Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 1037/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-01-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art.17 ust. 1, art. 17 ust. 1 a, art. 20 ust. 2 i ust. 3
journal: Dz.U. 2018 poz 2220
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Busz (spr.) Sędziowie WSA Józef Maleszewski WSA Tomasz Grossmann po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 28 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi K. Ż. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

IV SA/Po 1037/21

Uzasadnienie

Burmistrz U. decyzją z dnia [...].07.2021 r. nr [...] wydaną na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej k.p.a. ) oraz art. 1 ust. 2 pkt 1, ust. 3; art. 2 pkt 2, art. 3, art. 17, art. 20, art. 23 ust. 1-3, art.24, ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm., dalej u.ś.r.), Rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1466), obwieszczenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 23 października 2019 r. w sprawie kwoty świadczenia pielęgnacyjnego w roku 2020 r. (M.P. z 2019 r. poz.1067), odmówił K. Ż. (dalej: jako skarżąca) świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na A. W..

W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że dnia [...] czerwca 2021 r. skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad babcią A. W., która jest osobą pełnoletnią.

Skarżąca w chwili obecnej nie pracuje, opiekuje się babcią, która orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS w P. z dnia [...].04.2001r. została uznana za osobę całkowicie niezdolną do pracy i samodzielnej egzystencji. Z dołączonego do wniosku orzeczenia z dnia [...].04.2001 r. wynika, że daty powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki nie da się ustalić, w związku z powyższym nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b u.ś.r.

Na postawie art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

W dniu [...].07.2021r. skarżąca złożyła pisemną rezygnację z pobierania zasiłku dla opiekuna. Decyzja uchylającą to świadczenie została wydana z dniem [...].07.202lr. ustała zatem negatywna przesłanka wynikająca z art. 17 ust 5 pkt 1 lit. b.

Ponadto organ zweryfikował, czy wnuczka K. Ż. posiada pierwszoplanowe uprawnienia do alimentacji względem A. W., czy nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu i czy legitymują się one orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W dniu [...].07.2021 r. M. Ż., córka A. W., napisała oświadczenie, w którym podała, że zamieszkuje w Sosnowcu, pracuje dodatkowo żeby dorobić do emerytury i nie jest w stanie zająć się matką. W tym samym oświadczeniu, podała że nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności. Druga córka A. J. przebywa za granicą i jak podaje w swoim oświadczeniu z dnia [...].07.2021 również nie może podjąć się opieki nad matką.

Wobec powyższego organ uznał, że K. Ż. nie spełnia zapisów art. 17 ust 1a, który stanowi, że łącznie muszą zostać spełnione trzy warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu lub legitymują się one orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, 3) nie ma następujących osób: opiekuna faktycznego dziecka lub osoby będącej rodziną zastępczą.

A. W. ma dwie córki, z których żadna nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności. Zgodnie z art. 129 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek alimentacyjny krewnych bliższych stopniem pokrewieństwa wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych z dalszym stopniem pokrewieństwa. W niniejszej sprawie występuje taka sytuacja. Obowiązek alimentacyjny córek osoby wymagającej opieki wyprzedza obowiązek alimentacyjny wnuczki.

Jeżeli z różnych względów osobistych nie mogą one faktycznie sprawować bezpośredniej opieki, to zgodnie z obowiązkiem alimentacyjnym muszą zapewnić tą opiekę w inny sposób np. poprzez wynajęcie osoby do opieki.

Odwołanie od powyższej decyzji w ustawowym terminie wniosła K. Ż. wnosząc o jej uchylenie w całości oraz rozstrzygnięcie sprawy co do istoty poprzez ustalenie K. Ż. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad babcią A. W..

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...] września 2021 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ wskazał, że z materiału zgromadzonego w sprawie wynika, że A. W. - babcia skarżącej, orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dnia [...] kwietnia 2001 r., nr [...], uznana została za osobę trwale całkowicie niezdolną do pracy i niezdolną do samodzielnej egzystencji. Jest więc osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności w rozumieniu art. 3 pkt 21 lit. b) u.ś.r. Z powyższego dokumentu wynika, że jako datę powstania całkowitej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji wpisano: nadal.

