowaniu prowadzonym przez ZUS, z udziałem płatnika, nie zmienia faktu, że to w postępowaniu decydującym o statusie ubezpieczonego rozstrzyga się jednocześnie status płatnika. Ma on własny, bezpośredni i aktualny interes prawny do uczestnictwa w tym postępowaniu. Sąd I instancji zauważył, że jedynie w postępowaniu o objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym badany jest charakter umowy, która jest źródłem ubezpieczenia. W dalszym etapie tą kwestię uznaje się za przesądzoną. Ustalenie, że chodzi o umowę, z którą wiąże się obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego, pociąga za sobą wydanie decyzji o objęciu strony tej umowy (zleceniobiorcy) ubezpieczeniem zdrowotnym. Zdaniem Sądu I instancji wydanie decyzji o podleganiu obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu wpływa na sferę prawną dwóch podmiotów: zleceniodawcy statuując go jako płatnika składek i zleceniobiorcy jako ubezpieczonego. Zatem obie strony umowy mają interes prawny do uczestnictwa w postępowaniu rozstrzygającym o charakterze łączącej je umowy i stwierdzającym podleganie obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu.

Stąd też Sąd I instancji uznał, że organy wadliwie oceniły brak interesu prawnego spółki B. do występowania w charakterze strony w postępowaniu dotyczącym objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym jej kontrahenta. Skoro zatem Spółka posiadała status strony w postępowaniu dotyczącym objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym uczestnika postępowania z racji zawierania z nim umów, których charakter, a w konsekwencji prawa i obowiązki skarżącej są sporne między stronami tego postępowania, miała prawo wziąć w tym postępowaniu udział. W postępowaniu zakończonym decyzją organu o objęciu uczestnika obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym została naruszona zasada czynnego udziału stron (art. 10 k.p.a.), gdyż organ prowadził je bez udziału strony – skarżącej B. Sp. z o.o., która nie była o nim zawiadomiona, zatem brak tego udziału nie wynikł z jej winy. Okoliczność ta wyczerpała przesłankę wznowieniową z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. i uzasadnia kwestionowanie tej decyzji w ramach postępowania wznowionego, które organ winien przeprowadzić z udziałem wszystkich zainteresowanych stron.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia wnosząc o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i oddalenie skargi, bądź o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi Prezes NFZ zarzucił naruszenie prawa materialnego tj. przepisów art. 109 ust. 1 i 5 i art. 110 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych poprzez ich nieuwzględnienie, a z których jednoznacznie wynika, że organy Funduszu rozpatrują indywidualne sprawy z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego do których zalicza się sprawy dotyczące objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym i ustalenia prawa do świadczeń, a tym samym, że czym innym jest kwestia objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym, a czym innym obowiązek płacenia składki na ubezpieczenie zdrowotne.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono także naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca Prawo o ustroju sądów administracyjnych i uchylenie zaskarżonej decyzji Prezesa NFZ w oparciu o niezgodne ze stanem faktycznym i prawnym ustalenie wyroku w zakresie pominięcia przez organ przepisów art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e, art. 69 ust. 1, 85 ust. 4, 87 ust. 1 i 4 pkt 1 i art. 93 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej oraz art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. c i d ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych skutkujących naruszeniem art. 28 k.p.a. i błędnym przyjęciu, że skarżąca miała interes prawny do występowania w charakterze strony w toczącym się przed Prezesem NFZ postępowaniem dotyczącym objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym jej kontrahenta.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor stwierdził, że o ile w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 38 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych są wydawane osobie zainteresowanej oraz płatnikowi składek, to w postępowaniu przed organami Narodowego Funduszu Zdrowia płatnik, w tym przypadku B. Sp. z o.o. nie jest stroną prowadzonego postępowania.

