Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 478/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2011-09-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 134, art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit a i c, art. 200, art. 205 par. 2;
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 28 ust. 3a, art. 30
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par 3 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Dnia 28 września 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska Sędziowie Sędzia NSA Irena Krzemieniewska (spr.) Sędzia WSA Monika Krzyżaniak Protokolant asystent sędziego Anna Łuczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 września 2011 roku sprawy ze skargi B. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne 1) uchyla zaskarżoną decyzję; 2) zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącego – B. S. kwotę 340,00 (trzysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2009r., Nr 205, poz. 1585 ze zm., w skrócie u.s.u.s.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego, utrzymał w mocy decyzję ZUS z dnia [...] nr [...], odmawiającą B. S. umorzenia należności z tytułu składek, w postaci odsetek za zwłokę, na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenia zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny:

Wnioskiem z dnia 22 lutego 2010r. B. S. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z prośbą o rozłożenie na raty zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy oraz o umorzenie odsetek od tych zaległości.

We wniosku wskazał, że łączna kwota zaległości na dzień 8 grudnia 2009 r. wynosiła 120.799 zł, w tym należność główna ok. 43.900 zł, odsetki za zwłokę ok. 71.300 zł, koszty egzekucyjne ok. 5.400 zł, których spłata wraz z odsetkami za zwłokę w obecnej sytuacji materialnej i życiowej przerasta jego możliwości. Podniósł, że wraz z żoną w 1996 r. adoptował dwoje chorych dzieci. Syn wymaga szczególnej opieki, długotrwałego leczenia absorbującego czas i koszty (wirusowe zapalenie wątroby typu C, ADHD, opóźnienie intelektualne, niedosłuch, przepuklina pachwinowa). Powyższe spowodowało brak kontroli w firmie wnioskodawcy nad pracownicami, co doprowadziło do bardzo znaczących ubytków w towarze oraz do spadku liczby klientów. Powodem spadku dochodów w sklepie było również otwarcie w pobliżu nowego, dużego, wielosklepowego pawilonu handlowego. Wyjaśnił, że do listopada 2009 r. żona przebywała na zasiłku opiekuńczym (z uwagi na sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym synem M.) wypłacanym przez MOPS w T. Wnioskodawca podał, że z uwagi na trudną sytuację materialną i wszystkie kłopoty, od kilku lat leczy się w Poradni Zdrowia Psychicznego z powodu nawracających depresji; w 2008 roku, po kilkumiesięcznej chorobie, przeszedł operację kręgosłupa i do kwietnia 2009 r. miał przyznane świadczenie rehabilitacyjne. Do wniosku skarżący załączył dokumenty, z których wynika, że korzystał wielokrotnie z pomocy publicznej, z uwagi na ciężką sytuację materialną.

Decyzją z dnia [...] nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 i ust. 4 w zw. z art. 28 ust. 1-3a oraz art.32 u.s.u.s., odmówił B. S. umorzenia wnioskowanych należności. W ocenie organu administracji brak było podstaw do umorzenia zaległości, albowiem sytuacja majątkowa skarżącego pozwala na regulowanie wymienionych zobowiązań. Organ podkreślił, iż decyzje w sprawie umorzenia należności z tytułu składek mają charakter uznaniowy, co oznacza, że organ nie ma obowiązku uwzględnienia wniosku.

Pismem z dnia 26 maja 2010 r. B. S. wystąpił do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń z wnioskiem o ponowne rozpoznanie sprawy. W uzasadnieniu wskazał, iż organ w sposób nienależyty przeanalizował przesłanki z art. 28 u.s.u.s. oraz zawarte w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). We wniosku B. S. podniósł, że stan faktyczny wskazuje, iż obciążenie go obowiązkiem zapłaty odsetek z tytułu zaległości składkowych spowoduje pozbawienie możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Na dzień dzisiejszy nie jest bowiem w stanie zaspakajać podstawowych potrzeb życiowych swoim dzieciom i żonie. Podniósł, iż jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, posiada dwójkę dzieci, przy czym starsze dziecko jest osobą niepełnosprawną, co generuje znaczne koszty po stronie skarżącego. Wskazał, iż wielokrotnie korzystał z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w T., który przyznawał skarżącemu i jego rodzinie zasiłki celowe oraz innego rodzaju pomoc finansową.