Faktyczną opiekę nad chorą babcią która jest wdową, sprawuje skarżąca, która w związku z obowiązkami opiekuńczymi nie podejmuje zatrudnienia. Kwestia sprawowania przez nią opieki nie jest podważana przez organ I instancji. Z akt sprawy wynika, że strona z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku ze sprawowaną opieką nad babcią uprawniona była do [...] lipca 2021r. do zasiłku dla opiekuna.

Organ I instancji odmówił skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego mimo, że faktycznie sprawuje opiekę nad babcią, ponieważ niepełnosprawność wymagającej opieki nie powstała zgodnie z dyspozycją wynikającą z art. 17 ust. 1b u.ś.r., tj. później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Ponadto organ wskazał, że w przedmiotowej sprawie brak jest obowiązku alimentacyjnego wnuczki wobec babci w sytuacji gdy wymagająca opieki posiada krewnych w pierwszym stopniu (córki), które są zobowiązane do alimentacji wobec matki przez wnuczką.

Zgodnie z art. 17 ust.1b u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Wskazano, że przepis ten wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r. wydanym w sprawie o sygnaturze K-38/13 (Dz.U. z 2014r. poz. 1443) - w zakresie jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności - został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W ocenie Trybunału zróżnicowanie uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego od powstania niepełnosprawności najpóźniej przed ukończeniem 25 roku życia jest niezgodne z Konstytucją RP, dlatego art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie swojej treści po wejściu w życie omawianego orzeczenia.

W tym stanie rzeczy Kolegium uznało, że w przedmiotowej sprawie organ I instancji błędnie zastosował art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia faktu, że doszło do zmiany stanu prawnego wskutek wejścia w życie przywołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego eliminującego z porządku prawnego niekonstytucyjny fragment tego

przepisu. W związku powyższym Kolegium stwierdziło, że fakt powstania niepełnosprawności wymagającej opieki później niż do ukończenia 18 roku życia nie może być podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W związku z powyższym ustalić należało, czy skarżąca spełnia pozostałe przesłanki uprawniające do świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje z tytułu niepodjęcia lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem lub niepełnosprawną osobą dorosłą. Okoliczność sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz rezygnacja z tego powodu z zatrudnienia to warunki konieczne do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale nie jedyne. Jest to bowiem świadczenie opiekuńcze, którego zasadniczym celem jest częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez osobę, na której zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, rezygnującą z zatrudnienia lub niepodejmującą zatrudnienia w celu zapewnienia opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Obowiązek alimentacyjny, który uregulowany został przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, (zwanej dalej k.r.o.), to zobowiązanie polegające na dostarczaniu środków utrzymania, a w miarę potrzeby środków wychowania. Obowiązek ten obciąża krewnych w linii prostej i rodzeństwo (art. 128 k.r.o.). Obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi (art. 129 § 1 k.r.o.).

Skarżąca będąc wnuczką wymagającej opieki, a więc osobą spokrewnioną w linii prostej w drugim stopniu, niewątpliwie jest osobą, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., tj. inną osobą (niż wymienione w art. 17 ust. 1 pkt 1-3 u.ś.r.), na której ciąży obowiązek alimentacyjny. Jednakże aby strona mogła uzyskać wnioskowane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego spełnione muszą być łącznie warunki wskazane w art. 17 ust. 1a u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1)rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z powyższego wynika, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie należącej do kategorii określonej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. uzależnione jest od ustalenia m. in., czy nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu.

W ocenie Kolegium na skarżącej obecnie nie ciąży obowiązek alimentacyjny wobec chorej babci. Z przeprowadzonego postępowania wynika, że A. W. posiada dwie dorosłe córki. Z oświadczenia złożonego do akt sprawy wynika, że M. Ż., nie może zajmować się matką ponieważ mieszka w dużej odległości ok. [...] km. Obecnie jest na emeryturze i dorabia do niej. Ponadto nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności i opiekuje się wnuczką. A. J. nie może sprawować opieki nad matką ponieważ od kilku lat przebywa za granicą i tam pracuje, natomiast z akt sprawy nie wynika aby legitymowała się orzeczeniem o niepełnosprawności.

