Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 257/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2011-09-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Inne
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 77 par. 1,art. 80, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 153
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 2 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 1996 nr 87 poz 395
law: Ustawa z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Daria Sachanbińska – spr. Sędziowie Sędzia NSA Roman Ciąglewicz Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik Protokolant Sekretarz sądowy Mariola Górska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 13 września 2011 r. sprawy ze skargi W. J. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia [...], nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości, 3) zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie na rzecz W. J. kwotę 100 (sto) zł, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 23 marca 2010 r. W. J. o zwrócił się do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie o przyznanie świadczenia pieniężnego określonego w ustawie z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.), zwanej dalej ustawą. W uzasadnieniu wskazał, że w 1940 r. został wysiedlony wraz z rodziną przez Niemców ze stanowiącego ich własność gospodarstwa rolnego o powierzchni 9 hektarów do majątku rolnego w S., należącego do Z. K., którym zarządzał Niemiec o nazwisku B. W majątku tym pracował bardzo ciężko od października 1940 r. do stycznia 1945 r., bez wynagrodzenia, przy różnych pracach. Do wniosku dołączył szereg dokumentów, w tym oświadczenia pięciu świadków: M. T., L. S., W. K., J. O. i S. K. - na okoliczność wysiedlenia; pismo Archiwum Państwowego w P., Odział w Ł. z dnia 16 lutego 2010 r. - na okoliczność pobierania podatku gruntowego w latach 1940/1941 z gospodarstwa Z. K. ze wsi [...] oraz pozytywną opinię Stowarzyszenia Polaków Poszkodowanych przez III Rzeszę, Zarząd Wojewódzki w O. z dnia 18 marca 2010 r.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...], nr [...], powołując się na art. 2 pkt 2 i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy oraz wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt K 49/07, odmówił wnioskodawcy przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego określonego ustawą, uznając, że W. J. w okresie okupacji wykonywał pracę przymusową w pobliżu stałego miejsca zamieszkania, która nie przybrała szczególnie dotkliwej formy, bowiem nie była połączona z wysiedleniem i "wyrwaniem" z dotychczasowego środowiska.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy W. J. wniósł o uchylenie powyższej decyzji. W uzasadnieniu podniósł, że wraz z rodziną został brutalnie wyrzucony z domu w B. i jako siedmioletni chłopiec był zmuszony do pracy oraz zapewnienia sobie skromnego wyżywienia. Ponadto został pozbawiony możliwości podjęcia nauki w szkole podstawowej. Zdaniem wnioskodawcy - wbrew stanowisku organu - w jego przypadku zastosowano obwiązek pracy przymusowej, która przybrała szczególnie dotkliwą formę, o jakiej mowa w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 2 pkt 2 lit. a, art. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy, decyzją z dnia 16 czerwca 2010 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]. W uzasadnieniu - powołując się na przepis art. 2 pkt 2 lit. a ustawy oraz orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r. - wywodził, że represją w rozumieniu wskazanej ustawy jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939 - 1945. W ocenie organu, strona wykonywała pracę przymusową w niewielkiej odległości od stałego miejsca zamieszkania, w miejscowości [...], podczas gdy mieszkała w miejscowości [...]. Praca ta nie przybrała zatem szczególnie dotkliwej formy, o której mowa w wyroku Trybunału Konstytucyjnego, tzn. nie była połączona z wysiedleniem i "wyrwaniem" z dotychczasowego środowiska. Organ wskazał również, że przepisy ustawy nie przewidują świadczeń dla wszystkich poszkodowanych przez pracę niewolniczą na rzecz III Rzeszy, lecz zawężają krąg podmiotów do takich osób, wobec których stosowano represje pracy niewolniczej w zaostrzonej formie w stosunku do obowiązującego powszechnie obowiązku pracy.