Decyzją z dnia [...] nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję ZUS z dnia [...]. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ przyznał, że aktualna sytuacja finansowa rodziny skarżącego - spowodowana pozostawaniem bez pracy wnioskodawcy i jego żony, utratą przez żonę prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, posiadaniem na utrzymaniu uczących się dzieci, a także koniecznością ponoszenia wydatków na leczenie i spłatę zobowiązań wobec innych wierzycieli - jest trudna. Jednakże w ocenie organu sytuacja życiowa i materialna w jakiej znajduje się skarżący i jego rodzina nie powoduje, iż mamy do czynienia z całkowitą nieściągalnością należności. Tym samym w opinii organu B. S. nie spełnia przesłanek zawartych w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, co uniemożliwia umorzenie wnioskowanych zaległości.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał, iż z uwagi na uznaniowość decyzji umarzającej należności z tytułu składek, postanowił odmówić umorzenia należności pomimo, iż skarżący wykazał, że ich opłacenie pozbawiłoby go możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Swoje stanowisko organ uzasadnił tym, że orzeczenie o niepełnosprawności nie uniemożliwia skarżącemu całkowicie podjęcia pracy. Również w odniesieniu do żony B. S. nie można jednoznacznie stwierdzić, że rzeczywiście nie ma szans na znalezienie zatrudnienia. Z kolei posiadanie przez skarżącego zobowiązań wobec innych wierzycieli pozostaje, w ocenie organu, bez wpływu na stanowisko Zakładu w przedmiotowej sprawie, ponieważ każdy wierzyciel ma prawo, a co więcej obowiązek egzekwowania swoich wierzytelności. Organ zauważył, iż oświadczenie wnioskodawcy co do faktycznych dochodów rodziny jest nierzetelne i rodzi wątpliwość, że rodzina może posiadać dodatkowe dochody.

Dalej organ podał, iż w wyniku ponownej oceny uznano również, że nie mogą zostać uwzględnione jako przesłanki przemawiające za umorzeniem należności podniesione przez skarżącego okoliczności, że przyczyną powstania zadłużenia był brak kontroli nad pracownikami, co doprowadziło do znaczących ubytków w towarze w sklepie oraz konkurencja w postaci otwarcia w pobliżu wielobranżowego pawilonu handlowego, ponieważ stosownie do obowiązujących przepisów, to płatnik składek jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, odpowiada za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek niezależnie od czynników wpływających na funkcjonowanie firmy i osiąganie dochodów czy też ponoszenie strat.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożył B. S., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W uzasadnieniu skargi podał, iż organ w sposób nienależyty przeanalizował przesłanki, których występowanie pozwala na umorzenie zaległości. W opinii skarżącego jego sytuacja materialna i osobista jest bardzo trudna. Skarżący podniósł, iż jest bezrobotny i nie posiada prawa do zasiłku. Żona również jest osobą bezrobotną. Trudności w znalezieniu pracy, wynikają przede wszystkim z faktu, iż B. S. jest osobą niepełnosprawną, której stopień niepełnosprawności został stwierdzony orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Powiecie [...] w dniu 29 czerwca 2009 roku. Podniósł, iż ma dwoje dzieci w wieku 14 i 17 lat, przy czym starsze dziecko jest osobą niepełnosprawną. Choroba syna wymaga olbrzymiego nakładu finansowego i czasowego, bowiem syn wymaga stałego leczenia i rehabilitacji. Z uwagi na fakt, iż skarżący nie był w stanie swoim dzieciom zapewnić podstawowych potrzeb życiowych w szczególności w postaci pełnego wyżywienia, na rzecz małoletniego syna M. została przyznana pomoc z MOPS w T. w formie zakupu posiłku przez pięć razy w tygodniu. Podobnie wobec jego żony i córki MOPS przyznał okresowo zasiłki celowe na zakup posiłku lub żywności w kwocie po 150 zł. W ramach podstawowej egzystencji życiowej skarżący zobowiązany jest ponosić wydatki w kwocie 504 zł miesięcznie, na które składają się energia, gaz, woda, opał, podatki. Zważywszy na brak dochodów wydatki regulowane są z opóźnieniem. Ponadto skarżący wskazał, iż zobowiązany był do zaciągnięcia pożyczki, celem spłaty powyższych należności. Podobne zobowiązania ciążą na nim z tytułu kredytu zaciągniętego na zakup sprzętu rehabilitacyjnego niezbędnego do egzystencji małoletniemu synowi. Wobec B. S. prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez komornika sądowego z nieuregulowanych należności z tytułu zobowiązań powstałych w ramach prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Wymienione zobowiązania wynoszą ok. 15.000 zł. Zadłużenie z tytułu odsetek wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na dzień wydania decyzji w przedmiocie umorzenia wynosi 71.126 zł. Kwota główna zadłużenia natomiast to ok. 44.000 zł. Trudno zatem według skarżącego, w świetle powyższego, stwierdzić na jakiej podstawie organ administracji, uznał iż w przedstawionym stanie faktycznym brak jest przesłanek do umorzenia należności w postaci odsetek za zwłokę w spłacie składek.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wyrokiem z dnia 8 grudnia 2010r. sygn. akt I SA/Łd 1191/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił zaskarżoną decyzję z dnia [...].

