Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 796/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2016-07-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 61 ust. 3, art. 104 ust. 3-5
journal: Dz.U. 2015 poz 163
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wanda Wiatkowska – Ilków (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Henryk Ożóg Sędzia WSA Alojzy Wyszkowski Protokolant specjalista Jolanta Pociejowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 7 lipca 2016 r. sprawy ze skargi M. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] października 2015 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia należności do zwrotu oraz terminu zapłaty na rzecz Gminy Miejskiej G. wydatków poniesionych z tytułu opłaty zastępczo poniesionej za pobyt członka rodziny w Domu Pomocy Społecznej oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 25 marca 2015 r., nr [...] Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w G., działający z upoważnienia Prezydenta Miasta G., zawiadomił M. H. (zwanego dalej stroną lub skarżącym) o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia do zwrotu wydatków poniesionych zastępczo w okresie od dnia 24 kwietnia 2009 r. do dnia 9 marca 2015 r. przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w G. za pobyt matki – Z. H. w Domu Pomocy Społecznej w G.

W dniu 9 kwietnia 2015 r. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w G. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. o przeprowadzenie z wnioskodawcą wywiadu środowiskowego w części I i przesłanie dokumentów potwierdzających sytuację materialną rodziny w miesiącu lutym i marcu 2015 r.

W tym samym dniu organ wezwał skarżącego do skontaktowania się z pracownikiem socjalnym MOPS w L. celem ustalenia terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, pouczając go jednocześnie o konieczności współdziałania z organem pomocy społecznej.

W odpowiedzi Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w L. poinformował, że pozyskanie wywiadu środowiskowego okazało się niemożliwe ze względu na odmowę odebrania przez stronę wezwania do ustalenia terminu jego przeprowadzenia (pismo z dnia 24 kwietnia 2015 r., nr [...]).

W dniu 3 czerwca 2015 r. zwrócono się do strony o podanie w ciągu 7 dni terminu w jakim zostanie dokonana wpłata kwoty należnej za pobyt w domu pomocy społecznej, wskazując jednocześnie jej szacunkową wysokość oraz pouczając, że w przypadku braku odpowiedzi termin zwrotu zostanie wyznaczony z urzędu. Dodatkowo skarżącemu umożliwiono ponownie wykazanie swojej sytuacji materialnej w celu ustalenia dogodnego terminu uiszczenia należności.

Pismami z dnia 12 maja oraz 23 czerwca 2015 r. organ pomocy społecznej zawiadomił stronę o możliwości zapoznania się z zebranym z urzędu materiałem dowodowym oraz pisemnego wypowiedzenia się w sprawie.

Decyzją z dnia [...] lipca 2015 r., nr [...] Prezydent Miasta G., działając na podstawie art. 61 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2b, ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz. U. z 2015 r., poz. 163 ze zm., zwanej dalej u.p.s.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2013., poz. 267 ze zm., zwanej dalej k.p.a.), ustalił – w punkcie I – do zwrotu od skarżącego na rzecz Gminy Miejskiej G. wydatki poniesione zastępczo za pobyt członka rodziny w Domu Pomocy Społecznej w G. w okresie od 24 kwietnia 2009 r. do 9 marca 2015 r., ustalonej decyzją z dnia [...] marca 2009 r., nr [...] ze zmianami, w łącznej wysokości 93.739,79 złotych obejmującej opłaty za okres: od 24 do 30 kwietnia 2009 r. – 306,81 złotych, od 1 maja 2009 r. do 31 stycznia 2015 r. – 1.314,89 złotych miesięcznie, od 1 do 15 lutego 2015 r. – 657,44 złotych, od 16 do 28 lutego 2015 r. – 1.213,21 złotych oraz od 1 do 9 marca 2015 r. – 839,92 złotych.