Na skutek wniesionej przez W. J. skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu wyrokiem z dnia 16 listopada 2010 r., sygn. akt II SA/Op 436/10, uchylił zaskarżoną decyzję z dnia 16 czerwca 2010 r. W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, że warunkiem przyznania świadczenia pieniężnego według ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich jest stwierdzenie faktu deportacji (wywiezienia) do pracy przymusowej. W ocenie Sądu, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie wyjaśnił, czy w przypadku skarżącego miała miejsce deportacja w rozumieniu art. 2 pkt 2 w/w ustawy o treści nadanej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt K 49/07. Przede wszystkim organ nie poczynił ustaleń pozwalających na ocenę, czy praca przymusowa wykonywana przez skarżącego przybrała szczególnie dotkliwą formę, tzn. była połączona z wysiedleniem (przymusową zmianą miejsca pobytu) i "wyrwaniem" z dotychczasowego środowiska. Sąd zwrócił uwagę, że przy ocenie powyższych okoliczności organ winien mieć na względzie, że skarżący został wywieziony z miejsca zamieszkania jako 7-letni chłopiec, a zatem należało dokonać oceny charakteru zmiany miejsca pobytu, wykonywanej pracy i warunków, w których musiał funkcjonować jako dziecko, w tym także pod kątem możliwości kontaktowania się z rodziną oraz więzi społecznych z nowym otoczeniem. Sąd zaakcentował, że po orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego, zapisy art. 2 pkt 2 lit. a i b ustawy nie wyłączają możliwości przyjęcia za represję także deportowania do pracy przymusowej z terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed 1 września 1939 r. do miejsca (miejscowości) położonej na tym terytorium. Przy takiej regulacji straciła na znaczeniu odległość między miejscem, skąd i dokąd deportacja następuje. Nawet niewielka odległość wywiezienia do pracy niewolniczej nie jest przesądzającą dla uznania a priori braku podstaw do przyznania świadczenia pieniężnego z ustawy, gdyż kwestia odległości, jako jeden z czynników wskazujących na zaostrzony charakter represji, podlega każdorazowej ocenie organu, przy uwzględnieniu okoliczności rozpoznawanej sprawy. W konsekwencji Sąd uznał, że wydanie zaskarżonej decyzji bez dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego co do okoliczności istotnych, pozwalających na stwierdzenie, czy skarżący podlegał represji w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit. a ustawy, nastąpiło z naruszeniem przepisów art. 7 i art. 77 K.p.a. Sąd stwierdził także naruszenie przez organ art. 107 § 1 i 3 K.p.a. z uwagi na brak uzasadnienia dokonanej przez organ oceny spełnienia bądź niespełnienia przesłanek przyznania świadczenia z tytułu deportacji do pracy przymusowej. Ponadto, zdaniem Sądu, przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ nie ocenił i nie odniósł się do dołączonej przez skarżącego dokumentacji, w tym oświadczeń świadków, opinii Stowarzyszenia Polaków Poszkodowanych przez III Rzeszę w O. oraz pisma z dnia 16 lutego 2010 r. Archiwum Państwowego w P., Odział w Ł., z załącznikiem. W konsekwencji, przy ocenie przesłanek uprawniających skarżącego do przyznania wnioskowanego świadczenia organ oparł się na niekompletnym oraz nierozpatrzonym wszechstronnie materiale dowodowym. Dlatego postępowanie nosi cechy dowolności, a tym samym przeprowadzone zostało z naruszeniem art. 80 K.p.a.