Podkreślono, że na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych osoba w dalszej kolejności zobowiązana do alimentacji np. wnuczka, może być uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego tylko i wyłącznie w sytuacji, gdy osoby w pierwszej kolejności zobowiązane do alimentacji posiadają orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu znacznym, czego w przedmiotowej sprawie nie udowodniono. Oznacza to, że inne przyczyny (np. praca zarobkowa, zamieszkiwanie w innej miejscowości czy poza granicami kraju) uniemożliwiające sprawowanie opieki jakkolwiek istotne to jednak pozostają bez znaczenia i nie mają wpływu na ustalenie obowiązku alimentacyjnego. Uwzględniając bowiem regulację zawarta w wyżej cytowanym art. 17 ust. 1a u.ś.r. jedyną okolicznością powodującą przejście obowiązku alimentacyjnego na wnuczkę byłoby więc posiadanie przez córki wymagającej opieki orzeczeń o znacznym stopniu niepełnosprawności. SKO w P. podzieliło stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowane w wyroku z dnia 21 lutego 2019 r., sygn. akt I OSK 3804/18, że tylko legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności powodowałoby zwolnienie osób zobowiązanych do alimentacji w pierwszej kolejności i możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom innym niż spokrewnionym w pierwszym stopniu w stosunku do osoby wymagającej opieki.

Podsumowując, Kolegium uznało, że skarżąca, mimo iż faktycznie opiekuje się niepełnosprawną babcią nie jest uprawniona do ubiegania się o wnioskowane świadczenie. Osobami w pierwszej kolejności zobowiązanymi do alimentacji wobec A. W. są jej córki, które nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Fakt zamieszkiwania poza granicami kraju, czy aktywność zawodowa nie zwalniają z obowiązku alimentacyjnego względem matki.

Skargę na powyższą decyzję w ustawowym terminie wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu K. Ż. wnosząc o jej uchylenie i uchylenie poprzedzającej ją decyzji Burmistrza U. nr [...] z dnia [...].07.2021 r., a także o zasądzenie od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej kosztów postępowania.

Zaskarżonej decyzji zarzucono :

1) naruszenie prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy, tj. art. 17 ust. la pkt 2 w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w zw. z art. 132 k. r. o. poprzez jego błędną wykładnie polegającą na ustaleniu, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się skarżącej, faktycznie sprawującej opiekę nad niepełnosprawną babcią, z uwagi na to, iż opieka ta powinna być sprawowana przez osoby spokrewnione w linii prostej w pierwszym stopniu z osobą niepełnosprawną, w tym przypadku przez córki niepełnosprawnej, podczas, gdy z zasady równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP), zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), a w szczególności nakazu ochrony i opieki nad rodziną oraz szczególnej opieki pomocy Państwa udzielanej rodzinie znajdującej się w trudnej sytuacji (art. 18 oraz art. 71 ust. 1 Konstytucji RP) należy wywieść uprawnienie wnuczki faktycznie sprawującej opiekę do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej,

2) naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy, tj. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji Burmistrza U. nr [...] z dnia [...].07.2021 r. wydanej z naruszeniem prawa materialnego, a w konsekwencji błędne utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji,

naruszenie przepisów postępowania które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i 107 § 3 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy polegające na przyjęciu, iż sama okoliczność, że skarżąca nie jest spokrewniona z osobą wymagającą opieki w linii prostej w pierwszym stopniu, skutkuje brakiem jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

W uzasadnieniu skargi nie zgodzono z interpretacją art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a pkt 2 u.ś.r. dokonaną przez organ w przedmiotowej sprawie. Wskazane regulacje należy rozpatrywać przez pryzmat zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji RP.

W orzecznictwie NSA przeważa pogląd, że wskazane regulacje należy odczytywać przez pryzmat zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji RP, z uwzględnieniem celu tych unormowań, którym jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi i wymagającymi takiego wsparcia (vide: wyrok z dnia 05.11.2015 r., I OSK 1062/14, z dnia 13.11.2015 r" I OSK 1286/14, z dnia 21.06.2017 r., I OSK 829/16, z dnia 21.06.2017 r., I OSK 829/17). W art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. ustawodawca nawiązuje wprost do obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. Nie można zatem pominąć treści art. 132 k.r.o., zgodnie z którym "Obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami". W tym kontekście uniemożliwienie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom zobowiązanym do alimentacji tylko w sytuacji, gdy nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności narusza konstytucyjną zasadę równości, sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), a także godzi w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP).