Powołując się na stanowisko wyrażone w orzecznictwie sądowym kasator zaznaczył, że pojęcie strony, a więc podmiotu, któremu w postępowaniu administracyjnym przysługuje szczególna pozycja procesowa i związana z tym ochrona, zostało określone w art. 28 k.p.a., w myśl którego stroną postępowania jest wyłącznie osoba, której interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo która żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. O istnieniu interesu prawnego decydują przepisy prawa materialnego przyznające stronie konkretne, indywidualne i aktualne korzyści. Możliwość zastosowania normy prawa materialnego w konkretnej sytuacji danego podmiotu powinna istnieć aktualnie, a nie w przyszłości wywołanej odrębnym zdarzeniem prawnym. Nie jest legitymowany do występowania w postępowaniu administracyjnym w charakterze strony ten, kto uzasadnia swój interes prawny zdarzeniami i okolicznościami przewidywanymi, takimi które według jego zamiarów wystąpią dopiero w przyszłości (por. wyrok z dnia 25 października 2006 roku, sygn. akt II GSK 163/06, LEX 274855).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy kasator stanął na stanowisku, że Spółka B. nie ma przymiotu strony postępowania w rozumieniu art. 28 k.p.a., gdyż postępowanie nie dotyczy jej interesu prawnego lub obowiązku, a przepisy prawa materialnego nie wymieniają jej wśród podmiotów, które mogą żądać podjęcia przez organ określonej czynności. Zdaniem strony wnoszącej skargę kasacyjną Sąd I instancji pominął w zaskarżonym orzeczeniu normy zawarte art. 109 ust. 1 i 5 oraz art. 110 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej, z których jednoznacznie wynika, że organy Funduszu rozpatrują indywidualne sprawy z zakresu ubezpieczenia zdrowotnego, do których zalicza się sprawy dotyczące objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym i ustalenia prawa do świadczeń. Ewidentnie wynika z tego, że czym innym jest kwestia objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym, a czym innym obowiązek płacenia składki na ubezpieczenie zdrowotne.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Spółka B. wniosła o jej oddalenie w całości oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Postępowanie kasacyjne oparte jest na zasadzie związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej i podstawami zaskarżenia wskazanymi w tej skardze. Zakres sądowej kontroli instancyjnej jest zatem określony i ograniczony wskazanymi w skardze kasacyjnej przyczynami wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego. Jedynie w przypadku, gdyby zachodziły przesłanki, powodujące nieważność postępowania sądowoadministracyjnego, określone w art. 183 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst. jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako: p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny mógłby podjąć działania z urzędu, niezależnie od zarzutów wskazanych w skardze kasacyjnej. W niniejszej sprawie nie stwierdzono jednak takich przesłanek.

W niniejszej sprawie autor skargi kasacyjnej zarzucił Sądowi I instancji wydanie zaskarżonego wyroku z naruszeniem przepisów prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Zarzuty przedstawione w skardze kasacyjnej, dotyczące zarówno przepisów materialnoprawnych, jak również procesowych w istocie sprowadzają się do kwestii związanej z posiadaniem interesu prawnego B. Spółki z o.o. (zleceniodawcy) w postępowaniu o ustalenie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego B. B. (zleceniobiorcy).

Zdaniem strony wnoszącej skargę kasacyjną, Sąd I instancji błędnie przyjął w zaskarżonym wyroku, że Spółka B. ma przymiot strony w rozumieniu art. 28 k.p.a. W ocenie kasatora, postępowanie o ustalenie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego B. B. nie dotyczy interesu prawnego lub obowiązku Spółki, a przepisy prawa materialnego nie wymieniają jej wśród podmiotów, które mogą żądać podjęcia przez organ określonej czynności.

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę poglądu wyrażonego przez stronę wnoszącą skargę kasacyjną nie podziela.

Zgodnie z art. 28 k.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. W orzecznictwie NSA prezentowany jest pogląd, że postępowanie administracyjne dotyczy interesu prawnego konkretnej osoby wówczas, gdy w tym postępowaniu wydaje się decyzję, która rozstrzyga o prawach i obowiązkach tej osoby, lub rozstrzygnięcie o prawach i obowiązkach innego podmiotu wpływa na prawa i obowiązki tej osoby. Innymi słowy – przymiot strony w postępowaniu administracyjnym ma osoba, której dotyczy bezpośrednio to postępowanie lub w którym może być wydane orzeczenie godzące w jej prawem chronione interesy poprzez ograniczenie lub uniemożliwienie korzystania z przysługujących jej praw (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 1 grudnia 1994 r., sygn. akt III ARN 64/94; wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 grudnia 2005 r., sygn. akt II OSK 310/05; z dnia 25 października 2006 r., sygn. akt II GSK 163/06).

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji prawidłowo wskazał przepisy prawa materialnego, z których wynika interes prawny Spółki uprawniający ją do udziału w charakterze strony postępowania prowadzonego przez organy Narodowego Funduszu Zdrowia w sprawie o ustalenie podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu (art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e, art. 85 ust. 4, art. 87 ust. 1 i ust. 4 pkt 1 oraz art. 93 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - tekst jedn. Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027 ze zm., dalej jako: ustawa o świadczeniach). Jak słusznie stwierdził WSA w Warszawie z przepisów tych wynika, że rozstrzygnięcie o podleganiu zleceniobiorcy obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu wpływa wprost na sferę prawna zleceniodawcy, gdyż stawia go w pozycji płatnika składek za okres objęty umową i ubezpieczeniem. Ustalenie przez Dyrektora Śląskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w decyzji z dnia [...] października 2009 r., że B. B. był objęty obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu wykonywania umowy cywilnoprawnej o charakterze zlecenia powoduje, iż skarżąca Spółka B, jako płatnik tych składek będzie zobowiązana – na podstawie art. 87 ust. 1 ustawy o świadczeniach – bez uprzedniego wezwania opłacić i rozliczyć składki na ubezpieczenie zdrowotne za każdy miesiąc kalendarzowy w trybie i na zasadach oraz terminie przewidzianych dla składek na ubezpieczenie społeczne. Zgodnie z art. 93 ust. 1 tej ustawy składki na ubezpieczenie zdrowotne podlegają ściągnięciu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych.