W ocenie Sądu organy rozpoznające wniosek B. S. o umorzenie wnioskowanych składek, orzekły nie w sposób uznaniowy lecz dowolny, co uniemożliwiło prawidłowe przeanalizowanie sytuacji życiowej i materialnej skarżącego oraz wydanie właściwego rozstrzygnięcia. Przede wszystkim organy administracji nie dokonały wszechstronnego wyjaśnienia sprawy i wyczerpującego zebrania materiału dowodowego. Nie podjęły bowiem wszelkich kroków zmierzających do dokładnego ustalenia podstaw faktycznych, tylko ograniczyły się jedynie do przerzucenia ciężaru dowodowego na stronę. Sąd uznał, że tylko prawidłowo zebrany materiał dowodowy da pełną możliwość oceny sytuacji majątkowej skarżącego, a co za tym idzie pozwoli przeanalizować, czy w sprawie zaistniały przesłanki do umorzenia zaległych składek.

Ponadto Sąd wskazał, iż bez znaczenia dla rozpoznawanej sprawy jest podnoszony przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w zaskarżonej decyzji argument, iż skarżący bądź jego żona w bliżej nie określonej przez organ przyszłości, będzie mógł podjąć zatrudnienie i spłacić zaległe składki, bowiem organ badając przesłanki umożliwiające wydanie pozytywnego rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia zaległości powinien odnieść się do aktualnej sytuacji majątkowej i życiowej skarżącego.

Sąd przyznał także rację skarżącemu, który wskazał w skardze, iż zobowiązanie skarżącego do zapłaty należności wobec Zakładu spowoduje konieczność wystąpienia przez niego po materialną pomoc od państwa, w większym zakresie, niż dotychczas. W związku z tym zobowiązanie skarżącego do uregulowania należności w postaci odsetek za zwłokę w spłacie, będzie skutkowało nie tylko naruszeniem interesu skarżącego, ale w dalszej konsekwencji doprowadzi również do naruszenia interesu państwa.

W konsekwencji Sąd stwierdził, iż rozstrzygając sprawę ponownie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych winien więc uwzględnić całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a następnie na tej podstawie dokonać oceny poszczególnych dowodów i ustalić w ten sposób stan faktyczny, a zwłaszcza sytuację majątkową i rodzinną skarżącego. Winien przy tym wziąć pod uwagę okoliczności przedstawiane przez stronę. Jeśli zaś uzna, iż przedstawione przez skarżącego informacje i dokumenty są niewystarczające, powinien podjąć kroki w celu ich uzupełnienia, co musi znaleźć swoje odbicie w uzasadnieniu decyzji. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy powinien też być przez organ należycie oceniony. Nie wystarczy tylko wskazanie jakie dokumenty zostały w postępowaniu zgromadzone. Dopiero bowiem wszechstronne wyjaśnienie sprawy w kontekście przepisów prawa materialnego (zwłaszcza art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej), przy zachowaniu przepisów postępowania administracyjnego, w tym w szczególności przedstawionych powyżej, daje prawo do podjęcia właściwej decyzji (z uwagi na jej fakultatywny charakter).

Ponownie rozpoznając sprawę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pismem z dnia 13 stycznia 2011r. wezwał pełnomocnika skarżącego do uzupełnienia wniosku z dnia 22 lutego 2010r. przez nadesłanie dokumentów potwierdzających aktualne i faktyczne dochody skarżącego oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, dokumentów potwierdzających aktualne wydatki związane z utrzymaniem domu i samochodu, dokumentów określających stopień niepełnosprawności syna M. S. po dniu 22 stycznia 2010r., a także dokumentów potwierdzających aktualne wydatki ponoszone na leczenie członków rodziny skarżącego. Dodatkowo organ zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w T. o nadesłanie informacji o otrzymanych przez skarżącego i członków jego rodziny świadczeniach z pomocy społecznej, a także do Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł.-W. o nadesłanie informacji dotyczących osiągniętego dochodu za 2010r.