Wykładnia art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. uwzględniająca wskazane zasady konstytucyjne ma także oparcie w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego. W wyroku z dnia 15.11.2006 r., P 23/05 (OTK ZU nr 10/A/2006, poz. 151] Trybunał stwierdził, że choć zasiłek stały nominalnie przysługiwał opiekunowi, to realną korzyść odnosił z niego podopieczny, który w ten sposób miał zapewnioną opiekę osoby bliskiej. Korzyść odnosiło również państwo, bo zapewniając osobie potrzebującej pomocy opiekę członka rodziny, nie musiało organizować tejże opieki winnych formach. Skoro członek najbliższej rodziny wywiązuje się ze swych obowiązków - moralnych i prawnych - wobec ciężko chorego krewnego i wymaga to odeń rezygnacji z zarobkowania, to winien on w tych działaniach otrzymać odpowiednie wsparcie państwa. Trzeba mieć na uwadze, że świadczenie pielęgnacyjne zastąpiło zasiłek stały przewidziany w ustawie o pomocy społecznej z 1990 r. Podobne wnioski można wywieść z wyroków Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18.07.2008 r., P 27/2007 (OTK-A 2008/6/107] oraz z dnia 22.07.2008 r., P 41/2007 (OTK-A 2008/6/109).

Podkreślono, że córki niepełnosprawnej nie mają obiektywnej możliwości sprawowania opieki nad matką. M. Ż. mieszka zbyt daleko, aby móc dojeżdżać od U. i opiekować się matką. Ponadto jej sytuacja finansowa, mimo otrzymywanego świadczenia emerytalnego, wymaga dorabiania do emerytury. Z uwagi również na sytuację rodzinną - opieka nad wnuczką - nie jest w stanie przeprowadzić się do U.. A. J. od wielu lat przebywa za granicą i tam obecnie koncentrują się jej najważniejsze sprawy życiowe, nie ma w planach powrotu do kraju, a jej sytuacja finansowa nie pozwala na opłacanie opiekunki dla matki.

Biorąc więc pod uwagę wskazane okoliczności należy uznać, że obowiązek alimentacyjny wobec A. W. przenosi się na K. Ż. sprawującą stałą opiekę nad babcią.

Na podstawie art. 119 pkt 2 p. p. s. a. skarżąca wniosła o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując swą dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

W niniejszej sprawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz.U. z 2019 r., poz. 2137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm, zwanej dalej "p.p.s.a.") wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.

Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sad dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną.

Sprawę niniejszą rozpoznano na podstawie art.119 pkt 2 p.p.s.a. na posiedzeniu w trybie uproszczonym.

Podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz. U. z 2018 r., poz. 2220 ze zm., dalej u.ś.r.).

Ustalenia faktyczne dokonane przez organy obu instancji były niesporne.

K. Ż. (wnuczka A. W.) w chwili obecnej nie pracuje, opiekuje się babcią, która orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS w P. z dnia [...].04.2001r. została uznana za osobę całkowicie niezdolną do pracy i samodzielnej egzystencji.

A. W. posiada dwie dorosłe córki. Z oświadczenia złożonego do akt sprawy wynika, że M. Ż., nie może zajmować się matką ponieważ mieszka w dużej odległości ok. [...] km. Obecnie jest na emeryturze i dorabia do niej. Ponadto nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności i opiekuje się wnuczką. A. J. nie może sprawować opieki nad matką ponieważ od kilku lat przebywa za granicą i tam pracuje, natomiast z akt sprawy nie wynika aby legitymowała się orzeczeniem o niepełnosprawności.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Na podstawie art. 17 ust 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki (a więc takim jak skarżąca), przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1. rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2. nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3. nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Sąd orzekający w pełni aprobuje stanowisko Kolegium w zakresie zastosowania w niniejszej sprawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r. wydanym w sprawie o sygnaturze K-38/13 (Dz.U. z 2014r. poz. 1443), a także stanowisko organów obu instancji i ich argumentację w zakresie braku uprawnienia skarżącej z uwagi na to, że jest ona zobowiązana do alimentacji swej babci w dalszej kolejności. W niniejszej sprawie organ I instancji odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego K. Ż., które chciała je pobierać w związku ze sprawowaniem opieki nad babcią – A. W.. Organ ten trafnie powołał się na art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r., wskazując, że w pierwszej kolejności do tego świadczenia uprawniona jest M. Ż. i A. J. – córki A. W.. Zasadnie wskazano, że nie legitymują się one zaświadczeniem o niepełnosprawności w znacznym stopniu, co uniemożliwia przyznanie świadczenia K. Ż. – wnuczce A. W..