Powtórnie rozpatrując sprawę, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...], nr [...], utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]. W uzasadnieniu odnotował, że postanowieniem z dnia 8 lutego 2011 r. dopuścił dowód z pisemnego przesłuchania strony. Dalej, powołując się na treść art. 2 pkt 2 lit. a, oraz art. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy oraz wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r., stwierdził, że badając uprawnienie strony do uzyskania wnioskowanego świadczenia ocenił charakter deportacji nie w oparciu o kryterium terytorialne (geograficzne), lecz - mając na uwadze treść w/w wyroku - według kryterium szczególnej dolegliwości represji. Zdaniem organu, badanie przesłanki szczególnej dolegliwości represji powinno być oparte na kryteriach obiektywnych, a nie wyłącznie na subiektywnych odczuciach wnioskodawcy. Na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego Kierownik ustalił, że W. J. wraz z rodzicami i rodzeństwem został wysiedlony z własnego domu w B. (gm. [...], pow. [...]) do miejscowości [...] (gm. [...], pow. [...]). Powyższe potwierdza m.in. ankieta W. J. złożona w 1952 r. do Powiatowego Biura Dowodów Osobistych w Ł. Organ stwierdził, że w miejscu wysiedlenia członkowie rodziny wnioskodawcy, jak i on sam, niewątpliwie wykonywali pracę przymusową, jednakże nie przybrała ona szczególnej formy, o jakiej mowa w wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Dalej dowodził, że z wniosku o przyznanie przedmiotowego świadczenia wynika, iż W. J. został wysiedlony do miejscowości oddalonej około 3 km, dokąd też zostali wywiezieni i gdzie pracowali wszyscy członkowie jego rodziny. W tych okolicznościach faktycznych trudno uznać, że wnioskodawca został "wyrwany" z dotychczasowego środowiska, ponieważ nie dotknęła go zmiana warunków społecznych i klimatycznych. Należy również mieć na uwadze to, że W. J. został wywieziony wraz z całą rodziną, co jest szczególnie istotne w porównaniu do tych wysiedlonych, którzy takiego kontaktu z bliskimi zostali pozbawieni. Organ podkreślił, biorąc pod uwagę ówczesny wiek wnioskodawcy, że nie rozdzielono go z matką, zatem jego sytuacja była znacznie korzystniejsza niż innych wysiedlonych w trakcie okupacji. Natomiast wykonywanie pracy w niewielkiej odległości od miejsca zamieszkania wiąże się z tym, że praca ta wykonywana była w istocie w tym samym - zarówno kulturowo, jak i językowo - środowisku. Jednocześnie organ zaznaczył, że nie kwestionuje i neguje faktu zamieszkiwania strony w uwłaczających godności warunkach oraz skutków brutalnego traktowania, jakiego doznała rodzina. Jednakże, w jego ocenie, opisywane we wniosku i zeznaniach okoliczności nie spełniają przesłanek represji szczególnie dotkliwej, która warunkuje otrzymanie świadczenia pieniężnego. Końcowo, Kierownik powołał się m.in. na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 26 listopada 2010 r. (sygn. akt II SA/Łd 932/10), jaki zapadł w sprawie E. J. - brata wnioskodawcy, a którym oddalono skargę na decyzję w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego.

W skardze na powyższą decyzję W. J. wniósł o uchylenie obu wydanych w sprawie decyzji, uznanie zasadności roszczenia o przyznanie wnioskowanego świadczenia pieniężnego oraz zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu nie zgodził się z interpretacją organu, że w okolicznościach faktycznych rozpoznawanej sprawy nie doszło do represji w rozumieniu ustawy z dnia 31 maja 1996 r. z uwagi na brak "wyrwania" go z dotychczasowego środowiska. Zdaniem skarżącego, spełnia wszystkie warunki wymienione przez Trybunał Konstytucyjny, gdyż został brutalnie wysiedlony przez okupanta z ojcowizny i wywieziony do nieznanej mu miejscowości, gdzie zmuszano go do pracy niewolniczej na rzecz III Rzeszy. Pozbawiono go również prawa do edukacji, a także kontaktu z podzieloną rodziną, bowiem jego brat został deportowany do pracy przymusowej poza granice przedwojennego państwa polskiego. W ocenie skarżącego, organ nie wykonał również w pełni zaleceń zawartych w wyroku tut. Sądu z dnia 16 listopada 2010 r. i ograniczył się wyłącznie do przesłuchania jego osoby. Dlatego też ocenę organu należy uznać za "samowolną" i pozostającą w sprzeczności z przepisami prawa.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując wnioski i argumentację zawarte w zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z dnia 2 czerwca 2011 r. skarżący wskazał, że przedkłada wyrok WSA w Łodzi z dnia 17 listopada 2010 r., sygn. akt II SA/Łd 958/10, na podstawie którego wydano decyzję o przyznaniu jego bratu świadczenia pieniężnego.