W punkcie II decyzji organ ustalił termin zapłaty ww. należności na okres 18 miesięcy od daty, w której decyzja stanie się ostateczna.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ pomocy społecznej wskazał, że decyzją z dnia [...] marca 2009 r., nr [...], utrzymaną następnie w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] kwietnia 2009 r., nr [...] ustalony został obowiązek ponoszenia przez skarżącego odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej w kwocie 1.1314,89 złotych począwszy od dnia 1 listopada 2008 r.

W związku ze zmianą sytuacji dochodowej strony opłata za pobyt matki w domu pomocy społecznej została określona na kwotę 2.799,72 złotych (decyzja z dnia [...] października 2014 r., nr [...] utrzymana w mocy decyzją SKO w L. z dnia [...] lutego 2015 r., nr [...]).

Dalej organ wskazał, że wydanie przedmiotowego rozstrzygnięcia wynikało z orzecznictwa sądów administracyjnych oraz z przepisów ustawy o pomocy społecznej. Bierna postawa strony w toku postępowania uniemożliwiła przeprowadzenia wywiadu środowiskowego oraz nie pozwoliła na ustalenie dogodnego dla niej terminu uiszczenia należności.

Wobec powyższego organ poczynił ustalenia dotyczące sytuacji życiowej na podstawie dokumentacji zgromadzonej samodzielnie, z której wynika, że w styczniu i lutym 2015 r. rodzina strony dysponowała dochodem w łącznej wysokości 8.429,23 złotych obejmujących: wynagrodzenie za pracę (2.777,69 złotych), świadczenie emerytalne (3.679,04 złotych), rentę socjalną (619,50 złotych), zasiłek pielęgnacyjny (153,00 złotych) oraz świadczenie pielęgnacyjne (1200,00 złotych). Mimo utraty źródła dochodu od marca 2015 r., sytuacja materialna skarżącego w okresie od kwietnia 2009 r. do lutego 2015 r. pozwalała na bieżące regulowanie opłat za pobyt matki w domu pomocy społecznej, przy jednoczesnym wystarczającym zaspokajaniu potrzeb bytowych oraz wydatków związanych z leczeniem. Z informacji organu nie wynikało także, aby skarżący był obciążony jakimikolwiek zobowiązaniami bankowymi. W ramach rozliczenia uwzględniono sumę dokonanych wpłat przez stronę na łączną kwotę 5,00 złotych.

Zdaniem organu, termin zapłaty należności – określony na 18 miesięcy – był adekwatny do sytuacji skarżącego, zwłaszcza, że w czerwcu 2015 r. otrzymał on zwrot wyegzekwowanych należności na kwotę 45.442,64 złotych.

W odwołaniu od powyższej decyzji strona zarzuciła: niezgodny okres objęty roszczeniem (od dnia 24 kwietnia 2009 r., zamiast od dnia 1 listopada 2008 r.), nieuwzględnienie siedmiu oświadczeń o skorzystaniu z trzyletniego terminu przedawnienia, nieuwzględnienie przy określeniu wysokości roszczenia skutków trzech wszczętych postępowań egzekucyjnych oraz orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 grudnia 2014 r., sygn. akt I OSK 218/14, a także pominięcie przy określaniu podstaw prawnych roszczenia ośmiu decyzji dotyczących opłat za pobyt matki w domu pomocy społecznej

Decyzją z dnia [...] października 2015 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy podał, że ustawodawca w art. 61 ust. 3 u.p.s. wskazał na obowiązek zastępczego ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej przez gminę, z której terenu dana osoba została skierowana w przypadku, gdy osoba zobowiązana nie reguluje tych należności. Jednakże gmina może dochodzić zwrotu poniesionych na ten cel wydatków od osoby zobowiązanej, a wysokość takiej należności oraz termin jej zwrotu są ustalane w drodze decyzji administracyjnej, co wynika z art. 104 ust. 3 u.p.s.