W myśl art. 132 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. W przypadku skarżącej nie występuje pokrewieństwo pierwszego stopnia, gdyż jest ona wnuczką A. W.. Zasadnicze znaczenie ma dla rozstrzygnięcia sprawy fakt, że A. W. ma dwie córki. Tym samym, to one są zobowiązane w pierwszej kolejności do alimentacji swej matki, a więc także do zapewnienia jej opieki.

Skoro więc istnieją osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z A. W., a więc zobowiązane do jej alimentacji, to na skarżącej nie ciąży obowiązek alimentacyjny wobec babci. Córki A. W. nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nie są więc spełnione wszystkie przesłanki określone w art. 17 ust 1a u.ś.r., które muszą być spełnione łącznie.

Słusznie więc przyjęły organy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. oraz art. 129 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, skarżąca nie jest osobą zobowiązaną do alimentacji swej babci, gdyż ten obowiązek spoczywa na żyjących córkach, które zobowiązane są w pierwszej kolejności do sprawowania opieki nad swoją matką. Wnuczka jest krewną w linii prostej i jej obowiązek alimentacyjny wobec babci powstaje, gdy nie ma dzieci babci lub dzieci te nie są w stanie dopełnić swego obowiązku alimentacyjnego wobec rodzica. Taka sytuacja w kontrolowanej sprawie nie zachodzi.

Podnoszony przez skarżącą zasadniczy zarzut, iż pozostawanie w zatrudnieniu przez M. Ż. i A. J., a także fakt zamieszkiwania przez nie w innym miejscu niż matka, wyklucza spełniania przez nie obowiązku alimentacyjnego wobec matki w ocenie Sądu jest nietrafny.

Należy wskazać, że obowiązek alimentacyjny może polegać albo na świadczeniu określonych sum pieniężnych, albo na dostarczaniu w naturze określonej ilości produktów potrzebnych do życia, bądź też na osobistych staraniach. W sytuacji, gdy zobowiązany do alimentacji wybiera ten ostatni sposób wspomagania potrzebującej osoby mu bliskiej, polegający na rezygnacji z zatrudnienia po to, by osobistym staraniem wspierać tę osobę, z pomocą przychodzi mu Państwo. Osoba zobowiązana do alimentacji otrzymuje, w zaistniałej sytuacji, pomoc polegającą na przyznaniu jej tzw. świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 u.ś.r.).

Świadczenie to jest niejako surogatem wynagrodzenia za pracę. Jest to bowiem określona przepisami kwota pieniężna, z którą wiąże się również opłacanie przez Państwo składek emerytalno-rentowych. Podkreślono, że pomoc świadczona w taki sposób przez Państwo jest przeznaczona dla konkretnych przypadków, to jest dla osób, które obciąża obowiązek alimentacyjny. Zaakcentowano, że obowiązek ten powstaje z mocy prawa, a nie z wyboru dokonanego w danej rodzinie przez jej członków (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16.11.2012 r. sygn. I OSK 1700/12). Jak dalej wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny, to nie rodzina decyduje, komu spośród jej członków winno być przyznane świadczenie pielęgnacyjne, a decyduje o tym przepis prawa. Z tego powodu, zawarte w art. 17 ust. 1a u.ś.r. uregulowanie, iż osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku, gdy osoba spokrewniona w pierwszym stopniu nie jest w stanie sprawować opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, musi być wykładane przy zastosowaniu przesłanek obiektywnych, do których nie należy sam fakt pozostawania w zatrudnieniu. Okoliczność ta jest bowiem wynikiem dokonanego w sposób świadomy wyboru przez określoną osobę i nie zwalnia tej osoby z obowiązku alimentacyjnego względem uprawnionego. W takim przypadku, obowiązek ten nie przybierze wprawdzie świadczenia pomocy w starań osobistych a może polegać na np. opłaceniu osoby trzeciej, która tę opiekę zapewni. Może nią być również inny członek rodziny, który nie jest zobowiązany w danym momencie do alimentacji, choć mieści się w kręgu osób zobowiązanych do niej w dalszej kolejności, ale osoba ta w takiej sytuacji nie nabywa - z racji sprawowania opieki - prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Reasumując ten wątek, skarżąca nie jest osobą spokrewnioną w pierwszym stopniu, a obowiązek alimentacyjny ciąży na córkach A. W., które obiektywnie rzecz ujmując mogą wspólnie poczynić starania w opiece nad niepełnosprawną matką. Żadna z nich nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co wykluczałoby z możliwości dopełnienia obowiązku alimentacyjnego wobec matki.