Po analizie uzupełnionego materiału dowodowego Prezes Zakładu Ubezpieczeń stwierdził po pierwsze, że skarżący nie wykazał, że opłacenie należności z tytułu składek w postaci odsetek za zwłokę, w dłuższym okresie czasu pozostawiłoby skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, tym samym organ stwierdził, iż w stosunku do skarżącego nie zachodzi przesłanka określona w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003r. nr 141, poz. 1365).

Po drugie w ocenie organu administracji zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie wskazuje, aby w przypadku skarżącego zachodziła całkowita nieściągalność, o której mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., bowiem skarżący wraz z żoną są współwłaścicielami, na zasadach wspólności majątkowej małżeńskiej, nieruchomości położonej w T. przy Al. J., która obciążona jest hipoteką przymusową na rzecz ZUS II Oddział w Ł. w łącznej kwocie 44.287,90 zł wraz z odsetkami. Brak jest zatem podstaw do umorzenia zadłużenia na podstawie art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Organ uznał ponadto, że w niniejszej sprawie nie ma znaczenia fakt umorzenia w dniu 21 grudnia 2010r. przez Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł.-W. postępowania egzekucyjnego, prowadzonego na podstawie tytułów egzekucyjnych wystawionych prze ZUS II Oddział w Ł.

Następnie organ podał, iż w wyniku ponownej oceny uznano również, że nie mogą zostać uwzględnione jako przesłanki przemawiające za umorzeniem należności podniesione przez skarżącego okoliczności, że przyczyną powstania zadłużenia był brak kontroli nad pracownikami, co doprowadziło do znaczących ubytków w towarze w sklepie oraz konkurencja w postaci otwarcia w pobliżu wielobranżowego pawilonu handlowego, ponieważ stosownie do obowiązujących przepisów, to płatnik składek jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, odpowiada za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek niezależnie od czynników wpływających na funkcjonowanie firmy i osiąganie dochodów czy też ponoszenie strat.

Dalej organ administracji podniósł, iż zadłużenie, do którego zapłaty zobowiązany jest skarżący obejmuje także zadłużenie skarżącego jako płatnika składek z własnych środków przez zatrudnianych pracowników. Natomiast zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. nie mogą być umorzone odsetki za zwłokę należne od zatrudnionych pracowników.

Poza tym organ wskazał, że pośród wydatków związanych z utrzymaniem rodziny znajdują wydatki, które nie są wydatkami koniecznymi i niezbędnymi, a które mogłyby być przeznaczone na spłatę zadłużenia.

Organ stwierdził także, iż wobec faktu, że ani skarżący, ani jego żona nie zwracali się o przyznanie zasiłków rodzinnych na dzieci od listopada 2010r., jak również fakt nieskorzystania ze świadczeń socjalnych w obecnym, może świadczyć o poprawie sytuacji finansowej skarżącego i jego rodziny.

W związku z powyższym organ orzekł o odmowie umorzenia żądanych należności.

Na ostateczną decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych skargę do sądu administracyjnego wniósł pełnomocnik skarżącego. W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącego przytoczył te same argumenty podnoszone w skardze do sądu administracyjnego na decyzję z dnia [...].

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola działalności organów administracyjnych, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 powołanego przepisu). Oznacza to, iż sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.) Sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będą jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z kolei przepis art. 135 p.p.s.a. stanowi, iż Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to konieczne dla końcowego jej załatwienia.

Sąd uwzględniając zatem skargę na decyzję uchyla ją w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.

Przedmiotowa sprawa dotyczy umorzenia odsetek od należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W pierwszej kolejności należy jednak zauważyć, iż sprawa była już rozpoznawana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, który wyrokiem z dnia 8 grudnia 2010r., sygn. akt I SA/Łd 1191/10, uchylił decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia B. S. należności z tytułu składek w postaci odsetek za zwłokę na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy i FGŚP. W konsekwencji powyższego rozstrzygnięcia sądu Prezes ZUS ponownie rozpatrzył sprawę i wydał decyzję, będącą przedmiotem zaskarżenia w spranie niniejszej. Zgodnie bowiem z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna oraz wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia.