W trakcie rozprawy sądowej skarżący podtrzymał skargę i wnioski w niej zawarte. Dodatkowo akcentował, że został oderwany od rodziny, bo wykorzystywano go do pracy w polu i w oborze, pozbawiono go środków do życia, a po brutalnym wysiedleniu nie utrzymywał kontaktów ze środowiskiem we wsi [...], gdyż ich gospodarstwo zostało zajęte przez Niemca.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność ich wykładni oraz prawidłowość przyjętej procedury.

Ponadto, stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej P.p.s.a., Sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, iż Sąd bierze z urzędu pod uwagę wszelkie naruszenia prawa proceduralnego i materialnego niezależnie od treści podnoszonych w skardze zarzutów, jednakże w zakresie oceny legalności nie może wykraczać poza sprawę, która była lub winna być przedmiotem postępowania przed organami administracji publicznej i której dotyczy zaskarżone rozstrzygnięcie.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a.).

Dokonując tak rozumianej kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia, Sąd stwierdził, że nie odpowiada ono wymogom prawa.

Na wstępie rozważań odnotować należy, że sprawa której dotyczy niniejsze postępowanie była już przedmiotem oceny sądowej. W sprawie tej Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu wypowiedział się w wyroku z dnia 16 listopada 2010 r., sygn. akt II SA/Op 436/10. Wobec powyższego wskazać należy na regulację art. 153 P.p.s.a., zgodnie z którą ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu Sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia. Wyrażona w powołanym przepisie zasada związania orzeczeniem sądu oznacza, że orzeczenie to oddziałuje na przyszłe postępowanie, tak administracyjne, jak i sądowoadministracyjne. Zarówno organ administracji, jak i sąd, rozpatrując sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny prawnej oraz wskazań zawartych w uzasadnieniu wyroku. W pojęciu "ocena prawna" mieści się, przede wszystkim, wykładnia przepisów prawa materialnego i prawa procesowego, a także sposobu ich zastosowania w rozpoznawanej sprawie. Determinuje ona zatem, podobnie jak zawarte w orzeczeniu wskazania co do dalszego postępowania, działania każdego organu w postępowaniu administracyjnym podejmowane w sprawie, której dotyczyło postępowanie sądowoadministracyjne, aż do czasu jej rozstrzygnięcia. Związanie oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania samego sądu oznacza natomiast, że sąd zobowiązany jest do podporządkowania się w pełnym zakresie poglądowi wyrażonemu we wcześniejszym orzeczeniu. Trafnie wskazywał Naczelny Sąd Administracyjny na bezwzględny obowiązek zastosowania się przez organ administracji do poglądu prawnego i wynikających z niego wytycznych odnośnie dalszego biegu postępowania, który może być wyłączony tylko w razie istotnej zmiany stanu faktycznego lub zmiany przepisów prawa, a także po wzruszeniu tego orzeczenia w przewidzianym do tego trybie (por. wyrok NSA z dnia 6 maja 2009 r., sygn. akt II OSK 691/08, Lex nr 574442). Jeśli natomiast organ administracyjny pomija przy ponownym wydawaniu decyzji ocenę prawną wyrażoną przez sąd w wyroku, narusza tym samym zasadę związania tą oceną, a to z kolei oznacza, że podjęty akt lub czynność są wadliwe (tak: w wyroku NSA z dnia 20 listopada 2008 r., sygn. akt I OSK 1850/07, Lex nr 526070). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym nie budzi też wątpliwości pogląd, zgodnie z którym naruszenie prawa polegające na niezastosowaniu się przez organy do oceny prawnej wyrażonej we wcześniejszym wyroku w tej sprawie, stanowi wadę, którą sąd orzekający powinien wziąć pod uwagę z urzędu, niezależnie od tego, czy została ona podniesiona w skardze (tak: w wyroku NSA z dnia 8 maja 2008 r., sygn. akt II FSK 297/07, Lex nr 488566).