Kolegium podkreśliło, że chociaż organ pomocy społecznej nie podał ostatniego ze wskazanych przepisów w podstawie prawnej swojego rozstrzygnięcia, powołał się jednak na niego w uzasadnieniu decyzji i nie ma wątpliwości, że stanowił on podstawę prawną jej wydania. Zarówno wysokość ustalonej należności do zwrotu jak i okres za jaki została ona wyliczona – w ocenie organu odwoławczego – były prawidłowe. Wynikały bowiem z danych księgowych ośrodka pomocy społecznej oraz uwzględniały pogląd, że ustalenie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej możliwe jest tylko na przyszłość. Obowiązek ten powstał więc dopiero od momentu wydania przez SKO w L. decyzji z dnia [...] kwietnia 2009 r.

Organ zauważył również, że powołane przez stronę osiem decyzji, które w jej ocenie powinny zostać uwzględnione w niniejszym postępowaniu, nie dotyczą obowiązku strony do pokrywania opłat za pobyt matki w domu pomocy społecznej, ale rozstrzygają o obowiązkach samej beneficjentki. Rozstrzygnięcie zaś odnoszące się do zastępczego pokrycia opłat przez Gminę zostały wydane bez podstawy prawnej i nie miały wpływu na obowiązek skarżącego do zwrócenia obciążających go należności pokrytych tymczasowo przez Gminę. Poza tym samoistne obowiązki Gminy związane z bezzwrotnym pokryciem kosztów pobytu w domu pomocy społecznej wynikają z mocy samego prawa, a nie z decyzji i dotyczą tylko takiej sytuacji, w której ani mieszkaniec domu, ani inne osoby nie są zobowiązane do partycypowania w kosztach pobytu w takiej placówce.

Kolegium podkreśliło również, że bez wpływu na wynik spraw był podniesiony przez stronę zarzut przedawnienia. Z treści art. 104 ust. 1, 3, 5 – 6 u.p.s. wynika, że aby trzyletni termin przedawnienia rozpoczął swój bieg, przedmiotowe należności muszą być wymagalne, czyli musi zostać wydana decyzja orzekająca o ustaleniu należności podlegającej zwrotowi. W niniejszej sprawie oznacza to, że bieg terminu przedawnienia rozpocznie się z dniem wydania przedmiotowej decyzji przez organ odwoławczy.

Na uwzględnienie nie zasługiwał również zarzut odnoszący się do wszczętych postępowań egzekucyjnych, albowiem stanowią one odrębne sprawy i ich prowadzenie winno zostać skonfrontowane z decyzją wydaną w niniejszej sprawie. Z kolei powołany przez stronę wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego zapadł w innych okolicznościach faktycznych, gdy w obrocie prawnym nie było jeszcze decyzji orzekającej o zwrocie należności uiszczonych zastępczo za skarżącego.

Odnosząc się do określenia osiemnastomiesięcznego terminu na uregulowanie należności Kolegium zauważyło, że strona wykazał się bierną postawą w tym zakresie co oznacza, że organ mógł tę kwestię rozstrzygnąć według swojego uznania. Podnoszona przez stronę okoliczność, że zwrot stanowiłby dla niej nadmierne obciążenie, mogłaby zostać natomiast wzięta pod uwagę, ale w ramach odrębnego postępowania w sprawie odstąpienia od żądania zwrotu przedmiotowych należności.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu strona podniosła, że:

– postępowanie zostało wszczęte bez podania podstawy prawnej w oparciu o nieistniejące wskazanie w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 grudnia 2014 r., sygn. akt I OSK 2218/14 ze okres nie wynikający z decyzji ostatecznych z: [...] marca 2009 r. i [...] października 2014 r.;

– do akt sprawy przekazanych organowi odwoławczemu nie dołączono niektórych dokumentów, w tym m.in. pisma z dnia 3 lipca 2015 r., a Kolegium nie dostrzegło, że niedołączone dokumenty są realizacją art. 80 i art. 81 k.p.a.;

– decyzja organu pierwszej instancji nie wypełnia wymogów określonych w art. 107 k.p.a., gdyż nie została wydana na podstawie prawidłowych przepisów, tj. art. 104 ust. 3 w zw. z art. 61 ust. 3 u.p.s.;