Zdaniem Sądu, orzekającym w tym składzie, organ administracji chociaż zastosował się do wskazań wyroku WSA w Łodzi z dnia 8 grudnia 2010r., gdyż zgromadził materiał dowodowy w zakresie wskazanym przez Sąd, to jednak nie ocenił go w prawidłowy sposób, czym naruszył art. 80 K.p.a. Z zebranego materiału dowodowego wynikało niezbicie, że sytuacja skarżącego i jego rodziny jest bardzo trudna pod każdym względem, przede wszystkim finansowym, dlatego spłata jakiejkolwiek kwoty powoduje automatycznie powstanie zbyt ciężkich skutków dla skarżącego i jego rodziny. Co prawda należy zgodzić się z organem, że w niniejszej sprawie nie zachodzą okoliczności całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, o których mowa w art. 28 ust. 3 w zw. z ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2009r., Nr 205, poz. 1585 ze zm.), to jednak, w ocenie Sądu, odmowa umorzenia należności skarżącego względem ZUS jest nieuzasadniona w świetle przepisów art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, zwanego dalej rozporządzeniem).

Wskazać również należy, że rozstrzygnięcie organu administracji na podstawie powołanego art. 28 ust. 3a oraz przepisów rozporządzenia jest rozstrzygnięciem wydawanym w ramach uznania administracyjnego, które jakkolwiek jest określoną sferą swobody pozostawionej organowi administracyjnemu, jednakże nie oznacza prawa organu do całkowitej dowolności działania. Jest ono bowiem działaniem, które powinno być uzasadnione wszelkimi ustalonymi przesłankami faktycznymi i celowościowymi. Orzekający w niniejszym składzie Sąd podziela całkowicie pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 3 września 2010r., sygn. akt II GSK 745/09 (dostępnym w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, w skrócie CBOSA) zgodnie z którym podjęcie rozstrzygnięcia w oparciu o uznanie administracyjne stanowi skorzystanie z uprawnienia administracji do ukształtowania w danej sprawie i w danym stanie faktycznym skutków prawnych w ramach pewnej swobody zakreślonej przepisem prawa materialnego oraz w ramach obowiązujących reguł procesowych.

Innymi słowy, działając w ramach swobodnego uznania, organ administracji ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia w określonym stanie faktycznym. Powyższe nie oznacza, że organ, korzystając z możliwości działania na zasadzie uznania administracyjnego, może podejmować decyzje w sposób dowolny.

Zdaniem Sądu w przedmiotowej sprawie organ przekroczył granice uznania administracyjnego. Podkreślić bowiem należy, że z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. wynika jednoznacznie, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne mogą być umarzane w całości lub w części, natomiast jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji organ administracji w ogóle nie brał pod uwagę możliwości umorzenia tych należności w części uznając, że spłata kwoty, która może być przedmiotem umorzenia przez organ, jest w zasięgu możliwości finansowych skarżącego, a umorzenie należności względem ZUS nie gwarantuje znacznej poprawy sytuacji finansowej skarżącego.

Po drugie należy zwrócić uwagę na fakt, iż organ brał pod uwagę tylko i wyłącznie umorzenie odsetek za należności z tytułu składek własnych skarżącego w kwocie 23.684,00 zł twierdząc, że na podstawie art. 28 ust. 3a w zw. z art. 30 u.s.u.s. nie można umorzyć odsetek należnych od składek za zatrudnionych pracowników, które w przedmiotowej sprawie wynoszą 47.442,00 zł. Z tym stanowiskiem nie można się zgodzić, gdyż jak wynika z orzecznictwa sądów administracyjnych powołany przepis wyłącza jedynie możliwość umorzenia należności z tytułu finansowanych przez pracowników składek. Żaden inny przepis ustawy również nie wyłącza zastosowania art. 28 ust. 3a u.s.u.s. do należności ubocznych, takich jak odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia, czy dodatkowe opłaty (por. wyroki: NSA z dnia 21 stycznia 2009r., sygn. akt II GSK 679/08; WSA w Warszawie z dnia 7 kwietnia 2008r., sygn. akt V SA/Wa 2584/07; WSA w Warszawie z dnia 31 października 2007r., sygn. akt V SA/Wa 1816/07 – wszystkie dostępne w CBOSA).