Uwzględniając zatem w zakresie kontroli legalności zaskarżonej decyzji wynikający z art. 153 P.p.s.a. obowiązek, Sąd uznał, że w ponownym postępowaniu administracyjnym nie zastosowano się do wszystkich zaleceń i wskazań Sądu zawartych w wyroku z dnia 16 listopada 2010 r., a tym samym nie usunięto ujawnionych tam nieprawidłowości. Przed przedstawieniem przyczyn takiego stanowiska, w pierwszej kolejności przypomnieć należy, że w poprzednim wyroku stwierdzono, iż warunkiem przyznania świadczenia pieniężnego według ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.), zwanej dalej ustawą, jest ustalenie faktu deportacji (wywiezienia) do pracy przymusowej. Wedle stanowiska Sądu, zaprezentowanego we wspomnianym wyroku, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie wyjaśnił, czy w przypadku skarżącego miała miejsce deportacja w rozumieniu art. 2 pkt 2 w/w ustawy, o treści nadanej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt K 49/07. Przede wszystkim zwrócono uwagę na brak ustaleń pozwalających odpowiedzieć na pytanie, czy praca przymusowa wykonywana przez skarżącego przybrała szczególnie dotkliwą formę, tzn. czy była połączona z wysiedleniem (przymusową zmianą miejsca pobytu) i "wyrwaniem" z dotychczasowego środowiska. Sąd podkreślił przy tym, że stanowisko organu w tym zakresie winno uwzględnić fakt, iż skarżący został wywieziony z miejsca zamieszkania jako 7-letni chłopiec, a zatem należało dokonać oceny charakteru zmiany miejsca pobytu, wykonywanej pracy i warunków, w których musiał funkcjonować jako dziecko, w tym także pod kątem możliwości kontaktowania się z rodziną oraz więzi społecznych z nowym otoczeniem.

Przechodząc już do szczegółowej oceny kontrolowanej decyzji dostrzec trzeba, że co prawda organ uzupełnił postępowanie dowodowe o przesłuchanie skarżącego, jednakże w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie poddał tych zeznań wystarczającej ocenie. Nie można również przyjąć, że poczynione przez organ ustalenia faktyczne oparte zostały na wszechstronnie rozważonym materiale dowodowym, czym ponownie naruszono art. 7 i 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a.

Z przepisu art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. wynika, że organ administracji publicznej podejmuje wszelkie kroki niezbędne do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zobowiązany jest nie tylko zebrać, ale i rozpatrzyć w sposób wyczerpujący cały materiał dowodowy. Ponadto - zgodnie z art. 80 K.p.a. - winien ocenić na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Stosownie zaś do art. 107 § 3 K.p.a., uzasadnienie decyzji w zakresie ustaleń stanu faktycznego powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Wskazane uregulowania nakładają na orzekające organy obowiązek odnośnie zebrania pełnego materiału dowodowego w kwestiach mających znaczenie w sprawie, ale także - co należy podkreślić - odnośnie poddania zgromadzonych dowodów wnikliwej analizie i ocenie, natomiast świadectwem dochowania tych obowiązków jest treść uzasadnienia podjętej decyzji. Na takie rozumienie przedstawionych regulacji i konieczność ich zastosowania w ponownym postępowaniu zwracał Sąd uwagę we wcześniejszym wyroku.