– decyzja Prezydenta G. została wydana za niezgodny – z decyzją z dnia [...] marca 2009 r. – okres objęty roszczeniem, tj. od dnia 24 kwietnia 2009 r., zamiast od dnia 1 listopada 2008 r. pomimo tego, że organ był związany swoim wcześniejszym ostatecznym rozstrzygnięciem w trybie art. 110 k.p.a.;

– nie uwzględniono siedmiu oświadczeń o skorzystaniu z trzyletniego terminu przedawnienia roszczenia, zgłaszanego na podstawie art. 118 k.c.;

– przy ustalaniu wysokości należności nie wzięto pod uwagę skutków trzech wszczętych postępowań egzekucyjnych w zakresie egzekucji roszczenia za okres od października 2012 r. do czerwca 2014 r., a także wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 grudnia 2014 r., sygn. akt I OSK 2218/14, w którym przesądzono o przedawnieniu należności za okres od listopada 2008 r. do września 2012 r. – co prowadzi do rażącej obrazy art. 170 p.p.s.a.;

– decyzja organu pierwszej instancji została wydana bez uwzględnienia ośmiu decyzji dotyczących opłat za pobyt matki, którymi organ był związany w trybie art. 110 k.p.a.;

– ustalenie terminu do zapłaty należności na okres 18 miesięcy w świetle złożonych przez stronę wniosków z dnia 19 lipca 2013 r. oraz 12 marca 2015 r. jednoznacznie wskazuje, że decyzja była niewykonalna w dniu jej wydania i niewykonalność miała charakter trwały (art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a.).

W odpowiedzi na skargę Kolegium, podtrzymując swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, wniosło o oddalenie skargi. Ponadto organ odwoławczy stwierdził, że chociaż w istocie w aktach sprawy nie znajdowało się pismo strony z dnia 3 lipca 2015 r., to jednakże wskazana okoliczność nie miała wpływu na wynik sprawy, gdyż przedmiot pisma odnosił się do kwestii poruszonych następnie w treści odwołania i wziętych pod rozwagę na etapie postępowania rozpoznawczego.

Ustosunkowując się do odpowiedzi na skargę udzielonej przez organ odwoławczy skarżący stwierdził, że zmiana wykładni decyzji z dnia [...] marca 2009 r. oraz decyzji z dnia [...] kwietnia 2009 r. w niniejszym postępowaniu jest niedopuszczalna i sprzeczna z prawem. Decyzje te choć wadliwe zostały wydane na podstawie art. 104 ust. 3 w zw. z art. 61 ust. 3 u.p.s. Nie obejmują one natomiast dostatecznie sprecyzowanej kwoty do zwrotu. Także zaskarżona decyzja nie odnosi się do realnej wysokości należności, która mogła zostać określona na kwotę co najwyżej 11.914,80 złotych za okres od lipca 2014 r. do 9 marca 2015 r.

Skarżący dodał ponadto, że nieuprawnione było relatywizowanie związania organu ośmioma decyzjami w sprawie obciążenia z tytułu opłat za pobyt w domu pomocy społecznej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Należy również pamiętać, że sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest wyłącznie w granicach danej sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Rozpoznając niniejszą sprawę na podstawie powołanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji, zostały podjęte zgodnie z obowiązującym prawem i w oparciu o należycie ustalone okoliczności faktyczne.

Podstawę materialną rozstrzygnięcia zapadłego w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej.

Zgodnie z art. 59 ust. 1 powyższej ustawy, decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej.

W myśl art. 61 ust. 1 u.p.s., obowiązani do wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:

1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej

- przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.

Stosownie do treści art. 61 ust. 3 u.p.s., w przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1 (mieszkaniec domu, przedstawiciel ustawowy dziecka) i 2 (małżonek, zstępni przed wstępnymi) oraz ust. 2a (inne osoby), z obowiązku opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, opłaty te zastępczo ponosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków.