Z powyższego wynika, że możliwa do umorzenia należność obejmuje odsetki w wysokości 71.126,00 zł. Wskazana kwota jest niewątpliwie bardzo wysoka i prawie dwukrotnie przekracza kwotę należności głównej. Biorąc pod uwagę możliwości finansowe skarżącego oraz jego zobowiązania wobec innych wierzycieli nie można podzielić stanowiska organu, że odmowa umorzenia odsetek za należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne nie naruszy interesu skarżącego oraz jego rodziny. Kierowanie się przez ZUS wyłącznie nałożonym na organ ustawowym obowiązkiem egzekwowania należności z tytułu składek (w tym należności ubocznych) nie może uzasadniać odmowy umorzenia tych należności, skoro również taka możliwość przewidziana została przez ustawodawcę. Należy mieć na względzie fakt, że skarżący zobowiązał się do zapłaty należności głównej, co także nie może pozostawać obojętne, przy ocenie możliwości umorzenia należności ubocznych, chociażby w części. Można w miejscu zacytować wyrok NSA z dnia 14 stycznia 2010r., sygn. akt II GSK 296/09 (dostępny w CBOSA), zgodnie z którym przy umarzaniu nieopłaconych należności nie stosuje się wymogu zaistnienia precyzyjnie określonych przesłanek całkowitej nieściągalności, lecz zawsze ocenia niebezpieczeństwo powstania zbyt ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny po ewentualnym opłaceniu należności, z uwzględnieniem jego stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej. Do takich zagrożeń zaliczono pozbawienie zobowiązanego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, co musi być zawsze przedmiotem oceny wpływającej na wynik sprawy, a nie - jak w sprawach rozpoznawanych na podstawie art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s. - badanie istnienia przesłanek całkowitej nieściągalności.

Z powyższego wynika, że przedmiotem oceny jest aktualna sytuacja finansowa skarżącego. Zgodnie bowiem z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia organ może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Wbrew twierdzeniu organu, zdaniem Sądu skarżący wykazał, że jego sytuacja finansowa wyczerpuje przesłankę umorzenia dochodzonych należności, chociażby w części, wynikającą z ww. przepisu. Nie bez znaczenia ma dla Sądu również fakt, iż postanowieniem [...] nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł.-W. w Ł. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone względem skarżącego na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez ZUS. Jak wynika z uzasadnienia tego postanowienia, organ egzekucyjny stwierdził, że zobowiązany nie posiada praw majątkowych - majątku ruchomego podlegającego egzekucji administracyjnej. Organ egzekucyjny wskazał ponadto, że ZUS nie wniósł o egzekucję z nieruchomości na podstawie art. 110 § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2005r., Nr 229, poz. 1954 ze zm.). Należy zatem stwierdzić, że okoliczność odstąpienia od egzekucji przez organ egzekucyjny niewątpliwie powinna wpłynąć na ocenę sytuacji finansowej skarżącego. W tej sytuacji Sąd uznał, że organ administracji dopuścił się również naruszenia art. 107 § 3 w zw. z art. 80 K.p.a. bowiem ocena całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego - w kontekście mających zastosowanie w sprawie przesłanek prawa materialnego, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli - winna znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji które, jako jeden z elementów decyzji winno zawierać ocenę zebranego materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych w sprawie przepisów prawa oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle wskazanych w nim norm prawa materialnego. Okoliczności uzasadniające odmowę umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne powinny być w związku z tym przeanalizowane i omówione w sposób nie budzący żadnych wątpliwości, szczególnie gdy decyzja dotyczy sfery elementarnych potrzeb skarżącej i jej rodziny - posiadania środków niezbędnych do przeżycia. Konieczne jest w tym wypadku skonfrontowanie sytuacji materialnej strony skarżącej z wysokością zaległej należności i wskazanie dochodów, które zdaniem organu - byłyby wystarczające na pokrycie zadłużenia (por. wyrok z NSA dnia 10 października 2007r., sygn. akt II GSK 176/07, dostępne w CBOSA).

Mając na uwadze powyższe rozważania, rozpoznający niniejszą sprawę Sąd uznał, że organ administracji przekroczył granice uznania administracyjnego wydając decyzję uznaniową i odmawiając skarżącemu umorzenia odsetek od nieopłaconych składek z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (własnych i pracowników), czym dopuścił się naruszenia prawa w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonej decyzji.

W związku z tym Sąd, w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) orzekł, jak w sentencji.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.

j.m.