Patrząc na zaskarżoną decyzję przez pryzmat przedstawionych powinności organów administracji oraz zaleceń Sądu zawartych w wyroku z dnia 16 listopada 2010 r., nie sposób uznać, że został w niej przedstawiony proces wartościowania mocy dowodowej i wiarygodności dowodów, i że zawiera ona rozważania w przedmiocie wpływu i znaczenia podnoszonych przez skarżącego okoliczności na rozstrzygnięcie sprawy. W uzasadnieniu kontrolowanej decyzji organ poprzestał na ogólnym, niepopartym żadną argumentacją stwierdzeniu, że opisywane we wniosku i zeznaniach okoliczności nie spełniają przesłanek represji szczególnie dotkliwej, która warunkuje otrzymanie świadczenia pieniężnego. Tymczasem należało podać, które to okoliczności podnoszone przez skarżącego zadecydowały o przedstawionym w decyzji uznaniu organu, że wnioskodawca nie został "wyrwany" z dotychczasowego środowiska. Ponadto, zeznania W. J. złożone na okoliczność wzajemnych relacji ze świadkami, których oświadczenia skarżący dołączył do wniosku, nie zostały poddane żadnej analizie i konfrontacji z innymi dowodami w sprawie, a organ nie wyjaśnił, czy i ewentualnie jakie miały one znaczenie dla oceny spełnienia bądź niespełnienia przesłanek do otrzymania wnioskowanego świadczenia. Poza tym, powtórnie - pomimo wyraźnych wytycznych zawartych w wyroku z dnia 16 listopada 2010 r. - nie odniesiono się do dołączonej przez skarżącego opinii Stowarzyszenia Polaków Poszkodowanych przez III Rzeszę z dnia 18 marca 2010 r., uznającej wniosek skarżącego za zasadny w rozumieniu orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r. Nadto, zignorowano polecenie Sądu dotyczące oceny wykonywanej pracy i warunków, w których skarżący musiał funkcjonować będąc dzieckiem oraz więzi społecznych z nowym otoczeniem, jako czynników mających wpływ na stanowisko w przedmiocie wykonywania pracy przymusowej w szczególnie dotkliwej formie, o której mówi Trybunał Konstytucyjny. Natomiast te argumenty uzasadnienia decyzji, które w ocenie organu przemawiają za odmową przyznania skarżącemu przedmiotowego świadczenia sprowadzają się w istocie do przytoczenia wniosków zawartych w wyroku wydanym przez WSA w Łodzi w sprawie brata skarżącego – E. J. (sygn. akt II SA/Łd 932/10), przy czym zaznaczenia wymaga, że nie powiązano ich ze zgromadzonym w rozpoznawanej sprawie materiałem dowodowym, m.in. oświadczeniami skarżącego o przymusowym opuszczeniu rodzinnego domu, w dramatycznych okolicznościach; pozbawieniu majątku i podstawowych rzeczy życia codziennego; znacznym pogorszeniu sytuacji rodzinnej i warunków, w jakich przyszło mu dorastać; zmuszania małego dziecka do pracy i życia w nieprzyjaznym (wrogim) otoczeniu - na "łasce" Niemca, w stresie i pod presją zagrożenia życia; izolacji w miejscu wykonywania pracy oraz pozbawienia możliwości nauki i normalnego dzieciństwa. W tym miejscu zaakcentować trzeba - w związku z argumentem o pozostawaniu przez skarżącego w korzystniejszej sytuacji od innych wywiezionych osób, które zostały rozdzielone z rodziną - że w orzecznictwie sądowym słusznie przyjmuje się, iż o deportacji (wywiezieniu) dziecka w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit. a ustawy można mówić również wtedy, gdy dziecko zostało wywiezione wraz z rodzicami na roboty przymusowe, a o represji nie decyduje ani wiek dziecka, ani też to, czy dziecko faktycznie pracowało (por. wyrok NSA z dnia 19 sierpnia 2004 r., sygn. akt II OSK 135/04, Lex nr 141484, opubl. ONSAiwsa z 2005 r., nr 1, poz. 15). Tym bardziej zatem w sytuacji, gdy z zeznań skarżącego wynika, że wykonywał przymusową i ciężką pracę, a poza tym miał zakaz opuszczania gospodarstwa, w tym chodzenia do szkoły i kościoła, organ winien wziąć pod uwagę te okoliczności (podobnie jak wyżej wskazane) przy ocenie, czy spełnia on ustawowe przesłanki przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego. Jeszcze raz zatem powtórzyć trzeba, że organ nie dokonał dostatecznej oraz samodzielnej (własnej) oceny przesłanek warunkujących przyznanie przedmiotowego świadczenia i ponownie - wbrew wskazaniom Sądu - nie wyjaśnił, a przynajmniej nie dał temu wyrazu w decyzji, czy skarżący podlegał represji w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit. a ustawy. Z kolei, zaniechanie przez organ wartościowania zgromadzonych dowodów i ich konfrontacji czyni kontrolowaną decyzję niezrozumiałą, zwłaszcza gdy organ, z jednej strony, potwierdza fakt zamieszkiwania skarżącego w uwłaczających godności warunkach i nie neguje skutków brutalnego traktowania, jakiego doznała cała rodzina, z drugiej zaś podnosi, że nie dotknęła skarżącego zmiana warunków społecznych, bez jakiegokolwiek wyjaśnienia, które okoliczności sprawy uprawniają go do takiego wniosku. Podobna uwaga dotyczy stwierdzenia decyzji o wykonywaniu pracy w środowisku podobnym - kulturowo i językowo - do miejsca stałego zamieszkania, bowiem materiał dokumentacyjny sprawy nie daje żadnej wiedzy na ten temat. W związku z tymi zarzutami przypomnienia wymaga, że wyrokiem z dnia 16 listopada 2010 r. Sąd zobowiązał organ do podjęcia rozstrzygnięcia w zgodzie z art. 107 § 3 K.p.a., czyli m.in. do podania faktów uznanych za udowodnione oraz dowodów, na których się oparto.