Realizacja uprawnienia przysługującego gminie odbywa się na podstawie art. 104 ust. 3 u.p.s. stanowiącego, że wysokość należności, o których mowa w ust. 1 (należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej, z tytułu opłat określonych przepisami ustawy oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń) podlegających zwrotowi oraz terminy ich zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej.

W świetle powyższych przepisów uzasadnione było wydanie przez organ pomocy społecznej w niniejszej sprawie decyzji w przedmiocie ustalenia wysokości należności podlegających zwróceniu.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że skarżący zobowiązany był pokrywać stosunkową część kosztów za pobyt matki w domu pomocy społecznej. Jak wynika z ostatecznej decyzji Prezydenta G. z dnia [...] marca 2009 r. wysokość opłaty przypadająca na skarżącego wynosiła 1314,89 złotych miesięcznie. Następnie – wobec zmiany sytuacji dochodowej strony – opłata uległa podwyższeniu do kwoty 2799,72 złotych miesięcznie na podstawie ostatecznej decyzji Prezydenta G. z dnia [...] października 2014 r.

Jak wynika z akt sprawy skarżący nie wywiązywał się z nałożonego na niego obowiązku partycypowania w kosztach pobytu matki w domu pomocy społecznej. W całym bowiem okresie objętym żądaniem zwrotu uiścił łącznie jedynie kwotę 5,00 złotych. W takiej sytuacji za uzasadnione należało uznać podjęcie przez gminę starań związanych z odzyskaniem należności poniesionych za skarżącego, zwłaszcza że opłaty przez nią uiszczone miały charakter świadczenia zastępczego, a nie bezzwrotnego (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 stycznia 2010 r., sygn. akt I OSK 1171/09, Lex nr 594941).

Podniesiony przez stronę zarzut bezpodstawnego wszczęcia postępowania nie był uprawniony. Nie budzi wątpliwości, że zainicjowanie postępowania znajdowało uzasadnienie na podstawie przepisów ustawy o pomocy społecznej. Organ – zawiadamiając stronę – wskazał na przedmiot sprawy oraz poinformował o istotnych okolicznościach faktycznym warunkujących wszczęcie postępowania. Odwołanie się zaś do bliżej nieokreślonych wskazań orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego nie miało wpływu na wadliwość tej czynności procesowej. Akta sprawy wskazują bowiem, że w toku całego postępowania organ odwoływał się do orzeczenia wydanego przez NSA w dniu 10 grudnia 2014 r. w sprawie o sygnaturze akt I OSK 2218/14, którego motywy znane były skarżącemu. W takim kontekście posłużenie się skrótem myślowym, aczkolwiek niewskazane, nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy.

Na uwzględnienie nie zasługiwał również zarzut odnoszący się do naruszenia art. 107 k.p.a. poprzez niepodanie właściwej podstawy prawnej tj. art. 104 ust. 3 w zw. z art. 61 ust. 3 u.p.s. W ocenie Sądu trafnie spostrzeżono, że organ pomocy społecznej nie wskazał art. 104 ust. 3 u.p.s. w podstawie prawnej swojego rozstrzygnięcia. Powołał się on jednak na niego w dalszej części decyzji, co zdaniem Sądu, usuwało w sposób wystarczający wątpliwości co do ram prawnych w jakich organ działał. Okoliczność tę w sposób dostateczny wyjaśnił organ odwoławczy, który powołał właściwe podstawy prawne w pełnym zakresie oraz dokonał ich prawidłowej interpretacji w stanie faktycznym niniejszej sprawy. Wypełnił on tym samym dyspozycję art. 107 § 1 i 3 k.p.a.