Sąd orzekający podziela pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny, iż formalnego ograniczenia wynikającego z art. 17 ust. 1a pkt 1 u.ś.r., nie można stosować w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun z obiektywnych względów (z racji wieku i stanu zdrowia oraz rodzaju niepełnosprawności podopiecznego) nie może realizować swych obowiązków, a obowiązki te realizuje inna siostra (wyrok NSA z z dnia 7 maja 2020 r., o sygn. akt I OSK 2831/19).

W ocenie Sądu w niniejszej sprawie nie zachodzą obiektywne okoliczności wykluczające alimentowanie matki przez jej córki. Odległe miejsce zamieszkania i wykonywanie pracy nie jest przyczyną obiektywną, lecz subiektywną, dla której córki nie sprawują opieki nad matką i jej nie alimentują. Jest to bowiem wynik ich decyzji i wyboru, a nie skutek zdarzeń obiektywnych, jak wiek, czy stan zdrowia uniemożliwiający sprawowanie opieki i alimentację niezależnie od woli osoby zobowiązanej. Także zamieszkiwanie w innym miejscu, niż miejsce zamieszkania matki jest skutkiem decyzji, a więc przyczyną subiektywną, a nie obiektywną. Możliwe jest przecież zamieszkanie A. W. u jednej z córek, bądź zamieszkanie jednej z córek w miejscu zamieszkania matki. Sąd oczywiście zdaje sobie sprawę, że taka zmiana życiowa jest trudna, tym niemniej niezamieszkiwanie z matką nie ma charakteru obiektywnego, lecz jest skutkiem świadomej decyzji, a więc ma charakter subiektywny.

Jeszcze raz Sąd podkreśla, że w pierwszej kolejności do opieki nad A. W. zobowiązane są jej córki, które w żaden sposób nie wykazały także swej trudnej sytuacji materialnej uniemożliwiającej finansowanie opieki nad ich matką, jako osoby spokrewnione w pierwszym stopniu. Ich obowiązek alimentacyjny wyprzedza obowiązek alimentacyjny skarżącej.

Dlatego w świetle treści art.17 a ust.1 u.ś.r. w przypadku skarżącej nie są spełnione wszystkie przesłanki określone w tym przepisie, a warunkujące przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej. Dlatego też konieczne było zastosowanie ograniczenia wynikającego z art. 17 ust. 1a u.ś.r. Miejsce zamieszkania i praca, to nie są obiektywne okoliczności, niezależne od woli danej osoby, wyłączające możliwość sprawowania opieki. Wynikającego z art. 17 ust. 1a u.ś.r. ograniczenia nie można stosować w sposób rygorystyczny jedynie w takiej sytuacji, kiedy preferowany przez prawodawcę opiekun ze względów obiektywnych, a więc niezależnych od niego - do których zaliczyć trzeba wiek, stan zdrowia czy znaczne trudności materialne - nie jest w stanie opieki sprawować.

Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że "Tylko legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności powodowałoby zwolnienie osób zobowiązanych do alimentacji w pierwszej kolejności i możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom innym niż spokrewnionym w pierwszym stopniu w stosunku do osoby wymagającej opieki." (wyrok z dnia 21 lutego 2019 r. o sygn. akt I OSK 3804/18). Takiego orzeczenia córki A. W. nie posiadają.

W ocenie Sądu organy – pomimo niewątpliwie trudnej sytuacji życiowej skarżącej – trafnie w świetle obowiązujących aktualnie przepisów prawa - odmówiły przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Kontrolowana decyzja nie ma bowiem charakteru uznaniowego, lecz ma charakter decyzji związanej. W związku z tym organy nie miały żadnego luzu decyzyjnego i ściśle musiały kierować się powyższymi przepisami prawa. A skoro nie zostały łącznie spełnione przesłanki określone w art. 17 ust. 1a u.ś.r. zmuszone były odmówić przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia.

W związku z powyższym Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.