Biorąc pod uwagę powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny podzielił pogląd wyrażony w zaskarżonym orzeczeniu, że płatnik ma własny, bezpośredni i aktualny interes prawny do uczestnictwa w postępowaniu prowadzonym przed organem Narodowego Funduszu Zdrowia. W postępowaniu o objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym badany jest charakter umowy będącej źródłem obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego. Ustalenie, że chodzi o umowę, z którą wiąże się obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego, pociąga za sobą konsekwencję w postaci wydania decyzji o objęciu strony tej umowy (zleceniobiorcy) ubezpieczeniem zdrowotnym, co z kolei rodzi po stronie płatnika (zleceniodawcy) obowiązek opłacenia składek na to ubezpieczenie. Zatem obie strony umowy - ubezpieczony i płatnik składek – są stronami postępowania o objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym i w konsekwencji płatnik składek jest legitymowany do złożenia odwołania od decyzji organu I instancji. Charakter umowy będącej potencjalnym źródłem obowiązku ubezpieczeniowego jest badany właśnie w postępowaniu o objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym. Na dalszych etapach kwestię tę uważa się za przesądzoną. Okoliczność, że podmiotem finansującym składki jest sam ubezpieczony nie ma tutaj decydującego znaczenia, gdyż wykonawcą obowiązku nałożonego na mocy art. 69 ust. 1 w zw. z art. 85 ust. 4 i art. 87 ust. 1 i ust. 3 ustawy o świadczeniach jest właśnie płatnik. W świetle treści art. 1a pkt 20 i art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.) w zw. z art. 24 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585 ze zm.) to płatnik jest zobowiązanym do zapłacenia składki m.in. na ubezpieczenie zdrowotne wraz z odsetkami.

Statusu płatnika jako strony w postępowaniu o objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym nie zmienia okoliczność, iż zgodnie z powołanym w uzasadnieniu skargi kasacyjnej art. 38 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w razie sporu dotyczącego obowiązku ubezpieczeń społecznych Zakład wydaje decyzję osobie zainteresowanej oraz płatnikowi składek, skoro kwestia objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym ma znaczenie "przesądzające" o obowiązku opłacenia składek na ubezpieczenie zdrowotne. Decyzje, o których stanowi art. 38 ust. 1 ostatnio powołanej ustawy, wydawane są przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych i jak wynika z art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. c) tej ustawy dotyczą one wymierzania, pobierania składek na ubezpieczenie zdrowotne i powadzenia rozliczeń z płatnikami składek. Decyzje te mogą być zaskarżane zgodnie z art. 83 ust. 2 tej ustawy tylko w zakresie wymierzania i pobierania składek na ubezpieczenie zdrowotne. Do kompetencji ZUS nie należą natomiast sprawy dotyczące samego objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym. W tym zakresie właściwym jest – zgodnie z art. 109 ust. 1 ustawy o świadczeniach – dyrektor oddziału wojewódzkiego Funduszu.

Należy zauważyć, że przedstawione wyżej stanowisko jest zgodne z ukształtowaną w ostatnim okresie linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. m. in. wyrok NSA z dnia 14 marca 2012 r., sygn. akt II GSK 62/11, wyrok z dnia 11 października 2011 r., sygn. akt II GSK 68/11, wyrok z dnia 18 kwietnia 2012 r., sygn. akt II GSK 311/11, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl). Wspomnieć można, że we wcześniejszym orzecznictwie NSA można spotkać pogląd (odmienny od przyjętego w niniejszej sprawie), że z art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej, który nakłada na płatnika obowiązek obliczenia i odprowadzenia składek, wywieść można jedynie, że są to czynności techniczne, co uzasadnia przyjęcie wyłącznie interesu faktycznego płatnika. Stanowiska tego nie podziela Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę.

Odnosząc się do przedstawionego w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia przez Sąd I instancji art. 109 ust. 1 i 5 oraz art. 110 ustawy o świadczeniach poprzez ich niezastosowanie, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że jest on całkowicie chybiony. Art. 109 ust. 1 ma charakter wyłącznie kompetencyjny, gdyż reguluje kwestie uprawnień dyrektora oddziału wojewódzkiego Funduszu do wydawania decyzji w sprawach tam wymienionych, zaś przepisy art. 109 ust. 5 i art. 110 określają tryb odwoławczy od takich decyzji. Natomiast przedmiotem sporu w rozpoznawanej sprawie jest zagadnienie, czy płatnikowi składek przysługuje przymiot strony w postępowaniu przed organami Narodowego Funduszu Zdrowia.

Reasumując należy podzielić, stanowisko Sądu I instancji, iż organy Narodowego Funduszu Zdrowia nie dopuszczając skarżącej Spółki do udziału w postępowaniu o objęcie B. B. obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego naruszyły zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym określoną w Kodeksie postępowania administracyjnego. Tym samym spełniona została przesłanka wznowieniowa z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Okoliczności niezawinionego braku udziału strony w postępowaniu zakończonym wydaniem ostatecznej decyzji administracyjnej jest uchybieniem skutkującym wznowieniem postępowania.

Z powołanych względów Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 2 pkt 2 lit b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).