W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja jak i decyzja organu pierwszej instancji określają prawidłową wysokość zwracanego świadczenia, wynikającą z zasadnie przyjętego okresu, w jakim opłata za pobyt w domu pomocy społecznej zostało poniesiona zastępczo przez gminę. Jako początek terminu przyjęto dzień 24 kwietnia 2009 r., czyli datę ostateczności decyzji Prezydenta G. z dnia [...] marca 2009 r., utrzymaną następnie w mocy decyzją SKO w L. z dnia [...] kwietnia 2009 r. Końcowa zaś data stanowi dzień śmierci matki skarżącego, a więc ostatni dzień jej pobytu w domu pomocy społecznej. W międzyczasie organ wziął pod uwagę również zmianę wysokości opłaty przypadającej na skarżącego, która wynikała z ostatecznej decyzji Prezydenta G. z dnia [...] października 2014 r., utrzymanej następnie w mocy decyzją SKO w L. z dnia [...] lutego 2015 r. Uwzględniono również wpłaty dokonane przez skarżącego w łącznej kwocie 5,00 złotych.

Na tej podstawie ustalono, że wysokość należności podlegającej zwrotowi kształtowała się na poziomie 93.739,79 złotych.

Nie można zaaprobować stanowiska skarżącego o konieczności dokonania odmiennego wyliczenia kwoty przypadającej do zwrotu. Organ w niniejszej sprawie zasadnie przyjął, że może domagać się zwrotu poniesionych wydatków od momentu nabycia przymiotu ostateczności przez rozstrzygnięcia zobowiązujące stronę do partycypowania w kosztach utrzymania członka rodziny w domu pomocy społecznej. Skoro pierwsza decyzja zobowiązująca stała się ostateczna z dniem [...] kwietnia 2009 r., to strona był zobligowana do ponoszenia wymaganej opłaty dopiero od tej daty.

Wynikające z art. 110 k.p.a. związanie decyzją administracyjną w zakresie ustalenia okresu, w jakim ponoszone było świadczenie zastępcze, nie zostało w niniejszej sprawie naruszone. Organ bowiem nie przekroczył granic czasowych przyjętych przez decyzję z [...] marca 2009 r., która – co należy przypomnieć – odnosiła się do opłat od dnia 1 listopada 2008 r. Zobowiązanie do zwrotu należności od dnia 24 kwietnia 2009 r. mieściło się więc w okresie wynikającym ze wskazanej decyzji. Przypomnieć również należy, że domaganie się zwrotu wydatków zastępczych jest uprawnieniem gminy, która może żądać ich zwrotu w wysokości adekwatnej do uzasadnionych okoliczności danej sprawy. W niniejszym zaś postępowaniu uzasadnione było domaganie się zwrotu środków dopiero od dnia 24 kwietnia 2009 r.

Zasadnym nie okazał się również zarzut dotyczący pominięcia skutków trzech wszczętych postępowań egzekucyjnych, a także wyroku NSA z dnia 10 grudnia 2014 r., sygn. akt I OSK 2218/14 stwierdzającego przedawnienie należności za okres od listopada 2008 r. do września 2012 r. Organ pierwszej instancji wycofał bowiem tytuły wykonawcze nr 6, 9 i 20 skierowane do organu egzekucyjnego, a postępowanie w tych sprawach zostało umorzone, co potwierdza postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] z dnia [...] sierpnia 2015 r., nr [...].

Z kolei wskazane orzeczenie NSA wydane zostało w toku kontroli postanowień organów wierzycielskich w przedmiocie uznania za niedopuszczalne zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji i nie odnosiło się do skutków wynikających z decyzji badanej w niniejszej sprawie, która – co należy podkreślić – zapadła po wydaniu powołanego wyroku. Zaznaczyć również należy, że należności dochodzone w postępowaniu egzekucyjnym miały inną podstawę faktyczną i nie były tożsame – pod tym względem – z roszczeniem gminy realizowanym w oparciu o decyzję z dnia [...] lipca 2015 r. W tak zmienionej sytuacji faktycznej nie jest uzasadniony pogląd o naruszeniu przez organy orzekające w przedmiotowej sprawie art. 170 p.p.s.a.