Zdaniem Sądu, w konsekwencji wskazanych braków zaskarżonej decyzji zasadnym staje się pogląd, że przy ocenie przesłanek uprawniających skarżącego do przyznania wnioskowanego świadczenia organ oparł się na nierozpatrzonym wszechstronnie materiale dowodowym, sformułował kilka istotnych dla rozstrzygnięcia wniosków w sposób ogólny, bez ich bliższego uzasadnienia. Oznacza to, że postępowanie w niniejszej sprawie nosi cechy dowolności, a tym samym przeprowadzone zostało z naruszeniem art. 80 K.p.a. Zarzut dowolności zostaje wykluczony dopiero ustaleniami dokonanymi w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 K.p.a.), zgromadzonego i rozpatrzonego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 K.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonującej treści (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 4 lipca 2001 r., sygn. akt I SA 1768/99, Lex nr 54171). Z kolei brak ustaleń w wyżej opisanym zakresie czyni niemożliwym dokonanie przez Sąd oceny spełnienia przez skarżącego przesłanek określonych w art. 2 pkt 2 lit. a ustawy. Sąd nie jest bowiem uprawniony - co wyraźnie podkreślono w poprzednim orzeczeniu sądowym - do dokonywania we własnym zakresie ustaleń faktycznych, gdyż stosownie do treści art. 133 § 1 P.p.s.a., sąd orzeka na podstawie akt sprawy, a więc z uwzględnieniem stanu faktycznego i prawnego wynikającego z akt sprawy, a istniejącego w dacie wydania decyzji.