Z powyższej konstatacji wynika również, że zmiana podstawy żądania zwrotu wydatków zastępczych, spowodowała bezprzedmiotowość zgłaszanych przez skarżącego w toku innych postępowań administracyjnych i egzekucyjnych zarzutów przedawnienia roszczenia na podstawie art. 118 k.c. Zasadnie w tym względzie organ odwoławczy powołał się na samoistne przesłanki przedawnienia wynikające z art. 104 ust. 5 u.p.s., zgodnie z którym należności, o których mowa w ust. 1 (należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej, z tytułu opłat określonych przepisami ustawy oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń), ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat, licząc o dnia, w którym decyzja ustalająca te należności stała się ostateczna. Wskazać należy, że organ nie był zobligowany do powoływania się na jakiekolwiek orzecznictwo w tym zakresie, skoro treść przepisu nie budziła wątpliwości, że początek biegu przedawnienia rozpoczął się od dnia 7 października 2015 r., tj. dnia, w którym decyzja wydana w niniejszej sprawie stała się ostateczna. Skarżący winien również zwrócić również uwagę, że w art. 104 ust. 5 u.p.s. mowa jest o przedawnieniu należności, a nie przedawnieniu decyzji stanowiących podstawę do ich ustalenia. Poza tym trzeba także zaznaczyć, że należności te mają charakter publiczny, a nie prywatny. Źródłem ich powstania nie jest bowiem zdarzenie o charakterze cywilnoprawnym, lecz zdarzenie publicznoprawne powstające w wyniku wydania decyzji administracyjnej. O ile więc zasadą jest, że uprawnienia majątkowe w prawie cywilnym ulegają przedawnieniu zgodnie z art. 117 i n. k.c., o tyle uprawnienia majątkowe w prawie publicznym ulegają przedawnieniu lub wygaśnięciu tylko wtedy, gdy zostało to wyraźnie określone przez ustawodawcę (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 czerwca 2009 r., sygn. akt I OSK 874/08 oraz z dnia 29 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK2306/14 – dostępne w centralnej bazie orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Bez znaczenia dla niniejszej sprawy była również okoliczność wydania przez Prezydenta G. ośmiu decyzji dotyczących zobowiązania Z. H. do pokrywania kosztów swojego pobytu w domu pomocy społecznej. Odnoszą się one bowiem do innych adresatów (matki skarżącego oraz organu pomocy społecznej), a przez to nie stanowią sprawy tożsamej z orzeczeniami Prezydenta G. będącymi podstawą do domagania się zwrotu należności w niniejszej sprawie, w której stroną był wyłącznie skarżący. Nie można więc wprost uznać, że orzekają one o tym samym obowiązku, co decyzje z dnia [...] marca 2009 r. oraz [...] października 2014 r. Zauważyć przy tym trzeba, że wskazane rozstrzygnięcia zostały poddane analizie w ramach nadzwyczajnego postępowania administracyjnego wszczętego na wniosek skarżącego, który domagał się stwierdzenia ich nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 (decyzja została wydana bez podstawy prawnej oraz z rażącym naruszeniem prawa) i 3 (decyzja dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną) k.p.a. Organy administracji publicznej odmówiły jednakże stwierdzenia ich nieważności, a skargi wniesione w tych sprawach zostały oddalone przez tutejszy Sąd wyrokami z dnia 7 lipca 2016 r., sygn. akt IV SA/Wr 112/16 i 113/16.

W związku z powyższym należało stwierdzić, że zaskarżona decyzja organu odwoławczego jak i decyzja ją poprzedzająca – w zakresie ustalenia wysokości zwracanych wydatków zastępczych – zostały wydane po wyczerpującym zebraniu materiału dowodowego oraz z poszanowaniem przepisów prawa materialnego i procesowego.

Zdaniem Sądu, również rozstrzygnięcie zawarte w punkcie II decyzji organu pierwszej instancji, a odnoszące się do ustalenia terminu zapłaty zwracanej należności okazało się uzasadnione.

Z niebudzącego wątpliwości materiału dowodowego bezsprzecznie wynika, że ustalenie terminu nastąpiło wyłącznie z inicjatywy organu. Strona skarżąca nie wykazała w tym przedmiocie żadnej inicjatywy. Pomimo kierowanych do niej pism i wniosków z prośbą o umożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w celu ustalenia aktualnej sytuacji osobistej, organ nie otrzymał żadnej odpowiedzi, za wyjątkiem tej, że skarżący odmówił przyjęcia kierowanej do niego korespondencji ze strony Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L. Strona nie zareagowała nawet wówczas, gdy organ – w piśmie z dnia 3 czerwca 2015 r. – zawiadomił ją o konsekwencjach prezentowania dalszej biernej postawy, dając jednak po raz kolejny szansę wykazania sytuacji materialnej w celu ustalenia dogodnego terminu zwrotu należności poniesionych zastępczo przez gminę.

W takiej sytuacji organ pomocy społecznej był uprawniony do samodzielnego ustalenia terminu zapłaty dochodzonej należności w oparciu o własne dokumenty i materiały. Z ich analizy wynikało, że w okresie styczeń – luty 2015 r. dochody rodziny wyniosły łącznie ok. 8500,00 złotych. Uwzględniając nawet utratę źródła dochodów, która nastąpiła w marcu 2015 r., sytuacja skarżącego przemawiała za ustaleniem osiemnastomiesięcznego terminu na zwrócenie należności. Wzięto również pod uwagę, że w czerwcu 2015 r. zwrócono stronie kwotę ok. 45.000,00 złotych z tytułu nienależnie wyegzekwowanych świadczeń.

Mając na uwadze powyższe należało uznać, że wbrew twierdzeniom skarżącego wydana decyzja była wykonalna w dniu jej wydania. Nie zmienia przy tym powyższego stanu rzeczy sporządzenie przez skarżącego pisma z dnia 23 czerwca 2015 r. Z jego treści nie wynika bowiem żadna obiektywna okoliczność, która wykazywałaby aktualną sytuację materialną strony, nakazującą ustalenie dłuższego okresu do zapłaty wymaganych należności. Samo napomknięcie o trudnej sytuacji materialnej nie może stanowić podstawy do podjęcia korzystnego dla strony rozstrzygnięcia.

Kolegium trafnie przy tym zwróciło uwagę , że chociaż wskazanego pisma nie dołączono do akt sprawy, jednakże twierdzenia w nim zawarte zostały wzięte pod uwagę na etapie postępowania odwoławczego. Również w ocenie Sądu niewłączenie rzeczonego dokumentu do akt sprawy nie miało wpływu na jej wynik i nie prowadziło do istotnego naruszenia art. 80 i art. 81 k.p.a.

Reasumując powyższe rozważania należało stwierdzić, że w sprawie ziściły się przesłanki do żądania od skarżącego zwrotu wydatków poniesionych zastępczo przez Gminę G. z tytułu opłaty za pobyt Z. H. w domu pomocy społecznej. Ich wysokość znajduje uzasadnienie w zgromadzonym materiale dowodowym, który okazał się również wystarczający do przyjęcia adekwatnego ze względu na sytuację materialną strony terminu zwrotu należności. Tym samym zaskarżona decyzja została wydana – wbrew zarzutom skargi – zgodnie z prawem i w jego granicach.

Wydanie przedmiotowej decyzji nie oznacza jednak, że skarżący pozbawiony został jakiejkolwiek możliwości dogodnego dla siebie ukształtowania spłaty zwracanych świadczeń zastępczych. Może on bowiem zwrócić się do organu pomocy społecznej w trybie art. 104 ust. 4 u.p.s. m.in. o odstąpienie od żądania takiego zwrotu, odroczenia terminu płatności bądź rozłożenia wymaganych należności na raty.

Mając powyższe na uwadze skargę – jako nieuzasadnioną – należało oddalić na podstawie art. 151 p.p.s.a.