Badając dalej kwestionowaną decyzję Sąd stwierdził również, co sygnalizowano już wcześniej, że jej uzasadnienie nie spełnia wymogów określonych w art. 107 § 3 K.p.a. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji ogranicza się bowiem w głównej mierze do zacytowania wyroku Trybunału Konstytucyjnego, odwołania się do okoliczności wskazanych we wniosku skarżącego o przyznanie świadczenia oraz przytoczenia argumentacji zawartej w wyroku WSA w Łodzi w sprawie brata skarżącego, a następnie do konkluzji, że praca skarżącego nie przybrała szczególnie dotkliwej formy, tzn. nie była połączona z "wyrwaniem" z dotychczasowego środowiska. W tym miejscu podkreślić należy, że uzasadnienie decyzji, stanowiące jej obowiązkowy składnik, jest wyrazem prawidłowego przeprowadzenia przez organ procesu rozpoznawczego i dedukcyjnego w zakresie niezbędnym dla rozstrzygnięcia sprawy. Uzasadnienie stanowi zatem integralną część decyzji i jego zadaniem jest wyjaśnienie rozstrzygnięcia, stanowiącego dyspozytywną jej część. Znamiennym jest, że na gruncie przepisów procedury administracyjnej ustawodawca powiązał obowiązek uzasadniania podjętego aktu z zasadą przekonywania (art. 11 K.p.a.) oraz zasadą prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej (art. 8 K.p.a.). Nie ulega również wątpliwości, że uzasadnienie winno spełniać rolę edukacyjno-perswazyjną w stosunku do adresatów decyzji, powinno również umożliwiać kontrolę poprawności decyzji. Z tego względu motywy decyzji powinny być tak ujęte, aby strona mogła poznać tok rozumowania poprzedzającego wydanie rozstrzygnięcia oraz zrozumieć i w miarę możliwości zaakceptować zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, jakimi kierował się organ przy załatwianiu sprawy. Niewątpliwie tego wszystkiego zabrakło w rozpoznawanej sprawie, co stanowi o naruszeniu podstawowych zasad postępowania administracyjnego.

Podsumowując powiedziane powyżej Sąd stwierdził, po pierwsze, że orzekający w sprawie organ nie uwzględnił wszystkich wskazań zawartych w wyroku z dnia 16 listopada 2010 r., a tym samym naruszył zasadę związania orzeczeniem sądu wyrażoną w art. 153 P.p.s.a. Natomiast nieprzestrzeganie tego przepisu - jak słusznie podnosił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w wyroku z dnia 16 czerwca 2009 r. (sygn. akt II SA/Ol 443/09, Lex nr 501813) - w istocie podważałoby obowiązującą w demokratycznym państwie prawnym zasadę sądowej kontroli nad aktami i czynnościami organów administracji i prowadziłoby do niespójności działania systemu władzy publicznej. Po drugie, organ decyzyjny nie dokonał wystarczającej oceny, czy w przypadku skarżącego miała miejsce deportacja w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit. a w/w ustawy, o treści nadanej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt K 49/07, i nie przeanalizował zgromadzonego materiału dowodowego, czym naruszył art. 7 i 77 i 80 K.p.a. Po trzecie, sposób uzasadnienia zaskarżonej decyzji, bez odniesienia się do konkretnych dowodów zgromadzonych w sprawie, jest niewystarczający i świadczy o naruszeniu art. 107 § 3 K.p.a. Oceny tej nie może zmienić fakt wydania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyroku oddalającego skargę E. J. (brata skarżącego) na decyzję w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego, gdyż tut. Sąd nie jest związany tym orzeczeniem.

W tym stanie rzeczy orzeczono, jak w sentencji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. Rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności zaskarżonej decyzji oparto o przepis art. 152 P.p.s.a., natomiast o kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 P.p.s.a.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań i sprowadzają się przede wszystkim do przeprowadzenia postępowania zgodnie z zasadami postępowania administracyjnego, uwzględnienia wskazań w zakresie oceny przesłanek określonych w art. art. 2 pkt 2 lit. a ustawy oraz realizacji zasady związania orzeczeniem Sądu. Szczególnego podkreślenia wymaga, że konieczne jest również odniesienie się do obszernych i umotywowanych argumentów skarżącego, pamiętając przy tym, iż w powołanym wcześniej wyroku Trybunał Konstytucyjny jedynie przykładowo podał czynniki, które wskazują na zaostrzony charakter represji w porównaniu do "zwykłej" pracy przymusowej. Ponadto, stanowiska organu decyzyjnego wymaga także fakt wydania na rzecz brat skarżącego – Z. J. decyzji przyznającej świadczenie, o jakim mowa w przedmiotowej ustawie.